Wikipedia
lgwiki
https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
User talk:Revi C.
3
3438
66132
66078
2026-08-02T14:23:29Z
Pathoschild
115
global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])
66132
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]]
'''<span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span>'''
Instead, please leave your message following site:
<br />
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)-->
<br />
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
<br />
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)
Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div>
5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8
Bobi Wine
0
5645
66136
63265
2026-08-02T17:15:48Z
Solomon Suubi
6901
Ntereezezza mu kiwandiiko n'empandiika y'Oluganda
66136
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Robert Kyagulanyi Ssentamu''' (yazaalibwa nga 12 Ogwokubiri 1982) amanyiddwa ennyo nga '''Bobi Wine''', omulwanirizi w'eddembe ly'obuntu, munnabyabufuzi, muyimbi, era munnamateeka Omunnayuganda.<ref>{{Cite web |title=Bobi Wine conferred with law degree after 7 years as Cavendish University graduates over 700|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-conferred-with-law-degree-after-7-years-as-cavendish-university-graduates-over-700-4718670|access-date=2024-08-09|website=[[Daily Monitor]]|date=8 August 2024}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalament era y'akulembera [[National Unity Platform]] (NUP), ekibiina ky'ebyobufuzi ekiri ku ludda oluvuganya gavumenti ya Yoweri Museveni.<ref>{{Cite news|url=https://observer.ug/news/headlines/58803-can-people-power-change-uganda's-political-fortune|title=Can 'People Power' change Uganda's political fortune?|work=The Observer|access-date=29 November 2018|language=en-gb}}</ref>
Bobi Wine yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira essaza ly'e Kya Kyadondo eyoomubuvanjuba mu Disitulikiti y'e Wakiso, mu masekkati ga Uganda.<ref name="In2">{{cite web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html|title=Uganda's pop star sworn-in as lawmaker|access-date=11 July 2017|date=11 July 2017|newspaper=[[The East African]]|location=[[Nairobi]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711202642/http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html|archive-date=11 July 2017}}</ref> Mu Gwomukaaga gwa 2019, yalangirira okwesimbawo nga pulezidenti wa Uganda mu [[kalulu k'obwapulezidenti aka 2021]]. Yeetaba mu kalulu ka 2021, nga okusinziira ku byava mu kulonda ebitongole, yawangulwa Yoweri Museveni eyali mu ntebe ekiseera ekyo. Okuva mu Gwoluberyeberye 2026, awakanya ebyava mu kalulu nti byali ssi bituufu.<ref>{{Cite web|date=January 17, 2021|title=Uganda's Museveni wins sixth term, rival alleges fraud|url=https://www.reuters.com/article/uk-uganda-election-idUSKBN29M04E|access-date=October 14, 2023|website=www.reuters.com|language=en}}</ref> Nga 14 Ogwekkumineebiri 2021, Gavumenti ya Uganda yamusibira mu nnyumba, olwo n'agenda mu maaso n'okwekalakaasa olw'okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web|date=2021-12-14|title=Uganda police, army surround Bobi Wine's home ahead of Kayunga visit|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/uganda-police-army-surround-bobi-wine-home-3652394|access-date=2021-12-14|website=The East African|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ugandan opposition leader Bobi Wine 'under house arrest'|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/14/uganda-opposition-leader-bobi-wine-under-house-arrest|access-date=2021-12-14|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> Oluvannyuma yagenda ebweru w’eggwanga gye yeenyigira mu kukwata ffirimu ekyatuumibwa ''The corruption involved in the 2021 election''. Bwe yakomawo mu Uganda nga 5 Ogwekkumi 2023, yakwatibwa.<ref name=":5">{{cite news |last1=Kent|first1=Lauren|last2=Dean|first2=Sarah|title=Ugandan opposition leader Bobi Wine arrested at airport as he returns home|url=https://edition.cnn.com/2023/10/05/africa/bobi-wine-airport-arrest-intl/index.html|work=CNN|date=5 October 2023}}</ref> Firimu eyitibwa ''[[Bobi Wine: The People's President]]'' yawandiika ku lugendo lwe mu kululu ka 2021.<ref name=":6">{{Cite web |title=Bobi Wine: The People's President|url=https://peabodyawards.com/award-profile/bobi-wine/|access-date=2024-11-30|website=The Peabody Awards|language=en-US}}</ref>
Bobi Wine yeewandiisa mu butongole okuvuganya ku bwa pulesidenti mu [[Okulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2026|kulonda kwa bonna okwa 2026]] mu Uganda nga 25 Ogwomukaaga 2025 nga akiikirira ekibiina kya NUP, ng'ayogera ku kaweefube ono ng'okugenda mu maaso n'omulimu gwe ogwali tegunnaggwa era n'asaba bannansi okuwagira kye yayita "[[protest vote]]" okumalawo okunyigirizibwa kw'ebyobufuzi okumaze emyaka mingi.<ref>{{Cite news |last=Matovu|first=Muhamadi|date=2025-06-26|title=Uganda: Bobi Wine Announces 2026 Presidential Bid, Calls for Protest Vote|url=https://allafrica.com/stories/202506260032.html|access-date=2025-08-01|work=Nile Post|language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Kyagulanyi yazaalibwa mu [[Nkozi Hospital|ddwaaliro ly'e Nkozi,]] maama we Margaret Nalunkuuma gye yali akola ng'omuzaalisa.<ref>{{Cite web |last=Matovu|first=Muhamadi|title=Bobi Wine Visits Birthplace, Donates to New Mothers on His 43rd Birthday|url=https://nilepost.co.ug/news/242512/bobi-wine-visits-birthplace-donates-to-new-mothers-on-his-43rd-birthday|access-date=2025-07-17|website=Nilepost News|language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2016|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426903/cardinal-wamala-singer-bobi-wine-set-nkozi-hospital-marathon|title=Cardinal Wamala, singer Bobi Wine set for Nkozi Hospital marathon|newspaper=[[New Vision]]|access-date=12 November 2018|first=Mathias|last=Mazinga|location=Kampala|archive-date=13 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113030020/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426903/cardinal-wamala-singer-bobi-wine-set-nkozi-hospital-marathon}}</ref> Yazaalibwa mu famile ya baana 34 abaazaalibwa eyali taata we Jackson Willington Ssentamu.<ref>{{Cite web |date=2021-01-18|title=Bobi Wine, brothers mourn father|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-brothers-mourn-father-1599982|access-date=2025-07-17|website=Monitor|language=en}}</ref> Yakulira mu nzigotta z'e [[Kamwokya]] mu kitundu ky’obukiika kkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.<ref name="Good2">{{cite web |title=Bobi giving back to the hands that lifted him up|access-date=11 July 2017|date=6 September 2012|newspaper=[[New Vision]]|first=Caroline|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted|last=Ariba|location=Kampala|archive-date=10 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110182446/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted}}</ref>
Kyagulanyi yasomera mu [[Kitante Hill School]]<ref>{{Cite web |title=Kitante Hill School {{!}} A Centre of Learning Dedicated to Excellence|url=https://kitantehillschool.ac.ug/|access-date=2026-07-28|website=kitantehillschool.ac.ug}}</ref>, gye yafunira [[Uganda Certificate of Education|satifikeeti eya siniya eyookuna]] mu 1996, wamu ne [[Kololo Senior Secondary School]], gye yafunira [[Uganda Advanced Certificate of Education|satifikeeti eya siniya eyoomukaaga]] mu 1998. Oluvannyuma yagenda ku [[Makerere University|yunivasite y'e Makerere]] mu [[Kampala]], gye yasomera okuyimba, amazina ne katemba, n’atikkirwa ne dipulooma mu 2003. Mu 2016, Kyagulanyi yaddayo mu yunivasite okusoma ddiguli mu by'amateeka mu [[International University of East Africa]]. Oluvannyuma lw'okuwabulwa eyali omusomesa we ku yunivasite, David Lewis Rubongoya, yakyusa okuva ku IUEA eyali temanyikiddwa mu kusomesa amateeka ekiseera ekyo naagenda ku [[Cavendish University]] gye yatikkirwa mu Gwomunaana 2024.<ref name="Bio2">{{cite web|access-date=11 July 2017|date=11 July 2017|location=Kampala|url=http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html|title=Bobi Wine: Biography|author=EACS|publisher=Eachamps.com (EACS)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140929033408/http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html|archive-date=29 September 2014}}</ref><ref name="parliament2">{{cite web|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=508|title=Kyagulanyi Robert Ssentamu|publisher=[[Parliament of Uganda]]|access-date=6 November 2019}}</ref>
== Omulimu gw'okusanyusa ==
=== Omulimu gw’okuyimba ===
[[File:Bobi Wine 2.jpg|thumb|Bobi Wine]]
Kyagulanyi yatandika omulimu gw'okuyimba mu ntandikwa y'emyaka gy'e 2000, naafuna erinnya lya Bobi Rob nga lyakozesa ku siteegi erinnya eryali lyefananyiriza erinnya lye ery'ekikatuliki eryamuweebwa erya 'Robert' ng'okusikirizibwa kuno yakujja ku Bob Marley nga naye yali yatumibwa 'Robert'. Oluvannyuma yafuna erinnya lya Bobi Wine ng'eryokusiteegi. Ennyimba ze ennyimpi ezaasooka kwaliko; "Akagoma", "Funtula", ne "Sunda" (ng'ali ne Ziggy D) kyamuleetera okumanyikwa mu kisaawe ky'okuyimba kwa Uganda.<ref name="Bio">https://web.archive.org/web/20140929033408/http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html</ref> Myuziki we abasinga bamuyita okubeera ow'e[[kidandali]], [[reggae]], [[dancehall]], ne [[afrobeat]], ng'ebiseera ebisinga obubaka bubeera ku by'etoloodde abantu n'ebibakwatako. Yeeyali akulembera ekibiinja kya 'Fire Base Crew'<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/an-up-close-and-personal-with-the-ghetto-president-bobi-wine/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825041250/http://chano8.com/an-up-close-and-personal-with-the-ghetto-president-bobi-wine/ |url-status=dead }}</ref> okutuusa bwekyasaanawo, oluvannyuma naatandikawo ekibiinja ekipya ekimannyikiddwa nga 'Ghetto Republic of Uganja'.<ref name="Pol">https://web.archive.org/web/20170501073305/http://allafrica.com/stories/201705010007.html</ref> Afulumizza ennyimba ezisoba mu 70 mu myaka 15 egisembyeyo.<ref name="Bio" />
Mu 2016, oluyimba lwe "Kiwani" lwateekebwa mu ffirimu ya [[Disney]] eya ''[[Queen of Katwe]]''.<ref>https://itunes.apple.com/us/album/queen-of-katwe-original-motion-picture-soundtrack/1149485768</ref>
Ekika ky'ennyimba Bobi Wine z'abadde atera okuyimba zibadde za kika kya 'Afrobeat'. Muziki wa Bobi Wine yali yatundibwa nga omugezi Kasiwukira ng'era yeeyafuba ng'okulaba ng'agenda ku ddaala eddala. Yakikakasa okubeera nga yafuna lisiiti za bukadde 60 okuva mu muziki gweyatunda mu mwezi gumu okuva wa Kasiwukira. Alina omukutu gwa 'Youtube' okuli obukadde bw'abantu abasuka mu 10 abagiraba n'okugigoberera. Ategese ebivvulu n'okusanyusa abantu, mu kwongereza ku ngeri y'abadde yeekubiramu obulango, nga bino byonna bimuleetera okuyingiza ensiimbi. Alina ne situdiyo ekolera abayimbi ennyimba mwajja ssente esinganibwa [[Kamwokya]] emannyikiddwa nga FireBase records.
=== Enngoobo ya 'Bobi Wine Edutainment' ===
Ekiwandiiko kino kikwata ku kika kya muziki ayigiriza n'okusomesa ekyatandikibwawo Wine mu 2006. Muziki yatondebwawo okusanyusa nga mw'ayisa obubaka obuyigiriza n'okusomesa, nadala eri abantu abali mumbeera embi eteeyagaza nadala munzigota za Kampala, nadala 'Ghetto'. Omu ku muziki ali mu pulojekiti eno mulimu "Ghetto" (fng'ali ne Nubian Li), "Obuyonjo," "Obululu Tebutwala," "Time Bomb," n'endala.
Obubaka obuli mu muziki ali mu pulojekiti eno bwali bugendereddwa kugenda eri banabyabufuzi, ng'abakubiriza okufaayo ennyo eri abanti abali mumbeera embi era nga tebalina abayamaba, wamu n'okukubiriza banaansi okubeera ab'obuvunaanyizibwa mu bintu byabwe gyebawangaalira. Ebintu byebasinga okutekako essira u muziki kwaliko; obuyonjo, eby'obulamu nadala mu kuzaala abaana abato okufuna embuto, abaana abato okufumbirwa, obutabanguko mu maka, akawuka ka mukeneya nendala.
Muziki wa yakwata nga nnyo ku bantu ng'era abajukiza ekyamukazisaako erinya lya omukulembezze w'enzigota "Ghetto President" nekimuyamba okuzimba ekifo eky'amaanyi mu by'obufuzi bwa Uganda oluvannyuma mu mirimu gye.<ref>https://hir.harvard.edu/who-is-bobi-wine/</ref><ref name="kenyanmoves.co.ke">https://kenyanmoves.co.ke/bobi-wine-biography/</ref><ref name="kenyanmoves.co.ke"/>
=== Omulimu gw'okuzannya ffirimu ===
Kyagulanyi era muzannyi wa ffirimu, ng'asinga kubeera ku za wano mu Uganda.<ref name="Bio"/> Mu 2010, yalondebwa okubeera omu kubazannyi mu ffirimu ya [[Cleopatra Kyoheirwe]] ey'omuzannyo gyebayita [[Yogera|''Yogera''.]] Mu 2015, yalondebwa okukulembera mu ffirimu y'okuyamba eya Twaweza emannyikiddwa nga ''[[Situka]]'' ngali ne [[Hellen Lukoma]].<ref>http://bigeye.ug/photos-bayimba-takes-situka-movie-to-mbale/</ref> Akoze ku ffirimu eziwerako omwali ne ''Divizionz''.<ref>https://variety.com/2008/film/reviews/divizionz-1200472176/</ref>
Bobi Wine alina pulogulaamu eri ku bulamu bwe eragibwa ku ttiivi eyatumibwa 'The Ghetto President'<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://chano8.com/the-ghetto-president-reality-show-begins-airing-tonight/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518071646/https://chano8.com/the-ghetto-president-reality-show-begins-airing-tonight/ |url-status=dead }}</ref>
== Emirimu gy'eby'obufuzi ==
Mu Mwezi ogwokuna mu 2017, Kyagulanyi yalangirira nga bweyali agenda okwesimbawo ku ky'obubaka bwa paalamenti mu kulonda okwali mu konsitituweensi ey'obuvanjuba bw'e Kyadondo mu kulonda okw'okuddibwamu. Okutambula kwe okw'e nju ku nju ng'akola kakuyege w'okunoonya akalulu ky'asikiriza abantu mu [[Uganda]] n'ebweru w'eggwanga.<ref name="Pol"/><ref>https://www.bbc.com/news/live/world-africa-39261833</ref> Yawangula okulonda kuno ng'akubidde wala abaali bamwesimbyeko okwali: Sitenda Sebalu ow'ekibiina ekifuga ekya [[National Resistance Movement]] (NRM) ne Apollo Kantinti ow'ekibiina ekisinga okuvuganya ekya [[Forum for Democratic Change]] (FDC).<ref name="In">https://web.archive.org/web/20170711202642/http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.the-star.co.ke/news/2017/06/29/ugandan-mucisian-bobi-wine-wins-kyadondo-mp-seat_c1588411 |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020155851/https://www.the-star.co.ke/news/2017/06/29/ugandan-mucisian-bobi-wine-wins-kyadondo-mp-seat_c1588411 |url-status=dead }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170716010252/http://www.theeastafrican.co.ke/news/2558-4016126-2pdq28/index.html</ref>
Mu 2018, Kyagulanyi yeeyongera okufuna ettutumu, ng'ayita mu kuyamba ku baali beesimbyeyo [[By-election|okujuza ebifo ebyali tebiriimu babikiikirira]] ng'akolera abaali beesiimbyeewo kakuyege nebakuba abaali beesiimbyeewo nga bagidde mu NRM ne FDC.
=== Ebyali mu by'akalulu ka Arua ak'okujjuza ekifo ekitalimu mukiise ===
Nga 14 Omwezi ogwomunaana mu 2018, abawagizi b'omubaka wa paalamenti eyajja ku bwa namunigina nga talina kibiina [[Kassiano Wadri]] kigambibwa baasiikiriza ne balumba oluseregende lw'emmotoka za pulezidenti Museveni mu kabuga k'omubukiika ddyo bwa [[Arua]] okuliraana [[Gulu]]. Emmotoka ya Museveni baagikuba amayinja, nekireetawo obutabanguko wakati wa ab'ebyokwerinda n'abaali beekalakaasa.<ref>https://www.pmldaily.com/news/2018/08/you-will-pay-museveni-lashes-at-bobi-wine-wadri-over-arua-chaos.html</ref> Oluvannyuma, Kyagulanyi, eyali asinga okwogerera Museveni amafuukuule yakyasanguza ng'ayita ku mikutu gye gimukwanira wala nga poliisi bweyali ekubye amasasi ku mmotoka ye ng'egenderedde, n'etta ddereeva we. Kyagulanyi yali akakasizza obuwagizi bwe eri Wadri eyali avuganya oyo Museveni gweyali ataddewo mu butongole mu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.sde.co.ke/article/2001291861/uganda-mp-bobi-wine-missing-as-driver-is-shot-dead-by-police |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927002736/https://www.sde.co.ke/article/2001291861/uganda-mp-bobi-wine-missing-as-driver-is-shot-dead-by-police |url-status=dead }}</ref> Museveni mu lujjudde yanenya Bobi wine ku byaliwo.
Kyagulanyi yakwatibwa nga 15 ogwomunaana mu 2018 ng'avunaanibwa olw'okubeera n'eby'okulwanyisa ebitaali mu mateeka wamu n'okukunga obweguguungo,<ref>https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1483629/bobi-wine-wadri-charged-treason</ref> oluvannyuma yaleetebwa mu maaso g'ekkooti y'amaggye, n'avunaanibwa n'abaali baleteddwa egulo lumi olunaku olwaddako. Amawulire ga ''[[The Times]]'' gaafulumya nga Kyagulanyi bweyali alabika ng'eyali akubiddwa nga tanatwalibwa mu kkooti.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Times</ref> Loodi Meeya wa Kampala [[Erias Lukwago]], munamateeka y'abadde akiikirira ababaka ba palamenti ababeera bakwatiddwa nebagalirwa mu makomera yagamba obulamu bwa Kyagulanyi embeera gyebwalimu yali yeeralikiriza, nga yali yeetaaga obujanjabi obw'omunambiro.<ref>https://ntv.nation.co.ke/news/2720124-4718048-yf32tn/index.html</ref> Gavumenti eyongedde okwegaana ebigambibwa okuba nga yali yamutulugunya. [[Kizza Besigye]] eyali akulira oludda oluvuganya yayita olukungaana lw'abanamawulire mweyasabira okuteebwa kw'ababaka abaali baakwatibwa.<ref name="jazeera">https://www.aljazeera.com/news/2018/08/bobi-wine-arrest-uganda-180822144356189.html</ref>
Obwegugungo bwebwatandika okweyongera mu Uganda nga busaba okuteebwa kwa Kyagulanyi, nekituuka n'okwongera ebugumu mu byali byogerwako mu palamenti ya Uganda, abasala emisango mu Uganda bagyayo byebaali bajuza nga byebavunaana Kyagulanyi omulundi ogw'okubiri gweyali alabiseeko mu kkooti y'amaggye gyebakirizaamu abantu nga 23 Ogwomunaana mu 2018. Abasala emisango baalaga nga bwebaaliu bagenda okufuna byebamuvunaana mu kkooti y'abantu babulijjo okusobola okuwozesa omubaka wa palamenti.<ref>https://www.standardmedia.co.ke/article/2001293078/uganda-drops-charges-against-bobi-wine</ref> Ng'amazze okuteebwa, Kyagulanyi yaddamu n'akwatibwa nebamuvunaana mu kkooti y'abantu babuliijo olw'okulya munsi ye olukwe<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-45282125</ref> Mu Gwomwenda mu 2018, Kyagulanyi, yateebwa ng'alindirira kuwozesebwa era n'atambula okugenda mu Amerika okujanjabibwa ebiwundu byeyali yafuna bweyali akwatiddwa n'agalirwa mu kkomera.<ref name=":2">https://www.theguardian.com/world/2018/sep/02/pop-star-politician-bobi-wine-reaches-us-after-uganda-torture</ref> Gavumenti ya Uganda yawera abawagizi bbe okukola enkungaana ez'ekika kyonna okuviira ddala kulunaki lweyali atereddwa, n'okutuusa kulunaku lweyali agenda okukomawo ng'ava mu Amerika.<ref name=":2" /><ref name=":3">https://www.cnn.com/2018/09/19/africa/bobi-wine-returns-after-treatment-intl/index.html</ref> Oluvannyuma yayogerako eri abawagizi bbe mu lukungaana lwebaaliko wabweru w'amakaage bweyali akomyewo mu Uganda nga 20 Ogwomwenda mu 2018.<ref>https://www.theguardian.com/world/2018/sep/20/uganda-pop-star-politician-bobi-wine-returns-us</ref>
Mu Gwomunaana mu 2019, Kyagulanyi yavunaanibwa ogw'okwagala okumalako mirembe okunyiza ssaako n'okweyisa ku pulezidenti Museveni mungeri embi, webaali mu [[Arua (disitulikit)|Arua]] mu mwaka ogwali guyise.Okuvunaanibwa kwajja olunaku lumu oluvannyuma lw'okufa kwa Ziggy Wine, munayuganda mune eyali omuyimbi ng'era mwesiimbu eri Museveni, eyawambibwa abantu abatamannyikibwa nebamutulugunya.<ref>https://www.dw.com/en/ugandas-bobi-wine-charged-with-annoying-the-president/a-49922185</ref><ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-49247860</ref>
=== Okwegugunga nga bawakanya emisolo egyali gitereddwa ku mikutu gimukwanira wala ===
Nga 22 Ogwokuna mu 2019, Kyagulanyi yakwatibwa nebamugalira bweyai ayagala okugenda ku kivulu ekyali kitegekeddwa mu baala ly'obwa nnanyini erimu mu bukiika kkono bwa Kampala, ekyasazibwamu poliisi.<ref>https://www.theguardian.com/world/2019/apr/22/uganda-police-detain-bobi-wine-fire-teargas-fans</ref> Baali bamulumiriza okubeera nga yakulembera okwegugunga mu kibuga mu mwaka ogwali guyise nga tafunye lukusa kuva eri poliisi; tokwegugunga kuno kwaliwo nga kuwakanya omusolo ogwali gutereddwa ku mikutu gimukwanira wala egyatandika mu Gwomusanvu mu 2018.<ref>https://www.the-star.co.ke/news/2018-07-11-bobi-wine-leads-ugandans-in-protest-against-social-media-tax/</ref><ref name="aljazeera">https://www.aljazeera.com/news/2019/04/ugandan-pop-star-opposition-mp-bobi-wine-arrested-190429153709250.html</ref> Nga 29 Ogwokuna mu 2019, bweyali agenda ku woofiisi ezikola ku by'okunoonyereza ku bumennyi bw'amateeka n'obuzi bw'emisango mungeri y'okuwa okuyitibwa kwe ekitiibwa n'okwogera ku by'okusazaamu ekivulu, Kyagulanyi neera baddamu nebamukwata era nebautwala mu kkooti ya Buganda Road, gyeyavunaanibwa okugaana okusa ekitiibwa mi mirimu gy'eggwanga n'amateeka era nebamusindika mu [[Luzira Maximum Security Prison|komera e Luzira o]]<nowiki/>kutuusa bweyagibwayo ng'alindirira kuwuliriza kuwozesebwa kwe nga 2 Ogwokutaano. Mu byayogerwa olunaku oluddako, [[Amnesty International|ekibiina ky'ensi yonna ekirwana okulaba nga kikuuma eddembe ly'abantu]], ky<nowiki>'asaba okuteebwa kwe mu bunaambiro, era nekikubiriza gavumenti ya Uganda ''okulekeraawo okukozesa mungeri eswaza okugezaako okusirisa oyo abeera agivumirira''</nowiki>."<ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/04/uganda-detention-of-bobi-wine-is-a-shameless-attempt-to-silence-dissent/</ref> Kulunaku lw'okuwozesebwa, lwakolebwa [[Video conferencing|ku lukungaana olwali olwa vidiyo]] nga lwerwasokera ddala mu byafaayo by'amateeka ga Uganda, Kyagulanyi yakirizibwa okuteebwa, nga warindirira okuwozesebwa era n'ateebwa okuva mu kkomera, wabula ng'ekkooti yamuwera okubeerako okwegugunga kwonna kw'ategeka nga tekuli mu mateekawith the court also arring him from holding unlawful demonstrations.<ref>https://www.theeastafrican.co.ke/news/ea/Ugandan-court-grants-Bobi-Wine-bail/4552908-5097530-qmi8ysz/index.html</ref>
=== Okulonda kwa pulezidenti mu 2021 ===
Nga 24 Ogwomusanvu mu 2019, Kyagulanyi yalangirira nga bweyali agenda okwesimbawo mu ku londa kwa bonna ku bwa pulezidenti mu 2021.<ref>https://www.voanews.com/africa/ugandas-bobi-wine-formally-announces-presidential-bid</ref> Nga 22 Ogwomusanvu mu 2020, yalangirira nga bweyali yeegase ku kibiina ky'eby'obuvuzi ekimannyikiddwa nga [[National Unity Platform]], era n'alondebwa okubeera pulezidenti wakyo era eyali agenda okukikwatira bendera ng'agenda okwesimbawo ku bwa pulezidenti bwa Uganda mu kulonda kwabonna okwali kugenda okubeerawo mu Gwokubiri mu 2021.<ref>https://www.softpower.ug/2021-polls-bobi-wine-to-run-for-presidency-under-national-unity-platform-political-party/</ref> Kyagulanyi yali alondeddwa okwesimbawo mu woofiisi eyali esinga okubeera eyawagulu ey'okubeera pulezidenti nga 3 Ogwokuminoogumu mu 2020. Mu kaseera katono nnyo nga bamazze okumulonda, Kyagulanyi yakwatibwa poliisi y'amaggye.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=rUETRakzDic</ref>
Nga 6 Ogwekuminoogumu mu 2020, yatongoza byeyali agenda okukola bweyali mu kakuyege e [[Mbarara]] mu bugwanjuba bwa Uganda nga bweyali agenda okwesimbawo oluvannyuma lw'abadukanya eggwanga okuyimiriza ekibiina kye ekya NUP webotolooza woofiisi zabwe ne poliisi wamu n'amaggye, nebamulemesa okutongoreza eyo byeyali agenda okukola nga bwebaali bakitegese.<ref>https://web.archive.org/web/20210120030502/https://www.fastobserver.com/2020/11/bobi-wine-to-unveil-manifesto-in.html</ref>
On 11veOgwekuminoogumu mu, Ssentamu was yakaatibwa mu disitulikiti y'e Luuka mu buvanjuba bwa Uganda n'agalirwa ku poliisi y'e Nalufenya mu [[Jinja (disitulikit)|Jinja]] okumala enaku satu. Okusinziira ku lupapula lw'amawulire olwa 'Daily Monitor', "Poliisi yawayiriza Omukulu Kyagulanyi olw'okubeeta n'abawagizi abasoba mu 200 abaali bakiriizbwa akakiiko akavuunaanyizibwa ku by'okulonda mu Uganda okusobola okutangira okusaasaana kwa Covid-19."<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-arrested-in-luuka-3202494</ref>
His aatibwa kwe kwavirako okwekalakaasa okwali kwetoloodde eggwanga lyonna nadala mu bitundu bya la, Masaka, Jinja, Mukono, Mbale ne Wakiso. Wadde nga poliisi ya Uganda yali ekikatiriza nti abantu 54 beebaali batiddwa, abalwanirizi b'eddembe ly'abantu baali bagamba omuwendo gwalinya ngera kusuka mu bantu 100 abaali batemuddwa nga n'abalala baafuna ebisago.
Abantu abasuka 2000 beebakwatibwa nebagarirwa mu kkomera mu bwegugungo obwali buyitiridde.<ref>https://www.washingtonpost.com/world/africa/uganda-protests-bobi-wine/2020/11/20/efe106ec-2aa6-11eb-9c21-3cc501d0981f_story.html</ref><ref>https://apnews.com/article/bobi-wine-kampala-health-elections-coronavirus-pandemic-5e0f669f868431ace6102162b7fa4e8a</ref>
Omukuumi wa Wine, Francis Senteza yatibwa nga 27 mu Gwekumineebiri mu 2020, oluvannyuma lw'okutomerwa ekimmotoka kya poliisi y'amaggye. Yalumbibwa bweyali agezaako okutwala munamawulire eyali alumiziddwa n'omukka ogubalagala mungeri embi ennyo mu bukuubagano obwaliwo mukusooka wakati poliisi n'ekibinja ky'abawagizi ba Bobi Wine.Munamawulire omulala yafuna ebisago munsonga eno.<ref>https://www.aljazeera.com/news/2020/12/27/uganda-bobi-wine-says-bodyguard-kill-in-election-violence</ref>
Nga 16 Ogwolubereberye, akakiiko akavunaanyizibwa ku by'okulondesa mu UIganda kaalangirira nga Museveni bweyali awangudde okulonda n'obululu 58,6 ku 100. Wine yagaana okukiriziganya neebyali bivudde mu kulonda kuno, ng'agamba kwekukyasinze okubeera nga tekwali kwesiimbu mu byafaayo bya Uganda.<ref>https://www.aljazeera.com/news/2021/1/16/ugandas-museveni-declared-winner-of-presidential-election</ref>
Wine yagalirwa mu maka gge nga takirizibwa kutambula nga 15 Ogwolubereberye, akaseera katono nnyo oluvannyuma lw'okusuula akalulu kke ak'okulonda kwa bonna ak'obwa pulezidenti. Amaggye geetoloola amaka gge nga tegakiriza muntu yenna kuyingira oba kufuluma okumala enaku ezaali ziwerako, wadde Wine y'agamba nga ng'emere bweyali emuweddeko. Omubaka wa Amerika mu Uganda, [[Natalie E. Brown]] yali takirizibwa kukyalira wadde okumulekera emere, kuba amagye gaali gaziyiza okuseregendde lw'emmotoka zze.<ref>https://www.cnn.com/2021/01/19/africa/us-embassy-uganda-wine-intl/index.html</ref> Wine yateebwa nga 26 Ogwolubereberye oluvannyuma lwa kkooti ya Uganda enkulu okulagira ebitongole by'eby'ekwolinda okukomekereza okugalirwakwe mu nnyumba.<ref>https://www.cnn.com/2021/01/26/africa/bobi-wine-free-house-arrest-intl/index.html</ref> Nga 1 Ogwokubbiri, Wine yawakanya okulonda kwa 2021 mu kkooti, naye oluvannyuma yalagira banamateeka bbe okugyayo omusango ng'agamba abalamuzi baali bagenda kugusala mungeri etaali neesiimbu, oluvannyuma lw'omulamuzi omukulu okulabibwako mu bifannanyi ne pulezidenti Museveni, eyali agenda okukiikiriza ekibiina ekyali kiwawabibwa mu kkooti.
== Emirimu gy'okuyamba abantu ==
Kyagulanyi ayambye pulojekiti ez'enjawulo ezitereddwa munkola okuyamba okulakulanya embeera y'abaavu.<ref name="Good">https://web.archive.org/web/20190110182446/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted</ref> Mu 2012, yatandika kakuyege kw'okutumbuula okwongera okulongoosa amalwaliro okwabuli kiseera, eby'obuyonjo, okukungaanya kasasiro oba obutamu mansa buli wamu n'okunaaba engalo okusobola okwewala enddwadde.<ref name="Clean">https://www.youtube.com/watch?v=7LbIBheR83c</ref> Vidiyo y'okumukutu gwa [[YouTube]] okuva mu Gwomwenda mu2012 eraga nga yeegase ku Loodi meeya wa Kampala [[Erias Lukwago]] mu kulongoosa Kamwookya, enzigota z'omulirwaano Kyagulanyi gyeyakulira.<ref name="Clean" /> Omwaka gwegumu, yawaayo ssente z'okuzimba kabuyonjo n'omukutu oguyaba okutambuza amazzi mu Kisenyi II, enzigota za Kampala olupapula lwa [[New Vision (newspaper)|''New Vision'']] lwerwanyonyola okubera nga lwali lujudde obucaafu, obuzimbe obwazimbibwa obubi nga mubeeramu abantu abaavu, eby'obulamu obuyonjo nga bubi nga tebalina na buyambi bumala." Kyagulanyi yanyonyola nti yasalawo okukwata ku pulojekiti eno kubanga bano bantu bbe, nga wadde n'agenda wa, gano gajja kusigala nga ge makaage "<ref name="Good" />
Akubye ne kakuyege w'okulwanyisa omusujja gw'ensiri, ng'alina byeyawaayo mu ddwaliro lya Nakasongola Health Centre, wamu n'okulaga ebijuliziddwa eri obulwadde buno mu nnyimba zze.<ref name="Mom">http://bigeye.ug/bobi-wine-campaign-malaria/</ref>
Mu Gwomunaana mu 2013, Kyagulanyi yakyalira enkaambi y'abanoonyi boobubuddamu mu [[Bundibugyo District|disitulikiti y'e Bundibugyo]] ng'ali n'abakiise okuva mu kitongole ekyamba abaana ekya [[Save the Children]], [[UNHCR]], n'ekya [[Red Cross]], tokuwaayo ssenye n'ebikozesebwa.<ref>http://bigeye.ug/bobi-wine-in-bundibugyo-charity-drive/</ref> Mu mwezi ogwaddako, yatumibwa omubaka eyali amannyi eky'ekizadde aba Twaweza, ekitongole ky'obwanakyewa ekiteeka esira ku byenjigiriza n'okwenyigiramu kw'abanaansi mu [[East Africa|Buvanjuba bwa Afrika;]] obubaka bwe mu nkolagana eno bwali bwakutumbuula omuzadde ow'obuvunaanyizibwa era afaayo eri abawagizi bbe abanayuganda. Mu kagyojigyoji w'ebibuuzo gweyabuuzibwa ku bikwatagana ku pulojekiti eno, yagamba nti, " eby'enjigiriza byebisobola okukyuusa entambula y'eggwanga era ng'omuyimbi ate nga taata, nzikiriza nti tusobola okuleetawo enkyuka kyuka mu by'okuyigiriza bw'abaana bafe."<ref name="Ed">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1332863/bobi-wine-appointed-parenting-ambassador#.VFNm8mzeZTQ.mailto</ref>
Mu 2014, Kyagulanyi yatuumibwa omubaka wa kakuyege eyali ow'okutaasa abaana ku lwabuli ombu, nga yeegata ku ttiimu y'abanayuganda abayimbi 14 abaakwata oluyimba olw'enjawulo ne vidiyo eyali ekwata ku by'okuzaalisa wamu n'eby'obulamu bw'abaana. Abayimbi abalala abaali mu vidiyo eno kwaliko; [[Jose Chameleone]], Radio ne Weasel, abakola ekibiina kya [[Goodlyfe Crew]].<ref>https://web.archive.org/web/20180825002910/https://everyone.savethechildren.net/articles/leading-music-artists-produce-new-campaign-song-uganda</ref> Kyagulanyi ne mukyala we Barbara batambudde amalwaliro mangi okwetoloola Uganda omubadde [[Nakaseke Hospital|eddwaliro ly'e Nakaseke,]] nga basisinkana abazaalisa n'abavunaanyizibwa ku by'obulamu okusobola okubunyisa kakuyege ono mu bantu.<ref name="Mom" /> Taasa abaana yamutwala mu bitundu ebirala ng'atambuza kakuyege ono omwali, ekifo ky'abanoonyi boobubuddamu ekya [[Nyumanzi Refugee Settlement]] mu Bukiika ddyo bwa Bugwanjuba bwa Uganda ku lw'abantu ba Sudan y'omu Bukiika kkono.<ref>http://www.newvision.co.ug/news/655590-bobi-wine-thrills-south-sudanese-refugees.html</ref>
Esaawa eno, Bobi Wine yemuyima w'ekitongola ky'obwa nakyewa ekivunaanyiziba ku by'abawala n'abaana abazaala nga bato ekiyitibwa 'Caring Hearts Uganda', ekyatandikibwawo mukyala we Barbie Kyagulanyi. [https://web.archive.org/web/20221128175020/https://www.caringheartsuganda.org/about-us/#:~:text=About%20Us,health%20in%20its%20early%20stages Ebikwata ku Caring Hearts Uganda - ekitongole ekitafa ku bya kukola magoba ku lw'ensonga z'obulamu bw'abakyala mu Uganda .] Endaga ya Bobiwine eyalina okubeerawo nga 8 Ogwekumi mu 2022 yasazibwamu gavumenti ya UNITED ARAB EMIRATES olw'ensonga ezitategerekeka, bweyali yakatuuka yakwatibwa n'agalirwa ku kisaawe ky'e Dubai eky'ennyonyi okumala esaawa 10, wabula oluvannyuma yateebwa n'ayogerako eri abawagizi bbe, okwongerwayo kw'olulaga luno kwali kutegeeza nti banayuganda abaali bakonkomalidde mu United Arab Emirates baalina okukomezebwawo mu ggwanga lyabwe.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://timesuganda.com/bobi-wine-show-in-dubai-is-cancelled/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014040519/https://timesuganda.com/bobi-wine-show-in-dubai-is-cancelled/ |url-status=dead }}</ref> https://mobile.twitter.com/HEBobiwine/status/1578697821850476544<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://celebpatrol.com/confirmed-bobi-wines-show-in-dubai-cancelled-he-reveals-why/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207112717/https://celebpatrol.com/confirmed-bobi-wines-show-in-dubai-cancelled-he-reveals-why/ |url-status=dead }}</ref>
== Obutakaanya ==
Kyagulanyi ayogera butereevu ewatali kwekwekerera ku bikwatagana ku by'obufuzi n'ebeera y'abantu mu Uganda, ekiretawo obutakaanya.Okutuusa mu Gwolubereberye mu 2019, yalina obutakaanya obwali tebukoma ne munayuganda mune omuyimbi [[Bebe Cool]], ayimbye mu kuwagira pulezidenti Museveni ne NRM, ng'ate Kyagulanyi abadde mu kuwagira oludda oluvuganya.<ref name="bigeye.ug">http://bigeye.ug/bebe-cool-fans-forsake-him-over-politics-and-join-bobi-wine/</ref><ref name="bigeye.ug"/>
Mu Gwomusanvu mu 2014, kyalangirirwa nti Kyagulanyi yali wakuyimbira mu Bungereza mu kifo ekiyitibwa [[The Drum (Arts Centre)|The Drum Arts Centre]] mu Birmingham ne [[Troxy]] mu London.<ref>http://www.pinknews.co.uk/2014/07/24/anti-gay-ugandan-singer-due-to-perform-in-birmingham-and-london</ref> Kino kyaletera okukiwera olw'ebigambo byeyali akozesa nga byogera ku buli bwebisiyaga.<ref>http://chimpreports.com/?p=551</ref> Ebifo byombi byasazaamu okulabikako kwa Kyagulanyi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gaystarnews.com/article/%E2%80%98burn-gays%E2%80%99-rapper-axed-uk-venues290714 |access-date=2023-06-27 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815105138/https://www.gaystarnews.com/article/%E2%80%98burn-gays%E2%80%99-rapper-axed-uk-venues290714/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/drum-arts-centre-aston-cancels-7525289</ref> Mu kiwandiiko ky'Ogwokutaano mu 2016 ekyali ku mukutu gwa 'Twitter' omwalimu okuwanyisiganya na'aba ULC Monastery LGBTI, ekibiina ky'abakiririza mu diini y'obukatuliki kyatumbuula okuwagira eri aba LGBT, Kyagulanyi yagamba nga bweyali avudde mungeri gyeyali awandiise eri abantu abalya ebisiyaga, naye nga teyalambululula bulungi nti oba endowooza zze eri abali b'ebisiyaga yali ekyuse.<ref>https://twitter.com/ULCMLGBTI/status/735354249186578432</ref>
Mu 2015, Kyagulanyi yalwanirira obwakabaka bwa [[Buganda]] mulujude bwebwali busonda ssente ekintu ekyavumirirwa Sheikh Muzaata n'akyogerako ebigambo ebibi, nekitandikawo olutalo lw'ebigambo.<ref name=":0">http://www.chimpreports.com/bobi-wine-warns-of-war-with-muzaata/</ref> Kyagulanyi ebiseera esinga abadde amannyikiddwa nga ''Omubanda wa Kabaka'' ku lw'engeri gy'ali omwesimbu n'okwagala [[Kabaka of Buganda|Kabaka]] wa Buganda.<ref name="observer">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=17190:bobi-wine-dumped-law-for-music |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128175019/https://www.observer.ug/component/content/article?id=17190:bobi-wine-dumped-law-for-music |url-status=dead }}</ref>
n AGwokupa mu 6, wheekyuma kya Uganda kyokka ekiyamba mu kujanjaba obulnadde bwa kookolo e [[Mulago]] mu Uganda bwekyayononeka, Kyagulaunyi yakulemberamu mu kubunyisa obutali bumativu bw'abantu kungeri abakungu gyebalwawo okwanukula kunsonga eno, n'avumirira ne gavumenti okubeera nga tefaayo wekituuka ku by'obulamu bw'abantu, n'avuganya abakulembezze b'eggwanga ku ky'okukozesa obulungi omusolo oguweebwa banaansi.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Mulago-cancer-machine-breaks-down/688334-3150556-mf9f3i/index.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171030150642/http://mycampusjuice.com/2016/04/11/bobi-wine-to-raise-money-for-cancer-machine/</ref>
Okuyita mu kaseera k'okulonda kwa 2015 ne 2016, Kyagulanyi esira ly'obubaka bwe yaliteeka ku bya kuwagira ndowooza za njawulo.<ref>http://www.howwe.biz/news/entertainment/10661/bobi-wine-has-today-been-interviewed-by-bbc-world-service</ref> Omulanga gwa Kyagulanyi eri abantu gwali gwakakuyege wa kulaba nga gavumenti etereeza eby'obufuzi n'embeera y'abantu mu kulonda kwa 2016, n'ennyimba nga "Dembe", lwaleeta eneeyisa ezitali zimu okuva mu byali byetaagwa mu by'obufuzi bwa Uganda. Mu kaseera kano, [[Uganda Communications Commission|ekitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bifulumizibwa ku mpewo]] kyegaana nga bwekyaali kiweze oluyimba lwa "Dembe" okuva ku mikutu gya leediyo.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/UCC-denies-banning-Bobi-Wine-Dembe-song/688334-3020230-x8mwqf/index.html</ref> Oluvannyuma lw'emyezi esatu ng'okulonda kuwedde, omubaka wa Amerika mu Uganda [[Deborah R. Malac]] yayaniriza Kyagulanyi ku kabaga k'abakungu akaali ku kitebe, n'agamba nti ono yali ayambye okukyusa abavubuka b'eggwanga.<ref>http://bigeye.ug/bobi-wine-and-his-wife-hang-out-with-us-ambassador/</ref>
Gavumenti ya Uganda bweyagyako emikutu gimukwanira wala mu kaseera [[2016 Ugandan general election|k'okulonda kwa 2016,]] Kyagulanyi yakoseza gw'obwanannyini ogwa [[virtual private network]] (VPN) okuwanikayo obutali bumativu eri okugalibwawo kw'eby'empuliziganya ku mukutu gwe ogwa 'Facebook' nga bw'alaga nga gavumenti bweyasigala ng'ekozesa emikutu gimukwanira wala gyebaali batandise.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/being-on-social-media-is-an-ultimate-act-of-defiance-bobi-wine/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002511/http://chano8.com/being-on-social-media-is-an-ultimate-act-of-defiance-bobi-wine/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.facebook.com/www.bobiwine.ug/posts/10154606144658012</ref> Kyagulanyi oluvannyuma yalondebwa ng'omu ku baali bagenda okwogera kunsonga y'eddembe kulunaku lw'okwolesa eddembe [[World Press Freedom Day]] mu Kampala mu Gwokutaana mu 2016.<ref>https://web.archive.org/web/20160506005857/http://chimpreports.com/entertainment/ugandan-artistes-criticize-state-limitation-of-their-expression/</ref> Mu Gwokusatu mu 2016, yalwanirira eddembe lyabanyimbi bane abamuvuganya okwolesa endowooza zaabwe nti Kyagulanyi nga ye taziwagira.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Spare-artistes-from-boycott--Bobi-Wine-appeals-to-Besigye/688334-3110204-3bs28vz/index.html</ref>
Mu Gwomunaana mu 2020, Kyagulanyi yatwalibwa mu kkooti nga bamulumiriza okufulumya obubaka obukyamu, okwewandiisa ng'akoseza ekifannanyi ekitali kikye n'okukosesa ebipapula ebikyamu ebitali bibye.<ref>https://observer.ug/news/headlines/66379-bobi-wine-summoned-by-court-over-altered-date-of-birth</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/news/1526705/ruling-bobi-wine-age-case-september</ref>
Nga 3 Ogwekuminoogumu mu 2020, Kyagulanyi yakwatibwa oluvannyuma lw'abavunaanyizibwa ku by'okulonda bwebamukakasa nga bweyali agenda okwesimbawo mu kulonda kwa bonna okwali kubinda binda Ekiwandiiko ku mukutu gwe ogwa [[Twitter]] kyali kigamba yakwatibwa mungeri y'obutabanguko wabweru w'ekifo webaali bamukakasiriza g'eyali agenda okwesimbawo, nebamuziba amaaso okumala akaseera katono era poliisi n'amaggye negamutulugunya.<ref>https://www.theguardian.com/world/2020/nov/03/ugandan-singer-bobi-wine-arrested-after-confirmation-as-election-candidate</ref>
== Obulamu bwe ==
Bweyali asoma ku [[Makerere University|yunivasite y'e Makerere,]] Kyagulanyi yasisinkana mukyala we, [[Barbie Kyagulanyi|Barbara Itungo,]] nga mubiseera ebya yali muyizi mu [[Sixth form|siniya ey'omukaaga]] ku [[Bweranyangi Girls' Senior Secondary School]]. Embaga yabwe yaliwo mu gwomunaana mu 2011 oluvannyuma lw'emyaka 10 nga babeera bombi, ng'era balina abaana banna.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/barbie-and-children-take-bobi-wine-campaigns-to-another-level/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2018-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815164215/http://chano8.com/barbie-and-children-take-bobi-wine-campaigns-to-another-level/ |url-status=dead }}</ref> Kyagulanyi ne famire ye babeera ku kyalo Magere, mu [[Wakiso District|disitulikiti y'e Wakiso]], 'ng'era akakasa nti bagenda bonna okulima okusobola okufuna emmere, buli wetuba tusobola. Nga kino nkikola kubanga njagala bayige okubeera mubulamu obwabulijjo, ssi ng'obw'omwana w'omuntu omumannyifu."<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1309518/bobi-wine-rough-musician-smooth-father</ref>
Nga 10 Ogwokubiri mu 2015, taata wa Kyagulanyi yafa oluvannyuma lw'okumala akabanga akawanvu ng'atawanyizibwa ekirwadde kya sukaali.<ref>https://web.archive.org/web/20171023120109/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-Wine-father-passes-on/812796-2619324-i7awa8z/index.html</ref> Ensonga zno n'okuziika kwasikiriza abakungubaze bangi nga muno mwemwali abakungu ba gavumenti ssaako n'abantu abalala abamannyifu.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Politics-Bobi-Wine-father-laid--rest/688334-2622250-9e469c/index.html</ref> Nga wayise omwezi gumu, Kyagulanyi yafulumya oluyimba oluyitibwa "Paradiso", olwalimu obubaka obwali bukubiriza abantu okwesiimiza bazadde baabwe nga bakyali balamu.<ref>https://web.archive.org/web/20180823141842/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-hosts-fans-at-Paradiso-release/-/812796/2654454/-/format/xhtml/-/9mriec/-/index.html</ref>
== Awaadi ==
=== Awaadi ne by'alondeddwamu ===
=== Engule endala ===
* 2018 [[Africanews]] omuntu asinze mu mwaka<ref>{{Cite web |url=https://www.africanews.com/2019/01/01/uganda-s-bobi-wine-is-2018-africanews-personality-of-the-year// |title=Archive copy |access-date=2023-06-27 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627194720/https://www.africanews.com/2019/01/01/uganda-s-bobi-wine-is-2018-africanews-personality-of-the-year// |url-status=dead }}</ref>
* 2019 ''[[Foreign Policy]]'' Abalowooza munsi yonna<ref>https://foreignpolicy.com/2019-global-thinkers/</ref>
* 2019 [[Rainbow/PUSH]] Awaadi y'abalwaniridde eddembe ly'abantu munsi yonna<ref>https://www.tuko.co.ke/310073-bobi-wine-receives-prestigious-international-humanitarian-award.html</ref>
* 2019 [[Friedrich Naumann Foundation]] Ekirabo ky'eddembe ku lukalo lwa Afrika<ref>https://www.freiheit.org/pressemitteilung/hon-robert-kyagulanyi-ssentamu-bobi-wine-honoured-freedom-prize</ref>
* 2021 Bobi Wine yalangirirwa aba [https://web.archive.org/web/20230922123612/https://lifestyleuganda.com/janzi-awards-2021-winners/ Janzi Awards] ng'omuyimbi eyali omutandisi w'emirimu eyasinga
* 2022 Ng'ali wamu ne Ronie Matovu afulumya ennyimba, [[Humphrey Nabimanya]] n'aba Bryan Morel Publications, Bobi Wine yaweebwa awaadi ku anna wansi w'anna awaadi y'okulukalo lwa Afrika mu[[Accra]] [[Ghana]].
== Ennyimba ze ==
Ennyimba zze ezigibwa ku [[Spotify|mikutu]].<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Spotify</ref>
; Entaambi
* 2015: ''Bobi Wange''
* 2015: ''Hosanah''
* 2015: ''Kansubize''
* 2015: ''Ontabira''
* 2015: ''Sweet''
* 2018: ''Kyarenga''
; Ennyimba eenyimpi wamu n'empaanvu
* 2015: "Ayagala Mulaasi"
* 2017: "Freedom"
* 2018: "Kyarenga"
* 2019: "Tuliyambala Engule"
* 2020: "Corona Virus Alert"
== Ffirimu z'abaddemu ==
* 2008: ''Divisionz''
* 2010: ''[[Yogera]]''
* 2015: ''[[Situka]]''
* 2016: ''[[Omubanda wakabaka]]''
== Ebujuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1982]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Abayimbi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
alzhe10l11fom9dpa0suu1oyun01sta
66137
66136
2026-08-02T17:16:50Z
Solomon Suubi
6901
removed [[Category:Bannabyabufuzi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66137
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Robert Kyagulanyi Ssentamu''' (yazaalibwa nga 12 Ogwokubiri 1982) amanyiddwa ennyo nga '''Bobi Wine''', omulwanirizi w'eddembe ly'obuntu, munnabyabufuzi, muyimbi, era munnamateeka Omunnayuganda.<ref>{{Cite web |title=Bobi Wine conferred with law degree after 7 years as Cavendish University graduates over 700|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-conferred-with-law-degree-after-7-years-as-cavendish-university-graduates-over-700-4718670|access-date=2024-08-09|website=[[Daily Monitor]]|date=8 August 2024}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalament era y'akulembera [[National Unity Platform]] (NUP), ekibiina ky'ebyobufuzi ekiri ku ludda oluvuganya gavumenti ya Yoweri Museveni.<ref>{{Cite news|url=https://observer.ug/news/headlines/58803-can-people-power-change-uganda's-political-fortune|title=Can 'People Power' change Uganda's political fortune?|work=The Observer|access-date=29 November 2018|language=en-gb}}</ref>
Bobi Wine yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira essaza ly'e Kya Kyadondo eyoomubuvanjuba mu Disitulikiti y'e Wakiso, mu masekkati ga Uganda.<ref name="In2">{{cite web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html|title=Uganda's pop star sworn-in as lawmaker|access-date=11 July 2017|date=11 July 2017|newspaper=[[The East African]]|location=[[Nairobi]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711202642/http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html|archive-date=11 July 2017}}</ref> Mu Gwomukaaga gwa 2019, yalangirira okwesimbawo nga pulezidenti wa Uganda mu [[kalulu k'obwapulezidenti aka 2021]]. Yeetaba mu kalulu ka 2021, nga okusinziira ku byava mu kulonda ebitongole, yawangulwa Yoweri Museveni eyali mu ntebe ekiseera ekyo. Okuva mu Gwoluberyeberye 2026, awakanya ebyava mu kalulu nti byali ssi bituufu.<ref>{{Cite web|date=January 17, 2021|title=Uganda's Museveni wins sixth term, rival alleges fraud|url=https://www.reuters.com/article/uk-uganda-election-idUSKBN29M04E|access-date=October 14, 2023|website=www.reuters.com|language=en}}</ref> Nga 14 Ogwekkumineebiri 2021, Gavumenti ya Uganda yamusibira mu nnyumba, olwo n'agenda mu maaso n'okwekalakaasa olw'okukwatibwa kwe.<ref>{{Cite web|date=2021-12-14|title=Uganda police, army surround Bobi Wine's home ahead of Kayunga visit|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/uganda-police-army-surround-bobi-wine-home-3652394|access-date=2021-12-14|website=The East African|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ugandan opposition leader Bobi Wine 'under house arrest'|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/14/uganda-opposition-leader-bobi-wine-under-house-arrest|access-date=2021-12-14|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> Oluvannyuma yagenda ebweru w’eggwanga gye yeenyigira mu kukwata ffirimu ekyatuumibwa ''The corruption involved in the 2021 election''. Bwe yakomawo mu Uganda nga 5 Ogwekkumi 2023, yakwatibwa.<ref name=":5">{{cite news |last1=Kent|first1=Lauren|last2=Dean|first2=Sarah|title=Ugandan opposition leader Bobi Wine arrested at airport as he returns home|url=https://edition.cnn.com/2023/10/05/africa/bobi-wine-airport-arrest-intl/index.html|work=CNN|date=5 October 2023}}</ref> Firimu eyitibwa ''[[Bobi Wine: The People's President]]'' yawandiika ku lugendo lwe mu kululu ka 2021.<ref name=":6">{{Cite web |title=Bobi Wine: The People's President|url=https://peabodyawards.com/award-profile/bobi-wine/|access-date=2024-11-30|website=The Peabody Awards|language=en-US}}</ref>
Bobi Wine yeewandiisa mu butongole okuvuganya ku bwa pulesidenti mu [[Okulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2026|kulonda kwa bonna okwa 2026]] mu Uganda nga 25 Ogwomukaaga 2025 nga akiikirira ekibiina kya NUP, ng'ayogera ku kaweefube ono ng'okugenda mu maaso n'omulimu gwe ogwali tegunnaggwa era n'asaba bannansi okuwagira kye yayita "[[protest vote]]" okumalawo okunyigirizibwa kw'ebyobufuzi okumaze emyaka mingi.<ref>{{Cite news |last=Matovu|first=Muhamadi|date=2025-06-26|title=Uganda: Bobi Wine Announces 2026 Presidential Bid, Calls for Protest Vote|url=https://allafrica.com/stories/202506260032.html|access-date=2025-08-01|work=Nile Post|language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Kyagulanyi yazaalibwa mu [[Nkozi Hospital|ddwaaliro ly'e Nkozi,]] maama we Margaret Nalunkuuma gye yali akola ng'omuzaalisa.<ref>{{Cite web |last=Matovu|first=Muhamadi|title=Bobi Wine Visits Birthplace, Donates to New Mothers on His 43rd Birthday|url=https://nilepost.co.ug/news/242512/bobi-wine-visits-birthplace-donates-to-new-mothers-on-his-43rd-birthday|access-date=2025-07-17|website=Nilepost News|language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2016|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426903/cardinal-wamala-singer-bobi-wine-set-nkozi-hospital-marathon|title=Cardinal Wamala, singer Bobi Wine set for Nkozi Hospital marathon|newspaper=[[New Vision]]|access-date=12 November 2018|first=Mathias|last=Mazinga|location=Kampala|archive-date=13 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113030020/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1426903/cardinal-wamala-singer-bobi-wine-set-nkozi-hospital-marathon}}</ref> Yazaalibwa mu famile ya baana 34 abaazaalibwa eyali taata we Jackson Willington Ssentamu.<ref>{{Cite web |date=2021-01-18|title=Bobi Wine, brothers mourn father|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-brothers-mourn-father-1599982|access-date=2025-07-17|website=Monitor|language=en}}</ref> Yakulira mu nzigotta z'e [[Kamwokya]] mu kitundu ky’obukiika kkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.<ref name="Good2">{{cite web |title=Bobi giving back to the hands that lifted him up|access-date=11 July 2017|date=6 September 2012|newspaper=[[New Vision]]|first=Caroline|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted|last=Ariba|location=Kampala|archive-date=10 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110182446/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted}}</ref>
Kyagulanyi yasomera mu [[Kitante Hill School]]<ref>{{Cite web |title=Kitante Hill School {{!}} A Centre of Learning Dedicated to Excellence|url=https://kitantehillschool.ac.ug/|access-date=2026-07-28|website=kitantehillschool.ac.ug}}</ref>, gye yafunira [[Uganda Certificate of Education|satifikeeti eya siniya eyookuna]] mu 1996, wamu ne [[Kololo Senior Secondary School]], gye yafunira [[Uganda Advanced Certificate of Education|satifikeeti eya siniya eyoomukaaga]] mu 1998. Oluvannyuma yagenda ku [[Makerere University|yunivasite y'e Makerere]] mu [[Kampala]], gye yasomera okuyimba, amazina ne katemba, n’atikkirwa ne dipulooma mu 2003. Mu 2016, Kyagulanyi yaddayo mu yunivasite okusoma ddiguli mu by'amateeka mu [[International University of East Africa]]. Oluvannyuma lw'okuwabulwa eyali omusomesa we ku yunivasite, David Lewis Rubongoya, yakyusa okuva ku IUEA eyali temanyikiddwa mu kusomesa amateeka ekiseera ekyo naagenda ku [[Cavendish University]] gye yatikkirwa mu Gwomunaana 2024.<ref name="Bio2">{{cite web|access-date=11 July 2017|date=11 July 2017|location=Kampala|url=http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html|title=Bobi Wine: Biography|author=EACS|publisher=Eachamps.com (EACS)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140929033408/http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html|archive-date=29 September 2014}}</ref><ref name="parliament2">{{cite web|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=508|title=Kyagulanyi Robert Ssentamu|publisher=[[Parliament of Uganda]]|access-date=6 November 2019}}</ref>
== Omulimu gw'okusanyusa ==
=== Omulimu gw’okuyimba ===
[[File:Bobi Wine 2.jpg|thumb|Bobi Wine]]
Kyagulanyi yatandika omulimu gw'okuyimba mu ntandikwa y'emyaka gy'e 2000, naafuna erinnya lya Bobi Rob nga lyakozesa ku siteegi erinnya eryali lyefananyiriza erinnya lye ery'ekikatuliki eryamuweebwa erya 'Robert' ng'okusikirizibwa kuno yakujja ku Bob Marley nga naye yali yatumibwa 'Robert'. Oluvannyuma yafuna erinnya lya Bobi Wine ng'eryokusiteegi. Ennyimba ze ennyimpi ezaasooka kwaliko; "Akagoma", "Funtula", ne "Sunda" (ng'ali ne Ziggy D) kyamuleetera okumanyikwa mu kisaawe ky'okuyimba kwa Uganda.<ref name="Bio">https://web.archive.org/web/20140929033408/http://www.eachamps.com/Bobi-wine.html</ref> Myuziki we abasinga bamuyita okubeera ow'e[[kidandali]], [[reggae]], [[dancehall]], ne [[afrobeat]], ng'ebiseera ebisinga obubaka bubeera ku by'etoloodde abantu n'ebibakwatako. Yeeyali akulembera ekibiinja kya 'Fire Base Crew'<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/an-up-close-and-personal-with-the-ghetto-president-bobi-wine/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825041250/http://chano8.com/an-up-close-and-personal-with-the-ghetto-president-bobi-wine/ |url-status=dead }}</ref> okutuusa bwekyasaanawo, oluvannyuma naatandikawo ekibiinja ekipya ekimannyikiddwa nga 'Ghetto Republic of Uganja'.<ref name="Pol">https://web.archive.org/web/20170501073305/http://allafrica.com/stories/201705010007.html</ref> Afulumizza ennyimba ezisoba mu 70 mu myaka 15 egisembyeyo.<ref name="Bio" />
Mu 2016, oluyimba lwe "Kiwani" lwateekebwa mu ffirimu ya [[Disney]] eya ''[[Queen of Katwe]]''.<ref>https://itunes.apple.com/us/album/queen-of-katwe-original-motion-picture-soundtrack/1149485768</ref>
Ekika ky'ennyimba Bobi Wine z'abadde atera okuyimba zibadde za kika kya 'Afrobeat'. Muziki wa Bobi Wine yali yatundibwa nga omugezi Kasiwukira ng'era yeeyafuba ng'okulaba ng'agenda ku ddaala eddala. Yakikakasa okubeera nga yafuna lisiiti za bukadde 60 okuva mu muziki gweyatunda mu mwezi gumu okuva wa Kasiwukira. Alina omukutu gwa 'Youtube' okuli obukadde bw'abantu abasuka mu 10 abagiraba n'okugigoberera. Ategese ebivvulu n'okusanyusa abantu, mu kwongereza ku ngeri y'abadde yeekubiramu obulango, nga bino byonna bimuleetera okuyingiza ensiimbi. Alina ne situdiyo ekolera abayimbi ennyimba mwajja ssente esinganibwa [[Kamwokya]] emannyikiddwa nga FireBase records.
=== Enngoobo ya 'Bobi Wine Edutainment' ===
Ekiwandiiko kino kikwata ku kika kya muziki ayigiriza n'okusomesa ekyatandikibwawo Wine mu 2006. Muziki yatondebwawo okusanyusa nga mw'ayisa obubaka obuyigiriza n'okusomesa, nadala eri abantu abali mumbeera embi eteeyagaza nadala munzigota za Kampala, nadala 'Ghetto'. Omu ku muziki ali mu pulojekiti eno mulimu "Ghetto" (fng'ali ne Nubian Li), "Obuyonjo," "Obululu Tebutwala," "Time Bomb," n'endala.
Obubaka obuli mu muziki ali mu pulojekiti eno bwali bugendereddwa kugenda eri banabyabufuzi, ng'abakubiriza okufaayo ennyo eri abanti abali mumbeera embi era nga tebalina abayamaba, wamu n'okukubiriza banaansi okubeera ab'obuvunaanyizibwa mu bintu byabwe gyebawangaalira. Ebintu byebasinga okutekako essira u muziki kwaliko; obuyonjo, eby'obulamu nadala mu kuzaala abaana abato okufuna embuto, abaana abato okufumbirwa, obutabanguko mu maka, akawuka ka mukeneya nendala.
Muziki wa yakwata nga nnyo ku bantu ng'era abajukiza ekyamukazisaako erinya lya omukulembezze w'enzigota "Ghetto President" nekimuyamba okuzimba ekifo eky'amaanyi mu by'obufuzi bwa Uganda oluvannyuma mu mirimu gye.<ref>https://hir.harvard.edu/who-is-bobi-wine/</ref><ref name="kenyanmoves.co.ke">https://kenyanmoves.co.ke/bobi-wine-biography/</ref><ref name="kenyanmoves.co.ke"/>
=== Omulimu gw'okuzannya ffirimu ===
Kyagulanyi era muzannyi wa ffirimu, ng'asinga kubeera ku za wano mu Uganda.<ref name="Bio"/> Mu 2010, yalondebwa okubeera omu kubazannyi mu ffirimu ya [[Cleopatra Kyoheirwe]] ey'omuzannyo gyebayita [[Yogera|''Yogera''.]] Mu 2015, yalondebwa okukulembera mu ffirimu y'okuyamba eya Twaweza emannyikiddwa nga ''[[Situka]]'' ngali ne [[Hellen Lukoma]].<ref>http://bigeye.ug/photos-bayimba-takes-situka-movie-to-mbale/</ref> Akoze ku ffirimu eziwerako omwali ne ''Divizionz''.<ref>https://variety.com/2008/film/reviews/divizionz-1200472176/</ref>
Bobi Wine alina pulogulaamu eri ku bulamu bwe eragibwa ku ttiivi eyatumibwa 'The Ghetto President'<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://chano8.com/the-ghetto-president-reality-show-begins-airing-tonight/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518071646/https://chano8.com/the-ghetto-president-reality-show-begins-airing-tonight/ |url-status=dead }}</ref>
== Emirimu gy'eby'obufuzi ==
Mu Mwezi ogwokuna mu 2017, Kyagulanyi yalangirira nga bweyali agenda okwesimbawo ku ky'obubaka bwa paalamenti mu kulonda okwali mu konsitituweensi ey'obuvanjuba bw'e Kyadondo mu kulonda okw'okuddibwamu. Okutambula kwe okw'e nju ku nju ng'akola kakuyege w'okunoonya akalulu ky'asikiriza abantu mu [[Uganda]] n'ebweru w'eggwanga.<ref name="Pol"/><ref>https://www.bbc.com/news/live/world-africa-39261833</ref> Yawangula okulonda kuno ng'akubidde wala abaali bamwesimbyeko okwali: Sitenda Sebalu ow'ekibiina ekifuga ekya [[National Resistance Movement]] (NRM) ne Apollo Kantinti ow'ekibiina ekisinga okuvuganya ekya [[Forum for Democratic Change]] (FDC).<ref name="In">https://web.archive.org/web/20170711202642/http://www.theeastafrican.co.ke/news/Ugandan-pop-star-Bobi-Wine-sworn-in-as-lawmaker/2558-4010194-w5nxspz/index.html</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.the-star.co.ke/news/2017/06/29/ugandan-mucisian-bobi-wine-wins-kyadondo-mp-seat_c1588411 |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020155851/https://www.the-star.co.ke/news/2017/06/29/ugandan-mucisian-bobi-wine-wins-kyadondo-mp-seat_c1588411 |url-status=dead }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170716010252/http://www.theeastafrican.co.ke/news/2558-4016126-2pdq28/index.html</ref>
Mu 2018, Kyagulanyi yeeyongera okufuna ettutumu, ng'ayita mu kuyamba ku baali beesimbyeyo [[By-election|okujuza ebifo ebyali tebiriimu babikiikirira]] ng'akolera abaali beesiimbyeewo kakuyege nebakuba abaali beesiimbyeewo nga bagidde mu NRM ne FDC.
=== Ebyali mu by'akalulu ka Arua ak'okujjuza ekifo ekitalimu mukiise ===
Nga 14 Omwezi ogwomunaana mu 2018, abawagizi b'omubaka wa paalamenti eyajja ku bwa namunigina nga talina kibiina [[Kassiano Wadri]] kigambibwa baasiikiriza ne balumba oluseregende lw'emmotoka za pulezidenti Museveni mu kabuga k'omubukiika ddyo bwa [[Arua]] okuliraana [[Gulu]]. Emmotoka ya Museveni baagikuba amayinja, nekireetawo obutabanguko wakati wa ab'ebyokwerinda n'abaali beekalakaasa.<ref>https://www.pmldaily.com/news/2018/08/you-will-pay-museveni-lashes-at-bobi-wine-wadri-over-arua-chaos.html</ref> Oluvannyuma, Kyagulanyi, eyali asinga okwogerera Museveni amafuukuule yakyasanguza ng'ayita ku mikutu gye gimukwanira wala nga poliisi bweyali ekubye amasasi ku mmotoka ye ng'egenderedde, n'etta ddereeva we. Kyagulanyi yali akakasizza obuwagizi bwe eri Wadri eyali avuganya oyo Museveni gweyali ataddewo mu butongole mu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.sde.co.ke/article/2001291861/uganda-mp-bobi-wine-missing-as-driver-is-shot-dead-by-police |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927002736/https://www.sde.co.ke/article/2001291861/uganda-mp-bobi-wine-missing-as-driver-is-shot-dead-by-police |url-status=dead }}</ref> Museveni mu lujjudde yanenya Bobi wine ku byaliwo.
Kyagulanyi yakwatibwa nga 15 ogwomunaana mu 2018 ng'avunaanibwa olw'okubeera n'eby'okulwanyisa ebitaali mu mateeka wamu n'okukunga obweguguungo,<ref>https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1483629/bobi-wine-wadri-charged-treason</ref> oluvannyuma yaleetebwa mu maaso g'ekkooti y'amaggye, n'avunaanibwa n'abaali baleteddwa egulo lumi olunaku olwaddako. Amawulire ga ''[[The Times]]'' gaafulumya nga Kyagulanyi bweyali alabika ng'eyali akubiddwa nga tanatwalibwa mu kkooti.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Times</ref> Loodi Meeya wa Kampala [[Erias Lukwago]], munamateeka y'abadde akiikirira ababaka ba palamenti ababeera bakwatiddwa nebagalirwa mu makomera yagamba obulamu bwa Kyagulanyi embeera gyebwalimu yali yeeralikiriza, nga yali yeetaaga obujanjabi obw'omunambiro.<ref>https://ntv.nation.co.ke/news/2720124-4718048-yf32tn/index.html</ref> Gavumenti eyongedde okwegaana ebigambibwa okuba nga yali yamutulugunya. [[Kizza Besigye]] eyali akulira oludda oluvuganya yayita olukungaana lw'abanamawulire mweyasabira okuteebwa kw'ababaka abaali baakwatibwa.<ref name="jazeera">https://www.aljazeera.com/news/2018/08/bobi-wine-arrest-uganda-180822144356189.html</ref>
Obwegugungo bwebwatandika okweyongera mu Uganda nga busaba okuteebwa kwa Kyagulanyi, nekituuka n'okwongera ebugumu mu byali byogerwako mu palamenti ya Uganda, abasala emisango mu Uganda bagyayo byebaali bajuza nga byebavunaana Kyagulanyi omulundi ogw'okubiri gweyali alabiseeko mu kkooti y'amaggye gyebakirizaamu abantu nga 23 Ogwomunaana mu 2018. Abasala emisango baalaga nga bwebaaliu bagenda okufuna byebamuvunaana mu kkooti y'abantu babulijjo okusobola okuwozesa omubaka wa palamenti.<ref>https://www.standardmedia.co.ke/article/2001293078/uganda-drops-charges-against-bobi-wine</ref> Ng'amazze okuteebwa, Kyagulanyi yaddamu n'akwatibwa nebamuvunaana mu kkooti y'abantu babuliijo olw'okulya munsi ye olukwe<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-45282125</ref> Mu Gwomwenda mu 2018, Kyagulanyi, yateebwa ng'alindirira kuwozesebwa era n'atambula okugenda mu Amerika okujanjabibwa ebiwundu byeyali yafuna bweyali akwatiddwa n'agalirwa mu kkomera.<ref name=":2">https://www.theguardian.com/world/2018/sep/02/pop-star-politician-bobi-wine-reaches-us-after-uganda-torture</ref> Gavumenti ya Uganda yawera abawagizi bbe okukola enkungaana ez'ekika kyonna okuviira ddala kulunaki lweyali atereddwa, n'okutuusa kulunaku lweyali agenda okukomawo ng'ava mu Amerika.<ref name=":2" /><ref name=":3">https://www.cnn.com/2018/09/19/africa/bobi-wine-returns-after-treatment-intl/index.html</ref> Oluvannyuma yayogerako eri abawagizi bbe mu lukungaana lwebaaliko wabweru w'amakaage bweyali akomyewo mu Uganda nga 20 Ogwomwenda mu 2018.<ref>https://www.theguardian.com/world/2018/sep/20/uganda-pop-star-politician-bobi-wine-returns-us</ref>
Mu Gwomunaana mu 2019, Kyagulanyi yavunaanibwa ogw'okwagala okumalako mirembe okunyiza ssaako n'okweyisa ku pulezidenti Museveni mungeri embi, webaali mu [[Arua (disitulikit)|Arua]] mu mwaka ogwali guyise.Okuvunaanibwa kwajja olunaku lumu oluvannyuma lw'okufa kwa Ziggy Wine, munayuganda mune eyali omuyimbi ng'era mwesiimbu eri Museveni, eyawambibwa abantu abatamannyikibwa nebamutulugunya.<ref>https://www.dw.com/en/ugandas-bobi-wine-charged-with-annoying-the-president/a-49922185</ref><ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-49247860</ref>
=== Okwegugunga nga bawakanya emisolo egyali gitereddwa ku mikutu gimukwanira wala ===
Nga 22 Ogwokuna mu 2019, Kyagulanyi yakwatibwa nebamugalira bweyai ayagala okugenda ku kivulu ekyali kitegekeddwa mu baala ly'obwa nnanyini erimu mu bukiika kkono bwa Kampala, ekyasazibwamu poliisi.<ref>https://www.theguardian.com/world/2019/apr/22/uganda-police-detain-bobi-wine-fire-teargas-fans</ref> Baali bamulumiriza okubeera nga yakulembera okwegugunga mu kibuga mu mwaka ogwali guyise nga tafunye lukusa kuva eri poliisi; tokwegugunga kuno kwaliwo nga kuwakanya omusolo ogwali gutereddwa ku mikutu gimukwanira wala egyatandika mu Gwomusanvu mu 2018.<ref>https://www.the-star.co.ke/news/2018-07-11-bobi-wine-leads-ugandans-in-protest-against-social-media-tax/</ref><ref name="aljazeera">https://www.aljazeera.com/news/2019/04/ugandan-pop-star-opposition-mp-bobi-wine-arrested-190429153709250.html</ref> Nga 29 Ogwokuna mu 2019, bweyali agenda ku woofiisi ezikola ku by'okunoonyereza ku bumennyi bw'amateeka n'obuzi bw'emisango mungeri y'okuwa okuyitibwa kwe ekitiibwa n'okwogera ku by'okusazaamu ekivulu, Kyagulanyi neera baddamu nebamukwata era nebautwala mu kkooti ya Buganda Road, gyeyavunaanibwa okugaana okusa ekitiibwa mi mirimu gy'eggwanga n'amateeka era nebamusindika mu [[Luzira Maximum Security Prison|komera e Luzira o]]<nowiki/>kutuusa bweyagibwayo ng'alindirira kuwuliriza kuwozesebwa kwe nga 2 Ogwokutaano. Mu byayogerwa olunaku oluddako, [[Amnesty International|ekibiina ky'ensi yonna ekirwana okulaba nga kikuuma eddembe ly'abantu]], ky<nowiki>'asaba okuteebwa kwe mu bunaambiro, era nekikubiriza gavumenti ya Uganda ''okulekeraawo okukozesa mungeri eswaza okugezaako okusirisa oyo abeera agivumirira''</nowiki>."<ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/04/uganda-detention-of-bobi-wine-is-a-shameless-attempt-to-silence-dissent/</ref> Kulunaku lw'okuwozesebwa, lwakolebwa [[Video conferencing|ku lukungaana olwali olwa vidiyo]] nga lwerwasokera ddala mu byafaayo by'amateeka ga Uganda, Kyagulanyi yakirizibwa okuteebwa, nga warindirira okuwozesebwa era n'ateebwa okuva mu kkomera, wabula ng'ekkooti yamuwera okubeerako okwegugunga kwonna kw'ategeka nga tekuli mu mateekawith the court also arring him from holding unlawful demonstrations.<ref>https://www.theeastafrican.co.ke/news/ea/Ugandan-court-grants-Bobi-Wine-bail/4552908-5097530-qmi8ysz/index.html</ref>
=== Okulonda kwa pulezidenti mu 2021 ===
Nga 24 Ogwomusanvu mu 2019, Kyagulanyi yalangirira nga bweyali agenda okwesimbawo mu ku londa kwa bonna ku bwa pulezidenti mu 2021.<ref>https://www.voanews.com/africa/ugandas-bobi-wine-formally-announces-presidential-bid</ref> Nga 22 Ogwomusanvu mu 2020, yalangirira nga bweyali yeegase ku kibiina ky'eby'obuvuzi ekimannyikiddwa nga [[National Unity Platform]], era n'alondebwa okubeera pulezidenti wakyo era eyali agenda okukikwatira bendera ng'agenda okwesimbawo ku bwa pulezidenti bwa Uganda mu kulonda kwabonna okwali kugenda okubeerawo mu Gwokubiri mu 2021.<ref>https://www.softpower.ug/2021-polls-bobi-wine-to-run-for-presidency-under-national-unity-platform-political-party/</ref> Kyagulanyi yali alondeddwa okwesimbawo mu woofiisi eyali esinga okubeera eyawagulu ey'okubeera pulezidenti nga 3 Ogwokuminoogumu mu 2020. Mu kaseera katono nnyo nga bamazze okumulonda, Kyagulanyi yakwatibwa poliisi y'amaggye.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=rUETRakzDic</ref>
Nga 6 Ogwekuminoogumu mu 2020, yatongoza byeyali agenda okukola bweyali mu kakuyege e [[Mbarara]] mu bugwanjuba bwa Uganda nga bweyali agenda okwesimbawo oluvannyuma lw'abadukanya eggwanga okuyimiriza ekibiina kye ekya NUP webotolooza woofiisi zabwe ne poliisi wamu n'amaggye, nebamulemesa okutongoreza eyo byeyali agenda okukola nga bwebaali bakitegese.<ref>https://web.archive.org/web/20210120030502/https://www.fastobserver.com/2020/11/bobi-wine-to-unveil-manifesto-in.html</ref>
On 11veOgwekuminoogumu mu, Ssentamu was yakaatibwa mu disitulikiti y'e Luuka mu buvanjuba bwa Uganda n'agalirwa ku poliisi y'e Nalufenya mu [[Jinja (disitulikit)|Jinja]] okumala enaku satu. Okusinziira ku lupapula lw'amawulire olwa 'Daily Monitor', "Poliisi yawayiriza Omukulu Kyagulanyi olw'okubeeta n'abawagizi abasoba mu 200 abaali bakiriizbwa akakiiko akavuunaanyizibwa ku by'okulonda mu Uganda okusobola okutangira okusaasaana kwa Covid-19."<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bobi-wine-arrested-in-luuka-3202494</ref>
His aatibwa kwe kwavirako okwekalakaasa okwali kwetoloodde eggwanga lyonna nadala mu bitundu bya la, Masaka, Jinja, Mukono, Mbale ne Wakiso. Wadde nga poliisi ya Uganda yali ekikatiriza nti abantu 54 beebaali batiddwa, abalwanirizi b'eddembe ly'abantu baali bagamba omuwendo gwalinya ngera kusuka mu bantu 100 abaali batemuddwa nga n'abalala baafuna ebisago.
Abantu abasuka 2000 beebakwatibwa nebagarirwa mu kkomera mu bwegugungo obwali buyitiridde.<ref>https://www.washingtonpost.com/world/africa/uganda-protests-bobi-wine/2020/11/20/efe106ec-2aa6-11eb-9c21-3cc501d0981f_story.html</ref><ref>https://apnews.com/article/bobi-wine-kampala-health-elections-coronavirus-pandemic-5e0f669f868431ace6102162b7fa4e8a</ref>
Omukuumi wa Wine, Francis Senteza yatibwa nga 27 mu Gwekumineebiri mu 2020, oluvannyuma lw'okutomerwa ekimmotoka kya poliisi y'amaggye. Yalumbibwa bweyali agezaako okutwala munamawulire eyali alumiziddwa n'omukka ogubalagala mungeri embi ennyo mu bukuubagano obwaliwo mukusooka wakati poliisi n'ekibinja ky'abawagizi ba Bobi Wine.Munamawulire omulala yafuna ebisago munsonga eno.<ref>https://www.aljazeera.com/news/2020/12/27/uganda-bobi-wine-says-bodyguard-kill-in-election-violence</ref>
Nga 16 Ogwolubereberye, akakiiko akavunaanyizibwa ku by'okulondesa mu UIganda kaalangirira nga Museveni bweyali awangudde okulonda n'obululu 58,6 ku 100. Wine yagaana okukiriziganya neebyali bivudde mu kulonda kuno, ng'agamba kwekukyasinze okubeera nga tekwali kwesiimbu mu byafaayo bya Uganda.<ref>https://www.aljazeera.com/news/2021/1/16/ugandas-museveni-declared-winner-of-presidential-election</ref>
Wine yagalirwa mu maka gge nga takirizibwa kutambula nga 15 Ogwolubereberye, akaseera katono nnyo oluvannyuma lw'okusuula akalulu kke ak'okulonda kwa bonna ak'obwa pulezidenti. Amaggye geetoloola amaka gge nga tegakiriza muntu yenna kuyingira oba kufuluma okumala enaku ezaali ziwerako, wadde Wine y'agamba nga ng'emere bweyali emuweddeko. Omubaka wa Amerika mu Uganda, [[Natalie E. Brown]] yali takirizibwa kukyalira wadde okumulekera emere, kuba amagye gaali gaziyiza okuseregendde lw'emmotoka zze.<ref>https://www.cnn.com/2021/01/19/africa/us-embassy-uganda-wine-intl/index.html</ref> Wine yateebwa nga 26 Ogwolubereberye oluvannyuma lwa kkooti ya Uganda enkulu okulagira ebitongole by'eby'ekwolinda okukomekereza okugalirwakwe mu nnyumba.<ref>https://www.cnn.com/2021/01/26/africa/bobi-wine-free-house-arrest-intl/index.html</ref> Nga 1 Ogwokubbiri, Wine yawakanya okulonda kwa 2021 mu kkooti, naye oluvannyuma yalagira banamateeka bbe okugyayo omusango ng'agamba abalamuzi baali bagenda kugusala mungeri etaali neesiimbu, oluvannyuma lw'omulamuzi omukulu okulabibwako mu bifannanyi ne pulezidenti Museveni, eyali agenda okukiikiriza ekibiina ekyali kiwawabibwa mu kkooti.
== Emirimu gy'okuyamba abantu ==
Kyagulanyi ayambye pulojekiti ez'enjawulo ezitereddwa munkola okuyamba okulakulanya embeera y'abaavu.<ref name="Good">https://web.archive.org/web/20190110182446/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1306334/bobi-giving-hands-lifted</ref> Mu 2012, yatandika kakuyege kw'okutumbuula okwongera okulongoosa amalwaliro okwabuli kiseera, eby'obuyonjo, okukungaanya kasasiro oba obutamu mansa buli wamu n'okunaaba engalo okusobola okwewala enddwadde.<ref name="Clean">https://www.youtube.com/watch?v=7LbIBheR83c</ref> Vidiyo y'okumukutu gwa [[YouTube]] okuva mu Gwomwenda mu2012 eraga nga yeegase ku Loodi meeya wa Kampala [[Erias Lukwago]] mu kulongoosa Kamwookya, enzigota z'omulirwaano Kyagulanyi gyeyakulira.<ref name="Clean" /> Omwaka gwegumu, yawaayo ssente z'okuzimba kabuyonjo n'omukutu oguyaba okutambuza amazzi mu Kisenyi II, enzigota za Kampala olupapula lwa [[New Vision (newspaper)|''New Vision'']] lwerwanyonyola okubera nga lwali lujudde obucaafu, obuzimbe obwazimbibwa obubi nga mubeeramu abantu abaavu, eby'obulamu obuyonjo nga bubi nga tebalina na buyambi bumala." Kyagulanyi yanyonyola nti yasalawo okukwata ku pulojekiti eno kubanga bano bantu bbe, nga wadde n'agenda wa, gano gajja kusigala nga ge makaage "<ref name="Good" />
Akubye ne kakuyege w'okulwanyisa omusujja gw'ensiri, ng'alina byeyawaayo mu ddwaliro lya Nakasongola Health Centre, wamu n'okulaga ebijuliziddwa eri obulwadde buno mu nnyimba zze.<ref name="Mom">http://bigeye.ug/bobi-wine-campaign-malaria/</ref>
Mu Gwomunaana mu 2013, Kyagulanyi yakyalira enkaambi y'abanoonyi boobubuddamu mu [[Bundibugyo District|disitulikiti y'e Bundibugyo]] ng'ali n'abakiise okuva mu kitongole ekyamba abaana ekya [[Save the Children]], [[UNHCR]], n'ekya [[Red Cross]], tokuwaayo ssenye n'ebikozesebwa.<ref>http://bigeye.ug/bobi-wine-in-bundibugyo-charity-drive/</ref> Mu mwezi ogwaddako, yatumibwa omubaka eyali amannyi eky'ekizadde aba Twaweza, ekitongole ky'obwanakyewa ekiteeka esira ku byenjigiriza n'okwenyigiramu kw'abanaansi mu [[East Africa|Buvanjuba bwa Afrika;]] obubaka bwe mu nkolagana eno bwali bwakutumbuula omuzadde ow'obuvunaanyizibwa era afaayo eri abawagizi bbe abanayuganda. Mu kagyojigyoji w'ebibuuzo gweyabuuzibwa ku bikwatagana ku pulojekiti eno, yagamba nti, " eby'enjigiriza byebisobola okukyuusa entambula y'eggwanga era ng'omuyimbi ate nga taata, nzikiriza nti tusobola okuleetawo enkyuka kyuka mu by'okuyigiriza bw'abaana bafe."<ref name="Ed">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1332863/bobi-wine-appointed-parenting-ambassador#.VFNm8mzeZTQ.mailto</ref>
Mu 2014, Kyagulanyi yatuumibwa omubaka wa kakuyege eyali ow'okutaasa abaana ku lwabuli ombu, nga yeegata ku ttiimu y'abanayuganda abayimbi 14 abaakwata oluyimba olw'enjawulo ne vidiyo eyali ekwata ku by'okuzaalisa wamu n'eby'obulamu bw'abaana. Abayimbi abalala abaali mu vidiyo eno kwaliko; [[Jose Chameleone]], Radio ne Weasel, abakola ekibiina kya [[Goodlyfe Crew]].<ref>https://web.archive.org/web/20180825002910/https://everyone.savethechildren.net/articles/leading-music-artists-produce-new-campaign-song-uganda</ref> Kyagulanyi ne mukyala we Barbara batambudde amalwaliro mangi okwetoloola Uganda omubadde [[Nakaseke Hospital|eddwaliro ly'e Nakaseke,]] nga basisinkana abazaalisa n'abavunaanyizibwa ku by'obulamu okusobola okubunyisa kakuyege ono mu bantu.<ref name="Mom" /> Taasa abaana yamutwala mu bitundu ebirala ng'atambuza kakuyege ono omwali, ekifo ky'abanoonyi boobubuddamu ekya [[Nyumanzi Refugee Settlement]] mu Bukiika ddyo bwa Bugwanjuba bwa Uganda ku lw'abantu ba Sudan y'omu Bukiika kkono.<ref>http://www.newvision.co.ug/news/655590-bobi-wine-thrills-south-sudanese-refugees.html</ref>
Esaawa eno, Bobi Wine yemuyima w'ekitongola ky'obwa nakyewa ekivunaanyiziba ku by'abawala n'abaana abazaala nga bato ekiyitibwa 'Caring Hearts Uganda', ekyatandikibwawo mukyala we Barbie Kyagulanyi. [https://web.archive.org/web/20221128175020/https://www.caringheartsuganda.org/about-us/#:~:text=About%20Us,health%20in%20its%20early%20stages Ebikwata ku Caring Hearts Uganda - ekitongole ekitafa ku bya kukola magoba ku lw'ensonga z'obulamu bw'abakyala mu Uganda .] Endaga ya Bobiwine eyalina okubeerawo nga 8 Ogwekumi mu 2022 yasazibwamu gavumenti ya UNITED ARAB EMIRATES olw'ensonga ezitategerekeka, bweyali yakatuuka yakwatibwa n'agalirwa ku kisaawe ky'e Dubai eky'ennyonyi okumala esaawa 10, wabula oluvannyuma yateebwa n'ayogerako eri abawagizi bbe, okwongerwayo kw'olulaga luno kwali kutegeeza nti banayuganda abaali bakonkomalidde mu United Arab Emirates baalina okukomezebwawo mu ggwanga lyabwe.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://timesuganda.com/bobi-wine-show-in-dubai-is-cancelled/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014040519/https://timesuganda.com/bobi-wine-show-in-dubai-is-cancelled/ |url-status=dead }}</ref> https://mobile.twitter.com/HEBobiwine/status/1578697821850476544<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://celebpatrol.com/confirmed-bobi-wines-show-in-dubai-cancelled-he-reveals-why/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207112717/https://celebpatrol.com/confirmed-bobi-wines-show-in-dubai-cancelled-he-reveals-why/ |url-status=dead }}</ref>
== Obutakaanya ==
Kyagulanyi ayogera butereevu ewatali kwekwekerera ku bikwatagana ku by'obufuzi n'ebeera y'abantu mu Uganda, ekiretawo obutakaanya.Okutuusa mu Gwolubereberye mu 2019, yalina obutakaanya obwali tebukoma ne munayuganda mune omuyimbi [[Bebe Cool]], ayimbye mu kuwagira pulezidenti Museveni ne NRM, ng'ate Kyagulanyi abadde mu kuwagira oludda oluvuganya.<ref name="bigeye.ug">http://bigeye.ug/bebe-cool-fans-forsake-him-over-politics-and-join-bobi-wine/</ref><ref name="bigeye.ug"/>
Mu Gwomusanvu mu 2014, kyalangirirwa nti Kyagulanyi yali wakuyimbira mu Bungereza mu kifo ekiyitibwa [[The Drum (Arts Centre)|The Drum Arts Centre]] mu Birmingham ne [[Troxy]] mu London.<ref>http://www.pinknews.co.uk/2014/07/24/anti-gay-ugandan-singer-due-to-perform-in-birmingham-and-london</ref> Kino kyaletera okukiwera olw'ebigambo byeyali akozesa nga byogera ku buli bwebisiyaga.<ref>http://chimpreports.com/?p=551</ref> Ebifo byombi byasazaamu okulabikako kwa Kyagulanyi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gaystarnews.com/article/%E2%80%98burn-gays%E2%80%99-rapper-axed-uk-venues290714 |access-date=2023-06-27 |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815105138/https://www.gaystarnews.com/article/%E2%80%98burn-gays%E2%80%99-rapper-axed-uk-venues290714/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/drum-arts-centre-aston-cancels-7525289</ref> Mu kiwandiiko ky'Ogwokutaano mu 2016 ekyali ku mukutu gwa 'Twitter' omwalimu okuwanyisiganya na'aba ULC Monastery LGBTI, ekibiina ky'abakiririza mu diini y'obukatuliki kyatumbuula okuwagira eri aba LGBT, Kyagulanyi yagamba nga bweyali avudde mungeri gyeyali awandiise eri abantu abalya ebisiyaga, naye nga teyalambululula bulungi nti oba endowooza zze eri abali b'ebisiyaga yali ekyuse.<ref>https://twitter.com/ULCMLGBTI/status/735354249186578432</ref>
Mu 2015, Kyagulanyi yalwanirira obwakabaka bwa [[Buganda]] mulujude bwebwali busonda ssente ekintu ekyavumirirwa Sheikh Muzaata n'akyogerako ebigambo ebibi, nekitandikawo olutalo lw'ebigambo.<ref name=":0">http://www.chimpreports.com/bobi-wine-warns-of-war-with-muzaata/</ref> Kyagulanyi ebiseera esinga abadde amannyikiddwa nga ''Omubanda wa Kabaka'' ku lw'engeri gy'ali omwesimbu n'okwagala [[Kabaka of Buganda|Kabaka]] wa Buganda.<ref name="observer">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=17190:bobi-wine-dumped-law-for-music |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128175019/https://www.observer.ug/component/content/article?id=17190:bobi-wine-dumped-law-for-music |url-status=dead }}</ref>
n AGwokupa mu 6, wheekyuma kya Uganda kyokka ekiyamba mu kujanjaba obulnadde bwa kookolo e [[Mulago]] mu Uganda bwekyayononeka, Kyagulaunyi yakulemberamu mu kubunyisa obutali bumativu bw'abantu kungeri abakungu gyebalwawo okwanukula kunsonga eno, n'avumirira ne gavumenti okubeera nga tefaayo wekituuka ku by'obulamu bw'abantu, n'avuganya abakulembezze b'eggwanga ku ky'okukozesa obulungi omusolo oguweebwa banaansi.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Mulago-cancer-machine-breaks-down/688334-3150556-mf9f3i/index.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171030150642/http://mycampusjuice.com/2016/04/11/bobi-wine-to-raise-money-for-cancer-machine/</ref>
Okuyita mu kaseera k'okulonda kwa 2015 ne 2016, Kyagulanyi esira ly'obubaka bwe yaliteeka ku bya kuwagira ndowooza za njawulo.<ref>http://www.howwe.biz/news/entertainment/10661/bobi-wine-has-today-been-interviewed-by-bbc-world-service</ref> Omulanga gwa Kyagulanyi eri abantu gwali gwakakuyege wa kulaba nga gavumenti etereeza eby'obufuzi n'embeera y'abantu mu kulonda kwa 2016, n'ennyimba nga "Dembe", lwaleeta eneeyisa ezitali zimu okuva mu byali byetaagwa mu by'obufuzi bwa Uganda. Mu kaseera kano, [[Uganda Communications Commission|ekitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bifulumizibwa ku mpewo]] kyegaana nga bwekyaali kiweze oluyimba lwa "Dembe" okuva ku mikutu gya leediyo.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/UCC-denies-banning-Bobi-Wine-Dembe-song/688334-3020230-x8mwqf/index.html</ref> Oluvannyuma lw'emyezi esatu ng'okulonda kuwedde, omubaka wa Amerika mu Uganda [[Deborah R. Malac]] yayaniriza Kyagulanyi ku kabaga k'abakungu akaali ku kitebe, n'agamba nti ono yali ayambye okukyusa abavubuka b'eggwanga.<ref>http://bigeye.ug/bobi-wine-and-his-wife-hang-out-with-us-ambassador/</ref>
Gavumenti ya Uganda bweyagyako emikutu gimukwanira wala mu kaseera [[2016 Ugandan general election|k'okulonda kwa 2016,]] Kyagulanyi yakoseza gw'obwanannyini ogwa [[virtual private network]] (VPN) okuwanikayo obutali bumativu eri okugalibwawo kw'eby'empuliziganya ku mukutu gwe ogwa 'Facebook' nga bw'alaga nga gavumenti bweyasigala ng'ekozesa emikutu gimukwanira wala gyebaali batandise.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/being-on-social-media-is-an-ultimate-act-of-defiance-bobi-wine/ |access-date=2022-11-28 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002511/http://chano8.com/being-on-social-media-is-an-ultimate-act-of-defiance-bobi-wine/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.facebook.com/www.bobiwine.ug/posts/10154606144658012</ref> Kyagulanyi oluvannyuma yalondebwa ng'omu ku baali bagenda okwogera kunsonga y'eddembe kulunaku lw'okwolesa eddembe [[World Press Freedom Day]] mu Kampala mu Gwokutaana mu 2016.<ref>https://web.archive.org/web/20160506005857/http://chimpreports.com/entertainment/ugandan-artistes-criticize-state-limitation-of-their-expression/</ref> Mu Gwokusatu mu 2016, yalwanirira eddembe lyabanyimbi bane abamuvuganya okwolesa endowooza zaabwe nti Kyagulanyi nga ye taziwagira.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Spare-artistes-from-boycott--Bobi-Wine-appeals-to-Besigye/688334-3110204-3bs28vz/index.html</ref>
Mu Gwomunaana mu 2020, Kyagulanyi yatwalibwa mu kkooti nga bamulumiriza okufulumya obubaka obukyamu, okwewandiisa ng'akoseza ekifannanyi ekitali kikye n'okukosesa ebipapula ebikyamu ebitali bibye.<ref>https://observer.ug/news/headlines/66379-bobi-wine-summoned-by-court-over-altered-date-of-birth</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/news/1526705/ruling-bobi-wine-age-case-september</ref>
Nga 3 Ogwekuminoogumu mu 2020, Kyagulanyi yakwatibwa oluvannyuma lw'abavunaanyizibwa ku by'okulonda bwebamukakasa nga bweyali agenda okwesimbawo mu kulonda kwa bonna okwali kubinda binda Ekiwandiiko ku mukutu gwe ogwa [[Twitter]] kyali kigamba yakwatibwa mungeri y'obutabanguko wabweru w'ekifo webaali bamukakasiriza g'eyali agenda okwesimbawo, nebamuziba amaaso okumala akaseera katono era poliisi n'amaggye negamutulugunya.<ref>https://www.theguardian.com/world/2020/nov/03/ugandan-singer-bobi-wine-arrested-after-confirmation-as-election-candidate</ref>
== Obulamu bwe ==
Bweyali asoma ku [[Makerere University|yunivasite y'e Makerere,]] Kyagulanyi yasisinkana mukyala we, [[Barbie Kyagulanyi|Barbara Itungo,]] nga mubiseera ebya yali muyizi mu [[Sixth form|siniya ey'omukaaga]] ku [[Bweranyangi Girls' Senior Secondary School]]. Embaga yabwe yaliwo mu gwomunaana mu 2011 oluvannyuma lw'emyaka 10 nga babeera bombi, ng'era balina abaana banna.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/barbie-and-children-take-bobi-wine-campaigns-to-another-level/ |access-date=2023-06-27 |archive-date=2018-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815164215/http://chano8.com/barbie-and-children-take-bobi-wine-campaigns-to-another-level/ |url-status=dead }}</ref> Kyagulanyi ne famire ye babeera ku kyalo Magere, mu [[Wakiso District|disitulikiti y'e Wakiso]], 'ng'era akakasa nti bagenda bonna okulima okusobola okufuna emmere, buli wetuba tusobola. Nga kino nkikola kubanga njagala bayige okubeera mubulamu obwabulijjo, ssi ng'obw'omwana w'omuntu omumannyifu."<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1309518/bobi-wine-rough-musician-smooth-father</ref>
Nga 10 Ogwokubiri mu 2015, taata wa Kyagulanyi yafa oluvannyuma lw'okumala akabanga akawanvu ng'atawanyizibwa ekirwadde kya sukaali.<ref>https://web.archive.org/web/20171023120109/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-Wine-father-passes-on/812796-2619324-i7awa8z/index.html</ref> Ensonga zno n'okuziika kwasikiriza abakungubaze bangi nga muno mwemwali abakungu ba gavumenti ssaako n'abantu abalala abamannyifu.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Politics-Bobi-Wine-father-laid--rest/688334-2622250-9e469c/index.html</ref> Nga wayise omwezi gumu, Kyagulanyi yafulumya oluyimba oluyitibwa "Paradiso", olwalimu obubaka obwali bukubiriza abantu okwesiimiza bazadde baabwe nga bakyali balamu.<ref>https://web.archive.org/web/20180823141842/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Bobi-hosts-fans-at-Paradiso-release/-/812796/2654454/-/format/xhtml/-/9mriec/-/index.html</ref>
== Awaadi ==
=== Awaadi ne by'alondeddwamu ===
=== Engule endala ===
* 2018 [[Africanews]] omuntu asinze mu mwaka<ref>{{Cite web |url=https://www.africanews.com/2019/01/01/uganda-s-bobi-wine-is-2018-africanews-personality-of-the-year// |title=Archive copy |access-date=2023-06-27 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627194720/https://www.africanews.com/2019/01/01/uganda-s-bobi-wine-is-2018-africanews-personality-of-the-year// |url-status=dead }}</ref>
* 2019 ''[[Foreign Policy]]'' Abalowooza munsi yonna<ref>https://foreignpolicy.com/2019-global-thinkers/</ref>
* 2019 [[Rainbow/PUSH]] Awaadi y'abalwaniridde eddembe ly'abantu munsi yonna<ref>https://www.tuko.co.ke/310073-bobi-wine-receives-prestigious-international-humanitarian-award.html</ref>
* 2019 [[Friedrich Naumann Foundation]] Ekirabo ky'eddembe ku lukalo lwa Afrika<ref>https://www.freiheit.org/pressemitteilung/hon-robert-kyagulanyi-ssentamu-bobi-wine-honoured-freedom-prize</ref>
* 2021 Bobi Wine yalangirirwa aba [https://web.archive.org/web/20230922123612/https://lifestyleuganda.com/janzi-awards-2021-winners/ Janzi Awards] ng'omuyimbi eyali omutandisi w'emirimu eyasinga
* 2022 Ng'ali wamu ne Ronie Matovu afulumya ennyimba, [[Humphrey Nabimanya]] n'aba Bryan Morel Publications, Bobi Wine yaweebwa awaadi ku anna wansi w'anna awaadi y'okulukalo lwa Afrika mu[[Accra]] [[Ghana]].
== Ennyimba ze ==
Ennyimba zze ezigibwa ku [[Spotify|mikutu]].<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Spotify</ref>
; Entaambi
* 2015: ''Bobi Wange''
* 2015: ''Hosanah''
* 2015: ''Kansubize''
* 2015: ''Ontabira''
* 2015: ''Sweet''
* 2018: ''Kyarenga''
; Ennyimba eenyimpi wamu n'empaanvu
* 2015: "Ayagala Mulaasi"
* 2017: "Freedom"
* 2018: "Kyarenga"
* 2019: "Tuliyambala Engule"
* 2020: "Corona Virus Alert"
== Ffirimu z'abaddemu ==
* 2008: ''Divisionz''
* 2010: ''[[Yogera]]''
* 2015: ''[[Situka]]''
* 2016: ''[[Omubanda wakabaka]]''
== Ebujuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1982]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abayimbi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
pv3iewci84herp9z4igwrb7bym7ld5x
Allan Ssewanyana
0
7970
66285
62868
2026-08-03T07:52:21Z
Ssebuufu
9882
66285
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa [[Makindye Eyobugwanjuba]].<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'[[Akakiiko]] k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu [[Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]]. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu [[kabineeti ey'ekisikirize]].<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko [[kansala]] wa [[LCV]] mu [[kitongole ekikulembera ekibuga Kampala]] ki (KCCA) ng'akiikirira [[eggombolola y'e Makindye]], [[omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo]] owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'[[Ennyanda]], mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Liigi ya Uganda eya ba binnywera]],(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa [[KCCA FC]].<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda]] (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[:en:Lawrence_Mulindwa|Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
kmetg1a0y2lad7andwf8s1kmucs2bwb
66286
66285
2026-08-03T07:53:35Z
Ssebuufu
9882
66286
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'[[Akakiiko]] k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu [[Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]]. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu [[kabineeti ey'ekisikirize]].<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko [[kansala]] wa [[LCV]] mu [[kitongole ekikulembera ekibuga Kampala]] ki (KCCA) ng'akiikirira [[eggombolola y'e Makindye]], [[omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo]] owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'[[Ennyanda]], mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Liigi ya Uganda eya ba binnywera]],(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa [[KCCA FC]].<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda]] (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[:en:Lawrence_Mulindwa|Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
38g82jgjk5zd5hu7530swx58e1vsekn
66287
66286
2026-08-03T08:08:32Z
Ssebuufu
9882
66287
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko [[kansala]] wa [[LCV]] mu [[kitongole ekikulembera ekibuga Kampala]] ki (KCCA) ng'akiikirira [[eggombolola y'e Makindye]], [[omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo]] owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'[[Ennyanda]], mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Liigi ya Uganda eya ba binnywera]],(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa [[KCCA FC]].<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda]] (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[:en:Lawrence_Mulindwa|Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
936tizdub584e5yhizwpz28qnhz965j
66288
66287
2026-08-03T08:09:49Z
Ssebuufu
9882
66288
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'[[Ennyanda]], mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Liigi ya Uganda eya ba binnywera]],(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa [[KCCA FC]].<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda]] (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[:en:Lawrence_Mulindwa|Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
g0yvnnqefeizwzdan5ehw9yn4kgxijo
66289
66288
2026-08-03T08:10:19Z
Ssebuufu
9882
66289
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Liigi ya Uganda eya ba binnywera]],(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa [[KCCA FC]].<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda]] (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[:en:Lawrence_Mulindwa|Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
6zkxa6v2bh0djv6yzznjz0ytblemwek
66290
66289
2026-08-03T08:11:25Z
Ssebuufu
9882
66290
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Liigi ya Uganda eya ba binnywera]],(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa [[KCCA FC]].<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda]] (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[:en:Lawrence_Mulindwa|Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
4y0keg6k3zmvkyyxjy0ymiivtpteg38
66291
66290
2026-08-03T08:12:07Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66291
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Liigi ya Uganda eya ba binnywera]],(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa [[KCCA FC]].<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[:en:Lawrence_Mulindwa|Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
2pfx7337ebtlbynw3qi936xsd5elcpd
66292
66291
2026-08-03T08:12:47Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66292
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[Liigi ya Uganda eya ba binnywera]],(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa [[KCCA FC]].<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
5d1x6qdnc5rj1218s017p1cqoozwzji
66293
66292
2026-08-03T08:14:37Z
Ssebuufu
9882
66293
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa [[KCCA FC]].<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
4hyi2jlage67bjhaa2o37wljf6zrb3k
66294
66293
2026-08-03T08:24:34Z
Ssebuufu
9882
66294
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]], nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
3exm3x9f55ppb6okchgsyp5c7ngb284
66295
66294
2026-08-03T08:27:02Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66295
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e [[:en:Kibuye,_Uganda|Kibuye]], nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
afrm5vzfm1k6rdbblvk3h2h1lreu6mi
66296
66295
2026-08-03T08:27:26Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66296
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu [[:en:Catholic|ddiini y'ekikatuliki]] [[:en:Ganda_people|ey'Abaganda]]. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
c30se0l7axht14zo5uu1i1o1sddnsy7
66297
66296
2026-08-03T08:28:27Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66297
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|gyeyatuulira P7]] mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
2i8gjp9in3ea9azn5bya6ahpf7sw24h
66298
66297
2026-08-03T08:28:48Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66298
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyatuulira P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
hknhb8s91bqhqzs3ryz4xfcooe0tlle
66299
66298
2026-08-03T08:34:27Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66299
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira [[:en:GCE_Ordinary_Level|Siniya ey'okuna]] mu 2002 ne [[:en:Mengo_Senior_School|Mengo Senior School]] gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
a3yaj7d6zikh3ua0p31o0vcdaxu2mpk
66300
66299
2026-08-03T08:41:29Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66300
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Siniya ey'omukaaga]] mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
e5xl3s1ts88lu8k20kc6u22y8hvp14c
66301
66300
2026-08-03T08:42:04Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66301
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yawerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
98uyguqnmhhwfhxsi7tyj1vo4xkvhbw
66302
66301
2026-08-03T08:42:37Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66302
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
30m1qacv7974gwz98bu7gb7zd9lpq8m
66303
66302
2026-08-03T08:44:01Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66303
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
jwrqzvki58ua3pqa8vplou1ucynx9op
66304
66303
2026-08-03T08:45:43Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66304
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku [[:en:Students'_representative_council|kakiiko akakiikirira abayizi]] ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
1mu1jegl4d404sf6t59wrhjjckwgkib
66306
66304
2026-08-03T08:53:10Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66306
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne diguli mu [[:en:Human_Resource_Management|kudukanya ensonga z'abakozi]]. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
0ygtyjir42gf8259dq2eprtpbw8no0w
66307
66306
2026-08-03T08:53:36Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66307
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne diguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
6914726wsbmdopf54wkeowpi88945ye
66308
66307
2026-08-03T08:54:02Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66308
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne diguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza okufuna [[:en:Bachelor's_degree|diguli]] ye mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
sjprrt6tukkzqbvfgoyspn656x18zt6
66309
66308
2026-08-03T08:55:31Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66309
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne diguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
qv2eg0hedbj54ge9uze91tkwtymag2s
66310
66309
2026-08-03T08:57:02Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66310
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku kizimbe kya [[:en:Makerere_University|Ivory Tower]].<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
8j1izd2fm8gby65dm4a23xyklh1cphi
66311
66310
2026-08-03T08:58:09Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66311
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola [[:en:Sports_journalism|ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo]] ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
56y6rb5zlwa24au93n5df33pzfgah3n
66312
66311
2026-08-03T08:59:27Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66312
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu [[:en:Sports_commentator#Sports_presenter.2Fstudio_host|ng'omuwereza w'eby'emizannyo]] ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
tcfmhyn2bwajcjntbhgy67ih8xrsv0m
66313
66312
2026-08-03T09:00:12Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66313
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu [[:en:Democracy|by'obufuzi eby'okulonda]] ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa [[:en:Local_Council_(Uganda)|LCV]] mu [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala]] (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
1d429gq7di95tzc74hejaxl5fdq2m7w
66315
66313
2026-08-03T09:20:15Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66315
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita [[:en:Daily_Monitor|Ennyanda]] olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
gu0cghcei8kj3pdg7c445ecfwhu4ifp
66316
66315
2026-08-03T09:20:54Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66316
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufulua buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
ahjuhoy20gqrf1tzj1zctkro5yaycfr
66317
66316
2026-08-03T09:21:34Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66317
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
0r7xyah7th2o33adveu2ffyw47y2z27
66318
66317
2026-08-03T09:22:40Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66318
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula [[:en:Councillor|kansala]] wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
709f7mmaxcfulx31v5i2y35vsaw6ukx
66319
66318
2026-08-03T09:23:11Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66319
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya [[:en:Makindye_Division|Makindye Ey'obugwanjuba]] okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
cb4apvd7jnbn245js9j5yc94r6pxzqc
66320
66319
2026-08-03T09:23:55Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66320
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya Makindye Ey'obugwanjuba okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekumi]] ey'e [[:en:Uganda|Kula lya Afrika]].
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
hpyplsk2elb1tu210qjfxhibfbv8atm
66321
66320
2026-08-03T09:28:14Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66321
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya Makindye Ey'obugwanjuba okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuwereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu Paalamenti ey'ekkumi ey' Ekkula lya Afirika.
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
bareau2dy5t3zn4upo57vpz0ve4k5nh
66322
66321
2026-08-03T09:29:16Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66322
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekidukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya Makindye Ey'obugwanjuba okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuweEreza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu Paalamenti ey'ekkumi ey' Ekkula lya Afirika.
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
nmqf0ampo1zhsj4ha8c39gevkytjesp
66323
66322
2026-08-03T09:29:54Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66323
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekiddukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya Makindye Ey'obugwanjuba okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuweEreza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu Paalamenti ey'ekkumi ey' Ekkula lya Afirika.
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
74aaytr9j44xf0r02m4uklzt679q0hd
66324
66323
2026-08-03T09:32:20Z
Ssebuufu
9882
/* Ebimukwatako eby'omunda */
66324
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekiddukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya Makindye Ey'obugwanjuba okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuweEreza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu Paalamenti ey'ekkumi ey' Ekkula lya Afirika.
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana awereza ku [[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] k'Eby'enjigiriza n'Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
owra3q27594kofva6ao3g2e6mkixa8a
66325
66324
2026-08-03T09:33:35Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66325
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekiddukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya Makindye Ey'obugwanjuba okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuweEreza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu Paalamenti ey'ekkumi ey' Ekkula lya Afirika.
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana yaweereza ku kakiiko k' Eby'enjigiriza n' Eby'emizannyo ku nsonga z'omwenkano nkano.
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
lst0o49vyrbxlkdrj1l3uovvsfwflq6
66328
66325
2026-08-03T09:36:06Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66328
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekiddukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya Makindye Ey'obugwanjuba okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuweEreza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu Paalamenti ey'ekkumi ey' Ekkula lya Afirika.
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana yaweereza ku kakiiko k' Eby'enjigiriza n' Eby'emizannyon'akakiiko akalwanirira obwenkanya.
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
0s8e4xxipm6qe8vvhsomdw73h3hyfoh
66331
66328
2026-08-03T09:37:05Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye n'ebyobufuzi */
66331
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekiddukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya Makindye Ey'obugwanjuba okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuweereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu Paalamenti ey'ekkumi ey' Ekkula lya Afirika.
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana yaweereza ku kakiiko k' Eby'enjigiriza n' Eby'emizannyon'akakiiko akalwanirira obwenkanya.
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
f10cwi5n2azzric1s3o28mgk5f0m84z
66337
66331
2026-08-03T09:45:39Z
Ssebuufu
9882
/* Ebimukwatako ng'omuntu */
66337
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Aloysius Ssewanyana''' yazaalibwa nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986, ng'asinga kumanyibwa "ng''''Omusajja wa Bwino", [[Munnamawulire w'ebyemizannyo|m]]'''unnamawulire w'ebyemizannyo, avunaanyizibwa ku by'esonga z'abakozi era munnabyabufuzi Munnayuganda .Yali mubaka wa Paalamenti owa Makindye Eyobugwanjuba.<ref>"SSEWANYANA ALLAN". Parliament of Uganda</ref> era omukiise owa [[National Unity Platform]], ekibiina ky'ebyobufuzi ekivuganya gavumenti ekisinga obunene mu Uganda.<ref>"Who will step into Kyanjo's large shoes in Makindye West?". Daily Monitor. 2 February 2021.</ref> Mmemba w'Akakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo ne ku kakiiko akalwanirira obw'enkanya mu Paalamenti ya Uganda ey'ekumi. Era ye Minisita w'ebyemizannyo mu kabineeti ey'ekisikirize.<ref>"Gov't not bothered, Chinese petty traders murdering our economy – MP Ssewanyana". New Vision. 12 May 2017.</ref><ref>"Allan Ssewanyana Dreams of Leading Fufa and Uganda". The Observer.</ref>
Ssewanyana yaliko kansala wa [[LCV]] mu kitongole ekikulembera ekibuga Kampala ki (KCCA) ng'akiikirira eggombolola y'e Makindye, omusunsuzi w'amawulire g'eby'emizannyo owa Nile Broadcasting Services (NBS) Ttivi ne Leediyo ya Top 89.6 FM; omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'Ennyanda, mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Liigi ya Uganda eya ba binnywera,(Uganda Super League), ng'era yaliko omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olufuzi owa KCCA FC.<ref>"Allan Ssewanyana resigns from his position at KCCA". bigeye.ug. 4 January 2021.</ref><ref>"Men only cheat when their women change". bigeye.ug. 3 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ssewanyana yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya, nga bazadde be ye Aloysius ne Sarah Ssendawula ab'e Kibuye, nga 26 Ogwekuminoogumu mu 1986 mu famire ekiririza mu ddiini y'ekikatuliki ey'Abaganda. Ye mwana ow'okusatu mu baana omusanvu beyazalibwa n'abo era alina bannyina bana ne baganda be babiri.
Pulayimale yagisomera mu kibuga ky'e Kampala ku Nakivubo Blue Primary School gyeyali ng'akulira eby'emizannyo, era nga gyeyafunira satifikeeti ye ey'ekyomusanvu P7 mu 1998.
Oluvannyuma yagenda ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School gyeyatuulira Siniya ey'okuna mu 2002 ne Mengo Senior School gyeyamalira Siniya ey'omukaaga mu 2005. Yaweerezaako nga Minisita w'eby'emizannyo ku St. Mathias Kalemba Senior Secondary School n'omukulembezze akulira abayizi ku Mengo Senior School.
Ssewanyana yeeyongerayo ku yunivasite y'e Makerere gy'eyatikkirwa mu 2008 ne ddiguli mu kudukanya ensonga z'abakozi. Yali akulira abayizi era omu ku baali ku kakiiko akakiikirira abayizi ku yunivasaite eno.<ref name="AAL3">http://bigeye.ug/allan-ssewanyana-resigns-position-kcca/</ref>
== Emirimu gye n'ebyobufuzi ==
Ng'afunye ebaluwa ye eya S6, Ssewanyana yafuna omulimu gw'okukola ng'omusunsuzi w'eby'emizannyo ku Top Radio 89.6 FM mu 2005. Ng'amaliriza ddiguli ye esooka mu 2008, yafuna omulimu ng'omuwereza w'eby'emizannyo ku ttivi ya NBS, ng'ayanjula n'okuwereza pulogulaamu y'eby'emizannyo ku NBA buli lunaku ku malya g'eky'emisana. Mu 2014, era oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w'omuko gw'ebyemizannyo mu lupapula lw'eby'emizannyo lw'ebayita Ennyanda olufuluma buli wiiki.<ref name="AAS5">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1322842/kcca-councilor-remanded-defamation</ref>
Mu 2013, Ssewanyana yeesimbawo ku ky'omukulembezze w'ekibiina ekiddukanya omupiira mu Uganda (FUFA) ng'ayagala okudda mu bigere by'eyali Pulezidenti w'ekibiina kino mu biseera ebyo, [[Lawrence Mulindwa]]. Yawandulwamu nga basinziira ku by'ekikugu, nga Moses Magogo yeyasobola okuwangula era nga teyavuganyiziddwa.<ref name="AAS10">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1324298/fufa-exco-endorses-magogo</ref>
Mu 2011, Ssewanyana yayingira mu by'obufuzi eby'okulonda ng'ali ku tikiti y'ekibiina kya [[DP|DP,]] ekyamufuula kansala wa LCV mu kitongole ekiddukanya emirimu mu kibuga Kampala (KCCA) ng'akiikirira konsitituweensi ya Makindye Ey'obugwanjuba okutuuka mu 2016, bweyalondebwa okuweereza mu konsitituweensi y'emu mu kifo ekisava eky'okubeera omubaka wa Paalamenti ekyamufuula omubaka mu Paalamenti ey'ekkumi ey' Ekkula lya Afirika.
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Ssewanyana yaweereza ku kakiiko k' Eby'enjigiriza n' Eby'emizannyon'akakiiko akalwanirira obwenkanya.
"Ndi musanyufu nnyo olw'engeri gyetwakwasaganyamu ensonga ya kawaayiro 102 (b) aka Ssemateeka nga tukozesa obukugu kuba abasinga baakiraba ng'eky'obusiru, naye twatekawo eky'enjawulo"<ref>https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/</ref>
Allan Ssewanyana yakwatibwa olw'okuwagira obwegugungo<ref>https://www.independent.co.ug/mp-allan-ssewanyana-arrested-for-inciting-violence/</ref>
"Ssewanyana yakwatibwa olw'obwegugungo obwali buva ku kazambi w'eddwaliro ly'e Kirundu."<ref>https://nilepost.co.ug/2019/02/22/video-mps-protest-ssewanyanas-arrest-over-kiruddu-hospital-sewerage-crisis/</ref>
== Ebimukwatako ng'omuntu ==
Allan Ssewanyana mufumbo nga mukyala we ye Lydia Ssewanyana nga balina abaana babbiri.Yawerezaako ng'omumyuka wa ssentebe ku [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuva mu 2012 okutuuka mu 2015 era ng'omu ku baali ku kakiiko akakulu akaddukanya [[:en:Uganda_Premier_League|supa liigi ya Uganda]] mu kaseera k'ekamu. Ssewanyana y'omu kubannanyini era ssentebe wa kiraabu y'omupiira eyitibwa Katwe United FC.<ref name="AAS6">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2019-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328195148/http://thespearnews.com/2017/06/14/fifa-begins-probe-magogos-world-cup-tickets-scam/ |url-status=dead }}</ref> Yazannyako omupiira ku mutendera gwa [[:en:National_League_(Uganda)|liigi y'eggwanga]] mu ttiimu ya Top TV FC okuva mu 2001 okutuuka mu 2004 bweyamenyeka egumba ly'okukibegabega, obuvune obwamuvirako okunyuka okusamba omupiira.<ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1256637/tv-fc-ban</ref>
Mu Gwomwenda mu 2021, Allan Sewanyana yavunaanibwa omusango gw'obutemu.<ref>https://fr.africanews.com/2021/09/07/ouganda-deux-deputes-de-l-opposition-accuses-d-orchestrer-des-meurtres/</ref>
== Awaadi n'Engule ==
Ssewanyana awereddwa awaadi ez'enjawulo okusinziira ku mirimu gy'azze akola emyaka egiyise
* Mu 2013: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo asinga ku Ttivi <ref name="AAS13">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |access-date=2024-03-22 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107013716/http://chano8.com/glory-victory-rtv-awards/ |url-status=dead }}</ref>
* Mu 2014: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo ku leediyo ne Ttivi eyali asinga
* Mu 2014: Kadanke Awards, Omukulembezze w'abavubuka eyali asinga<ref name="AAS12">http://bigeye.ug/kadanke-unveils-national-youth-festival-awards/</ref>
* Mu 2015: RTV Academy Awards, Omuwereza w'eby'emizannyo eyali akira ku balala
* Mu 2015: Eyali asinga mu basinga (BB) Awards Omuwereza w'eby'emizannyo<ref name="AAS11">http://bigeye.ug/best-best-awards-2016-heres-full-list-nominees/</ref>
* Mu 2017: [[:en:Buzz_Teeniez_Awards|Buzz Teeniez Awards]] Engula ya '''''Teeniez Leadership Award'''''
== Laba ne bino ==
* [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]]
* [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ekibiina ky'eby'obufuzi ekya Democratic Party mu Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku mirimu gy'ekibuga Kampala]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Website of the Parliament of Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20170721225811/http://nbs.ug/category/sports/lunchtime_sports/ Link to NBS' Lunchtime Sports]
* [https://www.independent.co.ug/allan-ssewanyana-on-his-love-for-lukwago/ On unbecoming behavior to achieve political gains]
<references />
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannamawulire mu Uganda]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uanda ey'ekkumi]]
[[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1986]]
[[Category:Abantu abava mu Kampala]]
4ccyvi1xuqoohiubsiyjhn6sehxy93n
Iryn Namubiru
0
8406
66159
56463
2026-08-02T17:40:29Z
Solomon Suubi
6901
added [[Category:Abayimbi abakyala Bannayuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66159
wikitext
text/x-wiki
[[File:Iryn Namubiru At 97.7 Record FM.png|thumb|Iryn Namubiru at Record Fm]]
'''Irene Gladys Namubiru''', era amanyikiddwa nga '''Iryn Namubiru''',<ref>{{Cite web |url=https://kapopii.com/kapro.php?a=480 |title=Archive copy |access-date=2024-04-04 |archive-date=2024-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910215753/https://www.kapopii.com/kapro.php?a=480 |url-status=dead }}</ref> (yazaalibwa nga 13 Ogwekkuminebiri 1981) Munnayuganda, omuyimbi w'ennyimba z'amaloboozi. Muyimbi w'amaloboozi ag'enjawulo omuli [[:en:Alto|alto]] , Afro-pop.
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abayimbi abakyala Bannayuganda]]
== Obuto bwe ==
Namubiru yazaalibwa mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Massekkati]] ga [[:en:Uganda|Uganda]] era yasomera mu masomero gano wammanga:
* [[:en:Bugema_Adventist_Senior_Secondary_School|Bugema Adventist Senior Secondary School]] mu [[:en:Luweero_District|Disitulikiti y'e Luweero]]
* [[:en:Namasagali_College|Namasagali College]] mu [[:en:Kamuli_District|Disitulikiti y'e Kamuli]]
* [[:en:Airways_Tourism_&_Hotel_Institute|Airways Tourism & Hotel Institute]]
* [[:en:Stendhal_University|Stendhal University]] mu [[:en:Grenoble|Grenoble]], [[:en:France|France]].
* [[:en:Cavendish_University_Uganda|Cavendish University]], Uganda
== Emirimu gye egy'okuyimba ==
Okusinzira ku Namubiru, yalina okwagala eri okuyimba okuva mu buto bwe era yafuba nnyo okifuula eky'amaanyi mu bulamu bwe. Okugezaako kwe okw'avaamu obuwanguzi mu kisaawe ky'okuyimba kwatandikira mu 1995, bwe yasisinkagana n'omuyimbi DJs [[:en:Ragga_Dee|Ragga Dee]] ne [[Molar-Messe]], ng'ekibiina ky'ebatuuma Da Hommies, ne "Joss Jjew" Mawejje ngs yskubs amapeesa,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.traxbox-amspug.com/artists_profiles.html |access-date=2022-12-05 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017042559/http://www.traxbox-amspug.com/artists_profiles.html |url-status=dead }}</ref> nga yali ayambako mu kufulumya alubaamu omwali "Bamusakata", "Mukwano", ne "Mukyala tokaba" mu myaka gya 1995.<ref>https://www.musicinafrica.net/directory/iryn-namubiru</ref> Oluyimba lwe olw'asooka "Learn to say good bye" n'alwo lw'alabikira ku alubaamu y'ekibiina. Oluvanyuma lw'ebyo, yalabikirako ku siteegi omulundi ogwasooka mu Gwomwenda 1995.<ref>http://www.ugpulse.com/articles/daily/Entertainment.asp?about=Iryn+Namubiru%3A+Wants+to+be+Known+for+her+Humanitarian+Efforts&ID=668</ref>
Mu 1999, yegatta ku Kanyomozi, gwe yali yasomako naye ku Namasagali College, okukola ekibiina ky'abawala bokka ekiyimba enyimba ekika kya [[:en:R&B|R&B]] nga kyatuumibwa '''I-Jay'''.<ref>https://web.archive.org/web/20160304031754/http://www.musicuganda.com/iryne%20Namubiru.html</ref> Okusinzira ku bya fulumizibwa aba Bryan Morel, Mu 2000, bafulumya alubaamu yaabwe eyasooka ng'eliko ennyimba 7 nga bagituuma "WAIT" nga yalimu ennyimba nga "Wait RMX (Ft Steve Jean)", "Not Good Enough", "Mwana", "Wait", "Emirimu", "Vivi LA Vi" and "Two To Make It True...", nga yazanyibwa ku mpewo za ladiyo ez'enjawulo mu Uganda.
Oluvanyuma nga bakafulumya alubaamu y'abwe, Namubiru yagenda mu Bufaransa era ekibiina n'ekisaanawo. Okwawukana kwabwe kwaleetawo ebigambo mbu bali bafunye obutakkaanya wabula bombi ba byegaana. Ngali mu Bufaransa, yakola ekibiina kyeyatuuma Afro-Soul nga kyalimu '''Nujeli''' ne [[:en:Julien_Grout|Julien Grout]] era nebafulumya ENSI LP.
Mu 2006, Namubiru collaborated with singer [[Bebe Cool]] in the songs "Simbalala" and "Lwaki Onzannyilako?".
[[File:Iryn Namubiru.jpg|left|thumb|Iryn Namubiru.jpg ]]
Kyokka Namubiru teyafuna ttutumu lya maanyi okutuusa mu 2006 lwe yafulumya olutambi olwa ''Nkuweeki?''.<ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/507/501820</ref> Okuva mu 2006, Namubiru yafulumya enyimba omwali "Y'ono", "Lwaki", "Bonna Obasinga", "Begombeko", "Birowoozo", nga ku zimu kwezo yazifunamu Awaadi okuva mu kisaawe ky'okuyimba mu Uganda.<ref name="Uganda">https://flashugnews.com/irene-gladys-namubiru-biography-age-family-children-husband-music/</ref> Mu 2011, Namubiru yawangula mu biti bina mu mpaka za 2011 Pearl of Africa Music Awards (PAM). Yawangula eky'omuyimbi w'omwaka, omuyimbi omukyala ow'omwaka, alubaamu y'omwaka n'omuyimbi w'omwaka asinze mu nyimba ekika kya RnB.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iryn-namubiru-2011-pam-artiste-of-the-year--1502956</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.hipipo.com/pam-awards-2011-winners-iryn-namubiru-takes-artist-of-the-year-2/ |access-date=2022-12-05 |archive-date=2021-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521092637/https://www.hipipo.com/pam-awards-2011-winners-iryn-namubiru-takes-artist-of-the-year-2/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |access-date=2022-12-05 |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205184403/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |url-status=dead }}</ref>
== Obukuubagano ==
Namubiru yayogerwako bangi olw'enyambala ye "etasaanidde" mu butambi bw'enyimba ze n'oluusi mu bivulu bye. Okusinzira ku bamuvumirira, bagamba enyambala ye ewakanya ennyambala ya Uganda ey'ennono era eleetawo eky'okulabirako ekitali kirungi eri a abo abasuubira okuyingira ekisaawe ky'okuyimba. Mu 2009, vidiyo ye eya "Bonna Obasinga" yayogelerwa bangi olw'[[:en:Swimming_costume|akambalo akuwugirwamu]] k'eyayambala. Oluvanyuma Namubiru yakwata vidiyo endala ey'oluyimba okugezaako okukkakanya abogezi. Wabula bangi ku bawagizi be bamuwolereza "olw'obuyiiya" bwe mu nyambala era nga batwala abamuvimirira abatalina kumanya eri misono mippya.<ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/577/695636/Iryn%20Namubiru</ref>
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Namubiru yali mufumbo eri [[:en:Frank_Morel_Garusy|Frank Galusy Morel]], omusajja Omufaransa era nga balina abaana babiri ab'obulenzi.<ref>http://www.ugmuziki.com/artists/iryn-namubiru</ref> Ennimi omuli Olufaransa, Olungereza, n'[[:en:Luganda|Oluganda]] nga lwe lulimi lwe oluzaliranwa zonna azikuba budinda.<ref name="Uganda">{{Cite web}}</ref> Abeera ne famire ye mu Bufaransa era nga abawagizi be abasinga bawangalira mu Uganda.
Iryn Namubiru i ye mutandiisi era akulira ekitongole ky'obwannanyini ekiyitibwa GATHER FOR CHILDREN ekisangibwa e Mityana, kye yatandiikwo mu 2006 okututumula n'okuwagira abakyalato/ bannakazadde b'eggwanga saako n'abawala abafuna embuto nga tebannetuuka saako n'okusomesa abaana abatesobola.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.gatherforchildren.org/#:~:text=Gather%20for%20Children%20is%20a%20Ugandan%20NGO%20empowering,include%20orphans%2C%20abandoned%20or%20young%20mothers%29%20through%20farming. |access-date=2023-06-24 |archive-date=2023-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424124350/https://gatherforchildren.org/#:~:text=Gather%20for%20Children%20is%20a%20Ugandan%20NGO%20empowering,include%20orphans%2C%20abandoned%20or%20young%20mothers%29%20through%20farming. |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.showbizuganda.com/irene-celebrates-birthday-with-gather-for-children/</ref> Ekitongole kino kiddukanyibwa ku yiika z'ettaka musanvu eza Namubiru.
Nga 24 Ogwekkuminogumu 2018 yasimatttuka akabenje ku [[:en:Lake_Victoria|Nnyanja Nnalubaale]], eryato eryaliko abadigize bwe lyabbira ne litta abantu 33.<ref>https://web.archive.org/web/20181126145958/https://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFL8N1Y11RY</ref>
; Okukwatibwa kwe mu Japan
Nga 3 Ogwokutaano 2013,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25234%3Adrugs-saga-casts-dark-shadow-on-iryn-career&Itemid=96 |access-date=2022-12-05 |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205184403/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25234:drugs-saga-casts-dark-shadow-on-iryn-career&Itemid=96 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ugandaonline.net/news/view/13967 |title=Archive copy |access-date=2022-12-05 |archive-date=2013-07-03 |archive-url=https://archive.today/20130703112052/http://ugandaonline.net/news/view/13967 |url-status=dead }}</ref> Namubiru yakwatibwa mu kibuga Tokyo, ekya Japan nga avunanibwa ogw'okusangibwa n'ebiragalaragala ebitakkirizibwa.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Singer-Namubiru-s-managers-struggle-to-get-her-out-of-jail/-/688334/1851508/-/o0mggd/-/index.html</ref> Yali agenze mu Japan okuyimba ku kivvulu ekimu <ref>{{Cite web |url=http://www.redpepper.co.ug/iryn-namubiru-arrested-in-japan-over-drugs/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-05 |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205184404/https://redpepper.co.ug/iryn-namubiru-arrested-in-japan-over-drugs/ |url-status=dead }}</ref> naye n'akwatibwa ku kisaawe kya Tokyo ekya Narita International Airport nga tannaba kuyimba.<ref name="detained">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://japandailypress.com/ugandan-singer-detained-arrested-at-tokyo-international-airport-0828489 |access-date=2022-12-05 |archive-date=2017-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727012400/http://japandailypress.com/ugandan-singer-detained-arrested-at-tokyo-international-airport-0828489/ |url-status=dead }}</ref> Sabiiti emu emabega nga tannakwatibwa, Namubiru yawanika ekiwandiko ku mukutu gwe nga bw'eyesunga okuyimbirako mu Japan.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://japandailypress.com/ugandan-singer-detained-arrested-at-tokyo-international-airport-0828489 |access-date=2022-12-05 |archive-date=2017-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727012400/http://japandailypress.com/ugandan-singer-detained-arrested-at-tokyo-international-airport-0828489/ |url-status=dead }}</ref> Ekivulu kyali kyakubeerawo mu kifo ky'ebyobuwangwa ekya Yotsukaido Cultural Hall<ref>{{Cite web |url=http://www.redpepper.co.ug/iryn-namubiru-arrested-in-japan-over-drugs/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-05 |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205184404/https://redpepper.co.ug/iryn-namubiru-arrested-in-japan-over-drugs/ |url-status=dead }}</ref> mu kibuga kya Japan ekikulu, Tokyo.<ref name="detained" /> Namubiru yasangibwa yetisse enjaga ekika kya ecstasy (3,4-methylenedioxy-N-methylamphetamine),<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ugandapicks.com/2013/05/iryn-namubiru-to-know-her-fate-on-saturday-90237.html |access-date=2022-12-05 |archive-date=2013-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130607222614/http://www.ugandapicks.com/2013/05/iryn-namubiru-to-know-her-fate-on-saturday-90237.html |url-status=dead }}</ref> eyali okusikiddwa mu mugugu gwe.<ref>http://www.newvision.co.ug/news/642755-iryn-namubiru-carried-ecstacy-police.html</ref> Yagibwa mu kifo wakuumirwa abantu ku kisaawe n'atwalibwa ku poliii enkulu ey'omu Tokyo, ng'eno gye yaweera sitaatimenti ekwata ku kusangibwa n'enjaga [[:en:MDMA|MDMA]], emanyikiddwa ennyo nga "ekintu ekireeta essanyu"; nga bino byonna yabyegaana.<ref>{{Cite web |url=http://investigator.co.ug/details.php?option=acat&a=561 |title=Archive copy |access-date=2013-07-06 |archive-date=2023-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716064111/http://investigator.co.ug/details.php?option=acat&a=561 |url-status=dead }}</ref> Nga 24 Ogwokutaano 2013, mu kuwulira kwa Kkooti ya Japan, kyazuulibwa nti Namubiru teyalina musango.<ref>http://allafrica.com/stories/201305250230.html</ref> Poliisi ya Japan yamugyako emisango gyonna egy'okukukusa enjaga era n'ateebwa.<ref>http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=52797&PHPSESSID=13c9e1438eac23d673202329a1b41d83</ref>
== Awaadi z'eyafuna n'empaka z'eyetabamu ==
=== Awaadi zeyafuna<ref>https://web.archive.org/web/20160329034114/http://www.aboutuganda.com/wpa_artist/irene-namubiru-iryn</ref> ===
* Best Female Artist and Best R&B song at the PAM Awards 2006 .
* Best Female artist Buzz magazine 2007.
* Best Collaboration Diva Awards 2009.
* Best Female Artist PAM AWARDS 2010.
* Best Afro Single Diva Awards 2010.
* Artist of the Year Diva Awards 2010.
* Artist of the Year PAM AWARDS 2011.
* Best female Artist PAM AWARDS 2011.
* Best RnB Song PAM AWARDS 2011
* Best Album PAM AWARDS 2011
* Collaboration with “Happy Science” Japan on two songs. 2012
=== Empaka zeyavuganyamu ===
* 2013 HiPipo Music Awards - Best Band Song ''Ndeyreya''<ref>https://web.archive.org/web/20150626104220/http://www.hipipo.com/hma/news/481/List-Of-Nominees-For-The-1st-Hipipo-Music-Awards--hma--Released-</ref>
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
{{authority control}}{{DEFAULTSORT:Namubiru, Iryn}}
49f6mf8d752o8f0jmdx9wqdxx9n9ydz
Barbara Mulwana
0
9651
66204
53950
2026-08-02T19:05:25Z
Kisakye Jane
9195
nterezeezamu mu kiwandiiko
66204
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Barbara Mulwana''' yazaalibwa c.1965 munnayuganda eyakuguka mu by'amasanyalaze awamu ne tekinologiya, ye Ssentebe w'ekibiina kya [[:en:Uganda_Manufacturers'_Association|Uganda Manufacturers' Association]]. Mu Ogwokutaano 2017, ye yaddira [[:en:Amos_Nzeyi|Amos Nzeyi]], eyawummula ng'amazekko ebisanja bibiri.<ref name="One2">{{cite web |last=Ngwomoya |first=Amos |date=19 May 2017 |title=Mulwana elected first woman UMA chair |url=http://www.monitor.co.ug/Business/Commodities/Mulwana-elected-first-woman-UMA-chair/688610-3932770-yj1i5k/index.html |accessdate=1 November 2017 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}}</ref> Era akola nga Omukulu w'ekitongole ekya "Nice House of Plastics", ekimu ku bitongole ebiri mu Mulwana Group of Companies.<ref name="Two2">{{cite web |author=NHOP |date=1 November 2017 |title=Executive Director: Barbara Mulwana |url=http://nice.co.ug/executive-director/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107014702/http://nice.co.ug/executive-director/ |archive-date=7 November 2017 |accessdate=1 November 2017 |publisher=Nice House of Plastics (NHOP) |location=Kampala}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma ==
Yazaalibwa mu Uganda mu 1965<ref name="Three">{{cite web |author=Bloomberg Research |date=1 November 2017 |title=Company Overview of Stanbic Bank Uganda Limited: Board of Directors |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/board.asp?privcapId=8818456 |accessdate=1 November 2017 |publisher=[[Bloomberg.com|Bloomberg Research]]}}</ref>,azaalibwa ''Sarah Mulwana'' ne [[:en:James_Mulwana|James Mulwana]], eyali omusuubuzi era omutandisi w'amakolero mu Uganda, era mu kiseera kye eky'okufa yali omu ku bannagagga mu ggwanga.<ref>{{cite web |last=Michael Kanaabi |first=and Ssebidde Kiryowa |date=6 January 2012 |title=The Deepest Pockets |url=http://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html |accessdate=1 November 2017 |location=Kampala |newspaper=[[New Vision (newspaper)|New Vision]]}}</ref>
Yattikirwa okuva mu [[:en:Northwestern_University|Northwestern University]] mu [[:en:Illinois|Evanston, Illinois]], mu [[Amerika|United States]] ng'alina diguli esooka eya sayansi mu by'amasannyalaze ne Kompyuuta. Alina n'obukakafu bwa [[:en:Electronic_Document_Professional|Electronic Document Professional]] (EDP), okuva mu [[:en:Kellogg_School_of_Management|Kellogg School of Management]].
== Emirimu ==
Barbara Mulwana yakolanga nga [[:en:Goodyear_Tire_and_Rubber_Company|Applications engineer mu Goodyear Tire and Rubber Company]]<nowiki/>mu [[:en:Akron,_Ohio|Akron, Ohio]], okutuusa mu 1991. Mu 1991, yegatta ku [https://web.archive.org/web/20230319174523/https://nice.co.ug/ Nice House of Plastics], kkampuni omugenzi kitaawe gyeyatandikawo era n'agikulira, ng'omukulu w'abakitunzi. Oluvannyuma, yakuzibwa n'afuuka Senkulu w'ekitongole . Mu Ogwokutaano 2017, yalondebwa okubeera Ssentebe w'ekibiina ky'ebannamakolero Uganda Manufacturers' Association, ekitongole ekisakira n'okuwabula era omwegattira amakolero agasoba mu 600 n'okubuulirira mu makolero ekikuŋŋaanya abakola n'amakolero g'abannayuganda agasoba mu 600.
== Amaka ==
Barbara Mulwana mufumbo era alina abaana basatu. Abawala babiri: Grace ne Sarah, n'omulenzi, James.
== Ebirala ebitunuulirwa ==
Muky. Mulwana atuula ku bukiiko bw'amakampuni g'obwa nannyini ne gavumenti mu Uganda: (1) [[:en:Stanbic_Bank_Uganda_Limited|Stanbic Bank Uganda Limited]] (2) Uganda Batteries Limited, memba wa Mulwana Group (3) Jesa Farm Diary, kkampuni endala eya Mulwana Group. (4) [[:en:Jubilee_Holdings_Limited|Jubilee Insurance Company Uganda Limited]].<ref name="Two" /><ref name="One" />
== Laba era ==
* [[:en:List_of_wealthiest_people_in_Uganda|Olukalala lw'abantu abagagga mu Uganda]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Ebyenfuna bya Uganda]]
== Ebyawandiikibwa ==
{{Reflist}}
== Enkolagana ez'ebweru ==
* [https://web.archive.org/web/20230319174523/https://nice.co.ug/ Omukutu gwa webusayiti gwa Nice House of Plastics]
jqv4y6qoatvm4p8w001p2h3tzvkmkna
66206
66204
2026-08-02T19:06:40Z
Kisakye Jane
9195
ntaddemu ettuluba
66206
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Barbara Mulwana''' yazaalibwa c.1965 munnayuganda eyakuguka mu by'amasanyalaze awamu ne tekinologiya, ye Ssentebe w'ekibiina kya [[:en:Uganda_Manufacturers'_Association|Uganda Manufacturers' Association]]. Mu Ogwokutaano 2017, ye yaddira [[:en:Amos_Nzeyi|Amos Nzeyi]], eyawummula ng'amazekko ebisanja bibiri.<ref name="One2">{{cite web |last=Ngwomoya |first=Amos |date=19 May 2017 |title=Mulwana elected first woman UMA chair |url=http://www.monitor.co.ug/Business/Commodities/Mulwana-elected-first-woman-UMA-chair/688610-3932770-yj1i5k/index.html |accessdate=1 November 2017 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}}</ref> Era akola nga Omukulu w'ekitongole ekya "Nice House of Plastics", ekimu ku bitongole ebiri mu Mulwana Group of Companies.<ref name="Two2">{{cite web |author=NHOP |date=1 November 2017 |title=Executive Director: Barbara Mulwana |url=http://nice.co.ug/executive-director/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107014702/http://nice.co.ug/executive-director/ |archive-date=7 November 2017 |accessdate=1 November 2017 |publisher=Nice House of Plastics (NHOP) |location=Kampala}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma ==
Yazaalibwa mu Uganda mu 1965<ref name="Three">{{cite web |author=Bloomberg Research |date=1 November 2017 |title=Company Overview of Stanbic Bank Uganda Limited: Board of Directors |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/board.asp?privcapId=8818456 |accessdate=1 November 2017 |publisher=[[Bloomberg.com|Bloomberg Research]]}}</ref>,azaalibwa ''Sarah Mulwana'' ne [[:en:James_Mulwana|James Mulwana]], eyali omusuubuzi era omutandisi w'amakolero mu Uganda, era mu kiseera kye eky'okufa yali omu ku bannagagga mu ggwanga.<ref>{{cite web |last=Michael Kanaabi |first=and Ssebidde Kiryowa |date=6 January 2012 |title=The Deepest Pockets |url=http://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html |accessdate=1 November 2017 |location=Kampala |newspaper=[[New Vision (newspaper)|New Vision]]}}</ref>
Yattikirwa okuva mu [[:en:Northwestern_University|Northwestern University]] mu [[:en:Illinois|Evanston, Illinois]], mu [[Amerika|United States]] ng'alina diguli esooka eya sayansi mu by'amasannyalaze ne Kompyuuta. Alina n'obukakafu bwa [[:en:Electronic_Document_Professional|Electronic Document Professional]] (EDP), okuva mu [[:en:Kellogg_School_of_Management|Kellogg School of Management]].
== Emirimu ==
Barbara Mulwana yakolanga nga [[:en:Goodyear_Tire_and_Rubber_Company|Applications engineer mu Goodyear Tire and Rubber Company]]<nowiki/>mu [[:en:Akron,_Ohio|Akron, Ohio]], okutuusa mu 1991. Mu 1991, yegatta ku [https://web.archive.org/web/20230319174523/https://nice.co.ug/ Nice House of Plastics], kkampuni omugenzi kitaawe gyeyatandikawo era n'agikulira, ng'omukulu w'abakitunzi. Oluvannyuma, yakuzibwa n'afuuka Senkulu w'ekitongole . Mu Ogwokutaano 2017, yalondebwa okubeera Ssentebe w'ekibiina ky'ebannamakolero Uganda Manufacturers' Association, ekitongole ekisakira n'okuwabula era omwegattira amakolero agasoba mu 600 n'okubuulirira mu makolero ekikuŋŋaanya abakola n'amakolero g'abannayuganda agasoba mu 600.
== Amaka ==
Barbara Mulwana mufumbo era alina abaana basatu. Abawala babiri: Grace ne Sarah, n'omulenzi, James.
== Ebirala ebitunuulirwa ==
Muky. Mulwana atuula ku bukiiko bw'amakampuni g'obwa nannyini ne gavumenti mu Uganda: (1) [[:en:Stanbic_Bank_Uganda_Limited|Stanbic Bank Uganda Limited]] (2) Uganda Batteries Limited, memba wa Mulwana Group (3) Jesa Farm Diary, kkampuni endala eya Mulwana Group. (4) [[:en:Jubilee_Holdings_Limited|Jubilee Insurance Company Uganda Limited]].<ref name="Two" /><ref name="One" />
== Laba era ==
* [[:en:List_of_wealthiest_people_in_Uganda|Olukalala lw'abantu abagagga mu Uganda]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Ebyenfuna bya Uganda]]
== Ebyawandiikibwa ==
{{Reflist}}
== Enkolagana ez'ebweru ==
* [https://web.archive.org/web/20230319174523/https://nice.co.ug/ Omukutu gwa webusayiti gwa Nice House of Plastics]
[[Category:Bannayuganda abayivu abakyala]]
mdev6vmwbmv91lh60z05d5re9gqdu3d
66207
66206
2026-08-02T19:09:05Z
Kisakye Jane
9195
nterezezaamu
66207
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Barbara Mulwana''' yazaalibwa c.1965 munnayuganda eyakuguka mu by'amasanyalaze awamu ne tekinologiya, ye Ssentebe w'ekibiina kya [[:en:Uganda_Manufacturers'_Association|Uganda Manufacturers' Association]]. Mu Ogwokutaano 2017, ye yaddira [[:en:Amos_Nzeyi|Amos Nzeyi]], eyawummula ng'amazekko ebisanja bibiri.<ref name="One2">{{cite web |last=Ngwomoya |first=Amos |date=19 May 2017 |title=Mulwana elected first woman UMA chair |url=http://www.monitor.co.ug/Business/Commodities/Mulwana-elected-first-woman-UMA-chair/688610-3932770-yj1i5k/index.html |accessdate=1 November 2017 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}}</ref> Era akola nga Omukulu w'ekitongole ekya "Nice House of Plastics", ekimu ku bitongole ebiri mu Mulwana Group of Companies.<ref name="Two2">{{cite web |author=NHOP |date=1 November 2017 |title=Executive Director: Barbara Mulwana |url=http://nice.co.ug/executive-director/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107014702/http://nice.co.ug/executive-director/ |archive-date=7 November 2017 |accessdate=1 November 2017 |publisher=Nice House of Plastics (NHOP) |location=Kampala}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma ==
Yazaalibwa mu Uganda mu 1965<ref name="Three">{{cite web |author=Bloomberg Research |date=1 November 2017 |title=Company Overview of Stanbic Bank Uganda Limited: Board of Directors |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/board.asp?privcapId=8818456 |accessdate=1 November 2017 |publisher=[[Bloomberg.com|Bloomberg Research]]}}</ref>,azaalibwa ''Sarah Mulwana'' ne [[:en:James_Mulwana|James Mulwana]], eyali omusuubuzi era omutandisi w'amakolero mu Uganda, era mu kiseera kye eky'okufa yali omu ku bannagagga mu ggwanga.<ref>{{cite web |last=Michael Kanaabi |first=and Ssebidde Kiryowa |date=6 January 2012 |title=The Deepest Pockets |url=http://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html |accessdate=1 November 2017 |location=Kampala |newspaper=[[New Vision (newspaper)|New Vision]]}}</ref>
Yattikirwa okuva mu [[:en:Northwestern_University|Northwestern University]] mu [[:en:Illinois|Evanston, Illinois]], mu [[Amerika|United States]] ng'alina diguli esooka eya sayansi mu by'amasannyalaze ne Kompyuuta. Alina n'obukakafu bwa [[:en:Electronic_Document_Professional|Electronic Document Professional]] (EDP), okuva mu [[:en:Kellogg_School_of_Management|Kellogg School of Management]].
== Emirimu ==
Barbara Mulwana yakolanga nga [[:en:Goodyear_Tire_and_Rubber_Company|Applications engineer mu Goodyear Tire and Rubber Company]]<nowiki/>mu [[:en:Akron,_Ohio|Akron, Ohio]], okutuusa mu 1991. Mu 1991, yegatta ku [https://web.archive.org/web/20230319174523/https://nice.co.ug/ Nice House of Plastics], kkampuni omugenzi kitaawe gyeyatandikawo era n'agikulira, ng'omukulu w'abakitunzi. Oluvannyuma, yakuzibwa n'afuuka Senkulu w'ekitongole . Mu Ogwokutaano 2017, yalondebwa okubeera Ssentebe w'ekibiina ky'ebannamakolero Uganda Manufacturers' Association, ekitongole ekisakira n'okuwabula era omwegattira amakolero agasoba mu 600 n'okubuulirira mu makolero ekikuŋŋaanya abakola n'amakolero g'abannayuganda agasoba mu 600.
== Amaka ==
Barbara Mulwana mufumbo era alina abaana basatu. Abawala babiri: Grace ne Sarah, n'omulenzi, James.
== Ebirala ebitunuulirwa ==
Muky. Mulwana atuula ku bukiiko bw'amakampuni g'obwa nannyini ne gavumenti mu Uganda: (1) [[:en:Stanbic_Bank_Uganda_Limited|Stanbic Bank Uganda Limited]] (2) Uganda Batteries Limited, memba wa Mulwana Group (3) Jesa Farm Diary, kkampuni endala eya Mulwana Group. (4) [[:en:Jubilee_Holdings_Limited|Jubilee Insurance Company Uganda Limited]].<ref>{{cite web |author=Kiira Uganda |date=1 November 2017 |title=Uganda Manufacturers Association: Jinja Branch |url=http://www.kiira.co.ug/listings/uganda-manufacturers-association-uma-jinja-branch/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720080940/http://www.kiira.co.ug/listings/uganda-manufacturers-association-uma-jinja-branch/ |archive-date=20 July 2018 |accessdate=1 November 2017 |publisher=Kiira.co.ug (Kiira Uganda) |location=Jinja, Uganda}}</ref>
== Laba era ==
* [[:en:List_of_wealthiest_people_in_Uganda|Olukalala lw'abantu abagagga mu Uganda]]
* [[:en:Economy_of_Uganda|Ebyenfuna bya Uganda]]
== Ebyawandiikibwa ==
{{Reflist}}
== Enkolagana ez'ebweru ==
* [https://web.archive.org/web/20230319174523/https://nice.co.ug/ Omukutu gwa webusayiti gwa Nice House of Plastics]
[[Category:Bannayuganda abayivu abakyala]]
dg5z5ddqciy0k9c2j03sixpnip0my5x
Margaret Lamwaka Odwar
0
10489
66351
61300
2026-08-03T10:26:51Z
Timothy Minister
11393
Ngasseeko databox
66351
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
{{merge|Margaret Lamwaka}}
'''Margaret Lamwaka Odwar''' (née '''Margaret Lamwaka''' ), era '''Margaret Odwar''', (yazaalibwa 23 Ogw'ekkumi n'ebiri 1969), munnabyabufuzi Munnayuganda nga [[:en:Parliament_of_Uganda|omubaka Omukyala akiikirira [[Kitgum (disitulikit)|ekitundu Disitulikiti ye Kitgum]] mu Palamenti ya Uganda ey'ekkumi (2016 okutuuka 2021).
== Gyenvudde n'Okusoma ==
Yazaalibwa mu [[Kitgum (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kitgum]], mu [[:en:Acholi_sub-region|kitundu kya Acholi]], mu [[:en:Northern_Region,_Uganda eky’omumambuka]] ga [[Yuganda|Uganda]], nga 23 Ogw'ekkumi n'ebiri 1969. Satifikeeti eya pulayimale yagifunnira ku ssomero erya Koch Goma Central Primary School. Mu 1986, yafuna satifikeeti ye eya eddaala erisooka okuva mu [[:en:Wanyange_Girls'_Secondary_School|Wanyange Girls’ Secondary School]], mu Disitulikiti y’e Jinja]] .
Yagenda mu Alero Primary Teachers College n'afuna Dipuloma mu by’enjigiriza ebya pulayimale, okuva mu National Teachers College, Unyama.
Mu 2006, yaweebwa diguli esooka ey'obusomesa, oluvannyuma lw’emyaka esatu n’aweebwa diguli ey'okubiri mu by'obusomesa okuteekerateekra n'okubuddukanya, zombi okuva mu [[:en:Uganda_Christian_University|Uganda Christian University]], e [[:en:Mukono|Mukono]] .
== Emirimu nga tanagenda mu by'obufuzi ==
Okuva mu 1989 okutuuka mu 2015, Margaret Lamwaka yasomesa mu masomero ga pulayimale mu bitundu bya Uganda eby'enjawulo. Ye yatandika ng’omusomesa owa guleedi ey'okusatu mu ssomero lya Gulu Public Primary School, mu 1989, n’alinnya ku guleedi 1 era n’afuuka omukulu w’essomero lya Pandwong Primary School, mu 2015.
== Omulimu gw’eby'obufuzi ==
Mu 2016, Margaret Lamwaka yavuganya ku ky’omubaka omukyala mu Disitulikiti y’e Kitgum, ku tikiti y’ekibiina ky’eby'obufuzi [[National Resistance Movement|ekya National Resistance Movement]] ekiri mu buyinza. Yawangula era ye mubaka Omukyala owa Palamenti mu Disitulikiti y’e Kitgum.
Mu palamenti ey’ekkumi, mmemba ku bukiiko bwa palamenti bubiri; (a) akakiiko akakola ku mateeka, enkizo n’empisa ne (b) akakiiko akakola ku by’enjigiriza n’emizannyo.
== Laba ne ==
* [[Beatrice Atim Anywar|Beatrice Atim Anywar nga bwe kiri]]
* [[Henry Oryem Okello|Okello Oryem]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
tnrxdrllgbr8t4whrkhg6uzb2zqnvhg
66354
66351
2026-08-03T10:37:56Z
Timothy Minister
11393
Ntereezezza empandiika gye ndabyemu
66354
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Margaret Lamwaka Odwar''' ('''Margaret Lamwaka'''), era '''Margaret Odwar''', (yazaalibwa nga 23 Ogwekkumineebiri 1969), munnabyabufuzi Munnayuganda eyaweereza nga omubaka omukyala akiikirira [[Kitgum (disitulikit)|Disitulikiti ye Kitgum]] mu Paalamenti ya Uganda eyekkumi (2016 okutuusa 2021).
== Gyenvudde we n'ebyokusoma kwe ==
Yazaalibwa mu [[Kitgum (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kitgum]], mu [[:en:Acholi_sub-region|kitundu kya Acholi]], mu [[:en:Northern_Region,_Uganda eky’omumambuka|Northern_Region,_Uganda eky’omubukiikakkono]] ga [[Yuganda|Uganda]], nga 23 Ogwekkumineebiri 1969. Satifikeeti eya pulayimale yagifunnira ku ssomero erya Koch Goma Central Primary School. Mu 1986, yafuna satifikeeti ye eya eddaala erisooka okuva mu [[:en:Wanyange_Girls'_Secondary_School|Wanyange Girls’ Secondary School]], mu Disitulikiti y’e Jinja.
Yagenda mu Alero Primary Teachers College n'afuna Dipuloma mu by’enjigiriza ebya pulayimale, okuva mu National Teachers College, Unyama.
Mu 2006, yaweebwa diguli esooka ey'obusomesa, oluvannyuma lw’emyaka esatu n’aweebwa diguli ey'okubiri mu by'obusomesa okuteekerateekera n'okubuddukanya, zombi okuva mu [[:en:Uganda_Christian_University|Uganda Christian University]], e [[:en:Mukono|Mukono]] .
== Emirimu nga tannagenda mu by'obufuzi ==
Okuva mu 1989 okutuuka mu 2015, Margaret Lamwaka yasomesa mu masomero ga pulayimale mu bitundu bya Uganda eby'enjawulo. Ye yatandika ng’omusomesa owa guleedi ey'okusatu mu ssomero lya Gulu Public Primary School, mu 1989, n’alinnya ku guleedi 1 era n’afuuka omukulu w’essomero lya Pandwong Primary School, mu 2015.
== Omulimu gw’eby'obufuzi ==
Mu 2016, Margaret Lamwaka yavuganya ku ky’omubaka omukyala mu Disitulikiti y’e Kitgum, ku tikiti y’ekibiina ky’eby'obufuzi [[National Resistance Movement|ekya National Resistance Movement]] ekiri mu buyinza. Yawangula era ye mubaka Omukyala owa Palamenti mu Disitulikiti y’e Kitgum.
Mu Paalamenti ey’ekkumi, yali mmemba ku bukiiko bwa paalamenti bubiri; (a) akakiiko akakola ku mateeka, enkizo n’empisa ne (b) akakiiko akakola ku by’enjigiriza n’emizannyo.
== Laba ne ==
* [[Beatrice Atim Anywar|Beatrice Atim Anywar nga bwe kiri]]
* [[Henry Oryem Okello|Okello Oryem]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
iq42mmo3vai94lev5fq3axkljvy815d
66356
66354
2026-08-03T10:44:46Z
Timothy Minister
11393
Ngasseeko databox
66356
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Margaret Lamwaka Odwar''' ('''Margaret Lamwaka'''), era '''Margaret Odwar''', (yazaalibwa nga 23 Ogwekkumineebiri 1969), munnabyabufuzi Munnayuganda eyaweereza nga omubaka omukyala akiikirira [[Kitgum (disitulikit)|Disitulikiti ye Kitgum]] mu Paalamenti ya Uganda eyekkumi (2016 okutuusa 2021).
== Gyenvudde we n'ebyokusoma kwe ==
Yazaalibwa mu [[Kitgum (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kitgum]], mu [[:en:Acholi_sub-region|kitundu kya Acholi]], mu [[:en:Northern_Region,_Uganda eky’omumambuka|Northern_Region,_Uganda eky’omubukiikakkono]] ga [[Yuganda|Uganda]], nga 23 Ogwekkumineebiri 1969. Satifikeeti eya pulayimale yagifunnira ku ssomero erya Koch Goma Central Primary School. Mu 1986, yafuna satifikeeti ye eya eddaala erisooka okuva mu [[:en:Wanyange_Girls'_Secondary_School|Wanyange Girls’ Secondary School]], mu Disitulikiti y’e Jinja.
Yagenda mu Alero Primary Teachers College n'afuna Dipuloma mu by’enjigiriza ebya pulayimale, okuva mu National Teachers College, Unyama.
Mu 2006, yaweebwa diguli esooka ey'obusomesa, oluvannyuma lw’emyaka esatu n’aweebwa diguli ey'okubiri mu by'obusomesa okuteekerateekera n'okubuddukanya, zombi okuva mu [[:en:Uganda_Christian_University|Uganda Christian University]], e [[:en:Mukono|Mukono]] .
== Emirimu nga tannagenda mu byabufuzi ==
Okuva mu 1989 okutuuka mu 2015, Margaret Lamwaka yasomesa mu masomero ga pulayimale mu bitundu bya Uganda eby'enjawulo. Ye yatandika ng’omusomesa owa guleedi ey'okusatu mu ssomero lya Gulu Public Primary School, mu 1989, n’alinnya ku guleedi 1 era n’afuuka omukulu w’essomero lya Pandwong Primary School, mu 2015.
== Omulimu gw’eby'obufuzi ==
Mu 2016, Margaret Lamwaka yavuganya ku ky’omubaka omukyala mu Disitulikiti y’e Kitgum, ku tikiti y’ekibiina ky’eby'obufuzi [[National Resistance Movement|ekya National Resistance Movement]] ekiri mu buyinza. Yawangula era ye mubaka Omukyala owa Palamenti mu Disitulikiti y’e Kitgum.
Mu Paalamenti ey’ekkumi, yali mmemba ku bukiiko bwa paalamenti bubiri; (a) akakiiko akakola ku mateeka, enkizo n’empisa ne (b) akakiiko akakola ku by’enjigiriza n’emizannyo.
== Laba ne ==
* [[Beatrice Atim Anywar|Beatrice Atim Anywar nga bwe kiri]]
* [[Henry Oryem Okello|Okello Oryem]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
mi6dlrv8itpsntrfdcil18t6rp4qymg
George Bagumuhunda
0
11813
66327
56550
2026-08-03T09:34:43Z
Brenda Namulinda
9846
66327
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda[1] ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:[2] Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.[3] Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School. [4]
== Ebijuliziddwa ==
# {{Reflist|1}}[https://churchofuganda.org/dioceses/kigezi Church of Uganda]
# [https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/MY-TASK-IS--TO-uNITE-THE-CHRISTIANS---GEORGE-BAGAMUHUNDA/691232-2155844-1h1577/index.html Daily Monitor]
# [https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ Chimp Reports]
qgtq1g8kroh8i97geyqr9n2qbqhfwwl
66329
66327
2026-08-03T09:36:17Z
Brenda Namulinda
9846
66329
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:[2] Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.[3] Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School. [4]
== Ebijuliziddwa ==
r4py95ys6858c9z286351itzarsvtb7
66330
66329
2026-08-03T09:36:51Z
Brenda Namulinda
9846
66330
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.[3] Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School. [4]
== Ebijuliziddwa ==
g4zwgrmihlu7174m9ebx34vnxtwjbvo
66333
66330
2026-08-03T09:40:59Z
Brenda Namulinda
9846
66333
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School. [4]
== Ebijuliziddwa ==
drtqiocamst44obyiw7lff9u3bctdre
66334
66333
2026-08-03T09:42:00Z
Brenda Namulinda
9846
66334
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
jmj5elt9v2qnphrip6l5q57gx0xsb2t
66335
66334
2026-08-03T09:43:20Z
Brenda Namulinda
9846
66335
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
== Ebijuliziddwa ==
5z2r3gmzjn2jww61gpiiqn2iwwoa15v
66336
66335
2026-08-03T09:43:49Z
Brenda Namulinda
9846
66336
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.[5]
== Ebijuliziddwa ==
4lgezzqfaar2qf0m2fvw94ea16dh67e
66338
66336
2026-08-03T09:45:44Z
Brenda Namulinda
9846
66338
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref>{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
k2if44tu3ht0ars65q0o88u6qi2ep88
66339
66338
2026-08-03T09:46:11Z
Brenda Namulinda
9846
66339
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref>{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.[5]
== Ebijuliziddwa ==
s94reo1n00t347t9q4ysylpj4lp3p2c
66340
66339
2026-08-03T09:46:22Z
Brenda Namulinda
9846
66340
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.<ref name=":0" />
== Ebijuliziddwa ==
ke3csw30sm21ya6deyzm0p3xer90lng
66342
66340
2026-08-03T09:50:06Z
Brenda Namulinda
9846
66342
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
== Ebijuliziddwa ==
lpee4cquttr5pm83fpanm1ijsrrs01m
66343
66342
2026-08-03T09:50:33Z
Brenda Namulinda
9846
66343
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Yaweereza nga chaplain ku ssomero lya Kihanga Secondary School. Mu 2007, yalondebwa nga omukwanaganya w'essaza lyonna mu kuteekateeka nga Ssaabalabirizi Henry Luke Orombi era mu 20210, yalondebwa nga omuwandiisi w'essaza lyonna erya Church of Uganda era mu 2024 yalondebwa nga Bisopu w'essaza lya Kigezi diocese.[5]
== Ebijuliziddwa ==
igkjwd7rt7x2c6wqftn5e8cj65ax46h
66344
66343
2026-08-03T09:50:49Z
Brenda Namulinda
9846
66344
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Yaweereza nga chaplain ku ssomero lya Kihanga Secondary School. Mu 2007, yalondebwa nga omukwanaganya w'essaza lyonna mu kuteekateeka nga Ssaabalabirizi Henry Luke Orombi era mu 20210, yalondebwa nga omuwandiisi w'essaza lyonna erya Church of Uganda era mu 2024 yalondebwa nga Bisopu w'essaza lya Kigezi diocese.<ref name=":0" />
== Ebijuliziddwa ==
aolv4xvqna2p3tpgdzmartdhiim4ush
66345
66344
2026-08-03T09:52:30Z
Brenda Namulinda
9846
66345
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Yaweereza nga chaplain ku ssomero lya Kihanga Secondary School. Mu 2007, yalondebwa nga omukwanaganya w'essaza lyonna mu kuteekateeka nga Ssaabalabirizi Henry Luke Orombi era mu 20210, yalondebwa nga omuwandiisi w'essaza lyonna erya Church of Uganda era mu 2024 yalondebwa nga Bisopu w'essaza lya Kigezi diocese.<ref name=":0" />
== Laba ne ==
== Ebijuliziddwa ==
58ly7f4w3gls3p2ouek5tkc8uiukle3
66346
66345
2026-08-03T09:52:49Z
Brenda Namulinda
9846
66346
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Yaweereza nga chaplain ku ssomero lya Kihanga Secondary School. Mu 2007, yalondebwa nga omukwanaganya w'essaza lyonna mu kuteekateeka nga Ssaabalabirizi Henry Luke Orombi era mu 20210, yalondebwa nga omuwandiisi w'essaza lyonna erya Church of Uganda era mu 2024 yalondebwa nga Bisopu w'essaza lya Kigezi diocese.<ref name=":0" />
== Laba ne ==
* Church of Uganda
* Edward Bamucwanira
* George Katwesigye
== Ebijuliziddwa ==
1j7v4uuclrsc3y25g7daurwi0g12phi
66347
66346
2026-08-03T09:53:11Z
Brenda Namulinda
9846
66347
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Yaweereza nga chaplain ku ssomero lya Kihanga Secondary School. Mu 2007, yalondebwa nga omukwanaganya w'essaza lyonna mu kuteekateeka nga Ssaabalabirizi Henry Luke Orombi era mu 20210, yalondebwa nga omuwandiisi w'essaza lyonna erya Church of Uganda era mu 2024 yalondebwa nga Bisopu w'essaza lya Kigezi diocese.<ref name=":0" />
== Laba ne ==
* Church of Uganda
* [[Edward Bamucwanira]]
* George Katwesigye
== Ebijuliziddwa ==
8pnfiuwsajdrnxgvrlj7k4ghvybkpiw
66348
66347
2026-08-03T09:53:21Z
Brenda Namulinda
9846
66348
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Yaweereza nga chaplain ku ssomero lya Kihanga Secondary School. Mu 2007, yalondebwa nga omukwanaganya w'essaza lyonna mu kuteekateeka nga Ssaabalabirizi Henry Luke Orombi era mu 20210, yalondebwa nga omuwandiisi w'essaza lyonna erya Church of Uganda era mu 2024 yalondebwa nga Bisopu w'essaza lya Kigezi diocese.<ref name=":0" />
== Laba ne ==
* Church of Uganda
* [[Edward Bamucwanira]]
* [[George Katwesigye]]
== Ebijuliziddwa ==
3hn3dhk7m8u97qvseewtd1c0v6e7m36
66349
66348
2026-08-03T09:53:34Z
Brenda Namulinda
9846
66349
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
George Bagamuhunda<ref>{{Cite web |title=KIGEZI DIOCESE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/kigezi-diocese/ |access-date=2026-08-03 |language=en-US}}</ref> ye bisopu w'Abakrisitaayo mu Uganda:<ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=MY TASK IS TO uNITE THE CHRISTIANS – GEORGE BAGAMUHUNDA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/my-task-is-to-unite-the-christians-george-bagamuhunda-1563804 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Okuva mu 2014 okutuuka mu 2022 yaweereza nga Bisopu ow'okutaano owa Kigezi.<ref>{{Cite web |title=Kigezi Diocese Gets New Bishop : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/kigezi-diocese-gets-new-bishop |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yawaddeyo woofiisi eri Omulabirizi Gaddie Akanjuna eyaweebwa obulabirizi nga 29 Ogwokutaano 2022 mu kusaba okwabadde ku ssomero lya Kigezi High School.<ref>{{Cite web |last=Tugume |first=Godfrey |date=2019-01-02 |title=Kigezi Bishop Bagamuhunda Set To Retire |url=https://chimpreports.com/kigezi-bishop-bagamuhunda-set-to-retire/ |access-date=2026-08-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Obulamu obw'omu buto n'okusoma ==
Bagamuhunda yazaalibwa mu 1958 mu kyalo Langara mu disitulikiti ya Rubanda eriwo kati. Yasomera ku ssomero lya pulayimale erya Rujanjara pulayimale n'oluvannyuma n'agenda ku ssomero lya siniya erya Kigezi college Butobere n'oluvannyuma n'agenda ku Bishop Tucker Theological college mu Mukono gye yafunira dipulooma mu by'eddiini era n'aweebwa obwawule mu 1983.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-05-26 |title=Bishop Bagamuhunde opts for early retirement |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/bishop-bagamuhunde-opts-for-early-retirement-3414944 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Bamuhunda era alina satifikeeti ne dipulooma mu by'okuzimba amazzi n'okubalirira amazzi okuva mu 1995.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Yaweereza nga chaplain ku ssomero lya Kihanga Secondary School. Mu 2007, yalondebwa nga omukwanaganya w'essaza lyonna mu kuteekateeka nga Ssaabalabirizi [[Henry Luke Orombi]] era mu 20210, yalondebwa nga omuwandiisi w'essaza lyonna erya Church of Uganda era mu 2024 yalondebwa nga Bisopu w'essaza lya Kigezi diocese.<ref name=":0" />
== Laba ne ==
* Church of Uganda
* [[Edward Bamucwanira]]
* [[George Katwesigye]]
== Ebijuliziddwa ==
jpk9dm2ntt2dx7xh4iaqs0ahm51ydn1
Charles Ayume
0
11919
66305
64135
2026-08-03T08:46:45Z
Kinenkey
10423
Nyongeddemu ekitundu "Laba ne"
66305
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Charles Ayume''' (yazaalibwa mu Gwokusatu 5, 1985)<ref>{{Cite web |date=2022-09-17|title=Dr Charles Ayume: Biography, Family and Wife|url=https://flashugnews.com/dr-charles-ayume-biography-age-education-family-wife/|access-date=2025-05-19|website=Flash Uganda Media|language=English}}</ref> munnayuganda omusawo omutendeke era munnabyabufuzi. Mubaka wa [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] akiikirira Munisipaali y’e Koboko, mu [[Koboko (disitulikit)|disitulikiti y’e Koboko]] mu [[Olukalala lw'abakiise b'olukiiko lw'eggwanga olw'ekkumi n'olumu olw'e Uganda|Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu]] ku tikiti y’ekibiina kya [[National Resistance Movement]] (NRM).<ref name="auto2">{{Cite web|title=Late Ayume's son appeals to government to fulfill pledge |url=https://www.westnileweb.com/news-a-analysis/koboko/late-ayume-s-son-appeals-to-government-to-fulfill-pledge |access-date=2021-08-10 |website=West Nile Web |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|title=THE CHARLES AYUME MYTH & WHY MUWADDA COULD BE THE NEW KEN LUKYAMUZI (DE MAN) OF PARLIAMENT|website=mulengeranews.com|date=19 January 2021|url=https://mulengeranews.com/the-charles-ayume-myth-why-muwadda-could-be-the-new-ken-lukyamuzi-de-man-of-parliament/|access-date=2021-08-10|language=en-US|archive-date=2021-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209170236/https://mulengeranews.com/the-charles-ayume-myth-why-muwadda-could-be-the-new-ken-lukyamuzi-de-man-of-parliament/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ayume Charles - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/ayume-charles-7801/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref>
== Emirimu gye egy’ebyobufuzi ==
Ayume yeesimbawo mu kalulu ka NRM aka primary nga avuganya n’omubaka wa Palamenti ali mu ntebe era minisita w’ebyensimbi mu ggwanga [[Evelyn Anite]], omuwagizi ow’amaanyi owa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]].<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Can Ayume's son upset minister Anite in Koboko? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/can-ayume-s-son-upset-minister-anite-in-koboko--1929438 |access-date=2021-08-10 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref> Mu kampeyini z'okulonda kwa pulayimale, abawagizi ba Ayume ne Poliisi baakubagana oluvannyuma lwa poliisi okugezaako okuyimiriza olukung'aana lwa Ayume olw'okunoonya akalulu mu kussa mu nkola ebiragiro bya COVID-19.<ref>{{Cite web |date=2020-08-10 |title=Police uses teargas to disperse Dr Charles Ayume's supporters in Koboko |url=https://www.independent.co.ug/police-uses-teargas-to-disperse-dr-charles-ayumes-supporters-in-koboko/ |access-date=2021-08-10 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Okello |first=George |date=2020-08-10 |title=Chaos in Koboko as supporters of Ayume deface Anite's posters over procession |url=https://www.pmldaily.com/news/2020/08/chaos-in-koboko-as-supporters-of-ayume-deface-anites-posters-over-procession.html |access-date=2021-08-10 |website=PML Daily |language=en-US}}</ref> Abawagizi be baalumirizza poliisi okusosola mu maaso ng’ewagira gw’avuganya naye, Anite, eyakuba olukung’aana lwa kampeyini olunaku olwasooka nga tataataaganyizibwa era n’agenda mu maaso n’okwonoona ebipande bya Anite ebya kampeyini. Ayume yawangula okusunsulwa kw'ekibiina n'obululu 8089, n'awangula Anite, eyali n'obululu 7321 mu kulonda kwa bonna.<ref>{{Cite web |date=2020-09-04 |title=NRM Primaries: Minister Anite cries foul after losing to late Ayume's son |url=https://nilepost.co.ug/2020/09/04/nrm-primaries-minister-anite-cries-foul-after-losing-to-late-ayumes-son/ |access-date=2021-08-10 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref> Yawangula akalulu ka bonna era n’alayizibwa mu Gwokutaano 17, 2021, nga wayise omwezi gumu bukya kitaawe eyali amaze okukwata ekifo kino lwe yafa ne emyaka 17 emabega mu Gwookuna 17, 2004.
Ayume yaliko ssentebe w’akakiiko k’ebyobulamu mu Palamenti.<ref>{{Cite web |date=2022-06-01 |title=MPs reassure health workers on salary increment |url=https://www.independent.co.ug/mps-reassure-health-workers-on-salary-increment/ |access-date=2025-12-13 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kalema |first=Stephen |date=2022-06-01 |title=MPs reassure health workers on salary increment |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20220601/137311/mps-reassure-health-workers-on-salary-increment.html |access-date=2025-12-13 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>
== Obulamu bwe ng'omuntu ==
Kitaawe, [[Francis Ayume]] yali munnamateeka, munnabyabufuzi era mmemba wa paalamenti ya Uganda eyabeera mu kifo kya Munisipaali y'e Koboko era nga yali sipiika okuva mu 1998 okutuuka mu 2001 mu kiseera kya paalamenti ey’omukaaga eyatuula okuva mu 1996 okutuuka mu 2001. Yakola nga Ssaabawolereza wa gavumenti okutuusa okufa kwe mu kabenje k’emmotoka mu 2004.<ref>{{Cite web |title=MP Charles Ayume remembers fallen father at swearing-in |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/102817 |access-date=2021-08-10 |website=New Vision |language=en}}</ref> Charles yasoma busawo era naatuukiriza ebisaanyizo by'okujanjaba mu 2004, omwaka gwe gumu kitaawe mweyafiira.<ref name="auto">{{Cite web|title=Late Ayume's son appeals to government to fulfill pledge |url=https://www.westnileweb.com/news-a-analysis/koboko/late-ayume-s-son-appeals-to-government-to-fulfill-pledge |access-date=2021-08-10 |website=West Nile Web |language=en-gb}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Francis Ayume]]
* [[Evelyn Anite]]
* [[Yoweri Museveni]]<br />
== Ebijuliziddwa ==
# {{Reflist}}
*{{Cite web |title=Late Ayume's son appeals to government to fulfill pledge |url=https://www.westnileweb.com/news-a-analysis/koboko/late-ayume-s-son-appeals-to-government-to-fulfill-pledge |access-date=2021-08-10 |website=West Nile Web |language=en-gb}}
* {{Cite web |last=Mulengera |date=19 January 2021 |title=THE CHARLES AYUME MYTH & WHY MUWADDA COULD BE THE NEW KEN LUKYAMUZI (DE MAN) OF PARLIAMENT – mulengeranews.com |url=https://mulengeranews.com/the-charles-ayume-myth-why-muwadda-could-be-the-new-ken-lukyamuzi-de-man-of-parliament/ |access-date=2021-08-10 |language=en-US |archive-date=2021-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210209170236/https://mulengeranews.com/the-charles-ayume-myth-why-muwadda-could-be-the-new-ken-lukyamuzi-de-man-of-parliament/ |url-status=dead }}
* {{Cite web |title=Ayume Charles - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/ayume-charles-7801/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}
* {{Cite web |date=31 August 2020 |title=Can Ayume's son upset minister Anite in Koboko? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/can-ayume-s-son-upset-minister-anite-in-koboko--1929438 |access-date=2021-08-10 |website=Daily Monitor |language=en}}
* {{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2020-08-10 |title=Police uses teargas to disperse Dr Charles Ayume's supporters in Koboko |url=https://www.independent.co.ug/police-uses-teargas-to-disperse-dr-charles-ayumes-supporters-in-koboko/ |access-date=2021-08-10 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}
* {{Cite web |last=Correspondent |first=GEORGE OKELLO {{!}} PML Daily Senior |date=2020-08-10 |title=Chaos in Koboko as supporters of Ayume deface Anite's posters over procession |url=https://www.pmldaily.com/news/2020/08/chaos-in-koboko-as-supporters-of-ayume-deface-anites-posters-over-procession.html |access-date=2021-08-10 |website=PML Daily |language=en-US}}
* {{Cite web |date=2020-09-04 |title=NRM Primaries: Minister Anite cries foul after losing to late Ayume's son |url=https://nilepost.co.ug/2020/09/04/nrm-primaries-minister-anite-cries-foul-after-losing-to-late-ayumes-son/ |access-date=2021-08-10 |website=Nile Post |language=en-US}}
* {{Cite web |title=MP Charles Ayume remembers fallen father at swearing-in |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/102817 |access-date=2021-08-10 |website=New Vision |language=en}}
{{Cite web |last=Editor |first=Flash Uganda |last2=Uganda |first2=Flash |date=2022-09-17 |title=Dr Charles Ayume: Biography, Family and Wife |url=https://flashugnews.com/dr-charles-ayume-biography-age-education-family-wife/ |access-date=2025-05-19 |website=Flash Uganda Media |language=English}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia ==
[https://www.instagram.com/kefasbrand0?igsh=NDQxamg5Nm90bTJ5&utm_source=qr Charles Ayume] ku Instagram
[https://x.com/drayumecharles?s=21 Charles Ayume] ku Twitter (x)
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
bijknr903eylxblvhiso70aleiz3fnq
Allan Musoke
0
12076
66357
53601
2026-08-03T10:46:20Z
B722N
6898
added [[Category:Bannayuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66357
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Allan Musoke''' (yazaalibwa 1980) munnayuganda omuzannyi wa Rugby union mu Uganda. Azannya nga omuzanyi w'okumabbali g'ekisaawe. Mu by’ekikugu, mukugu ayigiriza n’okukulaakulanya akola nga eyebuuzibwako mu kukulembera n'okulabirira abakozi mu kkampuni ya Strategic Engagement Limited.
Musoke yagezesa emizannyo egiwerako okuva mu myaka gye egy’obuvubuka. Yazannyira DMark Power ensero (Basketbal) mu liigi ya FUBA, okuva mu 1996 okutuuka mu 1999, ng’omuteebi era abba emipiira ku bazibizi asobole okugiteeba (Shooting guard), n’ekisulo kya Nsibirwa ku yunivasite y’e Makerere omupiira gwebigere, okuva mu 2000 okutuuka mu 2002, ng’omuteebi, okutuusa lwe yasalawo okwewaayo mu kibiina kya rugby kyokka.
Musoke yali omu ku bazannyi ba Rugby bannayuganda abasinga obulungi, wadde teyazannyirako bweru wa ggwanga. Yakola obusuubuzi ne Kampala Old Boys (KOBs) RFC okutuusa mu 2012 lwe yawummula omuzannyo. Yaliko emirundi ebiri omuzanyi asinze okulabika obulungi mu muzannyo (MVP) owa liigi ya Uganda eya Rugby.
Ku mutendera gw'ensi yonna, yazannyira [[Uganda]], era mu kiseera kino ye muteebi akyasinze kuteebera ttiimu y'eggwanga (Cranes). Yali muzannyi wa nkizo mu ttiimu eyawangula ekikopo ky'Afirika ekya Rugby ki ([[CAR]] Africa Cup) nga 29 Omwezi ogwomwenda 2007, mu luwangula ku [[Madagascar]] olwa ggoolo 42-11, mu muzannyo mweyateebera ng'ateeka omupiira ku lukoloboze ku ttaka mu goolo ya tiimu yaabwe . <ref>{{Cite web |title=Uganda wins CAR Africa Cup |url=http://www.irb.com/newsmedia/news/newsid=2014723.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015182631/http://www.irb.com/newsmedia/news/newsid=2014723.html |archive-date=2012-10-15 |access-date=2011-07-06}}</ref>
Musoke nera yazannyira ttiimu ya [[African Leopards]] ey’amawanga amangi, nga 23,Omwezi ogwomusanvu 2005, mu kukubwa 15–30 ku bayizi ba South Affica, mu [[Ellis Park]], [[Johannesburg]] era oluvannyuma yali kitundu ku nnambula ebbiri ezaddirira e Bungereza (Amagye ga Bungereza) ne Bufalansa (Bufaransa ey'abali wansi w'emyaka amakumi abiri - U20).
Yasalawo okudda mu muzannyo gw'ensero nate era mu DMark Power mu liigi, ya [[Yuganda|Uganda]], ey'ekibiina ekitwala omuzannyo gw'ensero (FUBA) mu 2009, ate era nga bwagenda mu maaso n'emirimu gye egy'omuzannyo gwa [[rugby]] . Mu kaseera kano akatono ddala yawangula engule za liigi y’eggwanga bbiri mu 2010 ne 2011 ne Power.
== Ebijuliziddwa ==
# {{Cite web |title=Uganda wins CAR Africa Cup |url=http://www.irb.com/newsmedia/news/newsid=2014723.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015182631/http://www.irb.com/newsmedia/news/newsid=2014723.html |archive-date=2012-10-15 |access-date=2011-07-06}}{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&catid=44%3Asports&id=3107%3Aallan-musoke-i-cant-wait-to-play-basketball-&Itemid=80 Allan Musoke Okukubaganya ebirowoozo]
[[Category:Bannayuganda]]
s5jryds1svfovz6fxarfcoo41psjv6n
Edison Irigei
0
12280
66266
65871
2026-08-03T07:15:08Z
Brenda Namulinda
9846
66266
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene[1] eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.[2][3]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
ksumnfhx39pdcodubeipkfdryi2qwsa
66267
66266
2026-08-03T07:16:03Z
Brenda Namulinda
9846
66267
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene[1] eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.[2][3]
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
hvguk78i3bnkqb5fpafwb4uk8kr6k84
66268
66267
2026-08-03T07:16:48Z
Brenda Namulinda
9846
/* Obulamu obw'Obuto n'Okusoma */
66268
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene[1] eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.[2][3]
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
1qh976mzgwt7xm0efznxzx1chthym7g
66269
66268
2026-08-03T07:18:40Z
Brenda Namulinda
9846
66269
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene[1] eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.[2][3]
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
s5e8ur1i870nfp1qsv4lmwxc6eofqlt
66270
66269
2026-08-03T07:19:20Z
Brenda Namulinda
9846
66270
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene[1] eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.[2][3]
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
olhuvnf6v3tyczmx1arooitb0cqirt7
66271
66270
2026-08-03T07:19:56Z
Brenda Namulinda
9846
66271
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene[1] eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.[2][3]
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
pqt6rf7oaachhjre4s3h2qivei5rhm9
66272
66271
2026-08-03T07:20:57Z
Brenda Namulinda
9846
66272
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene[1] eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.[2][3]
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
bcqbis2g5eo88qxj7jb1kzc6c9i79gb
66273
66272
2026-08-03T07:22:50Z
Brenda Namulinda
9846
66273
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene[1] eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.[2][3]
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
mrultgoud1hw440nwbqlvwwm11jk7dw
66274
66273
2026-08-03T07:24:57Z
Brenda Namulinda
9846
66274
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.[2][3]
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
g8y2z94ab4ac2b3tn6kr7thdnynctxd
66275
66274
2026-08-03T07:25:33Z
Brenda Namulinda
9846
66275
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
3b5gafo6lt3yr5ltoagi4zqdjqj9wc2
66276
66275
2026-08-03T07:26:15Z
Brenda Namulinda
9846
66276
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.<ref>{{Cite book |last=Esagu |first=David Oruja |date=2025-07-31 |title=Ecclesiastical Polity in Church of Uganda: A Legacy of Bishop Thomas Edison Irigei |url=https://hdl.handle.net/20.500.11951/1730 |language=en}}</ref>
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
j0t9ruyiufjz7jmx7mg8d6qggyniq81
66277
66276
2026-08-03T07:26:48Z
Brenda Namulinda
9846
66277
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.<ref>{{Cite web |title=Bishop, Rt. Rev. Thomas Edison Irigei |url=https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090831/https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=www.newvision.co.ug}}</ref><ref>{{Cite book |last=Esagu |first=David Oruja |date=2025-07-31 |title=Ecclesiastical Polity in Church of Uganda: A Legacy of Bishop Thomas Edison Irigei |url=https://hdl.handle.net/20.500.11951/1730 |language=en}}</ref>
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.[4] Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
m8vrqmo647hlf2p1xoc5ek8vr1camki
66278
66277
2026-08-03T07:43:10Z
Brenda Namulinda
9846
66278
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.<ref>{{Cite web |title=Bishop, Rt. Rev. Thomas Edison Irigei |url=https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090831/https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=www.newvision.co.ug}}</ref><ref>{{Cite book |last=Esagu |first=David Oruja |date=2025-07-31 |title=Ecclesiastical Polity in Church of Uganda: A Legacy of Bishop Thomas Edison Irigei |url=https://hdl.handle.net/20.500.11951/1730 |language=en}}</ref>
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.<ref>{{Cite web |title=Teso Clergy Mourns Bishop Emeritus Thomas Edison Irigei : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/teso-clergy-mourns-bishop-emeritus-thomas-edison-irigei |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.[4]
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
njo31f567q4y4d1pkr1ndxvai8emyfh
66279
66278
2026-08-03T07:43:25Z
Brenda Namulinda
9846
66279
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.<ref>{{Cite web |title=Bishop, Rt. Rev. Thomas Edison Irigei |url=https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090831/https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=www.newvision.co.ug}}</ref><ref>{{Cite book |last=Esagu |first=David Oruja |date=2025-07-31 |title=Ecclesiastical Polity in Church of Uganda: A Legacy of Bishop Thomas Edison Irigei |url=https://hdl.handle.net/20.500.11951/1730 |language=en}}</ref>
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Teso Clergy Mourns Bishop Emeritus Thomas Edison Irigei : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/teso-clergy-mourns-bishop-emeritus-thomas-edison-irigei |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.<ref name=":0" />
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.[4]
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
pu7ujuulxa4vbm7kcixdhx2rzbs6vl9
66280
66279
2026-08-03T07:43:42Z
Brenda Namulinda
9846
66280
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.<ref>{{Cite web |title=Bishop, Rt. Rev. Thomas Edison Irigei |url=https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090831/https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=www.newvision.co.ug}}</ref><ref>{{Cite book |last=Esagu |first=David Oruja |date=2025-07-31 |title=Ecclesiastical Polity in Church of Uganda: A Legacy of Bishop Thomas Edison Irigei |url=https://hdl.handle.net/20.500.11951/1730 |language=en}}</ref>
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Teso Clergy Mourns Bishop Emeritus Thomas Edison Irigei : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/teso-clergy-mourns-bishop-emeritus-thomas-edison-irigei |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.<ref name=":0" />
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.[5] Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
dciz0zswlh3iaxvprva4l62thraimwv
66281
66280
2026-08-03T07:44:16Z
Brenda Namulinda
9846
66281
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.<ref>{{Cite web |title=Bishop, Rt. Rev. Thomas Edison Irigei |url=https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090831/https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=www.newvision.co.ug}}</ref><ref>{{Cite book |last=Esagu |first=David Oruja |date=2025-07-31 |title=Ecclesiastical Polity in Church of Uganda: A Legacy of Bishop Thomas Edison Irigei |url=https://hdl.handle.net/20.500.11951/1730 |language=en}}</ref>
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Teso Clergy Mourns Bishop Emeritus Thomas Edison Irigei : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/teso-clergy-mourns-bishop-emeritus-thomas-edison-irigei |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.<ref name=":0" />
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987. Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.[5]
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
kt6x15wgmehl0p54quxhawpkfac68lx
66282
66281
2026-08-03T07:45:48Z
Brenda Namulinda
9846
66282
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.<ref>{{Cite web |title=Bishop, Rt. Rev. Thomas Edison Irigei |url=https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090831/https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=www.newvision.co.ug}}</ref><ref>{{Cite book |last=Esagu |first=David Oruja |date=2025-07-31 |title=Ecclesiastical Polity in Church of Uganda: A Legacy of Bishop Thomas Edison Irigei |url=https://hdl.handle.net/20.500.11951/1730 |language=en}}</ref>
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Teso Clergy Mourns Bishop Emeritus Thomas Edison Irigei : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/teso-clergy-mourns-bishop-emeritus-thomas-edison-irigei |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.<ref name=":0" />
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.<ref>{{Cite web |date=2023-12-06 |title=Kumi Diocese bishop emeritus Irigei is dead |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kumi-diocese-bishop-emeritus-irigei-is-dead-4455668 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
3ar7ctz33uh27qhv0ffipreg5znhi2u
66283
66282
2026-08-03T07:46:05Z
Brenda Namulinda
9846
66283
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.<ref>{{Cite web |title=Bishop, Rt. Rev. Thomas Edison Irigei |url=https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090831/https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=www.newvision.co.ug}}</ref><ref>{{Cite book |last=Esagu |first=David Oruja |date=2025-07-31 |title=Ecclesiastical Polity in Church of Uganda: A Legacy of Bishop Thomas Edison Irigei |url=https://hdl.handle.net/20.500.11951/1730 |language=en}}</ref>
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Teso Clergy Mourns Bishop Emeritus Thomas Edison Irigei : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/teso-clergy-mourns-bishop-emeritus-thomas-edison-irigei |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.<ref name=":0" />
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.<ref name=":1">{{Cite web |date=2023-12-06 |title=Kumi Diocese bishop emeritus Irigei is dead |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kumi-diocese-bishop-emeritus-irigei-is-dead-4455668 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.<ref name=":1" />
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.[5]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
hagn8nj5ikfw9lh6pdbv33u5cvi5tiu
66284
66283
2026-08-03T07:47:09Z
Brenda Namulinda
9846
66284
wikitext
text/x-wiki
(Thomas) Edison Irigei (yafa nga Ddesemba 5, 2023) yali bisopu w'Abapolotesitante omuweereza okumala ebbanga eddene<ref>{{Cite web |title=Kumi Diocese’s Bishop Thomas Edison Irigei abdicates to the ArchbishopChurch of Uganda {{!}} Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090830/https://churchofuganda.org/info/kumi-dioceses-bishop-thomas-edison-irigei-abdicates-to-the-archbishop |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=churchofuganda.org |language=en-US}}</ref> eyali Bisopu w'e Kumi mu Uganda eyasooka okuva mu 2001 okutuuka mu 2019.<ref>{{Cite web |title=Bishop, Rt. Rev. Thomas Edison Irigei |url=https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228090831/https://www.newvision.co.ug/tag/bishop-rt-rev-thomas-edison-irigei/ |archive-date=2020-02-28 |access-date=2026-08-03 |website=www.newvision.co.ug}}</ref><ref>{{Cite book |last=Esagu |first=David Oruja |date=2025-07-31 |title=Ecclesiastical Polity in Church of Uganda: A Legacy of Bishop Thomas Edison Irigei |url=https://hdl.handle.net/20.500.11951/1730 |language=en}}</ref>
== Obulamu obw'Obuto n'Okusoma ==
Irigei yazaalibwa nga Ddesemba 28, 1954, mu disitulikiti y'e Kumi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Teso Clergy Mourns Bishop Emeritus Thomas Edison Irigei : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/teso-clergy-mourns-bishop-emeritus-thomas-edison-irigei |access-date=2026-08-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Yasomera ku Akadot Primary School (P. 1 okutuuka ku P. 5) ne Mukenngere Rock Primary School (P. 6 okutuuka ku P. 7). Oluvannyuma, yasomera ku Soroti Secondary School nga tannatendekebwa nga mukulembeze wa lay mu Diocese Training Centre Ngora.<ref name=":0" />
Oluvannyuma yasoma eby'eddiini ku Bishop Tucker Theological College, Mukono, n'afuna satifikeeti, dipulooma, era oluvannyuma n'afuna diguli.<ref name=":0" />
== Omulimu gw'okola ==
Irigei yaweereza ng'omukulembeze w'ekkanisa mu Akadet Church okuva mu 1979 okutuuka mu 1980 era nga chaplain mu ddwaliro mu Ngora FredCarr Hospital okuva mu 1983 okutuuka mu 1987.<ref name=":1">{{Cite web |date=2023-12-06 |title=Kumi Diocese bishop emeritus Irigei is dead |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kumi-diocese-bishop-emeritus-irigei-is-dead-4455668 |access-date=2026-08-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yalondebwa nga bisopu w'obulabirizi bw'e Kumi mu 2001 era yafuga okumala emyaka 18.<ref name=":1" />
== Obulamu bw'omuntu ng'omuntu ==
Iregei yali mufumbo eri Jenifer Iregei era bombi baazaala abaana 9.<ref name=":1" />
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
{{Bishops on the Upper Nile}}{{Church of Uganda}}{{Uganda topics}}{{DEFAULTSORT:Irigei, Edison}}
388c6z1q8b8zxnbk98apefcudqs3h6j
Bwola
0
12580
66314
54565
2026-08-03T09:13:16Z
Kinenkey
10423
Nterezeeza Empanddika
66314
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwarwot wa Acholi. <ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref> <ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwarwot bwa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira. <ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Kikola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwarwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa bwago. <ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga [[:en:Ugandan_Callabash|ebita]] agayitibwa "Larakaraka" n'[[:en:Drum|engoma]] emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’ekinnansi omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibiddwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[:en:Ugandan_Callabash|ebita]] n[[:en:Drum|'obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu.
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
teqex2p3wb9pjkhrth6nz09j9815h5o
66326
66314
2026-08-03T09:34:04Z
Kinenkey
10423
Nterezeeza Empanddika
66326
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwarwot wa Acholi.<ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwa-rwot wa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Okubiibya kuno kukola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwa-rwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa bwago. <ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga [[:en:Ugandan_Callabash|ebita]] agayitibwa "Larakaraka" n'[[:en:Drum|engoma]] emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’ekinnansi omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibiddwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[:en:Ugandan_Callabash|ebita]] n[[:en:Drum|'obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu.
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
8vxl936xp9t6kq4ncdsrsv7j5mrrvpp
66332
66326
2026-08-03T09:39:31Z
Kinenkey
10423
Nterezeeza Empanddika
66332
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwarwot wa Acholi.<ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwa-rwot wa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Okubiibya kuno kukola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwa-rwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa buno. <ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga [[:en:Ugandan_Callabash|ebita]] agayitibwa "Larakaraka" n'[[:en:Drum|engoma]] emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’ekinnansi omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibiddwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[:en:Ugandan_Callabash|ebita]] n[[:en:Drum|'obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu.
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
5yatro1yss9zhbwqvhre2gn0kczd7b2
66341
66332
2026-08-03T09:50:05Z
Kinenkey
10423
Nterezeeza Empanddika
66341
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwarwot wa Acholi.<ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwa-rwot wa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Okubiibya kuno kukola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwa-rwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa buno.<ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga ekita ekiyitibwa "Larakaraka" n'engoma emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’obuwangwa omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibibbwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[:en:Ugandan_Callabash|ebita]] n[[:en:Drum|'obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu.
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
j6h1ze1ebgo3agd5t4it3byrb0swc7h
66350
66341
2026-08-03T10:20:03Z
Kinenkey
10423
Nterezeeza Empanddika
66350
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwarwot wa Acholi.<ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwa-rwot wa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Okubiibya kuno kukola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwa-rwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa buno.<ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga ekita ekiyitibwa "Larakaraka" n'engoma emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’obuwangwa omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibibbwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[ebita]] n'[[obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula nga badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu nga tegwenyeenya.
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
cd734ixeldq15jr8uhsj2kkmw4t81us
66355
66350
2026-08-03T10:41:36Z
Kinenkey
10423
Nyongeddemu ekitundu "Laba ne"
66355
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwarwot wa Acholi.<ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwa-rwot wa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Okubiibya kuno kukola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwa-rwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa buno.<ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga ekita ekiyitibwa "Larakaraka" n'engoma emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’obuwangwa omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibibbwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[ebita]] n'[[obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula nga badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu nga tegwenyeenya.
== Laba ne ==
* [[Otole dance]]
* [[Larakaraka]]
* [[Rwot Acana]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
54xod83hq0vk87lw7temyfpcy1c39c0
66358
66355
2026-08-03T10:56:43Z
Kinenkey
10423
Nyongeddemu Amatuluba
66358
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Category:Amazina ga Uganda]]
[[Category:Amazina g'abantu mu Afrika]]
[[Category:Amazina ga b'Acholi ]]
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]https://lg.wikipedia.org/wiki/File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwarwot wa Acholi.<ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwa-rwot wa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Okubiibya kuno kukola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwa-rwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa buno.<ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga ekita ekiyitibwa "Larakaraka" n'engoma emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’obuwangwa omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibibbwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[ebita]] n'[[obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula nga badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu nga tegwenyeenya.
== Laba ne ==
* [[Otole dance]]
* [[Larakaraka]]
* [[Rwot Acana]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
n0isi7bizpc1k5sxg14itnydkfga3vp
66359
66358
2026-08-03T11:00:38Z
Kinenkey
10423
Nterezeeza Empanddika
66359
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Category:Amazina ga Uganda]]
[[Category:Amazina g'abantu mu Afrika]]
[[Category:Amazina ga b'Acholi ]]
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]https://lg.wikipedia.org/wiki/File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwa-rwot wa Acholi.<ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwa-rwot wa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Okubiibya kuno kukola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwa-rwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa buno.<ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga ekita ekiyitibwa "Larakaraka" n'engoma emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’obuwangwa omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibibbwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[ebita]] n'[[obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula nga badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu nga tegwenyeenya.
== Laba ne ==
* [[Otole dance]]
* [[Larakaraka]]
* [[Rwot Acana]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
o3hcbr7y5dvztys6233mkokttb7cmzq
66360
66359
2026-08-03T11:13:20Z
Kinenkey
10423
Nterezeeza ekifananyi
66360
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Amazina ga Uganda]]
[[Category:Amazina g'abantu mu Afrika]]
[[Category:Amazina ga b'Acholi ]]
{{Databox}}
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]
[[File:Pader District Referral Hospital Dedication Ceremony DVIDS170286.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina ga b'Acholi]]
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwa-rwot wa Acholi.<ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwa-rwot wa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Okubiibya kuno kukola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwa-rwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa buno.<ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga ekita ekiyitibwa "Larakaraka" n'engoma emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’obuwangwa omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibibbwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[ebita]] n'[[obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula nga badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu nga tegwenyeenya.
== Laba ne ==
* [[Otole dance]]
* [[Larakaraka]]
* [[Rwot Acana]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
lfgn233bm2i2hxdl0r60ek2leo1ele1
66363
66360
2026-08-03T11:21:30Z
Kinenkey
10423
Nterezeeza etuluba
66363
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Amazina mu Uganda]]
[[Category:Amazina g'abantu mu Afrika]]
[[Category:Amazina ga b'Acholi ]]
{{Databox}}
[[File:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina g'Acholi ]]
[[File:Acholi_dancers.JPG|thumb|Bwola amazina ag'abiibizibwa ab'Acholi]]
[[File:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Ebivuga by'obuwangwa bikozesebwa mu kubiibya amazina gaabwe]]
[[File:Pader District Referral Hospital Dedication Ceremony DVIDS170286.jpg|thumb|299x299px|Bwola Amazina ga b'Acholi]]
'''Bwola''', kwekubiibya okumanyiddwa nga Acholi bwola, Okubiibya kuno kusibukira mu buwangwa bwa Bacholi mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Gazinibwa ku mikolo egy’enjawulo n’okuyimbibwa mu maaso g’abebitiibwa, omuli Rwot n’abaami. Amazina gano gatera okwolesebwa nga bateeka abaami abapya oba ku mikolo egy’enjawulo egy’obwa-rwot wa Acholi.<ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref name=":1">https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda</ref>
== Ebyafaayo ==
[[File:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Ekibiina ky’abazinnyi ba Bwola nga babiibya ku mukolo gw’okutongoza eddwaliro lya Pader District Referral Hospital, 5, Ogwokutaano, 2009.]]
Mu kusooka gaali gazinibwa eri Rwot n'abebitiibwa bokka, Bwola kati yagaziyizibwa era kati gazinibwa eri n'abakulembeze b’ebyobufuzi n’ebikonge. Bwola emanyiddwa ng’amazina g’obwa-rwot wa Bacholi, era kabonero ka kitiibwa nga mu buwangwa gabiibizibwa ku mikolo gy’abalangira.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref> Okubiibya kuno kukola kinene nnyo mu kuteekawo abaami abapya oba enkuŋŋaana endala zonna ez’obwa-rwot.
Enkola ya Bwola efunye okusoomoozebwa omuli n’okuwera ebitundu by'ebisolo ebimu ebitongole ebikulu ennyo mu mazina gano, bwe kityo ne kiteeka mu kabi okukuuma obuwangwa buno.<ref name=":12">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref><ref>https://www.universaltongue.com/dance-style-aa</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892</ref>
== Engeri gy'egabiibizibwamu ==
Bwola emanyiddwa olw'ebivuga eby'enjawulo nga ekita ekiyitibwa "Larakaraka" n'engoma emanyiddwa nga "Jagi". Abazinyi beeyooyoota mu ngoye ez’obuwangwa omuli ekyooya kya maaya ekiteekebwa ku mutwe, olugoye olweru olusibibbwa mu kiwato kyabwe, n’endege z'okumagulu ez'ongera okunyumisa mu ntambula zaabwe nga babiibya.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-23 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Amazina gano gazinibwa abasajja n’abakazi mu bibinja eby’enjawulo. Ekibinja ky’abasajja kye kisooka okubiibya, ne kiddirirwa eky’abakazi. Amazina gano gakulemberwa ekibinja ky'abasajja abakuba [[ebita]] n'[[obugoma]].<ref>https://nilepost.co.ug/index.php/news/202925/the-bwola-dance-that-initiates-children-into-the-acholi-tradition</ref> Abazinnyi babiibya mu mwetoloolo ng’abasajja batambula badda ku ddyo ate abakazi ne batambula nga badda ku kkono. Abazinyi batambuza ebigere byabwe mu ngeri y'omudigido naye nga omubiri ogwa waggulu gusigala wamu nga tegwenyeenya.
== Laba ne ==
* [[Otole dance]]
* [[Larakaraka]]
* [[Rwot Acana]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebirala eby'okusomako ==
* [https://www.barnesandnoble.com/w/journey-to-children-of-bwola-dances-amaya/1133496657 Olugendo lw'abaana b'amazina ga Bwola by Amaya]
* [https://shapero.com/products/rodger-george-the-acholi-tribe-uganda-1950-75596?pr_prod_strat=use_description&pr_rec_id=9f397dab2&pr_rec_pid=8528833020209&pr_ref_pid=8528797466929&pr_seq=uniform Ekika kya Acholi, Uganda.]
* [https://www.jstor.org/stable/41484996 The Branded Arena: Amazina ga Uganda 'ag'ekinnansi' mu mulembe gw'okutunda]
d84ym421dmb4b9ajvgvtx67r90iegt6
Cleome gynandra
0
12655
66123
66122
2026-08-02T11:59:52Z
Ssuuna Peter
6900
ngasseeko amatuluba
66123
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Speciesbox|image=Cleome gynandra Blanco1.233-cropped.jpg|genus=Cleome|species=gynandra|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms={{collapsible list|
{{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
*''Cleome acuta'' <small>Schumach. & Thonn.</small>
*''Cleome affinis'' <small>(Blume) Spreng. nom. illeg.</small>
*''Cleome alliacea'' <small>Blanco</small>
*''Cleome alliodora'' <small>Blanco</small>
*''Cleome blumeana'' <small>D.Dietr.</small>
*''Cleome bungei'' <small>Steud.</small>
*''Cleome candelabrum'' <small>Sims</small>
*''Cleome denticulata'' <small>Schult. & Schult.f.</small>
*''Cleome eckloniana'' <small>Schrad.</small>
*''Cleome flexuosa'' <small>F.Dietr. ex Schult. & Schult.f.</small>
*''Cleome heterotricha'' <small>Burch.</small>
*''Cleome muricata'' <small>(Schrad.) Schult. & Schult.f.</small>
*''Cleome oleracea'' <small>Welw.</small>
*''Cleome pentaphylla'' <small>L.</small>
*''Cleome pubescens'' <small>Sieber ex Steud.</small>
*''Cleome rosea'' <small>Eckl. ex Steud. nom. inval.</small>
*''Cleome triphylla'' <small>L.</small>
*''Gymnogonia pentaphylla'' <small>(L.) R. Br. ex Steud.</small>
*''Gynandropsis affinis'' <small>Blume</small>
*''Gynandropsis candelabrum'' <small>(Sims) Sweet</small>
*''Gynandropsis denticulata'' <small>DC.</small>
*''Gynandropsis glandulosa'' <small>C.Presl</small>
*''Gynandropsis gynandra'' <small>(L.) Briq.</small>
*''Gynandropsis heterotricha'' <small>DC.</small>
*''Gynandropsis muricata'' <small>Schrad.</small>
*''Gynandropsis ophitocarpa'' <small>DC.</small>
*''Gynandropsis palmipes'' <small>DC.</small>
*''Gynandropsis pentaphylla'' <small>(L.) DC.</small>
*''Gynandropsis pentaphylla'' <small>Blanco</small>
*''Gynandropsis sinica'' <small>Miq.</small>
*''Gynandropsis triphylla'' <small>DC.</small>
*''Gynandropsis viscida'' <small>Bunge</small>
*''Pedicellaria pentaphylla'' <small>(L.) Schrank</small>
*''Pedicellaria triphylla'' <small>(L.) Pax</small>
*''Podogyne pentaphylla'' <small>(L.) Hoffmanns.</small>
*''Sinapistrum pentaphyllum'' <small>(L.) Medik.</small>
}}
}}|synonyms_ref=<ref name="POWO">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:170681-1 |title=''Lumnitzera racemosa'' Willd. |date=2024 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=14 February 2024}}</ref>|range_map=Cleome gynandra, verspreidingskaart, a.png|range_map_caption={{legend2|#22B14C|world range<ref name="pfaf">{{cite web |title=''Cleome gynandra'' - L. |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Cleome+gynandra |website=pfaf.org |date = 1996–2012 |access-date=19 March 2019}}</ref>|outline=gray}}}}
'''''Cleome gynandra''''' kika kya ''[[:en:Cleome|Cleome]]'' ekikozesebwa ng'enva ndiirwa. Kimanyiddwa mu [[:en:Common_name|mannya mangi agamanyiddwa]] omuli '''ejjobyo,''' <ref>http://www.dict.cc/english-german/Shona+cabbage.html</ref> '''emboga''', '''eggobe''', <ref>https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=310077</ref> ne '''stinkweed''' . <ref>http://raisingislands.blogspot.com.au/2015/11/natural-pesticides-from-common-weed.html</ref> Kimuli kya nsiko ekibeerawo [[:en:Annual_plant|buli mwaka]] nga kizaalibwa mu Afirika naye nga kifuuse kya bulijjo mu bitundu bingi [[:en:Tropical|eby’obutiti obutono]] n’eby’obutiti n'ebbugumu mu nsi. <ref name=":0">{{Cite web |url=http://avrdc.org/spider-plant-cleome-gynandra/ |title=Archive copy |access-date=2026-02-21 |archive-date=2023-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531135145/http://avrdc.org/spider-plant-cleome-gynandra/ |url-status=dead }}</ref>
== Okunnyonnyola ==
''Cleome gynandra'' kimera kiyimiridde, nga kirimu amatabi agali mu buwanvu bwa sentimita 25 ne 60 . Okusinziira ku mbeera y’obutonde, esobola okutuukira daaka ku buwanvu bwa sentimita 150 . <ref name=":2">Waithaka, Kimani; Chweya, James A. (1991).</ref> [[:en:Leaf|Ebikoola]] byakyo by'eyawulamu obukola obulala obutono wakati we 3–7. [[:en:Flower|Ebimuli]] by'akyo byeru, oluusi ne bikyuka ne bifuuka pinki bwe bikaddiwa. <ref>http://www.plantzafrica.com/plantcd/cleomegynandra2.html</ref> Ebikoola n’ebimuli byombi biriibwa. Ebikoola byakyo bikaawa nnyo, oluusi nga entungo zaayo zaagala okufaana eza [[:en:Brassica_juncea|sukuma]] .
Ekibala kino kibeera kya siliki ekikutuka, nga kigonvu era nga kiringa [[:en:Capsule_(fruit)|ekikuta]], era kipima mu buwanvu bwa sentimita 12 n'obugazi bwa milimita 8–10 . Mu kiseera ky’okwengera, langi y’ebikoola ekuyuka okuva ku kiragala okudda ku kyenvu n'oluvanyua kitaka bwe bikala. Bwe biba bikaze, ebikuta byabuluzubwamu mu buwanvu okugyamu ensigo. Buli silique esobola okubeeramu ensigo eziri wakati wa 100-150. Ensigo zino n'etooloovu, nzirugavu ate nga zirina akakuta akakluba era nga zipima 1.0-1.5 mm mu buwanvu. <ref name=":2">Waithaka, Kimani; Chweya, James A. (1991).</ref> : 1 . 4. 4. Ensigo za ''C. gynandra'' zirimu [[:en:Oil|amafuta]] 17-19% . <ref>Aparadh, V. T.; Naik, V. V.; Karadge, B. A. (2012).</ref>
''Cleome gynandra'' erina ekikolo kya ttaapu ekiwanvu nga kiriko enviiri z’ebikoola ate nga kirina ebikoola eby’okubiri bitono. <ref name=":1">Chweya, James A.; Mnzava, Nameus A. (1997).</ref>
== Emigaso n'enkozesa ==
[[File:Cleome_gynandra_1.jpg|left|frameless|249x249px]]
[[File:Cleome_gynandra_3_(4545384955).jpg|alt=Gynandra|thumb|'''Gynandra''']]
Mu bulamu bwa bulijjo, ebikoola n’enduli yakyo biriibwa nga bifumbiddwa oba nz'ezigattibwa mu nva. Ebikoola bino bitera okuliibwa mu mawanga agali mu Bukiikaddyo bwa Sahara, nga babikaza ne babitereka oluvannyuma ne bifumbibwa n'amata oba omuzigo okukendeeza ku bukaawu bwabyo. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Andrea_Pieroni</ref> Mu [[:en:Kenya|Kenya]], Uganda ne Tanzania, ebikoola bifumbiddwa mu [[:en:Peanut|binyeebwa]] ebisekule .
Mu Bukiikakkono bwa Uganda kimanyiddwa nga '''Dek Akeo''' oba '''Akeyo''' . <ref name=":0a">Opio, Bobson (2023-04-11).</ref> Kiteekebwateekebwa nga bitokosebwa mu mazzi agookya nga gatabuddwamu ekipooli oba ebinyeebwa ebisekule. Kigabulwa n'emmere ey'enjawulo nga Akalo, [[:en:Ugali|akawunga]], [[:en:Sweet_potato|lummonde]] . Enva endiirwa zino z'anikibwa ne zikala okusobola kuterekebwa okumala ebbanga eddene n’okuzikozesa mu biseera eby’omu maaso ng’eddagala. Enva zino bagigabula mu bifo eby’okulya ne mu wooteeri z’omu kitundu kyokka nga zisinga kuliibwa mu Bukiikakkono bwa Uganda. <ref name=":0a" /> <ref>Nakaziba, Rebecca; Anyolitho, Maxson Kenneth; Amanya, Sharon Bright; Sesaazi, Crispin Duncan; Byarugaba, Frederick; Ogwal-Okeng, Jasper; Alele, Paul E. (2021-07-15).</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1129332/magnetism-northern-ugandan-dishes</ref>
Ekimera kino kya mugaso mu kulimira awamu n'ebimera ebirala olw’obutonde bwakyo obugoba ebiwuka n’okulwanyisa enkwa. <ref>Engels, Johannes M.M. Engels (2002).</ref> <ref>https://www.farmersweekly.co.za/farm-basics/how-to-crop/cultivating-cleome/</ref> Ebikoola birina eky’obugagga ekigoba, n'okusaanyaawo ebiwuka ebilya ebikola n'enkwa ( [[:en:Larva|envunyu]], amayanzi, n’enkulu). <ref>Mnzava, N (1990).</ref>
Mu [[:en:Thailand|Thailand]] ne [[:en:Malaysia|Malaysia]] ebikoola bino mmere ey'ettanirwa ennyo nga bagiteekateeka n'[[:en:Rice_water|amazzi g'omuceere]] n'ekibala ekimanyikuddwa nga ''phak sian dong'' . <ref>{{Cite web |title=ผักเสี้ยน สรรพคุณและประโยชน์ของผักเสี้ยน 29 ข้อ ! |url=http://frynn.com/%E0%B8%9C%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%B5%E0%B9%89%E0%B8%A2%E0%B8%99/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815093310/http://frynn.com/%E0%B8%9C%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%B5%E0%B9%89%E0%B8%A2%E0%B8%99/ |archive-date=2016-08-15 |access-date=2015-09-01}}</ref> Pickle y’emu era eriibwa mu masaza g’Obukiikakkono bwa Malaysia, era emanyiddwa nga ''jeruk maman'' . Essaza ly’e [./Negeri_Sembilanhttps://en.wikipedia.org/wiki/Negeri_Sembilan Negeri Sembilan] mu ''[[:en:Rendang|rendang]] maman'', <ref>Lim May Lee (8 October 2017).</ref> ng’ebikoola bitabulwa wamu mu mata g'ebinazi okumala ekiseera ekiwanvu okutuuka ku mutendera gwe bagwagaliramu.
Ebikoola nabyo birina eddagala [[:en:Antioxidant|eriziyiza]] okuzimba naddala ng'olumiddwa ekiwuka. <ref name=":0"/> Olw’obulungi bwayo obuziyiza okuzimba, oluusi bikozesebwa ng’eddagala. <ref>https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Cleome+gynandra</ref> Ebikoola n’ebimuli bya ''C. gynandra'' bibadde bikozesebwa mu ddagala ly’ekinnansi okujjanjaba embeera omuli obutwa mu mmere, endwadde z’okulumizibwa ebinwa by'omubiri, okuzimba, yinfekisoni za bakitiriya, <ref name=":1">Chweya, James A.; Mnzava, Nameus A. (1997).</ref> <ref>Meda N.T.R. (2013-02-28).</ref> <ref>Mishra, S. S.; Moharana, S. K.; Dash, M. R., eds</ref> n’okusingira ddala embeera ez'ekuusa ku bulumi ng’okulumwa amannyo, okulumwa omutwe, okulumwa ekiwanga, okulumwa olubuto, okulumwa amatu, okulumwa ennyingo, okumenya amagumba, okulumwa obwoka mu baana n’okulumwa mu kifuba. <ref>Keding, G.; Weinberger, K.; Swai, I.; Mndiga, H., eds</ref> <ref>Sridhar, Nimmakayala; Kiran, Bondada V. V. S. Surya; Sasidhar, Donthamsetti Tharaka; Kanthal, Lakshmi Kanta (2014-03-30).</ref> <ref>Urso, Valeria; Signorini, Maria Adele; Tonini, Matteo; Bruschi, Piero (2016-01-11).</ref> Mu Saudi Arabia, ebirungo bya ''C. gynandra'' bikozesebwa okujjanjaba obulumi obw’amaanyi n’okuziyiza okuzimba ebiva ku kulumwa enjaba. <ref>Al-Asmari, Abdulrahman; Manthiri, Rajamohamed Abbas; Abdo, Nasreddien; Al-Duaiji, Fawzi Abdullah; Khan, Haseeb Ahmad (2017).</ref>
== Ebirungo eby’enjawulo n’omugaso gw’ebiriisa ==
''Cleome gynandra'' alimu ekirungo kya beta-carotene, folic acid, ascorbic acid ne calcium bingi. Mulimu ne vitamiini E, iron ne oxalic acid. Okutwalira awamu, ebikoola bino birina puloteyini za 4.0%. 100 g za ''C. gynandra'' zirimu nga 1.4 g ez’obuwuzi obutazimbiddwa, 127–484 mg vitamiini C ne 0.76 mg zinki, 3.1-7.7 g puloteyina atasengejjezeddwa. Mulimu ebirungo nga ayani ne kalisiyamu byawukana okusinziira ku zooni okuva ku 1–11 mg, ne 213-434 mg mu kulondako. <ref name=":1">Chweya, James A.; Mnzava, Nameus A. (1997).</ref>
Ensigo za ''C. gynandra'' zirimu asidi z’amasavu nga asidi wa palmitic, asidi wa stearic, asidi wa oleic, ne asidi wa linoleic ne amino asidi omuli asidi wa glutamic, arginine, leucine, valine, glycine, ne proline. <ref>Mnzava, N. A. (1990-01-01).</ref> <ref>Sen Gupta, A.; Chakrabarty, M. M. (1964).</ref>
== Engeri gye zilimibwamu ==
''Cleome gynandra'' tatera kulimibwa. [[:en:Leaf|Ebikoola]] ebisinga bikungula okuva mu kimera ekisangibwa nga ky\emeza kyokka. Wabula okunoonyereza okumu ku bukodyo bw’okulima obusinga bukoleddwa. <ref name=":2">Waithaka, Kimani; Chweya, James A. (1991).</ref> <ref name=":4"/>
=== Ettaka ery'etagibwa ===
''Cleome gynandra'' yeetaaga ettaka eggimu eriwanvu era eririmu amazzi amalungi. Kikula bulungi ku ttaka eritali ggumu/ kkalubo, nga lirimu [[:en:Humus|humus]] mungi ate nga [[:en:PH|pH]] eri wakati wa 5.5 ne 7. <ref name=":4"/>
=== Okusiga ===
Mu kulima, okusaasaana kw’ekimera kukolebwa nga basiga ensigo. Okusinziira ku sayizi y'[[:en:Seed|ensigo]], obuwanvu obusimbiddwamu ensigo nsonga nkulu. Ensigo yetaaga [[:en:Plough|okulima]] mu ngeri etali nnene (nga sentimita 15 wansi mu ttaka), okukoola omuddo n’okusalako amatabi amakadde okusobola okuba n’ettaka eddungi eritali kkalubo. Ensigo zisobola okusaasaanyizibwa mu ngeri etaali ya kyenkanyi nga ziweereza ku mpewo oba okusimibwa mu ngeri etali nnene mu nnyiriri eziri wakati wa sentimita 30 nga zawuddwa mu nyiriri ez'eyawudde sentimita 1 ebuziba. <ref name=":2">Waithaka, Kimani; Chweya, James A. (1991).</ref>
=== Okukoola ===
Okukoola kwetaagisa mu ntandikwa y’okulima, ng’ebikoola bya ''C. gynandra'' bikyali bitono. Kisobola okukolebwa n’emikono oba n’ebyuma ebituufu, okukakasa okulima mu buwanvu obw'etagisa. <ref name=":2">Waithaka, Kimani; Chweya, James A. (1991).</ref>
=== Ebijimusa ===
Ebigimusa ebyetagisa mu kulima kuno mulimu ebigimusa ebijjudde nitrogen nga bikozesebwa okukereya okumulisa kw'ebimuli, okuwangaaza okukula kw’ebimera n’okwongera ku muwendo n’obunene bw’ebikoola. <ref>{{Cite web |last=Staff Reporter |date=2020-09-08 |title=Cultivating cleome |url=https://www.farmersweekly.co.za/farming-basics/how-to-crop/cultivating-cleome/ |access-date=2023-12-03 |website=Farmer's Weekly |language=en-US}}</ref> Okweyongera kw’amakungula kuba kwa maanyi nnyo nga nitrogen ng'atereddwamu mu ngeri yaayo ey’obutonde, wadde nga n’ebigimusa bya nayitrojeni ebitali biramu bikakasa okweyongera kw’amakungula. Okussaamu ebigimusa ebisemba kisinziira ku butonde bw’ettaka naye bisobola okutuuka ku ttani 30 buli yiika y’oluggya lw’ennimiro olw’obusa bwa nnakavundira oba okutuuka ku 120 kkiro/ha y’ebigimusa ebitali biramu. <ref>Schippers, R. R. (2000).</ref>
=== Okufukirira ===
Okusobola okuvaamu amakungula amalungi, ''C. gynandra'' yeetaaga [[:en:Soil_water_(retention)|amazzi g’ettaka]] agamala mu kiseera kyonna eky’okukula kw’ebimera. Okufukirira enfunda eziwera era nga kufugibwa ky'etaagisa era kulina okusalibwawo okusinziira ku ngeri ettaka gye likwatamu amazzi. Okufukirira ennyo kiyinza okuvaako okufiirwa amakungula olw’obutaziyiza mataba. <ref name=":2">Waithaka, Kimani; Chweya, James A. (1991).</ref>
=== Okukungula ===
Okukungula kuyinza okukolebwa mu ngeri bbiri ez’enjawulo. Esooka erimu okusimbula ddala ekimera kyonna n’okukoolako ebikoola byokka okuva ku nduli. Ekirala, okukungula emirundi mingi kuyinza okukolebwa nga osala ekitundu eky’oku ntikko eky’ekimera n’okukung’aanya ebikoola ebya waggulu. Enkola eno ey'okubiri eyamba okwongera okukula kw’ebikoola eby’ebbali n’okulwawo okumera ebimuli, okwongera ku kiseera ky’okumera. <ref name=":2">Waithaka, Kimani; Chweya, James A. (1991).</ref> <ref name=":4">https://prota.prota4u.org/protav8.asp?h=M11,M14,M15,M16,M18,M23,M25,M26,M27,M28,M34,M36,M4,M6,M7,M8,M9&t=Cleome,gynandra,cleome&p=Cleome+gynandra#Description</ref>
=== Ennimiro ===
Ebigimusa n’amazzi bwe biteekebwamu mu ngeri esaanidde, kigambibwa nti amakungula agakuŋŋaanyiziddwa gasobola okutuuka ku t 30 buli yiika. <ref name=":4"/>
== Okulwanyisa ebiwuka n’endwadde ==
''Cleome gynandra'' ameluse ng’ayita mu butonde so si kulonda kwa muntu okusobola okufuna amakungula amangi. Kino kigifuula naddala okugumira obuwuka obw'enjawulo. <ref name=":2">Waithaka, Kimani; Chweya, James A. (1991).</ref> Wabula ebiwuka bino bye bisangibwa ku muddo guno [[:en:Pentatomidae|Pentatomids]] (Agonoselis nubilis), [[:en:Locust|Enzige]] (Schitocera gregaria), [[:en:Flea_beetle|flea beetles]] (Phylloreta mashonana), cabbage sawfly (Athalia spp), bugs (Nezara spp and Bagrada spp.), cotton jassids (Empoasca spp.), [[:en:Nematode|nematodes]]'''' (''Meloidogyne'' spp.). <ref name=":1">Chweya, James A.; Mnzava, Nameus A. (1997).</ref> <ref name=":3">Mashamaite, Chuene Victor; Manyevere, Alen; Chakauya, Ereck (2022).</ref>
<references />
[[Category:Gynandra]]
[[Category:Rosids ow’e Australia]]
[[Category:Ebimera ebyogerwako mu 1753]]
[[Category:Ebika by’ebimera ebyatuumibwa erinnya Carl Linnaeus]]
[[Category:Ebimera ebiri mu bizinga bya Ashmore ne Cartier]]
[[Category:Enva endiirwa ez’amakoola]]
[[Category:Enva endiirwa z’omu Asia]]
ijqkzdtjajeiejyogbu9j939scxvlk6
Alamara Nhassé,
0
12704
66131
66081
2026-08-02T13:43:41Z
24RAY
11014
/* Emirimu gye */ ngasseeko ebijuliziddwa
66131
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu [[:en:Cuba|Cuba]] ne mu [[:en:Soviet_Union|Soviet Union]] . Oluvannyuma lwa [[:en:Kumba_Yala|Kumba Yala]] eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita [[:en:Faustino_Imbali|Faustino Imbali]], yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa [[:en:Artur_Sanhá|Artur Sanhá]] okugobwa mu Gwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Gwekuminebiri nga 9, 2001. Mu Gusooka nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS muGwekuminogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, [[:en:Mário_Pires|Mário Pires]] yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu [[:en:2005_Guinea-Bissau_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti okwa 2005]], Nhassé yawagira eyeesimbyewo [[:en:João_Bernardo_Vieira|João Bernardo Vieira]] . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba [[:en:Carlos_Gomes_Júnior|Carlos Gomes Júnior]] alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa palamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba palamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina ki National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu [[:en:2008_Guinea-Bissau_legislative_election|kulonda kwa palamenti okwa 2008]], era y’akkiriza okuwangulwa kuno. <ref>https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannabyabufuzi]]
o7lrt16grz4e7a49mvcoq5t36e74jds
66213
66131
2026-08-02T19:56:12Z
24RAY
11014
/* Emirimu gye */ empandiika
66213
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu Cuba ne mu Soviet Union . Oluvannyuma lwa Kumba Yala eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita Faustino Imbali, yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa Artur Sanhá okugobwa mu Ogwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Ogwekumineebiri nga 9, 2001. Mu Ogwolubereberye nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS mu Ogwekkuminoogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, Mário Pires yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu kulonda kwaba Pulezidenti okwa 2005, Nhassé yawagira eyeesimbyewo João Bernardo Vieira . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba Carlos Gomes Júnior alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa paalamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba paalamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina kya National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu kulonda kwa paalamenti okwa 2008, era y’akkiriza okuwangulwa kuno.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521 "ANTIGO PRIMEIRO MINISTRO RECONHECE A DERROTA DO SEU PARTIDO"]}}, Agência Bissau, 19 November 2008 {{in lang|pt}}.</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannabyabufuzi]]
rwub258eg45vpuidlhmz0rhpsivwm1f
66214
66213
2026-08-02T19:57:15Z
24RAY
11014
ngasseeko amatuluba
66214
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu Cuba ne mu Soviet Union . Oluvannyuma lwa Kumba Yala eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita Faustino Imbali, yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa Artur Sanhá okugobwa mu Ogwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Ogwekumineebiri nga 9, 2001. Mu Ogwolubereberye nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS mu Ogwekkuminoogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, Mário Pires yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu kulonda kwaba Pulezidenti okwa 2005, Nhassé yawagira eyeesimbyewo João Bernardo Vieira . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba Carlos Gomes Júnior alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa paalamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba paalamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina kya National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu kulonda kwa paalamenti okwa 2008, era y’akkiriza okuwangulwa kuno.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521 "ANTIGO PRIMEIRO MINISTRO RECONHECE A DERROTA DO SEU PARTIDO"]}}, Agência Bissau, 19 November 2008 {{in lang|pt}}.</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannabyabufuzi]]
<references />
[[Category:Abaazalibwa mu 1957]]
3uj2i8n3hjn5h1bvha5rl7p9hc5f7qv
66215
66214
2026-08-02T19:57:58Z
24RAY
11014
removed [[Category:Bannabyabufuzi]]; added [[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66215
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu Cuba ne mu Soviet Union . Oluvannyuma lwa Kumba Yala eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita Faustino Imbali, yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa Artur Sanhá okugobwa mu Ogwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Ogwekumineebiri nga 9, 2001. Mu Ogwolubereberye nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS mu Ogwekkuminoogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, Mário Pires yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu kulonda kwaba Pulezidenti okwa 2005, Nhassé yawagira eyeesimbyewo João Bernardo Vieira . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba Carlos Gomes Júnior alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa paalamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba paalamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina kya National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu kulonda kwa paalamenti okwa 2008, era y’akkiriza okuwangulwa kuno.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521 "ANTIGO PRIMEIRO MINISTRO RECONHECE A DERROTA DO SEU PARTIDO"]}}, Agência Bissau, 19 November 2008 {{in lang|pt}}.</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]]
<references />
[[Category:Abaazalibwa mu 1957]]
79r0ct1gudtmjn7hfshv9b5x8nivh1y
66216
66215
2026-08-02T19:59:24Z
24RAY
11014
added [[Category:Abantu abalamu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66216
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu Cuba ne mu Soviet Union . Oluvannyuma lwa Kumba Yala eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita Faustino Imbali, yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa Artur Sanhá okugobwa mu Ogwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Ogwekumineebiri nga 9, 2001. Mu Ogwolubereberye nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS mu Ogwekkuminoogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, Mário Pires yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu kulonda kwaba Pulezidenti okwa 2005, Nhassé yawagira eyeesimbyewo João Bernardo Vieira . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba Carlos Gomes Júnior alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa paalamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba paalamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina kya National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu kulonda kwa paalamenti okwa 2008, era y’akkiriza okuwangulwa kuno.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521 "ANTIGO PRIMEIRO MINISTRO RECONHECE A DERROTA DO SEU PARTIDO"]}}, Agência Bissau, 19 November 2008 {{in lang|pt}}.</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]]
<references />
[[Category:Abaazalibwa mu 1957]]
[[Category:Abantu abalamu]]
dg9o5q5nuwk85jnfb9up3ubqaqvxnr4
66217
66216
2026-08-02T20:04:09Z
24RAY
11014
added [[Category:Bannabyabufuzi abasibuka e Bissau-Guinean]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66217
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu Cuba ne mu Soviet Union . Oluvannyuma lwa Kumba Yala eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita Faustino Imbali, yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa Artur Sanhá okugobwa mu Ogwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Ogwekumineebiri nga 9, 2001. Mu Ogwolubereberye nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS mu Ogwekkuminoogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, Mário Pires yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu kulonda kwaba Pulezidenti okwa 2005, Nhassé yawagira eyeesimbyewo João Bernardo Vieira . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba Carlos Gomes Júnior alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa paalamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba paalamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina kya National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu kulonda kwa paalamenti okwa 2008, era y’akkiriza okuwangulwa kuno.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521 "ANTIGO PRIMEIRO MINISTRO RECONHECE A DERROTA DO SEU PARTIDO"]}}, Agência Bissau, 19 November 2008 {{in lang|pt}}.</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]]
<references />
[[Category:Abaazalibwa mu 1957]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannabyabufuzi abasibuka e Bissau-Guinean]]
7gft6u35ks1l1upbk2ecv03xhul0vmt
66218
66217
2026-08-02T20:11:38Z
24RAY
11014
added [[Category:Bassabaminisita abasibuka e Bissau-Guinean]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66218
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu Cuba ne mu Soviet Union . Oluvannyuma lwa Kumba Yala eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita Faustino Imbali, yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa Artur Sanhá okugobwa mu Ogwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Ogwekumineebiri nga 9, 2001. Mu Ogwolubereberye nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS mu Ogwekkuminoogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, Mário Pires yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu kulonda kwaba Pulezidenti okwa 2005, Nhassé yawagira eyeesimbyewo João Bernardo Vieira . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba Carlos Gomes Júnior alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa paalamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba paalamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina kya National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu kulonda kwa paalamenti okwa 2008, era y’akkiriza okuwangulwa kuno.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521 "ANTIGO PRIMEIRO MINISTRO RECONHECE A DERROTA DO SEU PARTIDO"]}}, Agência Bissau, 19 November 2008 {{in lang|pt}}.</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]]
<references />
[[Category:Abaazalibwa mu 1957]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannabyabufuzi abasibuka e Bissau-Guinean]]
[[Category:Bassabaminisita abasibuka e Bissau-Guinean]]
0jlm3ky4jkxms1274zdzgppjenydj1f
66219
66218
2026-08-02T20:15:00Z
24RAY
11014
removed [[Category:Bannabyabufuzi abasibuka e Bissau-Guinean]]; added [[Category:Bannabyabufuzi abasibuka e Guinean-Bissau]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66219
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu Cuba ne mu Soviet Union . Oluvannyuma lwa Kumba Yala eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita Faustino Imbali, yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa Artur Sanhá okugobwa mu Ogwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Ogwekumineebiri nga 9, 2001. Mu Ogwolubereberye nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS mu Ogwekkuminoogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, Mário Pires yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu kulonda kwaba Pulezidenti okwa 2005, Nhassé yawagira eyeesimbyewo João Bernardo Vieira . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba Carlos Gomes Júnior alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa paalamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba paalamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina kya National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu kulonda kwa paalamenti okwa 2008, era y’akkiriza okuwangulwa kuno.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521 "ANTIGO PRIMEIRO MINISTRO RECONHECE A DERROTA DO SEU PARTIDO"]}}, Agência Bissau, 19 November 2008 {{in lang|pt}}.</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]]
<references />
[[Category:Abaazalibwa mu 1957]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannabyabufuzi abasibuka e Guinean-Bissau]]
[[Category:Bassabaminisita abasibuka e Bissau-Guinean]]
6kn30xyp0k5dsr4cji0vt0ayfun02br
66220
66219
2026-08-02T20:20:19Z
24RAY
11014
removed [[Category:Bassabaminisita abasibuka e Bissau-Guinean]]; added [[Category:Bassabaminisita abasibuka e Guinean- Bissau]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66220
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu Cuba ne mu Soviet Union . Oluvannyuma lwa Kumba Yala eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita Faustino Imbali, yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa Artur Sanhá okugobwa mu Ogwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Ogwekumineebiri nga 9, 2001. Mu Ogwolubereberye nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS mu Ogwekkuminoogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, Mário Pires yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu kulonda kwaba Pulezidenti okwa 2005, Nhassé yawagira eyeesimbyewo João Bernardo Vieira . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba Carlos Gomes Júnior alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa paalamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba paalamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina kya National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu kulonda kwa paalamenti okwa 2008, era y’akkiriza okuwangulwa kuno.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521 "ANTIGO PRIMEIRO MINISTRO RECONHECE A DERROTA DO SEU PARTIDO"]}}, Agência Bissau, 19 November 2008 {{in lang|pt}}.</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]]
<references />
[[Category:Abaazalibwa mu 1957]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannabyabufuzi abasibuka e Guinean-Bissau]]
[[Category:Bassabaminisita abasibuka e Guinean- Bissau]]
r68nh2yg89hi6p1b7bxihybifbvemjo
66222
66220
2026-08-02T20:20:41Z
24RAY
11014
removed [[Category:Abaazalibwa mu 1957]]; added [[Category:Abaazaalibwa mu 1957]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66222
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Alamara Ntchia Nhassé</big>''' (yazaalibwa nga 2 Ogwomukaaga 1957) munnabyabufuzi [[Guinea-Bissau|mu Bissau-Guinea]], eyali Ssaabaminisita okuva nga 9 Ogwekkumineebiri 2001 okutuuka nga 17 Ogwekkuminoogumu 2002. Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w'ekibiina kya National Reconciliation Party; emabegako yakulembera ekibiina ky'Okuzza Obugya mu Mbeera z'Abantu (Social Renewal Party) (PRS).
== Emirimu gye ==
Nhassé mukugu mu by’obulimi, era yatendekebwa mu Cuba ne mu Soviet Union . Oluvannyuma lwa Kumba Yala eyali yesimbye ku tiketi ya PRS okulondebwa ku bwapulezidenti, Nhassé yalondebwa nga Minisita w’ebyobulimi, amazzi, ebibira n'eby'okuyigga mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwokubiri nga 19, 2000.<ref>{{Cite web |url=http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001651/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt19022000.html |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma, mu gavumenti eyatondebwawo mu Ogwolubereberye 25, 2001, yafuuka Minisita w’ebyobulimi n’obuvubi.<ref>[http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html "Le gouvernement de GUINEE BISSAU formé le 25 January 2001"] [https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002125/http://www.afrique-express.com/archive/OUEST/guineebissau/bissaugvts/bissaugvt25012001.html|date=27 September 2007}}[[:en:Wayback_Machine|,]] ''Afrique Express'' {{in lang|fr}}.</ref> Ku mulembe gwa Ssaabaminisita Faustino Imbali, yafuuka Minisita w'ensonga z'omunda oluvannyuma lwa Artur Sanhá okugobwa mu Ogwomunaana nga 29, 2001. Oluvannyuma lwa Imbali naye okugobwa, Nhassé yamusikira ku bwa ssaabaminisita mu Ogwekumineebiri nga 9, 2001. Mu Ogwolubereberye nga 15, 2002, olukiiko lw'ekibiina olwa PRS lwamulonda nga pulezidenti w'ekibiina. Olwa katyabaga akagwawo mu biseera ebyo, obukulembeze teyabumalaako bbanga ddene era ne gavumenti ye newalirizibwa okusasika. Nhassé yalekulira obwa Pulezidenti bwa PRS mu Ogwekkuminoogumu nga 15, 2002, era oluvannyuma lw’ennaku bbiri, Mário Pires yalondebwa okudda mu bigere bya Nhassé ku bwa ssaabaminisita.
Mu kulonda kwaba Pulezidenti okwa 2005, Nhassé yawagira eyeesimbyewo João Bernardo Vieira . Oluvannyuma lw’okulondebwa kwa Vieira, Nhassé yasaba Carlos Gomes Júnior alekulire obwa ssaabaminisita; Olwo Gomes Junior n’afiirwa omusingi gwe ogwa paalamenti oluvannyuma lw’ababaka 14 ku 45 aba paalamenti okuva mu kibiina kye ekya [[:en:PAIGC|PAIGC]] okukivaamu.
Mu kiseera kino Nhassé ye Pulezidenti w’ekibiina kya National Reconciliation Party. Kyalemererwa okuwangula ekifo kyonna mu kulonda kwa paalamenti okwa 2008, era y’akkiriza okuwangulwa kuno.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20241130165649/http://www.agenciabissau.com/portal.aspx?link=public/viewnews.ascx&menuindex=0&newsid=1521 "ANTIGO PRIMEIRO MINISTRO RECONHECE A DERROTA DO SEU PARTIDO"]}}, Agência Bissau, 19 November 2008 {{in lang|pt}}.</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]]
<references />
[[Category:Abaazaalibwa mu 1957]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannabyabufuzi abasibuka e Guinean-Bissau]]
[[Category:Bassabaminisita abasibuka e Guinean- Bissau]]
h7eybhlmblf9idxt3k1sp9idao2mn51
Andrew Baryayanga
0
12998
66184
61188
2026-08-02T18:25:56Z
Kisakye Jane
9195
nterezeezamu mu kiwandiiko
66184
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Andrew Aja Baryayanga''' (yazaalibwa 2 Ogwomwenda 1979, Munnayuganda Addukanya emirimu mu Uganda, alina [[:en:Microsoft_Certified_Professional|obukugu mu bya Kompyuta]], musuubuzi era munnabyabufuzi. Ono ye [[:en:Parliament_of_Uganda|mubaka wa Palamenti]] owa Munisipaali y’e [[:en:Kabale|Kabale]]<ref name="AB26">{{cite web|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1451421/kabale-scribes-launch-maternal-health-campaign|title=Kabale scribes launch maternal health campaign|publisher=[[New Vision]]}}</ref> kati aweereza [[:en:Term_of_office|ekisanja]] kye kyakubiri era [[:en:Independent_politician|talina kibiina kya byabufuzi kyonna]] mu Uganda.<ref name="AB1">{{cite web |title=BARYAYANGA ANDREW AJA |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344 |publisher=Parliament of Uganda}}</ref> <ref name="AB21">{{cite web |title=Kabale NRM Independents Reject Museveni's Request to Stand Down |url=https://ugandaradionetwork.com/story/kabale-nrm-independents-reject-musevenis-request-to-stand-down |publisher=[[Uganda Radio Network|URN]]}}</ref>
Baryayanga yali [[:en:Whip_(politics)|Nampala w'ababaka abatalina bibiina]]<ref name="AB22">{{cite web |title=PAC expels MP over extortion |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/PAC-expels-MP-extortion/2466686-3460208-format-xhtml-14dnl1r/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref> era yaweereza ku ''[[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] akavunaanyizibwa ku bukiiko, State'' n'akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by'obugagga eby'omuttaka'' mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] .<ref name="AB23">{{cite web |title=MPs want action on 'wetland degradation' in Kalungu district |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/MPs-action--wetland-degradation--Kalungu-district/2466686-3393166-format-xhtml-iwx1g/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="AB25">{{cite web |date=14 October 2016 |title=Uganda, UK MPs to exchange visits |url=http://eagle.co.ug/2016/10/14/uganda-uk-mps-exchange-visits.html |publisher=Eagle Online}}</ref>
Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’omwenda]], Baryayanga yaweereza ku ''kakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, abakulu mu gavumenti n’ebitongole by’eggwanga'' n’akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by’obugagga eby’omu ttaka'' era mu kisanja kino, yawakanya okunoonyereza kwa [[:en:Inspector_general|Kaliisoliiso wa Gavumenti]] ku [[:en:Karuma_Hydroelectric_Power_Station|pulojekiti y'ebbibiro ly’amasannyalaze e Karuma]] mu [[:en:Constitutional_court|kkooti ya ssemateeka]] .<ref name="AB31">{{cite web |title=Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015); |url=http://www.ulii.org/node/15896 |publisher=ULII}}</ref><ref name="AB32">{{cite web |date=4 October 2013 |title=Questions over Karuma dam |url=https://www.independent.co.ug/questions-karuma-dam/ |work=[[The Independent (Uganda)|The Independent]]}}</ref><ref name="AB27">{{cite web |date=22 July 2011 |title=Fire-fighting in energy ministry |url=https://www.independent.co.ug/fire-fighting-energy-ministry/ |work=[[The Independent (Uganda)|The Independent]]}}</ref> Baryayanga era ye yatandikawo ''kkampuni ya Baata Engineering evunaanyizibwa ku by'okuzimba'', kkampuni ekola emirimu gyayo mu buvanjuba bwa Afrika.<ref name="AB29">{{cite web |title=About us |url=http://www.baataengineering.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218095055/https://www.baataengineering.com/ |archive-date=18 December 2021 |publisher=Baata Engineering Company}}</ref>
== Obuto bwe n’okusoma ==
Baryayanga yazaalibwa mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]] [[:en:Kigezi_sub-region|mu kitundu ky'e Kigezi]] nga 24 Ogwomwenda 1979 mu maka [[:en:Christians|g'Abakristaayo]] [[:en:Kiga_people|ag'Abakiga]] . Yasomera mu Kigezi High School Primary okusoma pulayimale ne [[:en:Kigezi_College_Butobere|Kigezi College Butobere]] gye yatuulira [[:en:O-level|siniya ey'okuna]] n'[[:en:GCE_Advanced_Level|eyomukaaga]].<ref name="AB35">{{cite web |date=12 October 2015 |title=Disappointment as Museveni Snubs Kigezi College Fundraising |url=http://www.chimpreports.com/disappointment-as-museveni-snubs-kigezi-college-fundraising/ |publisher=CHIMPREPORTS}}</ref> N’ekyavaamu, yafuna [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|satifikeeti ye eya PLE]] mu 1995, [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|satifikeeti ye eya UCE]] mu 1999 ne [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|satifikeeti ya UACE]] mu 2001.
Baryayanga yeeyongerayo mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] [[:en:University_education|okusoma mu Ssettendekero]] gye yatikkirwa mu 2007 n’afuna diguli y'emisomo gy'obwoleke. Ng'akyali mu ttendekero lye limu ery’amatendekero aga waggulu, Baryayanga yafuna satifikeeti [[:en:CCNA|CCNA]] mu 2008 okusinziira nti yali ayagala nnyo ebya tekinologiya w’amawulire mu kiseera ekyo. Yagenda mu maaso n’okutumbula okumanya kwe ku kompyuta ng’afuna satifikeeti ya [[:en:Microsoft_Certified_Professional|MCSE]] (2010) okuva mu [[:en:Tirat_Carmel|kkampuni ya Tirat Carmel]] mu Israel.<ref name="AB1">{{Cite web |title=BARYAYANGA ANDREW AJA |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344 |publisher=Parliament of Uganda}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344 "BARYAYANGA ANDREW AJA"]. Parliament of Uganda.</cite></ref>
== Emirimu ==
Oluvannyuma lw’okufuna diguli mu 2007, Baryayanga yakola nga maneja wa kkampuni ya [[:en:LockPath|maneja w’okuwagira okugoberera amateeka]] mu kkampuni ya ''De Point Consultants Limited'' . Mu 2009, yatandikawo era n’aweereza ng'omutandisi wa ''kkampuni ya Baata Engineering Company'', ekifo ky’akyalimu.
Mu 2011, Baryayanga yeegatta ku by'obufuzi eby’okulonda nga munnabyabufuzi eyeetongodde oluvannyuma lw’okugwa n’ekibiina [[:en:National_Resistance_Movement|kya NRM]] mu kamyufu. Yagenda mu maaso n’awangula akalulu ke akasooka era n’afuuka omubaka wa [[:en:List_of_members_of_the_ninth_Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey’omwenda]] ng’akiikirira Munisipaali y’e Kabale. Mu 2016, yaddamu n'awangula era akyagenda mu maaso n’okuweereza ekitundu kye kimu mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’ekkumi]] eya [[:en:Uganda|Pearl of Africa]] .
Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’omwenda]], Baryayanga yaweereza ku ''kakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, abakulu mu gavumenti n’ebitongole by’eggwanga'' n’akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by’obugagga eby’omu'' ttaka era mu kisanja kino, yasoomooza obuyinza bwa [[:en:Inspector_general|Kaliisoliiso wa Gavumenti]] okunoonyereza, okuteesa okusazaamu okugula ebintu ku bikwatagana ne [[:en:Karuma_Hydroelectric_Power_Station|pulojekiti y'ebbibiro ly’amasannyalaze e Karuma]] .<ref name="AB31">{{Cite web |title=Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015); |url=http://www.ulii.org/node/15896 |publisher=ULII}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.ulii.org/node/15896 "Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015);"]. ULII.</cite></ref> Mu Palamenti ey'ekkumi, yali [[:en:Whip_(politics)|Nampala w'ababaka abatalina bibiina]] era akyagenda mu maaso n'okuweereza ku ''[[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] akavunaanyizibwa ku kakiiko, aka State Authorities & State Enterprises'' n'akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by'obugagga eby'omu ttaka'' mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] . Baryayanga alwanirira eddembe lya bannabyabufuzi abetongodde oba abatalina bibiina mu Palamenti era y’omu ku bakulu abaawandiika ''ebbago ly’etteeka erifuga amafuta erya 2014'' .<ref name="AB24">{{cite web |title=Chinese company demands top role in Karuma project |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Chinese-company-demands-top-role-in-Karuma-project/-/688334/1902584/-/7mtapaz/-/%2523 |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="AB34">{{cite web |date=February 2021 |title=Biofuels Bill 2014 promised, still pending |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Biofuels-Bill-2014-promised---still-pending/688342-3822256-l7w2kcz/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]]
* [[:en:Kigezi_sub-region|Ekitundu ky'e Kigezi]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20211218095055/https://www.baataengineering.com/ Omukutu gwa Baata Engineering]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
dv6vngl19942x43qjpkwwebkaovzwls
66186
66184
2026-08-02T18:32:12Z
Kisakye Jane
9195
ntaddemu ettuluba
66186
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Andrew Aja Baryayanga''' (yazaalibwa 2 Ogwomwenda 1979, Munnayuganda Addukanya emirimu mu Uganda, alina [[:en:Microsoft_Certified_Professional|obukugu mu bya Kompyuta]], musuubuzi era munnabyabufuzi. Ono ye [[:en:Parliament_of_Uganda|mubaka wa Palamenti]] owa Munisipaali y’e [[:en:Kabale|Kabale]]<ref name="AB26">{{cite web|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1451421/kabale-scribes-launch-maternal-health-campaign|title=Kabale scribes launch maternal health campaign|publisher=[[New Vision]]}}</ref> kati aweereza [[:en:Term_of_office|ekisanja]] kye kyakubiri era [[:en:Independent_politician|talina kibiina kya byabufuzi kyonna]] mu Uganda.<ref name="AB1">{{cite web |title=BARYAYANGA ANDREW AJA |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344 |publisher=Parliament of Uganda}}</ref> <ref name="AB21">{{cite web |title=Kabale NRM Independents Reject Museveni's Request to Stand Down |url=https://ugandaradionetwork.com/story/kabale-nrm-independents-reject-musevenis-request-to-stand-down |publisher=[[Uganda Radio Network|URN]]}}</ref>
Baryayanga yali [[:en:Whip_(politics)|Nampala w'ababaka abatalina bibiina]]<ref name="AB22">{{cite web |title=PAC expels MP over extortion |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/PAC-expels-MP-extortion/2466686-3460208-format-xhtml-14dnl1r/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref> era yaweereza ku ''[[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] akavunaanyizibwa ku bukiiko, State'' n'akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by'obugagga eby'omuttaka'' mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] .<ref name="AB23">{{cite web |title=MPs want action on 'wetland degradation' in Kalungu district |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/MPs-action--wetland-degradation--Kalungu-district/2466686-3393166-format-xhtml-iwx1g/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="AB25">{{cite web |date=14 October 2016 |title=Uganda, UK MPs to exchange visits |url=http://eagle.co.ug/2016/10/14/uganda-uk-mps-exchange-visits.html |publisher=Eagle Online}}</ref>
Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’omwenda]], Baryayanga yaweereza ku ''kakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, abakulu mu gavumenti n’ebitongole by’eggwanga'' n’akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by’obugagga eby’omu ttaka'' era mu kisanja kino, yawakanya okunoonyereza kwa [[:en:Inspector_general|Kaliisoliiso wa Gavumenti]] ku [[:en:Karuma_Hydroelectric_Power_Station|pulojekiti y'ebbibiro ly’amasannyalaze e Karuma]] mu [[:en:Constitutional_court|kkooti ya ssemateeka]] .<ref name="AB31">{{cite web |title=Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015); |url=http://www.ulii.org/node/15896 |publisher=ULII}}</ref><ref name="AB32">{{cite web |date=4 October 2013 |title=Questions over Karuma dam |url=https://www.independent.co.ug/questions-karuma-dam/ |work=[[The Independent (Uganda)|The Independent]]}}</ref><ref name="AB27">{{cite web |date=22 July 2011 |title=Fire-fighting in energy ministry |url=https://www.independent.co.ug/fire-fighting-energy-ministry/ |work=[[The Independent (Uganda)|The Independent]]}}</ref> Baryayanga era ye yatandikawo ''kkampuni ya Baata Engineering evunaanyizibwa ku by'okuzimba'', kkampuni ekola emirimu gyayo mu buvanjuba bwa Afrika.<ref name="AB29">{{cite web |title=About us |url=http://www.baataengineering.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218095055/https://www.baataengineering.com/ |archive-date=18 December 2021 |publisher=Baata Engineering Company}}</ref>
== Obuto bwe n’okusoma ==
Baryayanga yazaalibwa mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]] [[:en:Kigezi_sub-region|mu kitundu ky'e Kigezi]] nga 24 Ogwomwenda 1979 mu maka [[:en:Christians|g'Abakristaayo]] [[:en:Kiga_people|ag'Abakiga]] . Yasomera mu Kigezi High School Primary okusoma pulayimale ne [[:en:Kigezi_College_Butobere|Kigezi College Butobere]] gye yatuulira [[:en:O-level|siniya ey'okuna]] n'[[:en:GCE_Advanced_Level|eyomukaaga]].<ref name="AB35">{{cite web |date=12 October 2015 |title=Disappointment as Museveni Snubs Kigezi College Fundraising |url=http://www.chimpreports.com/disappointment-as-museveni-snubs-kigezi-college-fundraising/ |publisher=CHIMPREPORTS}}</ref> N’ekyavaamu, yafuna [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|satifikeeti ye eya PLE]] mu 1995, [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|satifikeeti ye eya UCE]] mu 1999 ne [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|satifikeeti ya UACE]] mu 2001.
Baryayanga yeeyongerayo mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] [[:en:University_education|okusoma mu Ssettendekero]] gye yatikkirwa mu 2007 n’afuna diguli y'emisomo gy'obwoleke. Ng'akyali mu ttendekero lye limu ery’amatendekero aga waggulu, Baryayanga yafuna satifikeeti [[:en:CCNA|CCNA]] mu 2008 okusinziira nti yali ayagala nnyo ebya tekinologiya w’amawulire mu kiseera ekyo. Yagenda mu maaso n’okutumbula okumanya kwe ku kompyuta ng’afuna satifikeeti ya [[:en:Microsoft_Certified_Professional|MCSE]] (2010) okuva mu [[:en:Tirat_Carmel|kkampuni ya Tirat Carmel]] mu Israel.<ref name="AB1">{{Cite web |title=BARYAYANGA ANDREW AJA |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344 |publisher=Parliament of Uganda}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344 "BARYAYANGA ANDREW AJA"]. Parliament of Uganda.</cite></ref>
== Emirimu ==
Oluvannyuma lw’okufuna diguli mu 2007, Baryayanga yakola nga maneja wa kkampuni ya [[:en:LockPath|maneja w’okuwagira okugoberera amateeka]] mu kkampuni ya ''De Point Consultants Limited'' . Mu 2009, yatandikawo era n’aweereza ng'omutandisi wa ''kkampuni ya Baata Engineering Company'', ekifo ky’akyalimu.
Mu 2011, Baryayanga yeegatta ku by'obufuzi eby’okulonda nga munnabyabufuzi eyeetongodde oluvannyuma lw’okugwa n’ekibiina [[:en:National_Resistance_Movement|kya NRM]] mu kamyufu. Yagenda mu maaso n’awangula akalulu ke akasooka era n’afuuka omubaka wa [[:en:List_of_members_of_the_ninth_Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey’omwenda]] ng’akiikirira Munisipaali y’e Kabale. Mu 2016, yaddamu n'awangula era akyagenda mu maaso n’okuweereza ekitundu kye kimu mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’ekkumi]] eya [[:en:Uganda|Pearl of Africa]] .
Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’omwenda]], Baryayanga yaweereza ku ''kakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, abakulu mu gavumenti n’ebitongole by’eggwanga'' n’akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by’obugagga eby’omu'' ttaka era mu kisanja kino, yasoomooza obuyinza bwa [[:en:Inspector_general|Kaliisoliiso wa Gavumenti]] okunoonyereza, okuteesa okusazaamu okugula ebintu ku bikwatagana ne [[:en:Karuma_Hydroelectric_Power_Station|pulojekiti y'ebbibiro ly’amasannyalaze e Karuma]] .<ref name="AB31">{{Cite web |title=Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015); |url=http://www.ulii.org/node/15896 |publisher=ULII}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.ulii.org/node/15896 "Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015);"]. ULII.</cite></ref> Mu Palamenti ey'ekkumi, yali [[:en:Whip_(politics)|Nampala w'ababaka abatalina bibiina]] era akyagenda mu maaso n'okuweereza ku ''[[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] akavunaanyizibwa ku kakiiko, aka State Authorities & State Enterprises'' n'akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by'obugagga eby'omu ttaka'' mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] . Baryayanga alwanirira eddembe lya bannabyabufuzi abetongodde oba abatalina bibiina mu Palamenti era y’omu ku bakulu abaawandiika ''ebbago ly’etteeka erifuga amafuta erya 2014'' .<ref name="AB24">{{cite web |title=Chinese company demands top role in Karuma project |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Chinese-company-demands-top-role-in-Karuma-project/-/688334/1902584/-/7mtapaz/-/%2523 |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="AB34">{{cite web |date=February 2021 |title=Biofuels Bill 2014 promised, still pending |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Biofuels-Bill-2014-promised---still-pending/688342-3822256-l7w2kcz/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]]
* [[:en:Kigezi_sub-region|Ekitundu ky'e Kigezi]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20211218095055/https://www.baataengineering.com/ Omukutu gwa Baata Engineering]
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi abasajja]]
cyyr941xcdgrzqelhg3x9v6f7qzt822
66190
66186
2026-08-02T18:35:18Z
Kisakye Jane
9195
nterezezaamu mu kiwandiiko
66190
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Andrew Aja Baryayanga''' (yazaalibwa 2 Ogwomwenda 1979, Munnayuganda Addukanya emirimu mu Uganda, alina [[:en:Microsoft_Certified_Professional|obukugu mu bya Kompyuta]], musuubuzi era munnabyabufuzi. Ono ye [[:en:Parliament_of_Uganda|mubaka wa Palamenti]] owa Munisipaali y’e [[:en:Kabale|Kabale]]<ref name="AB26">{{cite web|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1451421/kabale-scribes-launch-maternal-health-campaign|title=Kabale scribes launch maternal health campaign|publisher=[[New Vision]]}}</ref> kati aweereza [[:en:Term_of_office|ekisanja]] kye kyakubiri era [[:en:Independent_politician|talina kibiina kya byabufuzi kyonna]] mu Uganda.<ref name="AB12">{{cite web|url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344|title=BARYAYANGA ANDREW AJA|publisher=Parliament of Uganda}}</ref>
Baryayanga yali [[:en:Whip_(politics)|Nampala w'ababaka abatalina bibiina]]<ref name="AB22">{{cite web |title=PAC expels MP over extortion |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/PAC-expels-MP-extortion/2466686-3460208-format-xhtml-14dnl1r/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref> era yaweereza ku ''[[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] akavunaanyizibwa ku bukiiko, State'' n'akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by'obugagga eby'omuttaka'' mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] .<ref name="AB23">{{cite web |title=MPs want action on 'wetland degradation' in Kalungu district |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/MPs-action--wetland-degradation--Kalungu-district/2466686-3393166-format-xhtml-iwx1g/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="AB25">{{cite web |date=14 October 2016 |title=Uganda, UK MPs to exchange visits |url=http://eagle.co.ug/2016/10/14/uganda-uk-mps-exchange-visits.html |publisher=Eagle Online}}</ref>
Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’omwenda]], Baryayanga yaweereza ku ''kakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, abakulu mu gavumenti n’ebitongole by’eggwanga'' n’akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by’obugagga eby’omu ttaka'' era mu kisanja kino, yawakanya okunoonyereza kwa [[:en:Inspector_general|Kaliisoliiso wa Gavumenti]] ku [[:en:Karuma_Hydroelectric_Power_Station|pulojekiti y'ebbibiro ly’amasannyalaze e Karuma]] mu [[:en:Constitutional_court|kkooti ya ssemateeka]] .<ref name="AB31">{{cite web |title=Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015); |url=http://www.ulii.org/node/15896 |publisher=ULII}}</ref><ref name="AB32">{{cite web |date=4 October 2013 |title=Questions over Karuma dam |url=https://www.independent.co.ug/questions-karuma-dam/ |work=[[The Independent (Uganda)|The Independent]]}}</ref><ref name="AB27">{{cite web |date=22 July 2011 |title=Fire-fighting in energy ministry |url=https://www.independent.co.ug/fire-fighting-energy-ministry/ |work=[[The Independent (Uganda)|The Independent]]}}</ref> Baryayanga era ye yatandikawo ''kkampuni ya Baata Engineering evunaanyizibwa ku by'okuzimba'', kkampuni ekola emirimu gyayo mu buvanjuba bwa Afrika.<ref name="AB29">{{cite web |title=About us |url=http://www.baataengineering.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218095055/https://www.baataengineering.com/ |archive-date=18 December 2021 |publisher=Baata Engineering Company}}</ref>
== Obuto bwe n’okusoma ==
Baryayanga yazaalibwa mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]] [[:en:Kigezi_sub-region|mu kitundu ky'e Kigezi]] nga 24 Ogwomwenda 1979 mu maka [[:en:Christians|g'Abakristaayo]] [[:en:Kiga_people|ag'Abakiga]] . Yasomera mu Kigezi High School Primary okusoma pulayimale ne [[:en:Kigezi_College_Butobere|Kigezi College Butobere]] gye yatuulira [[:en:O-level|siniya ey'okuna]] n'[[:en:GCE_Advanced_Level|eyomukaaga]].<ref name="AB35">{{cite web |date=12 October 2015 |title=Disappointment as Museveni Snubs Kigezi College Fundraising |url=http://www.chimpreports.com/disappointment-as-museveni-snubs-kigezi-college-fundraising/ |publisher=CHIMPREPORTS}}</ref> N’ekyavaamu, yafuna [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|satifikeeti ye eya PLE]] mu 1995, [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|satifikeeti ye eya UCE]] mu 1999 ne [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|satifikeeti ya UACE]] mu 2001.
Baryayanga yeeyongerayo mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] [[:en:University_education|okusoma mu Ssettendekero]] gye yatikkirwa mu 2007 n’afuna diguli y'emisomo gy'obwoleke. Ng'akyali mu ttendekero lye limu ery’amatendekero aga waggulu, Baryayanga yafuna satifikeeti [[:en:CCNA|CCNA]] mu 2008 okusinziira nti yali ayagala nnyo ebya tekinologiya w’amawulire mu kiseera ekyo. Yagenda mu maaso n’okutumbula okumanya kwe ku kompyuta ng’afuna satifikeeti ya [[:en:Microsoft_Certified_Professional|MCSE]] (2010) okuva mu [[:en:Tirat_Carmel|kkampuni ya Tirat Carmel]] mu Israel.<ref name="AB1">{{cite web |title=BARYAYANGA ANDREW AJA |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344 |publisher=Parliament of Uganda}}</ref>
== Emirimu ==
Oluvannyuma lw’okufuna diguli mu 2007, Baryayanga yakola nga maneja wa kkampuni ya [[:en:LockPath|maneja w’okuwagira okugoberera amateeka]] mu kkampuni ya ''De Point Consultants Limited'' . Mu 2009, yatandikawo era n’aweereza ng'omutandisi wa ''kkampuni ya Baata Engineering Company'', ekifo ky’akyalimu.
Mu 2011, Baryayanga yeegatta ku by'obufuzi eby’okulonda nga munnabyabufuzi eyeetongodde oluvannyuma lw’okugwa n’ekibiina [[:en:National_Resistance_Movement|kya NRM]] mu kamyufu. Yagenda mu maaso n’awangula akalulu ke akasooka era n’afuuka omubaka wa [[:en:List_of_members_of_the_ninth_Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey’omwenda]] ng’akiikirira Munisipaali y’e Kabale. Mu 2016, yaddamu n'awangula era akyagenda mu maaso n’okuweereza ekitundu kye kimu mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’ekkumi]] eya [[:en:Uganda|Pearl of Africa]] .
Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’omwenda]], Baryayanga yaweereza ku ''kakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, abakulu mu gavumenti n’ebitongole by’eggwanga'' n’akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by’obugagga eby’omu'' ttaka era mu kisanja kino, yasoomooza obuyinza bwa [[:en:Inspector_general|Kaliisoliiso wa Gavumenti]] okunoonyereza, okuteesa okusazaamu okugula ebintu ku bikwatagana ne [[:en:Karuma_Hydroelectric_Power_Station|pulojekiti y'ebbibiro ly’amasannyalaze e Karuma]] .<ref name="AB31">{{Cite web |title=Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015); |url=http://www.ulii.org/node/15896 |publisher=ULII}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.ulii.org/node/15896 "Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015);"]. ULII.</cite></ref> Mu Palamenti ey'ekkumi, yali [[:en:Whip_(politics)|Nampala w'ababaka abatalina bibiina]] era akyagenda mu maaso n'okuweereza ku ''[[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] akavunaanyizibwa ku kakiiko, aka State Authorities & State Enterprises'' n'akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by'obugagga eby'omu ttaka'' mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] . Baryayanga alwanirira eddembe lya bannabyabufuzi abetongodde oba abatalina bibiina mu Palamenti era y’omu ku bakulu abaawandiika ''ebbago ly’etteeka erifuga amafuta erya 2014'' .<ref name="AB24">{{cite web |title=Chinese company demands top role in Karuma project |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Chinese-company-demands-top-role-in-Karuma-project/-/688334/1902584/-/7mtapaz/-/%2523 |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="AB34">{{cite web |date=February 2021 |title=Biofuels Bill 2014 promised, still pending |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Biofuels-Bill-2014-promised---still-pending/688342-3822256-l7w2kcz/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]]
* [[:en:Kigezi_sub-region|Ekitundu ky'e Kigezi]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20211218095055/https://www.baataengineering.com/ Omukutu gwa Baata Engineering]
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi abasajja]]
e0umucsxfbhek4igrttniisznpzvykc
66192
66190
2026-08-02T18:38:20Z
Kisakye Jane
9195
nterezezaamu
66192
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Andrew Aja Baryayanga''' (yazaalibwa 2 Ogwomwenda 1979, Munnayuganda Addukanya emirimu mu Uganda, alina [[:en:Microsoft_Certified_Professional|obukugu mu bya Kompyuta]], musuubuzi era munnabyabufuzi. Ono ye [[:en:Parliament_of_Uganda|mubaka wa Palamenti]] owa Munisipaali y’e [[:en:Kabale|Kabale]]<ref name="AB26">{{cite web|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1451421/kabale-scribes-launch-maternal-health-campaign|title=Kabale scribes launch maternal health campaign|publisher=[[New Vision]]}}</ref> kati aweereza [[:en:Term_of_office|ekisanja]] kye kyakubiri era [[:en:Independent_politician|talina kibiina kya byabufuzi kyonna]] mu Uganda.<ref name="AB12">{{cite web|url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344|title=BARYAYANGA ANDREW AJA|publisher=Parliament of Uganda}}</ref>
Baryayanga yali [[:en:Whip_(politics)|Nampala w'ababaka abatalina bibiina]]<ref name="AB22">{{cite web |title=PAC expels MP over extortion |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/PAC-expels-MP-extortion/2466686-3460208-format-xhtml-14dnl1r/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref> era yaweereza ku ''[[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] akavunaanyizibwa ku bukiiko, State'' n'akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by'obugagga eby'omuttaka'' mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] .<ref name="AB23">{{cite web |title=MPs want action on 'wetland degradation' in Kalungu district |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/MPs-action--wetland-degradation--Kalungu-district/2466686-3393166-format-xhtml-iwx1g/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="AB25">{{cite web |date=14 October 2016 |title=Uganda, UK MPs to exchange visits |url=http://eagle.co.ug/2016/10/14/uganda-uk-mps-exchange-visits.html |publisher=Eagle Online}}</ref>
Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’omwenda]], Baryayanga yaweereza ku ''kakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, abakulu mu gavumenti n’ebitongole by’eggwanga'' n’akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by’obugagga eby’omu ttaka'' era mu kisanja kino, yawakanya okunoonyereza kwa [[:en:Inspector_general|Kaliisoliiso wa Gavumenti]] ku [[:en:Karuma_Hydroelectric_Power_Station|pulojekiti y'ebbibiro ly’amasannyalaze e Karuma]] mu [[:en:Constitutional_court|kkooti ya ssemateeka]] <ref name="AB252">{{cite web|url=http://eagle.co.ug/2016/10/14/uganda-uk-mps-exchange-visits.html|title=Uganda, UK MPs to exchange visits|date=14 October 2016|publisher=Eagle Online}}</ref> Baryayanga era ye yatandikawo ''kkampuni ya Baata Engineering evunaanyizibwa ku by'okuzimba'', kkampuni ekola emirimu gyayo mu buvanjuba bwa Afrika.<ref name="AB29">{{cite web |title=About us |url=http://www.baataengineering.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218095055/https://www.baataengineering.com/ |archive-date=18 December 2021 |publisher=Baata Engineering Company}}</ref>
== Obuto bwe n’okusoma ==
Baryayanga yazaalibwa mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]] [[:en:Kigezi_sub-region|mu kitundu ky'e Kigezi]] nga 24 Ogwomwenda 1979 mu maka [[:en:Christians|g'Abakristaayo]] [[:en:Kiga_people|ag'Abakiga]] . Yasomera mu Kigezi High School Primary okusoma pulayimale ne [[:en:Kigezi_College_Butobere|Kigezi College Butobere]] gye yatuulira [[:en:O-level|siniya ey'okuna]] n'[[:en:GCE_Advanced_Level|eyomukaaga]].<ref name="AB35">{{cite web |date=12 October 2015 |title=Disappointment as Museveni Snubs Kigezi College Fundraising |url=http://www.chimpreports.com/disappointment-as-museveni-snubs-kigezi-college-fundraising/ |publisher=CHIMPREPORTS}}</ref> N’ekyavaamu, yafuna [[:en:Primary_School_Leaving_Examination|satifikeeti ye eya PLE]] mu 1995, [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|satifikeeti ye eya UCE]] mu 1999 ne [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|satifikeeti ya UACE]] mu 2001.
Baryayanga yeeyongerayo mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] [[:en:University_education|okusoma mu Ssettendekero]] gye yatikkirwa mu 2007 n’afuna diguli y'emisomo gy'obwoleke. Ng'akyali mu ttendekero lye limu ery’amatendekero aga waggulu, Baryayanga yafuna satifikeeti [[:en:CCNA|CCNA]] mu 2008 okusinziira nti yali ayagala nnyo ebya tekinologiya w’amawulire mu kiseera ekyo. Yagenda mu maaso n’okutumbula okumanya kwe ku kompyuta ng’afuna satifikeeti ya [[:en:Microsoft_Certified_Professional|MCSE]] (2010) okuva mu [[:en:Tirat_Carmel|kkampuni ya Tirat Carmel]] mu Israel.<ref name="AB1">{{cite web |title=BARYAYANGA ANDREW AJA |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=344 |publisher=Parliament of Uganda}}</ref>
== Emirimu ==
Oluvannyuma lw’okufuna diguli mu 2007, Baryayanga yakola nga maneja wa kkampuni ya [[:en:LockPath|maneja w’okuwagira okugoberera amateeka]] mu kkampuni ya ''De Point Consultants Limited'' . Mu 2009, yatandikawo era n’aweereza ng'omutandisi wa ''kkampuni ya Baata Engineering Company'', ekifo ky’akyalimu.
Mu 2011, Baryayanga yeegatta ku by'obufuzi eby’okulonda nga munnabyabufuzi eyeetongodde oluvannyuma lw’okugwa n’ekibiina [[:en:National_Resistance_Movement|kya NRM]] mu kamyufu. Yagenda mu maaso n’awangula akalulu ke akasooka era n’afuuka omubaka wa [[:en:List_of_members_of_the_ninth_Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey’omwenda]] ng’akiikirira Munisipaali y’e Kabale. Mu 2016, yaddamu n'awangula era akyagenda mu maaso n’okuweereza ekitundu kye kimu mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’ekkumi]] eya [[:en:Uganda|Pearl of Africa]] .
Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ey’omwenda]], Baryayanga yaweereza ku ''kakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, abakulu mu gavumenti n’ebitongole by’eggwanga'' n’akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by’obugagga eby’omu'' ttaka era mu kisanja kino, yasoomooza obuyinza bwa [[:en:Inspector_general|Kaliisoliiso wa Gavumenti]] okunoonyereza, okuteesa okusazaamu okugula ebintu ku bikwatagana ne [[:en:Karuma_Hydroelectric_Power_Station|pulojekiti y'ebbibiro ly’amasannyalaze e Karuma]] .<ref name="AB31">{{cite web |title=Baryayanga v Attorney General (CONSTITUTIONAL APPLICATION NO. 2 OF 2013) [2015] UGCC 1 (29 January 2015); |url=http://www.ulii.org/node/15896 |publisher=ULII}}</ref> Mu Palamenti ey'ekkumi, yali [[:en:Whip_(politics)|Nampala w'ababaka abatalina bibiina]] era akyagenda mu maaso n'okuweereza ku ''[[:en:Parliamentary_Committees_of_the_United_Kingdom|kakiiko]] akavunaanyizibwa ku kakiiko, aka State Authorities & State Enterprises'' n'akakiiko ''akavunaanyizibwa ku by'obugagga eby'omu ttaka'' mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] . Baryayanga alwanirira eddembe lya bannabyabufuzi abetongodde oba abatalina bibiina mu Palamenti era y’omu ku bakulu abaawandiika ''ebbago ly’etteeka erifuga amafuta erya 2014'' .<ref name="AB24">{{cite web |title=Chinese company demands top role in Karuma project |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Chinese-company-demands-top-role-in-Karuma-project/-/688334/1902584/-/7mtapaz/-/%2523 |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="AB34">{{cite web |date=February 2021 |title=Biofuels Bill 2014 promised, still pending |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Biofuels-Bill-2014-promised---still-pending/688342-3822256-l7w2kcz/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]]
* [[:en:Kigezi_sub-region|Ekitundu ky'e Kigezi]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* [https://web.archive.org/web/20160319224843/http://www.parliament.go.ug/new/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda]
* [https://web.archive.org/web/20211218095055/https://www.baataengineering.com/ Omukutu gwa Baata Engineering]
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi abasajja]]
72khtgfpvl8njo1dmm5g99z9atgegea
Rwot Acana
0
13053
66352
65997
2026-08-03T10:32:25Z
Kinenkey
10423
Kinenkey moved page [[Rwot Akana]] to [[Rwot Acana]]: Misspelled title
65997
wikitext
text/x-wiki
lo
'''Rwot David Onen Acana II''' (yazaalibwa mu 1967) mukulembeze w’ebyobuwangwa [[Yuganda|mu Uganda]] era akola nga Omukulu [[Globalrhythm.net, 27 September 2005: Pearl of Africa Music (PAM) Awards to Honor Uganda's Best|w’Abaacholi]] Omukulu era akulira ekitongole ky’ebyobuwangwa ekya Acholi, Ker Kwaro Acholi, okuva lwe yafuuka owetutumu mu Ogwolubereberye 2005.<ref>{{Cite web |title=Rwot coronation set |url=http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1133216/rwot-coronation-set |access-date=2025-09-22 |website=New Vision}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2025-06-23 |title=Government Affirms Rwot Acana as Legitimate Acholi Paramount Chief |url=https://plusnews.ug/government-affirms-rwot-acana-as-legitimate-acholi-paramount-chief/ |access-date=2025-09-22 |website=Plus News |language=en-US}}</ref> Amanyiddwa nnyo olw’okulwanirira okuzimba emirembe, obwenkanya obw’ennono, n’okutabaganya abantu mu Bukiikakkono bwa Uganda.<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-06-22 |title=Inside fight to dethrone Acholi paramount chief |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/inside-fight-to-dethrone-acholi-paramount-chief-4665690 |access-date=2025-09-22 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Obuto bwe ne Ker Kwaro Acholi ==
Rwot Achana II yazaalibwa mu 1967 okuva ku mugenzi Rwot Justine Achana ow’ekika kya Payira, nga ye yasinga obungi mu bika byonna eby’Acholi, ne Ms Peninnah Achaa, ow’ekika kya Bwobo.<ref>{{Cite web |date=2021-02-02 |title=A new dawn or Acholi Kingdom |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/a-new-dawn-or-acholi-kingdom-1476296 |access-date=2025-09-22 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Rwot Achana II yatuuzibwa ku bwa Acholi Paramount Chief e Gulu mu ogw'olubereberye 2005, ekifo kino bwe kyakatondebwawo okukwasaganya obukulembeze bw’ekika kya Acholi wansi w’obuyinza bumu obw’ebyobuwangwa.<ref name=":2">{{Cite web |title=Rwot David Acana II {{!}} Conciliation Resources |url=https://www.c-r.org/who-we-are/people/rwot-david-acana-ii |access-date=2025-09-22 |website=www.c-r.org}}</ref> Yafuuka akulira ekitiibwa kya Ker Kwaro Acholi oluvannyuma lw'okutandikibwawo mu 2000.<ref name=":0"/>
Ker Kwaro Acholi kifo kya mpisa eky’aba Acholi abakulu era ekifo ekikulu mu nfuga y’ebyobuwangwa.<ref name=":1">{{Cite web |title=Tags: acholi - Ker Kwaro Acholi |url=https://kerkwaroacholi.org/news-tags/acholi |access-date=2025-09-22 |website=kerkwaroacholi.org}}</ref> Ekitongole kino kigamba nti ekitebe kyakyo kiri mu kibuga Gulu mu Bukiikakkono bwa Uganda.<ref name=":1" /> Okunoonyereza ku kitongole kino kulaga okugatta kwakyo oluvannyuma lwa 2005, nga waliwo kaweefube w’okuteeka mu butongole ensengeka z’okutabaganya, ensonga z’obuwangwa, n’enkulaakulana y’ekitundu nga bakolagana n’abazannyi ab’ebweru.<ref>{{Cite web |url=https://pure.aber.ac.uk/ws/portalfiles/portal/11371362/Paine_C.pdf |title=Archive copy |access-date=2026-04-26 |archive-date=2025-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250821020735/https://pure.aber.ac.uk/ws/portalfiles/portal/11371362/Paine_C.pdf |url-status=dead }}</ref>
== Okuzimba emirembe n’okukwatagana n’obwenkanya ==
Mu biseera eby’oluvannyuma eby’olutalo n’eggye [https://www.bbc.com/news/world-africa-55921421 lya Lord’s Resistance Army], Acana yanyigiriza mu lujjudde okugonjoola ensonga mu nteeseganya era n’awagira enzirukanya y’obukuubagano ey’ennono.<ref name=":2"/> Mu ogw'ekkuminebiri wa 2016 yakulembera oba yakulembera wamu ekibinja ky'abakulembeze b'obukiikakkono bwa Uganda okugenda e The Hague okwetegereza omusango gwa [https://web.archive.org/web/20250821020735/https://pure.aber.ac.uk/ws/portalfiles/portal/11371362/Paine_C.pdf kkooti y'ensi yonna] ogwa [https://web.archive.org/web/20250821020735/https://pure.aber.ac.uk/ws/portalfiles/portal/11371362/Paine_C.pdf Dominic Ongwen], omuduumizi wa LRA oluvannyuma eyasingisibwa emisango gy'olutalo n'okumenya [https://web.archive.org/web/20250821020735/https://pure.aber.ac.uk/ws/portalfiles/portal/11371362/Paine_C.pdf obuntubulamu] .<ref>{{Cite web |title=Acholi Paramount Chief to Lead Delegation to Ongwen Trial |url=https://ugandaradionetwork.net/story/icc-ugandas-pending-bid-to-quit-icc-will-not-affect-ongwen-trial |access-date=2025-09-22 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dominic Ongwen {{!}} Coalition for the International Criminal Court |url=https://www.coalitionfortheicc.org/cases/dominic-ongwen |access-date=2025-09-22 |website=www.coalitionfortheicc.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ongwen {{!}} International Criminal Court |url=https://www.icc-cpi.int/uganda/ongwen |access-date=2025-09-22 |website=www.icc-cpi.int |language=en}}</ref><ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-55921421</ref>
== Enkaayana z’obukulembeze ==
Okuva mu makkati ga 2023 ekiwayi ky’abakulembeze b’ekika kya Acholi kyawakanya obuyinza bwa Acana, ekyavaako okugezaako okukyusa ssemateeka w’ekitongole kino n’okutegeka omuntu agenda okudda mu bigere. Kino kyategeezebwa mu ogw'omukaaga 2024 ku kaweefube w’oku “muggya ku ntebe” n’okudda emabega mu mateeka agafuga ebiwandiiko ebivuganyizibwako.<ref name=":0"/> Nga 14 ogw'omukaaga 2024 ekibiina ekyekutudde ku nsonga eno kyalangirira okulondebwa kwa Rwot Richard Santo Apire nga Paramount Chief avuganya, ekintu Acana n'abawagizi be kye baagaana nti kimenya mateeka.<ref>{{Cite web |date=2024-06-16 |title=Rwot Apire elected Acholi Paramount Chief amidst controversy and allegations |url=https://www.radiocomnetu.org/rapafmpader/2024/06/16/145/ |access-date=2025-09-22 |website=Rapa FM Pader |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2024-06-12 |title=Acana: Planned election of new Acholi Paramount Chief illegal |url=https://www.independent.co.ug/acana-planned-election-of-new-acholi-paramount-chief-illegal/ |access-date=2025-09-22 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Omagor |first=Joseph |title=Acholi seek truce after cultural institution falls into disrepute |url=https://nilepost.co.ug/news/204325/acholi-seek-truce-after-cultural-institution-falls-into-disrepute |access-date=2025-09-22 |website=Nilepost News |language=en}}</ref>
Gavumenti ya Uganda ng’eyita mu Minisita w’ekikula ky’abantu, abakozi n’enkulaakulana y’embeera z’abantu [[Betty Amongi]], yategeeza nga 23 ogw'omukaaga 2025 nti Acana II ye Katikkiro wa Acholi Paramount omutuufu amanyiddwa gavumenti.<ref>{{Cite web |title=Gov't Recognizes Rwot Acana as Legitimate Acholi Paramount Chief-Minister Amongi |url=https://ugandaradionetwork.net/story/govt-recognizes-rwot-acana-as-legitimate-acholi-paramount-chief-minister-amongi |access-date=2025-09-22 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Uma |first=Patrick |date=2025-06-23 |title=Amongi: Gov't Knows Only One Paramount Chief of Acholi |url=https://chimpreports.com/amongi-govt-knows-only-one-paramount-chief-of-acholi/ |access-date=2025-09-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Odongo Okune|Michael Moses Odongo Okune, omusajja omulala]]
* [[Ssekabaka Mutesa II|Mutesa II]]
== Ebijjuliziddwa ==
<references />
3c5i9p98lc1p0n30gtcy1eziooxpwnh
Mathias Mpuuga
0
13099
66133
62908
2026-08-02T17:06:39Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
66133
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
opnapbpd3s8ho0bjs2fp9yi81pcx6a1
66134
66133
2026-08-02T17:08:24Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ekijuliziddwa
66134
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku ttendekero lya Law Development Centre]]
hw7vzglnmue7zf55z4lfewzw9bgbg7x
66135
66134
2026-08-02T17:14:59Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
66135
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku ttendekero lya Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
cwaadhl3f7gfwf6a73twds5dcphqua5
66138
66135
2026-08-02T17:17:15Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
66138
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku ttendekero lya Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
ngteaajd0uz6oogbnp5zxeioiyvwn8l
66139
66138
2026-08-02T17:19:03Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
66139
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku ttendekero lya Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
a6ap2fqjqkzefag64a1p02m723elpx4
66141
66139
2026-08-02T17:22:20Z
Ssebuufu
9882
Ntaddemu Emirimu gye
66141
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku ttendekero lya Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
ab0b7d7fdnbivfjk76ny46mogex7271
66142
66141
2026-08-02T17:23:01Z
Ssebuufu
9882
removed [[Category:Abaasomerako ku ttendekero lya Law Development Centre]]; added [[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66142
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
lv1a6stkspvvwaaixuywpfengj5f1zu
66146
66142
2026-08-02T17:29:23Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
66146
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
9rcoy5usss630e1pjfnmrs8v3gcavv4
66147
66146
2026-08-02T17:31:49Z
Ssebuufu
9882
66147
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
piuo3f13b3hi2y8kq5l6jru9pb00sxz
66150
66147
2026-08-02T17:33:33Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
66150
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abava e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
1pdm7y56woxvqokd66ogf6raybuoqsr
66151
66150
2026-08-02T17:34:05Z
Ssebuufu
9882
removed [[Category:Abantu abava e Masaka]]; added [[Category:Abantu abav' e Masaka]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66151
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
abech1m18go9oih6cwy6k08debonyv7
66152
66151
2026-08-02T17:36:34Z
Ssebuufu
9882
Ngasseeko ettuluba
66152
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu [[:en:Lwengo_District|Disitulikiti y’e Lwengo]] mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
7gsy69nref2wz31ru0erw2qc66jibmc
66155
66152
2026-08-02T17:37:53Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'emisomo gye */
66155
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
q51km4fx7rk4qbej6yqzpmie8wldshs
66156
66155
2026-08-02T17:38:54Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'emisomo gye */
66156
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
br6mp4lgn4x6red0lc4wjq2oni13je2
66157
66156
2026-08-02T17:39:37Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'emisomo gye */
66157
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[:en:Muteesa_I_Royal_University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
3lypioupi39a33ixq7hcvw5t41um2o3
66158
66157
2026-08-02T17:40:23Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu */
66158
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y'e Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
4xdqwk2iut8cw5qal4qrff96p6chzln
66162
66158
2026-08-02T17:41:34Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu */
66162
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[:en:Kampala|Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
snf4syab9qtmrzp1yjtuf2fo8cio3io
66163
66162
2026-08-02T17:43:36Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu */
66163
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[:en:Rubaga|Rubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
k1eu0hnrprc4q0svnyryj4eki0x3fbv
66164
66163
2026-08-02T17:45:17Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu */
66164
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[:en:Uganda|Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
d3u4uk6wp58i724y32w28r5afk8h8sj
66165
66164
2026-08-02T17:45:48Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu */
66165
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
3rvk37oe0ztuhiirgqq7o4w2mvu86wi
66166
66165
2026-08-02T17:46:46Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'emisomo gye */
66166
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
1qyzioy0gsxmkrqloxci9qk77k221i8
66167
66166
2026-08-02T17:47:40Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'emisomo gye */
66167
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
6l5zocddwamm9su4puqkldff1uiytyp
66168
66167
2026-08-02T17:48:33Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'emisomo gye */
66168
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
c1qapwhrfmg0tud2haedtbco0tuu4gj
66169
66168
2026-08-02T17:49:27Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'emisomo gye */
66169
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
muqo9benlbjbt6n9mo1vj31zv7ssq6z
66170
66169
2026-08-02T17:50:55Z
Ssebuufu
9882
66170
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
eec360lvucpdgifpnetpam9wbjtu5qm
66171
66170
2026-08-02T17:51:34Z
Ssebuufu
9882
66171
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
dj3tyioa8tqe0sni3wm182wlaesuq58
66172
66171
2026-08-02T17:52:22Z
Ssebuufu
9882
66172
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
7nvml8kgya0efxtu1m0113y1ynv19wg
66173
66172
2026-08-02T17:53:03Z
Ssebuufu
9882
66173
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
gxhru4q6bek9vodvyku8iucium2s9hn
66174
66173
2026-08-02T17:54:27Z
Ssebuufu
9882
/* Omulimu gw’ebyobufuzi */
66174
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu [[:en:1996_Ugandan_presidential_election|kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996]] . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
l23unbgb1ll4z0pwreionmva6akly1c
66175
66174
2026-08-02T17:54:56Z
Ssebuufu
9882
/* Omulimu gw’ebyobufuzi */
66175
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
erl6tya9004e33a7l4a5eobjilv8wm8
66176
66175
2026-08-02T17:55:24Z
Ssebuufu
9882
/* Omulimu gw’ebyobufuzi */
66176
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yakola nga mmemba w’Obwakabaka [[:en:Buganda|bwa Buganda]] [[:en:Lukiiko|Lukiiko]] (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
kddclj5du9q59sgw6lpdkumysupex49
66177
66176
2026-08-02T17:58:34Z
Ssebuufu
9882
/* Omulimu gw’ebyobufuzi */
66177
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. [[:en:Leader_of_the_Opposition_(Uganda)|Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti]] mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
hv6hsqypz9st2eo6u194f0so8xkyqmn
66178
66177
2026-08-02T18:06:56Z
Ssebuufu
9882
/* Omulimu gw’ebyobufuzi */
66178
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
shxgrlep2u08uymnt3aqvgl1845h3lk
66179
66178
2026-08-02T18:12:29Z
Ssebuufu
9882
/* Omulimu gw’ebyobufuzi */
66179
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* Bashir Kazibwe
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
e04stc4d3eicfavmyt908cbiamd9c52
66180
66179
2026-08-02T18:16:54Z
Ssebuufu
9882
/* Laba ne */
66180
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
8k8xd0xr4j8qzmpfn1p4p03045879z8
66181
66180
2026-08-02T18:18:21Z
Ssebuufu
9882
Ntaddemu ebijuliziddwa
66181
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
iohq96qm98u5dg7507z6bnjd63d3chl
66182
66181
2026-08-02T18:21:28Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'emisomo gye */
66182
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
80q92jjqyc7azx2xbf077hkow03u9y5
66183
66182
2026-08-02T18:23:14Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'emisomo gye */
66183
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
hk6xwgkd3wzxkdzk8zy6nre2irmn79a
66185
66183
2026-08-02T18:31:53Z
Ssebuufu
9882
66185
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
smz8kk382i6shll66b0xsyl3ynl4d52
66187
66185
2026-08-02T18:32:33Z
Ssebuufu
9882
66187
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa PaAlamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
s0ku68utipggv1kss39ye4kca3utt9y
66188
66187
2026-08-02T18:33:01Z
Ssebuufu
9882
66188
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
psahypsp2rtulll08qx517wn4nfu1f2
66189
66188
2026-08-02T18:33:33Z
Ssebuufu
9882
66189
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
se9mi01bs31dw2q4iapbodhlesh431a
66191
66189
2026-08-02T18:35:20Z
Ssebuufu
9882
66191
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
lpn0a0kdd7spgjexxdr5t094azyr70h
66193
66191
2026-08-02T18:44:30Z
Ssebuufu
9882
66193
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekatti<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
6gulll8se2qr1o6d28ngkgmgw692e13
66194
66193
2026-08-02T18:48:39Z
Ssebuufu
9882
66194
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeyali kaminsona wa palamenti ekiseera kye yamala mu Palamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
k5zl8dy1g0y4qxsqayw4yzehplz0r3w
66195
66194
2026-08-02T18:51:43Z
Ssebuufu
9882
66195
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi neemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
7kfe1eua82e9w81mkufygs60nly20du
66196
66195
2026-08-02T18:52:10Z
Ssebuufu
9882
66196
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
qituj4ozlnpccn0ht08cl75ujl2ajxv
66197
66196
2026-08-02T18:53:36Z
Ssebuufu
9882
66197
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
jmxzznbnfgdgqsqmar8oejsj0rk328g
66198
66197
2026-08-02T18:55:48Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe */
66198
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
mmj2rfojdp9rgwndcui0a7qdo0jjf4w
66199
66198
2026-08-02T18:56:24Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu */
66199
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
100loz7oa8ry4ikxi5bi0na3sgnx6bw
66200
66199
2026-08-02T18:57:30Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye */
66200
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], nga yali asomesa Geography ne Economics okuva mu 1998 okutuuka mu 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
nap8iomlq4yhvdse4ln07ssrfhx6vnd
66201
66200
2026-08-02T19:01:05Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye */
66201
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'er okuva mu y'ebyenguna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
l3hate6twn2drvd9yb8bsk5pgn4rwty
66202
66201
2026-08-02T19:01:54Z
Ssebuufu
9882
/* Wabweru w'ebyobufuzi */
66202
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ye yali Nannyini wa Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
cmcyo0qekrgxytvs8ihzvsa7x4o7mdq
66203
66202
2026-08-02T19:03:09Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye */
66203
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
mk1n2pux4a7d1lr4yq61s9977qk9o1a
66205
66203
2026-08-02T19:06:34Z
Ssebuufu
9882
/* Wabweru w'ebyobufuzi */
66205
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
2wmllpgsyxvlifprkdblxqp00vwa533
66208
66205
2026-08-02T19:09:43Z
Ssebuufu
9882
/* Omulimu gw’ebyobufuzi */
66208
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|2011]], yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Palamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
faxj4q7khdtj6jk36wkwd716igvhsy7
66209
66208
2026-08-02T19:12:11Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi */
66209
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti mu Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
o4lgjnkna86rtox27ojfzg1l1vrqs94
66210
66209
2026-08-02T19:13:54Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi */
66210
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[:en:Masaka|Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
ivwu571xl4b9mm4qmsh5uqzmyfp4toe
66211
66210
2026-08-02T19:15:38Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi */
66211
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukwanaganya era nga yaddukanya Liberal Consult Ltd, kkampuni ekola ku kwekenneenya n’okulondoola edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
rez4qd0hntthjkejxhhdigxr04dkw4p
66212
66211
2026-08-02T19:40:36Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi */
66212
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola era eyeekenneenya edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
p0r2vcireti87pv04h7ibp0df4zmoqc
66221
66212
2026-08-02T20:20:19Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye */
66221
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola era eyeekenneenya edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
bklth4sp0cnvphjqpr7bxls50ey44gx
66224
66221
2026-08-02T20:23:29Z
Ssebuufu
9882
/* Wabweru w'ebyobufuzi */
66224
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya edda eyakola ku ndagaano z’okulondoola pulojekiti eziweebwa ssente z’abagaba obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
icf8xqxrnck60h9xzpbhrtjy2b4vy98
66226
66224
2026-08-02T20:30:38Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye */
66226
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulu w’essomero era nga yaddukanya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
jmkvc8ihx0sdyvqbdneisp4lb49ff5r
66227
66226
2026-08-02T20:33:27Z
Ssebuufu
9882
/* Wabweru w'ebyobufuzi */
66227
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 mugwekkumi mu 1975) Munnayuganda, munnabyabufuzi, munnamateeka, era omusomesa nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Palamenti akikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma n’akiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa lwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yawerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) . Okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yeeyali kaminsona wa paalamenti ekiseera kye yamala mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
177bswva9gww7r4sass6kqg4akichsz
66228
66227
2026-08-02T21:02:27Z
Ssebuufu
9882
66228
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga pulayimale yagisomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
9n63ci8xvgw1xxxlt00doglwx1hmlxp
66229
66228
2026-08-02T21:06:30Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66229
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyegatta ku Masaka Secondary School, n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
dq35e831vq1urydbca4hs9f6i6lvbny
66230
66229
2026-08-02T21:07:23Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66230
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], n'amaliriza ebigezo bye ebya UCE mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
79spukewgrmemszincsd39yyyi1eaxf
66231
66230
2026-08-02T21:09:18Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66231
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], n'amaliriza ebigezo bye ebyomutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
2fmuev48isbcwgjtdx6nr27ltdjex9h
66232
66231
2026-08-02T21:10:20Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66232
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yayingira Nakyenyi Senior Secondary School mu A-levels, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Palamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
cqvles7cl5w9udj06nyye6164wzq4s8
66233
66232
2026-08-02T21:15:06Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66233
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School mu ku mutendera gwe ogwa siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
nbz9nd653jw7nlp8r3vxyfx7066t5ms
66234
66233
2026-08-02T21:21:00Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66234
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School mu ku mutendera gwe ogwa siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Oluvannyuma Mpuuga yayingira yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
8i9gkg03kqgwsad1nsr8m1yzztwro1m
66235
66234
2026-08-02T21:22:56Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66235
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School mu ku mutendera gwe ogwa siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
19i2yhofvulbygrevkydeah086lk9b7
66236
66235
2026-08-02T21:26:59Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66236
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School mu ku mutendera gwe ogwa siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina diguli eyookubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
7n0rgrl1s2g28vk7karxgswyty2nkvm
66237
66236
2026-08-02T21:32:02Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66237
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School mu ku mutendera gwe ogwa siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne diguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
ec2jcnfbzd7b1thgvnl3fihgo6porfm
66238
66237
2026-08-02T21:38:28Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66238
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli mu mateeka(LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
4vr8i5sxs65fblra3gu3b2qv9mqmora
66239
66238
2026-08-02T21:42:10Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66239
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa mu Law Development Center (LDC) n’atikkirwa dipulooma ya Postgraduate mu by’amateeka mu 2020 .
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
dqz0fgr1azhmf2fx7o1o3wrl3fnnp0s
66240
66239
2026-08-02T21:45:36Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66240
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku Law Development Center (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
1swxy0kjxll45t8a3746841c63ma0vj
66241
66240
2026-08-02T21:46:58Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66241
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku Law Development Center (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
a6bfpl35r84c4mu22asiet38io4l4zi
66242
66241
2026-08-02T21:56:26Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66242
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa nga mu mwezi gwekkumi nga 12 mu 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
n01svot8v6e58s7rytnrqbifw2tb3cw
66243
66242
2026-08-02T21:58:39Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66243
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 nga abazadde abamuzaala ye mugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
ea36tqzulpsgyn9kti3l3i9axo8hozg
66244
66243
2026-08-02T21:59:55Z
Ssebuufu
9882
/* Obuto bwe n'okusoma kwe. */
66244
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Ono omu ku bammemba batuuka ku lukiiko lwa Yunivasite [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 paka kati kati. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
5h44f8o6of19d1vauqbutginwopfh7z
66245
66244
2026-08-02T22:09:06Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gye */
66245
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo Uganda Young Democrats (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
m8f44u2owp8nk104kmy3jii3gtjple7
66246
66245
2026-08-02T22:23:16Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi */
66246
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kuwenjeza Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
tqi0350l4v0ppvghsazjotxmeocon8f
66247
66246
2026-08-02T22:24:56Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi */
66247
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kwa Pulezidenti mu Uganda okwaŋiwo mu 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
165hka1bbq7xf5zgims9edqlhpzzx79
66248
66247
2026-08-02T22:27:13Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi */
66248
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
00btuyc9k4yc7xnbgtye9ppjzefi3k0
66256
66248
2026-08-02T23:00:17Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi */
66256
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi. ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti (PAC) n’akakiiko akalonda abantu - akakiiko ka Paalamenti akakebera abantu. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n’okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
krrqlch0shs2lom9kd5ea1hdh3ybjhz
66258
66256
2026-08-02T23:06:20Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi. */
66258
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi. ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola ensimbi za gavumenti mu gavumenti ez'ebitundu (PAC) n’akakiiko akekenneenya abo pulezidenti baalonze ku buvunaanyizibwa obw'enjawulo. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti unsulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
hxj4v50d58ftui8ssa7fmlex2yabqq0
66259
66258
2026-08-02T23:11:20Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi. */
66259
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi. ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola ensimbi za gavumenti mu gavumenti ez'ebitundu (PAC) n’akakiiko akekenneenya abo pulezidenti baalonze ku buvunaanyizibwa obw'enjawulo. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n'okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulundibwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
r7yrv1qh3prte2g8jhll6lx5rjzu4fb
66260
66259
2026-08-02T23:16:59Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi. */
66260
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi. ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola ensimbi za gavumenti mu gavumenti ez'ebitundu (PAC) n’akakiiko akekenneenya abo pulezidenti baalonze ku buvunaanyizibwa obw'enjawulo. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n'okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulondebwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
5o2darh5z0tpyojngl258l829bkl4yx
66261
66260
2026-08-02T23:20:01Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi. */
66261
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi. ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola ensimbi za gavumenti mu gavumenti ez'ebitundu (PAC) n’akakiiko akekenneenya abo pulezidenti baalonze ku buvunaanyizibwa obw'enjawulo. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n'okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), era ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulondebwa ku bwa okuba okumubaka mu Palamenti nga akiikirira Nyendo - Mukungwe Division. Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
qx6znuozjgc8r432zpc7l9o0nt2xuwn
66262
66261
2026-08-02T23:23:33Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi. */
66262
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi. ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola ensimbi za gavumenti mu gavumenti ez'ebitundu (PAC) n’akakiiko akekenneenya abo pulezidenti baalonze ku buvunaanyizibwa obw'enjawulo. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n'okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), era ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulondebwa nga omubaka wa Paalamenti akiikirira ekitundu kya Nyendo - Mukungwe . Yabadde omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Palamenti ya Uganda ng’amaze okuweereza okuva mu 2021 okutuuka mu gwoluberyeberye mu 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
97ex8hp5arq93yzgioi8icz7243gpgw
66263
66262
2026-08-02T23:25:58Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi. */
66263
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi. ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola ensimbi za gavumenti mu gavumenti ez'ebitundu (PAC) n’akakiiko akekenneenya abo pulezidenti baalonze ku buvunaanyizibwa obw'enjawulo. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n'okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), era ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulondebwa nga omubaka wa Paalamenti akiikirira ekitundu kya Nyendo - Mukungwe . Yeeyali omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Paalamenti ya Uganda eyaweereza okuva mu 2021 okutuuka mu Gwoluberyeberye 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Luvowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
ivrns47uf9kmkvco4iem7sqebcuez5p
66264
66263
2026-08-02T23:27:09Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi. */
66264
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi. ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola ensimbi za gavumenti mu gavumenti ez'ebitundu (PAC) n’akakiiko akekenneenya abo pulezidenti baalonze ku buvunaanyizibwa obw'enjawulo. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n'okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), era ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulondebwa nga omubaka wa Paalamenti akiikirira ekitundu kya Nyendo - Mukungwe . Yeeyali omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Paalamenti ya Uganda eyaweereza okuva mu 2021 okutuuka mu Gwoluberyeberye 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yave mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Lubowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
drek0y17iempcuox6nvb4zblkeejzeh
66265
66264
2026-08-02T23:27:54Z
Ssebuufu
9882
/* Emirimu gy’ebyobufuzi. */
66265
wikitext
text/x-wiki
'''Mathias Mpuuga''' Nsamba (yazaalibwa nga 12 Ogwekkumi mu 1975) munnabyabufuzi, munnamateeka, era musomesa Munnayuganda, nga yaliko Omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti okuva mu 2021 okutuuka mu 2024. <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Mathias Mpuuga appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.independent.co.ug/mathias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament/ |access-date=2022-07-28 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 June 2022 |title=MP Adeke, Nyanjura bailed at sh1m |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/135610 |access-date=2023-02-03 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=NUP appoints Mathias Mpuuga as Leader of Opposition in Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-appoints-mathias-mpuuga-as-leader-of-opposition-in-parliament-3417352 |access-date=2022-07-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mathias Mpuuga Appointed Leader of Opposition in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/matthias-mpuuga-appointed-leader-of-opposition-in-parliament- |access-date=2022-07-28 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Speaker blocks debate on state of Judiciary as House pays tribute to Justice Aweri – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mps-oppose-specialized-teacher-education-institute-2/ |access-date=2023-02-03 |language=en-US}}</ref> Yaliko omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti y’e Masaka okuva mu 2011 okutuuka mu 2021 n’oluvanyuma naakiikirira Divizoni y’e Nyendo–Mukungwe okuva mu 2021 okutuusa bwe yawangulwa mu kalulu ka bonna ak'omwaka gwa 2026 <ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2022-07-28 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 May 2021 |title=🎥 WATCH: Mpuuga sworn in as Nyendo-Mukungwe Division MP |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/103072 |access-date=2022-07-28 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-18 |title=Mpuuga, Ssegona, Bwanika Lose Parliamentary Seats as NUP Tightens Grip |url=https://chimpreports.com/mpuuga-ssegona-bwanika-lose-parliamentary-seats-as-nup-tightens-grip/ |access-date=2026-03-03 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mpuuga era yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Unity Platform]] (NUP) ow'ettundutundu ly'amasekkati<ref>https://observer.ug/news/mpuuga-appointed-leader-of-opposition/</ref> ekikulemberwa [[Bobi Wine|Robert Kyagulanyi Ssentamu]] (Bobi Wine) okuva mu 2021 okutuuka mu 2024 era yali kaminsona wa paalamenti mu kiseera kye ekya Paalamenti ey’ekkumineemu. <ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-01-10 |title=Parliamentary Commission constituted |url=https://www.parliament.go.ug/news/7091/parliamentary-commission-constituted |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=child |date=2018-02-27 |title=The Parliamentary Commission |url=https://www.parliament.go.ug/page/parliamentary-commission |access-date=2024-06-05 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe. ==
Mpuuga yazaalibwa 12 Ogwekkumi 1975 eri omugenzi Vincent Nsamba ne Gertrude Nsamba. <ref name=":0">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |title=I'm naturally a politician, says Mpuuga |url=https://observer.ug/features-sp-2084439083/profile/20856-im-naturally-a-politician-says-mpuuga |access-date=2023-02-03 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
Yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Lwengo mu masekkati ga Uganda.
Mpuuga yasomera ku Kyamaganda Boys Demonstration school ku misomo gye egy'omutendera gwa pulayimale gye yamaliriza mu 1987 neyeegatta ku [[Masaka Secondary School]], naamaliriza ebigezo bye eby'omutendera gwa siniya eyokuna ( UCE ) mu 1992. Oluvannyuma yeewandiisa ku Nakyenyi Senior Secondary School ku siniya eyomukaaga, n'amaliriza mu 1994.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mpuuga oluvannyuma yeegatta ku yunivasite y’e Makerere okusoma kkoosi y'obusomesa bwa siniya mu 2009. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref> Era alina ne ddiguli eyokubiri mu by’enfuna okuva ku yunivasite y’e Makerere ne ddiguli esooka mu mateeka (LLB) gye yafuna okuva mu yunivasite y’emu mu 2016. <ref name=":1" /> Oluvannyuma yeewandiisa ku [[Law Development Centre|Law Development Center]] (LDC) naatikkirwa dipulooma mu by’amateeka mu 2020 .<ref>Reporter, Express (2021-05-28). "Who is Mathias Mpuuga: Biography, Early Life and Education of the new LOP". ''Daily Express''. Retrieved 2026-07-16.</ref><ref>Okello, Dickens H. (2024-03-01). "Flashback Friday: Mpuuga, the Shadow Minister of Anti-Corruption". ''ChimpReports''. Retrieved 2026-07-16.</ref>
== Emirimu gye ==
=== Wabweru w'ebyobufuzi ===
Mpuuga yali musomesa ku Uganda Martyrs High School, [[Lubaga divizoni|Lubaga]], gyeyali asomesa essomo ly'enkula y'ensi ( Geogeaphy ) n'ery'ebyenfuna ( Economics) okuva 1998 okutuuka 2003. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yeeyali Nannyini w'essomero lya Masaka Town College esangibwa mu kibuga ky'e [[Masaka]] okuva mu 2000 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yali akolagana ng'era dayirekita addukanya kkampuni ya Liberal Consult Ltd, kkampuni elondoola n'okwekenneenya e eyakolako emabegako ng'eri ku ndagaano ogwokulondool zi pulojekiti ezivujjirirwa ssente z’abagaba b'obuyambi mu [[Uganda]] okuva mu 2001 okutuuka 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko omukulembeze era nannyini addukanya ebbanguliro lya Datamine Technical Business School mu [[Kampala]] okuva mu 2003 okutuuka 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Yaliko Ssentebe w'abavubuka mu Gavumenti ez'ebitundu mu Disitulikiti y'e Masaka okuva mu 2000 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
Mmemba ku lukiiko lwa Yunivasite ya [[Muteesa I Royal University|Mutesa I Royal University]] okuva mu 2010 okutuusa leero. <ref name=":1">{{Cite web |last=Kasoba |first=William |date=2021-05-28 |title=Who is Mathias Mpuuga, the new Leader of Opposition? |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/28/who-is-mathias-mpuuga-the-new-leader-of-opposition/ |access-date=2022-07-28 |website=Matooke Republic |language=en-US}}</ref>
== Emirimu gy’ebyobufuzi. ==
Mpuuga yatandika okwenyigira mu by'obufuzi mu mwaka gwe ogusooka ku yunivasite y’e Makerere. Yali mu kibinja ekyatandikawo [[Uganda Young Democrats]] (UYD), ekiwayi ky’abavubuka mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya [[Democratic Party of Uganda]] . <ref name=":1" /> Yeetaba mu kukuyegera Paul Kawanga Ssemwogerere akalulu ku bwapulezidenti mu kulonda kw'obwa pulezidenti bwa Uganda okwa 1996 . <ref name=":1" />
Mpuuga yaweerezaako nga mmemba w’Olukiiko lw'Obwakabaka bwa Buganda (Paalamenti) wakati wa 1998 ne 2010.
Mu kulonda kwa bonna okwa 2011, yavuganya mu kulonda ng'omubaka wa Paalamenti owa Munisipaali y’e Masaka.Yawangula akalulu n’akikirira Munisipaali y’e [[Masaka]] okutuusa mu mwaka gwa 2021.
Mu kiseera kino, yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola ensimbi za gavumenti mu gavumenti ez'ebitundu (PAC) n’akakiiko akekenneenya abo pulezidenti baalonze ku buvunaanyizibwa obw'enjawulo. Era yawerezaako nga Minisita ow’ekisiikirize ow’obwapulezidenti n'okulwanyisa enguzi (2011 - 2016), era ne Minisita w’Ebyenjigiriza ow’ekisiikirize (2016 - 2021).
Mu 2021, yaddamu okulondebwa nga omubaka wa Paalamenti akiikirira ekitundu kya Nyendo - Mukungwe . Yeeyali omukulembeze w’oludda oluvuganya gavumenti mu Paalamenti ya Uganda eyaweereza okuva mu 2021 okutuuka mu Gwoluberyeberye 2024. Mu 2025, Mpuuga mu butongole yava mu National Unity Platform neyeegatta ku Democratic Front.<ref>Independent, The (2025-06-06). "Mpuuga, Bwanika officially abandon NUP for new party DF". ''The Independent Uganda:''. Retrieved 2026-07-14.</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa Nyendo - Mukungwe mu kulonda kwa bonna okwa 2026 ng'akwatidde Democratic Front bendera naye yawangulwa Gyaviira Lubowa Ssebina eyali akutte bendera ya National Unity Platform.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/majority-of-incumbents-lose-parliamentary-seats-in-greater-masaka-as-nrm-regains-ground</ref>
Mpuuga yawaaba omusango n'ekibiina kye ekya Democratic Front oguwakanya ebyava mu kulonda kwa bonna okwa 2026 mu Kkooti ya Ssemateeka<ref>"Ex-LOP Mpuuga challenges 2026 general elections in Constitutional Court". ''New Vision''. Retrieved 2026-05-03.</ref>
== Laba ne ==
* [[Nandala Mafabi|Nandala Mafabi.]]
* [[Winnie Kiiza|Winnie Kiiza.]]
* [[Abed Bwanika]]
* [[Bashir Kazibwe]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
<references />
[[Category:Abantu abav' e Masaka]]
[[Category:Abaasomerako ku Law Development Centre]]
[[Category:Bannayuganda Bannamateeka ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Bannabyabufuzi ba National Unity Platform]]
[[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1975]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abakulembeze b'oludda oluwabula / oluvuganya gavumenti]]
[[Category:Abantu abav' e Lwengo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
h3k9bhilfgc8p1414xftixpoysvs6zp
A Pass
0
13123
66140
59337
2026-08-02T17:19:18Z
Solomon Suubi
6901
Ntereezezza mu kiwandiiko
66140
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}'''<big>Alexander Bagonza</big>''', asingakumanyibwa n'erinnya lye erya siteegi '''A Pass''' (era eyali '''APassKiller''' ), muyimbi era muwandiisi wa nnyimba Munnayuganda. Yazaalibwa e [[:lg:Uganda|Uganda]] mu Gwekkumineebiri 21, 1989.<ref name="chano8.com2">{{cite web|url=http://chano8.com/need-know-rising-star-pass/|title=All You Need To Know About Rising Star A Pass|work=Chano8 Digital Magazine|accessdate=26 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402025154/http://chano8.com/need-know-rising-star-pass/|url-status=dead}}</ref> A Pass agamba nti erinnya lye erya siteegi liva mu Alexander erinnya lye erisooka ate Pass liva mu linnya lye eppaatiike, Percy.<ref>satisfashionug. "A Pass talks music fashion women and being cool". ''SatisFashion Uganda''. Retrieved 26 March 2015.</ref><ref>"Llolypop Records - Events Organisers, Promoters and Marketing". Archived from the original on 2 April 2015. Retrieved 26 March 2015.</ref>
== Obuto bwe n’okusoma kwe ==
A Pass yazaalibwa mu Gwekkumineebiri 21, 1989 era mwana waakubiri mu maka ga baana musanvu. Yasomera ku Kampala Kindergarten ku kusoma kwe okwa nasale, Nakasero Primary School ku kusoma kwe okwa pulayimale ne Merryland High Schools, ne St Lawrence Creamland ku ssomero lya siniya.<ref name="chano8.com">{{cite web|url=http://chano8.com/need-know-rising-star-pass/|title=All You Need To Know About Rising Star A Pass|work=Chano8 Digital Magazine|accessdate=26 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402025154/http://chano8.com/need-know-rising-star-pass/|url-status=dead}}</ref>
== Emirimu gy’okuyimba ==
A Pass yatandika okuyimba ng’omuntu yenna owomukkanisa owa bulijjo maye ekitone kye yasinga kukikuliza ku ssomero. Oluvannyuma yagenda mu situdiyo mu mwaka gwa 2003 omulundi gwe ogwasooka mu situudiyo naye teyakwataayo luyimba, naye kyeyasobola okufuna kyokka gemaloboozi g'ebivuga. Oluvannyuma A Pass yakomawo mu situdiyo oluvannyuma lw’emyaka mitono bwe yasisinkana mukwano gwe ayitibwa Eddy eyamukubiriza okwongera okuyimba mu ngeri ey’ekikugu. A Pass yatondawo enkolagana ey’amaanyi mu by’okuyimba ne Dave Dash mu kiseera ekyo eyali amanyiddwa nga A Dash era ababiri baakola ennyimba ez'enjawulo nga bali bombi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Apass {{!}} West Nile xpozed |url=https://www.westnilebiz.com/artist/10/apass |access-date=2025-07-16 |website=westnilexpozed.com}}</ref>
Mu 2011, yasisinkana dayirekita wa vidiyo [[:lg:Lukyamuzi_Bashir|Lukyamuzi Bashir]] eyalaba ekitone kye [[South Syde]] mu situdiyo gyebayimbira. Bashir yatandika okumutwala mu situdiyo ez’enjawulo okwetoloola eggwanga n’okumwanjula mu bantu ab’enjawulo ab’amaanyi mu kisaawe ky’okuyimba. Mu mwaka gwa 2012, BADI yazimba situdiyo y’okukwata ennyimba e Makindye eyitibwa Badi Musik Production. BADI yagenda mu maaso n’okwata vidiyo za A Pass mu 2013, ekyayongera amanyi mukutumbula ekitone kye. Mu kiseera kino A Pass eriko omukono era eddukanyizibwa kkampuni ya LLolypop Entertainment.<ref name=":0"/>
A Pass akoze na bafulumya omuziki abawerako mu mutindo gwa Reggae ne Dancehall omuli Alex okuva e Jamaica (A.I.P), Black Spyda okuva e Jamaica, Nessim (Badi Musik), Baru (DustVille), Timo (Badi Musik), Just Jose (Swangz Avenue), [[:lg:Benon_Mugumbya|Benon Mugumbya]], (Swangz Avenue), Nash ( [[:lg:Swangz_Avenue|Swangz Avenue]] ), N'omugenzi Mac Elvis (South Syde), . Keyner (K Records), Samurae (Talent 256), Don (DustVille) n’abalala abawerako. A Pass egamba nti afuna okusikirizibwa okuva ku nnimba omuli [[dancehall]], [[reggae]], [[Rnb]], [[hip hop]] ne [[afro pop]] okuva mu bayimbi nga [[:lg:Michael_Jackson|Michael Jackson]], [[:lg:Lucky_Dube|Lucky Dube]], [[:lg:UB40|UB40]] n’abalala bangi.
A Pass akoze n’abayimbi ab’enjawulo omuli, [[:lg:A.Y._(musician)|A.Y. (omuyimbi)]], [[:lg:Radio_&_Weasel|Goodlyfe]] okuva mu Uganda ne [[:lg:Cinderella_Sanyu|Cinderella Sanyu]] n’abalala bangi.<ref>{{cite web |title=A Pass to release new video featuring AY and AirporTaxi soon |url=http://bigeye.ug/pass-release-new-video-featuring-ay-airportaxi-soon/ |accessdate=26 March 2015 |work=Bigeye.ug}}</ref> A Pass awandiikidde [[:lg:Bebe_Cool|Bebe Cool]] enyimba<ref>{{cite web |title=Singer A Pass Pockets Shs2M For Bebe Cool's New Hit |url=http://xclusive.co.ug/2014/12/04/singer-pass-pockets-shs2m-bebe-cools-hit/ |accessdate=26 March 2015 |work=Xclusive.co.ug |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402130501/http://xclusive.co.ug/2014/12/04/singer-pass-pockets-shs2m-bebe-cools-hit/ |url-status=dead }}</ref> era yawandiise wamu ne Michael Ross oluyimba ‘Love I Feel’.<ref>{{cite web |title=Micheal Ross Opens Up About 'Love I Feel' - Chano8 |url=http://chano8.com/micheal-ross-opens-love-feel//\ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404100615/http://chano8.com/micheal-ross-opens-love-feel/ |archive-date=4 April 2015 |accessdate=26 March 2015 |work=Chano8 Digital Magazine}}</ref> Gye buvuddeko yafulumya oluyimba lwa ''Wuuyo'' oluyimba olutongole olwa firimu y'ekina Uganda [[:lg:Bala_Bala_Sese|Bala Bala Sese]] eyakolebwa [[:lg:Usama_Mukwaya|Usama Mukwaya]].<ref>{{cite web |title=A pass' Wuuyo Soundtrack For The Bala Bala Sese Movie - Chano8 |url=http://chano8.com/a-pass-wuuyo-soundtrack-for-the-bala-bala-sese-movie/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421164935/http://chano8.com/a-pass-wuuyo-soundtrack-for-the-bala-bala-sese-movie/ |archive-date=21 April 2016 |accessdate=26 March 2015 |work=Chano8 Digital Magazine}}</ref> A Pass amanyiddwa nnyo nga okukola ne mukwano gwe ne [[producer Nessim]] era ne producer wa vidiyo [[:lg:Lukyamuzi_Bashir|Lukyamuzi Bashir]] wansi w’ekitongole ekikuba ennyimba ekya Badi Musik.
=== Ekivvulu ekyasooka ===
Ogwolubereberye 31, 2025, A Pass yategeka ekivvulu kye ekyasooka nga ye yekka, (A Pass Live in Concert, 2025) ku [[wooteeri ya Kampala Serena]]. Omukolo guno gwaliko ennyimba ze ez’amaanyi era nga gwaliko bayimbi banne. Enteekateeka yatandika ku nkomerero ya 2024, n'okwegezaamu okwalimu bbandi ekuba layivu.
== Olukalala lw'ennyimba zaakute ku ntambi ==
=== Alubaamu ===
* Nva Kampala (2016) Omuntu w'abantu.
* [[A Pass|Africa Yayo]] (2018)
* Bagonza (2024)
* [https://music.apple.com/ug/album/a-pass/1785177179 Apass] (2025)
== Ennyimba ezitawera alubaamu (Singles) ==
Ezimu ku nnyimba za A Pass ezisinga okwettanirwa mulimu zino wammanga:
* Didadada
* Love Infection
* Am loving
* Am lovin Remix
* Tulikubigere
* KLA
* Mumpulila
* So loud
* Burn OP
* Nyenya Omugongo
* Run Bou Ya
* One Of A Kind
* Bartender
* Tetubatya
* Wuuyo
* Muliwa (we deyah)
* So High
* Wyne on Time
* Yuh Don Know Mi
* Take Time Off
* Abantu
* Sida Mukyalo
== Ennyimba zaayimbye ne bayimbi banne abalala ==
=== Ze yayimba n'abayimbi abalala ===
* ''Nah normal'' ne [[Abayimbiramu kibiina kye bayita 'Goodlyfe'|Radio & Weasel]]
* ''Am Loving'' ne Don Mc ne [[Cindy Sanyu|Cinderella Sanyu]]
* ''Flair'' yange ne Patrobas
* ''Amatu Maggale'' ne Tasha Batabazi.
* ''AIP Cyber'' nga erina AIP
* ''Twala Obudde bw'okuwummula'' ne The Mith
* ''Omukozi w'obuzibu'' ne Ekky
* ''Ebijjukizo'' ne [[:lg:Lillian_Mbabazi|Lillian Mbabazi]]
* ''GAMULULU REMIX Ft [[:lg:Konshens|Konshens]]''<ref>{{Cite news|author=Staff Writer|date=April 11, 2016|title=Facts & Review Of Gamululu Remix Video By A Pass And Konshens|pages=1|work=RedPepper|url=https://redpepper.co.ug/facts-review-of-gamululu-remix-video-by-a-pass-and-konshens/64159/|access-date=April 11, 2016}}</ref> Omusajja Omulala Omulala.
* Face Me ne [[:lg:Azawi|Azawi]]<ref>{{Cite news|last=Josh|first=Ruby|date=October 10, 2021|title=Impressive! Azawi’s ‘African Music’ album already taking huge strides|pages=1|work=Mbu|url=https://mbu.ug/2021/10/10/impressive-azawis-african-music-album-already-taking-huge-strides/|access-date=October 10, 2021}}</ref>
== Obukuubagano ==
Wabaddewo obutakkaanya obutaggwa wakati wa A Pass n'abayimbi abalala mu [[:lg:Uganda|Uganda]] .
* Obutakanya ne [[:lg:Bebe_Cool|Bebe Cool]]<ref>{{cite web |author=Habre Muriisa |date=11 Aug 2017 |title=A Pass Speaks Out On Alleged Beef With Bebe Cool |url=http://chano8.com/pass-speaks-alleged-beef-bebe-cool/ |accessdate=29 March 2019 |publisher=Chano8 Digital Magazine |language=en |archive-date=13 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813002810/https://chano8.com/pass-speaks-alleged-beef-bebe-cool/ |url-status=dead }}</ref>
== Laba ne ==
* [[Olukalala lw'abayimbi Bannayuganda]] .
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia ==
* [[Ekibanja ky'omutimbagano ekitongole]]
[[Category:Abayimbi Bannayuganda abasajja ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 1989]]
[[Category:Abayimbi Bannayuganda ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]]
tknbm8zxyyshbtti8b5syqb1rz9jqqb
Category:Abayimbi abakyala Bannayuganda
14
14372
66160
58090
2026-08-02T17:41:05Z
Solomon Suubi
6901
removed [[Category:Abayimbi Bannayuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66160
wikitext
text/x-wiki
Bano be bakyala abayimbi Bannayuganda
fkzub6m4oj9zz7un3j6t3vspic7tlxj
66161
66160
2026-08-02T17:41:28Z
Solomon Suubi
6901
added [[Category:Bannayuganda abayimbi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66161
wikitext
text/x-wiki
Bano be bakyala abayimbi Bannayuganda
[[Category:Bannayuganda abayimbi]]
jrjfbo12qtsof46qafr5lxuikosv5l7
Category:Bannayuganda abayimbi abasajja
14
14474
66143
57877
2026-08-02T17:23:26Z
Solomon Suubi
6901
Solomon Suubi moved page [[Category:Abayimbi abasajja Bannayuganda]] to [[Category:Bannayuganda abayimbi abasajja]]: Misspelled title
57877
wikitext
text/x-wiki
Lino ettuluba lya bayimbi abasajja Bannayuganda
[[Category:Abayimbi Bannayuganda]]
edfkdkfv4pb8uxfa8gmn3wkfwms3kn2
66153
66143
2026-08-02T17:36:35Z
Solomon Suubi
6901
removed [[Category:Abayimbi Bannayuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66153
wikitext
text/x-wiki
Lino ettuluba lya bayimbi abasajja Bannayuganda
6rwswbzfmtkpu3a7d5mxkmii8v57iso
66154
66153
2026-08-02T17:36:54Z
Solomon Suubi
6901
added [[Category:Bannayuganda abayimbi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66154
wikitext
text/x-wiki
Lino ettuluba lya bayimbi abasajja Bannayuganda
[[Category:Bannayuganda abayimbi]]
j0338yqd48zbah6dkwcksk7kkouykkw
Category:Bannayuganda abayimbi
14
14475
66148
57878
2026-08-02T17:33:18Z
Solomon Suubi
6901
Solomon Suubi moved page [[Category:Abayimbi Bannayuganda]] to [[Category:Bannayuganda abayimbi]]: Misspelled title
57878
wikitext
text/x-wiki
Lino ettuluba ly'abayimbi Bannayuganda
[[Category:Abayimbi]]
7geuszr5sdrfpswq3vgs7u6n2l9t0sq
Category:Bannayuganda abayimbi abakyala ab'ekyala kya 21
14
15207
66145
63970
2026-08-02T17:27:54Z
Solomon Suubi
6901
added [[Category:Abayimbi abakyala Bannayuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66145
wikitext
text/x-wiki
Bano beebannayuganda abayimbi abakyala ab'ekyala kya 21
[[Category:Abayimbi abakyala Bannayuganda]]
eap1cbo2ez42o8o8wpz1p86ej1pyh0c
Category:Gynandra
14
15342
66124
2026-08-02T12:00:38Z
Ssuuna Peter
6900
ngasseeko amatuluba
66124
wikitext
text/x-wiki
eno ye Gynandra
nf33hyao3y85o0fe2x4op37xklx561p
Category:Rosids ow’e Australia
14
15343
66125
2026-08-02T12:01:36Z
Ssuuna Peter
6900
ngasseeko amatuluba
66125
wikitext
text/x-wiki
ono ye Rosids ow’e Australia
8axqhl7b2ngfdyfqk9z8p2wawch24g2
Category:Ebimera ebyogerwako mu 1753
14
15344
66126
2026-08-02T12:02:21Z
Ssuuna Peter
6900
ngasseeko amatuluba
66126
wikitext
text/x-wiki
bino bye Ebimera ebyogerwako mu 1753
jggaffej1w2h0c5t8zkzb7vn51qtynj
Category:Ebika by’ebimera ebyatuumibwa erinnya Carl Linnaeus
14
15345
66127
2026-08-02T12:03:22Z
Ssuuna Peter
6900
ngasseeko amatuluba
66127
wikitext
text/x-wiki
bino bye Ebika by’ebimera ebyatuumibwa erinnya Carl Linnaeus
sjxbwnakg7jbvgk45sq5ebmjbym5f2r
Category:Ebimera ebiri mu bizinga bya Ashmore ne Cartier
14
15346
66128
2026-08-02T12:04:03Z
Ssuuna Peter
6900
ngasseeko amatuluba
66128
wikitext
text/x-wiki
bino bye Ebimera ebiri mu bizinga bya Ashmore ne Cartier
ss7qvgag15frwnjp6i42r25h2o2w8es
Category:Enva endiirwa ez’amakoola
14
15347
66129
2026-08-02T12:04:54Z
Ssuuna Peter
6900
ngasseeko amatuluba
66129
wikitext
text/x-wiki
zino ze Enva endiirwa ez’amakoola
d6tih0u3u1uhoig8m3jwvrat57yibsv
Category:Enva endiirwa z’omu Asia
14
15348
66130
2026-08-02T12:05:52Z
Ssuuna Peter
6900
ngasseeko amatuluba
66130
wikitext
text/x-wiki
zino ze Enva endiirwa z’omu Asia
tctd41f4xtbjs0djbxdk8r6rd45h3ou
Category:Abayimbi abasajja Bannayuganda
14
15349
66144
2026-08-02T17:23:26Z
Solomon Suubi
6901
Solomon Suubi moved page [[Category:Abayimbi abasajja Bannayuganda]] to [[Category:Bannayuganda abayimbi abasajja]]: Misspelled title
66144
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[:Category:Bannayuganda abayimbi abasajja]]
3qp2kn18c92u6c8f9reolu678t2vb21
Category:Abayimbi Bannayuganda
14
15350
66149
2026-08-02T17:33:18Z
Solomon Suubi
6901
Solomon Suubi moved page [[Category:Abayimbi Bannayuganda]] to [[Category:Bannayuganda abayimbi]]: Misspelled title
66149
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[:Category:Bannayuganda abayimbi]]
kfoh8qj7v638b1xsa9q8x5p9oa3pn7c
Category:Abaazaalibwa mu 1957
14
15351
66223
2026-08-02T20:22:00Z
24RAY
11014
ngasseeko ekinnyonnyoko
66223
wikitext
text/x-wiki
Bano be bantu abaazaalibwa mu 1957
h4uup3r1gq7oj5fzojskjgadagztajw
Category:Bannabyabufuzi abasibuka e Guinean-Bissau
14
15352
66225
2026-08-02T20:25:08Z
24RAY
11014
ngasseeko ekinnyonnyoko
66225
wikitext
text/x-wiki
Bano be bannabyabufuzi abasibuka e Guinean-Bissau
eybjfzd0a0pcu8q0auirlrd49scmkxt
Alebtong District
0
15353
66249
2026-08-02T22:34:05Z
24RAY
11014
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367020663|Alebtong District]]"
66249
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox ib-settlement vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Disitulikiti y’e Alebtong</div>
|- class="infobox-full-data" colspan="2"
| colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category"> [[Districts of Uganda|Disitulikiti]]</div>
|- class="mergedtoprow"
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Alebtong_District_in_Uganda.svg|254x254px|District location in Uganda]]<div class="ib-settlement-caption"> Disitulikiti ekifo mu Uganda</div>
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" | Ebikwasaganya:
|}
'''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu Bukiikakkono bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti.
== Ekifo ==
Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug}}</ref>
== Okulaba mu bufunze ==
Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.
== Omuwendo gw'abantu ==
Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>{{Cite web |title=Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 |access-date=12 August 2015 |publisher=Citypopulation.de Quoting [[Uganda Bureau of Statistics]]}}</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024.
== Emirimu gy’ebyenfuna ==
* Lumonde
* Kasoli
* Ebijanjaalo
* Okuvuba
* Obulunzi bw'Ebisolo
* Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu
== Ebisolo abantu bye balunda ==
* Ente
* Embuzi
* Embizzi
* Ebinyonyi by'omu maka
== Laba ne ==
* [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]]
* Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[Alebtong]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [http://www.alebtong.go.ug Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong]
[[Category:Disitulikiti mu Yuganda]]
5jjrll2k3v9ziv7ipnkbu505uhpop7j
66250
66249
2026-08-02T22:37:59Z
24RAY
11014
Ngasseko data box
66250
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{| class="infobox ib-settlement vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Disitulikiti y’e Alebtong</div>
|- class="infobox-full-data" colspan="2"
| colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category"> [[Districts of Uganda|Disitulikiti]]</div>
|- class="mergedtoprow"
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Alebtong_District_in_Uganda.svg|254x254px|District location in Uganda]]<div class="ib-settlement-caption"> Disitulikiti ekifo mu Uganda</div>
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" | Ebikwasaganya:
|}
'''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu Bukiikakkono bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti.
== Ekifo ==
Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug}}</ref>
== Okulaba mu bufunze ==
Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.
== Omuwendo gw'abantu ==
Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>{{Cite web |title=Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 |access-date=12 August 2015 |publisher=Citypopulation.de Quoting [[Uganda Bureau of Statistics]]}}</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024.
== Emirimu gy’ebyenfuna ==
* Lumonde
* Kasoli
* Ebijanjaalo
* Okuvuba
* Obulunzi bw'Ebisolo
* Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu
== Ebisolo abantu bye balunda ==
* Ente
* Embuzi
* Embizzi
* Ebinyonyi by'omu maka
== Laba ne ==
* [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]]
* Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[Alebtong]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [http://www.alebtong.go.ug Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong]
[[Category:Disitulikiti mu Yuganda]]
rh4yocri4ysdbrrz9iswxl7z8bjlovz
66251
66250
2026-08-02T22:44:14Z
24RAY
11014
ngasseeko ebijuliziddwa
66251
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{| class="infobox ib-settlement vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Disitulikiti y’e Alebtong</div>
|- class="infobox-full-data" colspan="2"
| colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category"> [[Districts of Uganda|Disitulikiti]]</div>
|- class="mergedtoprow"
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Alebtong_District_in_Uganda.svg|254x254px|District location in Uganda]]<div class="ib-settlement-caption"> Disitulikiti ekifo mu Uganda</div>
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" | Ebikwasaganya:
|}
'''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu Bukiikakkono bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti.
== Ekifo ==
Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug}}</ref>
== Okulaba mu bufunze ==
Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref>
== Omuwendo gw'abantu ==
Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>{{Cite web |title=Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 |access-date=12 August 2015 |publisher=Citypopulation.de Quoting [[Uganda Bureau of Statistics]]}}</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024.
== Emirimu gy’ebyenfuna ==
* Lumonde
* Kasoli
* Ebijanjaalo
* Okuvuba
* Obulunzi bw'Ebisolo
* Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu
== Ebisolo abantu bye balunda ==
* Ente
* Embuzi
* Embizzi
* Ebinyonyi by'omu maka
== Laba ne ==
* [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]]
* Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[Alebtong]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [http://www.alebtong.go.ug Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong]
[[Category:Disitulikiti mu Yuganda]]
6dt9pdjjhu0aaxtmim5q3o1mtui6sh3
66252
66251
2026-08-02T22:45:57Z
24RAY
11014
/* Okulaba mu bufunze */ ngasseeko ebijuliziddwa
66252
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{| class="infobox ib-settlement vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Disitulikiti y’e Alebtong</div>
|- class="infobox-full-data" colspan="2"
| colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category"> [[Districts of Uganda|Disitulikiti]]</div>
|- class="mergedtoprow"
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Alebtong_District_in_Uganda.svg|254x254px|District location in Uganda]]<div class="ib-settlement-caption"> Disitulikiti ekifo mu Uganda</div>
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" | Ebikwasaganya:
|}
'''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu Bukiikakkono bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti.
== Ekifo ==
Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug}}</ref>
== Okulaba mu bufunze ==
Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref>
== Omuwendo gw'abantu ==
Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>{{Cite web |title=Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 |access-date=12 August 2015 |publisher=Citypopulation.de Quoting [[Uganda Bureau of Statistics]]}}</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024.
== Emirimu gy’ebyenfuna ==
* Lumonde
* Kasoli
* Ebijanjaalo
* Okuvuba
* Obulunzi bw'Ebisolo
* Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu
== Ebisolo abantu bye balunda ==
* Ente
* Embuzi
* Embizzi
* Ebinyonyi by'omu maka
== Laba ne ==
* [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]]
* Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[Alebtong]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [http://www.alebtong.go.ug Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong]
[[Category:Disitulikiti mu Yuganda]]
1x8k2u12dhda7luoam5romh30vaw1m1
66253
66252
2026-08-02T22:48:59Z
24RAY
11014
ngasseeko ebijuliziddwa
66253
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu Bukiikakkono bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti.
== Ekifo ==
Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug}}</ref>
== Okulaba mu bufunze ==
Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref>
== Omuwendo gw'abantu ==
Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>[http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 "Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014".] Citypopulation.de Quoting [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Retrieved 12 August 2015.</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024.
== Emirimu gy’ebyenfuna ==
* Lumonde
* Kasoli
* Ebijanjaalo
* Okuvuba
* Obulunzi bw'Ebisolo
* Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu
== Ebisolo abantu bye balunda ==
* Ente
* Embuzi
* Embizzi
* Ebinyonyi by'omu maka
== Laba ne ==
* [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]]
* Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[Alebtong]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [http://www.alebtong.go.ug Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong]
[[Category:Disitulikiti mu Yuganda]]
12qserk2zy8k767v4b11i0dju50ua3l
66254
66253
2026-08-02T22:50:03Z
24RAY
11014
removed [[Category:Disitulikiti mu Yuganda]]; added [[Category:Disitulikiti mu Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
66254
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu Bukiikakkono bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti.
== Ekifo ==
Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug}}</ref>
== Okulaba mu bufunze ==
Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref>
== Omuwendo gw'abantu ==
Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>[http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 "Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014".] Citypopulation.de Quoting [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Retrieved 12 August 2015.</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024.
== Emirimu gy’ebyenfuna ==
* Lumonde
* Kasoli
* Ebijanjaalo
* Okuvuba
* Obulunzi bw'Ebisolo
* Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu
== Ebisolo abantu bye balunda ==
* Ente
* Embuzi
* Embizzi
* Ebinyonyi by'omu maka
== Laba ne ==
* [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]]
* Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[Alebtong]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [http://www.alebtong.go.ug Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong]
[[Category:Disitulikiti mu Uganda]]
l8nt3ro5kolf8kh1r6bujifgvq7vecp
66255
66254
2026-08-02T22:59:26Z
24RAY
11014
Ngasseeko obutindo
66255
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu [[Bukiikakkono]] bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti.
== Ekifo ==
Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug}}</ref>
== Okulaba mu bufunze ==
Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref>
== Omuwendo gw'abantu ==
Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>[http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 "Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014".] Citypopulation.de Quoting [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Retrieved 12 August 2015.</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024.
== Emirimu gy’ebyenfuna ==
* Lumonde
* Kasoli
* Ebijanjaalo
* Okuvuba
* Obulunzi bw'Ebisolo
* Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu
== Ebisolo abantu bye balunda ==
* Ente
* Embuzi
* Embizzi
* Ebinyonyi by'omu maka
== Laba ne ==
* [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]]
* Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[Alebtong]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [http://www.alebtong.go.ug Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong]
[[Category:Disitulikiti mu Uganda]]
pjxoe17wuv7mx30tx6j8s8z6cq6c243
66257
66255
2026-08-02T23:05:19Z
24RAY
11014
ngassseeko obutindo
66257
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu [[Bukiikakkono]] bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti.
== Ekifo ==
Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug}}</ref>
== Okulaba mu bufunze ==
Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref>
== Omuwendo gw'abantu ==
Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>[http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 "Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014".] Citypopulation.de Quoting [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Retrieved 12 August 2015.</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024.
== Emirimu gy’ebyenfuna ==
* Lumonde
* Kasoli
* Ebijanjaalo
* Okuvuba
* Obulunzi bw'Ebisolo
* Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu
== Ebisolo abantu bye balunda ==
* Ente
* Embuzi
* Embizzi
* Ebinyonyi by'omu maka
== Laba ne ==
* [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]]
* [[Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda]]
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[Alebtong]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [http://www.alebtong.go.ug Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong]
[[Category:Disitulikiti mu Uganda]]
swwj01iqk24inh5ai6na7xtqvm9za05
Rwot Akana
0
15354
66353
2026-08-03T10:32:25Z
Kinenkey
10423
Kinenkey moved page [[Rwot Akana]] to [[Rwot Acana]]: Misspelled title
66353
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Rwot Acana]]
ccv86eh9e5baaytyki67cleswslln0y
Category:Amazina ga b'Acholi
14
15355
66361
2026-08-03T11:16:39Z
Kinenkey
10423
Ntonzeewo etuluba lya "Amazina ga b'Acholi"
66361
wikitext
text/x-wiki
Olupapula lw'Amazina ga b'Acholi
ah3rv056kcnxwoqww0c01fq17d2crwt
Category:Amazina g'abantu mu Afrika
14
15356
66362
2026-08-03T11:18:05Z
Kinenkey
10423
Ntonzeewo etuluba lya "Amazina g'abantu mu Afrika"
66362
wikitext
text/x-wiki
Olupapula lw'Amazina g'abantu mu Afrika
7nnekqqsmcpirwakbev2de72o7wonl2
Category:Amazina mu Uganda
14
15357
66364
2026-08-03T11:23:48Z
Kinenkey
10423
Ntonzeewo etuluba lya "Amazina mu Uganda"
66364
wikitext
text/x-wiki
Olupapula lw'Amazina mu Uganda
9j02lbfcvw6anoznmpjr8d8uzynvxxg