Wikipedia lgwiki https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Pader District 0 4598 69092 66912 2026-08-20T07:15:46Z 24RAY 11014 removed [[Category:Obukiikadkkono bwa Uganda]]; added [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69092 wikitext text/x-wiki {{databox}} <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Infobox settlement|name=Pader District|settlement_type=[[Districts of Uganda|District]]|native_name=|image_skyline=Sunrise in Patongo, Pader.jpg|image_caption=Sunrise in [[Patongo]] [[internally displaced person]]s camp (now [[Agago District]]).|image_flag=|image_seal=|image_map=Pader District in Uganda.svg|map_caption=District location in Uganda|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uganda}}|subdivision_type1=[[Regions of Uganda|Region]]|subdivision_name1=[[Northern Region, Uganda|Northern Uganda]]|subdivision_type2=[[Sub-region]]|subdivision_name2=[[Acholi sub-region]]|seat_type=[[Capital city|Capital]]|seat=[[Pader, Uganda|Pader]]|leader_title=|leader_name=|established_title=|established_date=|area_total_km2=3362.5|area_land_km2=|area_water_km2=|population_as_of=2012 Estimate|population_note=|population_total=231700|population_metro=|population_density_km2=68.9|timezone=[[East Africa Time|EAT]]|utc_offset=+3|timezone_DST=|utc_offset_DST=|elevation_m=|website={{URL|http://www.pader.go.ug}}|footnotes=}}'''Pader''' [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu Bukiikakkono bwa Uganda.Yatuumibwa Pader, munisipaali enkulu eddukanya emirimu n’ebyobusuubuzi mu disitulikiti eno, era ekitebe kya disitulikiti eno mwekiri. == Ekifo == [[File:Aruu_Falls_in_Pader_District.jpg|thumb|250x250px| Aruu Falls mu Disitulikiti y’e Pader.]] Disitulikiti y’e Pader egabana ensalo ne [[Lamwo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lamwo]] mu bukiikakkono bw’obugwanjuba, [[Kitgum (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kitgum]] mu bukiikakkono bw’obuvanjuba, [[Agago (disitulikit)|Disitulikiti y’e Agago]] mu buvanjuba, [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba, [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba, [[Oyam (disitulikit)|Disitulikiti y’e Oyam]] mu bukiikaddyo bw’obugwanjuba ne [[Gulu (disitulikit)|Disitulikiti y’e Gulu]] mu maserengeta.<ref>[[Districts of Uganda|Uganda District Map]]</ref> Ekitebe kya disitulikiti y'e Pader kikunukiriza kilometres 130 (81 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa [[Gulu]], ekibuga ekisinga obunene mu kitundu kino.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Gulu And Pader With Map |url=http://www.distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Gulu%20(Gulu)&toplace=Pader%20(Pader)&fromlat=2.7666667&tolat=3.05&fromlng=32.3055556&tolng=33.2166667 |access-date=22 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ensengeka ya disitulikiti eno ku maapu eri :02 50N, 33 05E. == Okulambika okutwaliza awamu == Disitulikiti eno mpya,nga yali kitundu ku [[Kitgum (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kitgum.]] Ku nkomerero ya 2001, e ggombolola lya Aruu ne Agago byagibwako ku Disitulikiti ya Kitgum ne bikola Disitulikiti ya Pader. Ekitebe kya disitulikiti gavumenti mu [[Pader (disitulikit)|Pader]] kisangibwa wakati mu Disitulikiti. Disitulikiti eno wamu ne Disitulikiti ye [[Amuru (disitulikit)|Amuru,]][[Agago (disitulikit)|Agago]], [[Gulu (disitulikit)|Gulu,]] [[Lamwo (disitulikit)|Lamwo]], [[Nwoya (disitulikit)|Nwoya,]] ne [[Kitgum (disitulikit)|Kitgum]] bye bikola ekitundutundu kya Acholi, ekitwalibwa okuba nga yewali ebyafaayo by'ensibuko y'Abachooli n'amaka g'abantu abasuka mu million 1.1 mu 2002, okusinziira ku kubala abantu okwakolebwa mu mwaka ogwo == Obungi bw'abantu == Okubala abantu okwakolebwa mu 1991 kwalaga nti abantu mu disitulikiti eno bali 80,900. Ate okubala abantu okwakolebwa mu ggwanga lyonna mu 2002 kwalaga nti abantu ba disitulikiti eno baali mu 142,300. Okumala ekitundu ky’emyaka ekkumi egyasooka egya 2000, abantu abasinga obungi mu disitulikiti eno babadde babeera mu nkambi z’abantu ababundabunda munda mu ggwanga (IDP), nga kino kyava ku lutalo lwa Lord's Resistance War. Olwa kawefube wokukomya olutalo wakati w’amagye ga LRA ne [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|UPDF]] mu 2006, abantu abasinga obungi mu nkambi z’ababundabunda basenguka ne badda mu maka gaabwe.<ref>{{Cite web |title=Estimated Population of Pader District In 1991, 2002 & 2012 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=050 |access-date=22 May 2014 |publisher=Citypopulation.de}}</ref> == Emirimu gy’ebyenfuna == Ebyenfuna bya Disitulikiti eno biyimiridde ku bulimi. Ebitundu by'abantu 90 ku 100 mu disitulikiti beenyigira mu bulimi. Ebirime by’emmere ebirimibwa mulimu bino wammanga:<ref>{{Cite web |last=Owot |first=Robert |date=30 March 2014 |title=Pader: Where Cotton Is Still A Major Earner |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Pader--Where-cotton-is-still-a-major-earner/-/688334/2263206/-/y05afpz/-/index.html |access-date=22 May 2014 |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref> [[File:Women_pounding_Soghum_in_Pader_in_the_afternoon.jpg|thumb| Abakyala nga bakuba Obulo .]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  [[Ebijanjalo]] Kawo [[Muwogo]] Obulo [[Kasooli yara 42|Kasooli]] Enva endiirwa Ebirime eby’ensimbi mulimu: Ppamba, [[Ebinyeebwa|Ebinyebwa]], Sunflower, Omuceere, Taaba, Soya ne Simsim . Okulunda ebyennyanja n’okuyigga nabyo bitera okukolebwa. == Ebisolo ebirundibwa == * Embuzi * Endiga * Embizzi * [[Ente]] * Endogoyi * [[Enkoko]] == Laba ne == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> [[Patongo]] [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti mu Uganda]] [[Palamenti ya Uganda]] == Ebiwandiiko ebikozeseddwa == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://web.archive.org/web/20101015040552/http://www.pader.go.ug/ Omukutu gw'amawulire mu Disitulikiti y'e Pader] {{Disitulikiti mu Yuganda}} [[Category:Disitulikiti mu Yuganda]] [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] [[Category:Disitulikiti ya pader]] [[Category:Disitulikiti ya kitgum]] elhj2pp2oq37qkz5k409sc25eq10q9n Makerere University, Uganda 0 5834 69106 37118 2026-08-20T07:35:27Z Ssemmanda will 3837 Added a category 69106 wikitext text/x-wiki ==Ennyanjula== [[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Ssetendekero Makerere]] '''Ssettendekero wa Makerere''', lye ttendekero erisinga obunene era nga likwata kyakusatu mu matendekero amakadde ag'ebyengigiriza ebya waggulu. Mu kusooka lyateekebwawo ng'essomero ly'ebyemikono mu 1922. Mu 1963, lyafuuka ettendekero ly'Obuvanjuba bwa Afrika, nga ligaba emisomo egituusa ku ddiguli eziva mu ssetendekero wa London. Mu 1970, University of East Afrika bwe yayawulwamu amatendekero asatu ageetongode, omuli University of Nairobi (Kenya), University of Dar es Salaam (Tanzania), Ssettendekero wa Makerere naye yeetengerera wano mu Uganda. We twogerera, ssettendekero wa Makerere alimu college mwenda ne School emu. Abayizi abalimu bali nga 36,000 ku ddaala lya ddiguli esooka n'abayizi 4,000 ku ddaala lya ddiguli eza waggulu. Abakulembeze ba Afirika abawerako baatikkirirwa Makerere okuli omukulembeze wa Uganda Milton Obote, Julius Nyerere ne Benjamin Mkapa aba Tanzania. [[File:Benjamin Mkapa 2010-05-07.jpg|thumb|'''Benjamin Mkapa 2010-05-07''']] Omukulembeze wa Democratic Republic of Congo Joseph Kabila n'omukulembeze wa Kenya mwai kibaki nabo batikirilwa Makerere. Mu myaka egyaddirira ameefuga ga Uganda, ababawandiisi ab'ettutumu bangi abaawandiika ku nsonga z'ameefuga ga Afrika baavanga oba baakoleranga ku ssettendekero wa Makerere. Mu bawandiisi abo mulimu: Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiongo, John Ruganda, Paul Theroux, v. s. Naipaul ne Peter Nazareth.<ref>{{Cite web |title=Welcome {{!}} Makerere University |url=https://www.mak.ac.ug/ |access-date=2026-08-20 |website=www.mak.ac.ug}}</ref> i0m1hzg3ip9r1vxqs3tebmp2siimwm8 69107 69106 2026-08-20T07:36:01Z Ssemmanda will 3837 added [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69107 wikitext text/x-wiki ==Ennyanjula== [[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Ssetendekero Makerere]] '''Ssettendekero wa Makerere''', lye ttendekero erisinga obunene era nga likwata kyakusatu mu matendekero amakadde ag'ebyengigiriza ebya waggulu. Mu kusooka lyateekebwawo ng'essomero ly'ebyemikono mu 1922. Mu 1963, lyafuuka ettendekero ly'Obuvanjuba bwa Afrika, nga ligaba emisomo egituusa ku ddiguli eziva mu ssetendekero wa London. Mu 1970, University of East Afrika bwe yayawulwamu amatendekero asatu ageetongode, omuli University of Nairobi (Kenya), University of Dar es Salaam (Tanzania), Ssettendekero wa Makerere naye yeetengerera wano mu Uganda. We twogerera, ssettendekero wa Makerere alimu college mwenda ne School emu. Abayizi abalimu bali nga 36,000 ku ddaala lya ddiguli esooka n'abayizi 4,000 ku ddaala lya ddiguli eza waggulu. Abakulembeze ba Afirika abawerako baatikkirirwa Makerere okuli omukulembeze wa Uganda Milton Obote, Julius Nyerere ne Benjamin Mkapa aba Tanzania. [[File:Benjamin Mkapa 2010-05-07.jpg|thumb|'''Benjamin Mkapa 2010-05-07''']] Omukulembeze wa Democratic Republic of Congo Joseph Kabila n'omukulembeze wa Kenya mwai kibaki nabo batikirilwa Makerere. Mu myaka egyaddirira ameefuga ga Uganda, ababawandiisi ab'ettutumu bangi abaawandiika ku nsonga z'ameefuga ga Afrika baavanga oba baakoleranga ku ssettendekero wa Makerere. Mu bawandiisi abo mulimu: Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiongo, John Ruganda, Paul Theroux, v. s. Naipaul ne Peter Nazareth.<ref>{{Cite web |title=Welcome {{!}} Makerere University |url=https://www.mak.ac.ug/ |access-date=2026-08-20 |website=www.mak.ac.ug}}</ref> [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] p8dzxudt71b9rbgzhay2pee8mnkk0hx Hellen Auma Wandera 0 7881 69005 61717 2026-08-19T18:03:42Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69005 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hellen Auma Wandera''' munabyabufuzi [[:en:Uganda|Omunayuganda]] Omukyala akiikirira [[:en:Busia_District|Disitulikiti ya Busia]] eyalondebwa mu Paalamenti ya Uganda eyekumineemu.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/fish-vendor-turns-youngest-mp-3404082</ref> Awereza ne ku kakiiko akadukanya ensonga za Pulezidenti mu Paalamenti ya Uganda.<ref>https://parliamentwatch.ug/committees/committee-on-presidential-affairs/</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Hellen Auma Wandera yazaalibwa mu [[:en:Busia_District|Disitulikiti ya Busia]] nga taata we ye Dickson Wandera ne maama we Betty Afuro. Yagenda ku Busia Parents Primary School gyeyatuulira ebigezi bye ebya P7, oluvannyuma n'agenda ku Great Obrem Memorial mu [[:en:Tororo_District|Disitulikiti y'e Tororo]] gyeyatuulira ebigezo bya S4 wamu ne St. Peters Naalya (Spena International) gyeyatuulira S6 nga tanaba kwegata ku [[:en:Kyambogo_University|Yunivasite y'e Kyambogo]] n'afuna Diguli mu by'Embeera z'abantu.<ref name=":0">https://www.newvision.co.ug/articledetails/105292</ref><ref>https://nilepost.co.ug/2021/05/18/fish-vendor-becomes-ugandas-youngest-serving-mp/</ref><ref>https://campusbee.ug/news/kyambogo-graduate-who-used-to-vend-fish-swears-in-as-busia-woman-mp/</ref> == Emirimu gye mu Byobufuzi == Alina akakwate ku kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM). Yawangula Nina Nekesa, Fiona Nakku, Nabwire Sharon Veron Namumayi, Esther Busingye Wafula, Grace Nyakecho, Teddy Auma wamu ne Lilian Taaka mu kamyuufu ka NRM aka 2020 abaali baagala okwesimbawo ku ky'Omubaka wa Paalamenti.<ref>https://www.independent.co.ug/another-candidate-declared-winner-of-nrm-polls-in-busia-after-vote-recount/</ref> Yadira [[:en:Jane_Nabulindo_Kwoba|Jane Nabulindo Kwoba]] nga Omubaka omukyala akiikirira Paalamenti ya Disitulikiti ya Busia mu kalulu ka Uganda akabonna aka 2021.<ref>https://www.independent.co.ug/tag/hellen-auma-wandera/</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://www.matookerepublic.com/2021/05/18/23-year-old-hellen-auma-wandera-shares-how-she-rose-from-fish-vending-to-parliament/ |title=Archive copy |access-date=2024-03-26 |archive-date=2022-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216115944/https://www.matookerepublic.com/2021/05/18/23-year-old-hellen-auma-wandera-shares-how-she-rose-from-fish-vending-to-parliament/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/auma-now-uganda-s-youngest-serving-mp-3407634</ref> == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] cx4hqiiqaual9edibhao3ygpntjp1i5 Jesca Ababiku 0 7925 69034 68545 2026-08-19T18:06:57Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69034 wikitext text/x-wiki == Obuto bwe n'okusoma kwe == Ababiku yazaalibwa nga 17 Ogwomusanvu mu 1975. Yakulira mu [[:en:Adjumani_District|Disitulikiti]] ya [[:en:Adjumani|Adjumani]]. Yasomera ku Adjumani Girls Primary School, [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|gye yamaliriza P7]] mu 1990. Mu 1994 yatuula S4 ku Metu Secondary School, mu 1997 [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|yamaliriza S6]] okuva mu Moyo Secondary School mu t[[:en:Moyo_Town|awuni ya Moyo]], ate mu 1999 yatukirwa okuva kutendekero lya [[:en:Muni_University|Muni National Teachers College]] ne dipulooma mu by'enjigiriza. Mu 2006,yafuna diguli mu by'obusomesa okuva ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]],ate oluvannyua n'atikirwa ne diguli ey'okubiri mu busomesa okuva ku [[:en:Gulu_University|Yunivasite y'e Gulu]].<ref name=":0" /> == Obumannyirivu mu kukola == Ababiku yafuuka omusomesa oluvannyua lw'okutikirwa okuva kutendekero lya Muni National Teachers College. Mu 2000, yatandika okusomesa ku Alere Secondary School,<ref name=":0" /> esomero erirabirirwa gavumenti nga lisangibwa mu bitundu bya Adropi mu [[:en:Adjumani_District|Disitulikiti ya Adjumani]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://ugandaschools.guide/view/27532/alere-secondary-school |access-date=2024-03-23 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127232701/https://ugandaschools.guide/view/27532/alere-secondary-school |url-status=dead }}</ref> nga lyatandikibwawo mu 1991 nga lyakisulo okuyamba ku baana [[:en:Refugee|abanoonyi boobubuddamu]] okusingira ddala abasibuka mu [[:en:South_Sudan|South Sudan]].<ref>{{Cite web |url=https://www.ug.emb-japan.go.jp/02en/e04develop/ggp/ggp2010/12adjumani.html |title=Archive copy |access-date=2024-03-23 |archive-date=2022-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018104151/https://www.ug.emb-japan.go.jp/02en/e04develop/ggp/ggp2010/12adjumani.html |url-status=dead }}</ref> Mu 2002, yafuuka omukiise w'abasomesa ku kakiiko akakulu akadukanya esomero lya Alere Secondary School, ekifo kyeyaliko okutuusa mu 2004, era nga y'akulira ekibiina ng'omusomero n'ekitongole ekidukanya emisomo gy'ebyafaayo okuva 2004 okutuuka mu 2006. Yayongerako ekifo ky'okubeera Kansala wa Disitulikiti mu gavumenti z'ebitundu mu Disitulikiti ya Adjumani okuva mu 2002 okutuusa mu 2010, ng'ra yali ku kakiiko ka Yunivasite y'e Kyambogo okuva mu 2004 okutuusa mu 2010. Yeeyali omuwandiisi wa Disitulikiti ya Adjumani eyali avunaanyizibwa ku byali bifulumizibwa mu gavumenti z'ebitundu mu Disitulikiti ya Adjumani okuva mu 2004 okutuuka mu 2006, and from 2006 to 2010. Yali omu kubaali ku kakiiko k'ekibiina ekigata abantu abalina obulemu mu Uganda.Mu kusooka mu 2002, yali afuliddwa ssentebe w'ekibiina ekigatta abantu abalina obulemu mu Adjumani ekifo kyeyaliko okutuusa mu.<ref name=":0" /> [[File:Ababiku Jesca.jpg|left|thumb|Ababiku Jesca]] == Emirimu gye mu byobufuzi == Mu 2010, yawuula eby'okubeera omusomesa, okubeera Kansala wa Disitulikiti mu gavumenti z'ebitundu mu Disitulikiti ya Adjumani, n'emirimu gye egy'okubeera ku kibiina ekigatta abalina obulemu ku ibiri mu Uganda wamu n'ekigatta abalina obulemu ku mibiri ekisinganibwa mu Adjumani okusobola okwesimbawo ku k'omubaka wa Paalamenti ya Uganda.<ref name=":0" /> Yeesimbawo nga talina kibiina kya byabufuzi kyagiddemu, nga wadde oluvannyuma yafuuka omu ku ba memba ba [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] ku ky'omubaka akiikirira abakyala mu Disitulikiti ya Adjumani era n'awangula. Yafuna obululu 17,037 okuwangula ekifo ekyali kyesimbyeko abantu bana.<ref name=":1">https://www.ec.or.ug/pub/General%20election%20Report%202010-2011.pdf</ref> {| class="wikitable" |+Okulonda kwa 2011 ! colspan="4" |Okulonda kwa bonna okwa 2011:Omukyala anaakiikirira Disitulikiti ya Adjumani |- !Ekibiina !Eyesimbyewo !Obululu !Obutundutundu ku 100 |- |Talina kibiina |Jesca Ababiku |17,037 |51.38 |- |[[National Resistance Movement]] |[[Jessica Eriyo|Jesca Osuna Eriya]] |14,231 |42.92 |- |[[Olukiiko olw'Enkyukakyuka mu Bufuzi bwa demokulasiya|Forum for Democratic Change]] |Hellen Achan |1,145 |3.45 |- |Talina kibiina |Mamawi Josephine Ujjeo |732 |2.21 |} Mu Paalamenti, Ababiku y'ou kubali ku kakiiko k'abavunaanyizibwa ku by'embalirira y'abantu, wamu n'akavunaanyizibwa ku by'ensonga za Pulezidenti.<ref name=":0" /><ref>https://nilepost.co.ug/2020/06/21/parliamentary-committee-asks-wetland-encroachers-to-vacate-government-land-without-compensation/</ref> Y'omu kubali ku kibiina ekigatta abakyala mu Paalamenti ekya Uganda Women Parliamentary Association (UWOPA),<ref>{{Cite web |url=http://uwopa.or.ug/ |title=Archive copy |access-date=2024-03-23 |archive-date=2024-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417171419/http://uwopa.or.ug/ |url-status=dead }}</ref> ng'era y'omu ku ba memba b'akakiiko k'ebyemirimu oba akakubiriza eby'enfuna akadukanyizibwa [[:en:Agnes_Kunihira|Agnes Kunihira]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://uwopa.or.ug/page/uwopa-round-table-committees |access-date=2024-03-23 |archive-date=2021-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418020754/http://uwopa.or.ug/page/uwopa-round-table-committees |url-status=dead }}</ref> == Obulamu bwe == Jesca Ababiku simufumbo.<ref name=":0" /> Asinga kwagala kuwuliriza muziki wamu n'okusoma.<ref name=":0" /> == Laba nebino == * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'abali mu Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Moses_Ali|Moses Ali]] * [[Adjumani District|Disitulikiti ya Adjumani]] == Ewalala w'oyinza okubigya == * [https://www.parliament.go.ug/ Website of the Parliament of Uganda]. == Ebijuliriziddwamu == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 5ej9t4wi1z8dbsvi3sqkonskibganfm Edward Rugumayo 0 7931 68989 68171 2026-08-19T18:03:36Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68989 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Edward Rugumayo|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1934|12|18}}|birth_place=[[Kyenjojo District]], Uganda|death_date=|death_place=|alma_mater='''[[University of London]]'''<br/> {{small|([[Bachelor of Science]])}}<br/>'''[[University of Liverpool]]'''<br/>{{small|([[Education|Diploma in Education]])}}<br/> '''[[Church of England]]'''<br/>{{small|([[Religious studies|Certificate in Religious Studies]])}}|occupation=Environmentalist, politician & academic|years_active=1966 – present|nationality=Ugandan|citizenship=[[Uganda]]|known_for=Politics, [[Academics]]|networth=|title='''[[University Chancellor]]'''<br/>[[Kampala University]] and [[Mountains of the Moon University]]}} '''Edward Bitanywaine Rugumayo''' yazaalibwa nga 18 Ogwekkumi n'ebiri munnabyabufuzi, omuteesa, omuwandiisi w'ebitabo era munnabutonde. Yaweerezaako nga Minisita mu bisanja bisatu. Okuva mu 1979 okutuuka mu 1980, Rugumayo yaweerezaako nga Ssentebe wa Uganda Legislative Council. Mu kiseera kino aweereza nga [[:en:Chancellor_(education)|ssenkulu]] wa Yunivasite za Uganda bbiri. [[:en:Botany|Mukugu mu byebimera]] era nga mukulumbeze wa bantu ba bulijjo.<ref>https://web.archive.org/web/20140727085840/http://outreachtoafrica.org/professor-edward-rugumayo/</ref> == Ebyafaayo == Rugumayo yazalibwa mu [[Kyenjojo (disitulikit)|Kyenjojo District]], kati emanyikiddwa nga Essaza lye Mwenge nga 18 Ogwekkumi ne bbiri1934. == Obuyigirize bwe == Okuva mu P.1 okutuuka mu P.4 yasomera ku Mukole Primary School mu Disitulikiti ye Kyenjojo. Oluvanyuma yasomera ku Galihuma Primary School okuva mu P5 okutuuka P6. Ku kya S1 okutuuka mu S3, yasomera ku Kabarole Junior Secondary School, ate S4 okutuuka mu S6, yasomera ku [[:en:Nyakasura_School|Nyakasura School]], mu [[:en:Fort_Portal|Fort Portal]]. Yaweebwa ekifo okusomera mu [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]] mu biseera bya 1950 naye yalekulira oluvanyuma lwa Ssetendekero obutamuwa ssomo lye yali ayagala; Yaweebwa bya bulimi newankubadde yali ayagala bya kutabula ddagala. Yaweebwa sikaala okugenda okusomera mu Amerikanaye yali ammiddwa paasipooti aba [[:en:British_Empire|Gavumenti yabafuzi b'a matwale Abagereza]]. wabula mu1958, yaweebwa sikaala okusomera mu Bungereza. Yasoma [[:en:Diploma_of_Education|Dipuloma mu byenjigiriza]] ku [[:en:University_of_Chester|Chester College]], era n'oluvanyuma ku[[:en:University_of_Liverpool|University of Liverpool]]. Oluvanyuma yasomera ku [[:en:University_of_London|Yunivasite y'e Bungereza]] gyeyattikirwa Diguli eyo[[:en:University_of_London|bukugu mu byebimera]] ne mu nkula y'e bisolo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=2743%3Amuseveni-has-no-respect-rugumayo&Itemid=96 |access-date=2021-08-04 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804053552/https://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=2743:museveni-has-no-respect-rugumayo&Itemid=96 |url-status=dead }}</ref> == Emirimu gy'ebyobufuzi == Rugumayo yakomawo mu Uganda mu 1966, yasomesaako katono e Kyambogo nga tanneeyunga ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]] ng'akulira ekisulo kya Mitchell Hall. Mu 1971, [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]] yakulembera okuwamba Gavumenti ya Obote. Rugumayo yalondebwa nga Minisita ow'ebyenjigiriza ng'ayambibwako mukwano gwe [[:en:Wanume_Kibedi|Wanume Kibedi]], munnamateeka gwe yali yasomako naye mu Bungereza era nga mukoddomi wa Idi Amin. Kibedi yalondebwa ku Bwa[[:en:Foreign_minister|Minisita w'e nsonga z'ebweru]]. Mu Gwokubiri 1973, omwaka gumu n'emyezi munaana ku mulimu, Rugumayo yayabulira olukiiko lwa Amin; era nafuuka Minisita eyasooka okwabulira akakiiko. Yagenda mu buwang'anguse mu [[:en:Nairobi|Nairobi]], [[:en:Kenya|Kenya]], okutuusa mu 1979, Gavumenti ya Amin's lwe yagyibwako. Oluvannyuma lw'eggye lya [[:en:Uganda_National_Liberation_Front|Uganda National Liberation Army]] (UNLA) ne [[:en:Uganda_National_Liberation_Front|Uganda National Liberation Front]] (UNLF) okukwata obuyinza mu [[:en:Kampala|Kampala]], nga bayambibwako eggye lya [[:en:Tanzania_People's_Defence_Force|Tanzania People's Defence Force]] (TPDF), Rugumayo yalondebwa ku bwassentebe w'akakiiko ek'ebuuzibwako aka National Consultative Council (NCC), mu Paalamenti ey'ekiseera. Rugumayo yali musaale mu kuggyako [[:en:Yusuf_Lule|Yusuf Lule]] okuva mu buyinza, Lule bwe yalemererwa okukkiriziganya n'akakiiko ku mitendera emituufu egigobererwa mu kulonda bammemba mu kakiiko ka NCC. Lule yasikizibwa [[:en:Godfrey_Binaisa|Godfrey Binaisa]]. Mu Gwokutaano 1980, nga Rugumayo akyali mu [[:en:Arusha|Arusha]], [[:en:Tanzania|Tanzania]], obukulembeze bwa Binaisa nabwo bwawambibwa. Mu kaseera kano Rugumayo yasigala mu buwang'anguse okutuusa mu 1992. Mu mwaka ogwo, yakomawo mu Uganda ne yeeyunga ku kibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] obukulembeze bwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=2743%3Amuseveni-has-no-respect-rugumayo&Itemid=96 |access-date=2021-08-04 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804053552/https://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=2743:museveni-has-no-respect-rugumayo&Itemid=96 |url-status=dead }}</ref> == Obuweereza bwe mu byenjigiriza ne mu byobufuzi == Abaddeko mu bifo binno wammanga mu Gavumenti ya Uganda , ebitongole byensi yonna ssaako Yunivasite ez'enjawulo:<ref>http://www.newvision.co.ug/news/631077-rugumayo-planting-a-tree-during-hima-open-day-celebrations-in-kasese-in-2004.html</ref> * Nga kaliisoliiso omukulu ow'ebyasaayansi mu masomero nga bwasomesa mu tendekero ly'abasomesa erya ''Institute of Teacher Education'', [[:en:Kyambogo|Kyambogo]]; nga kati kitundu ku [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo Yunivasite]] okuva mu 1968 okutuuka mu 1969 * Nga akulira ekisulo kya ''Mitchell Hall'', era musomesa mu kitongole ekitendeka abasomesa, [[:en:Makerere_University|Makerere Yunivasite,]] okuva mu 1970 okutuuka mu1971. * Nga Minisita w'ebyenjigiriza okuva nu Gwomukaaga 1971 okutuuka mu Gwokubiri 1973 wansi wa [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]] Nga omusomesa omukulu, oluvanyuma n'afuuka Associate Professor era Diini wa School of Education mu [[:en:University_of_Zambia|University of Zambia]], wakati wa 1973 ne 1979. * Nga ssentebe w'akakiiko akawabuzi aka ''National Consultative Council'' okuva mu Gwokuna, 1979 okutuusa mu Gwokutaano,1980. * Nga omukugu eyeebuuzibwako mu ssomo ly'obutonde bw'ensi; Okutendeka n'okuteekawo pulojekiti ya [[:en:UNEP|UNEP]], [[:en:UNDP|UNDP]], [[:en:UNESCO|UNESCO]], [[:en:World_Bank|World Bank]] n'ebitongole eby'obwannakyewa ng'asinziira mu kibuga [[:en:Nairobi|Nairobi]]. * As Visiting Professor of Environment at [[:en:Oklahoma_State_University|Oklahoma State University]] ne mu [[:en:Moscow_State_University|Moscow State University]] * As Chairperson of a 12-person team of consultants hired to establish the ''School of Environmental Studies'' at [[:en:Moi_University|Moi University]] in Kenya, in 1989. * Yaweerezaako nga Visiting UNDP/UNEP Professor ow'obutonde bw'ensi mu Moi University. * Nga eyakulemberamu pulogulaamu ya ''Environment Liaison Centre International'', omukago ogutaba ebitongole by'obwannakyewa mu kibuga Nairobi, okuva mu Gwomukaaga,1992 okutuuka mu Gwokutaano,1995. * Nga Omuwi w'amagezi omukugu ku butonde bw'ensi eri [[:en:Government_of_Lesotho|Gavumenti ya Lesotho]], okuva mu Gwomusanvu, 1995 okutuuka mu Gwomusanvu, 1996, ng'omulimu guno gwamuweebwa aba [[:en:United_Nations_Development_Programme|United Nations Development Programme]] (UNDP). * Ye ambasada wa Uganda mu South Africa eyasooka okuva mu 1996 okutuuka mu 1999. * Nga Minisita w'ensonga ez'omunda okuva mu 199 okutuuka mu 2000. * Nga Minisita w'ebyobulambuzi, ebyobusuubuzi n'amakolero, okuva mu 2000 okutuusa mu 2005. Mu 2005, mu kulondebwa kw'akakiiko akapya, Rugumayo yalondebwa nga ambasada wa Uganda e Bufalansa kyokka ekifo n'akigaana. == Ebirala == Rugumayo yatandikawo ekifo kya ''Tooro Botanical Gardens'', ekitudde ku yiika 40, ekibira eky'emiti ginnansangwa. Eno ye botanical gardens yokka mu Uganda, ng'oggyeeko eya Gavumenti eya ''Entebbe Botanical Gardens'' esangibwa [[Entebbe]], ku mbalama z'[[Nnalubaale|ennyanja Nalubaale.]] Era alina ne ffaamu omuli ente ez'amata n'ebimera eya yiika 49 ng'eno [[:en:Apiary|alundirayo n'enjuki]]. == Laba na bino == * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]] * [[Kyenjojo (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyenjojo]] * [[:en:New_Vision|New Vision]] == Ebijuliziddwa == == Endagiriro ey'e wabweru == * Ebimukwatako eby'obukulemeze[https://web.archive.org/web/20210804053530/https://www.africa-ata.org/ruguamayo.htm : Minisita wa Uganda ow'ebyobulambuzi, ebyobusuubuzi n'amakolero: Honorable Pulofeesa Edward Bitanywaine Rugumayo.] [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 5ecymqsyzzp3mocbbemmfx2xn9lbze3 Meddie Kaggwa 0 7936 69045 68567 2026-08-19T18:07:02Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69045 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Meddie Ssozi Kaggwa|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date|df=y|1955|04|15}}|birth_place=[[Uganda]]|death_date={{death date and age|df=y|2019|11|20|1955|04|15}}|death_place=[[Kampala]], Uganda|alma_mater='''[[Makerere University]]'''<br/>{{small|([[Bachelor of Laws]])}}<br/>'''[[Law Development Centre]]'''<br/>{{small|([[Diploma in Legal Practice]])}}<br/>'''[[National University of Ireland]]'''<br/>{{small|([[Master of Laws]])}}|occupation=Businessman, politician and corporate executive|years_active=1982–2019|nationality=Ugandan|citizenship=Uganda|known_for=Management expertise|networth=|title=Former Chairman, [[Uganda Human Rights Commission]]}} Al-Hajj '''Meddie Ssozi Kaggwa''' (15 Ogwokuna 1955 – 20 Ogwekkuminoogumu 2019) yali Munnayuganda, munnamateeka, munnabizinensi, munnabyabufuzi, nannyini bizinensi omugundiivu nga yakulirako Ekibiina ekitakabanira eddembe ly'obuntu mu Uganda ekya [[:en:Uganda_Human_Rights_Commission|Uganda Human Rights Commission]], okuva mu Gwokutaano, 2009 okutuuka lwe yafa nga 20 Ogwekkuminoogumu 2019.<ref name="1R">https://www.monitor.co.ug/News/National/UHRC-boss-Med-Kaggwa-dead/688334-5355432-h7o908z/index.html</ref><ref name="2R">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1510937/life-times-med-kaggwa</ref> == Ebyafaayo bye n'okusoma kwe == Kaggwa yazaalibwa nga 15 Ogwokuna 1955 mu kati eyitibwa [[Mpigi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Mpigi]] esangibwa mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Buganda]] -Uganda. Yasomera mu masomero g'e Uganda ku madaala okuli erya Pulayimale ne Siniya. Ddiguli ye esooka eya[[:en:Bachelor_of_Laws|Bachelor of Laws]], yagisomera mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], nga ye Yunivaasite ya Uganda esinga obunene n'obukadde. Yayongerako Dipulooma eya [[:en:Diploma_in_Legal_Practice|Diploma in Legal Practice]], nga yagisomera mu ttendekero lya [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Centre]], mu Kampala - ekibuga kya Uganda ekikulu. Oluvannyuma yatikkirwa [[:en:Master_of_Laws|ddiguli ye eyookubiri mu mateeka eya]] [[:en:Master_of_Laws|Master of Laws]] okuva mu [[:en:National_University_of_Ireland|National University of Ireland]], esangibwa mu kibuga [[:en:Dublin|Dublin]].<ref name="3R">https://nilepost.co.ug/2019/11/20/med-kaggwas-body-taken-to-mulago-hospital-for-postmortem/</ref> == Emirimu == Kaggwa yamala emyaka egiwera 30 ng'ali mu bifo eby'obukulembeze mu byobufuzi, mu Gavumenti, n'okuddukanya bizinensi mu Uganda. Yali mmemba ku lukiiko olwabaga [[:en:Constitution_of_Uganda|Ssemateeka wa Uganda eya 1995]]. Kaggwa era yaliko akulira ekitongole ky'amateeka ku ttendekeroly'amateeka ekkulu mu ggwanga erya Law Development Centre. Yaweerezaako nga Minisita ataganya ensonga z'ebyobufuzi mu [[:en:President_of_Uganda|ofiisi ya Puleezidenti]].<ref name="3R" /> Mulukiiko olubazi lwa Ssemateeka yali akiikirira konsityuwense ya [[:en:Kawempe|Kawempe]] South era oluvannyuma mu 1996 - 2001 ye yakiikirira ab'ekitundu kye kimu. Kaggwa era yakolako nga kalaani era owebyamateeka mu bbanka ya [[:en:Tropical_Bank|Arab Libyan Bank for Foreign Trade & Development]], okuva mu 1984 okutuusa mu 1991 era n'abeerako omuwandiisi wa bboodi y'ekitongole ku Uganda ekiwoozi ky'emisolo ekya[[:en:Uganda_Revenue_Authority|Uganda Revenue Authority]] okumala emyaka 5, okuva mu 1991 okutuusa mu 1996. Yali mmemba w'olukiikoolukulu olukulwmbera Makerere University okuva mu 1999 okutuusa mu 2002 era n'abeerako omumyuka wa ssentebe w'olukiiko olukulembera [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo University]] era nga mmemba wa Senate mu Yunivasite y'emu mu 2004.<ref name="2R" /> == Famire ye == Yali musajja mufumbo ng'alina abaana bataano.<ref name="4R">https://observer.ug/news/headlines/62685-human-rights-commission-boss-dies-after-collapsing-in-his-car</ref> == Okufa kwe == Ku makya ga nga 20 , Ogwekkuminoogumu, 2019 yafiira mu mmotoka ye bwe yali yeevuga okugenda okwetaba ku mukolo ogumu. Meddie Kaggwa eyalina emyaka 64 mu kiseera ekyo yazirirkira mu mmotoka ye n'akoona emmotoka eyamuli emukulembedde era awo we yassiza omukka gwe ogw'enkomerero. Abaali ku luguudo olwo baakoona endabirwamu y'emmotoka ye ne bagiggula ne bamuddusa mu ddwaliro lya [[:en:Case_Medical_Centre|Case Medical Centre]] kyokka okufuba kwabwe kwabafiira bwereere kubanga baagenda okumutuusa mu ddwaliro ng'amaze okufa.<ref name="2R" /> Yaziikibwa nga 21 Ogwekkuminoogumu 2019, ku kyalo ''Lufuka'' mu Munisipaali y'e [[:en:Mpigi|Mpigi]], era mu Disitulikiti y'e Mpigi.<ref name="5R">https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1510987/med-kaggwa-laid-rest</ref>   == Laba na bino == * [[:en:Ministry_of_Justice_and_Constitutional_Affairs_(Uganda)|Minisitule y'amateeka n'ensonga za Ssemateeka(Uganda)]] == Ebijuliziddwamu ==   == Ebijulizo ebirala == * [https://web.archive.org/web/20210808165048/https://www.uhrc.ug/ Website ya Uganda Human Rights Commission] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] gbi702uy3dko21epb70vepi27rzbqf6 Thomas Tayebwa 0 7940 68974 68840 2026-08-19T14:02:09Z Nabunje Leticia 9945 68974 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox omuntu|erinnya=Thomas Tayebwa|yazaalibwa_ddi=10/ November/ 1980|eggwanga=Munnayuganda|okusoma_kwe=[Makerere Universiy]|kifaanayi=Tayebwa Thomas.jpg|omulimu_gwe=Mumyuka wa Sipiika wa Paalamenti ya Uganda|kifaananyi=Tayebwa Thomas.jpg}} '''Thomas Tayebwa''' [[Munnayuganda]] munnamateeka era munnabyabufuzi, aweereza nga Omumyuka wa Sipiika wa [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] okuva mu mwaka gwa 2022.<ref name="deputy">{{Cite web |date=2022-03-25|title=I'll use Deputy Speaker's office to serve Ugandans' interests - Tayebwa|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/i-ll-use-deputy-speaker-s-office-to-serve-ugandans-interests-tayebwa-3760482|access-date=2022-03-26|website=www.monitor.co.ug|language=en}}</ref> Akiikirira ekitundu kya Ruhinda North County mu [[Mitooma (disitulikit)|Mitooma Disitulikiti]] mu Paalamenti era yeegattira mu kibiina kya [[National Resistance Movement]] (NRM).<ref>{{Cite web |title=Members of Parliament {{!}} Parliament|url=https://mpsdb.parliament.go.ug/home/mp/eyJpdiI6InVSR3ZXN1ViRTBlZ1hOcUJjK0JDMWc9PSIsInZhbHVlIjoiTWlERXc1Uk56b3VDRnAzODNQYVFXZz09IiwibWFjIjoiYzcwYzU4MDQzMjA4NjM3Y2Y4ZTgxNjNlMzk1Y2IxYTYxMWEyMDIxM2FiMzJhYzA0YjU1ZDBiMmZkMjNmMjhlZCIsInRhZyI6IiJ9?|access-date=2026-05-26|website=mpsdb.parliament.go.ug}}</ref> Mu mwaka gwa 2025, yalondebwa okuba Pulezidenti w'olukiiko lwa Paalamenti olw’Ekibiina ky’Amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific (Organisation of Africa, Caribbean and Pacific States Parliamentary Assembly).<ref>{{Cite web |title=Tayebwa Elected President of ACP States Joint Parliamentary Assembly|website=Parliament of Uganda|url=https://www.parliament.go.ug/news/3614/tayebwa-elected-president-acp-states-joint-parliamentary-assembly?|access-date=2026-05-26}}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Tayebwa yazaalibwa nga 10 Ogwekkuminoogumu 1980 eri Bangirana Daudi ne Abbie Komuhangi ab'oku Kyalo kya Bitereko mu [[Mitooma (disitulikit)|Mitooma Disitulikiti]].<ref>{{Cite web|url=https://observer.ug/news-headlines/44751-mp-thomas-tayebwa-says-networking-has-propelled-him-this-far|title=MP Thomas Tayebwa says networking has propelled him this far|first=Simon|last=Kasyate|website=The Observer - Uganda}}</ref> Yasomera ku Kigarama Primary School, Kigarama Senior Secondary School, Nganwa High School, ne Ruyonza School bwe yali tanneegatta ku Ssettendekero w'e [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], gye yafunira Diguli ye esooka eya Bachelor of Arts in Social Sciences mu mwaka gwa 2005 ne Diguli ye esooka mu Mateeka mu mwaka gwa 2012.<ref>{{Cite news|title=Who is who in Deputy Speaker race|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/who-is-who-in-deputy-speaker-race--3410976|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523170841/https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/who-is-who-in-deputy-speaker-race--3410976|archive-date=2021-05-23|access-date=2026-05-26|work=Daily Monitor|language=en|url-status=live}}</ref> == Obuvunaanyizibwa bwe == Tayebwa aweereza nga ssenkulu wa Cholmat Investments.<ref>{{Cite web|url=https://theinsider.ug/index.php/2019/01/14/top-10-richest-mps-in-the-10th-parliament-named/|title=EXCLUSIVE: Top 10 Richest MPs in the 10th Parliament Named – theinsider.ug|date=14 January 2019|access-date=11 August 2021|archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513193501/https://theinsider.ug/index.php/2019/01/14/top-10-richest-mps-in-the-10th-parliament-named/|url-status=dead}}</ref> == Ebyobufuzi == Mu Gwekkumi, 2015, Tayebwa yeesogga ebyobufuzi ku kkaadi ya [[National Resistance Movement|NRM]], n'awangula akamyufu k'ekibiina n'obululu 15092<ref>{{Cite web|url=https://croozefm.com/nrm-primaries-list-of-results/|title=NRM primaries: List of results|work=Western Uganda's Biggest radio.|date=October 28, 2015}}</ref> era n'awangula n'akalulu ka Uganda aka bonna aka 2016 olwo n'afuuka omu ku bakiise ba Paalamenti ya Uganda ey’ekkumi.<ref>{{cite web|url=http://ugblizz.com/winners-and-losers-of-uganda-member-of-parliament-mps-elections/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116055516/http://ugblizz.com/winners-and-losers-of-uganda-member-of-parliament-mps-elections/|archive-date=2018-01-16|title=Winners and Losers of Uganda Member of Parliament (MPs) elections}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 24, 2019 |title=MPs assure Mitooma residents on water, electricity |url=https://www.pmldaily.com/news/2019/10/mps-assure-mitooma-residents-on-water-electricity.html}}</ref> Yaweerezaako nga mmemba ku kakiiko k’ebyenfuna by’eggwanga wamu ne ku Natural Resources Committee.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2020 |title=MP Tayebwa Transfers Shs 20M to Home District |url=https://chimpreports.com/mp-tayebwa-transfers-shs-20m-to-home-district/ |website=ChimpReports}}</ref> Nga 25 Ogwokusatu 2022, Tayebwa yalondebwa okuba Omumyuka wa Sipiika wa Paalamenti, oluvannyuma lw’okufa kwa Sipiika [[Jacob Oulanyah]] n’okutumbulwa kwa [[Anita Among]] okufuuka Sipiika wa Palamenti.<ref name="deputy" /><ref name=":0">{{Cite web |last=murami |date=2022-03-25 |title=Among, Tayebwa to lead 11th Parliament |url=https://www.parliament.go.ug/news/5783/among-tayebwa-lead-11th-parliament |access-date=2022-04-07 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> Mu Gwokutaano 2026, Tayebwa yeddiza ekifo ky’Omumyuka wa Sipiika wa Paalamenti mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’ebiri (12th Parliament) oluvannyuma lw’okuwangula akalulu k’ababaka akaategekebwa ku Ekisaawe ky'e Kololo ekikolebwamu emikolo.<ref>{{Cite web |date=2026-05-25 |title=Tayebwa wins second term as deputy speaker as NRM tightens grip on Parliament leadership |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tayebwa-wins-second-term-as-deputy-speaker-as-nrm-tightens-grip-on-parliament-leadership-5472818 |access-date=2026-05-26 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Centre |first=Uganda Media |title=Uganda Media Centre |url=https://mediacentre.go.ug/press-room/oboth-oboth-elected-speaker-tayebwa-deputy-2026 |access-date=2026-05-26 |website=mediacentre.go.ug |language=en}}</ref> Mu Gwokubiri 2025, Thomas Tayebwa yalondebwa okukulembera Olukiiko lwa Paalamenti olw’Amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific (OACPS). Okulondebwa kuno kwamuwa n’obuvunaanyizibwa bw’okukolera awamu ng’omukulembeze wa Olukiiko lwa Palamenti olugatta OACPS n’Omukago gwa Bulaaya (EU).<ref>{{Cite web |title=Tayebwa Elected President of ACP States Joint Parliamentary Assembly {{!}} Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/news/3614/tayebwa-elected-president-acp-states-joint-parliamentary-assembly |access-date=2026-05-26 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> Tayebwa era akiikiridde Uganda mu nkiiko za Paalamenti ez’Omukago gw’Ensi (Inter-Parliamentary Union – IPU) ne mu nkiiko za Paalamenti ez’omu kitundu kya Afrika y’Ebuvanjuba, gy’akubiririzza ku by’obusuubuzi obujjudde obwenkanya, okugatta amawanga g’omukitundu, n’okukuuma obwetwaze bw’amawanga ga Afirika.<ref>{{Cite web |title=Enhance trade between developing countries and the western world- Tayebwa {{!}} Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/news/740/enhance-trade-between-developing-countries-and-western-world-tayebwa |access-date=2026-05-26 |website=www.parliament.go.ug}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tayebwa calls for respect of African sovereignty {{!}} Parliament of Uganda |url=https://gateway.parliament.go.ug/news/4421/tayebwa-calls-respect-african-sovereignty |access-date=2026-05-26 |website=gateway.parliament.go.ug}}</ref> == Obulamu bwe == Nga 14 Ogwokubiri 2009, Tayebwa yawasa Anita Rukundo ku St Augustine Chapel e [[Makerere]],[[Kampala]]. Balina omwana omu.<ref>{{Cite web |date=March 10, 2019 |title=What you missed on MP Thomas Tayebwa's anniversary |url=https://www.mywedding.co.ug/real-stories/201903/what-you-missed-on-mp-thomas-tayebwas-anniversary-10438.html}}</ref> == Ebimulumirizibwa ebyekuusa ku kubonyaabonya abantu == Nga 21 Ogwomunaana 2020, amaka ga Tayebwa agasangibwa e Busaabala gakyalibwa omukozi wa Umeme, eyategeerekekwa nga Bukenya Bonny, eyali agenze okusalako amasannyalaze mu maka gano. Okusinziira ku baddukanya ekitongole kya Umeme, Tayebwa yali alemereddwa okusasula ebisale by’ensimbi za masannyalaze emirundi egiwerera ddala, era mu ngeri amateeka yazzangako amasannyalaze agaalinga gasaliddwako ku kizimbe kye. Tayebwa yaloopebwa ku poliisi ekitongole kya Umeme, nga kimulumiriza okutulugunya Bonny ku katambi.<ref name="thespy">{{Cite web |last=Reporter |first=Spy |date=2020-08-28 |title=Umeme Opens Up |url=https://www.spyuganda.com/umeme-opens-up-case-against-mp-tayebwa-at-katwe-police-for-assaulting-its-agent-on-official-duty-at-his-busabala-site/ |access-date=2022-04-29 |website=The Spy |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 August 2020 |title=Umeme torture video troubles Ruhinda MP |url=https://mulengeranews.com/umeme-torture-video-troubles-ruhinda-mp-thormas-tayebwa/ |website=Mulengera News |access-date=16 July 2026 |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922024729/https://mulengeranews.com/umeme-torture-video-troubles-ruhinda-mp-thormas-tayebwa/ |url-status=dead }}</ref> Mu katambi ako, Tayebwa awulirwa ng’agamba nti: "Ebulayo emiggo emeka? Mumwongereyo emiggo ebiri ng'ennyongeza yange"<ref>{{Cite web |title=Tayebwa canes UMEME employee |url=https://theinformerug.com/2020/08/28/video-ruhinda-north-mp-tayebwa-takes-law-into-his-own-hands-canes-umeme-electrician-for-power-disconnection/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901094010/https://theinformerug.com/2020/08/28/video-ruhinda-north-mp-tayebwa-takes-law-into-his-own-hands-canes-umeme-electrician-for-power-disconnection/ |archive-date=1 September 2022 |website=The Informer}}</ref> Nga 29 Ogwomunaana 2020, Tayebwa yavaayo ne yeetondera Bukenya mu lujjudde oluvannyuma lw’akatambi okulaga nga yeenyigira mu luyombo olwo.<ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2020-08-30 |title=MP Tayebwa apologizes for beating UMEME contractor |url=https://www.independent.co.ug/mp-tayebwa-apologizes-for-beating-umeme-contractor/ |access-date=2026-05-26 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [[Ofiicial website]] * [[Website of the Parliament of Uganda]] * [[visiblepolls.org]] * [[www.elections.co.ug]] == Laba ne == * [[Mitooma (disitulikit)|Mitooma Disitulikiti]] * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[National Resistance Movement]] [[Category:Abaazaalibwa mu 1980]] [[Category:Abaasomera ku Yunivasite y'e Makerere]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] 3oyfc6nfi3p8vy3s5y9o9fwubrlynss Margaret Aachilla Aleper 0 8081 69000 68507 2026-08-19T18:03:41Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69000 wikitext text/x-wiki '''Margaret Aachilla Aleper''' (yazaalibwa 22 Ogwekkuminogumu 1963) munnabyabufuzi mu Uganda era ye mubaka Omukyala owa [[Kotido (disitulikit)|disitulikiti y'e Kotido]] mu Palamenti ya Uganda ey'ekkumi. Mmemba w’ekibiina ekiri mu buyinza [[National Resistance Movement|ekya National Resistance Movement]] . == Gyenvudde n'Okusoma == Margaret Aleper Pulayimale yagimalira ku Kotido Mixed Primary School mu 1976. Mu 1980, yamaliriza ebbaluwa ye eya [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|Uganda Certificate of Education]] mu Kangole Girls Senior Secondary School. Yaweebwa [[:en:Academic_certificate|satifikeeti]] mu by’obusomesa mu guleedi ey’okusatu mu Moroto Teacher Training College/ [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] mu 1985. Mu 1997, yamaliriza Dipuloma mu by’enjigiriza by’abasomesa okuva mu Institute of Teacher Education, [[:en:Kyambogo|Kyambogo]] . Yafuna diguli ye esooka mu by'enjigiriza okuva mu [[:en:Kyambogo_University|yunivasite y'e Kyambogo]] mu 2004. == Emirimu == Ebyafaayo by'eemirimu gye biwandiikiddwa wansi: * 2011 okutuuka kati: [[:en:Member_of_parliament|omubaka wa Palamenti]], [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] . * 1997-2006: omumyuka w’omusomesa omukulu mu ssomero lya Lomukura Primary School. * 2001-2006: omuyambi w’okulondoola, [[:en:Local_government|Gavumenti ez’ebitundu]] mu Disitulikiti y’e Kotido . * 1985-1996: omuyambi w’ebyenjigiriza, Kotido Mixed ne Lomukura [[:en:Primary_school|Primary School]] . == Obuvunaanyizibwa obulala == Era akola nga mmemba omujjuvu wansi w'ebitongole bya Membership to Professional mu [[:en:Uganda_National_Teachers_Union|Uganda National Teachers Union]] . == Obukuubagano == Ono yalonkomwa mu [[:en:Member_of_parliament|babaka ba Palamenti]] abalyamu [[Yuganda|Uganda]] olukwe . [http://freeuganda.com/forums/topic-tag/aleper-aachilla-margaret/] Ono yagambibwa okubeera omu ku babaka ba Palamenti abaakuba akalulu "Yee" mu kusoma okw'omulundi ogw'okubiri mu [[:en:Constitutional_amendment|bbago erikyusa Ssemateeka]] . == Laba ne == * [[:en:List_of_members_of_the_ninth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka ba Palamenti ya Uganda ey'omwenda]] * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka ba Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] * [[Kotido (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kotido]] * [[:en:Moses_Adome|Musa Adome]] == Ebiyungo eby’ebweru == * [http://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] i83ecsync2bee5gg6vs95ikkaij1c2e Stella Chesang 0 8302 69040 36575 2026-08-19T18:06:59Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69040 wikitext text/x-wiki   [[File:Stella Chesang of Uganda at the 2018 African Athletics Championships.jpg|left|thumb|Stella Chesang]] '''Stella Chesang''' (yazalibwa nga 1 ogwe Kumin'ebiri mu 1996) muna [[:en:Uganda|Uganda]]<nowiki/>omuddusi wa misinde miwanvu eyavuganyaanko mu mpaka za [[:en:2016_Summer_Olympics|2016 Summer Olympics]] mitazi 5000 eza bakyaala. Mu Gw'okuna mwaaka gwa 2018 yawangula omudaali gwa zaabu mu mitazi 10,000 mu mpaka z'amawanga agaliko amatwaale ga Bugereza ezayindira mu[[:en:Gold_Coast,_Queensland|Gold Coast]], [[:en:Queensland|Queensland]], [[:en:Australia|Australia]]. <ref name="One3">{{cite web|url=http://observer.ug/news/headlines/57403-chesang-wins-uganda-s-second-gold-in-australia.html|title=Chesang wins Uganda's second gold in Australia|access-date=23 April 2018|date=9 April 2018|newspaper=[[The Observer (Uganda)]] Quoting [[Uganda Radio Network]]|author=Uganda Radio Network|location=Kampala|archive-date=12 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612161414/https://observer.ug/news/headlines/57403-chesang-wins-uganda-s-second-gold-in-australia.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="One4">{{cite web|url=http://observer.ug/news/headlines/57403-chesang-wins-uganda-s-second-gold-in-australia.html|title=Chesang wins Uganda's second gold in Australia|access-date=23 April 2018|date=9 April 2018|newspaper=[[The Observer (Uganda)]] Quoting [[Uganda Radio Network]]|author=Uganda Radio Network|location=Kampala|archive-date=12 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612161414/https://observer.ug/news/headlines/57403-chesang-wins-uganda-s-second-gold-in-australia.html|url-status=dead}}</ref> == Ebimukwatako n'okusoma kwe == Chesang yazalibwa mu mweezi gwe Kumi n'ebiri ku kyaalo Serere mu gombolola ye Benet mu [[Kween (disitulikit)|Disitulikiti ye Kween]], mu buva Njuba bwa [[Yuganda|Uganda]], bazadde be ye Juliet Cheptoris ne Patrick Kusuro. Ye mwaana ow'okubiri mu famile eya'abaana omwenda . Yasomera ku Benet Primary School nga tanakyusibwa kutwalibwa ku Chemwania High School mu Kween gyeyamalira omutendera ogusooka mu sinia "O-Level studies."<ref name="Two" /> Oluvanyuma yatikirwa digiri mu sayansi w'emizanyo ku Yunivasite ya Kyambogo. == Obuwereza bwe mu poliisi == Yayingizibwa mu [[:en:Uganda_Police_Force|Pollisi ya Uganda]] nga ofiisa wa poliisi era nga omukiise ku kirabu ya Poliisi eya baddusi.<ref name="Two3">{{cite web|access-date=23 April 2018|url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/Life/quiet-humble-life-golden-girl-Chesang/689856-4492404-27vf6x/index.html|title=The quiet, humble life of golden girl Chesang|date=22 April 2018|newspaper=[[Daily Monitor]]|last=Allan Chekwech|first=and Darren Allan Kyeyune|location=Kampala}}</ref> Oluvanyuma lw'okuwangula omudaali gwa Zaabu mu mpaka z'amawanga agaloko amatwale ga Bungereza eza 2018, Chesang yalinyisibwa edaala mu poliisi okuva ku kya ''Special Police Constable'' (SPC) n'afulibwa Yinsipekita wa Poliisi (IP).<ref name="Three2">{{cite web|access-date=23 April 2018|url=https://www.kawowo.com/2018/04/21/uganda-common-wealth-medalists-earn-promotion-in-the-national-police-forces/|title=Uganda Commonwealth medalists earn promotion in the National Police Forces|date=20 April 2018|first=David|last=Isabirye|publisher=Kawowo.com|location=Kampala}}</ref> == Omulimu gwe ogw'okudduka == Mubiseera by'okusoma kwe ku mutendera gwa pulayimale, yawangula buli mpaka zeyetabangamu. Yaweebwa sikaala enzijuvu ebbanga lye ery'emyaaka 4 ku mutendera gwa siniya ogusooka ku ogwa Siniya. Nga ali mu siniya ey'okusatu, ''Satya Chemonges'', maneja w'ekibiina ki ''Kapchorwa Athletics Association'' yasaba bazadde ba Stella agende atandike okubeera mu nkambi ye okusobola okutendejebwa wamu ne bane abalala abalina ekitone ky'okudduka buli kadde. Wano weyasangibwa okuyingizibwa mu Kiraabu ya poliisi ya Uganda.<ref name="Two2">{{cite web|access-date=23 April 2018|url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/Life/quiet-humble-life-golden-girl-Chesang/689856-4492404-27vf6x/index.html|title=The quiet, humble life of golden girl Chesang|date=22 April 2018|newspaper=[[Daily Monitor]]|last=Allan Chekwech|first=and Darren Allan Kyeyune|location=Kampala}}</ref> Yawangula [[:en:World_Mountain_Running_Championships|empaka zabanantamegwa b'ensi yonna ez'okudduka nga balinnya ensozi]] mu 2015<ref>[https://www.iaaf.org/news/report/musobio-chesang-world-mountain-running-champi IAAF: Double gold for Uganda at World Mountain Running Championships.]</ref> n'eza [https://worldathletics.org/news/report/ugandan-cross-country-championships-2016 banantamegwa ba Uganda zi mubuna byaalo] mu 2016.<ref>[https://www.iaaf.org/news/report/ugandan-cross-country-championships-2016 IAAF: Kipyeko and Chesang Victorious at Ugandan Cross Country Championships.]</ref> == Okuvuganya ku mutendera gw'ensi yonna == == Osolbola okulaba nebino wamanga == [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] n1aypwv6l1gxpgn55lor82bprd94t3o Jowaash Mayanja Nkangi 0 8317 69052 68767 2026-08-19T18:07:04Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69052 wikitext text/x-wiki   '''Jehoash Ssibakyalyawo Mayanja Nkangi''' oba '''Joash Mayanja Nkangi''' (22 ogw'omunaana 1932 – 6 ogw'okusatu 2017)<ref name="Mem">UFSLMW (6 March 2017).</ref> yali mu [[:en:Lawyer|munnamateeka]], [[:en:Civil_servant|omukozi wa gavumenti]] ,era munnabyabufuzi [[:en:Lawyer|omunayuganda]] .<ref name="ntv">NTV Uganda (7 March 2017).</ref><ref name="nv">Ssenyonga, Andrew (6 March 2017).</ref> Mu biseera w'eyafiira ye yali ssentebe eyali atuukirwako ku mwanjo ku [[:en:Uganda_Land_Commission|kakiiko k'ettaka]] . Yali yaweerezaako nga minisita mu minisitule eziwerako ku [[:en:Cabinet_of_Uganda|bukiiko bwa bakugu Uganda]] .<ref name="Mem">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFUFSLMW2017">UFSLMW (6 March 2017). </cite></ref><ref name="Bio">Ssenyonga, Andrew (6 March 2017).</ref> Okuva 1962 okutuuka 1993, Mayanja Nkanji yaweereza nga "Katikkiro" (prime minister) wansi wa [[:en:Muteesa_II_of_Buganda|Sir Edward Muteesa II]], [[:en:Kabaka_of_Buganda|Kabaka wa Buganda]], eyafuga okuva 1939 okutuusa 1969.Mu 1993, [[:en:Kingdom_of_Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]] bwali budizibwawo , yali wankizo mu kubteekawo obwakabaka obuliwo leero obukulemberwa , [[:en:Muwenda_Mutebi_II_of_Buganda|Ronald Muwenda Mutebi II]].<ref>http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/1993-Coronation--journey-that-dates-back-to-1956/688342-1934982-8xka8uz/index.html</ref><ref name="List">http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/1993-Coronation--journey-that-dates-back-to-1956/688342-1934982-8xka8uz/index.html</ref> == Ebimukwatako n'obuyigirize == Yazaalibwa nga 22 ogw'omunaana 1932 omwami Isaya Sibakyalwayo n'omukyala Yozefina Nantale mu eyali disitulikiti y'e Masaka ebiseera ebyo , wabula nga kati eri kitundu ku [[:en:Kalungu_District|disitulikiti y'e Kalungu]] eri abazadde, Isaya Sibakyalwayo ne Yozefina Nantale.<ref name="ntv">NTV Uganda (7 March 2017).</ref><ref name="nv">Ssenyonga, Andrew (6 March 2017).</ref><ref name="parlug">Parliament of Uganda (10 March 2017).</ref><ref name="Mem">UFSLMW (6 March 2017).</ref><ref name="Bio">Ssenyonga, Andrew (6 March 2017).</ref> Yasomera Kaabungo Masaka Primary School okuva 1937 okutuuka 1946, Kako Junior School okuva 1944 okutuuka 1946,ne [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]] mu [[:en:Secondary_school|ssomero lya sekendule]] okuva 1947 okutuuka 1949.<ref name="ntv" /> Mu 1950, Yeegatta ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]], nadda ku constituent college of the [[:en:University_of_London|University of London]], natikkirwa ne [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] mu 1953.<ref name="Mem" /><ref name="Bio" /> Mu 1954, yaweebwa ekifo ku [[:en:Keble_College,_Oxford|Keble College , Oxford]] ku sikaala era nafuna diguli eyookubiri [[:en:Master_of_Arts|Master of Arts]] in politics, philosophy and economics mu 1960.Era yaweebwa satifukeeti nga omuwolereza oluvannyuma lwokwegezaangamu ku [[:en:Lincoln's_Inn|Lincoln's Inn of Courts]] mu [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]].<ref name="ntv" /><ref name="Story">Natukunda, Carol (6 March 2017).</ref> == Obuto bwe == Ng'ali ku Oxford, Nkangi yasoma amateeka ku Lincoln's Inn of Courts mu London, olwo nakomawo mu Uganda mu 1960 gye yagezesezanga amateeka ge. Yegatta mu by'obufuzi by'ameefuga ga Uganda . Yakola ekibiina ky'ebyobufuzi kye yayita "United Party"; oluvannyuma ekyayitibwa "United National Party" (UNP). Mu 1962, yasuulawo UNP ne yeegatta ku Kibiina ky'eby'obufuzi ki [[:en:Kabaka_Yekka|Kabaka Yekka]] (KY) . Yalondebwa okukiikirira Masaka East Constituency mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] , mu gw'okutaano 1962. Ameefuga ga 9 Octoba 1962, Nkangi yaweereza nga minisita mu minisitule y'eby'ensimbi . Era nga minisita w'eby'obusuubuzi n'amakolero . Nga 17 ogw'omunaana 1964, Nkangi, ku myaka 33 era omuwuulu yalondebwa Lukiiko okuba Katikkiro .<ref name="Story">Natukunda, Carol (6 March 2017).</ref> Okutunulako emabega ,Nkangi agamba entandika ye enzikakkamu oba olyawo y'eyamutuusa awo ." Kabaka yali tammanyi ng'omuntu ."<ref name="Story" /> Obuzibubwatandiika mu ntandiikwa ya 1966. Nga 15 ogw'okuna 1966, Ssemateeka wa Uganda owa 1962 yaggyibwawo wakati mu lutuula lwa palamenti [[:en:Milton_Obote|Milton Obote]], eyali ssabaminisita nga yeetoloddwa ba amagye ga Uganda . [[:en:Lukiiko|lukiiko]] lwa Buganda (parliament) yateesa okuggya Buganda ku gavumenti eyawakati; Ne balangirira Buganda [[:en:Secession|okwekutula]] mu Uganda .Okwali okuddibwamu , Obote yalagira [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]], eyali omuduumizi w'eggye ebiseera ebyo okulumba olubiri e [[:en:Mengo,_Uganda|Mengo]]. Obulumbaganyi bwajja nga 24 ogw'okutaano 1966. Muteesa ne Nkangi bombiriri ne bagenda mu [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]. Nkangi yayita [[:en:Nairobi|Nairobi]], mu [[:en:Kenya|Kenya]]. Mu 1967, Obote yawera Obwakabakaera nassaawo ssemateeka omuggya .<ref name="Mem">UFSLMW (6 March 2017).</ref><ref name="Bio">Ssenyonga, Andrew (6 March 2017).</ref><ref name="Story">Natukunda, Carol (6 March 2017).</ref> == Obuwanganguse == Ng'ali mu buwanganguse ,yasobola okufuna omulimu nga [[:en:Research_fellow|omunoonyereza]] mu [[:en:Lancaster_University|yunivasite ya Lancaster]] .<ref name="Mem">UFSLMW (6 March 2017).</ref><ref name="Bio">Ssenyonga, Andrew (6 March 2017).</ref><ref name="Story">Natukunda, Carol (6 March 2017).</ref> Ng'akyali eyo yasobola okwerabirako ku bbaluwa ya Kabaka gye yawandiika olw'okwagala kwe mutabani we Ronald Muwenda Mutebi okulya namulondo. Muteesa bwe yakisa omukono nga 21 Novemba 1969, Mayanja Nkangi, mu kiti kye nga Katikkiro, ye yamubika , nga akalombolombo bwe kali. Yakomawo mu Uganda mu gwookuna okukola entegeka wamu n'okuba kalabalaba w'okulumbe lwa Kabaka mu gw'okuna 1971.<ref>Nampewo, Angela (13 April 2015). "60 years in the life of a Kabaka".</ref> == Oluvannyuma lw'obuwanganguse == Oluvannyuma lw'okusuula gavumenti ya Obote I mu 1971, Nkangi yakomawo mu Uganda naggulawo buggya okukola amateeka . Wadde Amin yamukettanga , yamala namwesonyiwa oluvannyuma lw'okukizuula nti Nkangi teyalina nteekateeka zonna ezinyoomola gavumenti ye.<ref name="Story">Natukunda, Carol (6 March 2017).</ref> Gavumenti ya Idi Amin bwe yasuulibwa mu 1979, Nkangi nakola [[:en:Conservative_Party_(Uganda)|Conservative Party (Uganda)]].<ref name="Mem">UFSLMW (6 March 2017).</ref><ref name="Bio">Ssenyonga, Andrew (6 March 2017).</ref><ref name="Story" /> Gavumenti ya Obote II (1980 - 1985) bwe yasuulwa bnnamagye nga bakulembeddwamu [[:en:Tito_Okello|Tito Okello Lutwa]], Nkangi yalondebwa nga [[:en:Ministry_of_Gender,_Labour_and_Social_Development_(Uganda)|minisita w'abakozi]] era nakola mu kifo ekyo okuva mu gwomusanvu 1985 okutuuka mu mwezi ogusooka 1986.<ref name="Story">Natukunda, Carol (6 March 2017).</ref> Mu bukulembeze bwa [[National Resistance Movement]] obukulemberwa [[Yoweri Museveni]], Nkangi yaweereza nga minisita w'ebyenjigiriza , minisita w'enteekateeka , minisita w'ebyenfuna ne minisita w'amateeka n'obwenkanya . Obuweereza bwe mu gavumenti ya Museveni bwava mu 1986 okutuusa 2001. Oluvannyuma lw'okuwummula emirimu gya gavumenti , yalondebwa okubeera ssentebe w'akakiiko k'ettaka era yaweereza mu kiti ekyo okuva mu 2002 okutuuka 2012. Mu 2010, yalondebwa okubeera ssentebe w'akakiiko k'ettaka , ke yakulira okuva mu 2010 okutuuka mu 2013. Mu myaka egyaddirira , gyewandiikako ekitabo kyeyatuuma "Out of Empire into Servitude."<ref name="ntv" /> == Other considerations == Mu biseera bye nga minisita w'ebyenjigiriza (1986 - 1989), yalondoola emirimu mu kutondawo kwa [[:en:Kyambogo_University|yunivasite ya Kyambogo]] . Bwe yali aweereza nga minisita w'enteekateeka (1989 - 1992), yalambula okutondawo kwa [[:en:Uganda_Investment_Authority|Uganda Investment Authority]]. == Okufa == Yafa nga 6 Ogw'okusatu 2017 mu [[:en:Nakasero_Hospital|ddwaliro ly'e Nakasero]] Gye yali ajjanjabibwa okuva mu gw'okubiri 2017, ku myaka 85.<ref name="parlug">Parliament of Uganda (10 March 2017).</ref> Ekyamuviirako okufa bwe bulwadde bwa [[:en:Pneumonia|pneumonia]].<ref>Tusingwire, Serestino (6 March 2017).</ref> Yaziikibwa nga 10 Ogwookusatu 2017 ku kiggya kya bajjaaja be mu disitulikiti y'eKalungu . Abamu ku bamukungubagira mwalimu eyali omumyuka wa pulezidenti [[:en:Edward_Ssekandi|Edward Ssekandi]], Katikkiro wa Buganda [[:en:Charles_Mayiga|Charles Peter Mayiga]], ababaka ba palamenti n'abakulembeze b'eddiini.<ref>Mubiru, Apollo (10 March 2017).</ref> == Na bino birabe ==   == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abazaalibwa mu 1932]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] cw2z8ov3gd5iannou3co8ovzys4qyhk GNL Zamba 0 8358 69051 68800 2026-08-19T18:07:04Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69051 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''GNL Zamba''', yazaalibwa nga ye '''Ernest Nsimbi''', (29 ogusooka 1986) munnayuganda omuyimbi wa [[hip hop]] amanyiddwa nnyo olw'okuleeta omuziki gwa Rap ne Lugaflow ku leediyo entongole n'emikutu emirala mu Uganda.<ref>{{Cite web |url=https://www.reverbnation.com/gnlzamba/bio |title=Archive copy |access-date=2022-11-28 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308204240/https://www.reverbnation.com/gnlzamba/bio |url-status=dead }}</ref> Erinnya lye erya siteegi, GNL, liggwaayo nti "Greatness with No Limits".<ref name=":0">https://www.independent.co.ug/the-spear-tells-the-story-of-chaos-and-peace-love-and-activism-past-and-present/ </ref> Ye mutandisi era akulira kkampuni ya Hip hop eyetongodde eya Baboon Forest Entertainment,<ref name=":2">{{Cite web |url=https://hardrockmedia.org/2022/01/7-things-you-didnt-know-about-gnl-zamba/ |title=Archive copy |access-date=2023-11-18 |archive-date=2023-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209083723/https://hardrockmedia.org/2022/01/7-things-you-didnt-know-about-gnl-zamba/ |url-status=dead }}</ref> ekuza ebitone ebipya mu Kampala, Uganda. Era munnakatemba, omukozi wa firimu, era omubaka wa Uganda mu bintu eby'enjawulo.<ref name=":2"/><ref name=":2"/> == Obuto bwe n’okusoma == GNL yazaalibwa nga 29 ogusooka 1986 mu [https://web.archive.org/web/20230209083723/https://hardrockmedia.org/2022/01/7-things-you-didnt-know-about-gnl-zamba/ Mukono.] Kitaawe yali mukugu mu by’amasannyalaze ate nnyina yali akolera mu Uganda Transport Company. Oluvannyuma famire eno yasengukira e [https://web.archive.org/web/20230209083723/https://hardrockmedia.org/2022/01/7-things-you-didnt-know-about-gnl-zamba/ Kawempe], mu [https://hardrockmedia.org/2022/01/7-things-you-didnt-know-about-gnl-zamba/ Kampala]<ref name=":2"/> oluvannyuma lw'olutalo [https://web.archive.org/web/20230209083723/https://hardrockmedia.org/2022/01/7-things-you-didnt-know-about-gnl-zamba/ lw'omunda mu Uganda].<ref name=":3">{{Cite web |url=https://ugamusic.ug/bio/GNL-Zamba |title=Archive copy |access-date=2023-11-18 |archive-date=2023-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209083718/https://ugamusic.ug/bio/GNL-Zamba |url-status=dead }}</ref> mu ssomero lye erya siniya, yali ssentebe wa kiraabu y’ebiwandiiko by’abato, mmemba wa ttiimu eyali ekubaganya ebirowoozo era nga ye muwandiisi omukulu owa ''Kiira Mirror''<ref name=":3" /> ''.'' Oluvannyuma yeegatta ku [[Makerere University|yunivasite y’e Makerere]] gye yatikkirwa diguli esooka mu by’okuddukanya obutonde bw’ensi.<ref name=":3"/> == Emirimu gye == === 2005 - 2010 === Mu 2005, GNL yatandika olugendo lwe mu by'amasanyu mu Uganda<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=23980:gnl-proves-hip-hop-still-needs-his-healing&catid=73:highlights&Itemid=70 |access-date=2023-11-18 |archive-date=2023-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209054219/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=23980:gnl-proves-hip-hop-still-needs-his-healing&catid=73:highlights&Itemid=70 |url-status=dead }}</ref> bwe yali mu kibiina kya Hip Hop Canvas nga kino kyali pulojekiti eyategekebwa Shadrak Kuteesa owa Platinum Entertainment,<ref name=":3"/> nga egenderera okuwa abavubuka amaanyi okweyoleka.<ref>https://www.musicinafrica.net/magazine/leading-ugandan-hip-hop-artists-inspire-youth-two-week-workshop</ref> Mu pulojekiti eno ye ng’ali wamu n’abayimbi abalala baakwata oluyimba olwawangula engule, Maama Afrika.<ref name=":3" /> Mu 2007, mwe yasooka okulabikirako ku lutimbe mu Uganda n'oluyimba, ''Soda Jinjale''<ref>https://www.newvision.co.ug/category/news/ugandan-producers-killing-gnls-inspiration-147770</ref> ''.'' Mu February 2009, yayimba mu kibiina kya WAPI [https://www.newvision.co.ug/category/news/ugandan-producers-killing-gnls-inspiration-147770 British Council] Initiative ate ku nkomerero y’omwezi ogwo mu ''Sauti Za Busara'' e [[Zanzibar]]. Mu April, yayimba mu kivvulu ky’ennyimba ekya ''Selam International Music Festival'' mu [[Ethiopia]]. Mu June, GNL yayimba mu ''Kwita Izina'' Gorilla Naming Ceremony e [[Rwanda]]<ref name=":3"/> ate mu August, yayimba ekivvulu kye ekyasooka ng’afulumya olutambi lwe, ''Koyi Koyi,'' nga olutambi luno lwalimu ennyimba munaana nnamba nga yaziyimba yekka<ref name=":3" /> ezaatenderezebwa olw’okusaawo omukutu wakati w’amaloboozi ag’ennono n’ag’omulembe.<ref name=":3"/> Mu September, GNL yayimba mu ''bivvulu e Dubai'' mu [[United Arab Emirates]] ate mu gw'ekkumi, yayimba mu [[Stratford, London|Stratford]] Rex, East London mu [[United Kingdom|Bungereza]].<ref name=":3" /> Mu September wa 2010, yayimba mu kivvulu kya ‘We Love Africa Music Festival’ e [https://web.archive.org/web/20230209083718/https://ugamusic.ug/bio/GNL-Zamba Denmark]. === 2011 - 2020 === Mu November 2011, GNL yaddayo mu United Arab Emirates mu bivvulu by’e Dubai<ref name=":3"/> era nayimba mu ttaabamiruka wa UNAA ow’omulundi ogwa 23.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ugandandiasporanews.com/ugandan-diaspora/unaa-convention-2011/ |access-date=2023-11-18 |archive-date=2023-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209084846/http://www.ugandandiasporanews.com/ugandan-diaspora/unaa-convention-2011/ |url-status=dead }}</ref> Mu September wa 2012, yayimba mu kivvulu kya ''Selam African Music Festival'' e [https://web.archive.org/web/20230209084846/http://www.ugandandiasporanews.com/ugandan-diaspora/unaa-convention-2011/ Sweden] ne mu ''GNL Zamba Live'' mu [[Norway]]. Mu April 2014, GNL yalina ebivvulu bya bantu ab'obuvunaanyizibwa abakulu mu Durban, Port Elizabeth ne Cape Town mu [[South Africa]].<ref name=":3"/> Olwo GNL n’asengukira mu [[Amerika]]<ref>https://mdundo.com/news/22088</ref> Mu April 2016, GNL yafuna omulimu gwe ogwasooka ogw'okuzannya katemba ng'ali wamu ne Darren Lee Campbell<ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1422175</ref><ref>https://www.watchdoguganda.com/entertainment/showbiz/20170227/14318/gnl-zambafrom-music-to-poetry.html</ref> GNL yafuuka omu ku bakozi ba leediyo abakola ku leediyo ya Coke Studio Radio Hour, nga eno yali pulogulaamu eyali ekitundu ku Coke Studio Africa mu gw'omunaana 2017.<ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/gnl-coke-studio/ |title=Archive copy |access-date=2023-11-18 |archive-date=2023-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209035023/https://newslexpoint.com/gnl-coke-studio/ |url-status=dead }}</ref> Mu gw'omukaaga 2019, emirimu gye gyalondebwa mu mpaka za Independent Music Awards ez’omulundi ogwa 17 mu [https://web.archive.org/web/20230209035023/https://newslexpoint.com/gnl-coke-studio/ kibuga New York]. Zino zaali Album ezisooka ezisinga ( ''Nsimbi'' ), Oluyimba lw’ensi yonna olusinga obulungi ( ''Leo Ni Leo'' ), Vidiyo y’omuziki esinga okunyumya ( ''Dunia Ni Matenbezi'' ) n’ekigambo ekisinga okwogera ( ''[[Acholi people|Acholi]] Boy'' ).<ref name="observer.ug">https://observer.ug/lifestyle/61050-gnl-zamba-making-waves-in-usa</ref> ''Leo Ni Leo'' ye yawangula oluyimba lwa Best World Beat.<ref name="observer.ug"/> Mu gw'okubiri 2020, yawa omusomo ku byafaayo bya Hip Hop eri abayizi b’okuyimba mu [https://observer.ug/lifestyle/61050-gnl-zamba-making-waves-in-usa yunivasite y’e Kyambogo].<ref>https://campusbee.ug/news/rapper-gnl-zamba-lecturing-at-kyambogo-university/</ref> Mu gw'omusanvu gw'omwaka gwe gumu, GNL ng'ayita mu kkampuni ye ekola ennyimba, Baboon Forest Entertainment, yategeka empaka ze yatuuma "Dear Hip Hop" ng'ekigendererwa kyayo kyali kya kuzzaamu abavubuka amaanyi nga bayita mu buyiiya. Eyawangula ye Ivan Kaweesa.<ref>https://chimpreports.com/ivan-kaweesa-emerges-winner-of-gnl-dear-hip-hop-challenge/</ref> === 2021 - kati === Mu gw'okubiri 2021, GNL yakomawo mu Uganda okuva mu USA<ref name="pmldaily.com">https://www.pmldaily.com/features/2021/03/gnls-return-only-makes-hiphop-stronger-navio.html</ref> era mu December, yayimba mu Tusker Malt Conversessions ez’omulundi ogw’okusatu ku yintaneeti.<ref name="pmldaily.com"/> == Omusono gw'okuyimba == GNL ayimba ebigambo nga biri mu Luganda ne mu Lungereza. Ayimba akozesa omusono gw'okulukuta ebigambo oguyitibwa [https://www.pmldaily.com/features/2021/03/gnls-return-only-makes-hiphop-stronger-navio.html Lugaflow].<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hipipo.com/people/6/Gnl-zamba |access-date=2022-11-28 |archive-date=2016-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816184332/http://www.hipipo.com/people/6/GNL-ZAMBA |url-status=dead }}</ref> Lugaflow kuba kukulukuta bigambo mu [https://www.independent.co.ug/the-spear-tells-the-story-of-chaos-and-peace-love-and-activism-past-and-present/ Luganda],nga luno lulimi olusinga okweyambisibwa mu massekkati ga Uganda. Okuva mu 2000&nbsp;ng'aggwaako, Lugaflow yasikiriza omugigi omuggya ogw'abayimbi abakulukuta ebigambo okusoola okutondawo enyimba ezikwata abantu omubabiro nga bayimbira mu lulimi lwabwe olunnansi. Omusono gwe ogw’okuyimba gwakwatibwako abatonntomi [[Gil Scott-Heron]] ne Mbuli, abayimbi b’ennyimba aba Afrocentric nga [[Eddy Grant]] ne [[Fela Kuti]] n’abayimbi aba hiphop abaamanyi nga [[Jay-Z]], [[Nas]] ne [[Ice Cube]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://kipepeoagency.com/gnlzamba |access-date=2023-11-18 |archive-date=2023-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118103656/https://kipepeoagency.com/gnlzamba |url-status=dead }}</ref> == Kampeyini z’embeera z’abantu == GNL yeetabye mu kampeyini ya Friend A Gorilla, eyavujjirirwa [https://web.archive.org/web/20231118103656/https://kipepeoagency.com/gnlzamba Oxfam] ku kusomesa abantu ku butonde bw’ensi n’ekitongole ekivunaanyizibwa ku bisolo by’omu nsiko ekya [[Uganda Wildlife Authority]].<ref>https://www.facebook.com/YouthHiphopUganda/posts/927914583940387:0</ref> Oluyimba lwe "Story ya Luka" lwalondeddwa [https://www.facebook.com/YouthHiphopUganda/posts/927914583940387:0 minisitule y'ebyobulamu mu Uganda] okubeera omutwe gw'okusomesa abavubuka abalina akawuka ka mukenenya mu mwaka gwa 2010.<ref name="newvision.co.ug">http://www.newvision.co.ug/news/662285-kisenyi-dances-to-safer-sex-20-000-condoms-given-out.html</ref> Enkolagana ye okukola vidiyo ne "True Manhood" ne Young Empowered And Healthy (YEAH)<ref name="newvision.co.ug"/> Uganda yakubiriza abavubuka ba Uganda okukozesa obupiira, era lwawangula engule ya People's Choice Digital Media Award mu lukungaana lw'ensi yonna olw'ebyenjigiriza mu by'amasanyu mu 2011. [https://web.archive.org/web/20160305022416/http://yeah.cdfuug.co.ug/true-manhood-hiv-campaign/yeah-launches-true-manhood-campaign.html]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://yeah.cdfuug.co.ug/true-manhood-hiv-campaign/yeah-launches-true-manhood-campaign.html |access-date=2022-11-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022416/http://yeah.cdfuug.co.ug/true-manhood-hiv-campaign/yeah-launches-true-manhood-campaign.html |url-status=dead }}</ref> Mu myaka esatu, GNL yakola ne [[Buzz Teeniez Awards|Buzz Teenies]] okulambula amasomero ga Uganda, okubuulirira abavubuka, okukubiriza obumu mu bantu n’okusigala mu masomero.<ref>http://www.buzzgroupafrica.com/</ref> Okuva mu mwaka gwa 2013, GNL ekwataganye ne Reach A Hand Foundation Uganda okwetaba mu kampeyini ez’enjawulo ez’okusomesa abavubuka.<ref>http://www.newvision.co.ug/news/659751-calls-for-youth-friendly-services-in-health-facilities.html</ref> Mu 2014, ekitongole kya Twaweza Initiative kyawa GNL ekirabo olw'engeri oluyimba lwe "We Cry" gye lwakwata ku bantu, olwogera ku butabanguko ku nguudo n'okwegatta. [https://web.archive.org/web/20221128205430/https://observer.ug/lifestyle/entertainment/29946--twaweza-recognises-artistes-with-real-talent]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://observer.ug/lifestyle/entertainment/29946--twaweza-recognises-artistes-with-real-talent |access-date=2022-11-28 |archive-date=2022-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128205430/https://observer.ug/lifestyle/entertainment/29946--twaweza-recognises-artistes-with-real-talent |url-status=dead }}</ref> Ayitiddwa okusomesa ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] 's College of Humanities ku biwandiiko by'omu kamwa n'eby'obuwangwa.<ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/38/691862</ref> Mu gw'omukaaga 2020, GNL ng’ali wamu ne mukyala we Miriam Tamar, beegatta ku [http://www.newvision.co.ug/D/9/38/691862 kwekalakaasa kwa George Floyd] mu USA.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://ekyooto.co.uk/2020/06/05/ugandan-rapper-gnl-zamba-joins-the-us-george-floyd-protesters/ |access-date=2023-11-18 |archive-date=2023-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209065721/https://ekyooto.co.uk/2020/06/05/ugandan-rapper-gnl-zamba-joins-the-us-george-floyd-protesters/ |url-status=dead }}</ref> == Obulamu bubwe == Okuyita mu buwanguzi bw’okuyimba, GNL yasobola okuggulawo ebbaala y’ebyemizannyo era yagula ettaka okwetoloola Uganda. [http://www.newvision.co.ug/D/9/40/763774]<ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/40/763774</ref> GNL Zamba yawasa mukyala we, nga 29 April 2018 mu Cielo Farms Vineyard, [[Malibu, California]].<ref name=":1">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.routineblast.com/gnl-zamba-wife-tamar-shows-off-multi-billion-investment-photos/ |access-date=2023-11-18 |archive-date=2023-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118103654/https://www.routineblast.com/gnl-zamba-wife-tamar-shows-off-multi-billion-investment-photos/ |url-status=dead }}</ref> Nga bali wamu ne mukyala we nga naye muyimbi, baakola ekibiina ky’abayimbi ekyatuumiddwa Nsimbi.<ref name=":1"/> Mu 2020, Zamba ne mukyala we baasalawo okuddayo mu Uganda basenge omwo.<ref name=":1"/> alina omwana eyaakazaalibwa == Engule n’okulondebwa == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width: 100%;" ! scope="col" |Award/organization ! scope="col" |Year ! scope="col" |Nominee/work ! scope="col" |Category ! scope="col" |Result ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" |Pearl of Africa Music Awards |2005 | |Best Hip Hop Single |{{won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2009 |GNL Zamba |Best Male Artist |{{nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Pearl of Africa Music Awards |2009 | |Best Single |{{nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Press Association Awards |2009 |GNL Zamba |Artist of the year |{{won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Pearl of Africa Music Awards |2009 | |Best Hip hop single |{{won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Kisima Awards, Kenya |2010 |GNL Zamba |Best Hip Hop Artist |{{nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Kisima Awards, Kenya |2010 | |Best single |{{nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2010 | |Song of the year |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Pearl of Africa Music Awards |2010 | |Best single |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Pearl of Africa Music Awards |2010 | |Best Group |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2010 |GNL Zamba |Best male artist |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2010 |GNL Zamba |Artist of the year |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2010 |GNL Zamba |Best hood rapper |{{won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Pearl of Africa Music Awards |2010 | |Best Hip Hop single |{{won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2011 |GNL Zamba |Artist of the year |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Pearl of Africa Music Awards |2011 |GNL Zamba |Best male artist |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Pearl of Africa Music Awards |2011 | |Best single |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Pearl of Africa Music Awards |2011 | |Best Hip Hop single |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |International Education Conference |2011 |GNL Zamba |People's choice digital media |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2011 |Baboon Forest |Hottest group |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Kandanke Awards |2012 |GNL Zamba |Artist of the year |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2012 | |Best Hip Hop single |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2012 |GNL Zamba |Best male artist |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Kandanke Awards |2013 | |Best Hip Hop single |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Kandanke Awards |2013 |GNL Zamba |Best male artist |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Kandanke Awards |2013 |GNL Zamba |Artist of the year |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Kadanke Awards |2013 | |Best Hip Hop single |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Kadanke Awards |2013 | |Best group |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Club Music Video Awards |2013 | |Best male video of the year |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Club Music Video Awards |2013 | |Video of the year |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Uganda Buzz Music Awards |2013 | |Best group |{{won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Rising Star Awards |2014 |GNL Zamba |Best Hip Hop artist |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Hipipo Awards |2014 |GNL Zamba |Best Hip Hop artist |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Zina Awards |2014 | |Best Hip Hop single |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Twaweza |2014 |GNL Zmba |Best Social Impact Through The Arts Award |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |256 Hip-Hop Awards |2019 | |African rapper of the year |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Independent Music Awards |2019 |''Nsimbi'' |Best Debut Album |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Independent Music Awards |2019 |''Leo Ni Leo'' |Best World Beat Song |{{Won}} | align="center" | |- ! scope="row" |Independent Music Awards |2019 |''Dunia Ni Matembezi'' |Best Narrative Music Video |{{Nominated}} | align="center" | |- ! scope="row" |Independent Music Awards |2019 |''Acholi Boy'' |Best Spoken Word |{{Nominated}} | align="center" | |} == Discography == * ''Koyi Koyi'' (Ebisoko by'Obulamu), 2009 * ''Okwogera Olulimi Oluganda'', 2011<ref name=":0" /> * ''Omukolo gw'okuzzaawo eddiini / Uganda Yaffe'', 2013<ref name=":0" /> * ''Nze Zamba / Ceazar'', 2014<ref name=":0" /> * ''Okuloota mu Langi'' (mu kufulumizibwa 2016)<ref name=":0" /> * Effumu (2020)<ref name=":0" /> == Ebiwandiiko == {{notelist|30em}} * GNL Zamba on Facebook == Ebijuliziddwa == {{Reflist|30em}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Abayimbi]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 62snh93l52mj23d262mibktqs0gwkqa Abayimbiramu kibiina kye bayita 'Goodlyfe' 0 8384 69064 57913 2026-08-19T22:34:53Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 69064 wikitext text/x-wiki '''Radio & Weasel bayimbi babiri abanayuganda abayimbira mu kibiina kyebayita Goodlyfe Crew''' ng'akulembera ekibiina kino mukuyimba ye Moses Radio ng'amannya gge amatuufu ye Moses Nakintije Ssekibogo ne mune eyeeyita Weasel Manizo ng'amannya ge ye Douglas Mayanja. Moses Radio atabulamu amaloboozi agagenda empola nga gagwa mutuluba lya [[RnB]] ng'ate Weasel agatamu edoboozi edene ery'etuluba lya [[reggae]], [[ragga]] ne [[dancehall]]. Olw'obuganzi bwabwe, Moses Radio ne Weasel baatandikawo ekibiina ekyabwe ekyababiri kyebayita '''Radio ne Weasel'''. Ng'akulembera yeyali Moses ate nga y'ow'amaloboozi nga yeeyita Radio wabula nga yafa enaku z'omwezi nga 1 mu mwezi ogw'okubiri mu mwaka gwa 2018 oluvannyuma lw'okufuna obuvune ku bwongo oluvannyuma lw'okukuba kanyama eyali akuuma ekifo ekimu ekidigidirirwamu nga kisingaanibwa Entebbe. Eyalumba Radio yamusuula wansi mita 3 nga ze fuuti 9 n'obutundu tundu 8 ku kagulumu k'enkokoto ekyamuviiramu akwanga okufuna obuzibu era okukakana ng'omusaayi gumugenze mu bwongo. Radio ne Weasel baatondawo ekibiina kyabwe kyebayita 'The Goodlyfe Crew'. Ekibiina kino kyalaba enkyuka kyuka nnyingi mungeri gyekyali kyakolebwamu, naye ng'ebiseera ebisinga kyali ngamu Chagga, Lenin Briton, ne Lawrence (Goodlyfe Crew). Abasinga kubaali bakirimu baalina pulojekiti ezaabwe kubwaabwe ssaako n'abaanaabwe beebali bakola ennyimba z'ababiri. == Radio ne Weasel == [[Mowzey Radio|Moses Radio]] ng'amannya gge ag'obuzaale ye Moses Nakintije Ssekibogo yali muyimbi eyalina ebiseera by'omumaaso mu mulimu guno ebyali ebitangaavu. Yasoma siniya ye okuva mu mwaka gwa 1998 okutuuka mu mwaka gwa 2001 kusomero lya at Holy Cross Lake View Secondary School mu disitulikiti y'e [[Jinja]], ng'eno yakolako ng'omukulembezze w'esomero ow'ekibiina ekyali kyegatibwamu abayizi ekya okwolesa ebitone byabwe nadala mu kuyimba ekya 'Youth Alive Club'. Yakola nga pulojekiti za muziki kusomero mu kibiina kino kusomero ezayamba ng'ekibiina kino okuvuganya n'okuwangula empaka z'amasomero mwebeetaba nga eza 'inter-school Youth Alive Club competitions'. Mu mwaka gwa 2002, Radio yasomera ku [[Kiira College Butiki]] mu disitulikiti y'e Jinja ng'eno yasalwo awumulemu ku by'okuyimba okumala emyaka ebiri ng'esira alitadde ku by'okusoma. Oluvannyuma yeegata ku kibiina kya [[Jose Chameleone]] ekimannyikiddwa nga Leone Island Crew mu mwaka gwa 2004.<ref name="Radio">http://www.ugpulse.com/articles/daily/Entertainment.asp?about=Radio+and+Weasel%3A+Living+the+Good+Life&ID=1104</ref> Ng'ayambako Jose Chameleone mu nyimba zze, kuba yamwongerera ngamu amaloboozi, Radio yafulumya ennyimba ezizze ng'ayimba yekka mu kampuni ya Leone Island Records. Kuno kwaliko "Jennifer", "Dagala", "Wololo" ne "Sweet Lady".<ref name="Radio" /> ''Sweet Lady'' baalufuna bulungi wadde ng'okumannyikwa kwa Radio mu bantu kwasigala wansi. Weasel ng'amnnya ge ag'obuzaale ye Douglas Mayanja yatandika okuyimba ng'omuyimbi eyali yetongodde n'afulumya pulojekiti ye ng'ali yekka ng'ali wansi wa kampuni ya mukulu we,wabula nga lwali luyimba lweyakola ne Jose Chameleone lwebaali bayita "Bomboclat" olwakwata abantu omubabiro. Radio ne Weasel baatandika okuyimbirako Jose Chameleone, omuyimbi omututumufu mu banayuganda, naye oluvannyuma baamweyawulako nebava mu kibiina kye ekya Leone Island Crew mu mwaka gwa 2008 okutondawo ekyabwe kyebaali bayita Goodlyfe Crew. Ababiri bano Radio ne Weasel babadde n'ennyimba ezibaadde ez'amaanyi era nezikwata abantu omubabiro kuba zibadde zikubibwa ku leediyo za Uganda ez'enjawulo<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://afroprime.com/artist/goodlyfe-crew/ |access-date=2022-12-02 |archive-date=2015-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207095733/http://afroprime.com/artist/goodlyfe-crew/ |url-status=dead }}</ref> .Okutandika n'oluyiumba lwebayita "Nakudata" mu mwaka gwa 2008, ababbiri bano baafulumya ennyimba endala okuli lwebayita "Lwaki Onumya", "Zuena", "Nyambura" ne "Bread and Butter". Mu masekati g'omwaka gwa 2008, ababiri bano baakola ennyimba n'abayimbi nga Rachel Kay, [[Blu*3]], OS, [[Allan Toniks]], [[GNL Zamba|GNL]] n'omuzambia [[Zambia]] General Ozzy. Baakola ekivulu butereevu nga bali n'omuyimbi omunayuganda amannyikiddwa nga [[Keko (Ugandan rapper)|Keko]]. Emabegako awo baakolako ennyimba n'abayimbi nga [[PJ Powers]], n'oluyimba lwabwe lwebaali bayita[["Home to Africa"]], n'omu Jamaica mu luyimba lwabwe lwebaali bayita [["Fire & Butter"]] Abayimbi bano boongedde okulaga nti b'amaannyi webakoze ennyiimba n'abayimbi abali mu kibiina kyebaloongo ekya [[Warner Music Group]] kyebayita [[Locnville]] mu luyimba lwabwe lwebaali bayita 'Done' == Abali mu kibiina kya Goodlyfe Crew == [[Radio And Weasel|Radio ne Weasel]] beebaali abakulembera mu kuyimba mu kibiina kya '''Goodlyfe Crew'''. Enamba y'abaali nga mu kibiina kino yalinya nga, ate olumu nekka wabula nga bameba b'ekibiina kino ekya Goodlyfe Crew beebaali:<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20100623020711/http://www.goodlyfe.net/bio.html</ref> * Weasel Manizo * [[Chagga Geoffrey]] * [[Emotions Feelingz (Goodlyfe Crew)|Emotions]] Felingz Bonna abali mu kiibna kino baafulumyako pulojekiti nga bali bokka. Jeff Kiwanuka yadirwa Chaggaman mu bigere ng'eyali abadukanya oba maneja wabwe oluvannyuma lw'okugobwa kwa Kiwanuka mu mwaka gwa 2014 nga gugwako. . == Abaaliko mu kibiina kino nebakyabulira == * [[Moses Radio]] yeyalo omu kubaalitandikawo era eyali [[CEO|akikulira]]. Yafa oluvannyuma lw'okufuna ebinuubule ebyali bivudde mu kukubwa obubi ennyo mu mwaka gwa 2018, era n'aleka [[Weasel Manizo]] nga y'akulira ekibiina kino.<ref>{{Cite news}}https://www.bbc.com/news/world-africa-42902215</ref> * Gift of Kado - yali abeerera ddala mu kibiina kino oluvannyuma lw'okukyegatako mu mwaka gwa 2009.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20140419012252/http://www.ugandaonline.net/red.../the_hostel_s_tibba_thrown_out_by_lover</ref> Naye mu mwezi ogw'ekuminoogumu mu mwaka gwa 2010, yakilekulira n'atandikawo ekikye ng'ali ne Mr. X eyafa mu mwezi ogw'omukaaga mu mwaka gwa 2012, nga kino baali bakiyita Kaddo Pharm with Mr X.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20160408041443/http://www.hipipo.com/music/news/1720/Mr-X-Is-Dead</ref> * Diamond Oscar<ref>{{Cite web}}https://archive.today/20140414130430/http://xclusive.co.ug/?p=8815</ref> Goodlyfe Crew yalina ekifo kyabwe mwebaali bafulumiza ng'ennyimba nga bakiyita, Goodlyfe Magic.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20160408055005/http://www.hipipo.com/index.php?linkvar=music&pg=music_news&news_id=186&title=Ugandan%20Goodlife%20Musicians%20of%20the%20Goodlyfe%20Crew,%20the%20Nyanama%20Boys,%20Moses%20Radio%20and%20Weasel%20TV%20Manizo</ref> Naye ekibiina kino ekya Goodlyfe crew babadde ne pulojekiti endala nadala mu kufulumya muziki,: bakoze ennyimba nga bali wansi w'abazifulumya nga Washington, Bleas, Swangz Avenue, Bushington ne label Nash Wonder of Monster.<ref>{{Cite web}}http://bigeye.ug/battle-of-the-producer-nash-wonder-vs-washington/</ref><ref>{{Cite web}}https://archive.today/20141116195921/http://lyrics256.com/2014/01/.../ring-a-bell-nakudata-remix-lyrics-radio-wease</ref> == Obukuubagano n'ennyimba zebakoze nga bali n'abayimbi abalala == Mu mwaka gwa 2008, Radio ne Weasel baafuluymya oluyimba lwebaali bayita "Potential" nga bali n'omuyimbi okuva mu ggwanga lya Zambia gwebaali bayita General Ozzy.<ref>[http://www.hipipo.com/.../Goodlfye-Moses-Radio-And-Weasel-General-Ozzy-] {{dead link|date=November 2014}}https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Link_rot</ref> Abayimbi bano abayuganda ababiri baakolayo oluyimba olulala nga bali n'omuzambia ono gwebayita Ozzy.<ref>{{Cite web}}http://www.reverbnation.com/radioweasel/song/7841270-take-my-heart</ref><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20221202133514/https://www.reverbnation.com/open_graph/song/7852562</ref> Mu mwaka gwa 2009, ekibiina kino ekya 'Goodlyfe Crew' baakuba oluyimba nga bali ne Rabadaba, "Opportunity or Ability" nga luno lwakwata abantu omubabiro ng'era lwali lwatutumu nnyo. Wabula kyali kiteberezebwa nti oluyimba luno lwalimu amaloboozi agaali galumba Bebe Cool nga gagamba okumukolako effujjo, nadala lu katundu Radio keyali ayimba.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20190430233247/http://gosong.net/GOOD_LIFE_FEATURING_RABADABA_ABILITY.html</ref> Muntandikwa y'omwaka gwa 2014, Radio ne Weasel baakola oluyimba ne [[Pallaso]] wamu ne Mess ng'oluyimba luno baali baluyita "Amaaso".<ref>{{Cite web}}https://archive.today/20141116193125/http://lyrics256.com/2014/01/.../amaaso-lyrics-radio-weasel-ft-pallaso-the-mess</ref> Mu mwaka gwa 2011, baafulymya oluyimba lwebaali bayita "Dembesa" n'abayimbi abeeyita ba Da TWINZ.<ref>{{Cite web}}http://www.mp3olimp.net/radio-and-weasel/</ref><ref>[http://www.hipipo.com/.../Goodlyfe.../Moses-Radio-And-Weasel-TV-and-Da-...] {{dead link|date=November 2014}}https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Link_rot</ref> Radio ne Weasel baafulumya oluyimba olulala, nga luno baali balukoze ne Diamond Oscar nga luno baali baluyita "You Make Me cry".<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20141129075538/http://www.hipipo.com/radio/26/Goodlyfe-Moses-Radio-And-Weasel-TV/Goodlfye-Moses-Radio-Weasel-and-Diamond-Oscar-You-Make-Me-Cry</ref> Radio ne Weasel baakola oluyimba olulala n'omunayuganda omuyimbi gwebaali bayita Sizza Man, ng'oluyimba baali baluyita: "Tax Money",<ref>[https://nextpreview.soundcloud.com/dj.../tax-money-good-lyfe...sizza.../s...] {{dead link|date=November 2014}}https://web.archive.org/web/20141129075538/http://www.hipipo.com/radio/26/Goodlyfe-Moses-Radio-And-Weasel-TV/Goodlfye-Moses-Radio-Weasel-and-Diamond-Oscar-You-Make-Me-Cry</ref> "Pollination" baaluyimba n'ekibiina kyebayita Obsession mu mwaka gwa 2011.<ref>[http://www.hipipo.com/.../Pollination-Time-Video-By-Moses-Radio--Weasel-A...] {{dead link|date=November 2014}}https://web.archive.org/web/20141129075538/http://www.hipipo.com/radio/26/Goodlyfe-Moses-Radio-And-Weasel-TV/Goodlfye-Moses-Radio-Weasel-and-Diamond-Oscar-You-Make-Me-Cry</ref> Mu mwaka gwa 2010, Radio ne Weasel baakola oluyimba lwebaali bayita "Maama Wabaana" nga bali n'omuyimbi gwebaali bayita Tom Close.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20140407140544/http://www.songswale.com/radio-and-weasel-goodlyfe-maama-wabaana-bange-mp3.html</ref> nga mu mwaka gwa 2013, tbaafulumya oluyimba ne Desire Luzinda, ssaako ne lwebayita "Hellena" nga bali ne David Lutalo.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20141129075543/http://www.hipipo.com/radio/26/Goodlyfe-Moses-Radio-And-Weasel-TV/Radio-Weasel-Desire-Luzinda-Fitting</ref><ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20141129185433/http://lyrics256.com/tag/hellena-by-goodlyfe-and-david-lutalo/</ref> Mu mwezi ogw'okusatu, mu mwaka gwa 2011 obutakaanya bwabalukawo mu [[Kampala]] wakati wa Radio/Weasel ne Kenzo. Obutabanguko buno bwaali buva kuluyimba Kenzo lweyali akubye nga baluyita "Mundeke Numbe". Ekibiina kya 'Goodlyfe Crew' kyali kigamba nti buli kyaali muluyimba luno wamu ne vidiyo, baalu babikopa muluyimba lwabwe lwebayita "Talk and Talk".<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20140403224053/http://ugandaonline.net/red_pepper/goodlyfe?category=141</ref> Mu mwezi ogw'ekumineebiri, mu mwaka gwa 2013, Radio ne Weasel baalwana olutalo olutalyerabirwa nga luno lwali llwakuyita mu kuyimba nga battunka ne [[Bebe Cool]]. Luno baali baluyita "The Battle of the Champions", olutalo lw'abanantamegwa, nga luno lwaali ku kisaawe kya Kyadondo Rugby grounds.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20140415024104/http://www.ugandaonline.net/news/view/14500/battle_of_the_champions_2013___bebe_cool_wins</ref> Chameleone yatendereza ekibiina kya 'Goodlyfe Crew' olw'okukola ekivulu kino; wabula yatendereza ne Bebe Cool.<ref name="Redpepper.co.ug">{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20221202140958/https://redpepper.co.ug/battle-of-champions-chameleone-salutes-goodlyfe/</ref> Tewali kusalawo kwankomeredde kwavayo ku ani yali awangudde.<ref name="Redpepper.co.ug" /><ref>[http://chimpreports.com/.../14759-battle-of-the-champions-bebe-declared-win] {{dead link|date=November 2014}}</ref> Kino kyavirako n'okugonjoola obutakaanya bwebaali balina n'eyali nannyini w'ekibiina ky'abayimbi kyebayita 'Leone Island', Chameleone nga Radio ne Weasel beegata ku Chamleone omulundi ogwali gusooka okuva webaali baayawukana mu mwaka gwa 2008.<ref>[https://xclusive.co.ug/?p=7790] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413144342/https://xclusive.co.ug/?p=7790|date=13 April 2014}}https://web.archive.org/web/20140413144342/https://xclusive.co.ug/?p=7790</ref> Kino kyawaliriza ababiri bano okugabana siteegi ne Chameleone mu kivulu kyebaali bayita 'Tubonge' mu mwaka gwa 2014.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20160304025340/http://ugandaonline.net/news/view/.../moze_radio__weasel_all_set_for_tubong</ref> Mu mwaka gwa 2013, ababiri bano baagamba nga webaali bakomekereza obutakaanya bwebaali balina n'omuyimbi okuva mu kibiina kya 'Gagamel' gwebayita Bebe Cool . == Byebawereddwa oba awaadi zebawangudde == === Zebawangudde === * 2015 HiPipo Music Awards - [https://web.archive.org/web/20150404132229/http://hma.hipipo.com/08/02/2015/winners-of-the-3rd-hipipo-music-awards/ Ekibiina ky'abayimbi ababiri ekyali kisinga, Radio ne Weasle]. * 2015 HiPipo Music Awards - [https://web.archive.org/web/20150404132229/http://hma.hipipo.com/08/02/2015/winners-of-the-3rd-hipipo-music-awards/ Oluyimba lw'omwaka-Radio ne Weasle]. * 2015 HiPipo Music Awards - [https://web.archive.org/web/20150404132229/http://hma.hipipo.com/08/02/2015/winners-of-the-3rd-hipipo-music-awards/ Olutaambi lw'omwaka Amaaso Ntunga olwa Radio ne Weasle]. * 2015 HiPipo Music Awards - [https://web.archive.org/web/20150404132229/http://hma.hipipo.com/08/02/2015/winners-of-the-3rd-hipipo-music-awards/ Oluyimba olugwa mutuluba lya 'RnB' lwebayita Neera -Radio ne Weasle]. * 2014 HiPipo Music Awards – Ekibiina ky'abayimbi ababiri ekyali kisinga-Radio ne Weasle<ref name="web.archive.org">{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014</ref> * 2014 HiPipo Music Awards – Album of the Year – Radio and Weasel ('Obudde Album')<ref name="web.archive.org"/> * 2008 Pearl of Africa Music Awards – Oluyimba lw'omwaka lwebayita 'Nakudata'<ref name="Museke.com">{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20160130101808/http://museke.com/node/2396</ref> * 2008 [[Pearl of Africa Music Awards]] – Oluyimba olugwa mutuluba lya 'AfroBeat' lwebayita 'Zuena')<ref name="Museke.com" /> * 2008 Pearl of Africa Music Awards – Abayimbi abapya abaali basinga<ref name="Museke.com" /> Awaadi za muziki okuva mu ggwanga lya Tanzania * 2010: Oluyimba lw'omubuvanjuba bwa Afrika olwali lusinga – Bread and Butter ne Where You Are ft. BLU*3 * 2011: Oluyimba lw'omubuvanjuba bwa Afrika olwali lusinga – Heart Attack Vuvuzela * Channel O Music Video Awards * 2011: Most Gifted African East Video – This is How We Do It ft. Keko Buzz Teeniez Awards Uganda * 2010: Ekibiina ekyali kisinga okwokya * 2011: Ekibiina ekyali kisinga okwokya * 2011: Oluyimba olwasinga okwokya nga lukubiddwa abayimbi abawerako – Mr. DJ ft. Swangz Avenue === Byebabalonzeemu === * [[2010 Tanzania music awards]] – Oluyimba lw'omubuvanjuba bwa Afrika olwali lusinga lwebayita 'Bread and Butter', ne 'Where you are' nga bali ne Blu*3 * [[MTV Africa Music Awards 2010]] - Ekibiina ekisinga * [[2011 Tanzania Music Awards]] – Oluyimba lw'omubuvanjuba bwa Afrika olwali lusinga lwebayita 'Vuvuzela'<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20110223174235/http://allafrica.com/stories/201102220178.html</ref> Mu mwezi ogw'omunaana , mu mwaka gwa 2011, abayimbi b'ekibiina kya 'Goodlyfe' okuli; Radio ne Weasle mu baalondebwa mu bikujuko bya 'Africa music awards', MOAMA mu tuluba ly'okubeera ekibiina ky'abayimbi eky'omwaka. Oluyimba lw'ekibiina kino kyebayita 'Goodlyfe' nga baluyita 'Vuvuzela' lwakwata omubabiri mu mwaka gwa 2010 nerubeera lwatutumu nnyo, nga baalulonda ne mu tuluba lya 'dance hall'.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20140404042808/http://www.ugandaonline.net/news/goodlyfe?category=141</ref> * [[BET Awards 2013|2013 BET Music Awards]] – Best International Act Africa. * [[MTV Africa Music Awards 2014]] – Oluyimba lwebaakuba n'omuyimbi omulala lwebayita "Kiboko Changu" 'Best Collaboration'- [[Amani (musician)|Amani]] ng'ali ne Radio ne Weasel lwerwali lusinga<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20140420073700/http://www.sowetanlive.co.za/entertainment/2014/04/17/mafikizolo-uhuru-davido-lead-nominations-for-mtv-africa-music-awards</ref> Obutaambi w'ennyimba za Radio ne Weasel, ekibiina kino ekya 'Goodlyfe' kirina entaambi z'ennyimba nga 10. 1. Mwana Wabandi (eya 2016) 2. Neera & The Best of Radio & weasel ( eya 2015) 3. Amaaso Ntunga Album ( eya 2014 ) 4. Obudde (eya 2014) 5. Fantastic (eya 2014) 6. Tonjagala (eya 2012) 7. Talk and Tailk (eya 2011) 8. Ngenda Maaso (eya 2010) 9. Bread and Butter (eya 2009) 10. Nyambura (eya 2008) == Muziki waabwe == <small>Mulimu ab'ekibiina kya 'Goodlyfe Crew' nga ye Radio ne Weasel zebaafulumya</small> * 2008: ''Nyambura'' * 2009: ''Bread and Butter'' * 2010: ''Ngenda Maaso'' * 2011: ''Talk and Talk'' * 2012: ''Tonjagala'' * 2014: ''Fantastic'' * 2014: ''Obudde'' * 2014: ''Amaaso Ntunga'' * 2015: ''Neera & The Best of Radio & Weasel'' * 2015: Nkwegomba * 2016: ''Mwana Wabandi'' * 2016: [https://web.archive.org/web/20250121003220/http://spankradio.cz/radio-weasel-ntwalako-out/ Hallo] * 2016: [https://web.archive.org/web/20250121002128/http://spankradio.cz/radio-weasel-plenty-plenty/ Plenty Plenty] * 2016: [https://web.archive.org/web/20221202133539/http://spankradio.cz/fille-santana-karma-pr-wilson-bugembe-ziza-bafana-radio-weasel-geosteady-ugandan-all-stars-media-appreciation/ Media Appreciation] * 2016: [https://web.archive.org/web/20250121001241/http://spankradio.cz/santana-karma-ft-radio-weasel-tovawo-awo/ Tovawo Awo] * 2016: [http://spankradio.cz/kayswitch-ft-pallaso-radio-weasel-jaburata-remix/ Jaburata (Remix)] * 2016: [https://web.archive.org/web/20250121005932/http://spankradio.cz/radio-weasel-ft-pastor-bugembe-nfuula-zaabu/ Nfuula Zaabu] * 2016: [https://web.archive.org/web/20221202133539/http://spankradio.cz/radio-ft-rocky-giant-nkya-kujukila/ Nkya Kujukila] * 2016: [https://web.archive.org/web/20250121002255/http://spankradio.cz/pallaso-ft-radio-weasel-sumulula/ Sumulula] * 2016: [https://web.archive.org/web/20160903153527/http://spankradio.cz/radio-weasel-ft-juliana-kanyomozi-engule/ Engule] * 2016: [https://web.archive.org/web/20221202133539/http://spankradio.cz/radio-weasel-ft-silver-x-one-in-a-million/ One In A Million] * 2016: [https://web.archive.org/web/20160825220135/http://spankradio.cz/radio-weasel-ft-khalifah-aganaga-gudi-gude/ Gudi Gude] * 2017: [https://web.archive.org/web/20221202133534/http://spankradio.cz/mr-eazi-ft-efya-pallaso-radio-weasel-skin-tight-remix/ Skin Tight (Remix)] * 2017: [https://web.archive.org/web/20250121002849/http://spankradio.cz/radio-weasel-ft-chameleone-panadol/ Panadol] * 2017: [https://web.archive.org/web/20250121003220/http://spankradio.cz/radio-weasel-ntwalako-out/ Ntwalako Out] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]] [[Category:Abayimbi]] gejx7gruae595ralc7td229f47zjb3u James Onen 0 8495 68978 41022 2026-08-19T16:01:36Z Berniter 10779 68978 wikitext text/x-wiki {{Databox}}   [[Category:Articles with hCards]] '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''', Munnayuganda omuwanguzi wa Awaadi y'muwereeza wa ladiyo ku ladiyo y'okumutimbagano eya RX Radio.<ref>https://chimpreports.com/fat-boy-wins-radio-tv-personality-award-at-afrimmas/</ref> Onen aweereza pulogulaamu y'abuli lunaku ku ladiiyo eya ''The Fat Boy Show'' okuva 6:00 Am– 10:00 AM <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=2004:15-years-of-sanyu |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212113557/https://www.observer.ug/component/content/article?id=2004:15-years-of-sanyu |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1305472/children-marriage-fatboy</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James Onen amanyikiddwa nga DJ olw'endowooza ye eri eddiini n'[[:en:Superstition|ebyo ebikiririzibwamu]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://kampalasun.co.ug/2015/06/10/new-age-uganda-martyrs/ |access-date=2022-12-12 |archive-date=2017-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914172435/http://kampalasun.co.ug/2015/06/10/new-age-uganda-martyrs/ |url-status=dead }}</ref> == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] qyicjehc6e0ecefqhfeu9q5txkovxjx 68979 68978 2026-08-19T16:03:44Z Berniter 10779 68979 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''', Munnayuganda omuwanguzi wa Awaadi y'muwereeza wa ladiyo ku ladiyo y'okumutimbagano eya RX Radio.<ref>https://chimpreports.com/fat-boy-wins-radio-tv-personality-award-at-afrimmas/</ref> Onen aweereza pulogulaamu y'abuli lunaku ku ladiiyo eya ''The Fat Boy Show'' okuva 6:00 Am– 10:00 AM <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=2004:15-years-of-sanyu |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212113557/https://www.observer.ug/component/content/article?id=2004:15-years-of-sanyu |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1305472/children-marriage-fatboy</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James Onen amanyikiddwa nga DJ olw'endowooza ye eri eddiini n'[[:en:Superstition|ebyo ebikiririzibwamu]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://kampalasun.co.ug/2015/06/10/new-age-uganda-martyrs/ |access-date=2022-12-12 |archive-date=2017-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914172435/http://kampalasun.co.ug/2015/06/10/new-age-uganda-martyrs/ |url-status=dead }}</ref> [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] t59zxyfrhlaveutcisuwncbxag3vps4 68980 68979 2026-08-19T16:04:04Z Berniter 10779 68980 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''', [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] 7mpf967rvy30hxgrsiupgt4lyfzt26y 68981 68980 2026-08-19T16:05:48Z Berniter 10779 68981 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''',amanyiddwa ennyo nga Fatboy, Munnayuganda aweereza ku leediyo era mukugu mu by'amawulire eyafuuka eddoboozi erimanyiddwa ennyo mu by'empuliziganya mu Uganda. [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] qv2rgwdgnyqdn8picqelsn1jss438hx 68982 68981 2026-08-19T16:14:59Z Berniter 10779 68982 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''',amanyiddwa ennyo nga Fatboy, Munnayuganda aweereza ku leediyo era mukugu mu by'amawulire eyafuuka eddoboozi erimanyiddwa ennyo mu by'empuliziganya mu Uganda.Amanyiddwa nnyo olw’okwogera mu lwatu ku ndowooza ye ey’obutakkiriza Katonda (atheism), awamu n’okulwanyisa  n'okulwanyisa obulombolombo obutategeerekeka nga obuwangwa , obusamize mu Uganda ,ekimufudde omuntu ow'amaanyi era ow'okukubaganya ebirowoozo mu by'amawulire by'eggwanga. [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] g1i17xdrtunm7uq4r8e5ekcbd5fqhdk 68983 68982 2026-08-19T16:15:14Z Berniter 10779 68983 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''',amanyiddwa ennyo nga Fatboy, Munnayuganda aweereza ku leediyo era mukugu mu by'amawulire eyafuuka eddoboozi erimanyiddwa ennyo mu by'empuliziganya mu Uganda.Amanyiddwa nnyo olw’okwogera mu lwatu ku ndowooza ye ey’obutakkiriza Katonda, awamu n’okulwanyisa  n'okulwanyisa obulombolombo obutategeerekeka nga obuwangwa , obusamize mu Uganda ,ekimufudde omuntu ow'amaanyi era ow'okukubaganya ebirowoozo mu by'amawulire by'eggwanga. [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] j2rppt5e6pbraw0lah0psyzpm9yx40l 68984 68983 2026-08-19T16:19:13Z Berniter 10779 68984 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''',amanyiddwa ennyo nga Fatboy, Munnayuganda aweereza ku leediyo era mukugu mu by'amawulire eyafuuka eddoboozi erimanyiddwa ennyo mu by'empuliziganya mu Uganda.Amanyiddwa nnyo olw’okwogera mu lwatu ku ndowooza ye ey’obutakkiriza Katonda, awamu n’okulwanyisa  n'okulwanyisa obulombolombo obutategeerekeka nga obuwangwa , obusamize mu Uganda ,ekimufudde omuntu ow'amaanyi era ow'okukubaganya ebirowoozo mu by'amawulire by'eggwanga.Akola pulogulaamu ye ku leediyo eya buli wiiki eyitibwa The Fat Boy Show okuva ku ssaawa kkuminabiri ezokumakya paka sawa nnya ez'okumakya kumutimbagano gwa RX Radio. [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] 9hl0b285l65vtobcmm9us0r7uafldn7 68985 68984 2026-08-19T16:33:31Z Berniter 10779 68985 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''',amanyiddwa ennyo nga Fatboy, Munnayuganda aweereza ku leediyo era mukugu mu by'amawulire eyafuuka eddoboozi erimanyiddwa ennyo mu by'empuliziganya mu Uganda.Amanyiddwa nnyo olw’okwogera mu lwatu ku ndowooza ye ey’obutakkiriza Katonda, awamu n’okulwanyisa  n'okulwanyisa obulombolombo obutategeerekeka nga obuwangwa , obusamize mu Uganda ,ekimufudde omuntu ow'amaanyi era ow'okukubaganya ebirowoozo mu by'amawulire by'eggwanga.Akola pulogulaamu ye ku leediyo eya buli wiiki eyitibwa The Fat Boy Show okuva ku ssaawa kkuminabiri ezokumakya paka sawa nnya ez'okumakya kumutimbagano gwa RX Radio. == Obutobwe == [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] 2hvnzn0luxa3le46qu6cc1r9rmfsx5q 68986 68985 2026-08-19T17:25:11Z Berniter 10779 /* Obutobwe */ 68986 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''',amanyiddwa ennyo nga Fatboy, Munnayuganda aweereza ku leediyo era mukugu mu by'amawulire eyafuuka eddoboozi erimanyiddwa ennyo mu by'empuliziganya mu Uganda.Amanyiddwa nnyo olw’okwogera mu lwatu ku ndowooza ye ey’obutakkiriza Katonda, awamu n’okulwanyisa  n'okulwanyisa obulombolombo obutategeerekeka nga obuwangwa , obusamize mu Uganda ,ekimufudde omuntu ow'amaanyi era ow'okukubaganya ebirowoozo mu by'amawulire by'eggwanga.Akola pulogulaamu ye ku leediyo eya buli wiiki eyitibwa The Fat Boy Show okuva ku ssaawa kkuminabiri ezokumakya paka sawa nnya ez'okumakya kumutimbagano gwa RX Radio. == Obutobwe == Obulamu bwa Onen obw’obutokuava kukumanya ensi zebweru, kubanga yakulira mu Japan, nga kitaawe akolera ku kitebe kya Embassy ya Uganda mu Japan. [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] iu95j4ijx543d6oxdxdahwszxtxnjzu 69058 68986 2026-08-19T18:15:44Z Berniter 10779 /* Obutobwe */ 69058 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''',amanyiddwa ennyo nga Fatboy, Munnayuganda aweereza ku leediyo era mukugu mu by'amawulire eyafuuka eddoboozi erimanyiddwa ennyo mu by'empuliziganya mu Uganda.Amanyiddwa nnyo olw’okwogera mu lwatu ku ndowooza ye ey’obutakkiriza Katonda, awamu n’okulwanyisa  n'okulwanyisa obulombolombo obutategeerekeka nga obuwangwa , obusamize mu Uganda ,ekimufudde omuntu ow'amaanyi era ow'okukubaganya ebirowoozo mu by'amawulire by'eggwanga.Akola pulogulaamu ye ku leediyo eya buli wiiki eyitibwa The Fat Boy Show okuva ku ssaawa kkuminabiri ezokumakya paka sawa nnya ez'okumakya kumutimbagano gwa RX Radio. == Obutobwe == Obulamu bwa Onen obw’obutokuava kukumanya ensi zebweru, kubanga yakulira mu Japan, nga kitaawe akolera ku kitebe kya Embassy ya Uganda mu Japan.Okukulirako wabweru w'eggwanga kwamulaga obuwangwa obw'enjawulo n'endaba z'ensi oluvannyuma okwasalawo ku butya bwalina okuweereza ku mpewo z,emikutu gyamawulire n'endaba y'ebinyu ey'ebuziba [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] iyytq8vcaja42kns76rlxz4gh5ylx5n 69059 69058 2026-08-19T18:21:58Z Berniter 10779 /* Obutobwe */ 69059 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''James Onen''' (yazaalibwa 19 Ogwomukaaga 1975), amanyikiddwa nga '''Fatboy''',amanyiddwa ennyo nga Fatboy, Munnayuganda aweereza ku leediyo era mukugu mu by'amawulire eyafuuka eddoboozi erimanyiddwa ennyo mu by'empuliziganya mu Uganda.Amanyiddwa nnyo olw’okwogera mu lwatu ku ndowooza ye ey’obutakkiriza Katonda, awamu n’okulwanyisa  n'okulwanyisa obulombolombo obutategeerekeka nga obuwangwa , obusamize mu Uganda ,ekimufudde omuntu ow'amaanyi era ow'okukubaganya ebirowoozo mu by'amawulire by'eggwanga.Akola pulogulaamu ye ku leediyo eya buli wiiki eyitibwa The Fat Boy Show okuva ku ssaawa kkuminabiri ezokumakya paka sawa nnya ez'okumakya kumutimbagano gwa RX Radio. == Obutobwe == Obulamu bwa Onen obw’obutokuava kukumanya ensi zebweru, kubanga yakulira mu Japan, nga kitaawe akolera ku kitebe kya Embassy ya Uganda mu Japan.Okukulirako wabweru w'eggwanga kwamulaga obuwangwa obw'enjawulo n'endaba z'ensi oluvannyuma okwasalawo ku butya bwalina okuweereza ku mpewo z,emikutu gyamawulire n'endaba y'ebinyu ey'ebuziba.Yasomera ku American School mu Japan okutuusa mu 1986 lwe yakomawo mu Uganda mu 1986. Oluvannyuma yasomera ku Kampala Parents Primary era mu siniya yasomera ku Kings College Buddo [[Category:Articles with hCards]] == Ebimukwato eby'omunda == Onen mukaseera kano muwuulu era ng'abeera n'embwa ye Rukia. Rukia yagituuma okuva mu katuuni w'ebisolo eyitibwa ''[[:en:Bleach_(TV_series)|Bleach]]''. Anyumirwa nnyo okumala obudde bwe mu kusoma obutabo kika kya manga. Onen ayogera nnyo ku [[:en:Atheism|butakkiririza mu Katonda oba bakatonda]] era atandiseewo ebitongole okulwanyisa enyogera ezikiririzibwamu n'eŋŋombo ez'ogerwa mu Uganda.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/uganda/9429872/Bona-fide-rock-star-Archbishop-of-Yorks-controversial-evangelical-preacher-brother.html</ref><ref>http://blog.newhumanist.org.uk/2011/09/rise-of-scepticism-in-uganda-leading.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |title=Archive copy |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212112137/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,2027416,00.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newyorker.com/news/news-desk/ugandas-kill-the-gays-bill-back-in-limbo</ref><ref>https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/oct/14/atheist-ugandan-british-humanists-james-onen</ref> James muzannyi w'[[:en:Gamer|emizannyo gy'okumutimbagano egya vidiyo]] era mwogezi w'olulimi [[:en:Japanese_language|lw'aba Japan]].<ref>http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/I-am-seeing-someone---Fatboy/689842-2293544-7bxuo9/index.html</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20201023212734/https://www.recklessradio.ug/ Reckless Radio] 6qgukroodzfmih6eq611e1dq6lkknkt Christine Amongin Aporu 0 9639 68997 68430 2026-08-19T18:03:39Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68997 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] '''Christine Hellen Amongin Aporu''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]], [[:en:Educator|musomesa]] era [[:en:Politician|munnabyafuzi]]. Yaweerezaako nga [[:en:Teso_sub-region|Minisita Omubeezi ow'ensonga za Teso]] mu [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Offisi ya Ssabaminisita]] mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]. Yalondebwa mu kifo ekyo nga 27 Ogwokutaano 2011.<ref>https://web.archive.org/web/20141211124001/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941</ref> Yakiikirira [[:en:Kumi_District|Disitulikti y'e Kumi]] mu Paalamenti ng'omubaka omukyala.<ref name="About">https://web.archive.org/web/20150924064541/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=20&const=Woman+Representative&dist_id=23&distname=Kumi</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Yazaalibwa mu [[:en:Kumi_District|Disitulikiti y'e Kumi]] nga 22 Ogwokutaano 1958. Yasomera ku Nabuyanga Primary School ne Soroti Secondary School. Yasomera ku St. Aloysius Teachers College, mu [[:en:Ngora_District|Disitulikiti y'e Ngora]],<ref>http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=64903</ref> nga yatikkirwa ne Satifikeeti mu busomesa eya Grade III Certificate in Teaching, mu 1979. Mu 1986, yatikkirwa mu ttendekero ly'abasomessa erya Institute of Teacher Education Kyambogo, kati eri ekitundutundu kya [[:en:Kyambogo_University|Yunivasite ya Kyambogo]], ne Dipuloma mu busomesa eya [[:en:Education|Diploma in Education]]. Alina Diguli esooka mu busomesa eya degree of Bachelor of Education, gye yafunira mu [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]] mu 1996. Yayongerako Dipuloma eya Diploma in [[:en:Management|Management]] okuva mu Ttendekero lya [[:en:Uganda_Management_Institute|Uganda Management Institute]] (UMI), gye yafuna mu 2005. Diguli ye ey'okubiri eya [[:en:Human_resources_management|Masters in Human Resources Management]] yagifuna ku UMI mu 2009. == Emirimu gye == Amongin Aporu yatandiika emirimu gye ng'omusomesa wa Pulayimale mu 1980, nga yaweereza mu kifo ekyo okutuusa mu 1984. Oluvanyuma lw'okutikirwa kwe okuva mu ITEK mu 1986, yafuuka omusomesa ku ssomero elitendeka abasomesa nga yaweereza mu kifo ekyo okutuusa mu 1996. Yasooka kulondebwa okukiikirira Disitulikiti y'e Kumi mu 1996. Wakati wa 2001 2006, yaweereza nga Minisita omubeezi. Yali mmemba ku kakiiko akakkiriza okuwanika kw'abo ababadde balwanisa Gavumenti, ne dipatimenti ya [[:en:Lord's_Resistance_Army|LRA]] okuva ku ttaka lya Uganda. Oluvanyuma lw'akalulu k'eggwanga mu 2011, yalondebwa ku bwa Minisita omubeezi ow'ensonga za Teso.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1170806/-/c0y8sbz/-/index.html</ref> == Laba ne bino == * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Ba Minisita ba Uganda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20150207095437/http://opm.go.ug/departments/management-of-special-programmes1/teso-sub-region-affairs.html Omukutu gwa Webusayiti ogwa offiisi ya Ssabaminisita wa Uganda - ku nsonga za Teso] takdahe1plhbzqae2d0ha0gokqfabs4 Sheila Mwine Kabaije 0 9698 68998 68170 2026-08-19T18:03:40Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68998 wikitext text/x-wiki '''Sheila Mwine Kabaije''' yazaalibwa nga 26 Ogwokubiri 1968, [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Uganda munayuganda Omusomesa era munnamateeka aweereza nga Omubaka omukyala ow'ekitundu ekye Kiruhura disitulikiti] mu Palamenti y'e [[Yuganda|Uganda]] ey'ekkumi (2016 okutuuka mu 2021). Ye memba w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement. == Ebyafaayo n'okusoma == Sheila Mwine yasomera ku Buganda Road Primary School, mu kibuga [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda. Mu 1982 yayingizibwa mu ssomero lya [[:en:Gayaza_High_School|Gayaza High School]], essomero ly'abawala ery'ekitiibwa mu [[Wakiso (disitulikit)|disitulikiti]] y'e [[:en:Wakiso_District|Wakiso]]. Yasomera eyo mu O-Level ne A-Level, n'amaliriza mu 1988 ng'alina [[:en:High_School_Diploma|dipulooma mu High School]]. Yegatta ku eyali Institute of Teacher Education, Kyambogo, nga okuva mu 2021 yafuulibwa kitundu ku [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo University]], n'attikirwa [[:en:Education|dipulooma mu Secondary Education]] mu 1990. Yeyongera mu maaso n'emisomo gye mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Yunivasite ya Makerere]], yunivasite y'eggwanga esinga obunene mu Uganda, n'attikirwa [[:en:Bachelor_of_Education|diguli esooka mu busomesa]] mu 1996. [[:en:Master_of_Education|Diguli ey'okubiri mu .]] [[:en:Master_of_Education|Education Organisation, Planning and Management]], yamuweebwa [[:en:University_of_Reading|University of Reading]] mu 2005. == Omulimu gwe ng'omusomesa == Sheila Mwine yatandika obusomesa mu Kinoni Girls School, mu [[:en:Mbarara|kibuga Mbarara]] wakati wa 1991 ne 1994. Oluvannyuma yakyuusibwa n'aweerezebwa mu ssomero erya Bishop Kivengere Girls School, Muyebe ng'Omumyuuka w'omukulu w'essomero wakati wa 1997 ne 2001 ate gyeyamala n'afuulibwa omukulu wa ssomero eryo wakati wa 2001 ne 2007. Oluvannyuma yaweereza ng'akulira ebyenjigiriza mu [[:en:Kiruhura_District|gavumenti ez'ebitundu mu disitulikiti eya Kiruhura]] okuva mu 2007 okutuuka mu 2015. == Omulimu gwe nga munnabyabufuzi == Yafuna obuwanguzi mu kuvuganya kw'ekifo ky'abakyala mu disitulikiti y'e Kiruhura, mu kiseera ky'okulonda okwa 2016. Mu palamenti ya Uganda ey'omulundi ogw'ekkumi, ali ku kakiiko k'ebyenjigiriza n'ebyemizannyo wamu n'akakiiko k'eby'obufuzi, ab'obuyinza n'amakolero g'eggwanga. == Ebyawandiikibwa == {{Reflist}} == Enkolagana ez'ebweru == * [https://www.ec.or.ug/sites/default/files/docs/Gazette%20List%20Elected%20MPs%202016.pdf Olukalala lw'abakiise b'olukiiko lwa Uganda mu 2016] * [https://kampalapost.com/content/special-report-over-100-mps-who-have-not-spoken-2017-named Alipoota ey'enjawulo: Ababaka abasoba 100 abatayogedde mu 2017 baabano] nga 3 Janwali 2019. [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 6jdly90yrdg8fu8j3383ntybd85la4m Florence Nambozo Wamala 0 9737 69002 68476 2026-08-19T18:03:41Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69002 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Florence Nambozo Wamala''' (born 14 February 1975) [[:en:Uganda|munayuganda]] nga munabyabufuzi era [[:en:Member_of_parliament|omubaka wa Palamenti]]. Yalondebwa [[:en:Member_of_parliament|ng'omubaka Omukyala]] akiikirira distulikiti eye [[:en:Sironko_District|Sironko]] mu [[:en:2016_Ugandan_general_election|kulonda okwawamu okwa Uganda mu 2016]] era n'addamu n'alondebwa ku kifo ky'ekimu mu [[:en:2021_Ugandan_general_election|kulonda kwawamu mu 2021]]. == Okusoma == Yamaliriza [[:en:Primary_school|pulayimale]] mu 1989 mu Nkoyoyo Boarding Primary School, Matale, Mu 1992,Florence yamaliriza emisomo gye egya [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|Uganda Certificate of Education]] (UCE) egya siniya eya wansi ku Nabumali High School . Yamaliriza siniya ey’oku ntikko emanyiddwa nga [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Uganda Advanced Certification of Education]] (UACE) mu 2008 ku ssomero lya Makerere Day and Evening Adult School mu [[Kampala]] . Mu 2012 yatikkirwa [[:en:Bachelor's_degree|diguli esooka]] mu [[:en:Education|by’enjigiriza]] mu [[:en:Kyambogo_University|yunivasite y’e Kyambogo]] . == Omulimu == Ye Ssentebe wa [[Sironko Development Network]], ekifo ky’abaddemu okuva mu 2014. Yasomesa mu [[:en:Aga_Khan_Education_Services|Aga Khan Education Services]] mu [[Yuganda|Uganda]] okuva mu 2002 okutuuka mu 2011 era n’afuuka [[:en:Member_of_parliament|omubaka wa palamenti]] mu kulonda kwa bonna okwa 2016, ekifo kye yaddamu okufuna ng’ayita mu [[:en:2021_Ugandan_general_election|kulonda kwa bonna okwa Uganda okwa 2021]] . == Laba ne == * [[Sironko (disitulikit)|Disitulikiti y’e Sironko]] * [[Olukalala lw'abakiise b'olukiiko lw'eggwanga olw'ekkumi n'olumu olw'e Uganda|Olukalala lw’abakiise mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu]] * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'abakiise mu Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] * [[:en:Member_of_parliament|Omubaka wa Palamenti]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] gyiwjv120g1br1mbbixvm1k11yvv71u Brenda Nabukenya 0 9761 68990 68436 2026-08-19T18:03:36Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68990 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Brenda Nabukenya''' yazaalibwa nga 19 Ogwokuna mu 1984, nga [[:en:Politician|munabyabufuzi]] [[:en:Uganda|Omunayuganda]] era [[:en:Legislator|munamateeka]] atuula ku kakiiko akakola amateeka. Akiikirira abantu ba [[:en:Luweero_District|Disitulikiti ye Luwero]] nga omubaka omukyala omukyala mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]. Ali mu kibiina ky'eby'obufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]], abaamuwa tikiti gweyagira okumulonda okwesimbawo okugenda mu Paalamenti oluvannyuma lw'okulonda kwa bonna okwa 2021. National Unity platform ekulemberwa [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi Sentamu]] gwebasinga okumannya nga Bobi Wine.<ref name=":0">https://www.independent.co.ug/luwero-district-dp-executive-committee-members-cross-to-nup/</ref><ref name=":1">https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nabukenya-brenda-10493/</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Nabukenya yaliko mu kibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party]] (DP) nga ku tikiti y'abano kweyawangulira eky'okukulembera bayizi bane ku Yunivasite y'e Kyambogo mu 2005 wamu n'okubeera omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti ye Luwero wakati wa 2011 okutuuka mu 2016.<ref name=":0" /><ref name=":2">https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/the-enigma-that-is-mp-nabukenya-1574064</ref><ref>https://chimpreports.com/dps-nabukenya-dismissed-from-uyd/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/lifestyle/entertainment/30867--brenda-nabukenya-i-dont-drink-i-dont-smoke-weed |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017094757/https://www.observer.ug/lifestyle/entertainment/30867--brenda-nabukenya-i-dont-drink-i-dont-smoke-weed |url-status=dead }}</ref> Nga tanatuuka ku by'akulondebwa nga eyali akulira bayizi bane omukyala eyali asookse ku [[:en:Kyambogo_University|Yunivasite y'e Kyambogo]], Nabukenya yali akola muterekero lya bitabo erya yunivasite mu Yunivasite ye Kyambogo. Ng'ali Kyambogo, yasoma Diguli mu sayaansi w'eby'okulya wamu n'okujanjaba enddwa ezisibuka kundya embi.<ref name=":2" /> Oluvannyuma yeeyongerayo okusoma Diguli mu [[:en:Law|by'amateeka]] okuva ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite ye Makerere]].<ref name=":2" /> Mu 2020, yavuganya [[:en:Norbert_Mao|Nobert Mao]], eyali pulezidenti w'ekibiina kya Democratic party ku ky'okubeera pulezidenti w'ekibiina kino.<ref>http://nilepost.co.ug/2020/02/10/mao-not-responsible-for-failed-institutions/</ref><ref>https://www.watchdoguganda.com/news/20200204/86873/here-are-the-four-politicians-who-want-to-kick-mao-out-of-dp-leadership.html</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.radiosapientia.com/news/ex-luwero-district-woman-mp-nabukenya-to-stand-for-dp-presidency/ |access-date=2024-04-03 |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017094755/https://www.radiosapientia.com/news/ex-luwero-district-woman-mp-nabukenya-to-stand-for-dp-presidency/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/former-mp-brenda-nabukenya-announces-bid-for-mao-s-seat-1872628</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=MuNjoaORPD0</ref><ref>https://www.pmldaily.com/news/2020/02/he-has-sold-our-soul-to-nrm-dp-strong-lady-nabukenya-vows-to-unseat-mao-in-race-for-dp-presidency.html</ref> Mu kulonda kwabonna okwa Uganda mu 2021, , Nabukenya yawangula nga afunye obululu 76,801 oluvannyuma lw'okuwangula gweyali asinga okuvuganya naye okuva mu kibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] Mulondo Cissy eyafuna obululu 40,353.<ref name=":1" /> == Emirimu gye == Nabukenya esaawa eno ye minisita ow'ekisikirize avunaanyizibwa ku by'enjigiriza n'eby'emizannyo ku ludda oluvuganya gavumenti.<ref>https://web.archive.org/web/20220122113209/https://www.ugstandard.com/lop-mpuuga-accounts-for-first-100-days-in-office/</ref> Ye mu myuka wa ssentebe w'akakiiko akagata abakyala mu Paalamenti ya Uganda.<ref>{{Cite web |url=http://www.uwopa.or.ug/news/uwopa-elects-new-executive-11th-parliament-uganda |title=Archive copy |access-date=2023-03-24 |archive-date=2024-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240412141803/http://www.uwopa.or.ug/news/uwopa-elects-new-executive-11th-parliament-uganda |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.bukedde.co.ug/articledetails/118580 |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017100257/https://www.bukedde.co.ug/articledetails/118580 |url-status=dead }}</ref> == Ebijuliziddwaamu == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 6a30cp6iq6ktzjfr00a6l1us0n2i2o6 Taban Sharifah Aate 0 10085 68977 61796 2026-08-19T14:25:40Z Nabunje Leticia 9945 Ntademu ebijuliziddwa 68977 wikitext text/x-wiki [[File:Taban Sharifah Aate.jpg|thumb|Taban Sharifah Aate.jpg ]] '''Taban Sharifa Aate''' [[:en:Uganda|munayuganda munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|omubaka wa Palamenti]] . Akiikirira abantu ba [[Koboko (disitulikit)|disitulikiti y'e Koboko]] ng'omubaka omukyala Mu [[:en:Parliament_of_Uganda|palamenti ya Uganda]] ey'ekkumi n'emu . Awandiika mu [[National Resistance Movement|kibiina kya National Resistance Movement Party]] (NRM) ekibiina ekikubirizibwa [[Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]], pulezidenti wa Uganda.<ref>{{Cite web |title=Members of Parliament {{!}} Parliament |url=https://mpsdb.parliament.go.ug/home/mp/eyJpdiI6ImEzYUdIYllYVExxNy9RTm1OamVpcGc9PSIsInZhbHVlIjoid29ZUEx1d1JNZks0dDZZeVI3S0k4QT09IiwibWFjIjoiYzZkMWQyMzM1ODliMDlmNTdiZDc3ZjFkNjZiY2VhODM5OWI5MmU4YWI3NTE4NGZjYzYwYWI4NGYxMzBlN2NjMiIsInRhZyI6IiJ9 |access-date=2026-08-19 |website=mpsdb.parliament.go.ug}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Taban Sharifah Aate - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/taban-sharifah-aate-10435/ |access-date=2026-08-19 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Kazibwe |first=Kenneth |date=2021-04-26 |title=Amin's granddaughter salutes Museveni for being a father figure |url=https://nilepost.co.ug/news/103632/amins-granddaughter-salutes-museveni-for-being-a-father-figure |access-date=2026-08-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> == Gyenvudde n'Okusoma == Aate muzzukulu w’eyali pulezidenti wa Uganda [[Idi Amin|Idi Amin Dada]] era muwala wa Taban Amin eyali atandise okujeemera gavumenti oluvannyuma lwa kitaawe Amin okugobwa mu buyinza kyokka oluvannyuma gavumenti ya Museveni n’emuddiramu.<ref>{{Cite web |date=2003-10-29 |title=Museveni welcomes former dictator's son |url=https://www.thenewhumanitarian.org/report/46959/drc-uganda-museveni-welcomes-former-dictators-son |access-date=2026-08-19 |website=www.thenewhumanitarian.org |language=fr}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2021-04-29 |title=Blogs: Why President Museveni should balance between foes and loyalists |url=https://www.newvision.co.ug/category/blogs/why-president-museveni-should-balance-between-NV_100208_082026 |access-date=2026-08-19 |website=New Vision}}</ref> Wadde nga mu kusooka waliwo omusaayi obutakwatagana wakati wa famile ya Amin n'eya Museveni, Aate yasobola okusomera ku sikaala y'amaka g'obwa pulezidenti eyamuweebwa pulezidenti Museveni era amutunuulira mu kifaananyi ekya taata.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Markson |first=Omagor |date=2021-04-27 |title=KYANKWANZI UPDATES: The Day Museveni Met Daughters of His Enemies |url=https://eastnews.co.ug/2021/04/27/kyankwanzi-updates-the-day-museveni-met-daughters-of-his-enemies/ |access-date=2026-08-19 |website=East News Uganda |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mugabi |first=Sully |date=2021-04-26 |title=Amin Granddaughter, Oyite Ojok’s Daughter Hail Museveni at Emotional Church Service |url=https://chimpreports.com/amin-granddaughter-oyite-ojoks-daughter-hail-museveni-at-emotional-church-service/ |access-date=2026-08-19 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref name=":2" /> Aate kati mmemba w’ekibiina kya [[National Resistance Movement]] kwe yavuganyizaako tikiti eyamutuusa mu Palamenti. Yawangula n’obululu 44,616 ate Ariye Eunice Owinyi n’afuna obululu 4,937.<ref name=":0" /> Muganda we Taban Idi Amin yaliko omubaka w'essaza Kibanda mu disitulikiti eye [[Kiryandongo (disitulikit)|Kiryandongo]] ku tikiti ya NRM.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2019-12-08 |title=Family of former President Idi Amin visits ancestral home in Koboko |url=https://www.independent.co.ug/family-of-former-president-idi-amin-visits-ancestral-home-in-koboko/ |access-date=2026-08-19 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> == Emirimu == Mu palamenti ya Uganda, Aate aweereza ku kakiiko akavunaanyizibwa ku by’enjigiriza n’eby'emizannyo. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] caq84jdslo9ftwy5b0mt86d2q0zxq4m Teddy Nambooze 0 10086 68975 67257 2026-08-19T14:06:57Z Nabunje Leticia 9945 68975 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Teddy Nambooze''' Munnayuganda munnabyabufuzi era omubazi w'ebitabo.<ref name=":1">"List of members of the eleventh Parliament of Uganda", ''Wikipedia'', 2021-03-13, retrieved 2021-03-22</ref> Aweereza ng'Omubaka omukyala akiikirira [[:en:Mpigi_District|Disitulikiti y'eMpigi]] mu paalamenti ya Uganda ey'ekkuminebbiri era nga yeegattira mu kibiina kya [[National Unity Platform]] (NUP).<ref>"NUP names 380 MP flag bearers". ''Daily Monitor''. Retrieved 2021-03-22.</ref><ref name=":0">"Personality of the Day: Meet Teddy Nambooze a woman who started the only bank in Kammengo Sub-County". ''Whisper Eye''. 2020-10-04. Archived from the original on 2023-01-30. Retrieved 2021-03-13.</ref><ref>"MEMBERS OF THE TWELVETH PARLIAMENT" (PDF). ''PARLIAMENT''. Retrieved 2026-07-23.</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Nambooze yazaalibwa ku kyalo Ggoli ekisangibwa mu ggombolola y'e Kammengo <ref>"Parishes in Kamengo Subcounty, Mpigi District, Uganda". ''www.lcmt.org''. Retrieved 2021-03-22.</ref> ku luguudo oluva e Kampala okudda e Masaka mu Disitulikiti y'e Mpigi. Yasomerako ku sommero lya St. Bruno Secondary School e Ggoli mu ggombolola y'e Kammengo ku misomo gye egy'ebibiina bya sekendule ebya waggulu. Nambooze yasoma diguli esooka mu kuddukanya bizinensi (Bachelors Degree in Business Administration) ku Yunivaasite y'e Nkumba e Entebbe, mu Uganda mu 2002.<ref name=":0" /> == Emirimu gye == Nambooze yakola ng'ayingiza bwino mu byuma bi kalimagezi ku Minisitule y'ebyenjigiriza bwe yali tanneegatta ku pulojekiti y'okulwanyisa enjala (Hunger project) mu ggombolola y'e Kalamba mu Disitulikiti y'e Butambala. Pulojekiti eno yagendererwamu okusomesa abakyala ku ngeri y'okukwatamu ensimbi okusobola okukendeeza obwavu. Pulojekiti yatandikawo SACCO mwe yalondebwa nga nnankulu waayo.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=She started the only bank in Kammengo sub-county |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-19 |website=New Vision}}</ref> Mu 2011, Nambooze yatandikawo bbanka eyitibwa Trust Development Initiative (TRUDI) ensangi zino gy'aweereza ng'omutandisi waayo. Mu 2016, yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti omukyala owa Disitulikiti y'e Mpigi naye teyawangula.<ref>"Personality of the Day: Meet Teddy Nambooze a woman who started the only bank in Kammengo Sub-County". ''Whisper Eye''. 2020-10-04. Archived from the original on 2023-01-30. Retrieved 2021-03-22.</ref> Mu 2021, Nambooze yaddamu okuvuganya ku kifo ky'ekimu era n'awangula. Mu kiseera kino, mukiise mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] <ref name=":1" /> ng'aweereza ng'Omubaka wa Paalamenti Omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Mpigi.<ref>"Mpigi District". ''mpigi.go.ug''. Retrieved 2021-03-22</ref> Mu 2025, Teddy Nambooze yalondebwa ekibiina kya [[National Unity Platform]] okukikwatira bendera okuvuganya ku kifo ky'omubaka omukyala owa Disitulikiti y'e Mpigi.<ref>https://x.com/DailyMonitor/status/1980899956438274530</ref> Yawangula era n'alayizibwa nga 15 Ogwokutaano 2026 ng'omubaka omukyala omulonde owa Disitulikiti y'e Mpigi ow'ekisanja kya 2026-2031.<ref>https://www.parliament.go.ug/news/4426/day-3-swearing-members-parliament-highlights</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipediya == * Okulondoola ensonga: Mmemba wa NUP Teddy Nambooze aleebya n'ebitundu 51%, mu kalulu k'ekifo ky'omubaka Omukyala owa Mpigi * Ba Minisita Kamuntu, Nabakooba, Kasolo, Tumwesigye bakoobedde emabega waabo be bavuganya nabo [[Category:Ababazi b'ebitabo Bannayuganda]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]] [[Category:Abaasomera ku Yunivasite y'e Nkumba]] [[Category:Abantu abava mu Disitulikiti y'e Mpigi]] [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Bannayuganda abakyala bannabyabufuzi ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]] [[Category:Ababaka abakyala aba Paalamenti ya Uganda]] cdx4abv85gbfdllujv2q8p5ispenqhd 68976 68975 2026-08-19T14:07:41Z Nabunje Leticia 9945 Nterezeza ebijuliziddwa 68976 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Teddy Nambooze''' Munnayuganda munnabyabufuzi era omubazi w'ebitabo.<ref name=":1">"List of members of the eleventh Parliament of Uganda", ''Wikipedia'', 2021-03-13, retrieved 2021-03-22</ref> Aweereza ng'Omubaka omukyala akiikirira [[:en:Mpigi_District|Disitulikiti y'eMpigi]] mu paalamenti ya Uganda ey'ekkuminebbiri era nga yeegattira mu kibiina kya [[National Unity Platform]] (NUP).<ref>"NUP names 380 MP flag bearers". ''Daily Monitor''. Retrieved 2021-03-22.</ref><ref name=":0">"Personality of the Day: Meet Teddy Nambooze a woman who started the only bank in Kammengo Sub-County". ''Whisper Eye''. 2020-10-04. Archived from the original on 2023-01-30. Retrieved 2021-03-13.</ref><ref>"MEMBERS OF THE TWELVETH PARLIAMENT" (PDF). ''PARLIAMENT''. Retrieved 2026-07-23.</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Nambooze yazaalibwa ku kyalo Ggoli ekisangibwa mu ggombolola y'e Kammengo <ref>"Parishes in Kamengo Subcounty, Mpigi District, Uganda". ''www.lcmt.org''. Retrieved 2021-03-22.</ref> ku luguudo oluva e Kampala okudda e Masaka mu Disitulikiti y'e Mpigi. Yasomerako ku sommero lya St. Bruno Secondary School e Ggoli mu ggombolola y'e Kammengo ku misomo gye egy'ebibiina bya sekendule ebya waggulu. Nambooze yasoma diguli esooka mu kuddukanya bizinensi (Bachelors Degree in Business Administration) ku Yunivaasite y'e Nkumba e Entebbe, mu Uganda mu 2002.<ref name=":0" /> == Emirimu gye == Nambooze yakola ng'ayingiza bwino mu byuma bi kalimagezi ku Minisitule y'ebyenjigiriza bwe yali tanneegatta ku pulojekiti y'okulwanyisa enjala (Hunger project) mu ggombolola y'e Kalamba mu Disitulikiti y'e Butambala. Pulojekiti eno yagendererwamu okusomesa abakyala ku ngeri y'okukwatamu ensimbi okusobola okukendeeza obwavu. Pulojekiti yatandikawo SACCO mwe yalondebwa nga nnankulu waayo.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=She started the only bank in Kammengo sub-county |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-19 |website=New Vision}}</ref> Mu 2011, Nambooze yatandikawo bbanka eyitibwa Trust Development Initiative (TRUDI) ensangi zino gy'aweereza ng'omutandisi waayo. Mu 2016, yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti omukyala owa Disitulikiti y'e Mpigi naye teyawangula.<ref>"Personality of the Day: Meet Teddy Nambooze a woman who started the only bank in Kammengo Sub-County". ''Whisper Eye''. 2020-10-04. Archived from the original on 2023-01-30. Retrieved 2021-03-22.</ref> Mu 2021, Nambooze yaddamu okuvuganya ku kifo ky'ekimu era n'awangula. Mu kiseera kino, mukiise mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] <ref name=":1" /> ng'aweereza ng'Omubaka wa Paalamenti Omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Mpigi.<ref>"Mpigi District". ''mpigi.go.ug''. Retrieved 2021-03-22</ref> Mu 2025, Teddy Nambooze yalondebwa ekibiina kya [[National Unity Platform]] okukikwatira bendera okuvuganya ku kifo ky'omubaka omukyala owa Disitulikiti y'e Mpigi.<ref>{{Cite news |date=2025-10-22 |title=Daily Monitor (@DailyMonitor) on X |url=https://x.com/DailyMonitor/status/1980899956438274530 |access-date=2026-08-19 |work=X (formerly Twitter) |language=en-US}}</ref> Yawangula era n'alayizibwa nga 15 Ogwokutaano 2026 ng'omubaka omukyala omulonde owa Disitulikiti y'e Mpigi ow'ekisanja kya 2026-2031.<ref>{{Cite web |title=Day 3 of swearing-in of Members of Parliament - highlights {{!}} Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/news/4426/day-3-swearing-members-parliament-highlights |access-date=2026-08-19 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipediya == * Okulondoola ensonga: Mmemba wa NUP Teddy Nambooze aleebya n'ebitundu 51%, mu kalulu k'ekifo ky'omubaka Omukyala owa Mpigi * Ba Minisita Kamuntu, Nabakooba, Kasolo, Tumwesigye bakoobedde emabega waabo be bavuganya nabo [[Category:Ababazi b'ebitabo Bannayuganda]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]] [[Category:Abaasomera ku Yunivasite y'e Nkumba]] [[Category:Abantu abava mu Disitulikiti y'e Mpigi]] [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Bannayuganda abakyala bannabyabufuzi ab'ekyasa ky'amakumi abiri mwekimu]] [[Category:Ababaka abakyala aba Paalamenti ya Uganda]] lpen6wwi9l3ojmm1gv1x5wqghnezcey Rosemary Seninde 0 10094 69042 68493 2026-08-19T18:07:00Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69042 wikitext text/x-wiki '''Rosemary Nansubuga Seninde''', era '''Rosemary Nansubuga Sseninde''' (nga ye Rosemary Nansubuga) (yazaalibwa 7 Ogusooka 1965), [[:en:Uganda|Munnayuganda]], munnabyanjigiriza era munnabyabufuzi. Yaliko [[:en:Ministry_of_Education_and_Sports_(Uganda)|Minisita wa omubeezi ow’ebyenjigiriza ebya pulayimale]] mu [[Cabinet of Uganda|kabineti ya Uganda]] okumala emyaka etaano. Mu kifo ekyo yalondebwa nga 6 Ogw'omukaaga 2016, n’adda mu bigere bya [[John Chrysestom Muyingo|John Chrysostom Muyingo]] eyafuulibwa Minisita omubeezi ow’ebyenjigiriza ebya waggulu. <ref>{{Cite web |last=Uganda State House |date=6 June 2016 |title=Museveni's new cabinet list At 6 June 2016 |url=http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf |access-date=11 June 2016 |archive-date=7 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf |url-status=dead }}</ref> Yasikirwa [[Joyce Moriku]] . == Ensibuko n’obuyigirize == Rosemary Nansubuga yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Wakiso nga 7 Ogusooka 1965. Yagenda mu St. Agnes Boarding Primary School e [[:en:Naggalama|Naggalama]] okusoma pulayimale ku myaaka emito.<ref name="Tough">{{Cite web |last=Lutwama |first=Samuel |date=13 November 2015 |title=From a house wife, primary teacher to legislator |url=http://www.elections.co.ug/new-vision/election/1408206/house-wife-primary-teacher-legislator |access-date=1 November 2016 |archive-date=9 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009174349/http://www.elections.co.ug/new-vision/election/1408206/house-wife-primary-teacher-legislator |url-status=dead }}</ref> Mu St. Joseph's Senior Secondary School e [[:en:Nsambya|Nsambya]]<nowiki/>gyeyamalira siniya ey'okuna, n'atikkirwa mu 1982. Oluvannyuma yasomera mu [[:en:Trinity_College_Nabbingo|Trinity College Nabbingo]] okusoma A-Level, n'atikkirwa mu 1985. <ref name="Profile">{{Cite web |last=POU |date=1 November 2016 |title=Profile of Nansubuga Rosemary Seninde: Woman Representative, Wakiso District |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=252 |access-date=1 November 2016 |publisher=[[Parliament of Uganda]] (POU)}}</ref> Mu 1997 yafuna ebbaluwa z'obuyigirize mu busomesa okuva ku Lady Irene College, mu [[:en:Ndejje|Ndejje]], kati eyafuulibwa [[:en:Ndejje_University|Ndejje University]]. TOmwaka ogwaddako, yeetaba mu kubangula okwa wiiki 10 ku ''National Institute of Small Industries Extension Training'' (NISIET) mu [[:en:Hyderabad|Hyderabad]], [[:en:India|India]], n'attikirwa n'ebbaluwa y'obuyigirize.<ref name="Profile"/> Mu 2001, yatikkirwa dipulooma mu by’enjigiriza, eyaweebwa ''ekitongole ekisomesa abasomesa ekya Institute of Teacher Education'' (ITEK), kati ekitundu ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]] . Mu 2005, yafuna [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli esooka]] mu [[:en:Human_Resource_Management|by’okuddukanya abakozi]] okuva mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] . Oluvannyuma mu 2009, yafuna [[:en:Master_of_Arts|diguli ey'okubiri]] mu by’empisa n’okuddukanya emirimu gya gavumenti okuva mu [[:en:Makerere_University|Yunivaasite eye Makerere]]. <ref name="Profile"/> == Omulimu gw’obusomesa == Omulimu gwe ogw’obusomesa yagutandika mu 1987 ng’omusomesa/omusomesa mu ssomero lya pulayimale ery’ekisulo okutuusa mu 1994. Oluvannyuma yakyusibwa n'adda mu Wampeewo Senior Secondary School ng’omusomesa, n’aweereza mu kifo ekyo okutuusa mu 2000. Mu 2001, okumala omwaka ogutawera gumu, yakola ng’omusomesa/omusomesa mu Shimoni Teacher Training College.<ref name="Profile"/> == Eby'obufuzi == Mu 2001, yayingira eby'obufuzi bya Uganda eby’okulonda era n’alondebwa mu [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] okukiikirira abakyala b’omu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y’e Wakiso]] . Yaddamu okulondebwa mu 2006, 2011 ne 2016, era y’abadde [[:en:Incumbent|mu ntebe]] . <ref>{{Cite web |last=Draku |first=Franklin |date=20 February 2016 |title=Seninde Retains Wakiso Woman MP Seat |url=http://ugandaradionetwork.com/story/seninde-retains-wakiso-woman-mp-seat |access-date=1 November 2016 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Mu kabineti eyalondebwa nga 6 Ogw'omukaaga 2016, yalondebwa nga Minisita omubeezi ow’ebyenjigiriza ebya pulayimale. <ref>{{Cite web |last=Uganda State House |date=6 June 2016 |title=Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016 |url=https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet |access-date=1 November 2016 |publisher=Scribd.com}}</ref> Yaweereza ng'omubaka [[Wakiso (disitulikit)|w'abakyala mu disitulikiti y'e Wakiso]] mu [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] okuva mu 2016 okutuuka mu 2021. <ref name="Profile"/><ref>{{Cite web |title=Nansubuga Rosemary Seninde - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nansubuga-rosemary-seninde-10725/ |website=visiblepolls.org}}</ref> Oluvannyuma lw’okulonda kwa 2021, yafuuka Ssabakunzi w’ekibiina ekya [[National Resistance Movement|NRM]] . <ref>{{Cite web |last=Ivan |first=Mubiru |date=8 July 2021 |title=Ex-minister Rosemary Seninde appointed as NRM Director of Mobilisation |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20210708/116966/ex-minister-rosemary-seninde-appointed-as-nrm-director-of-mobilisation.html}}</ref> == Obulamu bwe == Rosemary Nansubuga Sseninde mufumbo eri ''Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde'' okuva nga 12 Ogw'ekkumi 1985. <ref>{{Cite web |last=Lutwama |first=Samuel |date=15 September 2013 |title=Rosemary gave up school for me — Sseninde |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1331688/rosemary-school-sseninde |access-date=1 November 2016}}</ref> Maama w'abaana musanvu. <ref name="Tough"/> Muwala we, [[Jean Sseninde]], mukyala musuubuzi era yaliko omuzannyi w'omupiira ogw'ebigere mu [[:en:Uganda_women's_national_football_team|Uganda]] ne [[:en:Queens_Park_Rangers_W.F.C.|Queens Park Rangers WFC]] e Bungereza.<ref>{{Cite web |date=15 December 2020 |title=Jean Sseninde: Battling prejudice to develop women's football in South Sudan |url=https://www.bbc.co.uk/sport/africa/55301354 |website=BBC Sport}}</ref><ref>{{Cite web |last=Byamukama |first=Aloysius |date=11 December 2014 |title=Seninde eyes Cranes team |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1317219/seninde-eyes-cranes-team |access-date=29 December 2017}}</ref> == Laba ne == * [[Cabinet of Uganda|Kabineti ya Uganda]] * [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweeru wa wikipedia == * [http://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda] [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] pymsrovpmud653h5kef86alv92k1cju Jalia Bintu 0 10123 69007 68431 2026-08-19T18:03:43Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69007 wikitext text/x-wiki [[File:Bintu Jalia Lukumu Abwoli.jpg|thumb|JALIA BINTU]] '''Jalia Bintu''' era amanyiddwa nga '''Bintu Lukumu Ngonzi Abwooli Jalia''' (yazaalibwa 20 Ogw'Okutaano 1967) mukyala munnabyabufuzi mu Uganda era omukozi wa mubantu/ omusomesa ali mu kibiina ky'eby'obufuzi ekya [[National Resistance Movement]] . Ye mubaka omukyala akiikirira [[Masindi (disitulikit)|disitulikiti y’e Masindi]] <ref name=":1" /> abadde mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’omunaana, ey’omwenda, n’ey’ekkumi . <ref name=":0" /> == [[Okunoonyereza ku mirembe n’obukuubagano|Gyenvudde]] w'eby'enjigiriza == Yamaliriza satifikeeti ey’obusomesa ku ddaala ery'okubiri mu1985 okuva mu [[:en:National_Institute_of_Education|National Institute of Education]], [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] oluvannyuma n’awandiisibwa okufuna satifikeeti y’obusomesa ku ddaala ery'okusatu mu [[Institute of Teacher Education Kyambogo]] n’agimaliriza mu 1989. Yeegatta ku Institute of Teacher Education Kyambogo mu 1993 okusoma dipulooma mu by’enjigiriza. <ref name=":0" /> Mu 1999, yamaliriza diguli esooka mu Arts okuva mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|yunivasite y’e Makerere]] n’akomawo [[Okunoonyereza ku mirembe n’obukuubagano|okukola diguli ey'okubiri mu peace and conflict studies]] mu 2005 okuva mu yunivasite y’emu. <ref name=":0" /> == Obulamu obwasooka == Okuva mu 1986 okutuuka mu 1988, yaweereza ng’omusomesa mu ssomero lya Army Barracks Public School oluvannyuma n’ayingira mu Kamurasi Teachers College wakati wa 1993 ne 1994 ng’omusomesa. Yaliko omumyuka wa ssentebe w’ekibiina ekigatta ababaka ba Palamenti abakyala mu Uganda (2004-2006). <ref name=":0" /> Yakolera mu Palamenti ya Uganda ng’omumyuka wa ssentebe, akakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, obuvunaanyizibwa mu mateeka n’ebitongole bya gavumenti (COSASE) mu (2001-2004) era nga ye ssentebe, akakiiko akavunaanyizibwa ku mikisa egy’enkanankana (2006-2008). <ref name=":0" /> Mu 2008, ye yali omutunuulizi mu [[:en:Juba_peace_talks|nteeseganya z’emirembe e Juba]] . <ref name=":0" /> Jalia yaweerereza ku mirimu egiwerako nga mmemba mu kakiiko k’eggwanga ak’okwebuuza ku bantu aba Fast-Tracking East African Federation (2007), kaminsona mu kakiiko ka Palamenti (2011-2013), era nga ssentebe, Parliamentarians SACCO mu Palamenti ya Uganda (2015 okutuusa kati). <ref name=":0" /> == Emirimu gy’ebyobufuzi == Okuva mu 2001 n’okutuusa kati, abadde [[:en:Member_of_parliament|mubaka wa Palamenti]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] . Nga ali mu Palamenti ya Uganda, Jalia azze akola emirimu egy’enjawulo nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti n’akakiiko akavunaanyizibwa ku by’obulimi. <ref name=":0" /> Ono yalondeddwa mu babaka ba Palamenti abali wansi w’ekibiina kya NRM abamaze ebisanja bibiri n’okusoba mu Palamenti kyokka ne balemererwa okufuna bendera y’ekibiina ne bawangulwa mu kulonda kwa 2021-2026. Teyasazeewo mu kulonda ebbago ly’etteeka erikyusa ssemateeka, eririmu akawaayiro akagenda okuggyawo ekkomo ku myaka. Bintu yagambye nti agenda kusooka kwebuuza ku bantu be nga tannaba kukwata kifo ku nsonga eno. == Obulamu bwe == Mufumbo. Ayagala nyo Okusoma ebitabo, okuzannya netball, emisinde, okuyimba n’okuzina. <ref name=":0" /> Era ayagala nyo kuyamba abetaavu, okusimba emiti n’okutumbula okusomesa omwana omuwala. <ref name=":0" /> == Laba ne == * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'abakiise mu Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] * [[Olukalala lw'abakiise b'olukiiko lw'eggwanga olw'ekkumi n'olumu olw'e Uganda|Olukalala lw’abakiise mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu]] * [[:en:List_of_members_of_the_ninth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw’abakiise mu Palamenti ya Uganda ey’omwenda]] * [[:en:List_of_members_of_the_eighth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw’abakiise mu Palamenti ya Uganda ey’omunaana]] * [[National Resistance Movement|Ekibiina ky’eggwanga eky’okuziyiza]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda] * [https://www.facebook.com/jaliabintu/ Jalia Bintu ku Facebook] * [https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=KMB-H4cepIY iKNOW Ebyobufuzi Bintu Jalia Lukumu N Abwooli] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Reflist}} [[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 4k59vx3n14kzugv6ixllx2ldhcivlz8 Elvania Namukwaya Zirimu 0 10137 69046 68349 2026-08-19T18:07:02Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69046 wikitext text/x-wiki   [[File:UGANDA NATIONAL CULTURAL CENTER. National theater.jpg|thumb]] '''Elvania Namukwaya Zirimu''' yazaalibwa 31, mu mwezi Ogwomunaana, mu 1938, n'afa nga 31, mu Gwekumi mu 1979,<ref>http://www.spla.pro/en/file.person.elvania-namukwaya-zirimu.42879.html[http://www.spla.pro/en/file.person.elvania-namukwaya-zirimu.42879.html "Elvania Namukwaya Zirimu"], SPLA.</ref> nga yali [[:en:Uganda|munayuganda]] omunwadiisi w'ebitontome, ssaako n'okuwandiika emizannyooba katemba. Yatandikawo ekibiina ky'abazannyi ba katemba kyebaali bayita Ngoma Players, nga balina ekyaali kigoberera okuwandiika n'okufulumya emizannyo gy'abanayuganda, ng'era ky'alina kisinga kubeera mu kifo gyebazannyira katemba ne firimu mu Uganda, ekya 'National Theatre' .<ref name="CambridgeGuide">Martin Banham, Errol Hill & George Woodyard (eds), ''The Cambridge Guide to African and Caribbean Theatre'', 1994, p. 126.</ref> Yali abeera mu mujiji ogwasookawo mu Uganda ogw'ali gw'abanayuganda abaali abawandiisi ng'aboobera n'oluzungu, wamu n'okuwandiika emizannyo nga mwalimu n'eyali omuwandiisi w'obutabo [[:en:Okello_Oculi|Okello Oculi,]] [[:en:John_Ruganda|John Ruganda]] omuwandiisi w'emizannyo,[[:en:Austin_Bukenya|Austin Bukenya]] eyali awandiika obutabo. Nga omulimu gwebasinga okumumannyako gwegwali ogw<nowiki>'omuzannyo gwebaali bayita ''</nowiki>''Keeping up with the Mukasas<nowiki>''</nowiki>'',<ref>https://library.villanova.edu/Find/Record/1266287</ref> nga guno gwatekebwa ne mu butabo bwa [[:en:David_Cook_(literary_critic)|David Cook]] obw'omwaka gwa 1965 obw'emizannyo gy'omubuvanjuba bwa Afrika gwebaali bayira ensibula y'obuvanjuba bwa Afrika oba, ''Origin East Africa''. == Ebimukwatako == Elvania Namukwaya yazaalibwaku bizinga by'e Bussi mu disitulikiti y'e Kalangala,mu Uganda.<ref name="CulturesUganda">{{Cite web |url=http://uganda.spla.pro/en/file.person.elvania-namukwaya-zirimu.42879.html |title=Archive copy |access-date=2024-04-08 |archive-date=2024-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240408160603/http://uganda.spla.pro/en/file.person.elvania-namukwaya-zirimu.42879.html |url-status=dead }}</ref> Yasoma siniya kusomero lya [[:en:King's_College_Budo|King's College e Budo,]] esomero eriyigiriza abaana abalenzi n<nowiki>'abwala, ng'eno gyeyeeyawuliramu okuva mu bane ng'omuzannyi w'akatemba era omuwandiisi w'emizannyo. Namukwaya yeetaba nga mu mizannyo gy'okusiteegi ey'ali nga kusomero. Amaanyi gge agasooka mu kuwandiika engero ennyimpi gaalabikako mu 1960 mu katabo k'esomero akaali kayitibwa, ''</nowiki>''The Bodonian<nowiki>'' oba eyayitako oba eyasomerako kusomero ly'</nowiki>e Budo''. Yayongerezaako mu 1961 [[:en:Makerere_University|ku Yunivasite y'e Makerere]] gyeyatikirwa dipulooma mu by'okusomesa mu 1962.<ref name="CulturesUganda" /> Ng<nowiki>'aku e Makerer, omuzannyo gwe ogwali guyitibwa ''</nowiki>''Keeping up with the Mukasas<nowiki>'' gwawangula ekirabo ky'omwaka gwa 1962 ogw'empaka z'oluzungu n'engule y'omuzannyo ogwayiyizibwa mu byadala ng'eno yaliwo mu bikujuko by'</nowiki>emizannyo gya Uganda''.<ref name="ATM">https://www.theafricantheatremagazine.com/ugandas-elvania-namukwaya-who-broke-the-glass-ceiling-of-theatre/<nowiki/>Ian Kiyingi Muddu, [https://www.theafricantheatremagazine.com/ugandas-elvania-namukwaya-who-broke-the-glass-ceiling-of-theatre/ "Uganda’s Elvania Namukwaya who Broke the Glass Ceiling of Theatre"], ''African Theatre Magazine'', 15 February 2020.</ref> Ng'ali ku yunivasite y'e Makerere, Namukwaya yasisinkana era n'agwa mukwano n'omusajja eyali amannyi enimi eziwerako era eyalina obumannyirivu mu misomo egimu [[:en:Pio_Zirimu|Pio Zirimu]]. Baafumbiriganwa emyaka emitono egyaddako era nebazaala omwana ow'obuwala. Mu mwak gwa 1963, Namukwaya yagenda kutendekro lya [[:en:University_of_Leeds|yunivasite y'omu Leeds]] ng'eno gyeyafunira [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli mu by'okulaga obumannyirivu mu by'obeera osobola okukola]] mu mwaka gwa 1966. Ng'akomyewo, mu Uganda, yafuuka omuyigiriza w'abasomesa kutendero ly'abasomesa ku yunivasite y'e [[:en:Kyambogo|Kyambogo]], ng'oluvannyuma yakikola ne ku setendekero lya yunivasite y'e Makerere. Yayambako kutandikawo kkwaya ya Uganda ey'eggwanga mu 1967.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Elvania%5FNamukwaya%5FZirimu#cite_note-The_Columbia_Guide-6</ref>Era mu mwaka ogwo, yatandikawo ekibiina ky<nowiki>'abazannyi baakatemba ekyali kiyitibwa ''Ngoma Players'', ekyaali kirina byekigoberera mu kuwandiika n'</nowiki>okufulumya emizannyo mu mbeera ya Uganda,<ref name="CambridgeGuide">Martin Banham, Errol Hill & George Woodyard (eds), ''The Cambridge Guide to African and Caribbean Theatre'', 1994, p. 126.</ref> nga muno mweyazannyira nga, oba okubalagirira eby<nowiki>'okukola mu mizannyo gyabwe nga 12 gyebaafulumya. Mu 1971 okutuuka mu 1979, yali w'amaanyi mu kifo ewabeera ebintu by'eggwanga eby'obuwangwa, nga yayambako mu kukola okukola obukwakulizo obugobererwa gyebazannyira katemba ne ffirimu oba mu ''National Theatre'', ng'</nowiki>eno gyeyafuukira ssentebe wakyo mu mwaka gwa 1978.<ref name=":0" /> Omuzannyo gwe ogwali gusooka gwebaali bayita efumu ly<nowiki>'a famire oba ''</nowiki>''Family Spear'',<nowiki>'' gwasooka kuzannyibwa banakatemba aba ''Ngoma Players'' mu Kampala. Gwali muzannyo ogwali gukwatagana n'ekikula ky'abantu, wamu ne puleesa omujiji gyeguyitamu mu famire, ng'omusajja asuubirwa okuwa abantu bbe buli kimu, naye ng'omukyala alina okukola ennyo okulaba ng'awa bba we buli kimu oba ng'amulabirira. ''</nowiki>Snoring ''Strangers''', gwasooka kuzannyibwa aba Ngoma Players mu 1973, ng'era gwaali gukwata ku mikolo gy'obuwanga egy'omukyalo. Omuzannyo gwa Zirimu gwebasinga okumumanyirako gwebayita, <nowiki>''</nowiki>''When the Hunchback Made Rain<nowiki>''</nowiki>'', ogwasooka okufulumizibwa mu mwaka gwa 1970, nga gulaga engeri abantu gyebakwataganamu n'emizimu oba ensi ey'emyoyo.<ref name="The Columbia Guide">https://en.wikipedia.org/wiki/Simon_Gikandi</ref> Emirimu gye gyaali girako obutabanguko mu bantu gyebawangaalira ssaako n'emu by'obufuzi mu myaka gya 1960.<ref name="Encyclopedia of Africa">https://en.wikipedia.org/wiki/Elvania%5FNamukwaya%5FZirimu#cite_note-Encyclopedia_of_Africa-7</ref> Ng'azeemu okulambula eggwanga lya Bungereza mu 1972 okutuuka mu 1973, yakola n'ekifo webazannyitra katemba ekya [[:en:Roy_Hart_Theatre|Roy Hart Theatre]] n'ekya [[:en:Keskidee_Centre|Keskidee Centre]], nga yawerezaako ne pulogulaamu ku [[:en:BBC_World_Service|mukutu gwa BBC]] eya omukyala okubeeta ng'ayitamu n'atuuka kubuwanguzi.<ref>http://www.spla.pro/en/file.person.elvania-namukwaya-zirimu.42879.html[http://www.spla.pro/en/file.person.elvania-namukwaya-zirimu.42879.html "Elvania Namukwaya Zirimu"], SPLA.</ref> Yafulumya oluyimba lwa Byron Kawadwa lwebayita O''luyimba twa Wankoko, ng'olwali luyingira mu Uganda ku bikujjuko bya'' [[:en:FESTAC_77|FESTAC 77]], nga mu kwongerezaako, yafulumya emizannyo gy'oku ttivi, yawerezaako ng'omulamuzi mu mpaka z'akatemba eziwerako, ng'era yaliko mu bikujjuko by'okwolesa eby'obuwanga ebiwerako.<ref name="CambridgeGuide">Martin Banham, Errol Hill & George Woodyard (eds), ''The Cambridge Guide to African and Caribbean Theatre'', 1994, p. 126.</ref> Mu 1979, yali awereddwa omuli gw'okubeera omubaka wa Uganda mu [[:en:Ghana|Ghana]], ng'era yali yeetegeka kwabulira Uganda okugenda okutandika okukakalabya omulimu guno, wabula n'afiira mu kabenje k'emmotoka.<ref name="CambridgeGuide">Martin Banham, Errol Hill & George Woodyard (eds), ''The Cambridge Guide to African and Caribbean Theatre'', 1994, p. 126.</ref><ref name="ATM"/> == Emirimu gye egyafulumizibwa == === Engero === *   * "The Hen and Ground Nuts" in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFDavid_Cook1965"><span class="cs1-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:origineastafrica0000unse|''Origin East Africa: A Makerere Anthology'']]</span>. London: Heinemann Educational Books. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9780435900151|<bdi>9780435900151</bdi>]].</cite> === Katemba === *   * "African Spear" in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFGwyneth_Henderson1973">''African Theatre''. London: Heinemann. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-0435901349</bdi></nowiki>.</cite> == Okusoma okulala == * Martin Banham, Errol Hill & George Woodyard (eds), ''The Cambridge Guide to African and Caribbean Theatre'', 1994.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-41139-4|978-0-521-41139-4]] == Ebijuliziddwamu ==  <references /> [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] sqn64oytkafr9c7dxxkwqtnmmn272oa Esther Opoti Dhugira 0 10158 69050 68805 2026-08-19T18:07:04Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69050 wikitext text/x-wiki   '''Esther Opoti Dhugira''' yazalibwa mu mwezi ogw'omwenda mu mwaka gwa 1962, n'afa ng'enaku z'omwezi 18, mu mwezi ogw'omunaana mu mwaka gwa 2001, nga yali munayuganda eyali akola amateek, era omukyala, omubaka wa palamenti owa disitulikiti y'e Nebbi District, mu palamenti ya Uganda eyo 7. Mu lukungaana lwa Uganda olukola amateeka wakati w'omwaka gwa 1994 ne 1995, y'akiikirira essaaza ly'e Okoro mu disitulikiti y'e Nebbi. Dhugira ng'ali wamu ne Winnie Byanyima n'abalala abaaliko mu kutandika ekibiina ky'abakyala abaali ku lw'enkola ya gavumenti ng'erondeddwa abantu. == Ebimukwatako n'eby'enjigiriza == Okusinziira ku byeyayogera oba ekiwandiiko kyeyawa Loyce Bwambale, mu lutuula lwa palamenti olwaliwo mu mwaka gwa [[:en:2001|2001]], Dhugira yazaalibwa Onenoth Opoti Jalmoi, eyalina obuvunaanyizbwa oba eyali adukanya amasomero mu disitulikiti, ne Vitali Opoti mu kabuga ka n Kituli<ref name=":0">{{Cite web}}https://www.parliament.go.ug/cmis/views/0f0c3488-d102-4b0e-b61d-ebbf82e3004c%253B1.0</ref> Yasomerako mu masomero ag'enjawulo nga Arua Public School mu mwaka gwa [[:en:1969|1969]], naamaliririza pulayimale ye ku Kitgum Public School.[https://en.wikipedia.org/wiki/Dr._Obote_College_Boroboro]<ref name=":0">{{Cite web}}https://www.parliament.go.ug/cmis/views/0f0c3488-d102-4b0e-b61d-ebbf82e3004c%253B1.0</ref> Yeeyongerayo ku Kitgum High School, [[:en:Dr._Obote_College_Boroboro|Dr. Obote College]], ne Boroboro mu disitulikiti y'e [[:en:Lira,_Uganda|Lira]], n'eno gyeyatuulira S.4 mu mwaka gwa [[:en:1983|1983]].<ref name=":0" /> Dhugira yafuna [[:en:Diploma_of_Education|dipulooma mu by'okusomesa]] kutendekero ly'abasomesa erya Onyama National Teachers College mu disitulikiti y'e [[:en:Gulu|Gulu]], wamu ne kutendekero lya as well as Nkozi Teachers Training College mu mwaka gwa [[:en:1987|1987]].<ref name=":0">{{Cite web}}https://www.parliament.go.ug/cmis/views/0f0c3488-d102-4b0e-b61d-ebbf82e3004c%253B1.0</ref> Oluvannyuma yagenda ku setendekero lya [[:en:Makerere_University|yunivasite y'e Makerere]], ng'eno gyeyafunira diguli eyali ekwata ku [[:en:Political_science|neeyisa y'abantu,]] ng'esira yasinga kuliteeka ku ngeri [[:en:Public_administration|gavumenti gyetambuzaamu emirimu gyayo mu ggwanga]], ng'alina okuwakanya eri empeereza ya gavumenti eri abantu n'okusoma ku [[:en:Psychology|bwongo bw'abantu engeri gyebulowozaamu.]] Mu mwaka gwa 1998, Dhugira yali musomesa ku somero lya Erusi Senior Secondary School mu disitulikit y'e Nebbi, ng'eno gyeyava okwegata ku kakiiko ka National Resistance Council (NRC) mu mwaka gwa 1989.<ref name=":0">{{Cite web}}https://www.parliament.go.ug/cmis/views/0f0c3488-d102-4b0e-b61d-ebbf82e3004c%253B1.0</ref> Yalondebwa ku kakiiko oba boodi y'abakulira kampuni enkozi ya sukaali eya Kinyara [[:en:Kinyara_Sugar_Works_Limited|Sugar Works Limited]] mu mwaka gwa 1991, ng'era yeeyali akulira akakiiko oba boodi eyali evunaanyizibwa ku bye'ntambula y'abantu nga bafuluma eggwanga, n'okuliyingira mu1994<ref name=":0">{{Cite web}}https://www.parliament.go.ug/cmis/views/0f0c3488-d102-4b0e-b61d-ebbf82e3004c%253B1.0</ref>.Yaliko omu ku ba memba ku kakiiko oba boodi eyali eronda oba okuwa emirimu ku tendekero ly'e [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo]].<ref name=":0" /> Mu [[:en:1994_Ugandan_Constituent_Assembly_election|lukungaana lwa Uganda olukola amateeka olw'omwaka gwa 1994 webaali mu kulonda]], Dhugira yalondebwa ng'omukungu w'okukiikirira essaza lya Okoro erisingaanibwa mu disitulikiti y'e [[:en:Nebbi|Nebbi]].<ref>{{Cite web}}http://www.nzdl.org/cgi-bin/library?e=d-00000-00---off-0unescoen--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11----0-1-&a=d&c=unescoen&cl=CL1.2&d=HASH016d9c404a032ce0564b7ae4.11.4</ref> Yavuganya ku kifo ky'omubaka wa palamenti mu mwaka gwa 1996, bweyali yeesimbye ku Anthony Ofwori Rugete eyawangula. Yavuganya neera mu kulonda kwabonna okw'omwaka gwa 2001, era n'akiikirira disitulikiti y'e [[:en:Nebbi|Nebbi]], mu palamenti ya Uganda eyo 7okutuusa bweyafa mu mwaka gweguu. Yadirwa Betty Odongo Pacuto mu bigere <ref>{{Cite news|accessdate=2}}https://allafrica.com/stories/200110170187.html</ref><ref>{{Cite web}}https://www.newvision.co.ug/articledetails/1025078</ref> Mu mwaka gwa 1995, ng'ali wamu n'abalala okwali : [[:en:Winnie_Byanyima|Winnie Byanyima]], Solome Mukisa, Betty Akech, Loyce Bwambale, [[:en:Tezira_Jamwa|Tezira Jamwa]], [[:en:Margaret_Zziwa|Margaret Zziwa]], Benigna Mukiibi ne Margaret Ssebagereka, Dhugira yaliko mu kutandika ekibiina ky'abakyala abaali ku lw'enkola ya gavumenti ng'erondeddwa abantu<ref>{{Cite web}}https://observer.ug/news/headlines/72970-fowode-s-contribution-to-women-movement-can-t-be-ignored</ref><ref>{{Cite web}}https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/interview-helping-women-find-their-voice-1473366</ref> == Obulamu bwe == Dhugira yafiira mu [[:en:Mulago_National_Specialised_Hospital|ddwaliro y'e Mulago]] ng'enaku z'omwezi 9, mu mwezi ogw'omwenda, mu mwaka gwa1962. Yaleka abaana 2 nga bawala .<ref>{{Cite web}}https://www.newvision.co.ug/articledetails/1028199</ref> == Laba ne == * [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] * [[:en:Nebbi_District|Disitulikiti y'e Nebbi]] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 0gl0izo9w6rvb3lte92uasv0cppv9od Adonia Katungisa 0 10300 69018 68333 2026-08-19T18:03:47Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69018 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Adonia Katungisa''' [[Yuganda|munnayuganda]] omutendeke mu kulabirira n'okukuuma amatterekero g'ebitaboamanyiddwa olw'obuyambi mu mulimu gw'amaterekero g'ebitabo n'okugaddukanya . Abadde dayirekita wa [[National Library of Uganda]] okuva mu 2018, era abadde n'omulimu omukulu mu kuteekateeka ebifo ebikuumirwamu ebitabo mu Ggwanga.<ref>{{Cite web|date=2023-07-31|title=Uganda hosts a seminar on Preventive Conservation and Disaster Reduction of Documentary Heritage in Africa – Uganda National Commission for UNESCO|url=https://unesco-uganda.ug/uganda-hosts-a-seminar-on-preventive-conservation-and-disaster-reduction-of-documentary-heritage-in-africa/|access-date=2023-11-21|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Over 1,000 new books were registered during the COVID period|url=https://www.bukedde.co.ug/articledetails/NV_132051|access-date=2023-11-21|website=Bukedde|language=en|archive-date=2023-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121154924/https://www.bukedde.co.ug/articledetails/NV_132051|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2023-04-27|title=Uganda authors call for a law on Artificial Intelligence|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-authors-call-for-a-law-on-artificial-intelligence--4213788|access-date=2023-11-21|website=Monitor|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Caroline|first=Ritta|date=2023-05-18|title=NITA-UGANDA LAUNCHES A NATIONAL LIBRARY MANAGEMENT INFORMATION SYSTEM (MIS)|url=https://nexusmedia.ug/nita-uganda-launches-a-national-library-management-information-system-mis/|access-date=2023-11-21|website=Nexus Media|language=en-US}}</ref> Katungisa yaliko mu omumyuka wa dayirekita mukitongole kye kimu ekyo. Ayamba mu by'enjigiriza ng'akola ng'omusomesa ow'ekiseera (part-time lecturer) mu Ssomo lya [[Library and Information Science]] ku [[Yunivasite y'e Kyambogo]].<ref>{{Cite web|date=2019-01-24|title=Mobile book-box. Books anywhere|url=https://web.aflia.net/mobile-book-box-books-anywhere-adonia-katungisa/|access-date=2023-11-21|website=African Library & Information Associations & Institutions|language=en-US|archive-date=2023-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121153728/https://web.aflia.net/mobile-book-box-books-anywhere-adonia-katungisa/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2021-07-28|title=Webinar - AfLIA membership: What’s in it for me and my library?|url=https://web.aflia.net/webinar-aflia-membership-whats-in-it-for-me-and-my-library/|access-date=2023-11-21|website=African Library & Information Associations & Institutions|language=en-US|archive-date=2023-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121153729/https://web.aflia.net/webinar-aflia-membership-whats-in-it-for-me-and-my-library/|url-status=dead}}</ref>Abadde yeetaba mu nteekateeka z'okugatta enjawulo ya digito mu Uganda, ng'ateeka mu nkola enteekateeka ez'okutendeka abantu ku nkozesa ya tekinologiya wa digito, okusobozesa abantu bomubitundu okufuna n'okukozesa kompuyuta.<ref>{{Cite web|title=New project to close the digital divide in Uganda {{!}} EIFL|url=https://www.eifl.net/news/new-project-close-digital-divide-uganda|access-date=2023-11-21|website=www.eifl.net}}</ref> == Obuvo bwe n'okusoma kwe == Alina Ddiguli eyokubiri mu Science in Information Science okuva mu mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|yunivasite y’e Makerere]] gye yafuna mu 2005, Dipulooma eddirira Ddiguli esooka (Post graduate diploma) mu Computer Science mu 2001, ne Ddiguli ya esooka mu [[Library and Information science]] okuva mu Yunivasite y’emu mu 1997. Adonia era yali muyizi wa [[African Leadership Academy]] , enteekateeka y’okutendeka abaddukanya amaterekero g’ebitabo mu African Middle Library etegekebwa era eddukanyizibwa AfLIA. <ref>{{Cite web|date=2021-07-28|title=Webinar - AfLIA membership: What’s in it for me and my library?|url=https://web.aflia.net/webinar-aflia-membership-whats-in-it-for-me-and-my-library/|access-date=2023-11-21|website=African Library & Information Associations & Institutions|language=en-US|archive-date=2023-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121153729/https://web.aflia.net/webinar-aflia-membership-whats-in-it-for-me-and-my-library/|url-status=dead}}</ref> == Emirimu gye == Nga tanafuuka Dayirekita wa [[National Library of Uganda]] , Adonia yali mumyuka wa Dayirekita ow'ekitongole kye kimu okuva mu 2010 nga [[Gertrude Kayaga Mulindwa]] ye Dayirekita. <ref>{{Cite web|last=OGWANG|first=DANIEL|date=2012-09-23|title=50 years of no reading culture|url=https://www.observer.ug/business/85-education/education/21108-50-years-of-no-reading-culture|access-date=2023-11-21|website=The Observer - Uganda|language=en-gb|archive-date=2023-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907142942/https://www.observer.ug/business/85-education/education/21108-50-years-of-no-reading-culture|url-status=dead}}</ref> == Ebijuliziddwa == <references />{{DEFAULTSORT:Abayivu okuva mu Kampala}} [[Category:Abaasomerako ku Yunivasite y'e Makerere]] [[Category:Abayivu okuva mu Kampala]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] efa5777o8zwaokq17zvlgjo9ppsejbn Lucy Akello 0 10441 69023 68701 2026-08-19T18:03:48Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69023 wikitext text/x-wiki   [[File:Akello Lucy.jpg|thumb|Lucy Akello]] '''Lucy Akello''' Munayuganda alwanirira obwenkanya bw'abantu n'okulaba nga babeera mu mbeera nungi nga kuno kw'ateeka okubeera munabyabufuzi, awereza [[:en:Parliament_of_Uganda|ng'omubaka wa Paalamenti]] mu [[:en:Amuru_District|konsitituweensi y'abakyala mu Disitulikiti ya Amuru]] mu Paalamenti eyekumu okuva mu 20216 okutuuka mu 2021.<ref name="Data">https://web.archive.org/web/20171112021046/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=130</ref><ref name="Two">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://kfm.co.ug/news/lucy-akello-to-be-sworn-in-as-new-amuru-woman-mp-on-tuesday.html |access-date=2024-03-23 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201044252/http://kfm.co.ug/news/lucy-akello-to-be-sworn-in-as-new-amuru-woman-mp-on-tuesday.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/amuru-woman-mp-sued-over-election-1595692</ref> Yalondebwa emirundi ebbiri egy'omudiringanwa mu Paalamenti eyekumineemu okukiikirira Disitulikiti ya Amuru District ng'ali wansi w'ekibiina kyobufuzi ekya FDC.<ref>https://theyworkforyou.github.io/uganda-parliament-watch/mp/5b74a303-fe48-4b2b-832c-1e8f05220b99/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=75waAUjjiko</ref> Y'omu kubali mu kibiina kya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] (FDC) ekivuganya gavumenti, ng'awereza nga minisita ow'ekisikirize ow'ebyemirimu ekikula ky'abantu n'enkulaakulana y'ebitundu.<ref name="Three">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://capitalradio.co.ug/fdc-shadow-cabinet-list/ |access-date=2024-03-23 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033257/http://capitalradio.co.ug/fdc-shadow-cabinet-list/ |url-status=dead }}</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Akello yazaalibwa nga 9 Ogwekumi mu 1980, ku kyalo kya Lamogi, mu [[:en:Amuru_District|Disitulikiti ya Amuru]], mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|bitundu bya Bukiika ddyo]] bwa Uganda. Taata we ye John Obina, omusomesa ku [[:en:Kyambogo_University|Yunivasite y'e Kyambogo]].<ref name="Four">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://observer.ug/component/content/article?id=35454:new-amuru-broom-speaks-out |access-date=2024-03-23 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201044340/http://observer.ug/component/content/article?id=35454:new-amuru-broom-speaks-out |url-status=dead }}</ref> Akello yasomera ku Olwal Ocaja Primary School,oluvannyuma n'agenda ku Lacor Primary School, Mary Immaculate Primary School e Gulu ne Kyambogo Primary School gyeyatuulira P7. Oluvannyuma yagenda ku Iganga Secondary School gyeyamalira S4, ate S6 n'agituulira ku [[:en:Uganda_Martyrs'_Secondary_School_Namugongo|Uganda Martyrs' Secondary School e Namugongo]]. Yagenda ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], mu Kampala, gyeyatikirwa mu 2004, ne Diguli mu [[:en:Social_Science|by'ensonga z'abantu mu bitundu]]. Oluvannyuma mu 2011, yafuna Diguli eyookubiri mu [[:en:Development_studies|byokulakulanya ebitundu]], okuva ku [[:en:Uganda_Martyrs_University|Uganda Martyrs University]] esinganibwa e [[:en:Nkozi|Nkozi]], mu [[:en:Wakiso_District|Disitulikiti y'e Wakiso.]]<ref name="Data" /><ref name="Four" /><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/amuru-woman-mp-sued-over-election-1595692</ref> == Obumannyirivu bw'alina mu bye mirimu == Mu 2005, yaweebwa ab'ekibiina kya Justice & Peace Commission (JPC), [[:en:Non-government_organization|ekitadukanyizibwa gavumenti]], nga kiri mu Klezia y'abakatulikiokulakulanya emirembe n'enkolagana mu bifo ebyatataganyizibwa entalo mu Bukiika Ddyo bwa Uganda. Yakolera okumala emyaka 10, nga y'avunaanyizibwa ku bya pulogulaamu ezigenda mu maaso, oluvannyuma nga yakulira abadukanya pulogulaamu, ate okuva 2006 okutuuka mu 2014, nga y'akulira. Esira yasinga kuliteeka ku ddembe ly'abantu, [[:en:Land_rights|obuyinza ku ttaka]], [[:en:Women_rights|eddembe ly'abakyala]] n[[:en:Children's_rights|'eddembe ly'abaana]].<ref name="Data" /><ref name="Four" /> == Emirimu gye mu byobufuzi == Mu Gwekumi 2014, [[:en:Betty_Bigombe|Betty Bigombe,]] eyali Omubaka w'Abakyala mu Paalamenti owa Disitulikiti ya Amuru yeewandiisa okugenda okufuna omulimu mu [[:en:World_Bank|Baanka y'Ensi yonna]] mu kibuga Washington, DC.<ref>https://web.archive.org/web/20151017091959/http://www.redpepper.co.ug/bigombe-resigns-as-amuru-mp/</ref> Okulonda okwenjawulo kwategekebwa okujuza ekifo kino mu Gwekumineebiri mu 2014. Akello, nga yeesimbyewo ku ludda oluvuganya ng'ali ku tiketi y'ekibiina kya FDC ekyebyobufuzi yawangula abalala musanvu abaali beesimbyewo.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Amuru-Woman-MP-sued-over-election/688334-2574526-15f7dmnz/index.html</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ntv.co.ug/news/politics/22/nov/2014/fdcs-lucy-akello-wins-amuru-woman-mp-election#sthash.uTi2rBw7.dpbs |access-date=2024-03-23 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042105/http://ntv.co.ug/news/politics/22/nov/2014/fdcs-lucy-akello-wins-amuru-woman-mp-election#sthash.uTi2rBw7.dpbs |url-status=dead }}</ref> Mu biseera by'okulonda kwa Paalameenti okwa 2016, yaddamu ne yeesimbawo era ng'ali ku tikiti ya FDC.<ref>https://ugandaradionetwork.com/story/tda-drops-akello-lucy-as-its-candidate-for-amuru-mp-race-</ref> Yayogera eirundi 30 mu mwaka gwe ogusooka mu Paalamenti eyekumi.<ref>https://web.archive.org/web/20171201033912/https://uganda7.com/info/most-silent-active-mps-named/</ref> === Eteeka erirwanisa obuli bwebisiyaga === Akello yali omu ku [[:en:Member_of_parliament|Babaka]] eyali ayagala [[:en:Anti-Homosexuality_Act,_2014|Eteeka erivumirira obuli bw'ebisiyaga]] okudizibwa obugya.<ref>https://www.nytimes.com/2023/03/22/world/africa/uganda-lgtbq-anti-gay-law.html</ref> Eteeka lino, lyali likugira [[:en:Freedom_of_speech|eddembe ly'okwogera]] ku bali [[:en:LGBT_civil_rights|beebisiyaga n'ensonga zonna ezibyekuusa]] ku buli bwebisiyaga okubeera nga za musango wabula nga [[:en:Constitutional_Court_of_Uganda|Ekkooti Etaputa Semateeka wa Uganda]] yategeeza nga bwelyali lyagwawo 2014. Yamala n'awangula ku kyeyali aluubirirwa [[:en:Anti-Homosexuality_Act,_2023|Eteeka Erivumirira obuli bw'ebisiyaga]] weryayisibwa mu Gwokutaano mu 2023. Eteeka lino liwakanya [[:en:Universal_Declaration_of_Human_Rights|Eddembe ly'Abantu]] munsi yonna omuli [[:en:International_Covenant_on_Civil_and_Political_Rights|okwenyigira munsonga z'Abantu, Ebyobufuzi]] eryayisibwa olukiiko [[:en:United_Nations_General_Assembly|lw'Ekitongole Ekigatta Amawanga G'ens]]<nowiki/>i nga kiwakanya emirembe gy'okwogera era nga kikuvirako [[:en:Death-penalty|okuteekebwa ku kalaba]]. Yayogerako ng'awakanya eddembe ly'abantu ekikula kino bweyali nga ku mikolo ky'ensi yonna, gamba nga kumikola ng'egyali mu Yitale nga gitegekeddwa aba [[:en:World_Congress_of_Families|World Congress of Families]] mu 2019 .<ref>https://www.politico.eu/article/verona-italy-world-congress-of-families-lgbt-protests/</ref> == Famire == Akello mukyala mufumbo alina n'abaana.<ref name="Four" /> == Laba ne bino == * [[:en:Angelline_Osegge|Angelline Osegge]] * [[:en:Winnie_Kiiza|Winnie Kiiza]] * [[:en:Joy_Atim|Joy Atim]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [http://www.parliament.go.ug/ Website of the Parliament of Uganda] * [http://www.parliament.go.ug/index.php/about-parliament/parliamentary-news/507-new-amuru-mp-joins-parliament New Amuru MP joins Parliament] * [https://web.archive.org/web/20221015173516/http://www.archdioceseofgulu.org/JPC/ Justice and Peace Commission] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] mhp0rfhbmq3u64g40r08ux2u12xkt0q Victoria Rusoke Businge 0 10453 69010 68550 2026-08-19T18:03:44Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69010 wikitext text/x-wiki [[File:Businge Rusoke Victoria.jpg|thumb|Businge Rusoke Victoria.jpg ]]   '''Victoria Rusoke Businge''' era amanyikiddwa nga '''''Rusoke Victoria Businge''''' (yazaalibwa nga 3 Ogusooka 1956) Munnayuganda, [[:en:Politician|Munnabyabufuzi]] era [[:en:Teacher|Musomesa]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=13132:kabaroles-new-brooms |access-date=2024-03-25 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015151905/https://www.observer.ug/component/content/article?id=13132:kabaroles-new-brooms |url-status=dead }}</ref> Victoria yaweereza nga Omubaka omukyala akiikirira [[:en:Kabarole_District|Disiulikiti y'e Kabarole]] mu Paalamenti ya Uganda ey'omwenda. Yaddamu n'alondebwa ng'omubaka mu Paalamenti ya Uganda ey'ekkuminemu u kalulu ka 2021. Ava mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]]. Mu 2018, yalondebwa era n'alayizibwa nga mmemba omugya mu kakiiko k'eddembe ly'obuntu aka [[:en:Uganda_Human_Rights_Commission|Uganda Human Rights Commission]] (UHRC) nga yalayizibwa Ssabalamuzi, Hon. Justice Bart M. Katureebe ku kitebe ekikulu eky'abalamuzi mu Kampala.<ref>http://www.judiciary.go.ug/data/news/639/CJ%20Swears%20in%20New%20UHRC%20Member.html</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.uhrc.ug/about/leadership/uhrc-commissioners/ |access-date=2024-03-25 |archive-date=2022-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627170756/https://www.uhrc.ug/about/leadership/uhrc-commissioners/ |url-status=dead }}</ref> == Emisomo gye n'obuto bwe == Alina Diguli ey'okubiri mu Busomesa okuva ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] (2001) era yafuna Diguli esooka mu Busomesa okuva ku Yunivasite y'e Makerere mu 1991. Alina Dipuloma mu busomesa okuva mu ttendekero ly'abasomesa, Kyambogo (1986), Satifikeeti ya Grade II teacher, [[:en:Makerere_University|Makerere University]] (1980), era mu 1977, yaweebwa awaadi mu busomesa eya East African certificate of education.<ref name=":1">{{Cite web}}</ref> Maama wa Victoria yali takyasobola kumwongerayo mu misomo gye okusukka ku ddaala lya O-level n'olwekyo teyasobola kutuukiriza kirooto kye eky'okufuuka munnamateeka wabula n'asalawo okufuuka omusomesa. == Emirimu gye == Yaweereza nga omukulu akwatibwako ku nsonga z'ebyenjigiriza (District Education Officer), [[:en:Kabarole_District|Kabarole]] ouva mu 2003 okutuusa mu 2010. Okuva mu Gwokubiri okutuusa mu Gwomusanvu 2003, yakola nga omukulu w'essomero lya Kalinaabiri Primary School ne Old Kampala Primary School okuva mu 1997 okutuusa mu 2002. Yali mukulu w'essomero lya City Primary School okuva mu 1994 okutuusa mu 1995. Yaweebwa omulimu nga omumyuka w'omukulu w'essomero ku Nakasero Primary School okuva mu 1991 okutuusa mu 1993 era ng'omusomesa ku ttendekero lya Kibuli TTC okuva mu 1986 okutuusa mu 1990. Yaweereza ng'omusomesa ku [[:en:Shimoni_Demonstration_School|Shimoni Demonstration School]] okuva mu 1980 okutuusa mu 1985. Mu 1978, yegatta ku Institute of Teacher Education Kyambogo (ITEK) nga mu kaseera kano emanyikiddwa nga [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo University]].<ref name=":0" /> Yaweerezaako ku kakiiko ka Paalamenti akakwasaganya eby'obulambuzi, obusuubuzi n'amakolero saako ne ku kakiiko akasunsuzi.<ref name=":1"/> == Ebitakwatagana == Mu 2016, yawangulwa [[:en:Sylvia_Rwabogo|Sylvia Rwabwo]] mu kalulu k'ekibiina ku ani anakwata bendera ya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM). Yeyongerayo n'eyesimbawo [[:en:Independent_politician|munnabyabufuzi atalina kibiina]]<nowiki/>wabula n'awangulwa.<ref name=":2">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://thecapitaltimes.co.ug/2020/03/19/uhrc-commissioner-victoria-rusoke-in-hot-soup-for-campaigning-using-govt-resources/ |access-date=2024-03-25 |archive-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325082205/https://thecapitaltimes.co.ug/2020/03/19/uhrc-commissioner-victoria-rusoke-in-hot-soup-for-campaigning-using-govt-resources/ |url-status=dead }}</ref> Bweyawangulwa [[:en:Sylvia_Rwabogo|Sylvia Rwabwo]], yasigala talina mulimu okutuusa lweyalondebwa nga Kaminsona ku kakiiko akalwanirira eddembe ly'obuntu aka [[:en:Uganda_Human_Rights_Commission|Uganda Human Rights Commission]]. Mu 2021, yaddamu n'eyesimbawo ng'omubaka omukyala akiikirira [[:en:Kabarole_District|Disitulikiti y'e Kabarole]] mu Paalamenti era yawangula n'ewankubadde kyayongerwa nti yakozesa ebintu bya Gavumenti okugeza emmotoka n'ebirala mu kakuyege w'okunoonya akalulu ng'atambula nju ku nju ng'akozesa ekifo kye eky'obwa Kaminsona wa kakiiko aklwanirira eddembe ly'obuntu aka [[:en:Uganda_Human_Rights_Commission|Uganda Human Rights Commission]] okusobola akutuukiriza ebigendererwa bye mu by'obufuzi.<ref name=":2" /> Kyagambibwa nti okwetaba kwe mu by'obufuzi ng'akyali Kaminsona ky'ali kimenya mateeka okusinzira ku kawayiro 54 mu Ssemateeka wa Uganda akalagiraa Kaminsona okwemalirira era n'obutenyigira mu [[:en:Partisan_(politics)|Byabufuzi ebirimu ky'ekubiira]].<ref name=":2" /> == Laba na bino == * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'abammemba ba paalamenti ey'ekkuminemu]] * [[:en:List_of_members_of_the_ninth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'abammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Kabarole_District|Disitulikiti y'e Kabarole]] * [[:en:Sylvia_Rwabogo|Sylvia Rwabogo]] * [[:en:Uganda_Human_Rights_Commission|Akakiiko akalwanirizi k'eddembe ly'obuntu]] == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://www.parliament.go.ug/ Webusayiti ya Paalamenti ya Uganda] == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] t1xeowc2rdc5lx8plxay0wqccprc9m6 Flavia Rwabuhoro Kabahenda 0 10466 69016 68422 2026-08-19T18:03:46Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69016 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Flavia Rwabuhoro Kabahenda''' Munabyabufuzi Omunayuganda, Omukyala Omubaka wa Paalamenti akiikirira Disitulikiti ye [[:en:Kyegegwa_District|Kyegegwa]] mu Paalamenti ya Uganda eye Kumineemu, mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]], nga akiikirira ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]].<ref>https://visiblepolls.org/ug/apr-2017-aruu-north-mp-by-election/candidates/kabahenda-flavia-rwabuhoro-10464/</ref> Ye ssentebe w'akakiiko aka Paalamenti akavunaanyzibwa ku kukula ky'abantu, emirimu n'enkulakulana y'ebitundu. Yawerezaako mu Paalamenti ya Uganda eye kumi nga omubaka omukyala eyali akiikirira Disitulikiti ye Kyengewa. Flavia yeeyali ssentebe eyatandikawo wamu n'okukwanaganya ku akakiiko ka Uganda Parliamentary Forum on Social Protection mu 2014.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://upfsp.org/upfsps-advocacy-advisor-to-chair-gender-committee-of-parliament/ |access-date=2024-03-26 |archive-date=2021-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712100643/https://upfsp.org/upfsps-advocacy-advisor-to-chair-gender-committee-of-parliament/ |url-status=dead }}</ref><ref name="auto1">https://www.developmentpathways.co.uk/news/ugandan-mps-winning-argument-to-make-senior-citizens-grant-national-event-hears/</ref> Flavia Rwabuhoro Kabahenda yali musaale mu kuwagira enkola y'okukendeeza obwaavu mu Uganda.<ref name="auto1" /> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Yazaalibwa nga 20 Ogwomukaaga mu 1995, Flavia Rwabuhoro Kabahenda alina Dipulooma mu Bizineensi okuva ku Yunivasite ye Makerere University Business School wamu ne Dipulooma mu By'obusomesa nadala sekondale okuva ku Yunivasite y'e Kyambogo. Alina ne Diguli mu By'okudukanya Bizineensi okuva ku Yunivasite ya Mountains of the Moon esinganibwa e Fort Portal.<ref name="auto">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=13576:new-faces-in-kyegegwa-and-kyenjojo-politics |access-date=2024-03-26 |archive-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326120323/https://www.observer.ug/component/content/article?id=13576:new-faces-in-kyegegwa-and-kyenjojo-politics |url-status=dead }}</ref> == Emirimu gye mu By'obufuzi == Flavia Rwabuhoro Kabahenda yeeyali omu ku bakyala abaasooka okubeera ba kansala nga akiikirira e gombolola lye Kyegegwa mu Kyenjojo, nga kati Disitulikiti mpya, okuva wakati wa 2002 okutuuka mu 2006. Wakati wa 1995 okutuuka mu 2001, yeeyali omuwandiisi w'abakyala ng'akiikirira esaza lya Kyaka ku kakiiko akadukanya Disituliti ye Kabarole. Awerezaako nga Omukyala omubaka wa Paalamenti owa [[:en:Kyegegwa_District|Kyegegwa]] mu Paalamenti eyo mwenda, ng'era akyawereza mu Paalamenti eye kumineemu eya [[:en:Uganda|Uganda eggwanga ery'efuga]].<ref name="auto" /> == Laba ne bino == * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|Olukalala lwa babaka ba Paalamenti ya Uganda eye kumineemu]] * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lwa babaka ba Paalamenti ya Uganda eye kumi]] * [[:en:List_of_members_of_the_ninth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lwa babaka ba Paalamenti ya Uganda eyo mwenda]] * [[:en:National_Resistance_Movement|Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya National Resistance Movement]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=623&const=Woman+Representative&dist_id=109&distname=Kyegegwa [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] bc19mqfzhj31ttittz4c57h5tc54w2s Alice Nabatanzi 0 10511 69065 59394 2026-08-19T22:39:00Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 69065 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Alice Nora Nabatanzi''' (yazaalibwa mu 1988), [[Yuganda|Munnayuganda]] Munnassomabimera, munnonyereza era omusomi.<ref name=":0">https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/success/-she-earned-her-phd-at-just-28--2652636</ref> Mu 2023, yawangula engule y'omutandisi asinga bwe yawandika akatabo ku nsengekera n'enogoosa y'amazzi empangaazzi. Nabatanzi era yemutandisi w'ekitongole kya Natural Products Industry Advancement Network Africa (NAPIANA).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://plantscience.mak.ac.ug/Alice-Nabatanzi |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310151349/https://plantscience.mak.ac.ug/Alice-Nabatanzi |url-status=dead }}</ref> Mu 2022, Nabatanzi, eyali lecturer mu tendekero lya Sayansi w'Ensibo, nawangula<ref name=":1">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.pulse.ug/news/makerere-lecturer-wins-prestigious-shs200million-award/34n22e6 |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310150035/https://www.pulse.ug/news/makerere-lecturer-wins-prestigious-shs200million-award/34n22e6 |url-status=dead }}</ref> the prestigious Organization for Women in Science for the Developing World (OWSD) eky'omuwendo gw'ensimbi za US$50,000.<ref name=":1" /> Yawangula n'engule endala ezenjawulo.<ref>{{Cite web |url=https://owsd.net/member/nabatanzi-alice |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310152054/https://owsd.net/member/nabatanzi-alice |url-status=dead }}</ref><ref name="Correspondent">https://www.pmldaily.com/news/2018/12/south-african-top-university-awards-up-makerere-don-early-career-research-leader-fellowship.html</ref> Mu by'emisomo, Nabatanzi awereza nga lecturer mu nsoma yenkwatagana y'abantu n'eneyisa n'emisago jy'ebimera (ethnobotany) ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Yunivasitte ye Makerere]], Yunivasitte ya Gavumenti ye Uganda esinga obunene n'obukulu.<ref name=":3">https://scholar.google.co.za/citations?user=QTXvxvAAAAAJ&hl=en</ref> Yatandika okukola mu kifo kyalimu kati. nga yakamaliriza okutikibwa ne her PhD, mu mwaka gwa 2016 ku mwaka abiri mu munaana (28). == Ebimukwatako == === Obulamu obwasooka === Mu kubuuzibwa mu mwaka gwa 2018, yazaalibwa mu ntandikwa yo mwaka gwa 1988 eri Fred Ssempala eyali "omubazi w'ebitabo ey'ekozesa", ne Annet Florence Ssempala, omukyala asiiba ewaka era omunnabyanfuna. Ye mwana ow'okubiri mu Famire y'abaana battaano omuli abawala babiri n'abalenzi basattu.<ref name=":2">https://sig.ias.edu/rise/scientists/alice-nabatanzi.html</ref> === Emisomo === Nabatanzi yatikirwa okuva ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Yunivasitte ye Makerere]] mu 2011. Alina Diguli mu Sayansi mu [[:en:Ethnobotany|Nkwatagana wakati w'abantu n'eneyisa ,emigaso n'embeera z'ebimera]] (Ethnobotany).<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/nabatanzi-earned-her-doctorate-at-28--1773782</ref> Yafuna diguli mu Bukugu bwa Sayansi ne mu [[:en:Natural_product|Tekinoloogiya w'ebintu ebikolebwa mu bimera n'olujegere lw'emigaso]] (Natural Products Technology and Value Chains) mu 2011 ne diguli ya [[:en:Doctor_of_Philosophy|Doctor of Philosophy]] diguli mu nsomabuziba obujibwa mu bimera (Phytochemistry) n'endagakintu ezigyibwa mu bimera nga bilina omugasso mu by'obulamu (Nutraceuticals), byona ku Yunivasitte y'eMakerere.<ref name="Correspondent"/> Mu 2018, Yasiimibwa ne three-year post-doctoral fellowship eyamuweebwa [[:en:University_of_Pretoria|Yunivasitee ye Pretoria]] mu South Africa, ne saawa z'okunyonyereza zigabanyiziddwa wakati wa Yunivasitte ye Makerere University ne Yunivasitte ye Pretoria.<ref name=":4">{{Cite web |url=https://news.mak.ac.ug/2018/12/dr-alice-nabatanzi-awarded-up-early-career-research-leader-fellowship/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617195952/https://news.mak.ac.ug/2018/12/dr-alice-nabatanzi-awarded-up-early-career-research-leader-fellowship/ |url-status=dead }}</ref> Emisomo gino jy'asasulibwa ne Carnegie Corporation of New York, wansi wa ''Regional Initiative in Science and Education'' (RISE), eyaliwo okuva 2008–2017, in the ''African Natural Products Network section'' (Rise-Afnet).<ref name=":4" /> == Emisomo == Mu luwumula wakati nga amaliriza Siniya n'okuingila mu Yunivasitte (luwumula lwa siniya y'omukaaga), yaweebwa omulimu ku ttendekero lya ''Makerere University College of Engineering, Design, Art and Technology'', mu puloojekitti yabwe eya "Makapads project".<ref name=":3"/> == Ebirala eby'okumanya == Nambatya asomesa [[Ebyobuziba|essomabuziba]] (Chemistry) ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|ttendekolo lya Sayansi ow'obutonde]] n'essomamalagala ku [[:en:Makerere_University_College_of_Health_Sciences|Ttendekero lya Sayansi w'ebyobulamu]], byombi ku Yunivasitte ye Makerere, [[:en:Public_university|Yunivasitte ya Gavumenti]] mu Uganda esinga obukulu n'obunene.<ref name=":3" /> Atuula ku boodi y'ekitongole ekivunaanyizibwa ku by'amadaggala ekya [[:en:National_Drug_Authority|National Drug Authority]], okuva mu 2008. Ye sentebe wa Public Private Partnership for Health (PPPH) Working Group. Mmemba wa ttiimu enzirukannyi ey'okuntikko mu[[:en:Ministry_of_Health_(Uganda)|Minisitule ya Uganda ey'ebyobulamu]], adamu eri Ssabawandiisi.<ref>https://sig.ias.edu/rise/scientists/alice-nabatanzi.html</ref> == Laba ne == * [[:en:Patrick_Ogwang|Patrick Ogwang]] * [[Grace Nambatya Kyeyune|Grace Nambatya]] * [[:en:Maud_Kamatenesi_Mugisha|Maud Kamatenesi Mugisha]] * [[:en:Nancy_Karigithu|Nancy Karigithu]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20221206171032/https://www.futureafrica.science/index.php/profile/alice-nabatanzi/ Alice Nabatanzi PhD, Work & Research] As of 2021 mq22t4x05z95xjeuucuuhr2p3456i57 Lukia Isanga Nakadama 0 10512 69008 61515 2026-08-19T18:03:43Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69008 wikitext text/x-wiki [[File:Nakadama Rukia Isanga.jpg|thumb|Lukia Nakadama Isanga.jpg]]   '''Lukia Isanga Nakadama''' (yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri 1970), ng'ebiseera ebisinga baliwandiika nga '''Rukia Isanga Nakadama''', Munnayuganda omukyala ey'ekolera bizinensi ze, nga musomesa wamu n'okubeera munnabyabufuzi. Esaawa eno ye mumyuka wa Saabaminisita wa Uganda ow'okusatu, ng'era ye Minisita atalina kifo kyankalakalira kyatwala, okuva nga 9 Ogwomukaaga mu 2021.<ref name="1R">https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545</ref> Yaddamu okulondebwa ng'omumyuka wa Saabaminisita wa Uganda owo'kusatu era nga Minisita atalina kifo kyankalakalira kyatwala mu Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'ebbiri.<ref>Reporter, Our (26 May 2026). [https://observer.ug/news/museveni-retains-wife-janet-vp-alupo-in-new-cabinet/ "Museveni retains wife Janet, VP Alupo in new cabinet"]. ''The Observer''. Retrieved 27 May 2026.</ref><ref>Atukunda, Rogers (26 May 2026). [https://softpower.ug/museveni-names-new-cabinet-retains-vp-alupo-pm-nabbanja/ "Museveni Names New Cabinet: Retains VP Alupo & PM Nabbanja"]. ''SoftPower News''. Retrieved 27 May 2026.</ref> Nga tanafuna kifo ekyo, yali awereza nga Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku kikula ky'abantu wamu n'eby'obuwangwa mu Kabineeti ya Uganda. Yaweebwa ekifo kino mu 2006.<ref>https://web.archive.org/web/20150226063838/http://www.newvision.co.ug/D/8/17/713136</ref> Mu kukyusa kyusa kabineeti nga 16 Ogwokubiri mu 2009,<ref>https://web.archive.org/web/20150213214754/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730</ref>wamu n'eya 27 Ogwokutaano mu 2011,<ref>https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments</ref>yaddamu okufuna ekifo kye mu kabineeti. Ye mubaka wa Paalamenti Omukyala omulonde akiikirira Disitulikiti ye Mayuge. Abadde alondebwa ng'akomawo mu kifo kino okuviira ddala mu 2001.<ref name="Gender">http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?details=t&j=87&const=Woman+Representative&dist_id=29&distname=Mayuge</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Isanga Nakadama yazaalibwa nga 2 Ogwokubiri mu 1970. Yakuzibwa mu famire eyalimu abakyala abawera, nga yeeyali omwana ow'omukaaga, ku 12 maama we beyali yazaala. Taata we yalina abakyala babiri. Yasomera ku Nabisunsa Girls School, esomero lya gavumenti nga lirina eby'enjigiriza ebiri eby'awakati n'ebya wagul, nga lisinganibwa mu munisipaali y'e Nakawa mu bukiika ddyo bw'omubuvanjuba bwa Kampala, ekibuga ekikulu ekya Uganda. Yafuna satifikeeti mu Busomesa. gyeyayongerezaako mu 1999, okuva mutendekero lya Institute of Teacher Education Kyambogo (ITEK), nga kati kyafuuka kitundu ku Yunivasite y'e Kyambogo, nga y'emu ku yunivasite za Uganda omunaana eza gavumenti, okutuuka mu Gwokubiri mu 2015. Alina Dipulooma ku kwekaanya eby'amaguzi ebiyingira nokufuluma eggwanga, ng'eno yagifuna mu 2004, okuva ku Islamic University in Uganda (IUIU). alina ne Diguli mu by'enjigiriza mu kudukanya eby'embeera z'abantu okuva ku IUIU.<ref name="Gender" /> == Emirimu gye == Mu kusooka mu 2001, yalinako bizineensi nga yabwanannyini, era nga omusomesa ku Hassantourabi Education Centre mu Disitulikiti ye Mayuge. Baasooka okumulonda mu Paalamenti mu 2001, nga Omukyala eyali agenda okukiikirira Disitulikiti ye gyebamuzaala ey'e Mayuge. Mu 2006, baddamu nebamulonda okusigala nga akiikirira konsitituweensi eno. Baamuteeka mu kifo kya kabineeti kyalimu kati mu 2006.<ref name="Gender" /> == Ebimukwatako ng'omuntu == Rukia Nakadama wanzikiriza ya kiyisiraamu. Mukyala mufumbo, nga baawe ye Hajji Daudi Isanga. Ali mu kibiina ky'eby'obufuzi ekya National Resistance Movement<ref name="Gender" /> == Laba ne bino == * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Mayuge_District|Disitulikiti ye Mayuge]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [https://web.archive.org/web/20150315101104/http://www.parliament.go.ug/new/ Ku mikutu gya yintaneeti egya Paalamenti ya Uganda] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] kee8tig58af7alzv25scmx75z3jofow Rukiya Chekamondo 0 10534 69021 68127 2026-08-19T18:03:48Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69021 wikitext text/x-wiki   '''Rukiya Kulany Chekamondo''' (yazaalibwa 7 Ogwekkumi,1965), oluusi awandiikibwa nga '''Rukia Kulany Chekamondo''', [[:en:Educator|musomesa]] era [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] [[Yuganda|Munnayuganda]] . Yali [[:en:Finance|Minisita w'eggwanga ow'okutunda ebintu by'obwannannyini mu minisitule y'ebyensimbi]], okuva mu June 2006 okutuuka mu Ogwokutaano 2011. <ref>http://newvision.co.ug/D/8/12/501695/Chekamondo</ref> Mu nkyukakyuka ya kabineti eyakolebwa nga 27 Ogwokutaano 2011, yagobwa mu kabineti n'asikizibwa [[:en:Aston_Kajara|Aston Kajara]].<ref>https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments</ref> Era yaweereza nga [[Parliament of Uganda|omubaka omulonde mu Palamenti]] (MP), ku [[Kapchorwa (disitulikit)|lw'omubaka w'abakyala mu Disitulikiti y'e Kapchorwa]], okuva mu 2006 okutuuka mu 2011. Mu kulonda kw'eggwanga okwa 2011, yawangulwa omubaka [[:en:Incumbent|ali mu ntebe]] mu kiseera kino, [[Phyllis Chemutai]], munnabyabufuzi eyeetongodde. <ref>{{Cite web |title=Parliament of Uganda Website:: |url=http://www.parliament.go.ug/index.php?option=com_wrapper&Itemid=37 |access-date=2017-11-23 |website=parliament.go.ug |language=en-gb}}</ref> Rukiya Kulany Chekamondo yazaalibwa nga 7 Ogwekkumi, 1965. Yafuna satifikeeti ye ey’ekibiina eky’okusatu mu by’enjigiriza mu 1986 okuva mu ttendekero ly’ebyenjigiriza ly’abasomesa (ITEK), erimu ku matendekero agaagatta ne gafuuka [[Yunivasite y'e Kyambogo|Yunivasite y’e Kyambogo]] . Yagenda mu maaso n’afuna [[:en:Education|Dipuloma mu by’enjigiriza ebya siniya]] mu 1993, nayo okuva mu ITEK. [[:en:Bachelor_of_Education|Diguli ye eya obusomesa]] mu [[:en:English_Language|lulimi oluzungu]] and [[:en:English_Language|English Literature]], yagifuna mu 1999, okuva mu [[Makerere University, Uganda|Makerere University]], Yunivasite esinga obukadde mu Yuganda, eyatandikibwawo mu 1922. Alina ne Postgraduate Diplomas mu [[:en:Education|kutekeratekera n'okukulembera eby'enjigiriza]] (1999), ne mu [[:en:Counseling|Guidance & Counseling]] (2001), byombi okuva mu ITEK. Diguli ye [[:en:Master_of_Education|eya Master of Education]] mu [[:en:Education|by’enjigiriza mu nnimi]] n’ebiwandiiko [[:en:English_Literature|by’Olungereza]] yafuna mu 2004 okuva mu yunivasite y’e Makerere. <ref>{{Cite web |title=Parliament of Uganda Website:: |url=http://www.parliament.go.ug/index.php?option=com_wrapper&Itemid=37 |access-date=2017-11-23 |website=parliament.go.ug |language=en-gb}}</ref> == Omulimu == Chekamondo abadde [[:en:Teacher|musomesa]] okuva lwe yafuna satifikeeti y’obusomesa eyasooka mu 1986. Wakati wa 1993 ne 1995, yaweereza nga [[:en:Matron|Matron]], ku Bilal Islamic Institute, essomero erisangibwa mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Yuganda. <ref>{{Cite web |title=Parliament of Uganda Website:: |url=http://www.parliament.go.ug/index.php?option=com_wrapper&Itemid=37 |access-date=2017-11-23 |website=parliament.go.ug |language=en-gb}}</ref> Yeegatta ku byobufuzi mu 2006, ng'avuganya ku [[Kapchorwa (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kapchorwa]], ekitundu ekikiikirira abakyala ku [[National Resistance Movement]] (NRM), tikiti y'ekibiina ky'ebyobufuzi. Yawangula, era nga 1 Ogwomukaaga 2006, yalondebwa okuba Minisita w’eggwanga ow’okutunda ebintu mu bwannannyini. <ref>[http://newvision.co.ug/D/8/12/501695/Chekamondo Rukiya Chekamondo Appointed State Minister for Privatization on 1 June 2006]</ref> Mu Gw'okusatu 2011, yafiirwa ekifo kye mu palamenti era mu Gw'okutaano 2011, yagobwa mu kabineti mu nkyukakyuka. == Obulamu bw’omuntu ku bubwe == Rukiya Chekamondo mufumbo. Ono wa kibiina kya byabufuzi [[National Resistance Movement|ekya National Resistance Movement]] . Ebintu by'ayagala mulimu [[:en:Reading_(process)|okusoma]], [[:en:Research|okunoonyereza]] n'ensonga [[:en:Gender_issues|z'ekikula ky'abantu]] . == Laba ne == * [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] * [[Cabinet of Uganda|Kabineti ya Uganda]] * [[Kapchorwa (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kapchorwa]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Reflist}} * [http://www.parliament.go.ug Omukutu gwa Palamenti ya Uganda] * [http://newvision.co.ug/D/8/12/501695/Opio Olukalala lwa baminisita mu bujjuvu, June 2006]  * [http://newvision.co.ug/D/8/12/671730/Opio Olukalala lwa baminisita mu bujjuvu, February 2009]  * [https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments Olukalala lwa baminisita mu bujjuvu, May 2011] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 51xw5rrysei1r4w7mqraoj5l07foi15 Ann Maria Nankabirwa 0 10601 69049 68046 2026-08-19T18:07:03Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69049 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''Ann Maria Nankabirwa''' yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1975. [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi era yinginiya.<ref name=":02">{{Cite web|title=Parliament of Uganda|url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|access-date=2021-04-02|website=www.parliament.go.ug|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429153550/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=254|url-status=dead}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=NANKABIRWA MARIA ANN|url=https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731064245/https://nrm.co.ug/staff/nankabirwa-maria-ann/|url-status=dead|archive-date=July 31, 2021|access-date=2021-04-02|website=NRM - NETTECH RELIABLE MEDIA|language=en-US}}</ref> Ye yali omubaka omukyala akiikirira [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikitti y'e Kyankwanzi]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'omwenda n'eyekkumi.<ref name=":02" /><ref name=":22">{{Cite web|title=Could this be why Nankabirwa isn't popular in NRM?|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/could-this-be-why-nankabirwa-isn-t-popular-in-nrm--1600946|access-date=2021-04-02|website=Daily Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=We are committed to the payment of Ugandan traders – South Sudan Speaker|url=https://www.pmldaily.com/tag/ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Govt sets aside UGX41b to compensate traders who lost goods in South Sudan|url=https://www.pmldaily.com/tag/ms-ann-maria-nankabirwa|access-date=2021-04-02|website=PML Daily|language=en-US}}</ref><ref name=":12" /> Ali mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]].<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Yesimbawo ku kifo ky'omubaka omukyala owa [[:en:Kyankwanzi_District|Kyankwanzi]] ku kisanja kya 2021–2026 wansi w'ekibiina eky'ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekumineemu, naye, ne ba muwangula mu kalulu.<ref>{{Cite web|title=MARIA NANKABIRWA ANN, Aspiring Woman MP 2021-2026, KYANKWANZI|url=http://www.ugandadecides.com/aspirant.php?profile=1100|access-date=2021-04-02|website=www.ugandadecides.com|language=en}}{{Dead link|date=August 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Wakati w'omwaka gwa 1996 ne 1998, yafuna Dipulooma okuva mu Uganda Polytechnic Kyambogo.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2000, bamutikira diguli ya Bachelors in Cheremic Enginery Technology okuva mu Hocking College.<ref name=":02" /> Mu 1999, yamaliriza satifikeetti mu kompyuuta okuva mu Yunivasite ya ASM e Texas.<ref name=":02" /> Mu 2012, yewandiisa okusoma eby'amafuta (Certificate in Oil and Gas Management Leadership) okuva mu Australian Aid.<ref name=":02" /> Alina satifikeetti mu Attractive Industries Management (2014) okuva mu CPA.<ref name=":02" /> == Emirimu gye == '''Nga tannaba kuyingira byabufuzi''' Mu 2002–2006, Ann yaweereza ng'omukubiriza wa Youth Leadership and Entrepreneurship Program ku kakiiko k'abavubuka aka National Youth Council.<ref name=":02" /> Mu mwaka gwe gumu (2002-2006), era yaweereza nga Kansala omuvubuka omukyala owa Disitulikti.<ref name=":02" /> Okuva mu 2002 okutuusa mu 2003, yali akola ng'omuwandiisi ku [[Kiboga (disitulikit)|Disitlikitti y'e Kiboga]] ow'akakiiko ka Gender and Community Development.<ref name=":02" /> Mu 1998 okutuusa mu 2002, Yaddayo mu National Youth Council n'akola ng'omuwandiisi w'ebyenfuna.<ref name=":02" /> Mu 2012, yaweereza mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka ba mmemba abalondebwa ku nsonga za NSSF.<ref name=":02" /> Mu 1999, yakolera ku Uganda Clays Limited nga Cheremic Technician.<ref name=":02" /> Wakati wa 2011 ne 2016, ye yali sentebbe DISM w'akakiiko k'ebyenguudo mu [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyankwanzi]] mu Gavumenti z'ebitundu. Mu 2002, yatandika okukolera ku Kigoma Farm nga dayirekita adukanya emilimu.<ref name=":02" /> Wakati wa 2015 ne 2000, yeegatta ku National Resistance Movement nga sentebbe wa [[Kyankwanzi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kyankwanzi]] mu NRM.<ref name=":02" /> == Eby'obufuzi == Okuva Mu Gwokuttaano 2011 okutuusa 2021, yaweereza ng'omubaka wa Paalamenti mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]].<ref name=":02" /> Yaweereza nga mmemba ku kakiiko ka Natural Resources Committee.<ref>{{Cite web |date=2019-07-10 |title=Chief whip under attack over committee deployment |url=https://www.independent.co.ug/chief-whip-under-attack-over-committee-deployment/ |access-date=2021-04-02 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Amanyikiddwa okwasanguza ebikolwa by'obuli bw'enguzi.<ref name=":22" /> Mu kiseera ky'okugya ekkomo ku myaka, abakulembeze ba NRM abamu baamuvumirira olw'okukulemberamu okuyisa ekiteeso kya NRM eky'okuggya ekkomo ku myaka ku bwa Pulezidenti mu Disitulikiti era ekiteeso ekyo kyayisibwa era ne kirangirirwa nga 4 Ogwomusanvu.<ref>{{Cite web |last=Kaaya |first=Sadab Kitatta |title=NRM split over Museveni age limit |url=https://observer.ug/news-headlines/45392-nrm-split-over-museveni-age-limit-emerge |access-date=2021-04-02 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=Anne Maria Nankabirwa – theinsider.ug |url=https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |access-date=2021-04-02 |language=en-US |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801011415/https://theinsider.ug/index.php/tag/anne-maria-nankabirwa/ |url-status=dead }}</ref> == Obulamu bwe == Mufumbo.<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Okuzanya emizannyo n'okuwuliriza muziki by'akola mu biseera bye eby'eddembe.<ref name=":02" /> Alina okwagala okungi mu bibiina by'abakyaala eby'enkulaakulana era ne mu Kkanisa.<ref name=":02" /> == Laba ne == * Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi * Olukalala lwa ba mmemba ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda * [[Kyankwanzi (disitulikit)|Kyankwanzi]] * [[National Resistance Movement]] * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipediya == * [https://ug.linkedin.com/in/ann-maria-nankabirwa-710b8885 Ann Maria Nankabirwa on Linkedin] * [https://twitter.com/nankabirwa_ann?lang=en Nankabirwa Ann maria on Twitter] * [https://www.facebook.com/Hon-Nankabirwa-Ann-Maria-1535877803353320/ Hon Nankabirwa Ann Maria on Facebook] * [https://www.parliament.go.ug/ Website of the Parliament of Uganda] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Resistance Movement]] [[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyomwenda]] [[Category:Ba mmemba ba palamenti ya Uganda eyekkumi]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda Abakyala]] [[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] k7hudd7dp5i88tp567ux80phk7mc49g Diana Nkesiga 0 10668 69041 68708 2026-08-19T18:07:00Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69041 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Diana Nkesiga''' y'omu ku bakyala abasooka okufuuka Abawuule mu [[:en:Anglican_Church_of_Uganda|Kkanisa y'Abakulisitaayo mu Uganda]]. Oluvanyuma lw'okufuna Diguli ye mu theology, teyasobola [[:en:Ordination|Kwawulibwa]] wabula alina emirimu gye yaweebwa okukola mu 1989 era nga Dikon mu 1991. Yafuulibwa omusumba mu 1992, yasindikiriza ab'obuyinza mu Uganda ne mu South Africa, gye yali aweereza ng'akulira eby'okubuulira enjiri n'ebamukkiriza okubeeera Omusumba. Mu 1994, yatuuzibwa ku ky'Omusuma mu Kkanisa ya Uganda. Bwe yakomawo okuva e South Africa, yafuna obuzibu mu kunoonya obusumba bw'anaweererezaau okutuusa Omulabirizi Desmond Tutu bwe yabiyingiramu. Oluvanyuma lw'emyaka 13 mu South Africa, yakomawo mu Uganda mu 2005. Ye [[:en:Vicar_(Anglicanism)|Vika]] wa Lutikko ya [[:en:Nakasero|All Saints' Cathedral]] mu [[:en:Kampala|Kampala]]. == Ebimukwatako == Diana Mirembe Barlow yazaalibwa mu 1960, e [[:en:Munyonyo|Munyonyo]] ero omukyala Mary Nantongo n'omwami Hugo Barlow. Oluvanyuma lw'kusoma ku Nakasero Primary School ne [[:en:Gayaza_High_School|Gayaza High School]], yegatta ku [[:en:Kyambogo_University#Institute_of_Teacher_Education,_Kyambogo|National Teacher's College Kyambogo]] mu 1981. Yatikkirwa mu 1983 ne Satifikeeti mu busomesa ow'olulimi Olungereza n'essomo ly'eddiini. Bweyamaliriza Diguli ye, yasomesa ku Gayaza High School okumala emyaka esatu nga tannaba kwegatta ku [[:en:Bishop_Tucker_Theological_College|Bishop Tucker Theological College]] mu 1986 e [[:en:Mukono|Mukono]]. Barlow Yasisinkana muyizi munne Solomon Nkesiga mu Gwomwenda, 1986 era oluvanyuma lw'omukwano ogwamala emyaka esatu, basalawo okufumbiriganwa era bagatibwa ku Kkanisa ya St. Francis Chapel e [[:en:Makerere|Makerere]] mu 1989, omwaka gwe yatikkirwamu.<ref name="Mazinga">Mazinga, Mathias (29 November 2014).</ref> Ekifo Solomon kye yasooka okuweerezaamu kwali kusomesa mu Kigo ky'abajulizi eky'Abakulisitaayo ekya Anglican Martyr’s Theological Seminary e [[:en:Namugongo|Namugongo]] Nkesiga yaweebwa obuvunayizibwa okubaako emirimu gy'akwasaganya mu 1989, ab'Ekkanisa y'Abakulisitaayo naye yali takkirizibwa kubuulira njiri.<ref name="Observer">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/22696-one-female-priests-tireless-journey-to-the-top |access-date=2024-04-17 |archive-date=2015-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216000943/http://www.observer.ug/lifestyle/sizzling-faith/22696-one-female-priests-tireless-journey-to-the-top |url-status=dead }}</ref> Ba Kaminsona tebaali bawule naye baali nga bayivu okusinga ku babuulizi,<ref name="Rwakabukoza">Rwakabukoza, Rebecca (30 March 2013).</ref> era balinga tebasasulwa oba nga basasulwa ssente z'amuswaba.<ref name="Observer" /> Wabula yafuna ssente mu kutunda (tomato sauce), byeyali yayigira mu mwoleso gw'abasuubuzi. Kyali kiseera kya Lutalo mu Uganda ebiseera ebyo olwali wakati w'[[:en:Ugandan_Bush_War|abayekeera]] olw'ava [[:en:Lord's_Resistance_Army_insurgency_(1987–94)|kuyekera Gavumenti]] era n'obulamu bw'afuuka buibu.<ref name="Mazinga" /> Nkesiga yafuulibwa Dikoni mu 1991, era yali w'akutuuzibwa okuuuka omusumba mu 1992, wabula omukisa gw'amusuuba olw'olubuto lwe yali olw'omwana we ow'okubiri.<ref name="Observer" /> Mu mwaka ogwo gwennyini, baweebwa omukisa okubuulira enjiri mu South Africa era n'atwalibwa mu [[:en:Diocese_of_Grahamstown|Busumba bwa Grahamstown]], mu [[:en:Grahamstown|Grahamstown]], [[:en:South_Africa|South Africa]].<ref name="Mazinga" /> Nga Nkesiga bwe yali takkirizibwa kubuulira njiri, yakuza batabani be ababiri n'ebawalabe babiri era yatandiikawo essomero ly'eyatuuma Stepping Stones, essomero ly'ekikulisitaayo ely'ogera Olungereza. Yatandiikawo essomero ewaka ng'akozesa ensimbi ze okutuusa Ekkanisa ne Gavumenti bwe basalawo okumuyamba mu by'ensimbi. Mu 1994, bayanja ekibuuzo ky'Omwawule omukyala mu Kkanirsa ya Church of the Province of Southern Africa wabula ky'aganibwa. Wabula, Omulabirizi Misaeri Kauma owa [[Lutikko ya Namirembe|Namirembe Cathedral]] yateekateeka okwawulibwa kwe mu Uganda. Newankubadde ekisanja kye kyaggwa, Omulabirizi Balagadde Ssekadde, yamutuuza mu 1994.<ref name="Mazinga" /> Yaddayo mu South Africa, naye tewaali busumba bwonna n'olwekyo y'afuulibwa akulira eby'enzikiriza ku Yunivasite<ref name="Mazinga" /> ya [[:en:University_of_Port_Elizabeth|University of Port Elizabeth]].<ref name="Rwakabukoza" /> Yasulwa kitundu okusinziira ku zasasulwa abasajja. Ekifaananyi ekyakubibwa mu biseera ebyo kimulaga ng'alina akatoji k'abasumba mu maaso g'Ekkanisa ng'akutte ekipande ekigamba, “Omusumba omukyala atalina murimu, abatabani babiri, omwami omu, mukama abawe omukisa.” Enkyukakyuka yaliwo mu 1995, Omulabirizi [[:en:Desmond_Tutu|Desmond Tutu]] bwe yamulemerako okukola mmisa wamu naye ey'[[:en:Eucharist|okusembeza abantu ku mmeeza entukuvu]] era nga ye yasooka.<ref name="Observer" /> Mu 1997, Nkesiga yatandiika okukola mu Pulogulaamu za HIV/AIDS.<ref name="Mazinga" /> Ye musumba omukyala eyasooka okupangisibwa ku Kkanisa ya Saint Augustine Church mu [[:en:Anglican_Diocese_of_Port_Elizabeth|Anglican Diocese of Port Elizabeth]]<ref name="Anglican Diocese of Port Elizabeth">"Saint Augustine".</ref> erayaweereza ng'akulira Ebyenzikiriza ku Yunivasite ya Port Elizabeth ne [[:en:Port_Elizabeth_Technikon|Port Elizabeth Technikon]] okutuusa mu 2004. Mu kaseera k'ekamu, yafuka akulira eby'enzikiriza ku St Francis Hospice<ref name="Lindaba 2004">https://web.archive.org/web/20151216040233/http://www.pechurchnet.co.za/news/iindaba2406.php</ref> era n'asigala n'ekitongole ekyo okutuusa mu Gwekkuminogumu 2005 bwe yakomawo mu Uganda<ref name="Lindaba 2005">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.anglicandiocesepe.org.za/iindaba/dec2005/page4.htm |access-date=2024-04-17 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093348/http://www.anglicandiocesepe.org.za/iindaba/dec2005/page4.htm |url-status=dead }}</ref> oluvanyuma lw'emyaka 13 ng'ali mu South Africa.<ref name="Mazinga" /> Bwe yakomawo mu Uganda, Nkesiga yakola ne Viva Network Africa, nga tannalonebwa ku kifo kya Viika wa Lutikko ya All Saints’ Cathedral mu 2007. Bba wa Nkesiga Solomon, yazalibwa nga 5 Ogwokubiri 1960, Yafa nga 23 Ogwokusatu 2015, ku myaka 55.<ref>Nakibuuka, Beatrice (31 October 2016).</ref> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebyawandiikibwa == *    [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] gzmfows3jjl4qvmn96ofbzgrxrg3ofu Ziria Tibalwa Waako 0 10683 68987 68549 2026-08-19T17:56:23Z Ssemmanda will 3837 Added a category 68987 wikitext text/x-wiki   '''Ziria Tibalwa Waako''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]] [[:en:Electrical_engineer|mukugu mu by'amasanyalaze]] era [[:en:Corporate_executive|mukulu wa kitongole]], nga aweereza nga [[:en:Executive_director|Dayilekita omukulu]] era [[:en:Chief_executive_officer|omukulu w'ekitongole]] kivunaanyizibwa ku masanyalaze ekya [[:en:Electricity_Regulatory_Authority|Electricity Regulatory Authority]], okuva mu Gwekkuminogumu 2016. Yadda mu bigere bya [[:en:Benon_Mutambi|Benon Mutambi]], eyalondebwa okuweereza ng'omukozi wa Gavumenti mu [[:en:Ministry_of_Internal_Affairs_(Uganda)|Minisitule ya Uganda ey'ensonga z'omunda]].<ref name="Bio">http://ugbusiness.com/2510/electricity-regulatory-authority-gets-acting-chief-executive</ref> Emyezi esatu egyasooka, okuva mu Gwekkuminogumu 2016 okutuusa mu Gwokusatu 2017, yaweereza mu busobozi obwo okutuusa lw'eyakakasibwa nga 27 Owokusatu 2017.<ref name="Prof">http://www.publicnow.com/view/A99A7DB0D264CE306F12BDE3F1F7EAD7BB213058?2017-03-28-07:00:53+01:00-xxx4462</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Aina Dipuloma eyabulijjo mu byamasanyalaze ne Dipuloma ey'abakugu mu Byamasanyalaze nga zombi yaziggya ku ''Uganda Polytechnic Kyambogo'' (nga mu kaseera kano ye [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo Yunivasite]]). Era alina Diguli esooka n'ey'okubiri mu byamasanyalaze eza [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] ne [[:en:Master_of_Science|Master of Science]], zombi mu ssomo lya [[:en:Electrical_engineering|Electrical engineering]], era nga yazigya ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], mu [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga kya Uganda ekikulu. Okwongeraza kw'ebyo, alina Diguli ey'okubiri eya [[:en:Master_of_Business_Administration|Master of Business Administration]] mu bukulembeze, nga yagifunira ku [[:en:Walden_University|Walden University]], mu [[:en:Minneapolis|Minneapolis]], [[:en:Minnesota|Minnesota]], United States.<ref name="KyaR">https://www.newvision.co.ug/articledetails/214</ref> == Emirimu gye == Olugendo lw'emirimu gya Tibalwa Waako luwanvu, okuviira ddala mu myaka 23 emabega. Emirimu gye egy'obukuli agimalidde mu kitongole kya Uganda eky'amasanyalaze. Akola ku kakiiko akakulembera ekyali ekitongole kya masanyalaze ekya Uganda Electricity Board (UEB). Ekiyongole kya UEB bwe kyagwaawo mu 2001, yakyusibwa nagenda m kitongole kya [[:en:Uganda_Electricity_Transmission_Company_Limited|Uganda Electricity Transmission Company Limited]] (UETCL). Mu 2012 yalondebwa ku kifo kya Dayilekita mu kitongole ky'amasanyalaze ekya Electricity Regulatory Authority, nga yaweereza mu ofiisi eyo okutuusa lwe yakuzibwa okufuuka CEO.<ref name="Bio" /><ref name="Prof" /> Nga Dayilekita mu kitongole kya ERA, abadde w'ankizo nnyo mu kutumbula okukozesa amataala agakekereza amasanyalaze. Eby;ava mu kwogera kwe, [[:en:Government_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda]] yasaasanya obukadde bwa Ddoola 4.1 okugula balubu ezikekereza amasanyalaze eza [[:en:LED_lamp|LED bulbs]] ez'agabibwa mu ba Kasitoma, Okuva mu Gwekkumi 2014 okutuusa mu Gwokuna 2016. Zino zaali zikozesa amasanyalaze ga 30 megawatts (40,000 hp).<ref>https://www.esi-africa.com/news/energy-saver-bulbs-uganda-conserve-power/</ref> == Famile ye == Engineer Waako mufumbo eri Pulofeesa [[:en:Paul_Waako|Paul Waako]], omukugu mu kugaba eddagala era omukulu w'essomo, okuva nga 1 Ogwokutaano 2019, aweereza nga [[:en:Vice_Chancellor|Vice Chancellor]] owa [[:en:Busitema_University|Busitema University]], [[:en:Public_university|Yunivasite ya Gavumenti]] mu Buvunjuba bwa Uganda. Era bombi, bazadde eri abaana bataano.<ref name="FamR">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.busitema.ac.ug/vice-chancellor-2/ |access-date=2024-04-24 |archive-date=2020-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219055513/http://busitema.ac.ug/vice-chancellor-2/ |url-status=dead }}</ref> == Ebirala ebikulu == Engineer Ziria Tibalwa Waako mmemba mu "Uganda Institute of Professional Engineers". == Laba na bino == * [[:en:Umeme|Umeme Limited]] * [[:en:Uganda_Electricity_Generation_Company_Limited|Uganda Electricity Generation Company Limited]] * [[:en:Uganda_Electricity_Distribution_Company_Limited|Uganda Electricity Distribution Company Limited]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://web.archive.org/web/20200919024308/http://www.era.or.ug/ Website of the Uganda Electricity Regulatory Authority]  [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] <references /> [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 4u2kdkxbnhtp91mzn5dylepovn37d8f Ruth Tuma 0 10694 69024 61455 2026-08-19T18:03:49Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69024 wikitext text/x-wiki   '''Ruth Tuma''' (yafa 2016) yali munnabyabufuzi era omusomesa mu Uganda eyaweereza mu [[Parliament of Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'omusanvu (2001 - 2006) <ref name=":1">{{Cite web |title=Former Jinja district MP Ruth Tuma passes on |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1429663 |access-date=2022-03-24 |website=New Vision |language=en}}</ref> n'ey'omunaana (2006 - 2011) ng'akiikirira [[Jinja (disitulikit)|Disitulikiti y'e Jinja]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=2016-07-14 |title=Jinja Former Legislator Succumbs to Cancer |url=https://chimpreports.com/jinja-former-legislator-succumbs-to-cancer/ |access-date=2022-03-24 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> == Ebikwata ku bulamu bwe == Tuna yafuna ddiguli ye esooka ey'obusomesa mu masomo g'embeera z'abantu mu by’enjigiriza ne ddiguli eyookubiri mu by’enjigiriza mu kutegeka n’okuddukanya emirimu okuva mu yunivasite ya [[Uganda Christian University|Uganda Christian University, Mukono]] . <ref name=":1">{{Cite web |title=Former Jinja district MP Ruth Tuma passes on |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1429663 |access-date=2022-03-24 |website=New Vision |language=en}}</ref> N'era yasomera ne mu ttenderro ly'eggwanga ery'abasomesa erya Kyambogo National and Bishop Willis Teacher's Colleges. <ref name=":1" /> Tuna yali yamanyibwa olw’okulwanirira okusomesa abawala mu Busoga. <ref name=":0">{{Cite web |date=2016-07-14 |title=Jinja Former Legislator Succumbs to Cancer |url=https://chimpreports.com/jinja-former-legislator-succumbs-to-cancer/ |access-date=2022-03-24 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ruth Tuma |url=https://chimpreports.com/tag/ruth-tuma/ |access-date=2022-03-27 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Era yayambako abakyala bomubyalo ng’abawa endokwa z'emwanyi n’ensukusa z'ebitooke <ref name=":0" /> Tuma yaweereza ng'oomubaka wa paalamenti owa disitulikiti y’e Jinja okuva mu 2001 okutuuka mu 2006. <ref name=":0">{{Cite web |date=2016-07-14 |title=Jinja Former Legislator Succumbs to Cancer |url=https://chimpreports.com/jinja-former-legislator-succumbs-to-cancer/ |access-date=2022-03-24 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Mu kiseera Tuma we yabeerera mu palamenti, yeeyali ssentebe w’akakiiko ka paalamenti ak'abaana era mmemba w’obukiiko bw’ebyensimbi n’embalirira mu kakiiko ka paalamenti ya Uganda aka Parliamentarians for Global Action. <ref name=":1">{{Cite web |title=Former Jinja district MP Ruth Tuma passes on |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1429663 |access-date=2022-03-24 |website=New Vision |language=en}}</ref> Yaweereza mu bifo ebirala omwali okubeera mmemba ku lukiiko olufuzi, omumyuka w’omukubiriza w’emirembe ne demokulasiya era pulezidenti w’ekibiina ekigatta abakyala ba yunivasite mu Afrika. <ref name=":1" /> Mu 2007, yalaajanira okukuumibwa kw'abaana okuva mu ba ssedduvutto era n’asaba nti paalamenti erina okukola ennyo mu kukuuma eddembe ly’obuntu n’okulwanyisa obwavu. <ref>{{Cite web |title=Ugandan legislators urge funding for children in northern Uganda - Uganda |url=https://reliefweb.int/report/uganda/ugandan-legislators-urge-funding-children-northern-uganda |access-date=2022-03-27 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref> Mu 2016, Tuma yawangulwa [[Agnes Nabirye]] mu kamyufu ka [[National Resistance Movement]] .<ref name=":0">{{Cite web |date=2016-07-14 |title=Jinja Former Legislator Succumbs to Cancer |url=https://chimpreports.com/jinja-former-legislator-succumbs-to-cancer/ |access-date=2022-03-24 |website=ChimpReports |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://chimpreports.com/jinja-former-legislator-succumbs-to-cancer/ "Jinja Former Legislator Succumbs to Cancer"]. ''ChimpReports''. 2016-07-14<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-03-24</span></span>.</cite></ref> <ref name=":2">{{Cite web |last=Gulumaire |first=Andrew |title=Former Jinja Woman MP Dead |url=http://ugandaradionetwork.com/story/former-jinja-woman-mp-dead |access-date=2022-03-27 |website=Uganda Radio Network |language=en}}</ref> Mu 2016, yafa kookolo nga 13th Omwezi ogwomusanvu mu ddwaliro lya Kampala International Hospital nda kiddirira okumala emyezi egiwereako ngalwanagana ne kkookolo. <ref name=":2">{{Cite web |last=Gulumaire |first=Andrew |title=Former Jinja Woman MP Dead |url=http://ugandaradionetwork.com/story/former-jinja-woman-mp-dead |access-date=2022-03-27 |website=Uganda Radio Network |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGulumaire">Gulumaire, Andrew. [http://ugandaradionetwork.com/story/former-jinja-woman-mp-dead "Former Jinja Woman MP Dead"]. ''Uganda Radio Network''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-03-27</span></span>.</cite></ref> Nga tannafa, yabuusibwa mu nnyonyi naatwalibwa e South Afrika okujjanjabibwa. <ref name=":2" /> Tuma yaziikibwa mu maka ga bajjajjaabe mu [[Namutumba (disitulikit)|disitulikiti y'e Namutumba]] . <ref name=":1">{{Cite web |title=Former Jinja district MP Ruth Tuma passes on |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1429663 |access-date=2022-03-24 |website=New Vision |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1429663 "Former Jinja district MP Ruth Tuma passes on"]. ''New Vision''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-03-24</span></span>.</cite></ref> == Obulamu bwe ng’omuntu == Tuma yali yafumbirwa ne Rev. Canon Dr. Tom Tuma. Abaagalana bano baazaala abaana bana. <ref name=":1">{{Cite web |title=Former Jinja district MP Ruth Tuma passes on |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1429663 |access-date=2022-03-24 |website=New Vision |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.newvision.co.ug/articledetails/1429663 "Former Jinja district MP Ruth Tuma passes on"]. ''New Vision''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-03-24</span></span>.</cite></ref> == Laba ne == * [[Olukalala lw'ababaka ba paalamenti ya Uganda ey'omunaana]] == Ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] l466ex9r7u6wq1d4wkepruvl273w03f Busitema University 0 10778 69123 54531 2026-08-20T07:50:46Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69123 wikitext text/x-wiki {{Databox}} ==Ssetendekero wa Busitema == Eno y'emu ku zi ssetendekero za gavumenti ya Uganda omunaana era nga yatandikibwawo mu mwaka 2007. Ssetendekero eno esangibwa mu buvanjuba bwa Uganda mu era nga erina amabanguliro agawerera ddala mukaaga agasasaanidde mu bitundu ebyenjawulo mu buvanjuba bw'egwanga. Ebbanguliro lya ssetendekero ono ekkulu lisangibwa mu kitundu ky'eBusitema mu disitulikiti y'e Busia ku luguudo oluva e Jinja okudda ku nsalo ya Uganda n'egwanga lya Kenya e Malaba. Ssetendekero Busitema egaba ebiwandiiko ebyobuyigirize omuli zi ssatifikeeti, dipulooma, diguli ezisooka, diguli ez'okubiri gattako n'ezokusatu mu masomo agenjawulo ag'ebyasaayansi [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] fvm7erc9fsdlj0gvgj6sgfony9y9dt4 Lugazi 0 10843 69131 39820 2026-08-20T07:50:50Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69131 wikitext text/x-wiki '''Lugazi University''' ( '''LU''' ), yali yunivasite ya bwannannyini mu [[Yuganda|Uganda]] . Yunivasite eno yatandikibwawo mu 2007. <ref>https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University|date=2011-09-27}}</ref> Yaggalwawo mu December wa 2010. == Ekifo == Yunivasite ya Lugazi yali esangibwa [[Lugazi]], ku 175-acre (0.71 km kampusi, 26 miles (42 km) ebuvanjuba bwa [[Kampala]] ku luguudo oluva e [[Kampala–Jinja Highway|Kampala-Jinja Highway]] . == Eby'ensoma == Mu September 2007, yunivasite eno yalina amatendekero n’ebitongole bino wammanga: * Ekitongole ky’ebyenjigiriza * Ekitongole ky’ebyemikono * Ekitongole ky’amateeka * Ekitongole kya Sayansi w’Ebyobulamu * Ekitongole ky’okuddukanya bizinensi * Ekitongole kya Sayansi ne Tekinologiya == Amasomo == Yunivasite y’e Lugazi yawaddeyo emisomo egituusa ku kuwa diguli, dipuloma ne satifikeeti. <ref>https://web.archive.org/web/20110927224744/http://newvision.co.ug/D/526/532/602532/Lugazi_University {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927224744/http://newvision.co.ug/D/526/532/602532/Lugazi_University|date=2011-09-27}}</ref> === Ekitongole ky’ebyemikono ne ssaayansi w’embeera z’abantu === * Bachelor mu by’obuwandiisi * Diguli mu by’empuliziganya mu bantu * Bachelor Social Work n'okuddukanya embeera z'abantu * Diguli mu by’emikono n’okukola dizayini mu makolero * Bachelor mu by’enkulaakulana * Diguli mu by’okuddukanya emirimu gya gavumenti n’okuddukanya emirimu * Bachelor mu by’emirimu n’abakozi === Ekitongole ky’ebyenjigiriza === * Bachelor of Arts n’ebyenjigiriza * Diguli mu Sayansi n’Ebyenjigiriza * Bachelor mu by’enjigiriza by’abantu abakulu n’abantu b’omukitundu * Bachelor of Okulungamya n’okubudaabudibwa mu by’enjigiriza * Bachelor of Education eya abaliko obulemu * Bachelor of Education - Abaana abato === Ekitongole ky’okuddukanya bizinensi === * Diguli mu by’obusuubuzi * Diguli mu by’obusuubuzi * Bachelor mu by’okuddukanya abakozi * Diguli mu by’okugula ebintu n’okuddukanya emirimu * Bachelor mu bitongole bya gavumenti n’okuddukanya emirimu * Diguli mu by’obusuubuzi n’okuddukanya bizinensi entonotono === Ekitongole kya kompyuta ne tekinologiya w’amawulire === * Diguli mu Sayansi wa Kompyuta * Diguli mu Sayansi w’Etterekero n’Amawulire * Diguli mu by’amawulire * Bachelor of Science mu by’endya y’abantu n’endya Emisomo gyonna egyo waggulu giri ku ddaala lya dipuloma nalyo. == Okuggalawo == Yunivasite y’e Lugazi yakola omukolo gw’okutikkira ogwasooka era ogwasembayo ku Lwokusatu nga 29 December 2010. Abayizi 524 be batikkirwa. Olw’amabanja n’ebizibu ebirala eby’ensimbi, eby’obugagga bya yunivasite eno byatwalibwa [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|minisitule ya Uganda ey’ebyokwerinda]], okutandika nga 30 December 2010. <ref>http://www.newvision.co.ug/D/8/19/741739<nowiki/>{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140301074918/http://www.newvision.co.ug/D/8/19/741739|date=2014-03-01}}</ref> Mu January 2011, ekifo kino kyakyusibwa ne kifuulibwa University of Military Science and Technology, (UMST), essomero ly’amagye ery’amatendekero aga waggulu, mu ggye lya [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda People’s Defense Force]] . <ref>https://web.archive.org/web/20121102014202/http://www.sundayvision.co.ug/detail.php?mainNewsCategoryId=7&newsCategoryId=128&newsId=745820 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102014202/http://www.sundayvision.co.ug/detail.php?mainNewsCategoryId=7&newsCategoryId=128&newsId=745820|date=2012-11-02}}</ref> == Laba ne == * Olukalala lwa yunivasite mu Uganda * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] 8ykff3zvp3t09cde59dmir4h4z8o875 Ssetendekero y’e Mbarara 0 10902 69119 37660 2026-08-20T07:50:45Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69119 wikitext text/x-wiki [[File:Sunny_evening_(5pm)_in_Kihumuro_Campus_at_Mbarara_University_of_Science_and_Technology_03.jpg|thumb| Ssetendekero y’e Mbarara]] [[File:Sunny_evening_(5pm)_in_Kihumuro_Campus_at_Mbarara_University_of_Science_and_Technology_07.jpg|thumb| Akawungeezi k’omusana (5 ez’ekiro) mu Kihumuro Campus ku Mbarara University of Science and Technology]]   '''Mbarara University of Science & Technology''' ( '''MUST''' ) emanyiddwa ennyo nga '''Mbarara University''', ssettendekero ya gavumenti ya [[Yuganda]]. Ssettendekero y’e Mbarara yatandika okuyingiza abayizi n’okusomesa mu 1989.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.must.ac.ug/about-must/ |access-date=2024-09-06 |archive-date=2022-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119131659/https://www.must.ac.ug/about-must/ |url-status=dead }}</ref> Y’emu ku zi ssettendekero za gavumenti ekkumi n’amatendekero agagaba diguli mu ggwanga. MUST ekkirizibwa ekitongole kya Uganda National Council for Higher Education . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Uganda_National_Council_for_Higher_Education</ref> == Ekifo == Ssettendekero eno erina amatabi abiri: * Ettabi ly’e Mbarara liri mu kibuga Mbarara, ku luguudo oluva e Mbarara mpaka [[Kabale]], 269 kilometres (167 mi) mu bukiikaddyo bw'amaserengeta ga [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene. Ebikwasaganya kampusi ya yunivasite eno bye... * Ettabi lye Kihumuro lisangibwa mu kabuga ke Kihumuro, akali kkiromita (4.3 mi) musanvu kunjegooyego z'kibuga Mbarara ngodda, ku luguudo lwa Mbarara - [[Bushenyi]] . Ettabi lino litudde ku ttaka 139 hectares (340 acres), nga liri wala nnyo okuva ku maloboozi g’ekibuga. Okuzimba nga kuwedde, amaasomo gonna agettendekero lino, gajjya kuda ku ttabi lye' Kihumuro, okuggyako essomo lya Sayansi we byo bulamu, egenda kusigala ku ttabi ly’e Mbarara. Gavumenti ya Uganda esaasaanyizza ssente zaayo obuwumbi bwa Amerika butaano (obukadde bwa doola za Amerika bubiri) mu kuzimba. Era efunye looni ya doola za Amerika obukadde 12 okuva mu bbanka ya African Development Bank okutambuza okuzimba kuno. == Ebyafaayo == Ssettendekero ono yattandikibwawo mu 1989 okkukola ku bbula lya'bbanasayansi mu gwanga nokusiga abayizi baayo endoowoza yokuwerezza abantu. <ref> "Mbarara University of Science and Technology". FortuneOfAfrica.Com/Ug/. 2012. Retrieved 24 October 2014.</ref> == Ebitongole n’amassomero == Mu mwezi gwa Gatonya 2022, MUST yalina ebitonogole na massomero mukaaga. * Ekitongole ky’obusawo * Ekitongole kya Sayansi * Ekitongole kya Sayansi ne Tekinologiya ebikozesebwa * Ekitongole kya Computing ne Informatics * Ekitongole kya Sayansi wa Bizinensi n’okuddukanya emirimu * Ekitongole ky’okunoonyereza ku bintu ebitali bimu * Ekitongole ekikuuma ebibira mu bitundu eby’obutiti * Ekitongole ky’ebyobulamu mu bamaama abazaalibwa n’abaana == Emisomo == Emisomo egisomesebwa ku ssetendekero eno mulimu: === Emisomo gya diguli esooka === * Diguli mu by’obusawo ne diguli mu by’okulongoosa * Diguli ya Sayansi mu by’obujjanjabi * Diguli ya Sayansi mu by’obujjanjabi bw’omubiri * Diguli mu Sayansi n’Ebyenjigiriza * Diguli eyookubiri mu Sayansi * Bachelor mu by’eddagala * Diguli mu Sayansi mu Laabu y’Ebyobujjanjabi * Diguli mu Sayansi wa Kompyuta * Diguli mu by’amawulire * Diguli mu by’obusuubuzi * Diguli mu Sayansi mu Sayansi w’Eddagala * Bachelor of Science mu by’amafuta n’okuddukanya obutonde bw’ensi * Bachelor of Science mu byuma bikalimagezi ne yinginiya w’amasannyalaze * Diguli ya Sayansi mu by’obusawo bw’ebiramu * Diguli mu Sayansi mu by'okukola pulogulaamu za kompyuta === Emisomo gya Masters === * Masters mu by’enkulaakulana * Master of Arts mu nfuga y'ebitundu n'okuteekateeka * Master of Science mu by’obutonde (Biochemistry). * Master of Science mu kubala * Master mu Sayansi mu Biology * Master of Science mu by’okubudamya * Master of Medicine mu kulongoosa okwa bulijjo * Master mu by’obusawo mu ENT * Master of Medicine mu by’obujjanjabi obw’omunda * Master of Medicine mu by'abaana n'ebyobulamu by'abaana * Master mu by’obusawo mu by’ensusu * Master of Medicine mu by’amaaso * Master of Medicine mu by’okuzaala n’abakyala * Master mu by’obusawo mu Pathology & Forensic Medicine * Master of Medicine mu nkola y'abantu n'obusawo bw'amaka * Master mu by’obulamu bw’abantu * Master mu Sayansi wa Bannassaayansi * Master of Science mu by’empisa mu bujjanjabi * Master of Education mu kutegeka n'okuddukanya emirimu * Master mu by’enjigiriza mu by’empisa * Master of Education mu kusoma ensoma n'emikutu gy'amawulire === Emisomo gy’obusawo === * Omusawo mu by’obufirosoofo mu by’enkulaakulana * Dokita mu by’obufirosoofo mu by’enjigiriza * Omusawo mu by’obufirosoofo mu Physics * Dokita mu by’obufirosoofo mu kubala * Omusawo mu by’obufirosoofo mu Chemistry * Omusawo mu by’obufirosoofo mu Biology * Omusawo mu by’obufirosoofo mu by’okukozesa kompyuta == Abayizi n’abakozi == Mu mwezi gwa Gatonya 2011, abayizi baali 3,163; 3001 abayizi abasoma diguli eyookubiri ate 62 abasoma diguli eyookubiri. Yunivasite eno ekozesa abakozi abasoba mu 200. KITEEKEDDWA okutunula mu maaso mu mwezi gwa Gatonya 2023 terunnatuuka; 6043 abayizi abasoma diguli eyookubiri, 1325 abasoma diguli eyookubiri ate 19969 abaaliwo. == Enfuga == Ssetendekero ya Mbarara eya Sayansi ne Tekinologiya eddukanyizibwa ebitongole bisatu; Olukiiko lwa ssetedenkero, Senate ye ssetendekero n’abakulira ssetendekero ab’oku ntikko. === Olukiiko lwa Yunivasite === Olukiiko lwa ssetendekero kye kitongole eky’oku ntikko ekye kyetendekero ekivunaanyizibwa ku nzirukanya y’emirimu okutwaliza awamu n’okulaba ng’ebigendererwa by’okutandikawo yunivasite n’emirimu gya yunivasite biteekebwa mu nkola mu ngeri entuufu. Abakiise ku lukiiko luno baggyiddwa mu bantu abakwatibwako omuli abakozi ba yunivasite, abayizi, n’abakiise okuva mu minisitule y’ebyenjigiriza, ebitongole bya gavumenti ebirala, omukuŋŋaana wa yunivasite, ab’obwannannyini n’abantu bonna. === Senate ya Ssetendekero === Senate ya ssetendekero evunaanyizibwa ku nzirukanya y’emirimu okutwaliza awamu, ku pulogulaamu zonna ez’eby’ensoma. Senate eriwo kati etandikibwawo okusinziira ku bigambo ebiri mu tteeka lya ssetendekero n’amassomero amalala aga waggulu erya 2001, nga bwe lyassibwawo Palamenti ya Uganda . === Abaddukanya emirimu egy’oku ntikko === Abaddukanya emirimu egy’oku ntikko kuliko omumyuka wa chancellor, omumyuka wa cansala, omuwandiisi wa yunivasite, omuwandiisi w’ebyenjigiriza, akulira abayizi, ne dayirekita omukulu ow’eddwaliro ly’e Mbarara . == Eddwaaliro erisomesa ssetendekero == Eddwaaliro lino erisomesa mu ssetendekero lye Mbarara Regional Referral Hospital, eddwaliro lya gavumenti eririmu ebitanda 600 era nga likola ng'eddwaliro eriweebwa abantu mu disitulikiti okuli: [[Mbarara (disitulikit)|Mbarara]], [[Bushenyi (disitulikit)|Bushenyi]], [[Ntungamo (disitulikit)|Ntungamo]], [[Kiruhura (disitulikit)|Kiruhura]], [[Ibanda (disitulikit)|Ibanda]], [[Mitooma (disitulikit)|Mitooma]], [[Sheema (disitulikit)|Sheema]], [[Buhweju (disitulikit)|Buhweju]], [[Isingiro (disitulikit)|Isingiro]] ne [[Rubirizi (disitulikit)|Rubirizi]] . == Laba ne == * Ebyenjigiriza mu Uganda * Olukalala lwa massetendekero mu Uganda * Olukalala lw'abakulembeze ba massetendekero mu Uganda * Mbarara * Olukalala lw'amasomero g'obusawo mu Uganda * Francis Mwijukye == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Reflist}} == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://web.archive.org/web/20090416232124/http://www.must.ac.ug/ Omukutu gwa Yunivasite y’e Mbarara] * [http://www.newvision.co.ug/news/640724-mbarara-university-of-science-and-technology.html Yunivasite ya Mbarara eya Sayansi ne Tekinologiya Nga Mu March 2013] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] 4pzzp1hqbqv0a8fs9umobl4w8dbd4e1 Senteza Kajubi 0 10926 69054 68386 2026-08-19T18:07:05Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69054 wikitext text/x-wiki   '''George William Senteza Kajubi''', yasoma okudukanya bizineensi, alina dipuloomamu by'enjigiriza, alina diguli ey'okubiri mu sayaansi, nga yakuguka mu kujanjaba obuwandde bwa siko seelo, nga yazaalibwa nga 24 Ogwekumineebiri mu 1926 n'afa nga 1 Ogwokutaano 2012 nga yali [[:en:University_administrator|adukanya yunivasite]], muyigirize wamu n'okubeera omukulmebezze w'ekitundu mu [[:en:Uganda|Uganda]], eby'enfuna ebikwata eky'okusatu mukubeera ebinene mu bitundu bya [[:en:East_African_Community|Buvanjuba bwa Afrika.]] == Obulamu bwe == Yazaalibwa ku kyalo Kireku, mu Ssaza ly'e Ssingo mu gyebayita [[:en:Mityana_District|Disitulikiti y'e Mityana]] ensangi zino mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Bitundu by'Amasekati]] ga Uganda mu 1926, nga yemwaka eyasooka okuzaalibwa mu bazadde bbe. Kitaawe yeeyali Yoweri Bugonzi Kajubi, eyali dereeva eyali akolera kampuni evunaanyzibwa mu kutambuza amabaluwa n'ebitereke okumala emyaka 40. Maama wa Ssenteza yeeyali amannyikiddwa nga Bulanina Namukomya. Family munkomerero yasenga mu [[:en:Busega|Busega]], ebintu ku bitundu bya [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu Uganda.<ref>http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Eulogy++Prof+Senteza+Kajubi+s+OB+and+student+pay+tribute/-/691232/1399194/-/gh2dqh/-/index.html</ref><ref>http://www.newvision.co.ug/news/630789-prof-kajubi-the-dignified-professional.html</ref> == Obuyigirize bwe == Okusoma kwe okusooka kwamuyisa mu Mackay Primary school okuva mu 1934 okutuuka mu 1940, nga kuno kw'oteeka Mengo Junior Secondary School okuva 1941 okutuuka 1942 agasinganibwa mu masekati ga Kampala. Okuva mu 1943 okutuuka mu 1946, yasomera ku Kings College Budo, esomero lya sekondale erisinganibwa mu bitundu by'omumaskekati g'eggwanga. Okuva mu 1947 okutuuka mu 1950, yasomera kutendekero lya [[:en:Makerere_University|Makerere University]], yunivasite ya gavumenti esinga okubeera enkadde n'obunene mu Uganda, gyeyatikirwa ne Diguli by'okusomesa wamu ne Dipulooma mu by'enjigiriza. Oluvannyuma yagenda kutendekero lya [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]], mu kibuga Chicago mu ggwanga lya Amerika okuva mu 1952 okutuuka mu 1955, gyeyali [[:en:Fulbright_Scholarship|asomera ku bweereere olw'okubeera nga yali awererwa aba Fulbright]], ng'era eno yatikirwa ne Diguli [[:en:Master_of_Science|ey'okubiri mu Saayansi]] mu [[:en:Geography|by'okumannya n'okutegeera obutonde n'embeera y'ensi]].<ref>http://www.newvision.co.ug/news/630744-prof-senteza-kajubi-is-dead.html</ref> Nga 30 Ogusooka mu 2010 etendekero lya [[:en:Mbarara_University|Mbarara University]] lyamuwa diguli y[[:en:Doctor_of_Science|'okubeera ng'alina kyeyali agase eky'amaanyi ku mirimu gyeyali yeenyigiramu egy'enjawulo]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://observer.ug/education/85-education/7018--mbarara-universitys-first-class-graduates-hail-group-discussions |access-date=2024-09-07 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402132202/http://observer.ug/education/85-education/7018--mbarara-universitys-first-class-graduates-hail-group-discussions |url-status=dead }}</ref> == Obumannyirivu bw'alina mukukola == Oluvannyuma lw'okutikirwa kutendekero ly'e Makerere, yasomesaako ku Kako Junior Secondary School okuva mu 1951 okutuusa mu 1952. Oluvannyuma lw'okukomawo okuva mu misomo gye gyeyali atikiddwa mu Chicago, yasomesaako ku [[:en:Kings_College_Budo|Kings College Budo]] okuva mu 1955 okutuusa mu 1960. Oluvannyuma yafuuka omusomesa kutendekero lya [[:en:Makerere_University|Makerere University]]. Oluvannyuma yakuzibwa okukulira abasomesa mutendekero lyerimu. Okuva mu 1964 okutuusa mu 1977, yawereza nga eyali akulira etendekero erivunaanyizibwa ku by'enjigiriza mu Makerere University. Okuva mu 1977 okutuusa mu 1979, yawerezaako nga eyali [[:en:Vice-chancellor|amyuka akulira]] etendekero lya Makerere University. Mu 1979, yaweebwa okubeera omukenkufu w'eby'enjigiriza eby'awagulu e Makerere.<ref>https://web.archive.org/web/20140702050507/http://vc.mak.ac.ug/about/history.html</ref> Okuva mu 1986 okutuuka mu 1990, yawereza nga eyali [[:en:Principal_(academia)|akulira]] etendero ly'eby'enjigiriza ebyawagulu e Kyambogo, nga lino tabi kutendekero lya [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo University]], nga lino tendekero lya gavumenti. Mu 1990, baddamu okumuwa eky'okubeera omumyuka w'eyali akulira etendekero lya Makerere University, n'awereza mukifo kino okutuuka mu 1993.Mu 1994, yaweebwa eky'okubeera omumyuka w'eyali akulira etendekero lya [[:en:Nkumba_University|Nkumba University]], nga lino tendekero lya bwanannyini, gyeyawereza mu kifo kino okutuusa bweyawumula mu 2008.<ref>http://www.newvision.co.ug/news/630744-prof-senteza-kajubi-is-dead.html</ref> == Ebirungi ebirala byeyatukako == Ebirungi byeyafuna kuliko:<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Eulogy++Prof+Senteza+Kajubi+s+OB+and+student+pay+tribute/-/691232/1399194/-/item/1/-/vncumdz/-/index.html |access-date=2024-09-07 |archive-date=2016-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203110446/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Eulogy++Prof+Senteza+Kajubi+s+OB+and+student+pay+tribute/-/691232/1399194/-/item/1/-/vncumdz/-/index.html |url-status=dead }}</ref> 1. Omufirika eyasooka okuseomera kubwerere ng'ali ku basale ya Fulbright mu ggwanga lya Amerika mu 1952. 2. Mu 1961, Kajubi yalabikako ku mukutu gwa ttivi ku pulogulaamu eyali eyitibwa <nowiki>''</nowiki>''The Prospects of Mindkind<nowiki>''</nowiki>'' nga emu kungeri y'okutongoza pulogulaamu y'obwanakyewa ey'okuyamba amawanga agatanaba kulakulana. Omu kubaaliko ye Mukyala wa Pulezidenti Eleanor Roosevelt, Sargent Shriver, Senator Hubert Horatio Humphrey Jr - nga oluvannyuma n'afuuka Omumyuka wa Pulezidenti w'eggwanga lya Amerika wansi wa Pulezidenti Lyndon B. Johnson ne Prof Hayes, ng'ate Pulezidenti Kennedy yeyatongoza pulogulaamu y'obwanakyewa ey'okuyamba amawanga agatanaba kulakulana okuva mu Amaka ga Pulezidenti wa Amerika. Uganda yafuna ekibinja ky'abanakyeewa abasooka okuyamba nga baali basomesa okuva mu Amerika. 3. Mu 1961, yeeyakubiriza olukiiko lw'eggwanga olwali luvunaanyizibwa ku by'obubonero bw'eggwanga, nga kano keekalonda oluyimba lw'eggwanga lya Uganda, [[:en:Flag_of_Uganda|Bendera y'eggwanga lya Uganda]] [[:en:Coat_of_arms_of_Uganda|n'akabonero k'eggwanga ak'enjawulo okuli engabi engabo n'engaali]]. 4. Yaliko ku akiiko akakulira ekibiina kya Democratic Party (DP) nga kino kya byabufuzi mu Uganda wamu n'okubeera Omuwi w'amagezi ow'obuntu ow'eyali Pulezidenti w'ekibiina okuva mu 1961 okutuuka mu 1962. 5.Omudaali gw'eggwanga lya Uganda ogw'okubeera nga yali akola emirimu egyawukana ku gy'abalala mu 1963,1971 ne 2009. 6. Etendekero ly'abasomesa, etendekero lya Columbia University mu Amerika. Omudaali gw'okubeera nga yali yeenyigira mu mirimu egyawukana. Nga gyamuweebwa Pulezidenti Lyndon B. Johnson. Yalondebwa okubeera omukulembezze omugezi era ategeera eri abasomesa b'eggwanga lye, eyali akulembera n'okuwabula bane beyali akola nabo emirimu, eyali asinga okubeera omuwagizi w'ekibiina kya pulogulaamu ya afro-anglo-american (AAA) Program mu basomesa wamu n'okubeera ssentebe eyasooka ow'ekibiina ekigata abasomesa ku semazinga wa Afrika ekiyitibwa Association for Teacher Education in Africa (ATEA); Kyakulabirako n'okuwabula basomesa bane," 7. Yaliko ku kakiiko akakulu akaali kadukanya Baanka enkulu eya Uganda, okuva mu 1967 okutuuka mu 1969 8. Saabawaandiisi w'akakiiko akagata abasomesa mu Uganda okuva mu 1959 okutuuka mu 1962. a. Yali omu ku baali kukakiiko mu 1963 akaali kavunaanyizibwa by'okulambulula ebyali birina okugobererwa mu by'enjigiriza bya Uganda nga kaali kakubirizibwa Omukenkufu Edgar B. Castle nga kaweebwa omulimu gw'okwekaanya ebyaali birina okugobererwa mu by'enjigiriza bya Uganda, oluvannyuma lw'okufuna obwetwaze. b. Ssentebe eyasooka ow'ekibiina ekigata abasomesa ku ssemazinga wa Afrika ekiyitibwa Association for Teacher Education in Africa (ATEA), okuva mu 1969 okutuuka mu 1973 c. Omumyuka wa pulezidenti w<nowiki>'akakiiko k'ensi yonna akavunaanyizibwa ku kusomesa mu by'enjigiriza akayitibwa ''International Council on Education for Teaching''</nowiki> (ICET) okuva mu 1971 okutuusa mu 1975. d. Ssentebe w'akakiiko k'abasomesa akayitibwa Regional council for Teacher Education mu Bugwanjuba bwa Afrika okuva mu 1971 okutuuka mu 1977. 9. Ssentebe wa kampuni ya Draper's Ltd (ekitongole ne n'ebigata semaduuka) okuva mu 1971 okutuusa mu 1989. 10. Yaliko ku kakiiko akavunaanyizibwa ku by'okukola amateeka mu Buvanjuba bwa Sfrika aka East African Legislative Assembly (EALA) okuva mu 1971 okutuusa mu 1976 a. Ssentebe w<nowiki>'akakiiko ak'etegereza emisaala akayitibwa ''Salaries Review Commission'' mu kibiina ky'Omubuvanjuba bwa Afrika ekiyitibwa ''East African Community General Fund Services''</nowiki> okuva mu 1971 okutuusa mu 1972 wamu ne mu 1974 okutuuka mu 1976 b.nyi Ssentebe w<nowiki>'akaiiko k'ekitongole ky'ennyonyi mu Buvanjuba bwa Afika ekiyitibwa ''East African Airways Corporation Central Negotiating Council''</nowiki> okuva mu1972 okutuuka mu 1976 11. Eyali yeebuzibwaako ku by'enjigiriza by'eggwanga ly'e Namibia ku lunaku lw'obwetwaze mu 1990 12. Ssentebe wa kampuni ya Combined (kampuni eyasooka mu Uganda okubeera nga yeeyali efulumya sabuuni gyeyali okuva mu 1990 okutuusa mu 1995 13. Omukungu mu kakiiko akavunaanyizibwa ku by'asemateeka w'eggwanga- nga akiikirira Kyaddondo y'Omubukiika Ddyo okuva mu 1994 okutuuka mu 1995 nga kino kyakola amateeka ga Uganda amapya nga muno Kajubi mweyasabira okubeerawo kw'ebibiina by'eby'obufuzi nga byebidukanya eby'obufuzi wabula nga kino tekyayitamu, obukulembeeze obulungi n'obulambulukufu mu ntegeka y'obuyinza mu by'obuwangwa nga kino kyali kya kutereeza embeera z'ebintu bya Uganda eby'enjawulo. 14. Wakati wa 1987 ne 1989, yakubiriza akakiiko akaali kavunaanyizibwa ku kwekaanya eby'enjigiriza nga kino kyavirako Omupapula Olweru olwatumibwa '''Kajubi Report''', nga luno lwatekawo enkola ya '''bonna basome ku mutendeka gwa Pulayimale'''. Alipoota eno yakirizibwa kabineti mu 1992 ng'eri mu mbeera yakutekebwa munkola. 15. Ssentebe w<nowiki>'akakiiko akavunaanyizibwa ku ebirina okugobererwa mu by'enamba y'abantu mu Uganda akayitibwa, '' Uganda Population Policy Review commission''</nowiki> mu 1992 16. Emidaali okuva mu Gavumenti ya Buganda "Ekitiibwa Ky'Amafumu n'Engabo" mu 2011 == Emirimu == * ''"Ekitabo kya African Encyclopaedia"'' Amawulire ga Oxford University Press mu 1974<ref>https://books.google.com/books?id=755OxAEACAAJ&q=Africa+Encyclopedia+Oxford+university+press+1974</ref> == Ebimukwatako == Ng'ali wamu ne mukyala we, Kajubi baali bazadde b'abaana mwenda nga kuno kuliko emigogo gy'abalongo esatu. Abasinga ku baana bano babeera mu ggwanga lya Amerika, gyebasenga okufuna emisomo egyawagulu kunkomerero y'emyaka gy'e 70s. Kajubi yali wamugaso era omu kubaalina kyeboongera mu kibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Ugandan Democratic Party.]] Y'omu ku Banannyuganda abaasooka nga bakungu mu Afrika okwegata ku kibiina kino mu 1958, nga yali akola n'omukulembezze wakyo [[:en:Benedicto_Kiwanuka|Benedicto Kiwanuka]] okugaziza byekyali kitekeddwa okutukako.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Senteza+Kajubi+was+a+strong+pillar+of+the+Democratic+Party/-/689364/1400654/-/6fa1cw/-/index.html |access-date=2024-09-07 |archive-date=2015-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710190237/http://www.monitor.co.ug/OpEd/Commentary/Senteza+Kajubi+was+a+strong+pillar+of+the+Democratic+Party/-/689364/1400654/-/6fa1cw/-/index.html |url-status=dead }}</ref> == Enaku zze ezisembayo == Ku makya ga 1 mu Gwokutaano mu 2012, Kajubi, eyali semwandu yazirikira mu maka gge. Yazuulibwa omu kubaana bbe ababiri abakulu abaali babeera naye. Yatwalibwa mu [[:en:Mulago_National_Referral_Hospital|ddwaliro ly'e Mulago,]] gyebaamulangirira okubeera nga yali afudde nga baakamutuusa. Oluavnnyuma lw'akaseera eggwanga kebaamala nga bamukungubagira, nga kwekwali [[:en:Lying_in_state|n'okumuteekateeka abantu bamulabeko nga tanazikibwa]] nga kino kyali ku [[:en:Parliament_of_Uganda|Kizimbe kya Paalamenti]], nemumaka gge e [[:en:Bugoloobi|Bugoloobi]], ekisinganibwa mu [[:en:Kampala|Kampala]], ebyasigalirwa bye byatwalibwa ku kyalo Maya nga kino kiri kiromita 25 ze mayiro 16, nga okozeseza luguudo mu bukiikakkono bw'omubuganjubwa bwa Kampala,<ref>http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()%20&toplace=Katende%20(Western%20Province)&fromlat=0.3155556&tolat=0.2433333&fromlng=32.5655556&tolng=32.3769444</ref> nga 5 Ogwkutaano mu 2012.<ref>https://web.archive.org/web/20130210004650/http://vc.mak.ac.ug/events/192-makerere-university-pays-tribute-to-prof-william-senteza-kajubi.html</ref> == Ekimeeza ekiraga beyadira mu bigere nga eyali amyuka akulira etendekero lya Makerere University, mu kusooka == {{s-start}} {{succession box||title=Vice Chancellor of Makerere University|before=[[Asavia Wandira]]<br/> 1973 – 1975|after=[[Asavia Wandira]]<br/> 1979 – 1986|years='''1977 – 1979'''}} {{s-end}} == Ekimeeza ekiraga beyadira mu bigere nga eyali amyuka akulira etendekero lya Makerere University, ogw'okubiri == {{s-start}} {{succession box||title=Vice Chancellor of Makerere University|before=[[George Kirya]]<br/> 1986 – 1990|after=[[John Ssebuwufu]]<br/> 1993 – 2004|years='''1990 – 1993'''}} {{s-end}} == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [http://www.mail-archive.com/ugandanet@kym.net/msg11076.html Ebibuuzo ebyabuuzibwa OmukenkufuSenteza Kajubi mu 2004]  [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 4mbfmto4iaaw56lknzd35y0qd9f6nf5 Islamic University in Uganda 0 10966 69122 36609 2026-08-20T07:50:46Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69122 wikitext text/x-wiki '''Islamic University in Uganda''' oba '''Yunivasite y’Obusiraamu mu Uganda''' nga bwetera okuyitibwa mu Luganda yeemu ku yunivasite mu Uganda ezisomesa amasomo ku mutendera gwa satifikeeti, dipulooma, diguli esooka wamu ne diguli eyookubiri. Yunivasite eno erina amatabi ag'enjawulo okwetoloola Uganda era nga ettabi ekkulu lisangibwa mu kibuga [[Mbale]] Kiromita 222 mu bugwanjuba bw'ekibuga kya [[Yuganda|Uganda]] ekikulu [[Kampala]]. <ref>http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala()&toplace=Mbale_(Mbale)&fromlat=0.3155556&tolat=1.0644444&fromlng=32.5655556&tolng=34.1794444</ref> == Ebyafaayo == Ekirowoozo ky’okutandikawo IUIU kyalowoozebwako mu lukungaana olw'omulundi ogw'okubiri olw'ekibiina ki [[:en:Organisation_of_the_Islamic_Conference|Organisation of the Islamic Conference]] (mu budde buno ekibiina kino kiyitibwa '''Organisation of Islamic Cooperation''') olukiiko luno lwatuula mu mwaka 1974. Yunivasite eno yatandika mu butongole mu Gwokubiri 1988 ng’erina abayizi 80. Mu mwaka 1990, Paalimenti ya Uganda yayisa eteeka li '''The Islamic University in Uganda Act''' mu butongole eteeka lino lyalambika obuvunaanyizibwa era lyeryakkiriza Yunivasite eno okuddukanya emirimu mu Uganda Uganda. Ekigendererwa ekikulu ekya yunivasite eno kusobozesa Abasiraamu mu mawanga agoogera olungereza mu [[:en:Southern_Africa|maserengeta]] awamu [[:en:Eastern_Africa|n'obuvanjuba]] Afirika okusobola okufuna obuyigirize ku mutendera ogwawaggulu mu yunivasite. Yunivasite eno yadde nga eri ku musinji gwa busiraamu, abayizi ab'enzikiriza endala nabo bakkirizibwa okusomerayo. <ref>http://www.eastchance.com/uni.asp?id=8036</ref> == Amatabi yunivasite == IUIU erina amatabi ana (4) okwetoloola Uganda<ref>{{cite web|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=14507:iuiu-increases-student-intake|title=IUIU Increases Student Intake|date=1 August 2011|first=Moses|last=Talemwa|access-date=25 December 2014|newspaper=[[The Observer (Uganda)]]|archive-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225100858/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=14507:iuiu-increases-student-intake|url-status=dead}}</ref> * Ettabi ekkulu erya yunivasite eno lisangibwa kiromita nga 2 okuva ku mu kibuga Mbale ku luguudo oluva [[Mbale|e Mbale]] okudda e [[Soroti]] . Ku maapu ettabi erisangibwa mu kibuga Mbale lisangibwa ku nsegeka zino; 1°06'02.0"N, 34°10'25.0"E (Obusimba:1.100556; Obukiika:34.173611). <ref>https://www.google.com/maps/place/1%C2%B006'02.0%22N+34%C2%B010'25.0%22E/@1.1000039,34.1764263,1282m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d1.1005556!4d34.1736111</ref> * Mu kibuga Kampala yunivasite eno eri ku [[:en:Kibuli|lusozi Kibuli]], kiromita nga ssatu n'ekitundu(3.5) ng'ofulumye entabiro y'ebyobusubuuzi. * IUIU era eyina ettabi mu kitundu ekiyitibwa [[Kabojja]] kiromitta nga 8 okuva mu masekatti ga kampala ng'odda mu bugwanjuba bwa Uganda. Ettabi lino lisomesa bayizi bakyala bokka. <ref>{{cite web|url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=13304:isinina-is-president-at-iuiu-kabojja|title=Isinina Is President At IUIU Kabojja|date=8 May 2011|first=Mary|last=Nankinga|access-date=25 December 2014|newspaper=[[The Observer (Uganda)]]|archive-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225113555/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=13304:isinina-is-president-at-iuiu-kabojja|url-status=dead}}</ref> * Ettabi eddala lisangibwa mu kibuga [[Arua]] kiromita nga 400 okuva mu Kampala. == Eby'ensoma == Yunivasite eno amatendekero ag'enjawulo era geegano: * Faculty of [[:en:Law|Law]] (Lino lisomesa bannamateeka) * [[:en:Habib_Medical_School|Faculty of Health Sciences]] (Lisomesa masoma agakwatagana n'ebyobulamu)<ref>{{cite web|url=http://www.onislam.net/english/health-and-science/health/464178-health-faculty-to-open-in-ugandas-islamic-univ.html|title=Health Faculty to Open In Uganda's Islamic University|date=24 August 2013|access-date=25 December 2014|author=Esther Nakkazi|publisher=OnIslam.net}}</ref> * Faculty of Science (Ttendekero lya bya Ssayansi) * Faculty of Education (Ettendekero lyabasomesa) * Faculty of Management Studies (Lisomesa nzirukanya ya mirimu) * Faculty of Arts & [[:en:Social_science|Social Sciences]] (Lisomesa amasomo agakwatagana n'embeera z'abantu) * Faculty of Islamic Studies & Arabic Language (Lisomesa masoma ag'ekuusa ku ddiini y'Obusiraamu n'olulimi oluwalabu) * Agribusiness and Natural Resource Science (Byabulimi)<ref>https://www.iuiu.ac.ug/faculty.php?i=09&n=agribusiness-and-natural-resource-science</ref> == Abayizi == Okuva yunivasite eno lweyatandikibwawo yakattikira abayizi 27,000 abasoma amasoma agenjwawulo era nga mu budde buno yunivasite eno erina abayizi eyina abayizi 10,000 nga bano bava mu mawanga 21 okwetoloola Ensi yonna. <ref>https://www.iuiu.ac.ug/about-iuiu.php?i=20&a=iuiu-at-a-glance</ref> Yunivasite eno yettanirwa abayizi ab'enjawulo okuva mu mawanga g'obuvanjuba bwa [[Afirika]] nga Mali, Gambia, Nigeria, mu bbo asinga okumanyika nga yasomerako ku IUIU ye Alieu K. Jammeh eyaliko Minisita w’emizannyo e [[Gambia]] ku mulembe gwa Yahya Jammeh. == Abatutumufu abaasomera ku IUIU == * [[Acaye Kerunen]] (B.S 2009) <ref name=":4">{{Cite web|last=Kayem|first=Matt|date=2021-10-06|title=Pamela Elizabeth Acaye Kerunen|url=https://africanah.org/pamela-elizabeth-acaye-kerunen/|access-date=2023-09-23|website=AFRICANAH.ORG|language=en-US}}</ref> * [[Faridah Nakazibwe]], munnamawulire * Magezi Masha, Omukugu mu by’okukozesa kompyuta <ref>https://iuiu.ac.ug/staff.php?i=IU10105</ref> == Laba ne == * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_law_schools_in_Uganda|Olukalala lw'amasomero agasomesa amateeka mu Uganda]] * [[:en:List_of_university_leaders_in_Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] * [[:en:Education_in_Uganda|Ebyenjigiriza mu Uganda]] == Ebiwandiiko ebikozeddwa == [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] af5tvz4i71269n1kmbi69wj6z07maeu Wilson Mbadi 0 10993 68973 67223 2026-08-19T13:58:09Z Nabunje Leticia 9945 Nterezeza ebijuliziddwa 68973 wikitext text/x-wiki  {{databox}} [[File:Mbadi Mbasu Wilson.jpg|thumb|Gen. Wilson Mbasu Mbadi Minisita omubeezi ow'ebybusuubuzi]] [[:en:General|Generaali]] '''Wilson Mbasu Mbadi''' mukulu [[:en:Military_officer|munnamagye]] eyaduumirako [[:en:Uganda_People's_Defence_Forces|Uganda People's Defence Forces]] (UPDF) eggye lya Uganda era nga ye Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byobusuubuzi mu minisitule y'ebyobusuubuzi, amakolero n'obwegassi. Mbadi yatuuka ku ntikko y'obukulembeze mu magye nga omuduumizi mu Gwomukaaga gwa 2021 era ekifo kino yakibeeramu okutuusa mu Gwokusatu gwa 2024 era ku bukulu buno yasikira General [[:en:David_Muhoozi|David Muhoozi]], eyali alondeddwa Pulezidenti wa Uganda okukola nga [[:en:Ministry_of_Internal_Affairs_(Uganda)|Minisita w’ensonga omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'omunda mu ggwanga Uganda]]. <ref name="1R">{{Cite web |date=2021-06-24 |title=Gen Wilson Mbadi appointed new CDF |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/gen-wilson-mbadi-appointed-new-cdf-3448756 |access-date=2026-08-19 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Kazibwe |first=Kenneth |date=2021-06-24 |title=Lt Gen Mbadi appointed new CDF, Elwelu deputy |url=https://nilepost.co.ug/news/108614/lt-gen-mbadi-appointed-new-cdf-elwelu-deputy |access-date=2026-08-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Gyebuvuddeko, okuva mu Gwolubereberye gwa 2017 okutuusa mu Gwomukaaga, 2021, ng'ali ku ddaala lya Lieutenant General, yaweereza nga Omumyuka W'omukulu W'ebyokwerinda ng'adda mu bigere bya [[:en:Lieutenant_general|Lieutenant General]] [[:en:Charles_Angina|Charles Angina]], eyafuuka Omumyuka W'omukulu wa ''Operation Wealth Creation''.<ref name="3R">{{Cite web |date=2021-01-15 |title=Promoted UPDF officers to be decorated Tuesday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/promoted-updf-officers-to-be-decorated-tuesday-1683864 |access-date=2026-08-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu bwangu nnyo ng'ebyo tebinnabaawo, okuva mu Gwokutaano gwa 2013, okutuusa mu Gwolubereberye gwa January 2017, yaweereza nga Joint Chief of Staff ow'eggye lya UPDF, ng'eno yasikirwa Major General [[:en:Joseph_Musanyufu|Joseph Musanyufu]].<ref name="4R">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Musanyufu appointed UPDF Joint Chief of Staff |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-19 |website=New Vision}}</ref><ref name="1R" /> == Obuvo bwe == Yazaalibwa nga 6 Gwomukaaga 1962 mu [[:en:Kasese_District|Disitulikiti y'e Kasese]].<ref name="5R">{{Cite web |last=ChimpReports |date=2013-06-01 |title=Museveni Grooming Mbadi For Army Commander? |url=https://chimpreports.com/10448-museveni-grooming-mbadi-for-army-commander/ |access-date=2026-08-19 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> == Okusoma eby'amagye == Wilson Mbadi yeegatta mu ggye lya Uganda mu 1986. Mu 1991, yasindikibwa okutandika okuweereza, ng'amazeeko olusoma lwe olw'omwaka ogumu nga [[:en:Officer_Cadet|Ofiisa Asookerwako]] ku ssomero lya [[:en:Royal_Military_Academy_Sandhurst|Royal Military Academy Sandhurst]], mu [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]. Bwe yali mu Sandhurst, yatikkirwa era nga ye yasinga mu kibiina kye. Mu 1992, yasoma ''Platoon Commander's Course'' mu ssomero lya [[:en:Uganda_Military_Academy|Uganda School of Infantry]], nga mu biseera ebyo lyali lisangibwa [[:en:Jinja,_Uganda|Jinja]]. Mu 1994, yasomerako mu [[:en:Uganda_Junior_Staff_College|Uganda Junior Staff College]], era nga nayo esangibwa Jinja.<ref name="6R">{{Cite book |date=2026-06-21 |title=The Observer (Uganda) |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Observer_(Uganda)&oldid=1360389178 |language=en}}</ref> Mu 1998, Mbadi yasoma essomo lya ''Mobile International Defence Management Course'', mu [[:en:Lusaka|Lusaka]], [[:en:Zambia|Zambia]]. Era mu 1998, yasoma essomo lya ''Company Command Course'' mu[[:en:Tanzania|Tanzania]]. Mu 2001, yasoma essomo lya ''Combat Group Command Course'' nga yasomera mu ''Armored Corps Center and School'', mu [[:en:Ahmadnagar|Ahmadnagar]], [[:en:India|India]]. Mu 2004, Yasoma essomo lya ''Senior Command and Staff Course'' ku [[:en:National_Defence_College,_Kenya|National Defence College, Kenya]] (NDCK). Era mu 2004, Wilson Mbadi yamaliriza essomo lya ''Peace Support Operations Course'' (PSTC) e [[:en:Karen,_Kenya|Karen]], [[:en:Kenya|Kenya]].<ref name="6R" /> Mu 2005, yamaliriza Olusoma lwa Dipulooma mu Strategic Studies ku [[:en:University_of_Nairobi|University of Nairobi]]. Mu 2007, yatikkirwa ne Diguli Ey'okubiri mu [[:en:Strategic_Studies|Strategic Studies]] nga yagisomera ku [[:en:Air_War_College|Air War College]] esangibwa e [[:en:Maxwell_Air_Force_Base|Maxwell Air Force Base]] mu [[:en:Alabama|Alabama]], [[:en:United_States_of_America|United States of America]].<ref name="5R" /> == Omulimu gwe ogw'amagye == Okuva mu 1987 okutuusa mu 1989, yaweereza nga Omuwi w'ebiragiro omuyiga ku ssomero ly'amagye erya Kaweweta and Kabamba Recruit Training Schools. Mu 1991, ye yali Omukungu avunaanyizibwa ku kukuba pulaani z'ebyemirimu. Ye yali akola nga Director of Supplies mu 1997/98 era nga Armoured Brigade Logistics Officer ne Brigade Administrative Officer mu 1999 ne 2000, mu buufu obwo. Mu 2001, yaweereza nga ''Directing Staff'', ku ssomero lya [[:en:Uganda_Junior_Staff_College|Uganda Junior Staff College]] erisangibwa e Jinja bwe yali tannaba kufuuka 503 Infantry Brigade Operations and Training officer mu 2001/2002. Wakati wa 2002 ne 2003, yaweereza nga Armoured Brigade Operations and Training Officer nga tannaba kutandika kuwa biragiro mu Armoured Brigade, era yali alikola nga ali mu kifo ekyo. Mu 2005, yafuna obuyinza obujjuvu mu kifo ekyo mu 507 Brigade nga tannaba kufuuka Principal Air Staff Officer (Personnel and Administration) ku Kitebe ekikulu eky'eggye lya Uganda mu 2006. Mu 2007, yafuuka [[:en:Aide-de-Camp|Aide-de-Camp]] (ADC) ewa [[:en:President_of_Uganda|omukulembeze wa Uganda]], nga yaweereza mu kifo ekyo okutuusa mu Gwekkumineebiri 2012 lwe yalondebwa okukulira ekibinja ekyokuna eky'eggye ly'okutttaka erya [[:en:Uganda_People's_Defence_Forces|UPDF]], ekisangibwa e [[:en:Gulu|Gulu]]. Mu Gwokutaano gwa 2013, yalondebwa okubeera Joint Chief of Staff owa UPDF.<ref name="5R" /><ref name="6R" /><ref name="7R">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ugblizz.com/the-full-list-appointed-dropped-officials-updf-top-officials-reshuffle/ |access-date=2024-09-14 |archive-date=2018-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115080125/http://ugblizz.com/the-full-list-appointed-dropped-officials-updf-top-officials-reshuffle/ |url-status=dead }}</ref> == Obuvunaanyizibwa bwe obulala == General Wilson Mbadi ye yali omukulu mu kunoonyereza mu ggye lya UPDF era yali Ssentebe wa UPDF Medals Committee, UPDF Dress Committee, Defence Forces Duty free Shop Board of Directors, Senior Command and Staff College Control Board, Uganda National Defence College Steering Committee, MoDVA Projects Preparation Committee era nga mmemba wa Kyoga Dynamics Board of Directors. Era, Gen. Mbadi yali mmemba wa [[:en:Uganda_Standard_Gauge_Railway|Standard Gauge Railway Board of Directors]] (2015–2018). Era yaweereza nga Ssentebe w'ekibiina kya Uganda Military Engineering College era nga mmemba w'akakiiko akakulira [[:en:National_Enterprise_Corporation|National Enterprise Corporation Limited]] (2013–2016). Musajja mufumbo era alina abaana. Ono musajja [[:en:Christianity|mukulisitaayo]] mu nzikiriza.<ref name="6R" /> == Laba na bino == * [[:en:Christianity|UPDF]] * [[:en:Crispus_Kiyonga|Crispus Kiyonga]] * [[:en:Katumba_Wamala|Katumba Wamala]] * [[:en:David_Muhoozi|David Muhoozi]] * [[:en:Muhoozi_Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]] * [[:en:Muhoozi_Kainerugaba|Samuel Turyagyenda]] == Ebijuliziddwa == hgknb6xka4idbfpw6tw23fum122sqk8 Yunivasite ya Cavendish Uganda 0 11002 69121 37466 2026-08-20T07:50:46Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69121 wikitext text/x-wiki  {{Infobox university|name=Cavendish University Uganda|image=|motto={{lang-la|Educare Mundum}}|motto_lang=Latin|mottoeng="Educate the World"|established={{start date and years ago|2008}}|type=Private|chancellor=H.E.[[Goodluck Jonathan|Goodluck Ebele Jonathan]]<ref>{{cite web| work=[[Daily Monitor]] |date=26 August 2021 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/former-nigerian-president-in-uganda-3525352 |title=Former Nigerian president in Uganda |author=Daily Monitor |access-date=26 August 2021 |location=Kampala, Uganda}}</ref>|vice_chancellor=John F. Mugisha|city=[[Kampala]]|country=[[Uganda]]|pushpin_map=Uganda Kampala|coordinates={{coord|00|18|04|N|32|35|36|E|region:UG|display=inline, title}}|students=9,000+ (2022)|staff=|campus=[[Urban area|Urban]]|website={{url|www.cavendish.ac.ug}}}} '''Cavendish University Uganda''' (CUU) erina layisinsi era yakkirizibwa ekitongole kua Uganda National Council for Higher Education (UNCHE), era yatongozebwa mu 2008. Esengekebwa mu kifo kya abiri (20) mu yunivasite ezisinga okusomesa mu Uganda era ekwata ekifo kya 10593 mu nsi yonna.[https://web.archive.org/web/20240608091448/https://www.4icu.org/reviews/14583.htm]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.4icu.org/reviews/14583.htm |access-date=2024-09-17 |archive-date=2024-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240608091448/https://www.4icu.org/reviews/14583.htm |url-status=dead }}</ref> == Ekifo == Campus enkulu eya CUU esangibwa ku 1469 ku luguudo lwe Ggaba, mu [[:en:Nsambya|Nsambya]] , ekibuga ekiriraanye [[:en:Kampala|Kampala]] mu Bukiika ddyo , ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu Uganda. Wakati wa Nsambya n'ekibuga kya Kampala waliwo nga kiro mita 5 (3.1 mita). Mu Gw'omunaana gwa 2016, Yunivasite yatongoza ettabi lyayo ery'okubiri mu kitundu kye [[:en:Bukoto|Bukoto]], okubeezaawo faculty z'amateeka n'ebyobulamu. == Okutwalira awamu == Cavendish University Uganda (CUU) mbaguliro ly'ebyenjigiriza erya waggulu eryaweebwa ebbaluwa y'obuyinza obw'ekiseera mu 2007 okuteekawo yunivasite ey'obwannanyini wansi wa Universities and Tertiary Institutions Act No. 7 of 2001. CUU erina license era yakkirizibwa Uganda National Council for Higher Education (UNCHE), era yatongozebwa mu 2008. Kalikyulaamu eyetoloolera ku bayizi eya CUU ekozesa enkola ezisinga obulungi mu kusomesa n'okuyiga era egenderera okutuukiriza missiom ya CUU ey'okukyusa abayizi okufuuka ab'obuvunanyizibwa, abayivu, abaweebwa emirimu era abatuuze ab'etandikirawo emirimu. Cavendish University Uganda esomesa amasomo agaliko akatale era agakkirizibwa agalabikibwa mu bina byesomesa okugeza faculty of Law, Science & Technology, Business & Mnagement, and Socio- Economic Sciences. Waliyo n'essomero lya Postgraduate Studies & Research. Okusomera ku CUU kuyigiriza obuyiiya, kwetoloolera ku bayizi era nga n,okwegeezaamu kutekebwako nnyo essira. Ebyuma bikalimagezi bitekebwawo okuyambako mu kuyiga, mu pulojekiti,mu case studies, mu kusoma ng'oviira wala ne mu ngeri endala ez'okusomesa. Cavendish University Uganda erina abayizi abawerako okuva mu nsi eziwererako ddala 15 ez'enjawulo. Abayizi abasoba mu 5,000 be bakatikkirwa okuva ku CUU mu masomo ag'enjawulo mu saatifikeeti, dipulooma, digguuli ne masters okuva lw'elyatandikirwawo. == Ebyafaayo == Yunivasite yaggulwaawo ng'erina abaana 45 mu kifo ekyalimu Makerere High School ku [[:en:Makerere|kasozi ke Makerere.]] Omuwendo gw'abayizi gwawera n'ebasoba mu 250 mu 2009. Mu 2010, CUU yasenguka nedda ku luguudo lwe Ggaba, ekyemanga wa American Embassy. == Abayizi abaaliwo abamanyikiddwa ==   === Bannabyabufuzi n'abakozi ba Gavumenti === * [[:en:Persis_Namuganza|Persis Namuganza]], Munanbyabufuzi mu Uganda era minisita omubeezi ow'ebyettaka mu kanineeti ya Uganda. * [[:en:Bobi_Wine|Robert Kyagulanyi]], Munnamateeka wa Uganda, musanyusa era munnabyabufuzi. Mukulembeze w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform.]] === Firimu, TV ne ladiyo === [[Bettinah Tianah|Betinnah tianah, mukozi ku Tv mu Uganda, muzannyi wa firimu, model ate wa bya misono.]] '''Musawo''' Joan Nanteza, Amref health Africa. == Library resources == Yuvivasite erina amatabi g'amaterekero g'ebitabo ataano mu bitundu bya [[:en:Uganda|Uganda]] eby'enjawulo, bga buli emu ekikiirira ekifo ky'okusomeramu omuli ebyuma bikalimagezi ebituukirwako mu kibiina ekigatta amaterekero g'ebitabo ga University [https://web.archive.org/web/20210926065623/https://cuul.or.ug/index.php/remote-access/private-universities/cavendish-university CUUL.] == Amasomo == Zino ze pulogulamu ezisomesebwa ku CUU:<ref>{{Cite web}}[https://web.archive.org/web/20210116091924/https://www.cavendish.ac.ug/programmes/faculties-schools/school-of-post-graduate-studies-and-research/school/4 https://web.archive.org/web/20210116091924/https://www.cavendish.ac.ug/programmes/faculties-schools/school-of-post-graduate-studies-and-research/school/4https://web.archive.org/web/20210116091924/https://www.cavendish.ac.ug/programmes/faculties-schools/school-of-post-graduate-studies-and-research/school/4]</ref> === Postgraduate programmes === * Master of Business Administration * [[:en:Master_of_Business_Administration|Master of Business Administration]] - Accounting & Finance * Master of Business Administration - [[:en:Marketing|Marketing]] * Master of Business Administration - Management * Master of Business Administration - [[:en:Entrepreneurship|Entrepreneurship]] * Master of Business Administration - [[:en:Human_resource_management|Human Resources Management]] * Master of Business Administration - Procurement & Supply Chain Management * Master of Laws (LLM) * Master of Public Health * Master of Arts in International Relations & Diplomatic Studies * Master of Science in Project Management * Master of Security Studies * Master of Information Technology === Dipulooma ez'oluvannyuma lw'okutikkirwa === * Postgraduate Diploma in Business Administration (PGD BA) === Pulogulaamu za diguli ey'awansi === * [[:en:Bachelor_of_Business_Administration|Bachelor of Business Administration]]: Generic * Bachelor of Business Administration- Banking & Finance * Bachelor of Business Administration- Accounting & Finance * Bachelor of Business Administration- Procurement & Logistics * Bachelor of Business Administration- Human Resource Management * Bachelor of Business Administration - Management * Bachelor of Arts in International Relations and Diplomatic Studies * [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] in Computer Science * [[:en:Bachelor_of_Information_Technology|Bachelor of Information Technology]] * Bachelor of Journalism & Communication Studies (Public Relations/Mass Communication) * [[:en:Bachelor_of_Laws|Bachelor of Laws]] * Bachelor of [[:en:Public_health|Public Health]] * Bachelor of Science in Environmental Health Science * Bachelor of Science in [[:en:Software_engineering|Software Engineering]] * Bachelors in Economics and Statistics * Bachelor of Arts in Public Administration and Management * Bachelor of Mass Communication and Journalism * Bachelor of Environmental Health Science === Amasomo ga Dipulooma === * Diploma in Computer Science * Diploma in Information Technology * Diploma of Paralegal Studies == Laba n'ebino == * Makindye Division * List of universities in Uganda * Education in Uganda [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] cwralqbrww0jdi8wmtm3tee44nl2g55 Kenneth Kakuru 0 11025 69019 68388 2026-08-19T18:03:47Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69019 wikitext text/x-wiki '''Kenneth Kakuru''' yali munnamateeka munnayuganda, era eyaliko omulamuzi wa [[:en:Court_of_Appeal_of_Uganda|kkooti ejulirwamu eya Uganda]] okuva mu 2013 mu mwaka 2023 lweyafa. Kakuru yafiira mu ddwaliro lya Aga Khan e Nairobi mu [[Kenya]] era nga yafa bulwadde bwa Kookolo.<ref>https://chimpreports.com/big-story-justice-kakuru-in-critical-condition-at-aga-khan-hospital/</ref> <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://capitalradio.co.ug/news/2023-03-07-justice-kakuru-dies-at-65/ |access-date=2024-09-20 |archive-date=2024-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920085100/https://capitalradio.co.ug/news/2023-03-07-justice-kakuru-dies-at-65/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kfm.co.ug/news/justice-kenneth-kakuru-dies-at-65.html |title=Archive copy |access-date=2024-09-20 |archive-date=2024-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920085058/https://www.kfm.co.ug/news/justice-kenneth-kakuru-dies-at-65.html |url-status=dead }}</ref>Kakuru yayogerwako nga omulamuzi eyali omwesimbu era atalyanga nguzi era nga mu kukola emirimu gye yesigamanga nnyo ku kwagala kwa Katoonda. <ref name="Two">http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Called-to-the-bench--here-are-the-candidates/691232-1852642-format-xhtml-7ujhk9/index.html</ref><ref>https://coufamilytv.co.ug/story/katikkiro-mayiga-eulogizes-justice-kakuru</ref> == Ensibuko n’obuyigirize == Kenneth Kakuru yazaalibwa omwami Rev Eliakim Kamujanduzi n'omukyala Roza Kamujanduzi mu mwaka 1958. Kakuru nga amaliriza emisomo gya pulayimale ne siniya yeyunga ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|yunivasite e Makerere]], gyesomera amateeka era nattikirwa diguli ya [[:en:Bachelor_of_Laws|Bachelor of Laws]] (LLB). Oluvannyuma yatikkirwa diguli [[:en:Master_of_Laws|eyookubiri mu mateeka]] (LLM)okuva mu yunivasite yemu. [[:en:Legal_practice|Dipuloma ye mu by'amateeka]] esobozesa munnamateeka okuwoza emisango mu kooti yajisomera ku ttendekero lya banna mateekea erya [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]], mu kibuga kya Uganda ekikulu [[Kampala|Kampala.]]. Kakuru nga ojjeeko okuba munna mateeka era yali munnabyanjigiriza nga alina ne diguli eyookubiri mu mu kuteekateekera ebyenjigiriza n'okubikulakulanya mu lungereza eyitibwa [[:en:Education|Masters of Arts in Educational Policy Planning and Development]] nga yajisomera ku [[:en:Kyambogo_University|yunivasite e Kyambogo]] .<ref>https://aplusfuneralmgt.com/obituary/hon-justice-kenneth-kakuru-2/</ref> <ref name="One">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/component/content/article/57-features/feature/25325-who-are-the-new-judges |access-date=2024-09-20 |archive-date=2024-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920085058/http://www.observer.ug/component/content/article/57-features/feature/25325-who-are-the-new-judges |url-status=dead }}</ref> == Emirimu gye == Kakuru ye yali omutandisi era munnamateeka omukulu mu [http://www.kakuruadvocates.co.ug/ Kakuru & Company Advocates]. kkampuni ya bannamateeka esangibwa mu Kampala nga eno yajitandikawo mu mwaka 1987. Kakuru era yamanyika nnyo nga munnamateeka omulwanirizi w'obutonde bwensi era nemukuwaaba emisango egigasa abantu bonna naye nga tebayina busobozi bugenda mu kooti. <ref name="Two" /> Kakuru ye era ye mutandisi [http://greenwatch.or.ug/ Greenwatch Uganda] ekibiina ky'obwa nnakyewa ekirwanirira obutonde bwensi era nga yakikulembera okutuusa lweyafa ekitongole ekitali kya magoba ekirwanirira obutonde bw’ensi. <ref name="Two" /> <ref name="Three">{{Cite web |url=http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html |title=Archive copy |access-date=2024-09-20 |archive-date=2019-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923203434/http://greenwatch.or.ug/data/mreports/11/Mr.%20Kenneth%20Kakuru%20weds%20Miss.%20Charity%20Nankunda.html |url-status=dead }}</ref> == Nga Omulamuzi == Kakuru yalondebwa ku bulamuzi mu mwaka 2013 era agenda okufa mu mwaka 2023 nga obulamuzi mu kooti ejulirwamu abukoledde emyaka 10.<ref>https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318553/museveni-names-judges</ref> Omulamuzi Kakuru asinga kujjukirwa nnyo olwensala ye mu musango ogwawabwa mu kooti ya ssemateeka mu mwaka 2018 banna Uganda abamu bwebali bawakanya ekya palamenti okukola ennongosereza mu ssemateeka wa Uganda ezajja ekkomo ku myaka gy'omuntu okwesimbawo ku bwa Pulezidenti. Ennongosereza eno oluvannyuma yasobozesa Pulezidenti wa Uganda [[Yoweri Museveni]] okuddamu okuvuganya ku bwa Pulezidenti mu kalulu kabonna mu mwaka 2021. Kakuru mu nsala ye yayawukana ne balamuzi banne abalala bana abagamba nti ennongoosereza mu ssemateeka zaali zikoleddwa mu butuufu nga ye agamba nti ennongoosereza zali zireeteddwa mu ngeri emenya amateeka ga Uganda era navumirira nnyo ekikolwa kyamaje ga Uganda aga UPDF okuyingira mu kisenge kya Palamenti awateesezebwa okufulumya ababaka abaali batabuse olwengeri ebbago gyeryali likwatiddwamu. Kakuru era yakkaanya nebalamuzi banne ku kooti eno okugaana okukkiriza palamenti ya Uganda okweyongeza ekisanja okukijja ku myaka 5 kidde ku musanvu nga wano ye ne balamuzi banne baagamba nti palamenti teyayina buyinza kwongezayo kisanja kyayo. Ensala ya Kakuru ye nga omulamuzi omu ku bataano abawuliriza omusango teyasobola kulemesa nnongoosereza mu ssemateeka kugenda mu maaso naye yasanyusa nnyo banna Uganda naddala abo abaali ku ludda oluvuganya gavumenti ya Uganda mu budde obwo.<ref>https://ulii.org/akn/ug/judgment/ugcc/2021/8/eng@2021-03-18/source</ref><ref>http://www.homelandmedia.co.ug/news/obituary-what-you-didnt-know-about-justice-kakuru-the-man-who-stole-entire-age-limit-show-with-baldness/</ref><ref>https://chimpreports.com/justice-kakuru-nullifies-entire-age-limit-act-here-are-highlights-of-his-impassioned-judgment/</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/why-justice-kakuru-dissented-on-age-limit--1770694</ref><ref>https://constitutionnet.org/news/ugandas-age-limit-petition-constitutional-court-demurs-substance-cautious-procedure</ref> Kakuru era yali mmemba w’ekibiina ekigatta bannamateeka ekya mu Uganda ekya Uganda Law Society, ekibiina ekitaba banna mateeka mu buvanjuba bwa ssemazinga Afirika ekya East African Law Society, ekibiina ekitaba bannamateeka abalwanirizi b'obutonde bwensi ki Environmental Law Alliance Worldwide n’ekibiina [[:en:International_Bar_Association|ekigatta bannamateeka mu nsi yonna]] ki [[:en:International_Bar_Association|International Bar Association]] . == Ebirala == Kakuru yali kakensa ku Yunivasite ya [[:en:Uganda_Pentecostal_University|Uganda Pentecostal University]] esangibwa mu [[Fort Portal]] [[Kabarole (disitulikit)|mu Disitulikiti y'e Kabarole]] . Era yaliko omu ku basomesa abategeka ebibuuzo ebituulibwa abayizi ku ttendekero lya bannamateeka erya Law Development Center. == Amaka == Kenneth Kakuru yawasa emirundi ebiri nga okusooka mukyala we yali ''Winnie Ikiriza Kakuru'' era nga ono yafa nga 8 March 2009 era bwatoyo mu mwaka 2012 Kakuru yawa ''Charity Nankunda Kakuru'' gwe yabeera naye okutuusa okufa<ref>http://memorialwebsites.legacy.com/irenekakuru/Subpage.aspx?mod=1</ref> == Ebyafaayo n'obuyigirize == Yazaalibwa mu Uganda era yasomera mu masomero g’omu kitundu okusoma pulayimale ne siniya. Yasoma amateeka mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite e Makerere]], n’atikkirwa [[:en:Bachelor_of_Laws|diguli esooka mu mateeka]] (LLB). Oluvannyuma yatikkirwa diguli [[:en:Master_of_Laws|eyookubiri mu mateeka]] (LLM), era Makerere. [[:en:Legal_practice|Dipuloma ye mu by'amateeka]] yagifunira mu [[Law Development Centre|kitongole kya Law Development Center]], mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekisinga obunene. Ono era alina diguli [[:en:Master_of_Arts|eyookubiri mu by'emikono]] (MA) diguli esooka mu [[:en:Education|kuteekateeka n'okukulaakulanya enkola y'enbyenjigiriza]], yamuwebwa [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite e Kyambogo]] . <ref name="One">{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |date=15 May 2013 |title=Who are the new judges?: Kenneth Kakuru, 55 – Court of Appeal |url=http://www.observer.ug/component/content/article/57-features/feature/25325-who-are-the-new-judges |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920085058/http://www.observer.ug/component/content/article/57-features/feature/25325-who-are-the-new-judges |archive-date=20 September 2024 |access-date=14 December 2017}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Solome_Bossa|Solome Bossa]] * [[Hellen Obura]] * [[:en:Remmy_Kasule|Remmy Kasule]] * [[:en:Supreme_Court_of_Uganda|Kkooti ensukkulumu mu Uganda]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 7ifx26go67n8pptfhhorjpiw62w19vx Makerere 0 11105 69129 36602 2026-08-20T07:50:48Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69129 wikitext text/x-wiki  {{Infobox settlement|official_name=Makerere, Kampala|image_skyline=|nickname=|image_flag=|image_caption=Makerere|pushpin_label_position=bottom|image_seal=|image_map=|mapsize=150px|pushpin_map_caption=Map of Kampala showing the location of Makerere.|pushpin_map=Uganda Kampala|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uganda}}|subdivision_type1=[[Regions of Uganda|Region]]|subdivision_name1=[[Central Region, Uganda|Central Uganda]]|subdivision_type2=[[Districts of Uganda|District]]|subdivision_name2=[[Kampala District|Kampala Capital City Authority]]|subdivision_type3=[[Kampala|Division]]|subdivision_name3=[[Kampala|Kampala Central Division]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|leader_title=|leader_name=|area_magnitude=|area_total_km2=|area_land_km2=|area_water_km2=|population_as_of=|population_urban=|population_note=|population_total=|population_metro=|timezone=[[East Africa Time|EAT]]|utc_offset=+3|elevation_m=1240|website=|footnotes=}}'''Makerere''' ( /m ə ˈ k ɛr ər i / mə-KERR -ər-ee ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0521765757</ref> kitundu ekisangibwa mu kibuga [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[:en:Uganda|Uganda]] . Erinnya lino likwata ne ku lusozi ekitundu kino kwe kitudde; olumu ku nsozi omusanvu ezaasooka ezaakola Kampala mu kiseera we yatandikibwawo, ku ntandikwa y’emyaka gya 1900. == Ekifo wekisangibwa == Makerere esangibwa mu [[:en:Kawempe_Division|Divizoni y'e Kawempe]] .mu bukiikakkono egabana ensalosalo ne [[:en:Bwaise|Bwaise]], ebuvanjuba ne [[:en:Mulago|Mulago]], mu bukiikaddyo obw’obuvanjuba [[:en:Wandegeya|ne Wandegeya]] ne [[:en:Nakasero|Nakasero]], mu bugwanjuba ne [[:en:Old_Kampala|Kampala mukadde]], mu bukiikaddyo bw’amaserengeta ne [[:en:Naakulabye|Naakulabye]] . [[:en:Kasubi|Kasubi]] ne [[:en:Kawaala|Kawaala]] zisangibwa mu maserengeta ga Makerere. Ekifo kino kiri mu kilometres 2.5(1.6 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono [[:en:Central_business_district|bwa Kampala disitulikiti y'ebyobusubuzi]] . <ref>http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Makerere%20(Western%20Province)&fromlat=0.3155556&tolat=0.3333333&fromlng=32.5655556&tolng=32.5666667</ref> Ensengeka za Makerere ku maapu ziri :0° 20' 6.00"N, 32° 34' 12.00"E (Latitude:0.3350; Longitude:32.5700). <ref>https://www.google.com/maps/place/0%C2%B020'06.0%22N+32%C2%B034'12.0%22E/@0.3361575,32.5679909,15z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0</ref> == Okulambika okutwaliza awamu == Olusozi Makerere okusinga luli mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y'e Makerere]] . Mu myaka gya 1970 ne 1980, yunivasite eno yalina ''ebisulo ebisulumu ebiwerera ddala'' mwenda, mukaaga nga bya basajja ate bissatu nga bya bakazi. Mu myaka gya 1990 n’entandikwa ya 2000, ng’abayizi abayingira mu yunivasite n'omuwendo gw’abayizi gweyongera okuva ku 5,000 okutuuka nga ku 40,000, ebisulo by’obwannannyini byazimbibwa okwetooloola olusozi, ebweru wa yunivasite, okusobola okusikiriza abayizi abapya abayingira. Ebisulo eby’okusulamu ebyasooka bye bino: ; <nowiki>Eyabasajja kwaliko:</nowiki> : 1. 1. . Ekisulo ekiyitibwa Livingstone 2.Lumumba 3.Mitchell 4.Nkrumah 5. Nsibirwa ne 6. n'ekiyitibwa Yunivasite. : [[File:Lumumba_Hall_at_Makerere_University.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lumumba_Hall_at_Makerere_University.jpg|thumb|Lumumba Hall at Makerere University.jpg ]] : Eby'abakyala kwaliko: : 7. 7. . Ekisulo ekiyitibwa Afrika 8. Mary Stuart ne 9. CCE - ekimanyikidwa nga complex. [[File:Makerere_University,_Main_Administration_Block(main_building).JPG|alt=|left|thumb| Ekizimbe ekikulu ekiddukanya emirimu mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y'e Makerere]]]] [[File:Makerere_University_Main_Library.jpg|thumb| library ya makerere University enkulu]] == Ebifo eby’enjawulo == Ebifo bino ebikulu bisangibwa ku lusozi Makerere oba okumpi n’ensalo zaalwo: * Ekibangirizi ekikulu ekya [[:en:Makerere_University|Makerere University]], yunivasite esinga obukadde mu Uganda,nga eno yatandikibwa wo mu mwaka gwa 1922. * Ekibangirizi kya [[:en:Makerere_College_School|Makerere College School]], essomero lya siniya erya abalenzi n'abawala, nga lya kisulo n'abava ebweru okuva ku (S1-S6), eryatandikibwawo mu mwaka gwa 1945 * The , ettendekero ly’abayizi abasoma diguli eyookubiri egaba okusomesebwa okwetaagisa bannamateeka okukola eby’amateeka mu Uganda, lyatandikibwawo mu mwaka gwa1970 * Nana Hostel - ekisulo ky'amayumba eky'omulembe eri abayizi ba yunivasite abagagga == Ebintu ebirala ebikulu == [[File:Kikoni_Slum.jpg|thumb| omugotteko gw'ekikoni]] Ebifo ebirala bino eby’enjawulo nabyo biri mu Makerere oba okumpi nayo: * [[:en:Makerere_Kikoni|Makerere Kikoni]] - Esangibwa mu bukiikakkono bw'amaserengeta g'ekibangirizi kya yunivasite * [[:en:Bwaise|omugotteko gw'ebwayise]] - Esangibwa amangu ddala mu bukiikakkono bw’ekibangirizi kya yunivasite * [[:en:Katanga_slum|omugotteko gw'eKatanga]] - Esangibwa mu buvanjuba bwa [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], wakati w'ekibangirizi kya yunivasite n'olusozi [[:en:Makerere_University|Mulago]] * omugotteko gw'eKiwuunya - Esangibwa wakati wa [[:en:Makerere_University|Makerere University]] ne [[:en:Naakulabye|Naakulabye]] == Laba ne abino == * [[:en:Central_Region,_Uganda|Central Uganda]] * [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole ekivunaanyizibwa ku Kampala Capital City Authority]] (KCCA) * [[:en:Kampala_District|Disitulikiti y'e Kampala]] * [[:en:Kawempe_Division|Divizoni y'e Kawempe]] * [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Reflist}} == Ebiyungo eby’ebweru == * [http://www.mak.ac.ug/ Omukutu gwa Yunivasite y'e Makerere] {{Kampala District}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|00|20|06|N|32|34|12|E}} [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] fhe5smdgx7ltlq93os9c79hgpm6vuvt Amanda Tumusiime 0 11167 69067 67615 2026-08-19T22:40:12Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 69067 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Amanda Tumusiime''' era amanyiddwa nga '''Amanda Evassy Tumusiime''' (yazaalibwa mu 1973) [[:en:Ugandan|Munnayuganda]], munoonyereza, mulwanirizi wa ddembe lya bakyala, mulwanirizi wa ddembe lya buntu, munnabyanfaayo, era ali ku ddaala eriddirira erya Pulofeesa mu byempuliziganya mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]].<ref name=":0">{{Cite web |url=https://news.mak.ac.ug/2022/10/assoc-prof-amanda-tumusiime-takes-over-the-office-of-dean-at-mtsifa/ |title=Archive copy |access-date=2025-04-22 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803095442/https://news.mak.ac.ug/2022/10/assoc-prof-amanda-tumusiime-takes-over-the-office-of-dean-at-mtsifa/ |url-status=dead }}</ref> == Obuto bwe == Amanda Tumusiime yazaalibwa e Kaharo, mu Disitulikiti y'e [[Kabale]] mu [[Yuganda|Uganda]]. == Okusoma kwe == Yasomera mu ssomero lya Comboni Missionary School e [[Rukungiri]] era oluvannyuma yeegatta ku [[Maryhill High School|Mary Hill High school]] e [[:en:Mbarara|Mbarara]] gye yali akiikirira Ekibiina kya [[Red Cross Society]] ekya [[Red Crescent Movement Youth Expo]] ekisibuka e Seville mu [[Spain]].<ref name=":2">https://www.newvision.co.ug/news/1336909/tumusiime-taking-emancipation-canvas</ref> Tumusiime alina diguli eyookusatu eya doctorate of Literature and Philosophy in History of Art okuva mu [[University of South Africa]], diguli esooka eya bachelor's degree Industrial and [[Fine Arts]] ezaamutikkirwa mu [[Makerere University, Uganda|Makerere University]], n'eyookubiri eya Master's in Arts okuva mu [[University for the Witwatersrand]], [[Johannesburg]].<ref name=":1">https://www.ru.ac.za/artsofafrica/people/researchassociates/dramandatumusiime/</ref> == Omulimu gwe == Tumusiime ye yali Diini w'ettendekero lya Margaret Trowell School of Industrial and Fine Art (MTSIFIA) era omukulu w'ekitongole kya Sculpture and Drawing (2010-2011) era yaliko akulira ekitongole kya Visual, Communication, Design and Multimedia (20202-2022) mu Makerere University.<ref>https://www.acls.org/fellow-grantees/amanda-tumusiime/</ref><ref name=":3">https://softpower.ug/prof-amanda-tumusiime-appointed-dean-of-margaret-trowell-school-of-industrial-and-fine-art/</ref> Tumusiime musiizi wa langi, munnabyafaayo, era ali ku ddaala eriddirira erya Pulofeesa mu Department of Visual Communication Design, Art and Multimedia. Mukugu era alina obumanyirivu mu kunoonyereza mu kitongole kya Rhodes University's Department of Fine Arts mu [[South Africa]].<ref name=":1" /> Akozesa obukugu bwe okuyambako mu kulwanirira eddembe ly'abakyala.<ref>https://www.ru.ac.za/latestnews/archives/2014%20archive/myloveforgrahamstownshinesthroughmyartwork.html</ref><ref name=":4">https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/she-paints-the-pain-of-the-girl-child-on-canvas--1816552</ref> == Engule ezimuweereddwa == Tumusiime afunye awaadi eziwera, omuli: eya [[African Studies Association]] mu ASA Presidential Fellowship eyategekebwa ku [[Princeton University]], okusomera obwereere mu sikaala ya [[Fulbright Scholarship]], ssaako sikaala endala bbiri eza postgraduate merit award mu University of the Witwatersrand.<ref name=":4"/> Era munna kibiina kya Carnegie Next Generation of African Academics. == Laba na bino == * [[Lilian Mary Nabulime|Lillian Mary Nabulime]] * [[:en:Lydia_Mugambi|Lydia Mugambi]] * [[Rose Kirumira]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebiwandiiko ebijulize wabweru wa Wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20250425224158/https://www.mak.ac.ug/ Omukutu gwa webusayiti gwa Makerere University] * [https://www.ru.ac.za/ Omukutu gwa webusayiti gwa Rhodes University] tbsqrxm6angtjzre9xmummdrfp4dcva Alice Mwesigwa 0 11180 69033 68670 2026-08-19T18:06:57Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69033 wikitext text/x-wiki {{Databox}}  '''Alice Mwesigwa''' (yazaalibwa 1969) musomesa wa Uganda era musomesa mu Bishop Stuart University <ref>{{Cite web|date=2020-07-06|title=Can Lwanga break the silence?|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/can-lwanga-break-the-silence--1302366|access-date=2025-03-30|website=The EastAfrican|language=en}}</ref> ne [[Ssetendekero y’e Mbarara|Mbarara University of Science and Technology]].<ref>{{Cite web|title=Volume 8, Issue 4. – Journal of Research Innovation and Implications in Education|url=https://www.jriiejournal.com/volume-8-issue-4/|access-date=2025-04-17|language=en-US}}</ref> Yasomesa mu masomero ga siniya mangi omuli Ntare School Mbarara.<ref name=":0">{{Cite web}}</ref> Dr.Alice mukyala wa Bishop [[Sheldon Mwesigwa]] ow'adayasiisa ya Ankole era maama<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Mwesigwa: The teacher mothering generations|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/mwesigwa-the-teacher-mothering-generations-1742918|access-date=2025-04-17|website=Monitor|language=en}}</ref> . == Ebyenjigiriza ensibuko == Alice Mwesigwa alina PhD mu by'enjigiriza, enzirukanya y'emirimu n'okuteekateeka okuva mu Dar es salaam Yunivesite,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> Masitazi mu nzirukanya y'ebyenjigiriza n'okuteekateeka okuva mu Leeds Yuniversite <ref name=":0" /><ref name=":1" /> <ref name=":2" /> Diguli mu by'enjigiriza okuva mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere]] Yunivasite ne Dipuloma mu by'enjigiriza okuva mu ITEK-Kyambogo<ref name=":0">{{Cite web|date=2021-02-01|title=Mwesigwa: The teacher mothering generations|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/mwesigwa-the-teacher-mothering-generations-1742918|access-date=2025-04-17|website=Monitor|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=2021-01-07|title=Going beyond her call as a teacher|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/going-beyond-her-call-as-a-teacher-1593310|access-date=2025-04-17|website=Monitor|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Determinants of Education System: by DR - Alice Mwesigwa {{!}} PDF {{!}} Race (Human Categorization) {{!}} Curriculum|url=https://www.scribd.com/presentation/585694126/Determinants-of-Education-System|access-date=2025-04-17|website=Scribd|language=en}}</ref> . == Omulimu == Mu 1992 Alice Mwesigwa yatandika omulimu gw’obusomesa bwe yasindikibwa mu Kibubura Girls School nga patron wa Scripture Union. Alice y'egatta ku Ntare school gye yateekebwa mu buvunanyizibwa bw'ensonga z'okusaba mu 1995.<ref name=":1" /> Mu 2002, Alice bwe yamala Masitazi mu nzirukanya y'eby’enjigiriza n’okuteekateeka, yatandika okusomesa mu Uganda Christian University . Alice asomesa mu Bishop Stuart University ne [[Ssetendekero y’e Mbarara|Mbarara University of Science and Technology]] gy'alungamiza abayizi mu by'omwoyo n'obuwereza bw'okubudabuda ekimuweseza erinnya lya Maama Alice mu bayizi be<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|last=Asasira|date=2023-05-15|title=Buddo student’s visit to the Bishop of Ankole Diocese.|url=https://www.ankolediocese.org/buddo-students-visit-to-the-bishop-of-ankole-diocese/|access-date=2025-04-17|website=Ankole Diocese {{!}} Church of Uganda, Anglican|language=en-US}}</ref> . Alice ye mukulembeze wa Mothers Union mu bulabirizi bw'Ankole, mumyuka w'omukulembeze owa Mothers’ Union Church of Uganda Province, Ssentebe w’akakiiko akafulumya ebiwandiko n'empuliziganya mu kkanisa ya Uganda, Memba wa kkanisa ya Uganda Provincial Assembly<ref>{{Cite web|title=New Vision - Latest News|url=https://www.newvision.co.ug/category/news/ankole-diocese-commemorates-68-years-of-mothe-NV_207682|access-date=2025-04-17|website=www.newvision.co.ug}}</ref>, era ng'ali ku lukiiko lwa Provincial Assembly. . == Laba ne == * [[Pauline Byakika]] * Martha Kyoshaba == Ebiwandiiko ebikozesebwa == <references /> [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] pva92nxzvy99w5jf0qwcnbjg0udk3v2 Muhammad Kirumira 0 11336 69053 38558 2026-08-19T18:07:05Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69053 wikitext text/x-wiki '''Muhammad Kirumira''' (Gwokutaano 20, 1983 – Gwomwenda 8, 2018) yali Munnayuganda [[:en:Police_Commander|omuduumizi wa poliisi omukulu]], [[:en:Teacher|omusomesa]] omutendeke, <ref>https://www.weinformers.com/tag/kirumira-mohammed/</ref> era nga [[:en:Human_rights_activist|mulwanirizi w’eddembe ly’obuntu]], nga yattibwa amangu ddala nga amaze okulangirira mu lujjudde nti yali ava mu [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] olw’okukozesa obuyinza mu ngeri emenya amateeka okwali kususse. Mu 2017, yegaana emisango egyamuggulwako olw’ebigambibwa nti yali yeenyigira mu kutumbula enguzi, oluvannyuma ekyazuulibwa nti byali bya bulimba era bw’atyo n’asuubiza okwesasuza. <ref>https://www.standardmedia.co.ke/africa/article/2001295192/why-fearless-ugandan-policeman-muhammad-kirumira-was-gunned-down</ref> We yafiira, yali alangiridde okuvuganya ku kifo ky'ebyobufuzi ekitaamanyika mu kulonda kwa bonna okwa 2021. == Obulamu bwe n’obuvunaanyizibwa bwe == Kirumira yazaalibwa mu Gwokutaano 20, 1983, nga bazadde be ye Hajji Abubaker Kawooya ne Sarah Namuddu. Yatikkirwa [[:en:Bachelor's_degree|diguli esooka]] mu busomesa gye yayitira mu ddaala erisooka mu [[:en:Kyambogo_University|yunivasite y’eKyambogo]] . Ku myaka 22 mu Gwolubereberye 29, 2005, yayingira Poliisi. <ref>https://businessfocus.co.ug/tribute-kirumiras-13-year-journey-in-police-force/</ref> Kyokka mu bbanga ttono yazzibwayo mu Kabalye Training School – [[:en:Masindi|Masindi]] okwongera okutendekebwa. Mu 2007, yasindikibwa mu [[:en:Kibaale|Disitulikiti y’eKibaale]] ng’omuserikale ate mu 2008 n’asindikibwa mu [[:en:Kampala|Kampala]] nga mbega. Oluvanyuma lw’obutategeeragana ne bakama baabwe mu kiseera ekyo, yagenda mu [[:en:Kaliro|Disitulikiti y’eKaliro]] mu 2009, naye nga mbega ku poliisi z’omu bitundu. Oluvannyuma yakuzibwa n’afuulibwa omumyuka w’omukulu w'okunoonyereza mu poliisi n’addayo okutendekebwa mu ttendekero lya Uganda Junior Staff College okumala emyezi mukaaga. Ku kumaliriza, mu 2015, yafuuka [[:en:Inspector_of_police|omunoonyereza wa poliisi]] . Nga wayise omwaka gumu (2016), yafuuka Assistant [[:en:Superintendent_of_Police|Superintendent of Police]] nga kwotadde n’omuduumizi wa poliisi mu Division ku [[:en:Old_Kampala|Kampala Mukadde]]. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kirumira-s-policing-style-endeared-him-to-many-1777304</ref> Yafuna ettutumu olw'obukodyo bwe obw'okulwanyisa ababbi obwalagibwa ku ttivvi. Wabula mu 2017,wajjawo ebyali bigambibwa nti yeenyigira mu kukkiriza enguzi naddala wakati wa 2013 ne 2014. Yatwalibwa mu kkooti wadde nga [[:en:Journalist|bannamawulire]] bagaanibwa okuyingira, <ref>https://hrnjuganda.org/?p=4205</ref> oluvannyuma kye yannyonnyola ng’okwagala [[:en:Defamation|okwonoona erinnya]] lye nga yali akissa ku baserikale banne ab’oku ntikko n’agaana okusasula engassi. == Okufa kwe == Nga wayise emyezi mitono bukya aweebwa omulimu gw’okuduumira disitulikiti [[:en:Buyende|y'eBuyende]], Kirumira yalekulira emirimu gya Poliisi mu Gwokubiri 2018, era emirundi egiwerako, yayogeranga nti abaagala okumutemula. Yalaga obuwagizi era ne yeekubya ebifaananyi n'[[:en:Opposition_leader|omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti]] mu Uganda Robert Kyagulanyi aka [[:en:Kale_Kayihura|Bobi Wine]] . <ref>https://softpower.ug/kirumiras-killing-wont-stop-the-struggle-he-stood-for-says-bobi-wine/</ref> Yalangirira nti ayagala okuyingira ebyobufuzi. Ku ssaawa nga ssatu ezekiro nga 8 Ogwekkumi, 2018, bwe yali adda ewuwe e Bulenga, Kirumira yakubwa amasasi abazigu abaalina emmundu nga batambulira ku pikipiki. <ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1485389</ref> Yaddusiddwa mu ddwaaliro e Rubaga n'afa nga bamutuusa. Okunoonyereza tekwakolebwa okutuusa nga wayise emyaka ena, mu 2022. <ref>https://observer.ug/news/headlines/75238-muhammad-kirumira-s-murder-trial-starts-four-years-later</ref> Amawulire gasaasaanyizibwa, nga gasibuka mu bantu ba Kirumira ab’oku lusegere nti waliwo omukono gwa mukama we gwe yamala naye emyaka 12 ng’aweereza, [[:en:Kale_Kayihura|Gen. Kale Kayihura]] oluvannyuma eyaweebwa envumbo Amerika. Wabula poliisi yategeezezza nti omutemu, Abdul Kateregga 40, yafudde nga tannafulumya kizibiti kya mmundu eyatta. Muhammad Kirumira yaziikibwa [[:en:Mpigi|Mpigi]], n’aleka bannamwandu 8 okuli Mariam Kirumira n’abaana 25 abaalangirirwa oluvannyuma.<ref>https://www.pmldaily.com/news/2018/09/8-women-claim-kirumira-fathered-25-children-with-them.html</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nn2oa6qmnze4w0zi6t7f8ejh5tf7m23 Amos Twinomujuni 0 11401 68972 68934 2026-08-19T13:32:12Z Berniter 10779 68972 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Amos Twinomujuni''' (1945 - 15 Ogwekkuminogumu 2013) yali mulamuzi mu Kkooti enkulu eya Uganda. <ref>{{Cite web |title=Justices of The Supreme Court of Uganda |url=http://www.ugandalawlibrary.com/ull/lawlib/justices_supreme.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324054542/http://www.ugandalawlibrary.com/ull/lawlib/justices_supreme.asp |archive-date=2014-03-24 |access-date=2014-03-02}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Court tells AG to settle defamation case |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-03-27 |website=New Vision}}</ref> == Obutobwe nokusoma kwe == Amos yazaalibwa 1945.Yamaliriza emisomo gye egya Ddiguli eyokubiri mu kkudukanya bizinesi  ku Bbanguliro lya ESAMI ne Maastricht  e Netherlands mu 2006.<ref>{{Cite web |date=2021-01-22 |title=Glowing tribute as candle burns out on Twinomujuni |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/glowing-tribute-as-candle-burns-out-on-twinomujuni-1558644 |access-date=2025-12-18 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Omulimu == Yatandika omulimu gwe ogw'obulamuzi mu 1973 nga omulamuzi ow'eddaala erisooka.Yaweereza nga Dayirekita wa [[Law Development Centre|Law Development Center]] ne Dayirekita wa gavumenti avunaanyizibwa ku kuvunaana emisango.Yali omu ku balamuzi ba kkooti ya ssemateeka mu 2002.<ref>{{Cite web |last=independent |first=The |date=2009-04-01 |title=Likely new faces at the Supreme Court |url=https://www.independent.co.ug/likely-new-faces-supreme-court/ |access-date=2026-03-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref>Yalondebwa okuba omulamuzi wa kkooti ensukkulumu muGwomukaaga 2013.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-22 |title=Supreme Court Judge Twinomujuni dies |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/supreme-court-judge-twinomujuni-dies-1558572 |access-date=2025-12-18 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Justice Twinomujuni Succumbs to Cancer |url=https://ugandaradionetwork.net/story/justice-twinomujuni-succumbs-to-cancer |access-date=2025-12-18 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Polavarapu |first=Aparna |date=2013-11-25 |title=In Passing: Justice Amos Twinomujuni |url=https://ilg2.blog/2013/11/25/in-passing-justice-amos-twinomujuni/ |access-date=2025-12-18 |website=IntLawGrrls |language=en}}</ref> == Okufa == Amos yafa 15 Ogwekkuminogumu 2013 mu ddwaliro e Kololo mu Kampala.Yafuna obulwadde bwa kookolo bwe yali alwanyisa okumala emyaka egisukka mu ebiri.Yaziikibwa mu Disitulikiti y'e Mbarara. == Laba ne == * Ekitongole ekiramuzi ekya Uganda * Ettendekero lyamateeka == Ebijuiziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweeru wa wikipedia == *Paalamenti Ekebera Abalamuzi Abalondeddwa. * Baani Abalamuzi Abapya? * Ekitongole ekiramuzi ekya Uganda * Munnayuganda mu mutima [[Category:Abantu okuva mu disitulikiti ye Mbarara]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda.]] [[Category:Abasomera ku Ssomero lya Ntare]] [[Category:BannaUganda abalamuzi]] [[Category:Abafa mu 2013]] [[Category:Abazaalibwa mu 1945]] [[Category:Abawaabi ba gavumenti]] qyhqhqa5thts8ni9sapo82kb0zrj69k Frank Nabwiso 0 11455 69009 68398 2026-08-19T18:03:43Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69009 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Frank Nabwiso''' (1 January 1940 – 14 December 2024) yali musomesa era munnabyabufuzi Munnayuganda eyaweereza nga [[:en:Parliament_of_Uganda|Member of Parliament]], nga akiikirira ''Kagoma County Constituency'' mu [[Jinja (disitulikit)|Disitulikiti y’e Jinja]], okuva mu 2001 okutuuka mu 2006. Mu 2006 yayimirira okuddamu okulondebwa kyokka n’atafuna buwanguzi. Mu 2021, Nabwiso yavuganya ku kifo kya Meeya [[Jinja|w’ekibuga Jinja]] gye yawangulwa ''Peter Kasolo Okotcha'' ow’ekibiina ky’ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]] . Mu kulonda kwonna okusatu, yayimiridde ku tikiti y’ekibiina ky’ebyobufuzi eky’oludda oluvuganya [[Olukiiko olw'Enkyukakyuka mu Bufuzi bwa demokulasiya|ekya Forum for Democratic Change]] . == Obulamu obwasooka n’okusoma == Nabwiso yazaalibwa nga 1940, mu [[:en:Busoga_sub-region|bitundu ebye Busoga]] , mu [[:en:Eastern_Region,_Uganda|buvanjuba bwa Uganda]] ya Uganda. Yasomera mu ''St James Senior Secondary School'' . Yayongerayo mu Kamuli Junior Secondary School oluvannyuma n'agenda [[:en:Busoga_College_Mwiri|mu Busoga College Mwiri]].<ref name="3R">https://en.wikipedia.org/wiki/Busoga_College_Mwiri</ref> Yatikkirwa n’ebbaluwa ''y’obusomesa mu kibiina eky’okusatu'' okuva mu National Teachers College Kyambogo (kati [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo University]]). Oluvannyuma yakyusibwa n’agenda mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]], gye yafunira diguli ya [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli esooka]]<nowiki/>mu [[:en:History|byafaayo]] [[:en:Political_Science|n'eby'obufuzi]] mu 1967.<ref name="2R">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTausi_NakatoAbubaker_Kirunda2024">Tausi Nakato; Abubaker Kirunda (14 December 2024). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/fdc-s-frank-nabwiso-dies-at-84-4857292 "FDC's Frank Nabwiso Dies At 84"]. ''[[Daily Monitor]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 December</span> 2024</span>.</cite></ref> Mu 1968, yagenda e Bungereza ku sikaala okusoma [[:en:Master's_degree|diguli ey'okubiri]] mu [[:en:African_studies|by’enkulaakulana ya Afrika]] mu [[:en:University_of_Sussex|Yunivasite y’e Sussex]]. Ng’ali eyo, yasisinkana abayizi aba fririka abalala okuli [[:en:Thabo_Mbeki|Thabo Mbeki]], oluvannyuma eyafuuka Pulezidenti wa South Afrika, [[:en:Mokgweetsi_Masisi|Mokgweetsi Masisi]], oluvannyuma eyafuuka Pulezidenti wa Botswana ne [[:en:George_Saitoti|George Saitoti]], oluvannyuma eyaweereza ng’omumyuka wa Pulezidenti wa Kenya. Yaweebwa [[:en:Doctorate_degree|diguli ey'okusatu Philosophy]] mu by'enjigiriza by'abantu abakulu n'enkulaakulana y'ebyalo okuva mu [[:en:University_of_Wisconsin|Yunivasite y'e Wisconsin]] mu 1976.<ref name="2R">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTausi_NakatoAbubaker_Kirunda2024">Tausi Nakato; Abubaker Kirunda (14 December 2024). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/fdc-s-frank-nabwiso-dies-at-84-4857292 "FDC's Frank Nabwiso Dies At 84"]. ''[[Daily Monitor]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 December</span> 2024</span>.</cite></ref> == Emirimu nga tanayingira byabufuzi == Yasomesa mu ''Kaliro Junior Secondary School'', e [[Kaliro]] ne ku ''Bishop Willis Teachers Training College'' e [[Iganga]], nga tannayingira [[Uganda Broadcasting Corporation|Radio Uganda]] ng'omukozi w'amawulire mu lulimi Olulusoga mu 1962. Mu 1969, yafuuka omusomesa omutuuze mu [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] 's Center for Continuing Education, for Busoga and East Mengo sub-regions, n'adda mu bigere bya [[Apolo Nsibambi|Apollo Nsibambi]] . Ng’oggyeeko ekyo, Nabwiso yasomesa abaserikale b’amagye eby’enkulaakulana mu bbaalakisi ya Gadhafi e Jinja mu Uganda okuva mu 1969 okutuuka mu 1970.<ref name="2R">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTausi_NakatoAbubaker_Kirunda2024">Tausi Nakato; Abubaker Kirunda (14 December 2024). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/fdc-s-frank-nabwiso-dies-at-84-4857292 "FDC's Frank Nabwiso Dies At 84"]. ''[[Daily Monitor]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 December</span> 2024</span>.</cite></ref> Okuva mu 1976 okutuuka mu 1981 yakola nga Regional International Officer for [[:en:Planned_Parenthood_Federation|Planned Parenthood Federation]], esangibwa e [[:en:Nairobi|Nairobi]], Kenya. <ref name="2R">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTausi_NakatoAbubaker_Kirunda2024">Tausi Nakato; Abubaker Kirunda (14 December 2024). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/fdc-s-frank-nabwiso-dies-at-84-4857292 "FDC's Frank Nabwiso Dies At 84"]. ''[[Daily Monitor]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 December</span> 2024</span>.</cite></ref> == Emirimu gy’eby'obufuzi == Mu 1984 yeegatta ku NRM n’afuuka omuwandiisi w’ekiwayi kyabwe eky’ebweru. Omwaka ogwaddako yaliko omuwandiisi w'enteeseganya z'emirembe wakati wa NRM eyakulemberwa [[Yoweri Museveni]] ne gavumenti ya Uganda eyakulemberwa [[:en:Tito_Okello_Lutwa|Tito Okello Lutwa]] . Mu 1987, yalondebwa okuba executive director wa ''Uganda Export Promotion Council'', n’aweerezayo emyaka etaano. Oluvannyuma yaweereza nga Dayirekita ''w’ekitongole ekikola ku by’amawulire ku mukenenya'' okumala emyaka esatu. Mu 2001, Nabwiso yalondebwa okuba omubaka wa Palamenti mu ssaza ly’e Kagoma, n’aweereza ekisanja kimu. Mu 2008 yalondebwa okuba omuwandiisi w’enkolagana ''wakati w’ebibiina'', omukago gw’ebibiina by’obufuzi ebikulu omuli UPC, FDC, DP, CP, ne JEEMA.<ref name="2R">{{Cite web}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTausi_NakatoAbubaker_Kirunda2024">Tausi Nakato; Abubaker Kirunda (14 December 2024). [https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/fdc-s-frank-nabwiso-dies-at-84-4857292 "FDC's Frank Nabwiso Dies At 84"]. ''[[Daily Monitor]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 December</span> 2024</span>.</cite></ref> == Ebimukwatako eby'omunda n'okufakwe == Wiiki eziwera ezasembayo mu bulamu bwa Nabwiso yazimala mu [[:en:Church_of_Uganda|ddwaaliro lya Mukono Church of Uganda Hospital]] e [[Mukono Town|Mukono]], mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]], mu [[:en:Central_Region,_Uganda|bbendobendo ly'amasekkati]] ga Uganda. Gyeayafiira nga 14 Ogw'ekkuminebiri 2024, ku myaka 84.<ref name="DthR">https://en.wikipedia.org/wiki/Central_Region,_Uganda</ref> Yaziikibwa ku kyalo Mutai, mu [[:en:Buwenge|ggombolola eye Buwenge Rural]], [[:en:Jinja_District|disitulikiti eyeJinja]], nga 21 Ogw'ekkuminebiri.<ref name="RetR">https://en.wikipedia.org/wiki/Jinja_District</ref> == Laba ne == * [[John Mikloth Magoola Luwuliza-Kirunda]] * [[:en:Politics_of_Uganda|Ebyobufuzi bya Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://www.newvision.co.ug/news/1242132/uncle-stood-father-eur-shoes Kitange omuto Yayimirira Mu Ngatto za Taata] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] da1lim24uzbsmnk7rhczv2qkrox4mjc Elizabeth Kyazike 0 11457 68991 39163 2026-08-19T18:03:37Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68991 wikitext text/x-wiki '''Elizabeth Kyazike''' Munnayuganda omukugu mu by’edda era omunoonyereza ku by’obuwangwa. Ono pulofeesa ayambako mu kitongole ky’ebyafaayo,eby'edda n’eby’obusika mu [[:en:Kyambogo_University|yunivasite y’e Kyambogo]] era y'akulira ekitongole ky’eby'emikono n’eby’obuntubulamu.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Kyambogo_University</ref> == Ebimukwatako == Kyazike yafuna diguli ye ey’obusawo mu by’okunoonyereza ku by’edda n’okunoonyereza ku by’obusika okuva mu [[:en:University_of_Dar_es_Salaam|yunivasite y’e Dar es Salaam]] e Tanzania, ng’akuguse mu by’okunoonyereza ku by’edda. <ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Dar_es_Salaam</ref> Okunoonyereza kwe kubadde kwesigamye okusinga ku bikolwa bya Kansyore ekibinja ky’abayizzi-okukung’aanya abalwawo okudda. <ref name=":1" /> Ono ye munoonyereza omukulu mu pulojekiti ewandiika ebijjukizo by’obuddu n’okusuubula abaddu e [[:en:Fort_Patiko|Fort Patiko]] mu Uganda, eyali emu ku [[:en:Slave_market|butale bw’abaddu]] obukulu abantu mwe baaggyibwa mu Afrika mu ngeri ey’amaanyi. == Omukugu mu kukola ku by'ensoma == Mu 2020, Kyazike yali mu kibiina ku yunivasite y’e Kyambogo, nga kyayambibwako ensimbi okuva mu kitongole kya [[:en:UNESCO|UNESCO]] n’ekitongole kya Cross-Cultural Foundation of Uganda, ekyakola ensoma ya yunivasite ekwata ku by’obuwangwa bya Afrika egenda okusomesebwa mu yunivasite za Uganda eziwerako. Kyazike bwe yali alangirira pulojekiti eno, yategeeza nti abanoonyereza abaawandiika diguli esooka ey'emyaka esatu bakwatagana ne yunivasite endala ssatu okuli [[:en:Islamic_University_in_Uganda|Yunivaasite eya Islamic University mu Uganda]], [[:en:Kabale_University|Kabale University]] ne [[:en:Uganda_Martyrs_University|Uganda Martyrs University Nkozi]] okusobola okutongoza enteekateeka eno. Pulojekiti eno etegekeddwa okubeera nga efunibwa amatendekero amalala agaandyagadde okugaba ensoma eno. Abayizi abaasooka okwewandiisa mu musomo guno mu 2020. Enteekateeka eno etegekeddwa okusomesa eby’obuwangwa eri abayizi abalina emisomo mu byafaayo, eby’okuzannya, empisa, ebyenfuna by’obusika n’okukebera ebikosa eby’obuwangwa. <ref name=":3" /> Ku [[Islamic University in Uganda|Islamic University mu Uganda]], abayizi bayitibwa okuwa ebiteeso ebigenda okugatta emisomo mu pulojekiti ekwata ku buwangwa bw’Obusiraamu olwo enteekateeka eno esobole okuyamba okukyusa embeera z’Abasiraamu. == Ebitabo ebirondeddwamu == * Kyazike, & Mehari A. G (2022) nga bano. Eby’okukuula eby’edda mu Academy n’ebweru waakyo, Fountain Publishers, Kampala. * Ssemulende, R., Kyazike, E., ne Lejju, J. B. (2022) nga bano. Okuddamu okukola ekintu ekiyitibwa Sangoan Stone Age Techno-Complex mu nsengeka y’amannya g’omulembe gw’amayinja e Sango Bay, Southern Uganda. ''Okunoonyereza mu biseera eby’emabega mu Afirika'', ''15'' (1-34). * Kyazike, E. (2022) nga bano. “Omuyizzi n’Omukung’aanya, Enkolagana y’abalimi mu Uganda.” Mu Oxford Research Encyclopedia y’eby’obutonde. Ed. Shadreck Chirikure, omuwandiisi w’ebitabo. New York: Ekitongole ky’amawulire ekya Yunivasite ya Oxford . * Kyazike, E. (2022) nga bano. Oluvannyuma Okubeera awamu mu mulembe gw’amayinja n’ekyuma mu kifo kya Nsongezi Open-Air Site, Western Uganda. ''Okuddamu okwetegereza Afrika'', ''14'' (1), 1-23. * Kyazike, Elizabeth, omuwandiisi w’ebitabo. "Ekifo ky'ebifaananyi eby'amayinja ebya Nyero mu Uganda: ekifo eky'obusika oba eky'emikolo?" ''IFÈ EKITABO KYA'' (2019): 5. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 056y2hggdmhokbxn2buf1afm55vb6o0 Lubwa p'Chong 0 11465 68993 68250 2026-08-19T18:03:38Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68993 wikitext text/x-wiki   '''Lubwa p'Chong''' (20 Ogwomunaana 1946 – Ogwokubiri 1997) yali [[:en:Uganda|Munnayuganda]] omuwandiisi w'emizannyo era mutontome. Yatandikawo era n’okusunsula akatabo ka ''Nanga'', magazini y’ettendekero ly’abasomesa mu ggwanga, [[:en:Kampala|Kampala]], era yawandiika akatabo ''Dhana'', magazini y’ebiwandiiko mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] . Ebitontome bye bifulumye mu magazini za East Africa ne mu bitabo by'abawandiisi. <ref name="Gikandi">https://en.wikipedia.org/wiki/Simon_Gikandi</ref> <ref name="Killam">https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780313335808</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Cliff Lubwa P'chong yazaalibwa [[:en:Gulu|Gulu]] Uganda. <ref>{{Cite web |url=http://uganda.spla.pro/en/file.person.p-chong-cliff-lubwa.42799.html |title=Archive copy |access-date=2025-08-08 |archive-date=2024-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209044634/http://uganda.spla.pro/en/file.person.p-chong-cliff-lubwa.42799.html |url-status=dead }}</ref> Yasomera mu Koc Goma Primary School, oluvannyuma ebibiina bya siniya eby'awansi yabisomera ku Gulu High School nga tannayingira Sir Samuel Baker School, Gulu, okusoma siniya ey'okuna, oluvannyuma yegatta ku ttendekero ly'abasomesa erya National Teachers' College e [[:en:Kyambogo|Kyambogo]] gye yafunira ebisaanyizo by'okusomesa ekibiina eky'okutaano mu 1969, nga tannasindikibwa mu St Charles Lwanga SSS e Koboko. Mu 1976 yafuna diguli mu by’ebiwandiiko n’ennimi okuva mu Yunivasite ey’ettutumu ey’e Makerere, nga tannagenda mu yunivasite y'e [[:en:Durham_University|Durham]] ne [[:en:Exeter_University|Exeter]] . Yali omu kubawandiisi abayiiya mu [[:en:University_of_Iowa|Yunivasite y’e Iowa]] (1987), era yasomesa mu katemba mu by’enjigiriza mu ttendekero ly’ebyenjigiriza by’abasomesa, Kyambogo. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780521411394</ref> Okusomesa kwe okwasooka yakusomesezaa eyo mu Kyambogo. Yasomesa okumala emyaka egiwerako, n’oluvannyuma n’asoma ebiwandiiko n’ennimi mu yunivasite y’e Makerere. == Emirimu gye egy'obuwandiisi == Emizannyo gye egya ''Generosity Kills'' ne ''The Last Safari'' (1975) gyagobererwa ''Words of My Groaning'' (1976), ekifaananyi ky’obulamu mu Afrika eyetongodde. Emizannyo gye emirala mulimu ''Minister's Wife'' (1982), ''The Bishop's Daughters'' (1988), ''Do Not Uproot the pumpkin'' (1987), ''Kinsmen and Kinswomen'' (1988) ne ''The Madman'' (1989). Lubwa era afulumizza omuko "Okot p'Bitek: Olugero lw'obuwangwa bw'Abacholi", mu ''Uganda: The Cultural Landscape'', ekyasengekebwa Eckhard Breitinger (1999). <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781136416897</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780852555200</ref> == Emirimu gye egy'afulumizibwa == === Emizannyo === * {{Cite book |year=1988 |title=The Mad Man}} * {{Cite book |year=1988 |title=Kinsmen and Kinswomen |publisher=Crane Publishers}} * {{Cite book |year=1988 |title=The Bishop's Daughters}} * {{Cite book |year=1987 |title=Do Not Uproot the Pumpkin}} * {{Cite book |year=1983 |title=The Minister's Wife |publisher=New Expression Press}} * {{Cite book |year=1976 |title=Words of My Groaning |publisher=East African Literature Bureau}} * {{Cite book |year=1975 |title=Generosity Kills and The Last Safari: two plays |url=https://archive.org/details/generositykills00pcho |publisher=Longman |url-access=registration}} * {{Cite book |year=1975 |title=The Last Safari}} === Obyogerwa ku bitabo bye === * "Okot p'Bitek: Ensengeka y'obuwangwa bw'Abaacholi mu biwandiiko bye", in {{Cite book |year=1999 |title=Uganda: the cultural landscape |publisher=Fountain Publishers |isbn=9783927510302 |editor-last=Eckhard Breitinger}}<cite class="citation book cs1" id="CITEREFEckhard_Breitinger1999">(1999). ''Uganda: the cultural landscape''. Fountain Publishers. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9783927510302|<bdi>9783927510302</bdi>]].</cite> * A biographical sketch in {{Cite book |year=1986 |title=Artist, the Ruler: Essays on Art, Culture and Values |publisher=East African Publishers}}<cite class="citation book cs1">East African Publishers. 1986.</cite> == Ebijuliziddwa == {{Reflist|30em}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * [http://library.osu.edu/literary-map-of-africa/authors/lubwa-p-chong-cliff "lubwa-p-chong-olwazi".] * [http://www.kyu.ac.ug/index.php/literature "EKITUNDU KY'EBY'OKUwandiika".] * [http://www.thefreelibrary.com/Uganda+Poetry+Anthology+2000.+(Uganda).-a082262848 "Ekitabo ky'ebitontome mu Uganda 2000. (Uganda)."] {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:PChong, Lubwa}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] l7fy0ebudnjbtd3279jd4lmshj25tfi John Nagenda 0 11477 69055 68700 2026-08-19T18:07:05Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69055 wikitext text/x-wiki   '''John Mwesigwa Robin Nagenda''' ( 25 Omwezi ogwokuna 1938 – 4 Omwezi ogwokusatu 2023 ) yali munnayuganda omuwandiisi wa Uganda, munnabyabufuzi, era munnabyamizannyo. Mu myaka gya 1960, yatandikawo ebiwandiiko by’Olungereza eby’oluvannyuma lw'obufuzi bw'amatwale mu buvanjuba bwa Afirika. Yabeera mu buwanganguse mu Bungereza mu myaka gya 1970 negy'e 1980 nga tannadda mu Uganda mu 1986. Yaddako okufuuka omuwabuzi omukulu owa pulezidenti [[Yoweri Museveni]] era omuwandiisi w’emiko gy'empapula z'amawulire omututumufu. Yakiikirira [[obugwanjuba bw'Afirika]] mu [[mpaka z'ekikopo ky'ensi yonna ez'omuzannyo gwa Criket ez'omwaka kwa 1975]] era oluvannyuma n'abeera pulezidenti w'[[ekibiina kya Uganda ekitwala omuzannyo gwa Cricket]] Nagenda yazaalibwa nga 25 Omwezi ogwokuna 1938 mu nsi kati eyitibwa [[Rwanda]] . <ref name="monitor">{{Cite web |date=4 March 2023 |title=Senior presidential advisor John Nagenda dies at 84 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/senior-presidential-advisor-john-nagenda-dies-at-84-4145978 |access-date=4 March 2023 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeeyali mukulu mu baana omukaaga abasigaddewo abaazaalibwa William Kyanjo Nagenda ne Sala Maliamu Bakaluba. Bazadde be baali baminsani Abakuristaayo, era amaka gaddayo mu Uganda ng’akyali mwana muto. Amaka ga kitaawe ga kika kya Mmamba eky'o[[Buganda|Bwakabaka bwa Buganda]] ; jjajjaawe Festo Mukasa Manyangenda yali nnannyini ttaka wa maanyi era yaweereza ng'omu ku bakauza ku mulembe gwa [[Ssekabaka Mutesa II|Mutesa II owa Buganda]] . Era ssaabaminisita [[Apolo Nsibambi]] yali kkojjaawe . Nagenda okusoma kwe yakutandikira ku ssomero lya Kiwanda e Namutamba, essamba y'amaka gaabwe ey'amajaani gye yali esangibwa. Yagenda mu maaso okusomera ku [[King's College, Budo|King’s College Budo]] nga tannasindikibwa mu kisulo ku somero lya siniya erya [[Kigezi High School]] okumala emyaka ebiri. == Omulimu gw’ebyemizannyo == Nagenda yazannyira Uganda n'obuvanjuba bw'Afirika cricket w’ensi yonna ng’omuteebi wa ddyo ow’amangu n’amangu. Ye n'omuteebi [[Samuel Walusimbi|Sam Walusimbi]] be bannayuganda bokka abaalondebwa mu ttiimu y'obuvanjuba bw'Afirika mu mpaka ezaggulawo ez'omuzannyo gwa Criket ez'ekikopo ky'ensi yonna mu Bungereza. Yaggulawo okukubira obugwanjuba bw'afirika akapiira mu muzannyo gwabwo ne [[New Zealand]], n’atwala emiwendo gya 1/50, naye teyazannya mipiira egy'eyongerako mu mpaka. N'era yalabikira mu mupiira gumu ogwa [[Cricket ogw'omutendera ogusooka]] ogw'obuvanjuba bw'Afirika nga battunka ne [[Sri-Lanka]] mu Bungereza mu 1975. <ref>{{Cite web |title=John Nagenda |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1472/1472.html |access-date=5 October 2012 |publisher=CricketArchive}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Home of CricketArchive |url=https://cricketarchive.com/Players/1/1472/all_teams.html |access-date=1 November 2022 |website=cricketarchive.com}}</ref> Ku nkomerero y'olugendo lwe olw'okuzannya, Nagenda yaweereza nga ssentebe w’ekibiina kya [[Uganda Cricket Association|Uganda ekitwala / ekikulembera omuzannyo gwa Cricket ekya Uganda Cricket Association]] era yakola kinene nnyo mu kukulaakulanya kw'ekisaawe ky'omuzannyo gwa Cricket ekya [[Kyambogo Cricket Oval]] . == Okuwandiika == Nagenda yali mu bayizi abaasooka mu pulogulaamu / kkoosi y'ebiwandiiko ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] era nga yasunsula n'okwekeneenya ensobi mu katabo k'abayizi aka ''Penpoint'' . Yali mmemba empagi "ow'ebbanguliro lya Makerere", elyava mu yunivasite, wamu ne David Rubadri ne Ngugi wa Thiong'o. Ebitontome bye eby'omuntandikwa n'engero ze ezaasooka byafulumira nnyo mu ''Penpoint'' ne mu katabo ''Transition'', n'ekitontome kye "Ennyanja Gahini ( Gahini Lake ) n'olugero olumpi "Na kino (And This), Ku kisembayo - {At Last) " biyingizibwa mu kitabo kya Makerere anthology ''Origin East Africa'' ekyafulumizibwa mu 1965. Okusinziira ku [[Simon Gikandi]] Nagenda yali "omu ku batandisi b'okuwandiika mu buvajuba bw'Afirika " era yawandiika "ku biseera by'okukyuka mu kuwandiika kw'obuvanjuba bw'Afirika okwomulungereza", abawandiisi bawano abaakuzibwa mu kiseera ky'obufuzi bw'amatwale bwe baafuba okukozesa engeri z'Abangereza ez'ebiwandiiko n'ebitontome mu mbeera y'obuvanjuba bw'Afrika. <ref name="gikandi">{{Cite book |last=Gikandi |first=Simon |year=2003 |title=Encyclopedia of African Literature |url=https://books.google.com/books?id=hKmCAgAAQBAJ |publisher=Routledge |isbn=9781134582235 |pages=491–492}}</ref> Nagenda yabeera mu buwanganguse mu Bungereza mu myaka gya 1970 ne 1980 nga kiddirira [[1971 Ugandan coup d'etat|Uganda okuwamba gavumenti mu 1971]] . Yakomawo mu ggwanga mu 1986 [[Yoweri Museveni]] bwe yafuuka pulezidenti. <ref name="monitor"/> Mu mwaka gwe gumu, yafulumya akatabo ke akasooka ,Omukyo gwa Thomas Tebo - ( ''The Seasons of Thomas Tebo )'' , ekizingiramu "omusajja alina endowooza ennungi eyeenyigira mu byobufuzi kyokka n'akwatibwa mu ntiisa n'akavuyo k'enkola ey'obulyake". <ref name="gikandi"/> Nagenda oluvannyuma yafuuka omuwandiisi w’emiko okumala ebbanga mu lupapula lwa ''[[New Vision (olupapula lw'amawulire)|New Vision]]'', olufuluma buli lunaku mu Kampala. Omuko gwe "Wiiki / ssabiiti y'Omusajja Omu" gwamala emyaka egisukka mu makumi abairi mwetaano (25 years), era ekiwandiiko kyawamu omuli ebiwandiiko oba atiko ze kyafulumizibwa mu 2019 wansi w'omutwe = wansi w'omutwe ''Wiiki y'Omusajja Omu: Amagezi agataterekeddwa'' . == Ebyobufuzi == Mu myaka gya 1980, Nagenda yafuuka mmemba w’ekiwayi ky’ebweru eky’ekibiina kya [[National Resistance Movement]] (NRM), ekyawagira [[Yoweri Museveni]] . Yali ku kakiiko akafuzi aka NRM e Kenya era yakola kinene mu kumatiza Kabaka [[Muwenda Mutebi II, Kabaka wa Buganda|Muwenda Mutebi II owa Buganda]] okudda okuva mu buwanganguse okuwagira omugendo guno. Yawerekera Mutebi okuva e London okutuuka mu kibuga ekikulu ekya Rwanda [[Kigali|e Kigali]], gye baava ne bakukusibwa okuyingira Uganda ne basisinkana Museveni n'abakiise b'eggye lya [[National Resisitance Army]] . Nagenda yakomawo mu Uganda mu 1986 oluvannyuma lw'[[olutalo lwa Kampala]] ne Museveni okulinnya ku bwa pulezidenti. Mu mwaka gwe gumu, yalondebwa ku kakiiko akanoonyereza ku kutyoboola eddembe ly’obuntu (akamanyiddwa ennyo nga akakiiko k’amazima mu Uganda -Ugandan Truth Commission), ng’avunanyizibwa ku kunoonyereza ku kutyoboola eddembe ly’obuntu wansi w’abakulembeze Museveni beyaddira mu bigere : [[Idi Amin]] ne [[Milton Obote]] . <ref name="quinn">{{Cite journal |last=Quinn |first=Joanna R. |year=2004 |title=Constraints: The Un-Doing of the Ugandan Truth Commission |journal=Human Rights Quarterly |volume=26 |issue=2 |pages=401–427 |doi=10.1353/hrq.2004.0024 |s2cid=144493124}}</ref>Nagenda yamanyika eri abanyu olw'engeri enkakali gyeyabuuzaamu eyali omumyuka wa pulezidenti owa Obote [[Paulo Muwanga]] eyalumba Nagenda n'ebigambo ebinyooma ebyekuusa ku kuzaalibwa mu Rwanda [[Paulo Muwanga|.]] Akakiiko ku nkomerero ya byonna kaawa alipoota yaako mu 1994 naye kaazibuwalirwa olw’ebbula ly’ensimbi n’obuwagizi bwa gavumenti mu nkola zaako. <ref name="quinn" /> Mu 1989, Nagenda yalondebwa Museveni ng’omuwabuzi wa pulezidenti omukulu ku by’amawulire n’enkolagana n’abantu, ekifo ky’eyalimu okutuusa lwe yafa mu 2023. Mu [[kulonda kw'obwa pulezidenti okwa 1996]], yateekateeka kakuyege wa gavument ng’ewakanya omukulembeze w’oludda oluvuganya [[Paul Ssemogerere (munnabyabufuzi)|Paul Ssemogere]], ng’amwoleka ng'eyali aleeteddwa pulezidenti Milton Obote eyali yamaamulwa ku ntebe. Nagenda yalina enkolagana enzibu ne Museveni, n'amuvumirira mu lujjudde emirundi egiwera. Mu 2010, yavumirira gavumenti okuwamba akatabo ka [[Olive Kobusingye]] akayitibwa ''The Correct Line?'' ''Uganda Under Museveni'' . Kigambibwa nti yafuna obutakkaanya ne Museveni mu 2011 nga kyava ku [[butambi bwa Amerika obw'ekikungu obwasomolwa]] mwe yasangibwa ng'anyonnyodde Museveni nga "atafugika era ateefuga " ate mukyala we [[Janet Museveni]] nga " akisussa". Wabula oluvannyuma Nagenda ne Museveni baatabagana, era mu 2020 yategeeza nti Museveni "yali akoze omulimu gwa ttendo" nga pulezidenti. <ref name="monitor"/> Nagenda yafiira ku ddwaliro lya Medipal International Hospital mu Kampala nga 4 Omwezi ogwokuna 2023. Yalina emyaka 84. <ref name="monitor"/> == Ebijuliziddwa == # {{Cite web |date=4 March 2023 |title=Senior presidential advisor John Nagenda dies at 84 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/senior-presidential-advisor-john-nagenda-dies-at-84-4145978 |access-date=4 March 2023 |website=Monitor |language=en}} # {{cite news|url=https://www.newvision.co.ug/category/report/john-nagenda-my-story-2927|title=John Nagenda: My Story|newspaper=New Vision|first=Sumaya|last=Muwonge|date=14 August 2020|access-date=6 March 2023}} # {{cite news|url=https://nbssport.co.ug/2022/12/06/cricket-fraternity-honours-john-nagenda/|title=Cricket Fraternity Honours John Nagenda|first=Marion|last=Malinga|date=6 December 2022|accessdate=6 March 2023|publisher=NBS Sport|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306144721/https://nbssport.co.ug/2022/12/06/cricket-fraternity-honours-john-nagenda/|url-status=dead}} # {{cite news|url=https://www.msn.com/en-xl/news/other/cricket-fraternity-mourns-john-nagenda-s-death/ar-AA18eRRI|title=Cricket fraternity mourns John Nagenda's death|newspaper=New Vision|date=5 March 2023|access-date=6 March 2023}} # {{cite web |title=John Nagenda |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1472/1472.html |accessdate=5 October 2012 |publisher=CricketArchive}} # {{Cite web |title=The Home of CricketArchive |url=https://cricketarchive.com/Players/1/1472/all_teams.html |access-date=1 November 2022 |website=cricketarchive.com}} # {{cite book |last=Gikandi |first=Simon |year=2003 |title=Encyclopedia of African Literature |url=https://books.google.com/books?id=hKmCAgAAQBAJ |publisher=Routledge |isbn=9781134582235 |pages=491–492}} # {{cite news|url=https://www.newvision.co.ug/news/1527752/honouring-john-nagenda-wordsmith|title=Honouring John Nagenda, the wordsmith|newspaper=New Vision|first=Peter|last=Muli|date=23 September 2020|access-date=7 March 2023}} # {{cite news|url=https://www.newvision.co.ug/news/1527752/honouring-john-nagenda-wordsmith|title=Honouring John Nagenda, the wordsmith|newspaper=New Vision|first=Peter|last=Muli|date=23 September 2020|access-date=7 March 2023}} # {{cite news|url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/national/literary-icon-john-nagenda-dies-after-lengthy-illness-4146412|title=Literary icon, John Nagenda dies after lengthy illness|publisher=NTV|date=4 March 2023|access-date=6 March 2023|archive-date=14 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314213946/https://www.ntv.co.ug/ug/news/national/literary-icon-john-nagenda-dies-after-lengthy-illness-4146412|url-status=dead}} # {{cite news|url=https://www.newvision.co.ug/news/1336943/nrm-struggle-unfolded-nairobi|title=How the NRM struggle unfolded in Nairobi|newspaper=New Vision|date=25 January 2014|access-date=6 March 2023|first=Elvis|last=Basudde}} # {{cite news|url=https://ugandaupdatenews.com/nagenda-the-legend-who-cemented-kabaka-museveni-ties/|title=Nagenda the Legend who cemented Kabaka – Museveni ties|newspaper=Uganda Update|date=4 March 2023|access-date=7 March 2023}} # {{cite journal |last=Quinn |first=Joanna R. |year=2004 |title=Constraints: The Un-Doing of the Ugandan Truth Commission |journal=Human Rights Quarterly |volume=26 |issue=2 |pages=401–427 |doi=10.1353/hrq.2004.0024 |s2cid=144493124}} # {{cite news|url=https://www.observer.ug/news-headlines/10565-release-anti-museveni-book-urges-nagenda|title=Release 'anti-Museveni' book, urges Nagenda|first=Gaaki|last=Kigambo|newspaper=[[The Observer (Uganda)|The Observer]]|date=17 October 2010|accessdate=6 March 2023|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306145551/https://www.observer.ug/news-headlines/10565-release-anti-museveni-book-urges-nagenda|url-status=dead}} # {{cite news|url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=15012:nagenda-m|title=Nagenda, Museveni secrets revealed, how Wikileaks caused fallout|newspaper=Observer|date=11 September 2011|access-date=7 March 2023|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307015905/https://www.observer.ug/component/content/article?id=15012:nagenda-m|url-status=dead}} {{East Africa Squad 1975 Cricket World Cup}}{{Authority control}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] cwgkn2iruefbd6xv66jxhtrfq8xb0l3 Uganda Christian University 0 11573 69120 39961 2026-08-20T07:50:45Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69120 wikitext text/x-wiki   '''Uganda Christian University''' (UCU) yunivasite y'obwannannyini eyatandikibwawo ekkanisa era nga eddukanyizibwa [[:en:Church_of_Uganda|ekkanisa ya Uganda]] . Ye Yunivasite y'obwannannyini eyasooka mu Uganda okuweebwa ebbaluwa ekkakasa okubeera Yunivasite okuva mu [[:en:Government_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda]] . <ref name="3R">Campus Times (16 May 2013).</ref> == Ekifo w'esangibwa == Ekibangirizi kya UCU ekikulu, nga [https://ucu.ac.ug/why-ucu/#:~:text=Uganda%20Christian%20University%20has%20attracted,the%20country%20and%20multiple%20countries. kirimu abayizi nga 15,000], kiri mu kibuga [[:en:Mukono|Mukono]], kilomita 25 (16 mi), okuva ku luguudo mwasanjala, mu Buvanjuba bw'ekibuga ekikulu ekya [[:en:Uganda|Uganda]], [[:en:Kampala|Kampala]], ku luguudo oluva e [[:en:Kampala-Jinja_Highway|Kampala-Jinja Highway]] . <ref name="4R">Globefeed.com (22 March 2020).</ref> Ebiwandiiko by'endagiriro z'ekibangirizi ekikulu ziri 0°21'27.0"N, 32°44'29.0"E (Latitude:0.357500; Longitude:32.741389). <ref name="5R">https://www.google.com/maps/place/0%C2%B021'27.0%22N+32%C2%B044'29.0%22E/@0.3572964,32.7419861,785m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.3575!4d32.7413889</ref> Bishop Barham University College ly'ebbanguliro elikolera wansi wa UCU, nga lirina abayizi nga 1,500, elisangibwa mu kibuga [[:en:Kabale|Kabale]], nga liri mu kilommit 420 (261 mi), okuva ku luguudo mwasanjala mu Bukiikaddyobugwanjuba bwa Kampala. <ref name="6R">Job Namanya (13 October 2017).</ref> Ababanguliro amalala agali wansi wa UCU mulimu Mbale Campus, eri e [[:en:Mbale|Mbale]], ne UCU Arua Campus, eri mu [[:en:Arua|Arua]] ne [https://ucu.ac.ug/ucu-kagando-university-college-inaugurated-as-graduates-urged-to-uphold-integrity-and-professionalism/ UCU Kagando University College (UCU KUC) esangibwa e Kagando, Kasese] . Mu 2019 okuzimba kampasi ey’okutaano ey’enkalakkalira mu Kampala kwatandika, mu kitundu ky’e [[:en:Mengo,_Uganda|Mengo]], ku mabbali g’oluguudo lwa Musajja Alumbwa. <ref name="7R">Uganda Christian University (March 2020).</ref> == Ensibuko Y'ayo == UCU yatandikibwawo mu 1997 nga yatandikigwa ekkanisa ya [[:en:Anglican_Church|Anglican Church]] of Uganda okuva mu seminariyo enkulu ey’eby’eddiini eya Bishop Tucker Theological College, eyatandikibwawo mu 1913 era n’etuumibwa erinnya ly’omulabirizi omuminsani omutandisi [[:en:Alfred_Robert_Tucker|Alfred Robert Tucker]] . <ref name="8R">Uganda Christian University (March 2020).</ref> == Abakulu abatwala Yunivasite eno == Cansala wa UCU ye [[:en:Archbishop_of_Uganda|Ssaabalabirizi wa Uganda]], mu kiseera kino [[:en:Stephen_Kaziimba|Stephen Kaziimba]], okuva mu Gwokusatu 2020. <ref name="9R">Jessica Sabano (21 March 2020).</ref> Olukangagga wamanga lulaga abakulembeze ba yunivasite eno okuva lwe yatandikibwawo, mu 1997. {| class="wikitable sortable" style="margin: 0.5em auto" |+Abakulu abatwala Uganda Christian University ! Eddaala ! Ssenkulu ! Okuva ! Okutuusa ! Ebiwandiiko |- | 1. 1. | [[:en:Livingstone_Mpalanyi_Nkoyoyo|Livingstone Mpalanyi Nkoyoyo]] | 1997 | 2004 | <ref name="9R">{{Cite web |last=Jessica Sabano |date=21 March 2020 |title=Archbishop Kaziimba Installed As New UCU Chancellor |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Archbishop-Kaziimba-installed-new-UCU-Chancellor/688334-5499752-7sxac2z/index.html |access-date=22 March 2020 |place=Kampala}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">Jessica Sabano (21 March 2020). </cite></ref> |- | 2. 2. | [[:en:Henry_Luke_Orombi|Henry Luke Orombi]] | 2004 | 2012 | <ref name="9R" /> |- | 3. 3. | [[:en:Stanley_Ntagali|Stanley Ntagali]] | 2012 | 2020 | <ref name="9R" /> <ref name="10R">Henry Nsubuga and Cecilia Okoth (5 July 2013).</ref> |- | 4. 4. | '''[[:en:Stephen_Kaziimba|Stephen Kaziimba]]''' | 2020 |{{center|[[Incumbent]]}} | <ref name="9R" /> |- |} == Omumyuka wa Ssenkulu == Omumyuka wa Cansala eyasooka, Stephen Noll, yatuuzibwa mu 2000. Ye Musumba Omumerica, omukugu mu by’eddiini era omuminsani. Yayambako UCU okufuna ebbaluwa ebakkakasa okubeera Yunivasite okuva mu gavumenti mu 2004, nga ye yasooka mu Uganda. Ekisanja kya Noll ng'omumyuka wa Cansala kyakoma mu 2010. <ref name="11R">Administrator (25 October 2009).</ref> [[:en:John_Senyonyi|John Senyonyi]], omubuulizi w’enjiri era omukugu mu kubala, ye mumyuka wa Cansala wa UCU ow'okubiri. Yeegatta ku UCU ng’omusumba mu 2001. Yasituka n’afuuka omumyuka ow'okubiri owa Ssenkulu ow’ebyensimbi n’enzirukanya y’emirimu. Oluvannyuma, yafuuka omumyuka wa Cansala asooka avunaanyizibwa ku by'enkulaakulana n’enkolagana n’amawanga ag’ebweru, ekifo ng’ekyo ekyasooka mu yunivasite yonna eya Uganda. <ref name="12R">Watuwa Timbiti (2011).</ref> Nga 1 Ogwomwenda 2020, [[:en:Aaron_Mushengyezi|Aaron Mushengyezi]], [[:en:Linguist|omukugu mu nnimi]] era eyali akulira dipaatimenti y’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], yafuuka omumyuka wa Cansala ow'okusatu mu Uganda Christian University. == UCU leero == Wadde ng’abasomesa n’abayizi abasinga obungi Bannayuganda, UCU yasikiriza abayizi okuva mu mawanga amalala aga [[:en:African_Great_Lakes|African Great Lakes]] n’abakozi abawerako abava ebweru mu North America, Bulaaya, Australia, ne New Zealand. Enkolagana zino ez'ensi yonna kitundu ku byafaayo okuyita mu bibiina nga [[:en:Church_Mission_Society|Church Mission Society]] ate ekitundu n'enkolagana empya ekoleddwa wakati w'amakanisa aga [[:en:Anglican_Communion|Anglican Communion]] . <ref>Ward, Kevin (2011).</ref> == Amasomero, amatendekero n’edipaatimenti == [[File:UCU_Graduation_2006.jpg|thumb|Abayizi b'essomo ly'ebyempuliziganya erya Mass Communication ku matikkira ga Uganda Christian University (UCU) mu 2006 e Mukono]] Okuva mu Gwokusatu 2020, yunivasite eno egabanyizibwamu amasomero, abamabanguliro, n'edipaatimenti wammanga: <ref name="14R">Uganda Christian University (March 2020).</ref> # Essomero ly’amateeka # Essomero ly'obusawo erya UCU <ref name="Med">Businge, Conan (16 March 2018).</ref> # Ekitongole ky’ebyobulamu by’abantu, ba nnansi n’abazaalisa # Essomero ly'amannyo erya UCU # Ebbanguliro lya Sayansi w’ebyobulimi # Essomero lya Social Sciences # Essomero ly'ebyenjigiriza # Ebbanguliro lya Yinginiya, Dizayini ne Tekinologiya # Essomero ly’ebyobusuubuzi # Bishop Tucker School of Divinity and Theology # Essomero ly'ebyamawulire, emikutu gy'amawulire n'empuliziganya. <ref>https://web.archive.org/web/20200702170845/https://www.education.co.ug/2020/05/20/minica-chibita-journalism-studies-board/</ref> == Emirimu gy’etterekero ly’ebitabo == [[File:Hamu_Mukasa_Library.jpg|alt=Hamu Mukasa library|thumb|139x139px|Ekizimbe ky'etterekero ly'ebitabo ekya Hamu Mukasa]] [[File:Bishop_Tucker_Library.jpg|alt=Bishop Tucker Library|thumb|142x142px|Etterekero ly’ebitabo erya Bishop Tucker]] [[File:Church_of_Uganda_Archives.jpg|alt=Church of Uganda Archives|thumb|144x144px|Ekanisa ya Uganda Archives]] UCU erina [[:en:Libraries|amaterekero g’ebitabo]] abiri agasangibwa ku ttendekero ekkulu; nga mulimu etterekero ly’ebitabo erya [https://library.ucu.ac.ug/ Hamu Mukasa] erikola ng’etterekero ly’ebitabo ekkulu n’etterekero ly’ebitabo erya Bishop Tucker n'amatabi g’amaterekero g'ebitabo mu kampasi zonna n'amabanguliro agali wansi wa UCU omuli; mu Kampusi y'e Mengo, Kampala, Mbale ne Kabale. Waliwo n’etterekero ly’ebitabo omuterekebwa ebikadde erisangibwa ku ttendekero ekkulu. <ref>Libraries.org (19 May 2021).</ref> == Ebbanguliro ly’abasawo == Mu Gwokusatu 2016, olupapula lw’amawulire olwa ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]'' lwategeeza nti UCU n’[[:en:Mengo_Hospital|eddwaliro ly’e Mengo]] baali bateesa ku ky’okutandikawo essomero ly’obusawo erya UCU mu ddwaaliro lino. Tebalaga budde bwekinakolebwa mu. <ref>Nalubega, Leilah (19 March 2016).</ref> Nga 26 Ogwokubiri 2018, olukiiko oluvunanyizibwa ku misomo gy'awaggulu olwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|Uganda National Council for Higher Education]] lwawa yunivasite eno ebbaluwa eraga nti egenda kukkiriza emisomo gy’obusawo emipya esatu (a) [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|Bachelor of Medicine ne Bachelor of Surgery]], (b) [[:en:Bachelor_of_Dental_Surgery|Bachelor of Dental Surgery]] ne (c) [[:en:Public_health|Bachelor of Public Health]] . Emisomo gino esatu gyakusomesebwa mu [[:en:Uganda_Christian_University_School_of_Medicine|Uganda Christian University School of Medicine]], nga gy'atandiika mu Gwomunaana 2018. <ref name="Med">{{Cite web |last=Businge |first=Conan |date=16 March 2018 |title=Government okays two UCU medical courses |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1473393/government-okays-ucu-medical-courses |access-date=18 March 2018}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBusinge2018">Businge, Conan (16 March 2018). </cite></ref> == Abayizi abaaliwo abamanyikiddwa == [[File:Monuments_At_Uganda_Christian_University_(9).jpg|thumb|Ebijjukizo ku yunivasite e Mukono]] === Ekkanisa === * [[:en:Henry_Luke_Orombi|Henry Luke Orombi]], Ssaabalabirizi w' [[:en:Church_of_Uganda|ekkanisa ya Uganda]] ow'omusanvu, okuva mu 2004 okutuuka mu 2012. <ref name="9R"/> === Ebyobufuzi === * [[:en:Ronald_Kibuule|Ronald Kibuule]], Omubaka mu Paalamenti, Minisita omubeezi ow'ensonga z'amazzi okuva mu Gwomukaaga 2016 okutuuka mu Gwokutaano 2021 * [[:en:Evelyn_Anite|Evelyn Anite]], [[:en:Parliament_of_Uganda|Omubaka mu Paalamenti]], Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku bamusiga nsimbi okuva mu Gwomukaaga 2016 * [[:en:Alengot_Oromait|Alengot Oromait]], Omubaka mu Paalamenti akiikirira Essaza lye Usuk okuva mu 2012 okutuuka mu 2016. <ref name="18R">Hilary Heuler (21 September 2012).</ref> * [[:en:Daniel_Kidega|Daniel Kidega]] Sipiika ow'okuna ow'olukiiko lwa [[:en:East_African_Legislative_Assembly|East African Legislative Assembly]] . === Eby'emizannyo === * [[:en:Ivan_Lumanyika|Ivan Lumanyika]] omuzannyi wa nsero <ref name="19R">Ismail Dhakaba Kigongo (23 September 2014).</ref> * [[:en:Peace_Proscovia|Peace Proscovia]], omuzannyi wa netball omukugu, kaputeeni ku ttiimu ya Uganda National Netball Team. === Abalala === * [[:en:Grace_Akallo|Grace Akallo]], omulwanirizi w'eddembe ly'obuntu <ref name="20R">DeNeen L. Brown (10 May 2006).</ref> * [[:en:Joel_Okuyo_Atiku|Joel Okuyo Atiku]], muzannyi wa firimu era modo * [[:en:Uncle_Mark|Uncle Mark]], aka Agaba Mark, omukugu mu by'amawulire mu Uganda, munnakatemba era kalabaalaba w'omikolo == Abakulu b'amabanguliro == * Stephen Noll, omumyuka wa Cansala eyasooka owa UCU, 2000-2010 <ref name="21R">Peggy Noll (3 July 2013).</ref> <ref name="22R">Alex Taremwa (18 December 2015).</ref> * [[:en:John_Ntambirweki|John Ntambirweki]] yali asomesa mu ssomero ly’amateeka. * [[:en:John_Senyonyi|John Senyonyi]], Omusumba wa Yunivasite, 2001-2003. omumyuka wa Cansala ow'okubiri owa UCU okuva mu 2010 okutuuka mu 2020. * [[File:Monuments_At_Uganda_Christian_University_(10).jpg|thumb|267x267px| Ekijjukizo Ku Uganda Christian University]] [[:en:Keith_Sutton_(bishop)|Keith Sutton]], omusomesa mu ttendekero ly’eby’eddiini eryali liyitibwa Bishop Tucker mu kiseera ekyo, 1968-1973. * [[:en:Monica_Chibita|Monica Balya Chibita]], Pulofeesa era Diini w'ebbanguliro ly’ebyamawulire, emikutu gy’amawulire n’empuliziganya mu Uganda Christian University. <ref>https://web.archive.org/web/20200702214521/https://www.education.co.ug/2020/05/01/professor-monica-balya-chibita/</ref> <ref name="23R">The Independent (24 May 2019).</ref> == Laba ne == * [[:en:Education_in_Uganda|Eby'enjigiriza mu Uganda]] * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[:en:Ugandan_university_leaders|Abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] * [[:en:Mukono_Town|Mukono]] * [[:en:Church_of_Uganda|Ekkanisa ya Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20240611081051/https://ucu.ac.ug/ Uganda Christian University homepage] Byaterekebwa 2024-06-11 ku Wayback Machine * [http://allafrica.com/stories/201310310907.html UCU Celebrates 100 Years Since The Founding of Bishop Tucker Theological College In 1913] * [https://web.archive.org/web/20230425082634/http://thestandard.ucu.ac.ug/ The Standard - UCU's community newspaper] Byaterekebwa 2023-04-25 at the Wayback Machine * [http://campusbee.ug/ All the breaking stories and Hostel Buzz from UCU] {{Authority control}}{{Universities in Uganda}}{{Association of African Universities}}{{Mukono District}} [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] d05chqt7p8j23kh93t1p3hwskjiml1e Elizabeth Paula Napeyok 0 11577 69004 68558 2026-08-19T18:03:42Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69004 wikitext text/x-wiki {{ Databox }} '''Elizabeth Paula Napeyok''' (Yazaalibwa nga 24 Ogwekkumineebiri, 1988) [[Yuganda|Munnayuganda]] omubaka wa Gavumenti akola nga Akiikirira Uganda mu Italy.<ref>{{Cite web |title=Ambassador of the Republic of Uganda Presents Credentials to the President of the Republic |url=https://www.predsjednik.hr/en/news/ambassador-of-the-republic-of-uganda-presents-credentials-to-the-president-of-the-republic/ |access-date=2025-04-14 |website=President of the Republic of Croatia - Zoran Milanović |language=en-US}}</ref> Ye mukiise w'eggwanga ow'enkalakkalira mu Kitongole ky'Emmere n'ebyobulimi,ekya [[Food and Agriculture Organization]], ekya [[World Food Programme]], ne [[International Fund for Agricultural Development]].<ref name=":0">{{Cite web |title=H. E. Amb. Elizabeth Paula Napeyok, Head of Mission and Permanent Representative to FAO, WFP & IFAD |url=https://rome.mofa.go.ug/leadership/he-amb-elizabeth-paula-napeyok-head-mission-and-permanent-representative-fao-wfp-ifad |access-date=2025-04-14 |website=rome.mofa.go.ug}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Napeyok yazaalibwa Kangole era naakuguka mu mulimu gw'ebyenjigiriza, era yabunyisa okumanya kwe mu kusomesa abawala mu Uganda.<ref>{{Cite web |title=Novosti Press |url=https://www.unizg.hr/fileadmin/rektorat/Novosti_press/Vijesti_velike/Rektorat_dogadanja_2021/Ambassador_Napeyok_-_Biography_PDF.pdf}}</ref> == Ebyafaayo by'okusoma kwe == * '''Dipuloma mu by’enjigiriza (Olungereza/Geography):''' Yagifuna mu 1976 okuva mu National Teachers’ College Kyambogo (kati [[Yunivasite y'e Kyambogo|Kyambogo University]]). * '''Diguli essoka eya BA (Hons) mu Sociology/Social Administration:''' Yagifuna mu 1988 okuva mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] mu [[Kampala]] . <ref>{{Cite web |title=Singapore / Uganda / Presentation of Credentials, 25 June 2015 |url=https://www.modernghana.com/news/625902/singapore-uganda-presentation-of-credentials-25-june-20.html |access-date=2025-12-16 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> Nga tannagenda mu yunivasite, yamaliriza emisomo gye egya O-Level (East African Certificate of Education) e [[Gulu]], [[Yuganda|Uganda]], mu 1972. Olugendo lwe olw’ebyenjigiriza lwassaawo omusingi gw’omulimu gwe ogwasooka ng’omusomesa era omuwi w’amagezi ku nkulaakulana nga tannadda mu buweereza bw’abakungu. == Emirimu gye == '''Entandikwa y'Emyaka gya 1970–Emyaka gya 1990 nga: Ekisaawe ky’ebyenjigiriza''' Napeyok obulamu bwe obw'ekikugu yabutandikira mu busomesa bwa siniya mu [[Northern Region, Uganda|Bukiikakkono bwa Uganda]] . Emirimu gye mu by’enjigiriza mwalimu: * Okusomesa ku ssomero lya Kangole Girls Secondary School. * Okulinnya eddaala okutuuka ku buvunaanyizibwa bw'omukulu w'essomero. * Ng’aweereza ng’omuwandiisi w’omumyuka w'ebyenjigiriza mu disitulikiti okuva mu 1985. '''1991–2004: Okwebuuzibwako ku by'enkulaakulana''' Okumala emyaka egisukka mu kkumi, Napeyok yakola ng’omuwi w’amagezi ku by'enkulaakulana. Mu kifo kino, yakolagana ne [[Ugandan government|gavumenti ya Uganda]], ebitongole wansi w’ekitongole [[Lisangá lya Bikólo bya Molɔ́ngɔ́|ky’amawanga amagatte]] ebiwerako, n’ebibiina by’ensi yonna ebiyamba abantu. Essira yalissa ku nkulaakulana z’ebitundu n’ensonga z’obuntubulamu. '''2004–Kati: Empeereza y’abakungu''' Napeyok yeegatta ku minisitule ya Uganda ey’ensonga z’ebweru, gy’abadde mu bifo by’ababaka ebikulu ebiwerako: '''- Omubaka wa Bufalansa, Cuba, ne Buyindi:''' Okusooka okuteekebwa mu bifo eby’obubaka mwalimu okuweereza ng’Omubaka wa Uganda mu [[Cuba]] ne [[Bufalansa]], n’okubeera Kaminsona Omukulu mu [[India|Buyindi]] . '''- Omulimu gw’akola mu kiseera kino (okuva mu 2017): Omubaka mu [[Yitale]] :''' Mu kiseera kino ali mu kifo kino, era abeera mu kibuga [[Rome]]. '''- Omukiise ow’enkalakkalira mu bitongole by’ekibiina [[Lisangá lya Bikólo bya Molɔ́ngɔ́|ky’amawanga amagatte]] :''' Mu kiseera kye kimu n’omulimu gwe ogw’okubeera Omubaka mu [[Yitale]], ye mukiise ow’enkalakkalira wa [[Yuganda|Uganda]] mu bitongole [[Lisangá lya Bikólo bya Molɔ́ngɔ́|by’amawanga amagatte]] ebisatu eby’emmere ebisangibwa e [[Rome]]: * [[:en:Food_and_Agriculture_Organization|Food and Agriculture Organization (FAO)]] * [[:en:World_Food_Programme|World Food Programme (WFP)]] * [[:en:International_Fund_for_Agricultural_Development|International Fund for Agricultural Development (IFAD)]] '''Omubaka atali mutuuze:''' Obunene bw’emirimu gye mu kiseera kino era butwala amawanga nga [[Serbia]] ne [[Cyprus]], gy’aweereza ng’omubaka atali mutuuze/Kamisona omukulu okutumbula enkolagana y’amawanga gombi n’ebyobusuubuzi. == Awaadi ze n'okusiimibwa == Mu 2013, Napeyok yalondebwa ku bwa Kaminsona wa Uganda mu Buyindi.<ref>{{Cite news|date=2013-12-16|title=Envoys of five nations present credentials to President Pranab Mukherjee|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/envoys-of-five-nations-present-credentials-to-president-pranab-mukherjee/articleshow/27479045.cms?from=mdr|access-date=2025-04-29|work=The Economic Times|issn=0013-0389}}</ref> Napeyok yakkirizibwa nga Her Excellency mu 2017 Gavumenti ya Uganda.<ref>{{Cite web |title=Embassy of the Republic of Uganda in Italy |url=https://easydiplomacy.com/en/ambasciate-straniere/embassy-of-uganda-in-italy/ |access-date=2025-04-14 |website=EasyDiplomacy |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Elizabeth Paula Napeyok - State House Uganda |url=https://statehouse.go.ug/tag/elizabeth-paula-napeyok/ |access-date=2025-04-14 |language=en-US |archive-date=2025-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113035632/https://statehouse.go.ug/tag/elizabeth-paula-napeyok/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> Ambasada awa obuwagizi eri bamusigansimbi ab’ensi yonna ne Bannayuganda abali mu nsi endala okuzuula emikisa gy’okusiga ensimbi okutumbula ebyenfuna.<ref>{{Cite web |title=HER EXCELLENCY AMBASSADOR ELIZABETH PAULA NAPEYOK MEETING WITH POBIC ASSOCIATION AND THE TOP MANAGEMENT OF THE GIANNINA GASLINI PAEDIATRIC HOSPITAL GENOVA, ITALY, 12 TH JULY, 2024. {{!}} Embassy of the Republic of Uganda |url=https://rome.mofa.go.ug/article/her-excellency-ambassador-elizabeth-paula-napeyok-meeting-pobic-association-and-top |access-date=2025-04-14 |website=rome.mofa.go.ug}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ugandan Diaspora urged to invest back home |url=https://www.newvision.co.ug/news/1505934/ugandan-diaspora-urged-invest-home |access-date=2025-04-14 |website=New Vision}}</ref> Napeyok abadde asiimibwa olw’ebintu by’akoledde ne awaadi okuva ewa Pulezidenti bbiri: emu olw’omulimu gwe yakola mu kutumbula ebyenjigiriza by’abawala ate endala olw’okutumbula okutunda ebintu ebweru w’eggwanga. == <small>Obulamu bwe obw’omunda</small> == Elizabeth Paula Napeyok maama w’abaana babiri. == Laba ne == * [[Joy Ruth Acheng]] * [[Palamenti ya Uganda|Parliarment of Uganda]] == Ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Ababaka ba Uganda ebweru]] [[Category:Abakungu mu kitongole kya Food and Agriculture Organization]] [[Category:Ababaka ba Uganda ebweru abakazi]] [[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi ab'Ekyasa kyabirimwekimu]] [[Category:Abazaale ba 1958]] [[Category:Abaasomerako ku Makerere University]] [[Category:Abaasomerako ku Kyambogo University]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] a4r3v4vasmzzd7us5rckriwd4t5dh93 Uganda Martyrs University 0 11585 69133 40248 2026-08-20T07:50:51Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69133 wikitext text/x-wiki   '''Uganda Martyrs University''' (UMU) [[:en:University|Yunivasite]] ya bwannannyini eyeegattira mu [[:en:Roman_Catholicism_in_Uganda|kkanisa ya Roman Catholic Church mu Uganda]] . Yunivasite eno ya b'olukiiko lwa ba Episcopal Conference of the Catholic Bishops of Uganda. <ref>{{Cite web |last=Uganda Martyrs University |title=At a Glance |url=https://umu.ac.ug/ |access-date=29 May 2021 |website=Uganda Martyrs University}}</ref> Lirina layisinsi okuva mu kitongole ekivunaanyizibwa ku misomo gy'awaggule ekya [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|Uganda National Council for Higher Education]] . <ref>UNCHE.</ref> UMU erimu amabanguliro musanvu, amattendekero abbiri, Kampasi mukaaga, Dipaatimenti mwenda, n’amasomero asatu. Bwe ly'atuukira mu Gwokusatu 2022, abayizi bonna awamu bali 4,632. <ref>Uganda Martyrs University (18 March 2022).</ref> Ku bano, abayizi nga 1,500 baali basula okumpi, ate kumpi abayizi 3,000 baali bawandiisiddwa mu pulogulaamu za UMU ez’okuyigira ewala. Omuwendo gw’abakozi gwali gusukka mu 400. == Endagiriro w'elisangibwa == Ekibangirizi kya UMU ekikulu kiri [[:en:Nkozi|Nkozi]] mu [[:en:Mpigi_District|Disitulikiti y’e Mpigi]], mu [[:en:Central_Region,_Uganda|kitundu ky'Omumasekkati ga Uganda]] kilommita 85 (53 mi) okuva ku luguudo mu Bukiikaddyobwobuggwanjuba bwa [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu ggwanga eryo. <ref name="Distance">https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Uganda+Martyrs+University+Nkozi,+Dinning+Hall/@0.1743905,32.0177216,10z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177d601f690fd553:0x71262b3042ac592!2m2!1d32.0133167!2d0.0025683!3e0</ref> Ebibalo by'endagiriro za Kampusi eno biri 0°00'13.0"N, 32°00'52.0"E (Latitude:0.003611; Longitude:32.014444). <ref>https://www.google.com/maps/place/0%C2%B000'13.0%22N+32%C2%B000'52.0%22E/@-0.003952,32.0118165,4256m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x34663cd6ce30866e!8m2!3d0.0036111!4d32.0144444?hl=en</ref> == Ebyafaayo == UMU yatandikibwawo mu Gwekkumi 1993 nga yatandiika n'abayizi 84 ne dipaatienti z’ebyenjigiriza bibiri: Institute of Ethics & Development Studies ne Faculty of Business Administration & Management. <ref>UMU.</ref> Ku matikkira ga yunivasite eno og’omulundi ogwa 24 nga 8 Ogwekkuminogumu 2018, abayizi 2040 be batikkiddwa mu satifikeeti, dipuloma, diguli, diguli ey'okubiri ne PhD. Omumyuka wa Cansala yategeeza abo abaaliwo nti emisomo emipya 17 gye gyali gitandikiddwawo, okwali [[:en:Bachelor_of_Journalism|Bachelor of Journalism]] ne [[:en:Education|Bachelor of Inclusive Education]], nga gino gyaweze omuwendo gw’amasomo agasomesebwa 136. Ebbanguliro ly'aba yinginiya mu kampasi y'e Fort Portal, mu Buggwanjuba bwa Uganda, nalyo lyalangirirwa nti lugguddwa. <ref name="6R">Mazinga, Mathias (10 November 2018).</ref> [[:en:Raphael_p'Mony_Wokorach|Raphael p'Mony Wokorach]] ye Ssentebe omuggya ow'olukiiko olufuzi olwa UMU ng'adda mu bigere bya [[:en:Sanctus_Lino_Wanok|Sanctus Lino Wanok]] eyaweereza okumala emyaka 8. Mu Gwomukaaga 2023, yalangirirwa mu lujjudde ku Pope Paul Memorial Hotel e [[:en:Lubaga|Rubaga]] . <ref>https://www.newvision.co.ug/category/education/bishop-wokorach-takes-umu-governing-council-c-NV_164374</ref> == Kampazi zaayo endala == Okuva mu Gwekkuminogumu 2018, UMU yasobola okubeezaawo kampasi mu bifo bino wammanga: * Kampasi enkulu: Eri [[:en:Nkozi|Nkozi]] kilommita 82 (51 mi) mu Bukiikaddyobwobuggwanjuba bwa Kampala, ku luguudo wakati wa Kampala ne Masaka. Kampasi eno erimu ebizimbe ebisulwamu omuli Onyango, Haflet, Carabine, Mukasa n'ebirala. * Masaka Kampasi: Mu [[:en:Masaka|kibuga Masaka]], Kilommita 119 (74 mi) ku luguudo oluva mu Bukiikaddyobwobuggwanjuba bwa Kampala. Yatandikibwa mu 2005 ng’ekifo ekikwanaganya pulogulaamu za UMU ez’okusomesa abayizi abasomera ewala kyokka ne kifuulibwa kampasi mu 2007. <ref>https://web.archive.org/web/20170526092730/http://www.umu.ac.ug/index.php/masaka-campus/</ref> * Lubaga Kampasi: E [[:en:Lubaga|Lubaga]], mu [[:en:Lubaga_Division|Divizoni y'e Lubaga]] ku nsalo z’ekibuga Kampala ku yiika 3 (1.2 ha) ez’ettaka. Kampasi eno erimu essomero lya Diplomacy. <ref name="Opening">Al Mahdi Ssenkabirwa (30 November 2009).</ref> * Nsambya Kampasi: Mu kibangirizi ky’eddwaliro lya [[:en:St._Francis_Hospital_Nsambya|St. Francis Hospital Nsambya]], ku [[:en:Nsambya|lusozi Nsambya]] mu [[:en:Makindye_Division|Divizoni y’e Makindye]] mu Bugwanjuba bwa Kampala. Kampasi eno eliko essomero lya elibangula abasawo erya [[:en:Uganda_Martyrs_University_School_of_Medicine|Uganda Martyrs University School of Medicine]] nga mu 2010, lyatandika okugaba diguli mu by'obusawo eya [[:en:Master_of_Medicine|Master of Medicine]] mu [[:en:General_surgery|kulongoosa omubiri gwonna]], okulongoosa abakyala b'embuto n'okubajjanjaba [[:en:Obstetrics_&_gynecology|obstetrics & gynecology]],obujjajabi bw'eddagala mu bantu abakulu awatali kulongoosa([[:en:Internal_medicine|internal medicine]]), n'obujjanjabi bw'abaana ([[:en:Pediatrics|pediatrics]]) . <ref>Ssenkabirwa, Al Mahdi (5 April 2010).</ref> * Kabale Kampasi: Mu kibuga [[:en:Kabale|Kabale]] mu Bukiikaddyobwobuggwanjuba bwa Uganda . * Moyo Kampasi: Mu kibuga ky'e [[:en:Moyo_Town|Moyo]] mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|kitundu ky'e Bukiikakkono]], okumpi n’ensalo ya [[:en:South_Sudan|South Sudan]] . * Mbale Kampasi: Mu kibuga ky'e [[:en:Mbale|Mbale]], mu [[:en:Eastern_Region,_Uganda|kitundu ky'e Buvanjuba]], kumpi n' [[:en:Mount_Elgon|olusozi Elgon]] . <ref name="Opening" /> * Mbarara Kampasi: <ref>UMU.</ref> Esangibwa ku lusozi Nyamitanga, mu kibuga ky'e [[:en:Mbarara|Mbarara]], mu [[:en:Western_Region,_Uganda|kitundu ky’Obuggwanjuba]] bwa Uganda, kilommita 270 (170 mi)okuva ku luguudo mwasanjala mu Buggwanjuba bwa Kampala. <ref>http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Mbarara%2C%20Western%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJm7N0nQ-8fRcR7G9r2T2QOEU&dt2=ChIJ49OcDbIb2RkRGcUA7OoNOog</ref> * Lira Kampasi: Mu kibuga kye [[:en:Lira,_Uganda|Lira]] mu kitundu ky'e Bukiikakkono kilommita 320 (200 mi) okuva ku luguudo mwasanjala mu Bukiikakkono bwa Kampala. <ref>http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Lira%2C%20Northern%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJm7N0nQ-8fRcR7G9r2T2QOEU&dt2=ChIJD4MBzJ-wcBcRlyfrgw_T_N0</ref> * [[File:Uganda_Martyrs_University_Fort_Portal_Campus.jpg|thumb| Yunivasite y'abajulizi ba Uganda Fort Portal Campus]] Kabarole Kampasi: Mu kibuga ky'e [[:en:Fort_Portal|Fort Portal]], mu [[:en:Western_Region,_Uganda|kitundu ky'e Buggwanjuba]] bwa Uganda kilommita 300 (186 mi) okuva ku luguudo mwasanjala mu Buggwanjuba bwa Kampala. <ref>Globefeed.com (10 November 2018).</ref> Ebbanguliro ly'aba Yinginiya. <ref name="6R">Mazinga, Mathias (10 November 2018).</ref> == Abayizi abatikkirwa era abamanyikiddwa n' abaddukanya amasomero mu Yunivasite eno == * [[:en:David_Burrell|David Burrell]], Omufaaza okuva mu [[:en:Congregation_of_Holy_Cross|Congregation of Holy Cross]], Omusomesa w’Eby’eddiini n’Empisa Ebigeraageranyizibwa * [[:en:Paul_D'Arbela|Paul D'Arbela]], muyizi okuva mu ssomero elibangula abasawo erya [[:en:Fellow_of_the_Royal_College_of_Physicians|Royal College of Physicians]], Diini w'emisomo egy'ennyongereza ku bbanguliro ly'abasawo erya [[:en:Uganda_Martyrs_University_School_of_Medicine|Maama Kevin Postgraduate Medical School]] * [https://web.archive.org/web/20231207163948/https://umu.ac.ug/uganda-martyrs-university-gets-new-vc/#:~:text=The%20Directorate%20of%20Human%20Resources,1st%20of%20December%2C%202021. Patrick Edrin Kyamanywa] Byaterekebwa , Omumyuka wa Cansala okuva mu 2021 * [[:en:John_Maviiri|John Maviiri]], Omumyuka wa Cansala okuva mu 2015-2021 * [[:en:Charles_Olweny|Charles Olweny]], Omumyuka wa Cansala, 2006-2015 * Prof [https://etd.uwc.ac.za/handle/11394/1669 Otaala, Laura Ariko]Ettendekero ly'ebyennimi. * [[:en:Jovia_Mutesi|Jovia Mutesi]] [[:en:Inhebantu_of_Busoga|Inhebantu wa Busoga]] mu [[:en:Busoga|Busoga]] . == Ebitundu by’ebyenjigiriza == === Amabanguliro, amasomero, amatendekero === Uganda Martyrs University erimu bino wammanga: # Ebbanguliro ly’ebyobulimi. # Ebbanguliro elitendeka eby’okuddukanya emirimu. # Ebbanguliro ly’ebyenjigiriza. # Ebbanguliro ly’Ebyobulamu. # Ebbanguliro ya Sayansi. # Ebbanguliro ly'ebyokuzimba. # Ebbanguliro ly'aba Yinginiya ne Sayansi akozesebwa. # Ettendekero ky’Empisa. # Ettendekero ly'ebye nnimi n’ebyempuliziganya. # Essomero lya Diguli esooka ey'omulundi ogw'okubiri mu busawo ey'ennyongereza erya Maama Kevin # Essomero ly’ebyemikono ne ssaayansi w’embeera z’abantu. # Essomero lya Diguli esooka ey'omulundi ogw'okubiri mu kunoonyereza. === Dipaatimenti endala === * [http://library.umu.ac.ug/ Ekitongole ky’etterekero ly’ebitabo] == Laba ne == * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[:en:Nkozi_Hospital|Eddwaaliro lye Nkozi]] * [[:en:Nsambya_Hospital|Eddwaaliro lye Nsambya]] * [[:en:Charles_Olweny|Charles Olweny]] * [[:en:Education_in_Uganda|Eby'enjigiriza mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia ==   * [http://www.umu.ac.ug/ Uganda Martyrs University Official Website] * [http://newvision.co.ug/D/8/19/713041/Charles%20Olweny UMU Plans New Academic Courses]  * [http://newvision.co.ug/D/9/183/682167/Charles%20Olweny UMU Is Voting Member of Association of African Universities]  * [http://www.newvision.co.ug/news/194-blog-uganda-s-higher-education-chocking.aspx Uganda’s Higher Education Chocking] * [https://www.google.com/maps/@0.0017913,32.0142553,2635m/data=!3m1!1e3 Google Maps - UMU aerial view] {{Authority control}}{{Universities in Uganda}}{{Association of African Universities}}{{Mpigi District}} [[Category:Mpigi (disitulikit)]] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] jevpucqnmrb5yn2ig6ab46m2netrozx Samson Kasumba 0 11593 69027 54092 2026-08-19T18:03:50Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69027 wikitext text/x-wiki    '''Samson Kasumba''' [[:en:Ugandan|munnayuganda]] omusumba, omusomi w’amawulire alina pulogulaamu kwaweereza. Akola ne ttivvi ya [[NBS Television (Uganda)|NBS]] . <ref>{{Cite web |date=2020-04-21 |title=Samson Kasumba Brief Biography |url=https://www.latestnewssouthafrica.com/2020/04/21/ssamson-kasumba/ |access-date=2020-06-27 |website=Latest News In South Africa Today |language=en-US |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629075130/https://www.latestnewssouthafrica.com/2020/04/21/ssamson-kasumba/ |url-status=dead }}</ref> == Obuto bwe n’okusoma == Kasumba yasomera mu Kireka SDA Primary School nga tannakyusibwa n’amaliriza pulayimale ye ku Nakasero Primary School. Yagenda e Kyambogo College School okufuna [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|satifikeeti ye ey'obuyigirize eya Uganda]], oluvannyuma yagenda ku Kololo High School okufuna [[Uganda Advanced Certificate of Education|satifikeeti ye ey'ebyenjigiriza eya Uganda Advanced]] . Yayingira okufuna dipulooma mu by'emikono n'okukola dizayini ku [[:en:Nkumba_University|yunivasite y'e Nkumba]] . Oluvannyuma yaddayo mu yunivasite y’emu okufuna ddiguli ye. Nga tannamaliriza diguli eyo, yalekawo kkoosi eyo gyeyali akola n’agenda okusoma diguli mu by’eddiini ku [[Bugema University]], ng’agenderera okusoma Katonda obuyinza bwe, amannyi ge eri ensi abantu n'ebintu byonna byeyatonda wamu n’okukola okuyitibwa okw’obwakatonda okusumba ebibiina. Kyokka bwe yali e Bugema abasomesa ba DVC ku yunivasite eno baazuula obusobozi bwe n’okwagala ennyo ennimi za Baibuli (Oluyonaani n’Olwebbulaniya), ekyamuwaliriza okukyusa ekkubo lye okuva mu busumba bw’amakanisa, ne kimuggulirawo ekkubo eppya mu by’ensoma. Eno y’engeri gye yayungibwa ku sikaala y'abayizi abaddugavu eya African Students’ Scholarship fund okusoma diguli eyookubiri ku [[:en:University_of_Wales_Lampeter|University of Wales Lampeter]] . omuwabuzi we mu by'okusoma owa ddiguli ey'okubbiri eya master’s degree yawaliriza Kasumba okweyongerayo n’afuna diguli eyookubiri (PhD); wabula yalemesebwa olw’ebyensimbi. Yawalirizibwa okukomawo mu ggwanga lye okusomesa eby’eddiini ku yunivasite y’e Bugema. Oluvannyuma yayimirizibwa olw’endowooza ze ezaali zaawukana ku nzikiriza ye ey’Abadiventi ey’olunaku olw’omusanvu. <ref>{{Cite web |last=Baike |first=Prisca |title=Samson Kasumba talks about that accent and being a pastor |url=https://observer.ug/lifestyle/52164-samson-kasumba-talks-about-that-accent-and-being-a-pastor |access-date=2020-06-27 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> == Eby'emirimu bye == Kasumba yatandikka emirimu mu 1996 butereevu nga yakava mu yunivasite okwegatta ku ''Selected Reminiscences of President [[Yoweri Museveni]]'', magazini efuluma buli luvannyuma lwa myezi essatu. Yatandikka bizinensi z’obwannannyini, ng’akolera ku luguudo lwa Nasser Road ne Johnson Street. Yakolanga emirimu ebbiri okuli ogw'okubeera maneja wa Jeremy Car Wash, ne Monitor FM nga omukozi waayo owa ''Gospel Show'' . Yakolako ng’omusomesa ku yunivasite y’e Bugema era nakolako obwa nakyewa mu kibiina ekigatta amadiini ag'enjawulo ekya Interreligious Council of Uganda nga tannadda mu kibiina kye kimu okukulira ebyempuliziganya. <ref>{{Cite web |last=Lugaaju |first=Godfrey |date=2016-11-12 |title=A lot more than meets the eye |url=https://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/-more-than-meets-eye/689842-3448828-2kbepsz/index.html |access-date=2020-06-27 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref> Yali akola ne Urban TV Uganda nga tanaba kwegatta ku NBS Television mu 2016. <ref>{{Cite web |date=2016-08-09 |title=A big catch for Urban TV's Samson Kasumba as he switches to NBS TV |url=https://www.matookerepublic.com/2016/08/09/a-big-catch-for-urban-tvs-samson-kasumba-as-he-switches-to-nbs-tv/ |access-date=2020-06-27 |website=Matooke Republic |language=en-US |archive-date=2020-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628092418/https://www.matookerepublic.com/2016/08/09/a-big-catch-for-urban-tvs-samson-kasumba-as-he-switches-to-nbs-tv/ |url-status=dead }}</ref> Yali omu ku baali basasanya omulamwa gwa Topowa ogwaleetebwa ekibiina kya CCEDU, ekibiina ekyali kimanyisa abantu ku ddembe lyaabwe mu kulonda kwa bonna okwa 2016. <ref>{{Cite web |title=CCEDU Evaluates Its Topowa Campaign |url=https://www.fhri.or.ug/index.php/pages/whats-new/item/97-ccedu-evaluates-its-topowa-campaign |access-date=2020-06-27 |website=www.fhri.or.ug |language=en-gb |archive-date=2020-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627062852/https://www.fhri.or.ug/index.php/pages/whats-new/item/97-ccedu-evaluates-its-topowa-campaign |url-status=dead }}</ref> Kasumba yakwatibwa ku bigambibwa nti yatyoboola ebiragiro bya gavumenti eby'okukomya okusasaana kw'ekirwadde kya [[:en:COVID-19|COVID-19]] . <ref>{{Cite web |last=klasun_admin |title=NBS TV journalist Samson Kasumba arrested, home searched {{!}} Kampala Sun |url=https://kampalasun.co.ug/2020/04/21/nbs-tv-journalist-samson-kasumba-arrested-home-searched/ |access-date=2020-06-27 |language=en-US |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629022700/https://kampalasun.co.ug/2020/04/21/nbs-tv-journalist-samson-kasumba-arrested-home-searched/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2020-04-21 |title=Breaking: NBS TV's Samson Kasumba arrested |url=https://nilepost.co.ug/2020/04/21/breaking-nbs-tvs-samson-kasumba-arrested/ |access-date=2020-06-27 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref> == Ebiwandiiko ebikozeseddwa == {{Reflist}}  [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 0xnmycteencclu9z78108anrh1j4ikw Yunivasite ya Kyambogo 0 11597 69115 40118 2026-08-20T07:50:43Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69115 wikitext text/x-wiki   '''Kyambogo University''' (KYU) [[:en:Public_university|yunivasite ya gavumenti]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . Y'emu ku Yunivasite ezisinga obunene era ez'ekitiibwa mu Uganda era y'emu ku yunivasite za gavumenti omunaana saako n'amatendekero agagaba diguli mu ggwanga nga zitambula n'omubala ogusoma nti , "Okumanya n'Obukugu mu Buweereza." == Ebyafaayo == [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] f75rjdlvaenavcifbdgpskqrgw2eold Yunivasite y'e Kyambogo 0 11599 69111 61662 2026-08-20T07:44:53Z Ssemmanda will 3837 removed [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69111 wikitext text/x-wiki   '''Kyambogo University''' (KYU) [[:en:Public_university|yunivasite ya gavumenti]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . Y'emu ku Yunivasite ezisinga obunene era ez'ekitiibwa mu Uganda era y'emu ku yunivasite za gavumenti omunaana saako n'amatendekero agagaba diguli mu ggwanga nga zitambula n'omubala ogusoma nti , "Okumanya n'Obukugu mu Buweereza." == Ebyafaayo == Yunivasite y’e Kyambogo yatandikibwawo mu 2003 olw'etteeka erifuga yunivasite n’amatendekero ga waggulu amalala erya 2001 nga ligatta amatedekero omwali Uganda Polytechnic Kyambogo (UPK), Institute of Teacher Education, Kyambogo (ITEK), n’ekitongole kya Uganda National Institute of Special Education (UNISE). <ref>Cula, Andres (2005).</ref> === Ettendekero lya Uganda Polytechnic Kyambogo === Mu 1928, emisomo gy’ebyobusuubuzi n’ebyemikono mu Makerere College (kati [[:en:Makerere_University|Makerere Yunivasite]] ) gy'akutulwamu ne gifuuka Kampala Technical School empya. <ref name="PS-Review">Uganda.</ref> Essomero lino lyasengukira e [[:en:Nakawa|Nakawa]] ne lifuuka Kampala Technical Institute. <ref>Ssekamwa, J. C. (1997).</ref> Mu 1958, essomero eryo ly'asengulwa ne litwalibwa e Kyambogo ne lituumibwa Uganda Technical College n'oluvannyuma ne lituumibwa erinnya lya Uganda Polytechnic, Kyambogo. === Ettendekero ly’okusomesa abasomesa, Kyambogo === [[File:Institute_of_Teacher_Education_Kyambogo_Golden_Jubilee_(1948-1998).jpg|thumb|Ettendekero elisomesa abasomesa Kyambogo]] ITEK yatandika ng’ettendekero lya gavumenti eritendeka abasomesa mu 1948 e Nyakasura mu [[:en:Kabarole_District|Disitulikiti y’e Kabarole]] . Mu 1954, yakyusibwa n'etwalibwa ku lusozi Kyambogo n’efuuka ettendekero ly’abasomesa mu ggwanga era oluvannyuma n’efuuka ITEK mu mateeka ga Paalamenti mu 1989. <ref>Kiyaga-Mulindwa, David; Adupa, Cyprien B. (1998).</ref> === Ettendekero ly'ebyenjigiriza ery'enjawulo erya Uganda National Institute of Special Education === UNISE yali yeegattira mu kitongole ky’ebyenjigiriza eby’enjawulo mu [[:en:Faculty_(division)|Bbanguliro]] ly’ebyenjigiriza mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]], n’efuuka ettendekero eryetongodde mu [[:en:Act_of_Parliament|tteeka]] lya [[:en:National_Assembly_of_Uganda|Paalamenti]] mu 1998. == Kampasi == [[File:Kyambogo_University_Central_library.jpg|alt=Kyambogo University Central library|thumb|Etterekero ly’ebitabo ery’omu yunivasite y’e Kyambogo]] Ekibangirizi kya yunivasite kisangibwa ku [[:en:Kyambogo|lusozi Kyambogo]], nga kilomita 8 (5 mi) okuva ku luguudo mu Buvanjuba bwa [[:en:Central_business_district|Disitulikiti y’ebyobusuubuzi]] wakati mu [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda. <ref>https://www.google.com/maps/dir/Amber+House+Ltd,+Speke+Rd,+Kampala/Kyambogo+University,+Kyambogo+Road,+Kiwatule+-+Banda+-+Kyambogo+Rd,+Kampala/@0.3299625,32.5737519,13z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc8088ae51ed:0xda1acac01440f031!2m2!1d32.5820395!2d0.3135936!1m5!1m1!1s0x177db987217a1c5b:0x5d51c8f289ef68da!2m2!1d32.6321083!2d0.3474915!3e0</ref> Ebibalo bya maapu ku yunivasite eno biri: 0°21'00.0"N, 32°37'48.0"E (Latitude:0.350000; Longitude:32.630000). <ref>https://www.google.com/maps/place/0%C2%B021'00.0%22N+32%C2%B037'48.0%22E/@0.3487514,32.6310231,555m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.35!4d32.63?hl=en</ref> == Enteekateeka n’okuddukanya emirimu == Kati Yunivasite y’e Kyambogo erina amabanguliro mukaaga, amasomero mukaaga n’ettendekero limu: <ref>Johnson Twinamatsiko (4 March 2022).</ref> * Ebbanguliro lya Yinginiya * Ebbanguliro lya Sayansi * Ebbanguliro ly’ebyobulimi * Ebbanguliro ly'ebyetaago eby'enjawulo & Rehabilitation * Ebbanguliro ly’ebyemikono n’eby’obuntubulamu * Ebbanguliro lya Sayansi w’Ebyobulamu * Essomero elisomesa ku bya [[:en:Built_environment|Built Enviroment]] * Essomero [[:en:Study_skills|ly’Ebyemikono]] * Essomero lya [[:en:Computing|Sayansi w'ebyuma bikalimagezi]] n'[[:en:Information_Science|Amawulire]] * Essomero [[:en:Education|ly'ebyenjigiriza]] * Essomero [[:en:Art|ly’ebyemikono]] n’[[:en:Industrial_Design|okukuba ebifaananyi ebifulumiziddwa]] * Essomero elisomesa [[:en:Management|okuddukannya emirimu]] n’ebya [[:en:Entrepreneurship|bizinensi]] * Ekitongole ky’ebyenjigiriza eby’ewala, ebifo eby’okuyiga ku yintaneeti n’okuyiga. == Abayizi abaaliwo abamanyiddwa == === Ab'ebitiibwa === * [[:en:William_Gabula|William Gabula]], Kyabazinga wa [[:en:Busoga|Busoga]] ow'okuna era nga ye mukulu mu kika kya Gabula === Eby'obufuzi === * [[:en:Henry_Bagiire|Henry Bagiire]], Minisita omubeezi ow’ebyobulimi, 2011-2016 * [[:en:Charles_Bakkabulindi|Charles Bakkabulindi]], MP, Minisita Oomubeezi ow’Ebyemizannyo okuva mu 2005 * [[:en:Rukiya_Chekamondo|Rukiya Chekamondo]], Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku kukyusa bizinensi okuva mu gavumenti okudda mu by'obwannannyini, 2006-2011 * [[:en:Lukia_Isanga_Nakadama|Lukia Isanga Nakadama]], Minisita omubeezi ow’ekikula ky’abantu n’ebyobuwangwa okuva mu 2006 * [[:en:Daniel_Kidega|Daniel Kidega]], Sipiika ow’okuna mu lukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu buvanjuba bwa Afrika okuva mu 2014 * [[:en:Brenda_Nabukenya|Brenda Nabukenya]], Omubaka wa palamenti owa Disitulikiti y’e Luwero wakati wa 2011 ne 2016, Omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y’e Luwero mu Paalamenti 2021- === Abasomesa === * [[:en:Hannington_Sengendo|Hannington Sengendo]], omumyuka wa Cansala wa Yunivasite y’e Nkumba okuva mu 2013. * [[:en:Arthur_Sserwanga|Arthur Sserwanga]], omumyuka wa Cansala wa Muteesa I Royal University 2014 okutuuka mu 2017. === Bizinensi === * [[:en:Anatoli_Kamugisha|Anatoli Kamugisha]], omutandisi era maneja wa kkampuni ya Akright Projects * [[:en:Richard_Musani|Richard Musani]], akulira eby’okutunda mu kkampuni ya Movit Products Limited === Mu kisaawe ky'abamusanyusa === * [[:en:Joanita_Kawalya|Joanita Kawalya]], muyimbi era mmemba wa [[:en:Afrigo_Band|Afrigo Band]] * [[:en:Rachael_Magoola|Rachael Magoola]], muyimbi era mmemba wa Afrigo Band * [[:en:Irene_Ntale|Irene Ntale]], muyimbi * [[:en:Milka_Irene|Milka Irene]], munnakatemba era munnabyabufuzi * [[:en:Rema_Namakula|Rema Namakula]], muyimbi era omusanyusa === Eby'emizannyo === * [[:en:Stella_Chesang|Stella Chesang]], munnabyamizannyo era nnantameggwa w’ensi yonna mu misinde gy’oku nsozi mu 2015 * [[:en:Henry_Malinga|Henry Malinga]], omuzannyi wa nsero * [[:en:Susan_Muwonge|Susan Muwonge]] ddereeva wa motoka z'empaka era musomesa <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/susan-muwonge-queen-of-speed-1791602</ref> * [[:en:Brian_Umony|Brian Umony]], muzannyi w’amupiira mu [[:en:KCCA_FC|KCCA FC]] ne mu [[:en:Uganda_national_football_team|Ttiimu y’eggwanga eya Uganda]], emanyiddwa nga Uganda Cranes. === Abalala === * [[:en:Diana_Nkesiga|Diana Nkesiga]], Vicar wa Lutikko y'Abatukuvu bonna, Nakasero okuva mu 2007 * [[:en:Julius_Ocwinyo|Julius Ocwinyo]], mutontomi era omuwandiisi w’ebitabo * [[:en:Kazawadi_Papias_Dedeki|Kazawadi Papias Dedeki]], Yinginiya era pulezidenti w'ekitongole ekitaba ba yinginiya ekya Federation of Africa Engineering Organizations * [[:en:Stephen_Buay_Rolnyang|Stephen Buay Rolnyang]], omukulembeze w’abayeekera mu South Sudan era eyali Genero wa SSPDF == Abakulu b'amasomero == * [[:en:John_Ssebuwufu|John Ssebuwufu]], Cansalar okuva mu 2014 <ref>Anguyo, Innocent (20 February 2014).</ref> * [[:en:Elly_Katunguka|Elly Katunguka]], omumyuka wa Cansala okuva mu 2014 <ref>JoomlaSupport (1 April 2012).</ref> <ref>Wandera, Stephen (1 February 2016).</ref> * [[:en:Senteza_Kajubi|Senteza Kajubi]], Omukulu w’ettendekero ly’ebyenjigiriza ebya waggulu e Kyambogo, 1986-1990 <ref>New Vision (1 May 2012).</ref> * * [[:en:Venansius_Baryamureeba|Venansius Baryamureeba]], Omusomesa omuyambi, 1995-1996 <ref>OneQN.net (24 August 2013).</ref> * [[:en:Edward_Rugumayo|Edward Rugumayo]], musomesa, 1968-1969 * [[:en:Sam_Joseph_Ntiro|Sam Joseph Ntiro]] * [[:en:Elvania_Namukwaya_Zirimu|Elvania Namukwaya Zirimu]] == Laba ne == * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_university_leaders_in_Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia ==   * [http://www.kyu.ac.ug Omukutu gwa Yunivasite y'e Kyambogo] {{Authority control}}{{Kampala District}}{{Universities in Uganda}} [[Category:Abasomesa]] h9mxvwm32uee7ze55bvr4aaf19a9bvr 69112 69111 2026-08-20T07:45:05Z Ssemmanda will 3837 added [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69112 wikitext text/x-wiki   '''Kyambogo University''' (KYU) [[:en:Public_university|yunivasite ya gavumenti]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . Y'emu ku Yunivasite ezisinga obunene era ez'ekitiibwa mu Uganda era y'emu ku yunivasite za gavumenti omunaana saako n'amatendekero agagaba diguli mu ggwanga nga zitambula n'omubala ogusoma nti , "Okumanya n'Obukugu mu Buweereza." == Ebyafaayo == Yunivasite y’e Kyambogo yatandikibwawo mu 2003 olw'etteeka erifuga yunivasite n’amatendekero ga waggulu amalala erya 2001 nga ligatta amatedekero omwali Uganda Polytechnic Kyambogo (UPK), Institute of Teacher Education, Kyambogo (ITEK), n’ekitongole kya Uganda National Institute of Special Education (UNISE). <ref>Cula, Andres (2005).</ref> === Ettendekero lya Uganda Polytechnic Kyambogo === Mu 1928, emisomo gy’ebyobusuubuzi n’ebyemikono mu Makerere College (kati [[:en:Makerere_University|Makerere Yunivasite]] ) gy'akutulwamu ne gifuuka Kampala Technical School empya. <ref name="PS-Review">Uganda.</ref> Essomero lino lyasengukira e [[:en:Nakawa|Nakawa]] ne lifuuka Kampala Technical Institute. <ref>Ssekamwa, J. C. (1997).</ref> Mu 1958, essomero eryo ly'asengulwa ne litwalibwa e Kyambogo ne lituumibwa Uganda Technical College n'oluvannyuma ne lituumibwa erinnya lya Uganda Polytechnic, Kyambogo. === Ettendekero ly’okusomesa abasomesa, Kyambogo === [[File:Institute_of_Teacher_Education_Kyambogo_Golden_Jubilee_(1948-1998).jpg|thumb|Ettendekero elisomesa abasomesa Kyambogo]] ITEK yatandika ng’ettendekero lya gavumenti eritendeka abasomesa mu 1948 e Nyakasura mu [[:en:Kabarole_District|Disitulikiti y’e Kabarole]] . Mu 1954, yakyusibwa n'etwalibwa ku lusozi Kyambogo n’efuuka ettendekero ly’abasomesa mu ggwanga era oluvannyuma n’efuuka ITEK mu mateeka ga Paalamenti mu 1989. <ref>Kiyaga-Mulindwa, David; Adupa, Cyprien B. (1998).</ref> === Ettendekero ly'ebyenjigiriza ery'enjawulo erya Uganda National Institute of Special Education === UNISE yali yeegattira mu kitongole ky’ebyenjigiriza eby’enjawulo mu [[:en:Faculty_(division)|Bbanguliro]] ly’ebyenjigiriza mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]], n’efuuka ettendekero eryetongodde mu [[:en:Act_of_Parliament|tteeka]] lya [[:en:National_Assembly_of_Uganda|Paalamenti]] mu 1998. == Kampasi == [[File:Kyambogo_University_Central_library.jpg|alt=Kyambogo University Central library|thumb|Etterekero ly’ebitabo ery’omu yunivasite y’e Kyambogo]] Ekibangirizi kya yunivasite kisangibwa ku [[:en:Kyambogo|lusozi Kyambogo]], nga kilomita 8 (5 mi) okuva ku luguudo mu Buvanjuba bwa [[:en:Central_business_district|Disitulikiti y’ebyobusuubuzi]] wakati mu [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda. <ref>https://www.google.com/maps/dir/Amber+House+Ltd,+Speke+Rd,+Kampala/Kyambogo+University,+Kyambogo+Road,+Kiwatule+-+Banda+-+Kyambogo+Rd,+Kampala/@0.3299625,32.5737519,13z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc8088ae51ed:0xda1acac01440f031!2m2!1d32.5820395!2d0.3135936!1m5!1m1!1s0x177db987217a1c5b:0x5d51c8f289ef68da!2m2!1d32.6321083!2d0.3474915!3e0</ref> Ebibalo bya maapu ku yunivasite eno biri: 0°21'00.0"N, 32°37'48.0"E (Latitude:0.350000; Longitude:32.630000). <ref>https://www.google.com/maps/place/0%C2%B021'00.0%22N+32%C2%B037'48.0%22E/@0.3487514,32.6310231,555m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.35!4d32.63?hl=en</ref> == Enteekateeka n’okuddukanya emirimu == Kati Yunivasite y’e Kyambogo erina amabanguliro mukaaga, amasomero mukaaga n’ettendekero limu: <ref>Johnson Twinamatsiko (4 March 2022).</ref> * Ebbanguliro lya Yinginiya * Ebbanguliro lya Sayansi * Ebbanguliro ly’ebyobulimi * Ebbanguliro ly'ebyetaago eby'enjawulo & Rehabilitation * Ebbanguliro ly’ebyemikono n’eby’obuntubulamu * Ebbanguliro lya Sayansi w’Ebyobulamu * Essomero elisomesa ku bya [[:en:Built_environment|Built Enviroment]] * Essomero [[:en:Study_skills|ly’Ebyemikono]] * Essomero lya [[:en:Computing|Sayansi w'ebyuma bikalimagezi]] n'[[:en:Information_Science|Amawulire]] * Essomero [[:en:Education|ly'ebyenjigiriza]] * Essomero [[:en:Art|ly’ebyemikono]] n’[[:en:Industrial_Design|okukuba ebifaananyi ebifulumiziddwa]] * Essomero elisomesa [[:en:Management|okuddukannya emirimu]] n’ebya [[:en:Entrepreneurship|bizinensi]] * Ekitongole ky’ebyenjigiriza eby’ewala, ebifo eby’okuyiga ku yintaneeti n’okuyiga. == Abayizi abaaliwo abamanyiddwa == === Ab'ebitiibwa === * [[:en:William_Gabula|William Gabula]], Kyabazinga wa [[:en:Busoga|Busoga]] ow'okuna era nga ye mukulu mu kika kya Gabula === Eby'obufuzi === * [[:en:Henry_Bagiire|Henry Bagiire]], Minisita omubeezi ow’ebyobulimi, 2011-2016 * [[:en:Charles_Bakkabulindi|Charles Bakkabulindi]], MP, Minisita Oomubeezi ow’Ebyemizannyo okuva mu 2005 * [[:en:Rukiya_Chekamondo|Rukiya Chekamondo]], Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku kukyusa bizinensi okuva mu gavumenti okudda mu by'obwannannyini, 2006-2011 * [[:en:Lukia_Isanga_Nakadama|Lukia Isanga Nakadama]], Minisita omubeezi ow’ekikula ky’abantu n’ebyobuwangwa okuva mu 2006 * [[:en:Daniel_Kidega|Daniel Kidega]], Sipiika ow’okuna mu lukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu buvanjuba bwa Afrika okuva mu 2014 * [[:en:Brenda_Nabukenya|Brenda Nabukenya]], Omubaka wa palamenti owa Disitulikiti y’e Luwero wakati wa 2011 ne 2016, Omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y’e Luwero mu Paalamenti 2021- === Abasomesa === * [[:en:Hannington_Sengendo|Hannington Sengendo]], omumyuka wa Cansala wa Yunivasite y’e Nkumba okuva mu 2013. * [[:en:Arthur_Sserwanga|Arthur Sserwanga]], omumyuka wa Cansala wa Muteesa I Royal University 2014 okutuuka mu 2017. === Bizinensi === * [[:en:Anatoli_Kamugisha|Anatoli Kamugisha]], omutandisi era maneja wa kkampuni ya Akright Projects * [[:en:Richard_Musani|Richard Musani]], akulira eby’okutunda mu kkampuni ya Movit Products Limited === Mu kisaawe ky'abamusanyusa === * [[:en:Joanita_Kawalya|Joanita Kawalya]], muyimbi era mmemba wa [[:en:Afrigo_Band|Afrigo Band]] * [[:en:Rachael_Magoola|Rachael Magoola]], muyimbi era mmemba wa Afrigo Band * [[:en:Irene_Ntale|Irene Ntale]], muyimbi * [[:en:Milka_Irene|Milka Irene]], munnakatemba era munnabyabufuzi * [[:en:Rema_Namakula|Rema Namakula]], muyimbi era omusanyusa === Eby'emizannyo === * [[:en:Stella_Chesang|Stella Chesang]], munnabyamizannyo era nnantameggwa w’ensi yonna mu misinde gy’oku nsozi mu 2015 * [[:en:Henry_Malinga|Henry Malinga]], omuzannyi wa nsero * [[:en:Susan_Muwonge|Susan Muwonge]] ddereeva wa motoka z'empaka era musomesa <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/susan-muwonge-queen-of-speed-1791602</ref> * [[:en:Brian_Umony|Brian Umony]], muzannyi w’amupiira mu [[:en:KCCA_FC|KCCA FC]] ne mu [[:en:Uganda_national_football_team|Ttiimu y’eggwanga eya Uganda]], emanyiddwa nga Uganda Cranes. === Abalala === * [[:en:Diana_Nkesiga|Diana Nkesiga]], Vicar wa Lutikko y'Abatukuvu bonna, Nakasero okuva mu 2007 * [[:en:Julius_Ocwinyo|Julius Ocwinyo]], mutontomi era omuwandiisi w’ebitabo * [[:en:Kazawadi_Papias_Dedeki|Kazawadi Papias Dedeki]], Yinginiya era pulezidenti w'ekitongole ekitaba ba yinginiya ekya Federation of Africa Engineering Organizations * [[:en:Stephen_Buay_Rolnyang|Stephen Buay Rolnyang]], omukulembeze w’abayeekera mu South Sudan era eyali Genero wa SSPDF == Abakulu b'amasomero == * [[:en:John_Ssebuwufu|John Ssebuwufu]], Cansalar okuva mu 2014 <ref>Anguyo, Innocent (20 February 2014).</ref> * [[:en:Elly_Katunguka|Elly Katunguka]], omumyuka wa Cansala okuva mu 2014 <ref>JoomlaSupport (1 April 2012).</ref> <ref>Wandera, Stephen (1 February 2016).</ref> * [[:en:Senteza_Kajubi|Senteza Kajubi]], Omukulu w’ettendekero ly’ebyenjigiriza ebya waggulu e Kyambogo, 1986-1990 <ref>New Vision (1 May 2012).</ref> * * [[:en:Venansius_Baryamureeba|Venansius Baryamureeba]], Omusomesa omuyambi, 1995-1996 <ref>OneQN.net (24 August 2013).</ref> * [[:en:Edward_Rugumayo|Edward Rugumayo]], musomesa, 1968-1969 * [[:en:Sam_Joseph_Ntiro|Sam Joseph Ntiro]] * [[:en:Elvania_Namukwaya_Zirimu|Elvania Namukwaya Zirimu]] == Laba ne == * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_university_leaders_in_Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia ==   * [http://www.kyu.ac.ug Omukutu gwa Yunivasite y'e Kyambogo] {{Authority control}}{{Kampala District}}{{Universities in Uganda}} [[Category:Abasomesa]] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] k0ow0jhh1a5jabf9k6zjcfjl82u9ev5 69113 69112 2026-08-20T07:46:55Z Ssemmanda will 3837 corrected references 69113 wikitext text/x-wiki   '''Kyambogo University''' (KYU) [[:en:Public_university|yunivasite ya gavumenti]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . Y'emu ku Yunivasite ezisinga obunene era ez'ekitiibwa mu Uganda era y'emu ku yunivasite za gavumenti omunaana saako n'amatendekero agagaba diguli mu ggwanga nga zitambula n'omubala ogusoma nti , "Okumanya n'Obukugu mu Buweereza." == Ebyafaayo == Yunivasite y’e Kyambogo yatandikibwawo mu 2003 olw'etteeka erifuga yunivasite n’amatendekero ga waggulu amalala erya 2001 nga ligatta amatedekero omwali Uganda Polytechnic Kyambogo (UPK), Institute of Teacher Education, Kyambogo (ITEK), n’ekitongole kya Uganda National Institute of Special Education (UNISE). <ref>Cula, Andres (2005).</ref> === Ettendekero lya Uganda Polytechnic Kyambogo === Mu 1928, emisomo gy’ebyobusuubuzi n’ebyemikono mu Makerere College (kati [[:en:Makerere_University|Makerere Yunivasite]] ) gy'akutulwamu ne gifuuka Kampala Technical School empya. <ref name="PS-Review">Uganda.</ref> Essomero lino lyasengukira e [[:en:Nakawa|Nakawa]] ne lifuuka Kampala Technical Institute. <ref>Ssekamwa, J. C. (1997).</ref> Mu 1958, essomero eryo ly'asengulwa ne litwalibwa e Kyambogo ne lituumibwa Uganda Technical College n'oluvannyuma ne lituumibwa erinnya lya Uganda Polytechnic, Kyambogo. === Ettendekero ly’okusomesa abasomesa, Kyambogo === [[File:Institute_of_Teacher_Education_Kyambogo_Golden_Jubilee_(1948-1998).jpg|thumb|Ettendekero elisomesa abasomesa Kyambogo]] ITEK yatandika ng’ettendekero lya gavumenti eritendeka abasomesa mu 1948 e Nyakasura mu [[:en:Kabarole_District|Disitulikiti y’e Kabarole]] . Mu 1954, yakyusibwa n'etwalibwa ku lusozi Kyambogo n’efuuka ettendekero ly’abasomesa mu ggwanga era oluvannyuma n’efuuka ITEK mu mateeka ga Paalamenti mu 1989. <ref>Kiyaga-Mulindwa, David; Adupa, Cyprien B. (1998).</ref> === Ettendekero ly'ebyenjigiriza ery'enjawulo erya Uganda National Institute of Special Education === UNISE yali yeegattira mu kitongole ky’ebyenjigiriza eby’enjawulo mu [[:en:Faculty_(division)|Bbanguliro]] ly’ebyenjigiriza mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]], n’efuuka ettendekero eryetongodde mu [[:en:Act_of_Parliament|tteeka]] lya [[:en:National_Assembly_of_Uganda|Paalamenti]] mu 1998. == Kampasi == [[File:Kyambogo_University_Central_library.jpg|alt=Kyambogo University Central library|thumb|Etterekero ly’ebitabo ery’omu yunivasite y’e Kyambogo]] Ekibangirizi kya yunivasite kisangibwa ku [[:en:Kyambogo|lusozi Kyambogo]], nga kilomita 8 (5 mi) okuva ku luguudo mu Buvanjuba bwa [[:en:Central_business_district|Disitulikiti y’ebyobusuubuzi]] wakati mu [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda. <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Amber+House+Ltd,+Speke+Rd,+Kampala/Kyambogo+University,+Kyambogo+Road,+Kiwatule+-+Banda+-+Kyambogo+Rd,+Kampala/@0.3299625,32.5737519,13z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc8088ae51ed:0xda1acac01440f031!2m2!1d32.5820395!2d0.3135936!1m5!1m1!1s0x177db987217a1c5b:0x5d51c8f289ef68da!2m2!1d32.6321083!2d0.3474915!3e0?hl=en |access-date=2026-08-20 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Ebibalo bya maapu ku yunivasite eno biri: 0°21'00.0"N, 32°37'48.0"E (Latitude:0.350000; Longitude:32.630000). <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B021'00.0%22N+32%C2%B037'48.0%22E/@0.3487514,32.6310231,555m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.35!4d32.63?hl=en |access-date=2026-08-20 |website=Google Maps |language=en}}</ref> == Enteekateeka n’okuddukanya emirimu == Kati Yunivasite y’e Kyambogo erina amabanguliro mukaaga, amasomero mukaaga n’ettendekero limu: <ref>Johnson Twinamatsiko (4 March 2022).</ref> * Ebbanguliro lya Yinginiya * Ebbanguliro lya Sayansi * Ebbanguliro ly’ebyobulimi * Ebbanguliro ly'ebyetaago eby'enjawulo & Rehabilitation * Ebbanguliro ly’ebyemikono n’eby’obuntubulamu * Ebbanguliro lya Sayansi w’Ebyobulamu * Essomero elisomesa ku bya [[:en:Built_environment|Built Enviroment]] * Essomero [[:en:Study_skills|ly’Ebyemikono]] * Essomero lya [[:en:Computing|Sayansi w'ebyuma bikalimagezi]] n'[[:en:Information_Science|Amawulire]] * Essomero [[:en:Education|ly'ebyenjigiriza]] * Essomero [[:en:Art|ly’ebyemikono]] n’[[:en:Industrial_Design|okukuba ebifaananyi ebifulumiziddwa]] * Essomero elisomesa [[:en:Management|okuddukannya emirimu]] n’ebya [[:en:Entrepreneurship|bizinensi]] * Ekitongole ky’ebyenjigiriza eby’ewala, ebifo eby’okuyiga ku yintaneeti n’okuyiga. == Abayizi abaaliwo abamanyiddwa == === Ab'ebitiibwa === * [[:en:William_Gabula|William Gabula]], Kyabazinga wa [[:en:Busoga|Busoga]] ow'okuna era nga ye mukulu mu kika kya Gabula === Eby'obufuzi === * [[:en:Henry_Bagiire|Henry Bagiire]], Minisita omubeezi ow’ebyobulimi, 2011-2016 * [[:en:Charles_Bakkabulindi|Charles Bakkabulindi]], MP, Minisita Oomubeezi ow’Ebyemizannyo okuva mu 2005 * [[:en:Rukiya_Chekamondo|Rukiya Chekamondo]], Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku kukyusa bizinensi okuva mu gavumenti okudda mu by'obwannannyini, 2006-2011 * [[:en:Lukia_Isanga_Nakadama|Lukia Isanga Nakadama]], Minisita omubeezi ow’ekikula ky’abantu n’ebyobuwangwa okuva mu 2006 * [[:en:Daniel_Kidega|Daniel Kidega]], Sipiika ow’okuna mu lukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu buvanjuba bwa Afrika okuva mu 2014 * [[:en:Brenda_Nabukenya|Brenda Nabukenya]], Omubaka wa palamenti owa Disitulikiti y’e Luwero wakati wa 2011 ne 2016, Omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y’e Luwero mu Paalamenti 2021- === Abasomesa === * [[:en:Hannington_Sengendo|Hannington Sengendo]], omumyuka wa Cansala wa Yunivasite y’e Nkumba okuva mu 2013. * [[:en:Arthur_Sserwanga|Arthur Sserwanga]], omumyuka wa Cansala wa Muteesa I Royal University 2014 okutuuka mu 2017. === Bizinensi === * [[:en:Anatoli_Kamugisha|Anatoli Kamugisha]], omutandisi era maneja wa kkampuni ya Akright Projects * [[:en:Richard_Musani|Richard Musani]], akulira eby’okutunda mu kkampuni ya Movit Products Limited === Mu kisaawe ky'abamusanyusa === * [[:en:Joanita_Kawalya|Joanita Kawalya]], muyimbi era mmemba wa [[:en:Afrigo_Band|Afrigo Band]] * [[:en:Rachael_Magoola|Rachael Magoola]], muyimbi era mmemba wa Afrigo Band * [[:en:Irene_Ntale|Irene Ntale]], muyimbi * [[:en:Milka_Irene|Milka Irene]], munnakatemba era munnabyabufuzi * [[:en:Rema_Namakula|Rema Namakula]], muyimbi era omusanyusa === Eby'emizannyo === * [[:en:Stella_Chesang|Stella Chesang]], munnabyamizannyo era nnantameggwa w’ensi yonna mu misinde gy’oku nsozi mu 2015 * [[:en:Henry_Malinga|Henry Malinga]], omuzannyi wa nsero * [[:en:Susan_Muwonge|Susan Muwonge]] ddereeva wa motoka z'empaka era musomesa <ref>{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Susan Muwonge: Queen of speed |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/susan-muwonge-queen-of-speed-1791602 |access-date=2026-08-20 |website=Monitor |language=en}}</ref> * [[:en:Brian_Umony|Brian Umony]], muzannyi w’amupiira mu [[:en:KCCA_FC|KCCA FC]] ne mu [[:en:Uganda_national_football_team|Ttiimu y’eggwanga eya Uganda]], emanyiddwa nga Uganda Cranes. === Abalala === * [[:en:Diana_Nkesiga|Diana Nkesiga]], Vicar wa Lutikko y'Abatukuvu bonna, Nakasero okuva mu 2007 * [[:en:Julius_Ocwinyo|Julius Ocwinyo]], mutontomi era omuwandiisi w’ebitabo * [[:en:Kazawadi_Papias_Dedeki|Kazawadi Papias Dedeki]], Yinginiya era pulezidenti w'ekitongole ekitaba ba yinginiya ekya Federation of Africa Engineering Organizations * [[:en:Stephen_Buay_Rolnyang|Stephen Buay Rolnyang]], omukulembeze w’abayeekera mu [[South Sudan]] era eyali Genero wa SSPDF == Abakulu b'amasomero == * [[:en:John_Ssebuwufu|John Ssebuwufu]], Cansalar okuva mu 2014 <ref>Anguyo, Innocent (20 February 2014).</ref> * [[:en:Elly_Katunguka|Elly Katunguka]], omumyuka wa Cansala okuva mu 2014 <ref>JoomlaSupport (1 April 2012).</ref> <ref>Wandera, Stephen (1 February 2016).</ref> * [[:en:Senteza_Kajubi|Senteza Kajubi]], Omukulu w’ettendekero ly’ebyenjigiriza ebya waggulu e Kyambogo, 1986-1990 <ref>New Vision (1 May 2012).</ref> * * [[:en:Venansius_Baryamureeba|Venansius Baryamureeba]], Omusomesa omuyambi, 1995-1996 <ref>OneQN.net (24 August 2013).</ref> * [[:en:Edward_Rugumayo|Edward Rugumayo]], musomesa, 1968-1969 * [[:en:Sam_Joseph_Ntiro|Sam Joseph Ntiro]] * [[:en:Elvania_Namukwaya_Zirimu|Elvania Namukwaya Zirimu]] == Laba ne == * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_university_leaders_in_Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia ==   * Omukutu gwa Yunivasite y'e Kyambogo [[Category:Abasomesa]] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] 0ly47jrd75uqwk50vudnza7yu1j6xp0 Nkumba University 0 11656 69135 40613 2026-08-20T07:50:52Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69135 wikitext text/x-wiki   '''Nkumba University''' (NKU) [[:en:Private_university|yunivasite ya bwannannyini]] erina ebisaanyizo mu [[Yuganda|Uganda]]. Yatandikibwawo mu 1994 ng’ekimu ku bitundu by’ekibinja by’amasomero n’amatendekero ga siniya agaakula okuva mu masomero agayigiriza abaana abato agaatandikibwaawo mu 1951. Yunivasite eno terina kakwate na kibiina kya ddiini kyonna, naye kisembeza ebibiina by’eddiini ebiwerako. [[File:Nkumba_University_Aerial_View.jpg|thumb|Ekifaananyi eky'omu bbanga kutendekero ekulu erya Nkumba University.]] == W'esinganibwa == Etabi ekulu erya yunivasite esinganibwa ku [[:en:Nkumba|lusozi Nkumba]] mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y’e Wakiso]], nga kiromita 12 (7 mi),ng'okozesa luguudo, mu bukiika ddyo bwa buvanjuba [[:en:Entebbe_International_Airport|bw’ekisaawe kky’ennyonyi eky'ensi yonna eky'Entebbe]], <ref>{{google maps|url=https://www.google.com/maps/dir/Entebbe+International+Airport,+14+Kitaasa+Rd,+Entebbe/Nkumba+University,+Kampala+-+Entebbe+Rd,+Lyamutundwe/@0.0672028,32.4400238,13z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177d86cd37ba81af:0x9daba139d6433d1f!2m2!1d32.4417945!2d0.0435913!1m5!1m1!1s0x177d8509d0abee05:0x53c600affad7b1fb!2m2!1d32.5068725!2d0.095128!3e0|title=Road Distance Between Entebbe International Airport And Nkumba University With Map|access-date=27 July 2021}}</ref> mu bukiika ddyo g'olubalama [[:en:Lake_Victoria|lw’ennyanja Nalubaale]], enyanja eky’okubiri kuzisinga obunene kuzirina amazzi amayonjo. Endagirira y'etabi lya yunivasite eno eri 0°05'42.0"N, 32°30'27.0"E (Latitude:0.095000; Longitude:32.507500). <ref>{{google maps|url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B005'42.0%22N+32%C2%B030'27.0%22E/@0.0950805,32.5073073,447m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.095!4d32.5075|title=Location of the Campus of Nkumba University, Uganda|access-date=27 July 2021}}</ref> == Okutwaliza awamu == Yunivasite eno y’emu ku yunivasite ez’obwannannyini ezisinga obunene mu mawanga g'Omubuvanjuba bwa Afrika. Wetatukira mu Gwekumineebiri mu 2011, abayizi baali basuka mu 7,000, nga balina abasomesa abasoba mu 300. Nkumba University yabwannannyini, etasosola mu ddiini yonna, etali ku kigendererwa kyakukola magoba, nga teyeekuusa ku ddiini. Yunivasite eno eyigiriza koosi ezikutuusa ku satifikeeti, dipuloma, diguli ez'enjawulo wamu n’ebisaanyizo bya diguli ey'okubiri. <ref>{{Cite web |date=8 January 2014 |title=Nkumba University Supplement |url=http://www.newvision.co.ug/news/651220-nkumba-university.html |access-date=12 July 2014 |publisher=[[New Vision]]}}</ref> Nkumba University etikkidde abayizi abawera 30,000 mu myaka 27 egiyise. Yunivasite eno y’emu ku yunivasite ezaasooka mu ggwanga okuleeta diguli ya [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] mu misomo gy’amafuta, okuddukanya eby’obugagga by’omu ttaka, ne tekinologiya. Okuyingiza abayizi okwasooka kwaliwo mu 2011. Diguli ey'okubiri mu mulimu gwe gumu eri munteekateeka. <ref>{{Cite web |date=6 July 2012 |title=Nkumba University Gets First Foot On Oil Training Ladder |url=http://www.oilinuganda.org/features/local-content/nkumba-university-gets-first-foot-on-oil-training-ladder.html |access-date=12 July 2014 |publisher=OilInUganda.org |archive-date=28 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328042753/http://www.oilinuganda.org/features/local-content/nkumba-university-gets-first-foot-on-oil-training-ladder.html |url-status=dead }}</ref> == Ebigikwatako == Nga 29 Ogwomusanvu 1951, Ssalongo Kintu omusuubuzi w’omu kitundu, yayita mikwano gye ebiri egy’okulusegere mu lukiiko, okwali Charles Kisitu Ffulu, eyali Omukulu w’Ekigo mu Nkumba mu kiseera ekyo, ne Zefania Mpanga, [[:en:Civil_servant|omukozi wa gavumenti]] eyali abeera mu kitundu ekyo. Olukiiko lwabwe lwaviirako okutandikawo kw'ekifo webaali bayigiririza abaana baabwe abato. Esomero lino lyaggulwawo nga 6 Ogwokubiri mu 1952 nga lirimu abayizi kkumi nababiri mu maka ga Ffulu. Mu myaka ebiri gyokka, omuwendo gw’abayizi gwali gweyongedde ne gusukka mu 150. Esomero ly'abaana abato lino lyakula ne lifuuka esomero lya pulayimale (eby'enjigiriza ebisokerwaako). Emyaka bwe gyagenda giyitawo, esomero lino lyakula ne lifuuka esomero lya siniya (ery'awakati) ne siniya (eyawagulu) mu 1968. 1968 waali wayise emyaka ebiri gyokka bukya emitawaana gy’e Mengo egya 1966 gibeerawo, ng'era esomero lino lyali kugyegoyego ly'okugwa nga gavumenti ya Uganda ne landiloodi Nelson Nkalubo Ssebuggwa basika emiguwa olw’okukendeera kw’okuwandiisa abayizi, nga Paul Livisingstone Kisulo Mukasa omu kubasomesa abangi gwe bayita "pulofeesa Mukasa" yafalasira abakadde b'omukitundu okwali Kintu Ssalongo, Yolamu Kiwanuka, Christopher Ssempa, Badru Kasule, Yinginiya Mutyaabi Ngulumi, landiloodi Ssebuggwaawo n'abalala abatonotono nebamutekamu obwesige okugiza engulu. Mu 1969, esomero lino lyafuuka [[:en:Vocational_school|tendekero lya byamikono.]] Mu 1974, erinnya ly'esomero lino lyakyusibwa ne lifuulibwa Nkumba College of Commerce and Advanced Studies minisita w'eby'enjigiriza Al Hajji Abu Baker Kakyaama Mayanja ku mukolo gw'okutikkira ogwasooka bwe yalangirira nti, "Lino si somero lyokka, lyetendekero ly'e Nkumba erya Bizineensi n'Eby'enjigiriza ebisukulumye", n'awaayo ebyuma ebiwandiika ebitabo ebipya 10. "Omukenkufu" Mukasa yakulembera Nkumba okumala emyaka egisukka mu 25 egy'amaanyi amangi, egy'obuwanguzi obw'amaanyi. Okusoma kwakula okuva ku gya siniya okutuuka ku London GCE, okutuuka ku by’obuwandiisi okutuuka ku misomo egy’ekikugu omuli okubala ebitabo, ebibalo, bizineensi; okutuuka ku kuwa Dipuloma ey’omunda mu Byabizineensi ng'okutuuka olwo yali efunibwa kutendekero lya Uganda College of Commerce yokka ng'eno esinganibwa Nakawa. Mu 1994, olukiiko olufuzi lwakkirizibwa Minisitule y’Eby'enjigiriza okukyusa etendekero lino okufuuka yunivasite. Kino kyavirako entandikwa ya Nkumba University. Nga 16 Ogwokubiri mu 2007, Nkumba University yaweebwa ebiwandiiko okuva ewa pulezidenti wa Uganda ku kuteesa kw’olukiiko lw’eggwanga oluvunaanyizibwa ku by’enjigiriza eby'amatendekero ga wagulu nga bwe kirambikibwa muteeka erifuga yunivasite n’amatendekero amalala aga wagulu eya 2001. <ref>{{Cite web |last=Namutebi |first=Joyce |date=24 April 2006 |title=Uganda: Nkumba to Get Charter |url=http://allafrica.com/stories/200604241266.html |access-date=12 July 2014 |publisher=[[New Vision]] via [[AllAfrica.com]]}}</ref> == Ensonga z’Eby'enjigiriza == Ensonga z’eby'enjigiriza eza Nkumba University zitegekebwa wansi w’amasomero musanvu agakola yunivasite eno. <ref>{{Cite web |last=NKU |title=The Schools of Nkumba University |url=http://www.nkumbauniversity.ac.ug/mobile.php?Ctp=1&pI=44&pLv=1&srI=%2027&spI=44&cI=17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730042143/http://www.nkumbauniversity.ac.ug/mobile.php?Ctp=1&pI=44&pLv=1&srI=%2027&spI=44&cI=17 |archive-date=30 July 2014 |access-date=12 July 2014 |publisher=Nkumba University (NKU)}}</ref> * Esomero ly’Okuddukanya Bizineensi n'ebikwatagana ne tekinologiya * Esomero ly’Eby'enjigiriza, Eby’obulamu bw'abantu ne Saayansi * Esomero lya Social Science * Esomero ly’Amateeka n’Etendekero ly’Obwenkanya mu misango * Esomero ly’Eby'emikono, Eby’obusuubuzi n’Okukola dizayini * Esomero ery'ekuusa ku Bya Kompyuuta n’ebigikwatako * Esomero lya Saayansi. == Abayizi abasomeddeko kuyunivasite eno == * [[Doreen Amule]] : Munnabyabufuzi Omunnayuganda. * [[Katumba Wamala]] : Omuserikale w'amagye ga Uganda. Mu kiseera kino ye Minisita wa Uganda avunaanyizibwa ku by'Emirimu n'Eby'entambula. Yaliko omukulu w'amagye agavungaanyizibwa ku by'Okwerinda, ekifo ky'amagye ekisinga okubeera ekyawagulu mu maggye ga [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda People's Defence Force]] . * [[Jeje Odongo]] : Minisita w'Ensonga z'Ebweru wa Uganda * [[Doreen Kabareebe]] : Omukozi w'emisono * [[Charity Bainababo]] : Omuserikale w'amagye ga Uganda. == Laba nebino == * [[Ebyenjigiriza mu Uganda|Eby'enjigiriza mu Uganda]] * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_Business_Schools_in_Uganda|Olukalala lw'amasomero agayigiriza kubikwatagana ne bizineensi mu Uganda]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] == Ebijulizidwaamu == {{Reflist}} [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] s2xx2t28gfc5jog4s8277uw8e3zibxm Eriabu Lugujjo 0 11669 69128 68089 2026-08-20T07:50:48Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69128 wikitext text/x-wiki   '''Eriabu Lugujjo''' [[yinginiya w'amasanyalaze]], [[Musomesa mu yunivasite|mu]] mu yunivasite era [[mukulembeze wabyanjigiriza]] . Mu kiseera y'[[amyuka ccansala wa yunivasite ya Ndejje]], yunivasite ey’obwannannyini ey’Abakulisitaayo, eyaweebwa olukusa [[akakiiko k'eggwanga akatwala eby'enjigiriza ebya waggulu]], mu 1992. <ref>{{Cite web |date= |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |access-date=13 September 2014 |publisher=[[Uganda National Council for Higher Education]]}}</ref> Yalondebwa ku kifo ekyo mu Mwezi gwomusanvu 2012. <ref>{{Cite web |last=Kiwanuka |first=Frederick |date=1 July 2012 |title=Ndejje University Gets New Vice Chancellor |url=http://www.newvision.co.ug/news/632526-ndejje-university-gets-new-vice-chancellor.html |access-date=13 September 2014}}</ref> == Obuyigirize == Alina ddiguli [[esooka mu bwayinginiya bw'amasannyalaze]], gye yafuna mu 1969, okuva mu [[yunivasite ya Makerere]], yunivasite ya Uganda esinga obunene era yunivasite ya gavumenti esinga obukadde. N'era alina ddiguli eyokubiri mu bwayinginiya bw'amasannyalaze, gye yafuna mu 1971, okuva mu bbanguliro lya [[Califonia Institute of Tecnology]], e [[Pasadena]] . Ddiguli ye ey'obwa [[Ddokita mu bwayinginiya bw'amasanyalaze]] yafunibwa mu 1974, era nayo mu Caltech. <ref>{{Cite web |last=Baryamureeba |first=Venansius |date=2 July 2012 |title=Communication By The Vice Chancellor At The 31st Monthly Media Briefing, Monday 2nd July 2012: Professor Eriabu Lugujjo Appointed Vice Chancellor of Ndejje University |url=http://vc.mak.ac.ug/speeches/2012/07/Makerere-University-VCs-Communication-at-the-media-briefing-July-02-2012.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130912213808/http://vc.mak.ac.ug/speeches/2012/07/Makerere-University-VCs-Communication-at-the-media-briefing-July-02-2012.pdf |archive-date=12 September 2013 |access-date=13 September 2014 |publisher=[[Makerere University|Office of the Vice Chancellor, Makerere University]]}}</ref> == Ebyafaayo by’emirimu == Amangu ddala ng’amaze okutikkirwa mu yunivasite y’e Makerere, yeegatta ku bbanguliro ly'obwayinginiya ng’musomesa omuyambi mu 1969. Yalinnya n’ayita mu madaala, oluvannyuma ng'afuuse omukulu w'ekitongole eky'obwayinginiya bw'amasannyalaze. Okuva 1981 okutuuka 1989, yeeyali akulira ebbanguliro lya tekinologiya e Makerere. Abadde akwatagana n’ekitongole ky'ekibiina ky'Ekibiina ky'Amawanga Amagatte eky'Ebyenjigiriza ,Ssaayansi n'Ebyobuwangwa (UNESCO) okuva mu 1983. Okumala ebbanga lya myaka munaana, yaweerezaako nga mmemba ku lukiiko olufuzi olwa UNESCO. Mu kiseera kino ye ssentebe w’akakiiko akagezesa abayizi , akatandikibwawo okulungamya ebyenjigiriza eby’ekikugu n’ebyemikono mu Uganda. <ref>{{Cite web |date= |title=The Current Composition of The Members of The ITC And Their Constituencies |url=http://dituganda.org/itc-composition/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913213347/http://dituganda.org/itc-composition/ |archive-date=13 September 2014 |access-date=13 September 2014 |publisher=Uganda Ministry of Education & Sports}}</ref> == Laba ne == # Yunivasite za Uganda # Amabanguliro ga Uganda ag'ebyobusuubuzi # Abakulembeze ba yunivasite za Uganda # Amabanguliro ga Uganda ag'amateeka # Eby'enjigiriza bya Ugamda == Ebijuliziddwa == # {{cite web |date= |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |accessdate=13 September 2014 |publisher=[[Uganda National Council for Higher Education]]}} # {{cite web |last=Kiwanuka |first=Frederick |date=1 July 2012 |title=Ndejje University Gets New Vice Chancellor |url=http://www.newvision.co.ug/news/632526-ndejje-university-gets-new-vice-chancellor.html |accessdate=13 September 2014 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala, Uganda}} # {{cite web |last=Baryamureeba |first=Venansius |date=2 July 2012 |title=Communication By The Vice Chancellor At The 31st Monthly Media Briefing, Monday 2nd July 2012: Professor Eriabu Lugujjo Appointed Vice Chancellor of Ndejje University |url=http://vc.mak.ac.ug/speeches/2012/07/Makerere-University-VCs-Communication-at-the-media-briefing-July-02-2012.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130912213808/http://vc.mak.ac.ug/speeches/2012/07/Makerere-University-VCs-Communication-at-the-media-briefing-July-02-2012.pdf |archive-date=12 September 2013 |accessdate=13 September 2014 |publisher=[[Makerere University|Office of the Vice Chancellor, Makerere University]]}} # {{cite web |date= |title=The Current Composition of The Members of The ITC And Their Constituencies |url=http://dituganda.org/itc-composition/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913213347/http://dituganda.org/itc-composition/ |archive-date=13 September 2014 |accessdate=13 September 2014 |publisher=Uganda Ministry of Education & Sports}}{{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [http://www.ndejjeuniversity.ac.ug/ Ekibanja ky'omutimbagano ekya Yunivasite y’e Ndejje] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] 1o6sononcvt5cxg7c1xpzac3plrl2c0 Brian Ahumuza 0 11682 69044 54396 2026-08-19T18:07:01Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69044 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Titus Brian Ahumuza''', amanyiddwa ennyo nga '''Abryanz''', [[Yuganda|Munnayuganda]], ayolesa emisono gy'engoye. <ref>{{Cite web |date=August 16, 2018 |title=INTERVIEW: I Don't Mix Business with Bodily Pleasures-Fashion Designer Abryanz |url=https://chimpreports.com/interview-i-dont-mix-business-with-bodily-pleasures-fashion-designer-abryanz/}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Haguma |first=Gloria |title=Meet Brian Ahumuza, the proprietor of Abraynz Collection |url=https://bigeye.ug/meet-brian-ahumuza-the-proprietor-of-abraynz-collection/ |access-date=25 October 2019 |website=Big Eye Ug}}</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Abryanz yazaalibwa Masindi nga 1 Ogwekkuminogumu 1990. Yasomera ku Asaba Primary School, Bugema Adventist Secondary School era alina diguli mu kuyamba abantu n'okuddukanya ebitongole ebiyamba abantu eya Social Work & Social Administration okuva ku [[:en:Kyambogo_University|Yunivasite y'e Kyambogo]] . <ref>{{Cite web |title=Brian Ahumuza: Passion drives top fashion stylist |url=https://www.independent.co.ug/brian-ahumuza-passion-drives-top-fashion-stylist/ |access-date=25 October 2019 |website=The Independent}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Brian Ahumuza; The Story Of A Well Dressed Little Fashion Dream |url=http://youngachieversawards.ug/brian-ahumuza-the-story-of-a-well-dressed-little-fashion-dream/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031075351/http://youngachieversawards.ug/brian-ahumuza-the-story-of-a-well-dressed-little-fashion-dream/ |archive-date=31 October 2019 |access-date=9 November 2019 |website=Young Achievers Awards}}</ref> == Omulimu == Mu mwaka gwa 2009 yatandikawo kkampuni ye eya Abryanz Collection. Emisono gye gyoleseddwa mu Uganda, Nigeria, South Africa, Africa Fashion week. Abadde afulumira mu magazini ez’ettutumu ez’omulembe ezikola emisono egy'enjawulo.<ref>{{cite news|last1=Ruva|first1=Roy|title=From Village Boy To Top City Stylist. The Story Of Brian Ahumuza of Abryanz Collection|url=http://chano8.com/village-boy-top-city-stylist-story-brian-ahumuza-abryanz-collection/|accessdate=25 October 2019|agency=Chano8|archive-date=24 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024194053/http://chano8.com/village-boy-top-city-stylist-story-brian-ahumuza-abryanz-collection/|url-status=dead}}</ref> Mu mwaka gwa 2013, yatongoza awaadi ye eya [[:en:Abryanz_Style_and_Fashion_Awards_(ASFAs)|Abryanz Style and Fashion Awards (ASFAs)]], awaadi ezitegekebwa ku ssemazinga wa Africa mu Uganda n'ekigendererwa ky'okusiima bannamisono abamaanyi mu Africa.<ref>{{cite news|last1=Baranga|first1=Samson|title=ASFAs celebrate African fashion|url=https://observer.ug/lifestyle/56351-asfas-celebrate-african-fashion|accessdate=9 November 2019|agency=The Observer}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Ruva|first1=Roy|title=From Village Boy To Top City Stylist. The Story Of Brian Ahumuza of Abryanz Collection|url=http://chano8.com/village-boy-top-city-stylist-story-brian-ahumuza-abryanz-collection/|accessdate=25 October 2019|agency=Chano8|archive-date=24 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024194053/http://chano8.com/village-boy-top-city-stylist-story-brian-ahumuza-abryanz-collection/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 18, 2012 |title=Uganda: A Style Guru for Your Celebrities |url=https://allafrica.com/stories/201210190177.html}}</ref> == Okusiimibwa == Mu mwaka gwa 2017, Abryanz yaweebwa awaadi y'omukozi w'emisono asinga mu Starqt Awards mu South Africa nga kw'otadde n'okubeera omuvubuka omusuubuzi wa CEPA mu mwaka gwa 2016. <ref>{{Cite web |last=Mercedes |first=J. L. |date=April 23, 2016 |title=PHOTOS: Abryanz emerges victorious at the CEPA Awards |url=https://enewsuganda.com/photos-abryanz-emerges-victorious-at-the-cepa-awards/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009052807/https://enewsuganda.com/photos-abryanz-emerges-victorious-at-the-cepa-awards/ |archive-date=October 9, 2020 |access-date=October 6, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web |date=September 15, 2016 |title=Full List of the winners at StarQT Awards 2016 |url=https://bigeye.ug/full-list-winners-starqt-awards-2016/}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Brian Ahumuza Named Teeniez Hottest Celebrity Stylist Once Again |url=https://satisfashionug.com/brian-ahumuza-named-teeniez-hottest-celebrity-stylist-once-again/}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Deborah |first=Amia Poni |date=May 14, 2018 |title=Abryanz Scoops Buzz Awards Three times in a Row |url=http://www.ghafla.com/ug/abryanz-scoops-buzz-awards-three-times-in-a-row/ |access-date=August 28, 2025 |archive-date=October 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007113554/https://www.ghafla.com/ug/abryanz-scoops-buzz-awards-three-times-in-a-row/ |url-status=dead }}</ref> Mu mwaka gwa 2016, yawandiikibwako mu mikutu gya CNN African Voices egiwandiika ku bantu abayitimuka mu bintu eby'enjawulo mu Africa. <ref>{{Cite web |title=Abryanz features on CNN – Sqoop – Get Uganda entertainment news, celebrity gossip, videos and photos |url=https://www.sqoop.co.ug/201601/four-one-one/abryanz-features-on-cnn.html}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Obuyungo obw’ebweru == * [https://www.fashionpit.ug/7-days-of-the-fashion-industry-with-brian-ahumuza-what-is-fashion/ Ennaku 7 ez'emisono ne Brian Ahumuza: Omusono kye ki?] * [https://web.archive.org/web/20240807024026/https://www.ugandanbuzz.com/lifestyle/fashion/celebrity-biography-fashionista-abryanz.html Ebikwata ku bulamu bwa basereebu: Omukugu mu by’emisono Abryanz] * [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1468331/ugandan-personalities-rocked-2017 Bannayuganda 10 abasinga okukankanya omwaka 2017] * [https://observer.ug/lifestyle/59017-abryanz-to-hold-fashion-summit Abryanz agenda kutegeka olukiiko lw’emisono] * [https://www.sqoop.co.ug/201504/features/abryanz-reveals-fashion-inspiration.html Abryanz alaze ebyamusikiriza mu misono – Sqoop – Funa amawulire ga Uganda agakwata ku by’amassanyu, engambo za basereebu, obutambi n’ebifaananyi]  [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] gywzso09oifdk69c38xof1z6544668c Henry Bagiire 0 11687 69012 68275 2026-08-19T18:03:44Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69012 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''<big>Henry Aggrey Bagiire</big>''' (yazaalibwa nga 27 Ogwolubereberye 1968) ebiseera ebimu ayitiibwa '''Aggrey Henry Bagiire,''' munnabyabufuzi, musomesa era Munnayuganda. Yakolako nga [[Minisita omubeezi ow’Eby'obulimi]] mu [[Cabinet of Uganda|Kabineti ya Uganda]] okuva nga 16 Ogwokubiri 2009 okutuuka nga 27 Ogwokutaano 2011.<ref>[https://web.archive.org/web/20150213214754/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 "Full Cabinet List As At 18 February 2009]". ''[[:en:New_Vision|New Vision]] (Kampala)''. 18 February 2009. Archived from [http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 the original] on 13 February 2015. Retrieved 25 March 2015.</ref> Era yaweereza nga [[Palamenti ya Uganda|Omubaka wa Paalamenti ya Uganda]] (MP) omulonde ow'Essaza ly'e Bunya mu Bugwanjuba, mu [[:en:Mayuge_District|Disitulikiti y'e Mayuge]] , okuva mu 2006 okutuuka mu 2009. Akola nga [[Minisita omubeezi ow'Ebyentambula]] mu [[Cabinet of Uganda|Kabineti ya Uganda]]. Yalondebwa ku kifo ekyo nga 6 Ogwomukaaga 2016.<ref>Uganda State House (6 June 2016). [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"] (PDF). ''[[:en:Daily_Monitor|Daily Monitor]]''. Kampala. Archived from [https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf the original] (PDF) on 7 October 2016. Retrieved 12 June 2016.</ref> Era yaweerezako ng'omubaka wa paalamenti ya Uganda omulonde akyikirira Essaza ly'e Bunya mu Bugwanjuba, mu Disitulikiti y'e Mayuge, mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda eyeekkumi]] (okuva 2016 okutuka 2021).<ref>POU (12 June 2016). "[https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament Members of Parliament: 78. Bagiire Aggrey Henry, Bunya County West, Mayuge District"]. [[:en:Parliament_of_Uganda|Parliament of Uganda]] (POU). Archived from [http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament the original] on 27 May 2016. Retrieved 12 June 2016.</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Henry Bagiire yazaalibwa mu biseera bino eyitibwa [[Mayuge (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mayuge]] nga 27 Ogwolubereberye 1968. Alina [[Dipuloma mu By’enjigiriza]], okuva mutendekero erisomesa abasomesa, nga kitundu ku [[Yunivasite y'e Kyambogo]], gye yafuna mu 1992. [[Ddiguli y'esooka mu By’obulimi gy'eyafuna]] mu 1999 okuva ku [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y'e Makerere]]. Alina ne [[Satifikeeti mu kudukanya emirimu gya Gavementi egiyamba abantu n'okugidukanya]], gye yafuna mu 2003, okuva ku Yunivasite y'e Makerere. == Emirimu gye == Bagiire yasomesa [[Ebyobulimi mu Uganda|eby'obulimi]] kusomero lya Bukoyo Secondary School okuva mu 1992 okutuuka mu 2000, gye yasituka n'afuuka omukulembeze w'ekitongole ky’eby'obulimi. Wakati wa 2000 ne 2001, yakola ng’Omukulembeze w’ekibiina ekinoonyereza mu kitongole kya [[International Food Policy Research Institute]]. Wakati wa 1999 ne 2002, yaweereza ng’akulira eby'obulimi mu [[Iganga (disitulikit)|Disitulikiti y’e Iganga]] . Okuva mu 2002 okutuuka mu 2006, yawerezaako nga ssentebe w’akakiiko k’obuweereza mu [[Mayuge (disitulikit)|disitulikiti y’e Mayuge]] . Mu 2006, yayingira eby'obufuzi n’avuganya ku kifo kya paalamenti mu Ssaza ly'e Bunya mu Bugwanjuba, mu Disitulikiti y’e Mayuge, ku tikiti y’ekibiina kya [[National Resistance Movement]]. Yalondeddwa. Nga 16 Ogwokubiri 2009, yafuka Minisita w’eggwanga Omubeezi Ow’eby'obulimi. Mu kulonda kw’eggwanga okwa 2011 yawangulwa Vincent Bagiire, okusooka mu kalulu ka NRM ak'okusunsula abanakiikirira ekibiina, ate ne mu kulonda kwa bonna, Henry Bagiire yavuganya ku bwannamunigina.<ref name="Lost">{{Cite web |last=Baligema |first=Isaac |date=25 February 2011 |title=Storming Politics From A Family Platform |url=http://www.newvision.co.ug/D/9/500/747555 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301013526/http://newvision.co.ug/D/9/500/747555 |archive-date=1 March 2011}}</ref> Mukukola enkyukakyuka mu kabineti eyakolebwa nga 27 Ogwokutaano 2011, yasulibwa okuva mu kabineti n’asikizibwa [[Zerubabel Nyiira|Zerubabel Nyiira.]]<ref>{{Cite web |last=Uganda State House |date=27 May 2011 |title=Comprehensive List of New Cabinet Appointments & Dropped Ministers |url=https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments |access-date=4 March 2015 |via=[[Facebook.com]]}}</ref> == Obulamu bwe == Henry Bagiire mufumbo. Ono wa kibiina kya byabufuzi ekiri mbuyinza ekya [[National Resistance Movement]] . Ebintu by'asinga okwagala mulimu okusomesa n'okukuuma ebibira . == Laba ne == * [[Parliament of Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[Cabinet of Uganda|Kabineti ya Uganda]] * [[Mayuge (disitulikit)|Disitulikiti y'e Mayuge]] * Ekibiina ky'eby'obufuzi ekiri mbuyinza akya [[National Resistance Movement]] * [[Zerubabel Nyiira]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20150315101104/http://www.parliament.go.ug/new/ Omukutu gwa Paalamenti ya Uganda] * [http://newvision.co.ug/D/8/12/501695/Opio Olukalala lwa baminisita mu bujjuvu, Ogwamukaaga 2006]  * [http://newvision.co.ug/D/8/12/671730/Opio Olukalala lwa baminisita mu bujjuvu, Ogwokubiri 2009]  * [https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments Olukalala lwa baminisita mu bujjuvu, Ogwokutaano 2011] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]] [[Category:Abaazaalibwa mu 1963]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Abaasomera ku Yunivasite y'e Kyambogo]] [[Category:Abaasomera ku Yunivasite y'e Makerere]] [[Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Mayuge]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda]] [[Category:Baminisita b'Ebyentambula mu Uganda]] [[Category:Bannabyabufuzi abasibuka mu kitundu ky'Obuvanjuba bwa Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] h9sfshj62llkw3paoslwdcjyfeey4n4 Arthur Sserwanga 0 11718 68994 68112 2026-08-19T18:03:38Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68994 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Arthur Sserwanga''' Munnayuganda omubalirizi w'ebitabo, [[Omusomesa wa yunivasite n'amatendekero aga waggulu|musomesa wa yunivasite n'amatendekero aga waggulu]] , era omukulembeze mu by'enjigiriza. Yalondebwa okuba [[Omumyuka wa ccansala]] wa [[Yunivasite]] ya [[Muteesa I Royal Universiy|Muteesa I Royal University]] mu Mwezi ogw'omwenda 2014, <ref>{{Cite web |last=Ssekweyama |first=Martins |date=3 September 2014 |title=Muteesa University Gets New Vice Chancellor |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Mutesa-varsity-gets-new-VC/-/688334/2438920/-/13bvyagz/-/index.html |access-date=8 September 2014 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060141/http://www.monitor.co.ug/News/National/Mutesa-varsity-gets-new-VC/-/688334/2438920/-/13bvyagz/-/index.html |url-status=dead }}</ref> yunivasite ey'obwannannyini mu [[Yuganda|Uganda]] . <ref>{{Cite web |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221848/http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/2 |archive-date=3 March 2016 |access-date=8 September 2014 |publisher=National Council for Higher Education}}</ref> Emabegako yaweerezaako ng'omukulu w’ebbanguliro ly'obusuubuzi mu [[Ttendekero ly' ebyobusuubuzi erya Makerere]] Makerere University Business Schools (MUBS). == Okusoma kwe == Yafuna Dipuloma mu by’enjigiriza mu 1994 okuva mu ttendekero eritendeka abasomesa e Kyambogo, bweryali terinafuulibwa [[Yunivasite y'e Kyambogo|Yunivasite y’e Kyambogo]] . N'era alina [[ddiguli esooka mu nzirukanya ya bizinensi]], gye yafuna okuva mu MUBS mu 1998. Ddiguli ye eyokubiri mu kubala ebitabo n'eby'ensimbi yagifuna mu 2001 okuva mu MUBS. Ddiguli ye eyokusatu mubutandisi bw'emirimu yagifuna mu 2010, nayo okuva mu MUBS. <ref name="Bio">{{Cite web |title=Arthur Sserwanga: Curriculum Vitae |url=http://www.snis.ch/system/files/arthur_sserwanga_cv.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908135013/http://www.snis.ch/system/files/arthur_sserwanga_cv.pdf |archive-date=8 September 2014 |access-date=8 September 2014 |publisher=Swiss Network for International Studies}}</ref> == Ebyafaayo by’emirimu ==   Sserwanga pulofeesa mu ttendekero lya Makerere ery'ebyobusuubuzi Makerere University Business School). Omulimu gwa Sserwanga ogwasooka, okuva mu 1994 okutuuka mu 1998, gwali gwa kusomesa ku ttendekero lya City Institute of Business Studies mu [[Kampala]], ekibuga [[ekikulu]] ekya Uganda era ekisinga obunene. Okuva mu 1998 okutuuka mu 1999, yakola ng'[[Omuyizi asoma okweyongerayo ku mutendera gwa ddiguli eziddako nga bwayambibwakao|omuyizi asoma okweyongerayo ku mutendera gwa ddiguli eziddako nga bwayambibwako]] (Graduate fellow) mu bbanguliro ly'obusuubusi mu MUBS. Okuva mu 1999 okutuuka mu 2003, yali musomesa wa yunuvasite omuyambi( assistant lecturer) , ate okuva mu 2003 okutuuka mu 2006, yali [[musomesa wa yunivasite]] (Lecturer ), mu kitongole ky’okubala ebitabo. Wakati wa 2004 ne 2014, yali mu bifo eby’enjawulo ku MUBS, omuli: (a) akulira ekitongole ky’okubala ebitabo – 2004 okutuuka mu 2008 (b) omukulu w'ebyemikono and n'abasoma okuva ewala – 2008 okutuuka 2009 (c) omukulu, w'ebbanguliro ly'ebyemikono na'abasoma okuva ewala – 2009 okutuuka 2011 ne (d) omukulu w'ebbanguliro ly'obusuubuzi – 2011 okutuuka mu 2014. Mu Mwezi ogw'omwenda 2014, yalondebwa okufuuka omumyuka wa ccansala wa yunivasite ya Muteesa I Royal University. == Ebirala eby'okufumiitirizaako == Sserwanga taata mufumbo era wa nzikiriza . <ref name="Bio"/> == Laba ne == * Olukalala lwa yunivasite mu Uganda * Olukalala lw'amatendekero g'ebyobusuubuzi * Olukalala lw'abakulira yunivasite mu Uganda == Ebijuliziddwa == # {{cite web |last=Ssekweyama |first=Martins |date=3 September 2014 |title=Muteesa University Gets New Vice Chancellor |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Mutesa-varsity-gets-new-VC/-/688334/2438920/-/13bvyagz/-/index.html |access-date=8 September 2014 |newspaper=[[Daily Monitor]] (Kampala) |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060141/http://www.monitor.co.ug/News/National/Mutesa-varsity-gets-new-VC/-/688334/2438920/-/13bvyagz/-/index.html |url-status=dead }} # {{cite web |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221848/http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/2 |archive-date=3 March 2016 |access-date=8 September 2014 |publisher=National Council for Higher Education}} # {{cite web |title=Arthur Sserwanga: Curriculum Vitae |url=http://www.snis.ch/system/files/arthur_sserwanga_cv.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908135013/http://www.snis.ch/system/files/arthur_sserwanga_cv.pdf |archive-date=8 September 2014 |access-date=8 September 2014 |publisher=Swiss Network for International Studies}}{{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [http://ugandaradionetwork.com/a/file.php?f=64432&PHPSESSID=5592941fd335eb2c58fe5f8d3af574fd Pulofeesa Arthur Sserwanga - Omumyuka wa Cansala omuggya, Muteesa I Royal University] * [https://web.archive.org/web/20140908180519/http://www.bukedde.co.ug/news/79740-polof-sserwanga-omusuubuzi-w-ettaka-akulira-yunivasite-ya-buganda.html Ssaabasajja Muwenda Mutebi II Alonze Pulofeesa Arthur Sserwanga Okukulembera Muteesa I Royal University] (Luganda). [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] gb3351ltv8mhn04k8ng2ahejqn68now William Gabula 0 11734 69035 42553 2026-08-19T18:06:57Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69035 wikitext text/x-wiki '''William Wilberforce Kadhumbula Gabula Nadiope IV''' yazaalibwa 1 Ogwekkuminoogumu 1988), Gabula owa [[:en:Bugabula|Bugabula]], ye [[:en:Kyabazinga_of_Busoga|Kyabazinga wa Busoga]] akulembera Obwakyabazinga obuli mu ssemateeka mu [[:en:Uganda|Uganda]] eya leero . Ye Kyabazinga owookuna owa Busoga. <ref>{{Cite web |date=2023-11-19 |title=Mutesi becomes queen in Busoga's first royal wedding since 1956 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/pictorial/mutesi-becomes-queen-in-busoga-s-first-royal-wedding-since-1956-4438290 |access-date=2023-11-20 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulinnya ku namulondo == Gabula yazaalibwa [[Jinja]] nga 1 Ogwekkuminoogumu 1988. <ref name=":1">{{Cite web |date=2023-11-19 |title=Kyabazinga marries in Busoga's first royal wedding since 1956 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kyabazinga-marries-in-busoga-s-first-royal-wedding-since-1956-4437752 |access-date=2023-11-20 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mutabani wa Wilson Gabula Nadiope III, eyaliko Minisita w’ebyobulambuzi mu [[Cabinet of Uganda|kabineeti ya Uganda]], eyafa mu 1991, ne Josephine Nadiope eyafa mu 1993. <ref name="History">{{Cite web |last=Tom Gwebayanga |first=and Donald Kiirya |date=26 August 2014 |title=Gabula: Kyabazinga Ayise Mu Ttanuulu Y'anaagatta Obusoga (Gabula: The Kyabazinga Who Has Gone Through Fire Will Be The One To Unite Busoga) |url=http://www.bukedde.co.ug/news/80038-gabula-kyabazinga-ayise-mu-ttanuulu-y-anaagatta-obusoga.html |access-date=23 March 2015 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102718/http://www.bukedde.co.ug/news/80038-gabula-kyabazinga-ayise-mu-ttanuulu-y-anaagatta-obusoga.html |url-status=dead }}</ref> <ref name=":1" /> Jjajjaawe azaala kitaawe ye William Wilberforce Kadhumbula Nadiope II, eyakulembera nga Kyabazinga okuva mu 1949 okutuuka mu 1955 n’okuva mu 1962 okutuuka mu 1966. Nadiope II era yeeyali omumyuka wa Pulezidenti wa Uganda eyasooka, okuva mu 1962 okutuuka mu 1966. <ref name="Background">{{Cite web |last=Walukamba G |first=Aldon |date=5 September 2014 |title=Double Birthday for Kyabazinga Gabula With September Crowning |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=66594 |access-date=23 March 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Gabula Nadiope yalondebwa awatali kuwakanyizibwa na kweyawulamu abaami ba Busoga abalangira ekkumi abaatuula e [[Bugembe]] nga 23 Ogwomunaana 2014 n’ekigendererwa eky’okulonda Kyabazinga omuggya. Omulangira Edward Columbus Wambuzi, ow'obwami bwa Busoga obw’ekkumi nemu, naye eyali avuganya ku Nnamulondo, teyakiika mu lukiiko luno. <ref>{{Cite web |last=Kiirya |first=Donald |date=25 August 2014 |title=Gabula New Busoga Kyabazinga |url=http://www.newvision.co.ug/news/659052-gabula-new-busoga-kyabazinga.html |access-date=23 March 2015}}</ref> Gabula yakakasibwa [[:en:Lukiiko_(Busoga)|olukiiko lwa Busoga]] (Paalamenti) awatali kuwakanya na kweyawulamu nga 25 Ogwomwenda 2014. <ref>{{Cite web |last=Kurunda |first=Abubaker |date=26 August 2014 |title=Gabula Endorsed As Busoga King |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Gabula-endorsed-as-Busoga-king-/-/688334/2430486/-/l53gkyz/-/index.html |access-date=23 March 2015}}</ref> Nga wazzeewo okuwawabirwa mu kkooti ku saawa envannyuma okutaavamu bibala, <ref>{{Cite web |last=Gulumaire |first=Andrew |date=12 September 2014 |title=Court Okays Gabula's Coronation |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=66977 |access-date=23 March 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Omulangira William Gabula yatikkirwa engule nga Kyabazinga owokuna owa Busoga e Bugembe ku Lwomukaaga nga 13 Ogwomwenda 2014. Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] owa Uganda naye yeetaba ku matikkira gano. <ref>{{Cite web |last=Kizza |first=Joseph |date=13 September 2014 |title=Museveni Vows To Work With New Kyabazinga |url=http://www.newvision.co.ug/news/659730-museveni-vows-to-work-with-new-kyabazinga.html |access-date=23 March 2015}}</ref> == Emisomo gye n'emirimu == Gabula yakuzibwa jjajjaawe azaala maamawe mu [[Jinja]] . Emisomo gye egya pulayimale yagitandikira ku Victoria Nile, Winston Day and Boarding Primary School Kawempe, oluvannyuma Lohana Academy okuva mu 1995 okutuuka mu 2001. Mu 2002, yayingira [[:en:Busoga_College|Busoga College Mwiri]] ku misomo gye egya siniya eyokuna okutuusa mu 2005. Yagenda mu maaso n'emisomo gye egya siniya eyomukaaga ku Kyambogo College School, n’atikkirwa mu 2007. Yaweebwa ekifo ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]], n’atikkirwa mu 2011, ne [[:en:Bachelor_of_Arts_in_Economics|ddiguli esooka mu by'enfuna]] . Mu kiseera ky'amatikkira ge, yali akolera mu [[Energy|Minisitule y’amasannyalaze n’eby’obugagga eby’omuttaka mu Uganda]] . <ref name="History"/> Oluvannyuma yeyongerayo n'okusoma mu Bungereza era n’atikkirwa mu 2015 n’afuna diguli eyookubiri ey'eddaala erisooka mu kuddukanya bizinensi ku yunivasite y'e Coventry. <ref name="Education">{{Cite web |last=Musasizi |first=Simon |date=15 September 2014 |title=To Become Kyabazinga, You Must Be Educated |url=http://www.observer.ug/viewpoint/83-staff-writers/33821--to-become-kyabazinga-you-must-be-educated |access-date=23 March 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924111415/http://www.observer.ug/viewpoint/83-staff-writers/33821--to-become-kyabazinga-you-must-be-educated |url-status=dead }}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Jjajja wa Gabula Yosia Nadiope ye taata w’ebyenjigiriza eby’omulembe mu Busoga. Yawa abaminsani ettaka okuzimba essomero li Balangira okusomesa abaami, oluvannyuma eryafuuka Busoga College Mwiri. Wa nzikiriza ya [[:en:Anglicanism|kikulisitaayo/ kipolotesitante]]. Era ye mwami ow’ensikirano owa Bugabula, essaza eryetongodde erizingiramu Disitulikiti za leero eya [[Buyende (disitulikit)|Buyende]] ne [[Kamuli (disitulikit)|Kamuli]] . <ref name="History"/> <ref name="Education"/> Nga 18 Ogwekkuminoogumu 2023, Gabula yawasa Inhebantu [[Jovia Mutesi]], omubalirizi w'ebitabo omutendeke era eyaliko omuyizi wa [[:en:Mount_Saint_Mary's_College_Namagunga|Mount Saint Mary's College Namagunga]] ku Lutikko ya Christ Cathedral Bugembe, embaga yokka ey'obwakabaka okuva mu 1956. <ref>{{Cite web |last=Vosh Ajuna |first=David |title=Kyabazinga marries in Busoga's first royal wedding since 1956 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kyabazinga-marries-in-busoga-s-first-royal-wedding-since-1956-4437752 |access-date=18 November 2023 |website=Monitor}}</ref> Abaagalana bano baayaniriza ezadde ly' abalongo ab'obulenzi nga 27 Ogwomunaana 2025. <ref>{{Cite web |last=Kanyere |first=Hakim |title=BREAKING: Kyabazinga and Inhebantu Welcome Twins |url=https://nilepost.co.ug/news/284203/breaking-kyabazinga-and-inhebantu-welcome-twins |access-date=2025-09-01 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Busoga_sub-region|Ettundutundu lya Busoga]] * [[:en:Basoga|Basoga]] * [[:en:Lusoga|Lusoga]] == Ebijuliziddwa == # {{Cite news|url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/A-year-after-Gabulas-installation-Prince-Wambuzi-/689844-2867830-ktbvdoz/index.html|title=A year after Gabula's installation, Prince Wambuzi remains|last=Mufumba|first=Isaac|date=13 September 2015|work=Daily Monitor|access-date=6 January 2019|language=en-UK}} # {{Cite web |date=2023-11-19 |title=Mutesi becomes queen in Busoga's first royal wedding since 1956 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/pictorial/mutesi-becomes-queen-in-busoga-s-first-royal-wedding-since-1956-4438290 |access-date=2023-11-20 |website=Monitor |language=en}} # {{Cite web |date=2023-11-19 |title=Kyabazinga marries in Busoga's first royal wedding since 1956 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kyabazinga-marries-in-busoga-s-first-royal-wedding-since-1956-4437752 |access-date=2023-11-20 |website=Monitor |language=en}} # {{cite web |last=Tom Gwebayanga |first=and Donald Kiirya |date=26 August 2014 |title=Gabula: Kyabazinga Ayise Mu Ttanuulu Y'anaagatta Obusoga (Gabula: The Kyabazinga Who Has Gone Through Fire Will Be The One To Unite Busoga) |url=http://www.bukedde.co.ug/news/80038-gabula-kyabazinga-ayise-mu-ttanuulu-y-anaagatta-obusoga.html |accessdate=23 March 2015 |newspaper=[[Nation Media Group|Bukedde.co.ug]] ([[Luganda]]) |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102718/http://www.bukedde.co.ug/news/80038-gabula-kyabazinga-ayise-mu-ttanuulu-y-anaagatta-obusoga.html |url-status=dead }} # {{cite web |last=Walukamba G |first=Aldon |date=5 September 2014 |title=Double Birthday for Kyabazinga Gabula With September Crowning |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=66594 |accessdate=23 March 2015 |publisher=Uganda Radio Network}} # {{cite web |last=Kiirya |first=Donald |date=25 August 2014 |title=Gabula New Busoga Kyabazinga |url=http://www.newvision.co.ug/news/659052-gabula-new-busoga-kyabazinga.html |accessdate=23 March 2015 |newspaper=[[New Vision]] (Kampala)}} # {{cite web |last=Kurunda |first=Abubaker |date=26 August 2014 |title=Gabula Endorsed As Busoga King |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Gabula-endorsed-as-Busoga-king-/-/688334/2430486/-/l53gkyz/-/index.html |accessdate=23 March 2015 |newspaper=[[Daily Monitor]] (Kampala)}} # {{cite web |last=Gulumaire |first=Andrew |date=12 September 2014 |title=Court Okays Gabula's Coronation |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=66977 |accessdate=23 March 2015 |publisher=Uganda Radio Network}} # {{cite web |last=Kizza |first=Joseph |date=13 September 2014 |title=Museveni Vows To Work With New Kyabazinga |url=http://www.newvision.co.ug/news/659730-museveni-vows-to-work-with-new-kyabazinga.html |accessdate=23 March 2015 |newspaper=[[New Vision]] (Kampala)}} # {{cite web |last=Musasizi |first=Simon |date=15 September 2014 |title=To Become Kyabazinga, You Must Be Educated |url=http://www.observer.ug/viewpoint/83-staff-writers/33821--to-become-kyabazinga-you-must-be-educated |accessdate=23 March 2015 |newspaper=[[The Observer (Uganda)]] |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924111415/http://www.observer.ug/viewpoint/83-staff-writers/33821--to-become-kyabazinga-you-must-be-educated |url-status=dead }} # {{cite web |last1=Vosh Ajuna |first1=David |title=Kyabazinga marries in Busoga's first royal wedding since 1956 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kyabazinga-marries-in-busoga-s-first-royal-wedding-since-1956-4437752 |access-date=18 November 2023 |website=Monitor}} # {{Cite web |last=Kanyere |first=Hakim |title=BREAKING: Kyabazinga and Inhebantu Welcome Twins |url=https://nilepost.co.ug/news/284203/breaking-kyabazinga-and-inhebantu-welcome-twins |access-date=2025-09-01 |website=Nilepost News |language=en}} {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa wikipedia == {{Kyabazinga of Busoga}} [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] amgx1mbf4l50b2sfn06xshq9ba7tolp Richard Musani 0 11760 69025 68505 2026-08-19T18:03:49Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69025 wikitext text/x-wiki   '''Richard Musani''' (yazaalibwa 15,Omwezi ogwomukaaga 1985) [[Yuganda|munnayuganda]] [[omukungu ali ku ddaala erisembayo eyakakasibwa mu bwakitunzi,]] [[eyeebuuzibwako]] [[mu kuddukanya bizinensi entonotono]], [[omukugu mu by'emmotoka]] era [[muwandiisi wa miko gya mawulire ku bizinensi]]. Ye mukulu w'obwakitunzi owa Movit Products Limited, kkampuni ekola ebamaguzi [[ebyokwelabirira ng'omuntu]] era nga yaliko [[akulira okuddukanya ettabi]] lya Kampala Motors. Yeegatta ku MPL mu 2012 ng’[[akulira okulongoosa erinnya n'ekifaananyi kya Movit]] , kkampuni ekola ebirabirira olususu, <ref name="RM4">{{Cite web |date=February 5, 2021 |title=Golola wins comeback fight but ... |url=http://www.monitor.co.ug/Sports/OtherSport/Golola-wins-comeback-fight-but----/-/690284/1754454/-/914l0oz/-/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref> oluvannyuma lw’okumala emyaka esatu n’emyezi munaana mu Kampala Motors. <ref name="RM5">{{Cite web |title=Executive watch |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1278452/executive-watch |publisher=[[New Vision]]}}</ref> Akozesa emyoleso egiwangulidde MPL engule z'emyoleso gy'obusuubuzi ez'enjawulo mu ttuluba ly'''omwolesi asinaga'' <ref name="RM6">{{Cite web |date=2014-08-06 |title=Best exhibitors rewarded as trade expo ends |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-08-06/77422/ |publisher=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]}}</ref> era eddako yakolako nga pulezidenti w'ekibiina ekikuliraabayizi ekya [[yunivasite y'e Kyambogo]]. <ref name="RM7">{{Cite web |title=Private universities may out-compete public ones |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1192211/private-universities-compete-public-ones |publisher=[[New Vision]]}}</ref> Musani yali kitundu ku kibinja ekyakola enteekateeka namutaayika eya ''African SME Master (African SME Master) wansi w'okulungamizibwa'' kw'[[akakiiko k'ekibiina ekigatta amawanga ga Afirika]] ([[African Union Commision]]) . <ref name="RM30">{{Cite web |title=Delegates having group discussions on various topics around SMEs #SMEAfrica |url=https://twitter.com/Africa_SME/status/652122924128862208 |publisher=SME Africa}}</ref> Era yayambako mu kufulumya akatabo akasooka aka ''African Journal of Management (AJOM)'', enteekateeka y'ekitongole kya [[GIZ]] ng’ekolagana n’[[omukago ogugatta amawanga agali mu buvanjuba bw'Afrirka]] (EAC). <ref name="RM8">{{Cite journal |last=Akko |first=Sirili |year=2015 |title=Managing Tourism Market Borders and Fluid Goods in EAC Countries |journal=Africa Journal of Management |volume=1 |issue=4 |pages=406–410 |doi=10.1080/23322373.2015.1105462}}</ref> == Obuvo bwe == === Obuto bwe n’okusoma kwe === Richard Musani yazaalibwa mu [[Kapchorwa]], akabuga mu [[buvanjuba bwa Uganda]], nga 15 Omwezi ogwomukaaga 1985. Wa ggwanga lya ba sebeyi, <ref name="RM9">{{Cite web |title=Let us empower the Sabiny girls to fight FGM |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1276498/us-empower-sabiny-girls-fight-fgm |publisher=[[New Vision]]}}</ref> <ref name="RM10">{{Cite web |date=May 24, 2010 |title=A Culture of Courage, Fear and Brutality |url=http://www.newtimes.co.rw/section/Printer/2010-05-24/94473/ |publisher=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]}}</ref> yazaalibwa mu maka [[amakulisitaayo]] . Yasomera Kapchorwa Modern Primary School ku misomo gye egy'ebibiina bya pulayimale ebyawaggulu gye yakola ennyo mu kutondawo [[ebibiina ebikubaganya ebirowoozo]]. Musan nera yasomera [[St Peter's College Tororo]] ku misomo gye egya siniya gye yaweereza ng'[[eddoboozi ly'abayizi]] ,[[Omumyuka w'omukulembeze atwala ebisulo|omumyuka w'omukulembeze atwala ekisulo]] ki Bernard Onyango House n'era omukulembeze avunaayizibwa okulabirira ebibajje.N'era yaweerezaako ng'a [[ssentebe]] w'[[akakiiko k'abakulembeze b'abayizi]] aka [[disitulikiti y'e Tororo]]. Musani yayongera okugenda mu [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]] ku [[ddiguli ye esooka]] gye yalondebwa nga kkansala akiikirira [[ebbanguliro]] ly'[[emisomo gy'ebyemikono]] ku lukiiko olukulembera abayizi, n’alondebwa nga Minisita ow’ebyamawulire '', okukunga , empuliziganya n’entambula ku likiiko olukulembera abayizi'' era n’alondebwa ng’akola nga pulezidenti w'olukiiko olukulembera abayizi. <ref name="RM7"/> Ekyaddako, yeegatta ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] okusoma [[ddiguli ye eyokubiri]] n'ebbanguliro eribangula ba kitunzi ( [[CIM]]) ku [[dipuloma eya waggulu eddirira ddiguli esooka]] (Post graduate diploma) . Musani alina alina [[ddiguli eyokubiri]] mu [[bwa kitunzi]] (2011) okuva mu yunivasite y’e Makerere ne [[dipuloma eyawaggulu eddirira ddiguli esooka]] (Post graduate diploma) okuva mu bbanguliro eribangula ba kitunzi [[CIM]] . === Emirimu gye === Musani yatandika emirimu gye ng'omukungu mu bwakitunzi ku kkampuni y'amawulire eya Riley Media nga tannalondebwa nga [[omukulemebeze addukanya ettabi]] lya Kampala Motors mu mwezi ogwomunaana 2010, <ref name="RM5"/> gye yakwasaganyanga ddiiru z[[Ebyeddusa(Automobile)|'emmotoka]] ez'ekika kya [[Subaru]] ne [[Mahindra]], mu kiseera ekyo ng'ayingiza obukadde bwa ddoola za Amerika buna mu [[kutunda]] buli mwaka . Mu Mwezi ogwekkumi 2012, yalondebwa ku ky'[[omukulembeze alongoosa erinya n'ekifaananyi]] kya Movit mu [[MPL]] . <ref name="RM4"/> Mu mwezi ogwokusatu 2013, yakuzibwa n’atuuka ku kifo ky'addukanya ebyakitunzi ate mu Mwezi ogusooka 2016 n’ayongera okukuzibwa ku buvunaanyizibwa bw'[[okukulira ebyakitunzi]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2018)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Musani y’alondodde enzirukanya n’okukulaakulanya ebyamaguzi ebikolebwa ebipya ''Radiant'', ekika [[ekirabirira enviri]] ne ''Skin Guard'', ekika [[Ekirongoosa olususu|ekirabirira olususu]] n'ebika ebirala bingi omuntu byakozesa okwerabirira ku MPL. <ref name="RM13">{{Cite web |date=2013-09-02 |title=Movit looks to strengthen presence in the region |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2013-09-02/108410/ |publisher=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]}}</ref> Akulembeddemu enkula ya kkampuni y’okulabirira abantu mu butale bw’okutunda ebweru w’eggwanga. Ekibinja kye ekikola emirimu eggy'enjawulo kirina abakozi abatakka wansi wa 120 abawa obuyambi obw’omusingo eri obutale bwonna mu [[ttundutundu ly'obusuubuzi mu buvanjuba n'obukiika ddyo bwa Afirika]] (COMESA). Mu Mwezi ogwekkumi 2015, Musani yali kitundu ku kibinja ekyakola enteekateeka namutaayika eya ''African SME Master wansi w'okulungamizibwa'' kw'[[akakilko k'ekibiina ekigatta amawanga ga Afirika]]( [[African Union Commission]] ). Mu myezi esatu egyasooka egya 2016, Musani yayambako mu kufulumya akatabo akasooka aka ''African Journal of Management (AJOM)'', enteekateeka y'ekitongole kya [[GIZ]] ng’ekolagana n’[[omukago gw'amawanga agali mu buvanjuba bw'Afirika]] (EAC). Musani n'era yeyeebuuzibwako omukulu owa [https://web.archive.org/web/20160109204224/http://rimusan.com/ kkampuni ya Rimusan Limited] .. <ref name="RM8"/> == Op-eds & okubuuza ebibuuzo == === Ebiwandiiko ebiyitibwa Op-eds === * {{Cite web |date=April 14, 2008 |title=Private universities may out-compete public ones |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1192211/private-universities-compete-public-ones |publisher=[[New Vision]]}} * {{Cite web |date=July 9, 2009 |title=Reduce interest rates to boost local investments |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1240710/reduce-rates-boost-local-investments |publisher=[[New Vision]]}} * {{Cite web |date=September 1, 2009 |title=Public universities need marketing skills |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1206453/public-universities-marketing-skills |publisher=[[New Vision]]}} * {{Cite web |date=October 20, 2009 |title=Use the private sector to drive EAC integration |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1234177/private-sector-drive-eac-integration |publisher=[[New Vision]]}} * {{Cite web |date=September 8, 2010 |title=East Africa: Why Region Needs a Harmonised Property Rights Law |url=http://allafrica.com/stories/201009090139.html |publisher=[[New Vision]]}} * {{Cite web |date=December 28, 2010 |title=Let us empower the Sabiny girls to fight FGM |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1276498/us-empower-sabiny-girls-fight-fgm |publisher=[[New Vision]]}} * {{Cite web |date=November 9, 2015 |title=NBS Breakfast Meeting - Movit Products Ltd, The Best Costmetics Manufacturer |url=https://www.youtube.com/watch?v=JMpdxPO2ug8 |publisher=[[YouTube]]}} == Ebijuliziddwa == # {{cite web |date=February 5, 2021 |title=Golola wins comeback fight but ... |url=http://www.monitor.co.ug/Sports/OtherSport/Golola-wins-comeback-fight-but----/-/690284/1754454/-/914l0oz/-/index.html |publisher=[[Daily Monitor]]}} # {{cite web |title=Executive watch |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1278452/executive-watch |publisher=[[New Vision]]}} # {{cite web |date=2014-08-06 |title=Best exhibitors rewarded as trade expo ends |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-08-06/77422/ |publisher=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]}} # {{cite web |title=Private universities may out-compete public ones |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1192211/private-universities-compete-public-ones |publisher=[[New Vision]]}} # {{cite web |title=Delegates having group discussions on various topics around SMEs #SMEAfrica |url=https://twitter.com/Africa_SME/status/652122924128862208 |publisher=SME Africa}} # {{cite journal |last1=Akko |first1=Sirili |year=2015 |title=Managing Tourism Market Borders and Fluid Goods in EAC Countries |journal=Africa Journal of Management |volume=1 |issue=4 |pages=406–410 |doi=10.1080/23322373.2015.1105462}} # {{cite web |title=Let us empower the Sabiny girls to fight FGM |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1276498/us-empower-sabiny-girls-fight-fgm |publisher=[[New Vision]]}} # {{cite web |date=May 24, 2010 |title=A Culture of Courage, Fear and Brutality |url=http://www.newtimes.co.rw/section/Printer/2010-05-24/94473/ |publisher=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]}} # {{cite web |date=2013-09-02 |title=Movit looks to strengthen presence in the region |url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2013-09-02/108410/ |publisher=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]}} # ''This reference is defined in a template or other generated block, and for now can only be edited in source mode.''{{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [[MPL's official website]] * [[Richard Musani]] on [[LinkedIn]] {{DEFAULTSORT:Musani, Richard}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] mda9ksaggbfrash3aws93mflri1qtf1 Isaac Ssemakadde 0 11791 69048 68528 2026-08-19T18:07:03Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69048 wikitext text/x-wiki '''Isaac Ssemakadde''' [[:en:Human_rights_defender|mulwanirizi w'eddembe ly’obuntu]] mu Uganda, eyazaalibwa nga 15 Ogwomwenda 1984. [[:en:Lawyer|Munnamateeka]] omutendeke nga yeeyogerako ng’omuntu alowooza mu ngeri etali ya ssaawa era omujeemu mu mateeka. <ref>https://observer.ug/lifestyle/71215-lawyer-isaac-ssemakadde-to-his-ex-please-come-back-counsel-misses-you</ref> <ref name=":2">https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/isaac-ssemakadde-uganda-law-society-president-rebel-4783086</ref> <ref name=":0">{{Cite web |url=https://pedalthebio.com/isaac-ssemakadde-biography/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-06 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007110655/https://pedalthebio.com/isaac-ssemakadde-biography/ |url-status=dead }}</ref> Yalondebwa ku bwapulezidenti bw'ekibiina ekigatta bannamateeka ekya [[:en:Uganda_Law_Society|Uganda Law Society]] nga 28 Ogwomwenda, 2024 ku Speke Resort Hotel, [[:en:Munyonyo|Munyonyo]] . <ref name=":0" /> <ref name=":3">https://uls.or.ug/staff-member/mr-isaac-kimaze-ssemakadde/</ref>[[Uganda Law Society|​]]​ Lumu yayogerwako nga munnamateeka asinga okuyimirira bwe kijja ku kulwanirira [[:en:Public_interest|ebyetaago by'abantu]] nga bino byayogerwa aba [[:en:Uganda_Law_Society|Uganda Law Society]]. Agoberera empisa nga eddembe, obumu, obwenkanya, demokulasiya, eddembe ly’obuntu, enfuga y'etteeka, obwenkanya , obwesimbu, obwenkanya n'okugenda mu maaso. Isaac Ssemakadde era amanyiddwa okuba omukakafu era omwogezi era nga asisinkanye okunenyezebwa olw'embeera ze mu bulamu nga ogyeko okulwanirira eddembe ly'obuntu ku butali bwenkanya olw’ebituli mu nfuga n’okussa ekitiibwa mu nfuga y’amateeka. <ref name=":1">https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ssemakadde-elected-new-uganda-law-society-president-4779302</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/isaac-ssemakadde-uganda-law-society-president-rebel-4783086</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Isaac Ssemakadde yatuula ebigezo by'okumaliriza P.7 ebya Primary Living Examinations (PLE) mu ssomero lya Bright Grammar Primary School mu [[:en:Masaka_City|kibuga Masaka]] gye yavaayo ng’asinga mu Disitulikiti y’eMasaka yonna. Olw’omutindo gwe yakola ogw’ekitalo, yaweebwa sikaala okuwandiisa siniya mu [[:en:St._Mary's_College_Kisubi|St Mary’s College Kisubi]] (SMACK). Bwe yali mu SMACK, yali mu bayizi kkumi abasinga, n’olwekyo n’afuna sikaala ya gavumenti mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y’eMakerere]] Kampala gye yeewandiisa okusoma diguli esooka eya [[:en:Bachelor_of_Laws|Bachelor of Laws]] . Yaddamu okuvaayo nga asinze banne mu kibiina nga bwe baatikkirwa bonna mu kibiina 2008. <ref name=":0" /> Era yakola obulungamya mu [[:en:Supreme_Court_of_Uganda|kkooti ensukkulumu eya Uganda]], era n’akolera mu Bowman’s AF Mpanga eya munnamateeka omututumufu era [[:en:Attorney_general|Ssaabawolereza]] [[:en:Buganda_Kingdom|w'Obwakabaka bwa Buganda]], David Mpanga okumala kumpi omwaka mulamba. Isaac Ssemakadde ng’ali wamu ne banne be baatandikawo pulojekiti ya Legal Brains Trust nga bakyali bayizi mu ttendekero lya [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] (LDC) eyatandikibwawo mu 2008. Mu kiseera kino, akolera mu kkampuni ya Legal Brains Trust ekola ku by’amateeka okusinga eri abanyigirizibwa mu bitundu gye babeera. <ref name=":0" /> Isaac Ssemakadde yalondeddwa ku bwa Pulezidenti bw'ekibiina ekigatta bannamateeka ekya [[:en:Uganda_Law_Society|Uganda Law Society]] , <ref name=":3" /> naawangula n'obululu 2,101 ng'akuba munne Isaac Atukunda eyafuna obululu 898 bwokka. Yadda mu bigere bya Bernard Oundo eyali pulezidenti w’ekibiina ekigatta bannamateeka ekya [[:en:Uganda_Law_Society|Uganda Law Society]] okuva mu 2022. Oluvannyuma lw’okulondebwa, yasuubiza okulwanyisa ebbula ly’emirimu, obuli bw’enguzi n’obutali bwenkanya mu nkola y’obwenkanya mu Uganda, mu kwogera kwe oluvannyuma lw'okuwangula. <ref name=":2" /> == Ekiwandiiko kya Poliisi y’ensi yonna eky'okumukwata == Nga 19 Ogwokusatu, 2025, kkooti ya Buganda Road Chief Magistrate’s Court mu Kampala yafulumya ekiragiro ekyali kiragira [[:en:Interpol|Interpol]] okukwata Pulezidenti wa [[:en:Uganda_Law_Society|ULS]], Isaac Ssemakadde, oluvannyuma lw’okulemererwa okulinnya mu kkooti okuggulwako emisango gy’okuyisaamu amaaso ekitiibwa kya Director of Public Prosecutions, [[:en:Jane_Frances_Abodo|Jane Frances Abodo.]] <ref>https://nymynet.com/why-isaac-ssemakadde-is-facing-an-international-arrest-warrant/</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/court-issues-international-warrant-for-arrest-of-uls-president--4971156</ref> <ref>https://observer.ug/news/buganda-road-court-orders-interpol-to-arrest-ssemakadde/</ref> == Emisango gyakozeeko == '''Isaac Ssemakadde''' munnamateeka omututumufu amanyiddwa olw’okukiikirira abantu ab’amaanyi n’okulwanirira obwenkanya mu [[:en:Uganda|Uganda]] . Mu misango gye egy’enjawulo, yawolereza [[:en:Dr._Stella_Nyanzi|Dr. Stella Nyanzi]], omunoonyereza ow’ekitiibwa mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y’eMakerere]], mu 2019 era n’akiikirira [[:en:Isaiah_Omoro_Ndiege|Pulofeesa Isaiah Omoro Ndiege]], eyali Chancellor wa [[:en:Kyambogo_University|yunivasite y’eKyambogo]], ng’awakanya okumugoba. Ssemakadde era akoze kinene mu nnongoosereza mu mateeka, n’ayambako mu kusazaamu obutundu obuli mu tteeka erifuga ebiragalalagala erya Narcotic Drugs and Psychotropic Substances Control Act erya 2016. <ref name=":1" /> == Ebijuliziddwa == [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] heg4mwgwame6hi98dgypfy1ril8d3wh Yoramu Bamunoba 0 11812 68996 68259 2026-08-19T18:03:39Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68996 wikitext text/x-wiki '''Yoramu Bamunoba''' (yazaalibwa Mumwezi ogwomusanvu 1931) yeeyali [[Omulabirizi wa Ankole ey'obugwanjuba]] eyasooka, ng'aweereza okuva mu 1977 okutuuka mu 2007. Bamunoba yazaalibwa ku kyalo Kacuncu, Keihagara [[Ibanda (disitulikit)|mu Disitulikiti y’e Ibanda]] . Yasomera ku Nkondo Primary School, [[Mbarara High School]], [[Busoga College]] ne [[Yunivasite y'e Kyambogo]]. [[Yatuuzibwa]] mu 1966. Yasomesa ku ttendekero lya Bishop Stuart era yali [[Mubuulizi]] ku [[Yunivasite y'e Makerere]] . == Ebijuliziddwa == # [[:en:E-book|E-book]] "The Development of the Anglican Church in West Ankole 1900-1990" Bamunoba, Y. # {{usurped|[https://web.archive.org/web/20200502144951/https://westankolediocese.org/index.php/background-history/ Diocese of West Ankole]}} # {{ISBN|0-19-200010-1}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 04abl6635synykt3l2s5ncgdmk1o4qn Robert Katende 0 11836 69043 60649 2026-08-19T18:07:01Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69043 wikitext text/x-wiki '''Robert Katende''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]] omutendesi w'omuzannyo ogwa [[:en:Chess|Chess]], musambi wa mupiira era nga [[:en:Engineer|yinginiya]] . Ye Ssenkulu w'ekitongole ekya Sports Outreach. Yatumbula omuzannyo gwa chess eri abaana b'omugotteko n'aba ku nguudo mu [[Kampala]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=2019-04-12 |title=Robert Katende on changing lives through chess |url=https://www.independent.co.ug/robert-katende-on-changing-lives-through-chess/ |access-date=2022-03-01 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref>[[Phiona Mutesi|​]]<ref>{{Cite web |title=BBC World Service - Outlook, I Introduced Chess to Kampala's Slums |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p04j7wk1 |access-date=2022-03-01 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>​ Amanyiddwa olw'okutendeka [[:en:Phiona_Mutesi|Phiona Mutesi]], Munnayuganda eyasooka okukuguka mu muzaanyo gwa [[:en:FIDE_titles|Chess ku daala ery'awaggulu]]<ref name="Crothers">{{Cite web |last=Crothers |first=Tim |date=2016-08-28 |title=Chess queen of Africa |url=http://www.theguardian.com/global/2016/aug/28/chess-queen-of-africa-phiona-mutesi |access-date=2022-03-01 |website=the Guardian |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Phiona Mutesi {{!}} Chess Celebrities |url=https://www.chess.com/players/phiona-mutesi |access-date=2022-03-01 |website=Chess.com |language=en-US}}</ref>​''[[Queen of Katwe|​]]''​ era yali mutwe omukulu mu katabo ka 2012 akawandiikibwa [[:en:Tim_Crothers|Tim Crothers]] ne mu firimu eya 2016, [[:en:Queen_of_Katwe|Queen of Katwe]] eyateekebwatekebwa [[:en:Mira_Nair|Mira Nair]] nga yawandiikidwa William Wheeler. [[:en:David_Oyelowo|David Oyelowo]] yazannya nga Robert Katende mu firimu eno, omwali [[:en:Lupita_Nyong'o|Lupita Nyong'o]] ne [[:en:Madina_Nalwanga|Madina Nalwanga]] . <ref>{{Cite web |date=2016-05-11 |title=Lupita Nyong'o and David Oyelowo star in the new trailer for Queen of Katwe |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/lupita-nyong-o-and-david-oyelowo-star-in-the-new-trailer-for-queen-of-katwe-a7023546.html |access-date=2022-03-01 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Czachor |first=Emily Mae |date=2016-09-21 |title=Cast and Crew Celebrate 'Queen of Katwe' as "a Love Letter to Uganda" at Disney Film's Premiere |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/queen-katwe-premiere-disney-film-931638/ |access-date=2022-03-01 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref><ref name=":0" /> == Obuto bwe n'emisomo gye == Katende yazaalibwa mu [[Kiboga (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kiboga]] nga yazaalibwa omukyala eyali tannetuuka era yabeeranga ne jjajjaawe mu buto. Yakulira [[:en:Naakulabye|Naakulabye]] ku nkingizi z'ekibuga Kampala. <ref name=":2">{{Cite web |date=2020-07-06 |title=Katende after the Queen of Katwe |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/katende-after-the-queen-of-katwe-1364986 |access-date=2022-03-01 |website=The East African |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=I played chess to prove a point |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/i-played-chess-to-prove-a-point--1674734 |access-date=2022-03-01 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo gye yagitandikira ku St Elizabeth primary school oluvannyuma n’agenda ku Lubiri Secondary School gye yayingirizibwa omuzannyo gwa chess. Okuva e Lubiri, yeegatta ku [[Yunivasite y'e Kyambogo]] gye yasomera dipulooma mu [[:en:Civil_engineering|by’obuzimbi enguudo]] n’akulinyisa okumanya kwe mu muzannyo gwa chess. Yatandika omupiira ogw'ebigere n’oluvannyuma n’azannyira mu kiraabu z’omupiira ez'enjawulo omuli Miracle, Top TV FC, ne sports outreach ambassadors.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Inspiring Stories {{!}} Meet the Real King of Katwe — Coach Robert Katende {{!}} Welcome to the Ugandan Diaspora |url=https://www.ugandandiaspora.com/inspiring-stories-meet-the-real-king-of-katwe-coach-robert-katende |access-date=2022-03-01 |language=en-US |archive-date=2022-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301124954/https://www.ugandandiaspora.com/inspiring-stories-meet-the-real-king-of-katwe-coach-robert-katende |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=MAYANJA |first=RONNIE |title=Meet Robert Katende, the real King of Katwe |url=https://observer.ug/lifestyle/50227-meet-robert-katende-the-real-king-of-katwe |access-date=2022-03-01 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> Mu kiseera kino Katende alina diguli mu bya [[:en:Information_technology|tekinologiya]] awamu ne [[:en:Computer_engineering|by'okukanika Kompyuta]] awamu ne diguli ey'okubiri eya International Community Development okuva mu [[:en:Northwest_University_(United_States)|Northwest University mu Amerika]].<ref>{{Cite web |last=impactmania |date=2020-04-24 |title=Robert Katende in Uganda on a Post-COVID World |url=http://www.impactmania.com/im/robert-katende-in-uganda-on-a-post-covid-world/ |access-date=2022-03-01 |website=impactmania |language=en-US}}</ref> Musomesa wa [[:en:FIDE_Instructor|chess FIDE]] eyakkirizibwa era omulamuzi alina ebbaluwa. <ref>{{Cite web |title=Katende, Robert |url=https://ratings.fide.com/profile/10002049 |access-date=2022-03-01 |website=ratings.fide.com}}</ref> == Emirimu == Bwe yali ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]], Katende yakitegeera nti asobola okuyamba abavubuka mu mupiira ne chess n’atandika okukola obwannakyewa n’okubunyisa emizannyo. Mu 2003, yatandika okubunyisa emizannyo gya chess mu bitundu by’omugotteko. Bwabadde addukanya pulogulaamu zino eza chess e [[:en:Katwe|Katwe]], yasaba ekibiina kya [[:en:Uganda_Chess_Federation|Uganda Chess Federation]] kikkirize ttiimu ye ey’abaana b’omugotteko okuvuganya mu mpaka za chess ez’amasomero ga siniya mu ggwanga. <ref name=":0"/> Okusaba kwe kwagaanibwa emirundi egiwerako kubanga abaana baali tebasoma, naye oluvannyuma lw’okulemerako ennyo, ttiimu ye yakkirizibwa naye ng’abagenyi mu mpaka zino mu 2005. Ttiimu eno yakola bulungi okusinga abategesi bwe baali basuubira. <ref name=":3"/> Omutindo gwa ttiimu ye gw'amatiza ekibiina kya Uganda Chess Federation okuwa Katende ekifo kya ssentebe w'akakiiko ka chess mu masomero n'oluvannyuma nga dayirekita w'enkulaakulana. <ref name=":3" /> Katende bwe yali asomesa abaana mu nzigotta omuzannyo gwa chess, yasisinkana [[Phiona Mutesi]] n’amutendeka saako n'okumulungamya. Mutesi yagenda mu maaso n’afuna obuwanguzi mu muzannyo gwa Chess ku mutendera gw’ensi yonna era ekitabo ne firimu ne biwandiikibwa ku bulamu bwe mu nzigotta n’engeri chess gye yamusitula okutuuka ku mutendera gw’ensi yonna.<ref name="Crothers"/><ref>{{Cite web |title=Phiona Mutesi, 'Queen of Katwe,' Rises From Uganda Slums to Become Inspirational Chess Prodigy |url=https://abcnews.go.com/International/phiona-mutesi-queen-katwe-rises-uganda-slums-inspirational/story?id=42206223 |access-date=2022-03-01 |website=ABC News |language=en}}</ref> Katende yakola nga omuwi w'amagezi ku ttiimu ekola firimu eno naddala mu bifo eby'okuzannya chess. <ref name=":1">{{Cite web |last=says |first=Moses |title=Robert Katende & SOM Chess Academy |url=https://www.chess-site.com/chess-schools/som-chess-academy/ |access-date=2022-03-01 |website=Chess-Site.com |language=en-US |archive-date=2022-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228154453/https://www.chess-site.com/chess-schools/som-chess-academy/ |url-status=dead }}</ref> Katende yaweebwa awaadi okuva mu kitongole ekigatta abazannyi ba chess mu nsi yonna olw’okukozesa chess okuleeta enkolagana n’abantu mu bitundu by’omugotteko. Era yalondeddwa okuba omuwandiisi omukulu mu kakiiko akakola ku mbeera z’abantu mu kibiina ekigatta omuzannyo gwa chess mu nsi yonna.<ref name=":0"/> Ye mutandisi era dayirekita w’essomero eritali lya magoba; SOM chess academy elirina amatabi mu bitundu ebiwerako n’ekigendererwa eky’okusitula obulamu bw’abaana b’omugotteko.<ref name=":1"/> Katende era yatongoza "The Robert Katende initiative" okuzzaamu amaanyi, okutumbula n'okukyusa obulamu bw'abaana abataliiko mwasirizi. Era ye dayirekita wa Sports Outreach Uganda.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=November 2020 - Uganda Perspective from Robert Katende |url=https://www.sportsoutreach.net/stories/movember-uganda-update |access-date=2022-03-01 |website=Sports Outreach |language=en-US |archive-date=2022-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301123002/https://www.sportsoutreach.net/stories/movember-uganda-update |url-status=dead }}</ref> Mu 2018, Katende yalondebwa okwegatta ku pulogulaamu ya Obama Foundation leaders Africa eyasooka.<ref>{{Cite web |title=Africa Leaders: Meet Robert Katende and the Som Chess Academy |url=https://www.obama.org/video/som-chess-academy/ |access-date=2022-03-01 |website=Obama Foundation |language=en |archive-date=2022-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301120446/https://www.obama.org/video/som-chess-academy/ |url-status=dead }}</ref> == Ebikwata ku Famire ye == Katende mufumbo eri Sarah Ntongo. Balina abaana basatu nga bonna bawala.<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |date=2020-07-05 |title=Checkmate: Long winding road from pawn to king |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/checkmate-long-winding-road-from-pawn-to-king-1445218 |access-date=2022-03-03 |website=The East African |language=en}}</ref> == Awaadi == Mu 2017, mu kusiima omulimu Katende gweyakolera ekibiina ekya Chess, ekibiina ekifuga omuzannyo gwa Chess mu nsi yonna( [[:en:FIDE|FIDE]]) kyamuwa engule ya [[:en:Tigran_Petrosian|Tigran Petrosian]].<ref>{{Cite web |last=Masala |first=Kenya Chess |date=2017-10-15 |title=Robert Katende of Uganda receives a Special Award - |url=https://kenyachessmasala.com/2017/10/robert-katende-uganda-award.html |access-date=2022-09-13 |website=Kenya Chess Masala |language=en-US}}</ref> Mu 2018, Katende yali omu ku bakulembeze ba Afrika 200 abasiimibwa ekitongole kya [[:en:Obama_Foundation|Obama Foundation]]. Omulimu gwe era gwalagibwa mu lukiiko lwa Obama Foundation Summit olwa 2018 <ref>{{Cite web |title=The Obama Foundation Leaders: Africa Program |url=https://www.obama.org/africa-2018/ |access-date=2022-09-13 |website=Obama Foundation |language=en}}</ref> == Omuwandiisi == Mu 2019, Katende yafulumya ekitabo ''A Knight without a Castle'' ng’annyonnyola okusomooza kweyayitamu mu buto bwe awamu n’engeri gye yasalawo okukozesa chess ng’ekintu eky’okukyusa obulamu. <ref>{{Cite book |last=Katende |first=Robert |date=2019-11-12 |title=A Knight without a Castle: A Story of Resilience and Hope |url=https://books.google.com/books?id=-fPRDwAAQBAJ |publisher=Made for Grace Publishing |isbn=978-1641463775 |language=English}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] ogufni1pj0kujaqi9amjks9tapxj9uj Pamela Enyonu 0 11881 69032 42000 2026-08-19T18:03:51Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69032 wikitext text/x-wiki   '''Pamela Enyonu''' (yazaalibwa mu 1985) munnayuganda omusiizi w'ebifaananyi eyazaalibwa era n'akulira mu Uganda era eyawangula ekirabo kya Mukumbya Musoke Art Prize mu 2018.<ref name=":0">{{Cite web |title=Pamela Enyonu |url=https://www.akkaproject.com/artists/pamela-enyonu/ |access-date=2024-07-22 |website=AKKA Project |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2021-03-13 |title=pamela enyonu |url=https://www.urbanafricans.com/pamela-enyonu/ |access-date=2024-07-22 |website=Urban Africans |language=en}}</ref> Ye musiizi w'ebifaananyi eyasooka mu butuuze mu pulojekiti y'okunoonyereza eya Art Rights Truth. <ref>{{Cite web |last=York |first=Department of History of Art University of |last2=York |last3=Yo10 5dd |title=First artist in residence for Art Rights Truth research project |url=https://www.york.ac.uk/history-of-art/about/news/2023/art-rights-truth/ |access-date=2024-08-14 |website=University of York |language=en}}</ref> Akozesa kolaasi, okusiiga ebifaananyi, okukuba ebifaananyi n’okukuŋŋaanya ebintu eby'enjawulo ng’essira aliteeka ku nkozesa y’obuyinza mu nsonga ezikwata ku kikula ky’omuntu, okulumwa n’okuwona.<ref>{{Cite web |date=2024-06-15 |title=Artist explores local history in art exhibition |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/entertainment/artist-explores-local-history-in-art-exhibition-4658962 |access-date=2024-07-22 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okusoma kwe n’emirimu gye == Yasoma ebyokusiiga ebifaananyi, Art and Design, okuva mu [[yunivasite y'e Kyambogo]] .<ref name=":2">{{Cite web |date=2018-05-11 |title=CreativeTalks #4 Pamela Enyonu - Circular Design Hub Kampala |url=https://circulardesignhub.com/creativetalks-4-pamela-enyonu/ |access-date=2024-07-22 |language=en-US |archive-date=2024-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240722175931/https://circulardesignhub.com/creativetalks-4-pamela-enyonu/ |url-status=dead }}</ref> Wabula omulimu gwe ogw'okusiiga ebifaananyi gwatandika mu 2017 n'emyezi 3 gye yamala ku 32 degrees East, mu Kampala.<ref>{{Cite web |title=Pamela Enyonu – 32° East |url=https://32east.org/artists_in_residence/pamela-enyonu/ |access-date=2024-07-22 |language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2023-06-24 |title=Young artists put best foot forward in Venice |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/young-artists-put-best-foot-forward-in-venice-4282758 |access-date=2024-07-22 |website=Monitor |language=en}}</ref> Pamela yategeka omwoleso gwe ogwasooka mu Gwomukaaga 2017.<ref>{{Cite web |last=Musinguzi |first=Bamuturaki |date=2023-03-03 |title=Pamela Enyonu holds first solo exhibition in Dubai – Sqoop – Get Uganda entertainment news, celebrity gossip, videos and photos |url=https://www.sqoop.co.ug/202303/news/events/pamela-enyonu-holds-first-solo-exhibition-in-dubai.html |access-date=2024-07-22 |language=en-US}}</ref> Mu 2020, yagenda okusoma eby'okusiinga ebifaananyi e [[Paris]] . Mu 2022, Pamela yamaliriza okusoma kwe mu pulojekiti ya AKKA<ref>{{Cite web |title=Pamela Enyonu, Finding Home, 2023 |url=https://www.akkaproject.com/artists/pamela-enyonu/works/pamela-enyonu-finding-home-2023/ |access-date=2024-07-22 |website=AKKA Project |language=en |archive-date=2024-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723003041/https://www.akkaproject.com/artists/pamela-enyonu/works/pamela-enyonu-finding-home-2023/ |url-status=dead }}</ref> mu [[:en:Venice|Venice]], era ne mu [[:en:Zurich|Zurich]], eyategekebwa ProHelvetia. == Laba ne == * [[Rose Kirumira]] * [[Acaye Kerunen|Acaye Kerunen,]] * [[:en:Afriart_Gallery|Ekifo ekirabirira ebifaananyi ekya Afriart]] == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * [https://www.artsy.net/artist/pamela-enyonu https://www.artsy.net/omuyimbi/pamela-enyonu] * [https://sheleadsafrica.org/tag/pamela-enyonu/ https://sheleadsafrica.org/tag/pamela-enyonu/ Omuntu w'abantu: Omuntu w'abantu:] * [http://ugandafeministforum.org/team-member/pamela-enyonu/ http://ugandafeministforum.org/omubaka wa ttiimu/pamela-enyonu/] == Ebijjuliziddwa == <references /> [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] i9voyj84b1f3ukskyossbslyciw8mni Hannington Sengendo 0 11892 68999 68159 2026-08-19T18:03:40Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68999 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hannington Sengendo''' (yazaalibwa nga 14 Omwezi gwekkuminoogumu mu 1954) munnayuganda [[Omusomesa ku matendekero agawaggulu|omusomesa ku matendekero aga waggulu]] [[omuteesiteesi w'ebibuga]] era [[omuddukanya w'ebyensoma]] . Mu kiseera kino, ye [[mumyuka wa ccansala]] wa [[Yunivasite y'e Nkumba]] ey’obwannannyini mu Uganda, eyakkirizibwa [[akakiiko k'eggwanga Uganda akavunaanyizibwa ku by'enjigiriza ebya waggulu]] mu 1999. <ref>{{Cite web |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621064601/http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |archive-date=21 June 2015 |access-date=9 September 2014 |publisher=Uganda National Council for Higher Education}}</ref> Yatuuzibwa mu kifo ekyo ku Lwokutaano nga 21 Omwezi ogwomukaaga 2013. <ref>{{Cite web |date=24 June 2013 |title=Nkumba University Gets New Vice Chancellor |url=http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=644378&CatID=6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911002141/http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=644378&CatID=6 |archive-date=11 September 2014 |access-date=10 September 2014}}</ref> == Obuvo bwe == Sengendo yazaalibwa mu kibuga kya Uganda ekikulu era ekinene [[Kampala]], nga 14 Omwezi ogwekkuminoogumu 1954. == Okusoma kwe == Sengendo yasomeramu ''ssomero lya Mengo Primary School'' . Yasomera ku ''ssomero lya Mengo Senior Secondary School'', ku misomo gye egya siniya eyokuna (S.4). Oluvannyuma yeyongerayo n'emisomogye mu [[Kololo Senior Secondary School]] gyeyamalira siniya eyomukaaga(S.6) . Mu 1975, yayingira ettendekero ly'eggwanga ery'abasomesa erya ''Kyambogo'' okusoma dipuloma mu by'enjigiriza ey’emyaka ebiri . Dipuloma eno yamuweebwa [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] . Ettendekero ly'eggwanga ery'abasomesa lyagattibwa wamu n'amatendekero amalala mu 2001 okukola [[yunivasite y'e Kyambogo]] . Sengendo era alina [[ddiguli esooka ey'embeera z'abantu]] okuva mu yunivasite y’e Makerere ne [[ddiguli eyokubiri ku ngeri abantu gyebakwataganamu n'ebitundu]] (Human geography), gye yafuna mu 1987, okuva mu [[yunivasite y'e Leeds]] . [[Ddiguli ye eyokusatu mukuteekateekera ebibuga]] (PhD), yagifuna mu 1992, okuva mu [[Yunivasite y'e Nottingham]]. <ref>{{Cite web |title=Curriculum Vitae For Dr. Hannington Sengendo |url=https://www.yumpu.com/en/document/view/5485745/curriculum-vitae-for-dr-hannington-sengendo-name-makerere |access-date=10 September 2014 |publisher=Yumpu}}</ref> == Ebyafaayo by’emirimu == Obuweereza bwe obusinga ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]], mwalimu ng'akulira ekitongole kyebitonde byensi ebyomubbanga nengeri omuntu gyabikozesa(Geography) okuva mu 1994 okutuuka mu 2000. Oluvannyuma, yaweereza ng’omukulu w'ebbanguliro ly'embeera z'obuntu ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=8 May 2009 |title=MUK Pays Part-Time Lecturers, Averts A Strike |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=21759 |access-date=10 September 2014 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Oluvannyuma yagenda mu [[Nkumba University|yunivasite y’e Nkumba]], n’aweerezayo ng’omumyuka w'omumyuka wa ccansala, bweyali tannalondebwa kubeera [[mumyuka wa ccansala]] mu mwezi ogwomukaaga 2013. == Obulamu bwe obw'obuntu == Sengendo mufumbo ate era taata. Wa nzikiriza ya kikulisitu. == Laba ne == * [[Yunivasite za Uganda]] * [[Amatendekero ga Uganda ag'ebyobusuubuz]]<nowiki/>i * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Abakulembeze ba Yunivasite za UG]] * [[Ebyenjigiriza mu Uganda|Ebyenjigiriza bya Uganda]] * [[Entebbe]] == Ebijuliziddwa == # {{cite web |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621064601/http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |archive-date=21 June 2015 |accessdate=9 September 2014 |publisher=Uganda National Council for Higher Education}} # {{cite web |date=24 June 2013 |title=Nkumba University Gets New Vice Chancellor |url=http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=644378&CatID=6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911002141/http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=644378&CatID=6 |archive-date=11 September 2014 |access-date=10 September 2014 |newspaper=[[New Vision|New Vision Mobile]] (Kampala)}} # {{cite web |title=Curriculum Vitae For Dr. Hannington Sengendo |url=https://www.yumpu.com/en/document/view/5485745/curriculum-vitae-for-dr-hannington-sengendo-name-makerere |accessdate=10 September 2014 |publisher=Yumpu}} # {{cite web |date=8 May 2009 |title=MUK Pays Part-Time Lecturers, Averts A Strike |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=21759 |accessdate=10 September 2014 |publisher=Uganda Radio Network}} {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [http://www.ugandauniversity.com/ Olukalala lwa Yunivasite Mu Uganda] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 2j68vba6pmgtvk118czocklekan63ob Lugazi University 0 11903 69127 55855 2026-08-20T07:50:48Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69127 wikitext text/x-wiki '''Lugazi University''' ( '''LU''' ), yali [[:en:University|yunivasite]] ya bwannannyini mu [[Yuganda|Uganda]] . Yunivasite eno yatandikibwawo mu 2007.<ref>[https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University Lugazi University was founded in 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University|date=2011-09-27}}</ref> mu December wa 2010. == W'esangibwa == Yunivasite ya Lugazi yali esangibwa [[Lugazi]], ku 175-acre (0.71 km kampusi, 26 miles (42 km) ebuvanjuba bwa [[Kampala]] ku luguudo oluva e [[Kampala–Jinja Highway|Kampala-Jinja Highway]] . == Eby'ensoma == Mu September 2007, yunivasite eno yalina amatendekero n’ebitongole bino wammanga: <ref>[https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University Lugazi University was founded in 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University|date=2011-09-27}}</ref> * Esomo ly’ebyenjigiriza * Esomo ly’ebyemikono * Esomo ly’amateeka * Esomo lya Sayansi w’Ebyobulamu * Esoms ly’okuddukanya bizinensi * Esomo lya Sayansi ne Tekinologiya == Amassomo == Yunivasite y’e Lugazi yawaddeyo amassomo agatuusa ku kuwa diguli, dipuloma ne satifikeeti. <ref>[https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University Lugazi University was founded in 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University|date=2011-09-27}}</ref> === Ekitongole ky’ebyemikono ne ssaayansi w’embeera z’abantu === * Diguli mu by’obuwandiisi * Diguli mu by’empuliziganya mu bantu * Diguli mu neeyisa n'okuddukanya embeera z'abantu * Diguli mu by’emikono n’okukola dizayini mu makolero * Diguli mu by’enkulaakulana * Diguli mu by’okuddukanya emirimu gya gavumenti n’okuddukanya emirimu * Diguli mu by’emirimu n’abakozi === Ekitongole ky’ebyenjigiriza === * Diguli mu by'emikono n’ebyenjigiriza * Diguli mu Sayansi n’Ebyenjigiriza * Diguli mu by’enjigiriza by’abantu abakulu n’abantu b’omukitundu * Diguli mu Okulungamya n’okubudaabudibwa wamu n'okubuulirira abantu mu by’enjigiriza * Diguli mu kusomesa abantu abalina obulemu * Diguli mu ku somesa Abaana abato === Ekitongole ky’okuddukanya bizinensi === * Diguli mu by’obusuubu * Diguli mu by’okuddukanya abakozi * Diguli mu by’okugula ebintu n’okuddukanya emirimu * Diguli mu bitongole bya gavumenti n’okuddukanya emirimu * Diguli mu by’obusuubuzi n’okuddukanya bizinensi entonotono === Ekitongole kya kompyuta ne tekinologiya w’amawulire === * Diguli mu Sayansi wa Kompyuta * Diguli mu Sayansi w’Etterekero n’Amawulire * Diguli mu by’amawulire * Diguli mu by'obulamu ne by’endya y’abantu Emisomo gyonna egyo waggulu giri ku ddaala lya dipuloma nalyo. == Okuggalawo == Yunivasite y’e Lugazi yategeka omukolo gw’okutikkirwa ogusooka era ogwa sembayo ku Lwokusatu nga 29 December 2010. Abayizi bitaano abiri mu bana (524) be batikkiddwa. Olw’amabanja n’ebizibu ebirala eby’ensimbi, eby’obugagga n’ebbanja lya yunivasite eno byafunibwa [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|minisitule ya Uganda ey’ebyokwerinda]], okutandika nga 30 December 2010.<ref>[https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University Lugazi University was founded in 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University|date=2011-09-27}}</ref> Mu January 2011, ekifo kino kyakyusibwa ne kifuulibwa [[:en:Uganda_Military_Engineering_College|University of Military Science and Technology]], (UMST), essomero ly’amagye ery’amatendekero aga waggulu, mu ggye lya [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda People’s Defense Force]] . <ref>[https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University Lugazi University was founded in 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927224718/http://newvision.co.ug/D/8/12/575806/Lugazi_University|date=2011-09-27}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Uganda_Military_Engineering_College|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://web.archive.org/web/20120214152034/http://www.enteruganda.com/brochures/uniguidelugazi.htm Ekitabo kya Yunivasite ya Uganda 2007/08] * [https://web.archive.org/web/20090819164551/http://www.lugaziuniversity.ac.ug/ Lugazi University Homepage] * [http://allafrica.com/stories/201005260101.html Bannannyini Balowoozezza Ku Kutunda Lugazi University] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] n17fodn9y5bf74jmq7ur3eelfci2pki Richard Sebamala 0 11922 69015 68969 2026-08-19T18:03:46Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69015 wikitext text/x-wiki   '''Richard Sebamala''' (yazaalibwa 22 Ogwoluberyeberye 1997) yinginiya w'ebyobuzimbi, musuubuzi era munnabyabufuzi Munnayuganda aweereza ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu kya Bukoto ey'amasekkati mu Paalamenti ya Uganda okuva okuva mu 2021 okutuusa leero mu 2026 .<ref>"Sebamala Richard – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> <ref name=":0">List of members of the twelfth Parliament of Uganda</ref>Yasooka okulondebwa mu kifo kino nga 14 Ogwoluberyeberye 2021 mu kulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021. <ref>https://www.independent.co.ug/voter-seeks-to-overturn-victory-of-ssekandis-rival/</ref> Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]].<ref>"Bukoto Central Constituency – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> Mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] aweereza nga nga mmemba ku kakiiko k’ebizimbibwa akalondoola minisitule y’ettaka n’amayumba saako ne minisitule y’emirimu n’entambula nga kw’otadde n’okubeera mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola emirimu gy'ebitongole bya gavumenti ka COSASE <ref>https://www.parliament.go.ug/committee/2728/public-accounts-committee-cosase</ref><ref>Independent, The (July 28, 2021). "New COSASE members cautioned on corruption".</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Sebamala yazaalibwa nga 22 Ogwoluberyeberye 1979 e Bisanje mu Ssaza ly'e Buddu mu Disitulikiti y’e Masaka mu masekkati ga Uganda. Pulayimale yagimalira mu Nazareth Boarding Primary School, nagenda ku Bukalasa Seminary ku mutendera gwa siniya ey'okuna naatuula siniya ye eyomukaaka ku [[Namilyango College]] mu 2000. Mu 2001, yeegatta ku [[Yunivasite y'e Kyambogo]] naatikkirwa mu 2005 ne ddiguli esooka mu bwayinginiya bw'okuzimba.<ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''.</ref> Era alina ddiguli ey'okubiri mu bukulembeze n'okuddukanya emirimu okuva ku ttendekero lya [[Uganda Management Institute]].<ref>"Many thought I was crazy daring to unseat VP Ssekandi – Sebamala". ''Monitor''. 2021-04-24. Retrieved 2025-08-18.</ref><ref>mikessegawa (2021-04-08). "10 questions for Parliament Speaker aspirant, Engineer Richard Sebamala". ''Watchdog Uganda''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>Writer, JAVIRA SSEBWAMI | PML Daily Staff (2019-12-04). "Youthful civil engineer Sebamala moves to unseat VP Ssekandi from Bukoto Central". ''PML Daily''. Retrieved 2021-06-30.</ref> == Emirimu gye. == Nga tannatikkirwa ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]] mu 2004, Sebamala yaweereza ng’omutendeke mu kkampuni ya Zzimwe Construction Company, kkampuni ya Uganda ekola enguudo . Abaddeko mu bifo eby’enjawulo ebya yinginiya mu kkampuni ez’enjawulo nga Dayirekita mu Ddaki Technical Services (2006), Contract Manager mu Multiplex Uganda Limited (Ogwomwenda 2009-Ogwokubiri 2010), nga Dayirekita mu Multix Limited (kampuni ya yinginiya) 2010-2013 nga tannaba kwegatta ku Gavumenti ez’ebitundu mu Disitulikiti y’e Iganga nga yinginiya omukulu (2013-2019). <ref name="auto">https://www.newvision.co.ug/articledetails/88427</ref> Mu kiseera kino, Sebamala akola bizinensi y’okuyingiza n’okufulumya ebintu mu kibuga Kampala. <ref>{{Cite web |url=https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-21 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182814/https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |url-status=dead }}</ref> === Eby'obufuzi === Nga 14 Ogusooka 2021, yalondebwa ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu ky'e Bukoto ey'amasekkati mu [[Masaka (disitulikit)|Disitulikiti y'e Masaka]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekkumin'emu (2021 okutuuka 2026) mu kulonda kwa bonna okwa 2021 mu Uganda era nga 20 Ogwokutaano 2021 yalayizibwa ku bwa Mmemba wa Paalamenti . <ref>https://visiblepolls.org/ug/2016-election/candidates/sebamala-richard-8021/</ref>Sebamala yawangula n'obululu 9916 nga yawangula eyali omumyuka wa Pulezidenti [[Ow'ekitiibwa Edward Kiwanuka Ssekandi|Edward Kiwanuka Ssekandi]] eyali aweerezza ng'omubaka mu Paalamenti ya Uganda ow'Essaza ly'e Bukoto ey'amasekkati okuva mu 1996 .<ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>''TUWAYE: Richard Sebamala ayogera ku bintu omuvubuka by'alina okwekwata okusobola okufuna ssente'', retrieved 2021-06-30</ref>Yali omu ku ba mmemba b'ekibiina ki [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic party]] abana abeesamba endagaano y'okukolagana eyateekebwako omukono wakati w'ekibiina ekifuga ki [[National Resistance Movement]] ne DP eyavaamu pulezidenti wa Democratic Party [[Norbert Mao|Nobert Mao]] okulondebwa pulezidenti Museveni nga Minisita w'Obwenkanya n'ensonga za Ssemateeka.Oluvannyuma lw'ebyo, Sebamala yalaga obwagazi bw'okuvuganya Mao mu lwokaano lw'okulonda pulezidenti wa Democratic party okwali kuddako<ref>https://bbstv.ug/news/politics/eby-okusiguukulula-mao-mu-dp-bizzeemu-richard-sebamala-yeewera-kumuwangula/</ref> naye yaggyibwa nti a mu lwokaano ku nsonga z'obutaba na bisaanyizo bya kibiina ommuli n'ekyekiseera ng'ayagala okwesimbawo ku kifo ekyo ateekeddwa okuba ng'amaze wakiri ebbanga lya myaka kkumi nga mmemba nga tannatuusa kwesimba ku kifo ekyo ekya pulezidenti w'ekibiina.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mao-secures-4th-term-as-dp-president-amid-chaos-5066850</ref>Abalala abastu mwalimu Richard Lumu owa Mityana ey'Obukiika ddyo, owa Buikwe ey'Obukiika ddyo n'owessaza lya Kyotera John Paul Mpalanyi.<ref>https://www.independent.co.ug/democratic-party-mps-call-maos-resignation/</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo kya paalamenti ekya Bukoto ey'amasekkati mu Disitulikiti y'e Masaka eyaawamu naawangula.<ref name=":0" /><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/sebamala-eager-to-show-2021-win-was-not-a-fluke-5149428#story</ref><ref>https://www.facebook.com/NTVUganda/posts/incumbent-richard-ssebamala-has-been-declared-the-member-of-parliament-elect-for/1373184451518802/</ref> == Obulamu bwe ng'omuntu == Sebamala mufumbo eri Joanitah Mbabazi. Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]] . <ref name="auto1">https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/constituencies/bukoto-central-116/</ref> == Laba ne == * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu * Okulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021 == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia. == * Ebikwata ku bulamu bwe * [https://twitter.com/RichardSebamala] * [[Richard Sebamala]]. * [https://www.linkedin.com/in/sebamala-richard-a5677310] {{DEFAULTSORT:Sebamala, Richard}} [[Category:Abaasomera ku yunivasite y'e Kyambogo]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Abaasomera ku Uganda Management Institute]] [[Category:Abantu abava mu Disitulikiti y'e Masaka]] [[Category:Abaazalibwa mu 1979]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] lzeuavgqu9n47sxlwc55ux0vsltch2g 69060 69015 2026-08-19T21:22:56Z Ssebuufu 9882 /* Obuto bwe n'okusoma kwe */ 69060 wikitext text/x-wiki   '''Richard Sebamala''' (yazaalibwa 22 Ogwoluberyeberye 1997) yinginiya w'ebyobuzimbi, musuubuzi era munnabyabufuzi Munnayuganda aweereza ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu kya Bukoto ey'amasekkati mu Paalamenti ya Uganda okuva okuva mu 2021 okutuusa leero mu 2026 .<ref>"Sebamala Richard – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> <ref name=":0">List of members of the twelfth Parliament of Uganda</ref>Yasooka okulondebwa mu kifo kino nga 14 Ogwoluberyeberye 2021 mu kulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021. <ref>https://www.independent.co.ug/voter-seeks-to-overturn-victory-of-ssekandis-rival/</ref> Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]].<ref>"Bukoto Central Constituency – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> Mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] aweereza nga nga mmemba ku kakiiko k’ebizimbibwa akalondoola minisitule y’ettaka n’amayumba saako ne minisitule y’emirimu n’entambula nga kw’otadde n’okubeera mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola emirimu gy'ebitongole bya gavumenti ka COSASE <ref>https://www.parliament.go.ug/committee/2728/public-accounts-committee-cosase</ref><ref>Independent, The (July 28, 2021). "New COSASE members cautioned on corruption".</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Sebamala yazaalibwa nga 22 Ogwoluberyeberye 1979 e Bisanje mu Ssaza ly'e Buddu mu Disitulikiti y’e Masaka mu masekkati ga Uganda nga bazadde be ye Mwami Cyrus Ndawula omukanisi w'amasanyalaze ne Betty Elizabeth Nannyonga omusawo omuzaalisa.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/many-thought-i-was-crazy-daring-to-unseat-vp-ssekandi-sebamala-3375304</ref> Pulayimale yagimalira mu Nazareth Boarding Primary School, nagenda ku Bukalasa Seminary ku mutendera gwa siniya ey'okuna naatuula siniya ye eyomukaaka ku [[Namilyango College]] mu 2000. Mu 2001, yeegatta ku [[Yunivasite y'e Kyambogo]] naatikkirwa mu 2005 ne ddiguli esooka mu bwayinginiya bw'okuzimba.<ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''.</ref> Era alina ddiguli ey'okubiri mu bukulembeze n'okuddukanya emirimu okuva ku ttendekero lya [[Uganda Management Institute]].<ref>"Many thought I was crazy daring to unseat VP Ssekandi – Sebamala". ''Monitor''. 2021-04-24. Retrieved 2025-08-18.</ref><ref>mikessegawa (2021-04-08). "10 questions for Parliament Speaker aspirant, Engineer Richard Sebamala". ''Watchdog Uganda''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>Writer, JAVIRA SSEBWAMI | PML Daily Staff (2019-12-04). "Youthful civil engineer Sebamala moves to unseat VP Ssekandi from Bukoto Central". ''PML Daily''. Retrieved 2021-06-30.</ref> == Emirimu gye. == Nga tannatikkirwa ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]] mu 2004, Sebamala yaweereza ng’omutendeke mu kkampuni ya Zzimwe Construction Company, kkampuni ya Uganda ekola enguudo . Abaddeko mu bifo eby’enjawulo ebya yinginiya mu kkampuni ez’enjawulo nga Dayirekita mu Ddaki Technical Services (2006), Contract Manager mu Multiplex Uganda Limited (Ogwomwenda 2009-Ogwokubiri 2010), nga Dayirekita mu Multix Limited (kampuni ya yinginiya) 2010-2013 nga tannaba kwegatta ku Gavumenti ez’ebitundu mu Disitulikiti y’e Iganga nga yinginiya omukulu (2013-2019). <ref name="auto">https://www.newvision.co.ug/articledetails/88427</ref> Mu kiseera kino, Sebamala akola bizinensi y’okuyingiza n’okufulumya ebintu mu kibuga Kampala. <ref>{{Cite web |url=https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-21 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182814/https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |url-status=dead }}</ref> === Eby'obufuzi === Nga 14 Ogusooka 2021, yalondebwa ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu ky'e Bukoto ey'amasekkati mu [[Masaka (disitulikit)|Disitulikiti y'e Masaka]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekkumin'emu (2021 okutuuka 2026) mu kulonda kwa bonna okwa 2021 mu Uganda era nga 20 Ogwokutaano 2021 yalayizibwa ku bwa Mmemba wa Paalamenti . <ref>https://visiblepolls.org/ug/2016-election/candidates/sebamala-richard-8021/</ref>Sebamala yawangula n'obululu 9916 nga yawangula eyali omumyuka wa Pulezidenti [[Ow'ekitiibwa Edward Kiwanuka Ssekandi|Edward Kiwanuka Ssekandi]] eyali aweerezza ng'omubaka mu Paalamenti ya Uganda ow'Essaza ly'e Bukoto ey'amasekkati okuva mu 1996 .<ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>''TUWAYE: Richard Sebamala ayogera ku bintu omuvubuka by'alina okwekwata okusobola okufuna ssente'', retrieved 2021-06-30</ref>Yali omu ku ba mmemba b'ekibiina ki [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic party]] abana abeesamba endagaano y'okukolagana eyateekebwako omukono wakati w'ekibiina ekifuga ki [[National Resistance Movement]] ne DP eyavaamu pulezidenti wa Democratic Party [[Norbert Mao|Nobert Mao]] okulondebwa pulezidenti Museveni nga Minisita w'Obwenkanya n'ensonga za Ssemateeka.Oluvannyuma lw'ebyo, Sebamala yalaga obwagazi bw'okuvuganya Mao mu lwokaano lw'okulonda pulezidenti wa Democratic party okwali kuddako<ref>https://bbstv.ug/news/politics/eby-okusiguukulula-mao-mu-dp-bizzeemu-richard-sebamala-yeewera-kumuwangula/</ref> naye yaggyibwa nti a mu lwokaano ku nsonga z'obutaba na bisaanyizo bya kibiina ommuli n'ekyekiseera ng'ayagala okwesimbawo ku kifo ekyo ateekeddwa okuba ng'amaze wakiri ebbanga lya myaka kkumi nga mmemba nga tannatuusa kwesimba ku kifo ekyo ekya pulezidenti w'ekibiina.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mao-secures-4th-term-as-dp-president-amid-chaos-5066850</ref>Abalala abastu mwalimu Richard Lumu owa Mityana ey'Obukiika ddyo, owa Buikwe ey'Obukiika ddyo n'owessaza lya Kyotera John Paul Mpalanyi.<ref>https://www.independent.co.ug/democratic-party-mps-call-maos-resignation/</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo kya paalamenti ekya Bukoto ey'amasekkati mu Disitulikiti y'e Masaka eyaawamu naawangula.<ref name=":0" /><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/sebamala-eager-to-show-2021-win-was-not-a-fluke-5149428#story</ref><ref>https://www.facebook.com/NTVUganda/posts/incumbent-richard-ssebamala-has-been-declared-the-member-of-parliament-elect-for/1373184451518802/</ref> == Obulamu bwe ng'omuntu == Sebamala mufumbo eri Joanitah Mbabazi. Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]] . <ref name="auto1">https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/constituencies/bukoto-central-116/</ref> == Laba ne == * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu * Okulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021 == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia. == * Ebikwata ku bulamu bwe * [https://twitter.com/RichardSebamala] * [[Richard Sebamala]]. * [https://www.linkedin.com/in/sebamala-richard-a5677310] {{DEFAULTSORT:Sebamala, Richard}} [[Category:Abaasomera ku yunivasite y'e Kyambogo]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Abaasomera ku Uganda Management Institute]] [[Category:Abantu abava mu Disitulikiti y'e Masaka]] [[Category:Abaazalibwa mu 1979]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 0ajjspdf9o4n535xfxr8ot5jrm0hm0o 69061 69060 2026-08-19T21:25:31Z Ssebuufu 9882 /* Eby'obufuzi */ 69061 wikitext text/x-wiki   '''Richard Sebamala''' (yazaalibwa 22 Ogwoluberyeberye 1997) yinginiya w'ebyobuzimbi, musuubuzi era munnabyabufuzi Munnayuganda aweereza ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu kya Bukoto ey'amasekkati mu Paalamenti ya Uganda okuva okuva mu 2021 okutuusa leero mu 2026 .<ref>"Sebamala Richard – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> <ref name=":0">List of members of the twelfth Parliament of Uganda</ref>Yasooka okulondebwa mu kifo kino nga 14 Ogwoluberyeberye 2021 mu kulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021. <ref>https://www.independent.co.ug/voter-seeks-to-overturn-victory-of-ssekandis-rival/</ref> Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]].<ref>"Bukoto Central Constituency – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> Mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] aweereza nga nga mmemba ku kakiiko k’ebizimbibwa akalondoola minisitule y’ettaka n’amayumba saako ne minisitule y’emirimu n’entambula nga kw’otadde n’okubeera mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola emirimu gy'ebitongole bya gavumenti ka COSASE <ref>https://www.parliament.go.ug/committee/2728/public-accounts-committee-cosase</ref><ref>Independent, The (July 28, 2021). "New COSASE members cautioned on corruption".</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Sebamala yazaalibwa nga 22 Ogwoluberyeberye 1979 e Bisanje mu Ssaza ly'e Buddu mu Disitulikiti y’e Masaka mu masekkati ga Uganda nga bazadde be ye Mwami Cyrus Ndawula omukanisi w'amasanyalaze ne Betty Elizabeth Nannyonga omusawo omuzaalisa.<ref name=":1">https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/many-thought-i-was-crazy-daring-to-unseat-vp-ssekandi-sebamala-3375304</ref> Pulayimale yagimalira mu Nazareth Boarding Primary School, nagenda ku Bukalasa Seminary ku mutendera gwa siniya ey'okuna naatuula siniya ye eyomukaaka ku [[Namilyango College]] mu 2000. Mu 2001, yeegatta ku [[Yunivasite y'e Kyambogo]] naatikkirwa mu 2005 ne ddiguli esooka mu bwayinginiya bw'okuzimba.<ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''.</ref> Era alina ddiguli ey'okubiri mu bukulembeze n'okuddukanya emirimu okuva ku ttendekero lya [[Uganda Management Institute]].<ref>"Many thought I was crazy daring to unseat VP Ssekandi – Sebamala". ''Monitor''. 2021-04-24. Retrieved 2025-08-18.</ref><ref>mikessegawa (2021-04-08). "10 questions for Parliament Speaker aspirant, Engineer Richard Sebamala". ''Watchdog Uganda''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>Writer, JAVIRA SSEBWAMI | PML Daily Staff (2019-12-04). "Youthful civil engineer Sebamala moves to unseat VP Ssekandi from Bukoto Central". ''PML Daily''. Retrieved 2021-06-30.</ref> == Emirimu gye. == Nga tannatikkirwa ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]] mu 2004, Sebamala yaweereza ng’omutendeke mu kkampuni ya Zzimwe Construction Company, kkampuni ya Uganda ekola enguudo . Abaddeko mu bifo eby’enjawulo ebya yinginiya mu kkampuni ez’enjawulo nga Dayirekita mu Ddaki Technical Services (2006), Contract Manager mu Multiplex Uganda Limited (Ogwomwenda 2009-Ogwokubiri 2010), nga Dayirekita mu Multix Limited (kampuni ya yinginiya) 2010-2013 nga tannaba kwegatta ku Gavumenti ez’ebitundu mu Disitulikiti y’e Iganga nga yinginiya omukulu (2013-2019). <ref name="auto">https://www.newvision.co.ug/articledetails/88427</ref> Mu kiseera kino, Sebamala akola bizinensi y’okuyingiza n’okufulumya ebintu mu kibuga Kampala. <ref>{{Cite web |url=https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-21 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182814/https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |url-status=dead }}</ref> === Eby'obufuzi === Nga 14 Ogusooka 2021, yalondebwa ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu ky'e Bukoto ey'amasekkati mu [[Masaka (disitulikit)|Disitulikiti y'e Masaka]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekkumin'emu (2021 okutuuka 2026) mu kulonda kwa bonna okwa 2021 mu Uganda era nga 20 Ogwokutaano 2021 yalayizibwa ku bwa Mmemba wa Paalamenti . <ref>https://visiblepolls.org/ug/2016-election/candidates/sebamala-richard-8021/</ref>Sebamala yawangula n'obululu 9916 nga yawangula eyali omumyuka wa Pulezidenti [[Ow'ekitiibwa Edward Kiwanuka Ssekandi|Edward Kiwanuka Ssekandi]] eyali aweerezza ng'omubaka mu Paalamenti ya Uganda ow'Essaza ly'e Bukoto ey'amasekkati okuva mu 1996 .<ref name=":1" /><ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>''TUWAYE: Richard Sebamala ayogera ku bintu omuvubuka by'alina okwekwata okusobola okufuna ssente'', retrieved 2021-06-30</ref>Yali omu ku ba mmemba b'ekibiina ki [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic party]] abana abeesamba endagaano y'okukolagana eyateekebwako omukono wakati w'ekibiina ekifuga ki [[National Resistance Movement]] ne DP eyavaamu pulezidenti wa Democratic Party [[Norbert Mao|Nobert Mao]] okulondebwa pulezidenti Museveni nga Minisita w'Obwenkanya n'ensonga za Ssemateeka.Oluvannyuma lw'ebyo, Sebamala yalaga obwagazi bw'okuvuganya Mao mu lwokaano lw'okulonda pulezidenti wa Democratic party okwali kuddako<ref>https://bbstv.ug/news/politics/eby-okusiguukulula-mao-mu-dp-bizzeemu-richard-sebamala-yeewera-kumuwangula/</ref> naye yaggyibwa nti a mu lwokaano ku nsonga z'obutaba na bisaanyizo bya kibiina ommuli n'ekyekiseera ng'ayagala okwesimbawo ku kifo ekyo ateekeddwa okuba ng'amaze wakiri ebbanga lya myaka kkumi nga mmemba nga tannatuusa kwesimba ku kifo ekyo ekya pulezidenti w'ekibiina.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mao-secures-4th-term-as-dp-president-amid-chaos-5066850</ref>Abalala abastu mwalimu Richard Lumu owa Mityana ey'Obukiika ddyo, owa Buikwe ey'Obukiika ddyo n'owessaza lya Kyotera John Paul Mpalanyi.<ref>https://www.independent.co.ug/democratic-party-mps-call-maos-resignation/</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo kya paalamenti ekya Bukoto ey'amasekkati mu Disitulikiti y'e Masaka eyaawamu naawangula.<ref name=":0" /><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/sebamala-eager-to-show-2021-win-was-not-a-fluke-5149428#story</ref><ref>https://www.facebook.com/NTVUganda/posts/incumbent-richard-ssebamala-has-been-declared-the-member-of-parliament-elect-for/1373184451518802/</ref> == Obulamu bwe ng'omuntu == Sebamala mufumbo eri Joanitah Mbabazi. Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]] . <ref name="auto1">https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/constituencies/bukoto-central-116/</ref> == Laba ne == * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu * Okulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021 == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia. == * Ebikwata ku bulamu bwe * [https://twitter.com/RichardSebamala] * [[Richard Sebamala]]. * [https://www.linkedin.com/in/sebamala-richard-a5677310] {{DEFAULTSORT:Sebamala, Richard}} [[Category:Abaasomera ku yunivasite y'e Kyambogo]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Abaasomera ku Uganda Management Institute]] [[Category:Abantu abava mu Disitulikiti y'e Masaka]] [[Category:Abaazalibwa mu 1979]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] b8ofr40u9zckwl5a0c53b46dzfn37we 69062 69061 2026-08-19T21:43:35Z Ssebuufu 9882 /* Eby'obufuzi */ 69062 wikitext text/x-wiki   '''Richard Sebamala''' (yazaalibwa 22 Ogwoluberyeberye 1997) yinginiya w'ebyobuzimbi, musuubuzi era munnabyabufuzi Munnayuganda aweereza ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu kya Bukoto ey'amasekkati mu Paalamenti ya Uganda okuva okuva mu 2021 okutuusa leero mu 2026 .<ref>"Sebamala Richard – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> <ref name=":0">List of members of the twelfth Parliament of Uganda</ref>Yasooka okulondebwa mu kifo kino nga 14 Ogwoluberyeberye 2021 mu kulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021. <ref>https://www.independent.co.ug/voter-seeks-to-overturn-victory-of-ssekandis-rival/</ref> Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]].<ref>"Bukoto Central Constituency – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> Mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] aweereza nga nga mmemba ku kakiiko k’ebizimbibwa akalondoola minisitule y’ettaka n’amayumba saako ne minisitule y’emirimu n’entambula nga kw’otadde n’okubeera mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola emirimu gy'ebitongole bya gavumenti ka COSASE <ref>https://www.parliament.go.ug/committee/2728/public-accounts-committee-cosase</ref><ref>Independent, The (July 28, 2021). "New COSASE members cautioned on corruption".</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Sebamala yazaalibwa nga 22 Ogwoluberyeberye 1979 e Bisanje mu Ssaza ly'e Buddu mu Disitulikiti y’e Masaka mu masekkati ga Uganda nga bazadde be ye Mwami Cyrus Ndawula omukanisi w'amasanyalaze ne Betty Elizabeth Nannyonga omusawo omuzaalisa.<ref name=":1">https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/many-thought-i-was-crazy-daring-to-unseat-vp-ssekandi-sebamala-3375304</ref> Pulayimale yagimalira mu Nazareth Boarding Primary School, nagenda ku Bukalasa Seminary ku mutendera gwa siniya ey'okuna naatuula siniya ye eyomukaaka ku [[Namilyango College]] mu 2000. Mu 2001, yeegatta ku [[Yunivasite y'e Kyambogo]] naatikkirwa mu 2005 ne ddiguli esooka mu bwayinginiya bw'okuzimba.<ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''.</ref> Era alina ddiguli ey'okubiri mu bukulembeze n'okuddukanya emirimu okuva ku ttendekero lya [[Uganda Management Institute]].<ref>"Many thought I was crazy daring to unseat VP Ssekandi – Sebamala". ''Monitor''. 2021-04-24. Retrieved 2025-08-18.</ref><ref>mikessegawa (2021-04-08). "10 questions for Parliament Speaker aspirant, Engineer Richard Sebamala". ''Watchdog Uganda''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>Writer, JAVIRA SSEBWAMI | PML Daily Staff (2019-12-04). "Youthful civil engineer Sebamala moves to unseat VP Ssekandi from Bukoto Central". ''PML Daily''. Retrieved 2021-06-30.</ref> == Emirimu gye. == Nga tannatikkirwa ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]] mu 2004, Sebamala yaweereza ng’omutendeke mu kkampuni ya Zzimwe Construction Company, kkampuni ya Uganda ekola enguudo . Abaddeko mu bifo eby’enjawulo ebya yinginiya mu kkampuni ez’enjawulo nga Dayirekita mu Ddaki Technical Services (2006), Contract Manager mu Multiplex Uganda Limited (Ogwomwenda 2009-Ogwokubiri 2010), nga Dayirekita mu Multix Limited (kampuni ya yinginiya) 2010-2013 nga tannaba kwegatta ku Gavumenti ez’ebitundu mu Disitulikiti y’e Iganga nga yinginiya omukulu (2013-2019). <ref name="auto">https://www.newvision.co.ug/articledetails/88427</ref> Mu kiseera kino, Sebamala akola bizinensi y’okuyingiza n’okufulumya ebintu mu kibuga Kampala. <ref>{{Cite web |url=https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-21 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182814/https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |url-status=dead }}</ref> === Eby'obufuzi === Nga 14 Ogusooka 2021, yalondebwa ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu ky'e Bukoto ey'amasekkati mu [[Masaka (disitulikit)|Disitulikiti y'e Masaka]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekkumin'emu (2021 okutuuka 2026) mu kulonda kwa bonna okwa 2021 mu Uganda era nga 20 Ogwokutaano 2021 yalayizibwa ku bwa Mmemba wa Paalamenti . <ref>https://visiblepolls.org/ug/2016-election/candidates/sebamala-richard-8021/</ref>Sebamala yawangula n'obululu 9916 nga yawangula eyali omumyuka wa Pulezidenti [[Ow'ekitiibwa Edward Kiwanuka Ssekandi|Edward Kiwanuka Ssekandi]] eyali aweerezza ng'omubaka mu Paalamenti ya Uganda ow'Essaza ly'e Bukoto ey'amasekkati okuva mu 1996 .<ref name=":1" /><ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>''TUWAYE: Richard Sebamala ayogera ku bintu omuvubuka by'alina okwekwata okusobola okufuna ssente'', retrieved 2021-06-30</ref>Yali omu ku ba mmemba b'ekibiina ki [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic party]] abana abeesamba endagaano y'okukolagana eyateekebwako omukono wakati w'ekibiina ekifuga ki [[National Resistance Movement]] ne DP eyavaamu pulezidenti wa Democratic Party [[Norbert Mao|Nobert Mao]] okulondebwa pulezidenti Museveni nga Minisita w'Obwenkanya n'ensonga za Ssemateeka.Oluvannyuma lw'ebyo, Sebamala yalaga obwagazi bw'okuvuganya Mao mu lwokaano lw'okulonda pulezidenti wa Democratic party okwali kuddako<ref>https://bbstv.ug/news/politics/eby-okusiguukulula-mao-mu-dp-bizzeemu-richard-sebamala-yeewera-kumuwangula/</ref> naye yaggyibwa nti a mu lwokaano ku nsonga z'obutaba na bisaanyizo bya kibiina ommuli n'ekyekiseera ng'ayagala okwesimbawo ku kifo ekyo ateekeddwa okuba ng'amaze wakiri ebbanga lya myaka kkumi nga mmemba nga tannatuusa kwesimba ku kifo ekyo ekya pulezidenti w'ekibiina.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mao-secures-4th-term-as-dp-president-amid-chaos-5066850</ref>Abalala abastu mwalimu Richard Lumu owa Mityana ey'Obukiika ddyo, owa Buikwe ey'Obukiika ddyo n'owessaza lya Kyotera John Paul Mpalanyi.<ref>https://www.independent.co.ug/democratic-party-mps-call-maos-resignation/</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo kya paalamenti ekya Bukoto ey'amasekkati mu Disitulikiti y'e Masaka eyaawamu naawangula.<ref name=":0" /><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/sebamala-eager-to-show-2021-win-was-not-a-fluke-5149428#story</ref><ref>https://www.facebook.com/NTVUganda/posts/incumbent-richard-ssebamala-has-been-declared-the-member-of-parliament-elect-for/1373184451518802/</ref> == Obulamu bwe ng'omuntu == Sebamala mufumbo eri Joanitah Mbabazi era bombi balina abaana bataano.<ref>https://observer.ug/lifestyle-entertainment/richard-sebamala-accidental-politician-eyeing-global-clout/</ref> Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]] . <ref name="auto1">https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/constituencies/bukoto-central-116/</ref> == Laba ne == * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu * Okulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021 == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia. == * Ebikwata ku bulamu bwe * [https://twitter.com/RichardSebamala] * [[Richard Sebamala]]. * [https://www.linkedin.com/in/sebamala-richard-a5677310] {{DEFAULTSORT:Sebamala, Richard}} [[Category:Abaasomera ku yunivasite y'e Kyambogo]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Abaasomera ku Uganda Management Institute]] [[Category:Abantu abava mu Disitulikiti y'e Masaka]] [[Category:Abaazalibwa mu 1979]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] dywiy5o5334seetwyhab16me93d6soi Kampala International University 0 11977 69125 42079 2026-08-20T07:50:47Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69125 wikitext text/x-wiki   [[File:Kiu1.jpg|thumb|Kampala International University]] [[File:A_banana_plantation_near_Kampala_International_University.jpg|thumb|Emabega wa Kampala International University]] '''Kampala International University''' (KIU) tendekero lya bwannannyini, eritali ku musingi gwakukola magoba, ng'era esangibwa mu [[Yuganda|Uganda]]. Yatandikibwaawo mu 2001 era n’efuna okumannyikwa mu 2009. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2022)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> <ref>(N.d.). Newvision.Co.Ug. Retrieved April 4, 2024, from <nowiki>https://www.newvision.co.ug/news/1024560/kampala-international-university-ahead#google_vignette</nowiki></ref> Mu kugoberera ekirooto ky’okukuza omulembe oguddako ogw’abagonjoola ebizibu eri ekitundu ky’Amawanga G'omubuvanjuba bwa Afrika, sinakindi ne mu [[Afirika|Afrika]] yonna, Yunivasite eno ekola n'amatabi gaayo ag'emirundi 2 mu Uganda, ng'enkulu lisinganibwa mu [[Kampala]] n’ettendekero ly’omubugwanjuba erisinganibwa e [[Ishaka|Ishaka mu Bushenyi]] ; yunivasite endala emu eri mu [[:en:Dar_es_Salaam|Dar es Salaam]] ekya [[Tanzania]] ate ey'okusatu eri mu kulaakulanyizibwa mu [[:en:Nairobi|kibuga Nairobi]] [[Kenya|ekya Kenya]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2022)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Yunivasite eno eyatandika ng’ettendekero erya bulijjo erigaba diguli, naye kati lyakula nerifuuka yunivasite ey’obwannannyini nnamba emu mu Uganda era mu kiseera kino eri ku nnamba 2 mu ggwanga okusinziira ku nsengeka ya 2022 ey'omukutu gwa Webometric, ku yunivasite 68. <ref>{{Cite web |title=Uganda &#124; Ranking Web of Universities: Webometrics ranks 30000 institutions |url=https://www.webometrics.info/en/africa/uganda}}</ref> Era kati y'emu ku ziri mu kibibiina ebigatta yunivasite okuli ekya Yunvivasite eziri mu lusere olumu n'eggwanga lta Bungereza, ekibiina ekigatta yunivasite ezisinganibwa ku semazinga wa Afrika, wamu n'olukiiko lwa Inter University-Council of East Africa. Yunivasite eno egaba pulogulaamu ez’enjawulo mu Sayaansi w’Eby'obulamu, Sayaansi ne Tekinologiya, Yinginiya, Bizineensi n’Okuddukanya emirimu, Amateeka, Eby’Obuntu n’Eby'enjigiriza. == Gy'esinganibwa == KIU esinganibwa [[:en:Kansanga|Kansanga]] ng'eno yeewali etendekero ekulu, mu [[:en:Makindye_Division|Divizoni y’e Makindye]] mu kitundu ky’omubukiikaddyo bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene. Etendero liri ku kiromita nga 7, nga ze mayiro 4.3 mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bw’ekitundu kya Kampala ekiri wakati mu disitulikiti erimu bizineensi ennyingi, ku luguudo olugenda e [[:en:Ggaba|Ggaba]]. Ensengeka z'ekibangirizi by'etendekero lino ziri 0°17'41.0"N, 32°36'13.0"E (Latitude:0.294722; Longitude:32.603611). <ref>{{google maps|url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B017'41.0%22N+32%C2%B036'13.0%22E/@0.2950477,32.6026165,16z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0|title=Location of Kampala International University Main Campus|access-date=27 December 2020}}</ref> ''Etendekero lya Kampala International University ery'Omubugwanjuba lisinganibwa'' [[Ishaka]] mu [[Bushenyi (disitulikit)|Disitulikiti y’e Bushenyi]] mu kiromita nga 328, nga ze mayiro 204, singa oba okozesa luguudo, mu bukiikaddyo-bwabugwanjuba bwa Kampala. <ref>{{google maps|url=https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Ishaka/@-0.0238256,30.2390183,8z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19ded52317b83df3:0x2c4969524ee3a1!2m2!1d30.1387218!2d-0.5467931!3e0|title=Road Distance Between Kampala, Uganda And Ishaka, Uganda|access-date=27 December 2020}}</ref> KIU erabirira etendekero ey'okusatu eriyitibwa KIU Dar es Salaam Constituent College, mu [[:en:Dar_es_Salaam|kibuga Dar es Salaam,]] ekya [[Tanzania]] . == Ebikikwatako == [[File:Kampala_international_university.jpg|alt=Kampala international university Students|thumb|'''Abayizi ba Kampala international university''' ]] Kampala International University (KIU) tendekero lya bwannannyini, ekitali ku kigendererwa kya kukola magoba, nga kisangibwa mu Uganda. Yatandikibwawo mu 2001, era neryetongola nga yunivasite mu Gwokusatu 2009. <ref>{{Cite web |last=Okurut |first=Karooro |date=17 March 2009 |title=KIU Didn't Start Climbing The Tree From The Top |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/20/674771 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722125501/http://www.newvision.co.ug/D/8/20/674771 |archive-date=22 July 2014 |access-date=15 July 2014 |publisher=[[New Vision]]}}</ref> == Abadukanya Yunivasite == === Akakiko akakulu === Akakiiko ka Yunivasite ak'OKutinko kasinganibwaamu bano * Omumyuka w'Akulira Yunivasite, Pulofeesa Mouhammed Ngoma * Amyuka omumyuka w'Akulira Yunivasite avunaanyizibwa ku by’ensonga z'Okusoma, Dr Jacob Eneji Ashibi * Amyuka omumyuka w'Akulira Yunivasite, nga y'avunaanyizibwa ku eby'ensiimbi n’enzirukanya y’emirimu, Dr Mundu Mustafa * Omumyuka w'Akulira Yunivasite,, nga yaavunaanyizibwa ku By'okunoonyereza, okubidaabulula, okwebuuza n’okugaziya nga ye Pulofeesa Regina Idu Ejemot-Nwadiaro * Amyuka omumyuka w'Akulira Yunivasite,kutendekero ly'Omubugwanjuba, Associate Professor Eric Mabonga * Omuyambi w’omumyuka w'Akulira Yunivasite, avunaanyizibw ku by'okunoonyereza, n'Eby'enjigiriza, Dr Ibrahim Babangida Abubakar * Omuwandiisi wa Yunivasite, Muky Asiati Mbabazi * Adukanya Etendekero, Muky Christine Ainebyoona == Amatendekero g’ebyenjigiriza, amasomero, n’amatendekero == === Etabi ekulu === Etendekero lya KIU ekulu lirina amatendekero gaamirundi esatu agagidukanya, amasomero 3, n'akakiiko ak'okutinko akagidukanya kamu<ref>"Kampala International University Prospectus 2016". Kiu.ac.tz/prospectus, 2016</ref> # Etendekero ly'ebyenjigiriza ku KIU # Etendekero eriyigiriza ku By’obuntubulamu # Etendekero erisomes ku By'enfuna n’Okuddukanya emirimu # Esomero ly’Amateeka # Esomero eriyigiriza ebikwatagana ku Kompyuuta wamu ne Tekinologiya # Esomero eriyigiriza ku bikwatagana ku By’obuntubulamu # Ekitongole ekivunaanyizibwa ku diguli ez’oku ntikko n’okunoonyereza Lino lyetabi erisinga obunene ku matendekero gano ag'emirundi esatu, nga lirina abayizi abasoba mu 7,000 n’abasomesa abasoba mu 300. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2015)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === Etabi ly'Omubugwanjuba === Etabi ly'omubugwanjuba mu Ishaka lirina erimu amasomero 4 n’abasomesa webakungaanira wamulundi gumu # Esomero eriyigiriza ku by Yinginiya ne Sayaansi oW'okuteeka Munkola # Esomero eriyigiriza okulabirira abalwa nga liyita mu Sayansi w’Eby'obulamu # Esomero lya Sayansi w’Eby'obulamu # Esomero lya Sayansi w'Abazaalisa # Etendekero eriyigiriza ku By'eddagala, wamu n'obusawo bw'amannyo Etendekero lirimu abayizi abasoba mu 5,000 nga balabirirwa abasomesa abasoba mu 200. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2022)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Pulogulaamu za satifikeeti, dipulooma, diguli esooka, ne diguli eyookubiri ziweebwa kutabi lino. Okusinga etendekero lino lisinga kuyigiriza bya sayaansi. Esomero lya Sayaansi w’Eby'obulamu nga lisangibwa ku tendekero ly’omubugwanjuba. Esomero lino lye limu ku masomero omusanvu agayigiriza eby'obusawo mu Uganda, era ly'esomero ly'obusawo ler'obwannanyini eryasooka mu ggwanga. <ref>{{Cite web |last=Natukunda |first=Carol |date=29 August 2007 |title=KIU Medical School Accredited |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/583950 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722161048/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/583950 |archive-date=22 July 2014 |access-date=16 July 2014 |publisher=[[New Vision]]}}</ref> Esomero lino liwa pulogulaamu mu busawo, okujanjaba amannyo, abazaalisa, tekinologiya mu by'okutabula eddagala, eby'enjigiriza, bizineensi, n’okuddukanya emirimu ne tekinologiya wa kompyuuta. Esomero lino lirina [[:en:Teaching_hospital|eddwaaliro erisomesa]] nga lirimu ebitanda 1,200. <ref>{{Cite web |last=Muhwezi |first=Wilber |date=28 November 2010 |title=Basajjabalaba To Build Medical School In Kenya |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=11088%3Abasajjabalaba-to-build-medical-school-in-kenya&Itemid=96 |access-date=16 July 2014 |publisher=[[The Observer (Uganda)]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ahimbisibwe |first=Chris |date=27 July 2009 |title=Basajja Given USh4 Billion for Hospital |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/30/689387 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722153140/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/689387 |archive-date=22 July 2014 |access-date=16 July 2014 |publisher=[[New Vision]]}}</ref> === Etendekro ly'e Dar es Salaam === Etendekro lino liri ku yiika 100 (40 ha) mu kitundu ky’e Gongolamboto mu [[:en:Ilala_District|Disitulikiti y’e Ilala]], ku mabali g’oluguudo lwa Pugu. Etendekero lisinganibwa ku kiromita nga 7, nga ze mayiro 4.3  okuva ku [[:en:Julius_Nyerere_International_Airport|kisaawe ky'ennyonyi ekiyitibwa Julius Nyerere]] . <ref>{{Cite web |last=The Citizen |first=Reporter |date=7 May 2013 |title=TCU Suspends Postgraduate Courses At KIUT |url=http://www.thecitizen.co.tz/News/-/1840392/1845730/-/exkjyuz/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140720133919/http://www.thecitizen.co.tz/News/-/1840392/1845730/-/exkjyuz/-/index.html |archive-date=20 July 2014 |access-date=16 July 2014 |publisher=[[Mwananchi Communications|The Citizen]] (Tanzania)}}</ref> == Okunoonyereza kwa gavumenti okwa 2013 == Mu 2013, ekitongole kya ekivunaanyizibwa ku By'enjigiriza ebya wagulu ekya Uganda National Council for Higher Education (NCHE) kyatandika okunoonyereza oba nga [[:en:Doctorate_of_Philosophy|Diguli Ey'okusatu]] ezaali ziwera 42 ezaaweebwa KIU okutuuka mu kiseera ekyo zaali zituukiriza ebisaanyizo bya NCHE. Ku nkomerero y’okunoonyereza mu Gwekuminoogumu mu 2013, NCHE yalangirira nti diguli zino zaali mu mateeka. <ref>{{Cite web |last=Wanambwa |first=Richard |date=13 November 2013 |title=NCHE Okays KIU PhDs |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/NCHE-okays-KIU-PhDs/-/688334/2071064/-/36tnjhz/-/index.html |access-date=16 July 2014 |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref> == Laba ne == * [[Ebyenjigiriza mu Uganda|Eby'enjigiriza mu Uganda]] * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_medical_schools_in_Uganda|Olukalala lw'amasomero g'obusawo mu Uganda]] * [[:en:List_of_business_schools_in_Uganda|Olukalala lw'amasomero ga bizinensi mu Uganda]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [http://www.kiu.ac.ug Omukutu gwa Kampala International University Homepage] * [https://web.archive.org/web/20190118084456/http://www.kiu.ac.tz/ Yunivasite ya Kampala International Mu Tanzania] * [https://web.archive.org/web/20160303222734/http://www.monitor.co.ug/Magazines/HomesandProperty/Know-your-hood---Kansanga/-/689858/1613118/-/lrtxxgz/-/index.html Manya Hood Yo : Kansanga, Ekitundu Kino Ekibunye Ye Hub Y'abayizi Ba University] Archived * [https://www.flickr.com/photos/7192386@N06/3940464376/ Ekifaananyi ky'ekizimbe ekikulu ekya KIU Western Campus] [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] 3kh2zzxglfdjlxc0p1byky9t39cejrt Kabale University 0 11981 69124 42078 2026-08-20T07:50:47Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69124 wikitext text/x-wiki   [[File:Kabale_University_Library.jpg|thumb|Mukombe Library, etterekero ly’ebitabo eryasooka era erisinga obukadde mu Yunivasite y’e Kabale]] '''Yunivasite y'e Kabale''' (KAB), yunivasite ya gavumenti mu [[Kabale|Munisipaali y'e Kabale]] [[Yuganda|mu Uganda]] . == W'esinganibwa == Etendekero lya KAB ekikulu lisinganibwa ku ku lusozi Kikungiri, mu [[Kabale|Munisipaali y’e Kabale]], ku ttaka eriri ku bugazi bwa 52, nga ze yiika 130 eryaweebwayo [[Kabale (disitulikit)|abaddukanya disitulikiti y’e Kabale]]. Ekifo kino kiri kiromita emu, nga ze mayiro 0.62 okuva ku luguudo lw'e Kabale-Katuna/Gatuna, nga ze kiromita 409, nga zibeera mayiro 254 singa oba okozesa luguudo ng'oli mu bukiikaddyo bwabugwanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga kya Uganda ekikulu era ekisinga obunene. <ref>{{google maps|url=https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kabale+University,+Plot+364+Block+3+Kikungiri+Hill,+Kabale+Municipality+Kabale+%E2%80%93+Kigali+Highway,+Kabale/@-0.4615777,30.1636026,8z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc0d9192cc2333:0x9673581ac2e63b63!2m2!1d29.9882291!2d-1.2722888!3e0|title=Distance between Kampala, Central Region, Uganda and Kabale University, Kabale, Western Region, Uganda|access-date=26 December 2020}}</ref> Edagiriro lya KAB ng'okozesa bibalo ziri 1°16'20.0"S, 29°59'18.0"E (Latitude:-1.272215; Longitude:29.988321). <ref>{{google maps|url=https://www.google.com/maps/place/1%C2%B016'20.0%22S+29%C2%B059'18.0%22E/@-1.2728042,29.988319,1320m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d-1.2722222!4d29.9883333|title=Location of Kabale University|access-date=26 December 2020}}</ref> == Ebikikwatako == Yunivasite y’e Kabale (KAB) yatandikibwawo ng’etendekero ly’obwannannyini mu 2002 nga kino kyakolebwa abakwatibwako mu [[:en:Kigezi_sub-region|kitundu ky’e Kigezi]]. <ref>{{Cite web |last=CTU |date=8 June 2015 |title=Undergraduate courses offered at Kabale University |url=http://www.campustimesug.com/undergraduate-courses-offered-at-kabale-university |access-date=29 January 2016 |publisher=Campus Times Uganda (CTU)}}</ref> Ekigendererwa kya KAB ekikulu kya kuyamba mu nkulaakulana y’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu [[:en:Kigezi|Kigezi,]] Uganda, ne mu Mawanga G'omubuvanjuba bwa Afrika, Afrika ey'Omubuvanjuba , ne Afrika nga bayita mu kutendekebwa okusobola okutukikako, okunoonyereza, n’okugaba empeereza mu ngeri ey’okugabanyaamu, nga tukozesa enkola ezeetabwaamu era ezirimu abantu bonna. <ref name="ETO">{{Cite web |last=Kushaba |first=Anthony |date=22 March 2012 |title=Museveni Endorses Take over of Kabale University |url=http://ugandaradionetwork.com/story/museveni-endorses-take-over-of-kabale-university |access-date=29 January 2016 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> KAB yafuna okukkirizibwa okuva mu lukiikoolwa Uganda Oludukanya Eby'enjigiriza by'Amatendekero ga Wagulu mu 2005. <ref>{{Cite web |last=NCHE |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221848/http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/2 |archive-date=3 March 2016 |access-date=7 September 2014 |publisher=National Council for Higher Education (NCHE)}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ronald|first=Tamale|date=May 22, 2020|title=Profile of Kabale University|work=Education News Uganda|url=https://www.education.co.ug/2020/05/23/kabale-university/|access-date=May 25, 2020}}</ref> [[File:PGIS_extended_Ugandan_version_group_photo.jpg|thumb|Ekifaananyi ky'ekibiinja ky'abayizi ba Kabale University abeegatira mu kibiina kya 'YouthMappers club' oluvannyuma lw'olunaku olw'okubiri olw'omusomo gwa Participatory GIS series.]] Webwatukira mu 2015, Yunivasite y’e Kabale yafuuka Yunivasite ya Gavumenti, nga Gavumenti ya Uganda yeegidukanya mu bujjuvu era nga yeegifuga, <ref name="ETO"/> [[:en:Government_of_Uganda|gavumenti ya Uganda]] yatwala yunivasite ey’obwannannyini, n’efuula Yunivasite ey’obwannannyini eyasooka okukyusibwa n’efuuka eya gavumenti mu byafaayo bya Uganda. == Byebasomesa == Yunivasite eno esengekebwa mu bitundu by’enjigiriza bino wammanga: <ref>{{Cite web |last=Kabale University |date=21 January 2018 |title=The Academic Units of Kabale University |url=http://www.kab.ac.ug/ |access-date=21 January 2018 |publisher=Kabale University}}</ref> * Esomero ly'obusawo <ref>{{Cite web |title=Kabale University School of Medicine (KABSOM) |url=https://www.kab.ac.ug/university_unit/kabale-university-school-of-medicine-kabsom/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20240302002523/https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-arts-social-sciences/ Ekitongole ekiyigiriza Eby'enimi ne saayaansi w'embeera z'abantu] 2024-03 02 ku Wayback Machine <ref>{{Cite web |title=Faculty of Arts & Social Sciences |url=https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-arts-social-sciences/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302002523/https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-arts-social-sciences/ |archive-date=2024-03-02 |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-computing-library-and-information-science/ Ekitongole kya Kompyuuta, Amaterekero G'ebitabo ne Sayaansi mu By'empuliziganya] <ref>{{Cite web |title=Faculty of Computing, Library and Information Science |url=https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-computing-library-and-information-science/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-engineering-technology-applied-design-and-fine-art/ Ekitongole kya Yinginiya, Tekinologiya, Emisono egitekebwa Mukonola n'Okusiiga Ebifaananyi] <ref>{{Cite web |title=Faculty of Engineering, Technology, Applied Design and Fine Art |url=https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-engineering-technology-applied-design-and-fine-art/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-education/ Ekitongole Ky'eby'enjigiriza] <ref>{{Cite web |title=Faculty of Education |url=https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-education/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-science/ Ekitongole kya Sayaansi] <ref>{{Cite web |title=Faculty of Science |url=https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-science/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-economics-and-management-sciences/ Ekitongole Ky'eby'enfuna ne Saayansi W'okuddukanya Emirimu] <ref>{{Cite web |title=Faculty of Economics and Management Sciences |url=https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-economics-and-management-sciences/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-agriculture-and-environmental-sciences/ Ekitongole Ky'eby'obulimi ne Ssaayansi W'obutonde] <ref>{{Cite web |title=Faculty of Agriculture and Environmental Sciences |url=https://www.kab.ac.ug/university_unit/faculty-of-agriculture-and-environmental-sciences/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/university_unit/institute-of-language-studies/ Ekitongole Ky'eby'enimi] <ref>{{Cite web |title=Institute of Language Studies |url=https://www.kab.ac.ug/university_unit/institute-of-language-studies/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * Ekitongole Ky’eby'obulambuzi n’Okusembeza abagenyi * Ekitongole ky’Eby'amateeka === Pulogulaamu za dipulooma === Emisomo gya dipulooma egisomesebwa ku yunivasite eno mulimu gino wammanga. <ref name="Data">{{Cite web |last=Kabale University |date=21 January 2018 |title=Kabale University: Academic Units - Short Courses |url=http://www.kab.ac.ug/index.php/programs/short-courses |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907215020/http://www.kab.ac.ug/index.php/programs/short-courses |archive-date=7 September 2014 |access-date=21 January 2018 |publisher=Kabale University}}</ref> * Dipulooma mu [[:en:Computer_science|Sayaansi wa Kompyuta]] * Dipulooma mu [[:en:Information_technology|Tekinologiya n'Ebimukwatako]] * Dipulooma mu By'enjigiriza (Eby'enjigiriza bya Pulayimale) . * Dipuloma mu By'enjigiriza (Eby'enjigiriza bya Siniya) . * Dipulooma mu by’emirimu gy’obulamu n’Okuddukanya embeera z’abantu * Dipulooma mu by’Okuddukanya Bizineensi n’okuzirabirira * Dipulooma mu By’okuddukanya Ebiwandiiko Ebiterekeddwa * Dipulooma mu Kuddukanya Ebiwandiiko Ebikwatagana ku By'eddwaliro n'Obujanjabi * Dipulooma mu By’okuddukanya Emirimu gya gavumenti n’okugirabirira * Dipulooma mu By’okuddukanya Ebyobulamu * Dipulooma mululimi OLufalansa * Dipulooma mululimi Oluswayiri * Dipulooma mu By’okubudaabuda abantu * Dipulooma ekuweebwa oluvannyuma lw'okubeera nga wamaliriza Diguli Ey'okubiri mu kutegeka n’Okuddukanya Pulojekiti * Dipulooma ekuweebwa oluvannyuma lw'okubeera nga wamaliriza Diguli Ey'okubiri mu nzirukanya y’Embeeza z'Abakozi * Dipulooma ekuweebwa oluvannyuma lw'okubeera nga wamaliriza Diguli Ey'okubiri mu By’okuddukanya emirimu gya gavumenti n’Okugirabirira * Dipulooma ekuweebwa oluvannyuma lw'okubeera nga wamaliriza Diguli Ey'okubiri mu By’enjigiriza === Pulogulaamu za diguli esooka === Wammanga ze zimu ku koosi za diguli esooka ezisomesebwa ku yunivasite eno. <ref name="Data"/> * [[:en:Bachelor_of_Arts|Diguli mu By'enimi]] mu [[:en:Education|By'enjigiriza]] * [[:en:Bachelor_of_Education|Diguli mu By'enjigiriza]] * [[:en:Bachelor_of_Economics|Diguli mu Misomo Egy'enjawulo mu By'enfuna]] * [[:en:Bachelor_of_Social_Work|Diguli mu irimu gya Bulijjo n'Okudukanya Embeera z'Abantu]] * [[:en:Bachelor_of_Business_Administration|Diguli mu Kudukanya Bizineensi ez'enjawulo]] * [[:en:Public_administration|Diguli mu Kudukanya Emirimu gay Gavumenti, n'Okugirabirira]] * [[:en:Bachelor_of_Library_and_Information_Science|Diguli mu By'Amaterekero g'Ebitabo n'Ebikwatagana ne Sayaansi]] * [[:en:Bachelor_of_Information_Technology|Diguli mu Byasayaansi wa Kompyuuta]] * [[:en:Bachelor_of_Information_Technology|Diguli ku Bikwatagana ne Tekinologiya]] * [[:en:Land_management|Diguli mu By'obulimu, Enkozesa n'Endabirira y'Ettaka]] * [[:en:Hospitality_management_studies|Diguli mu By'okudukanya Eby'obulambuzi]] * [[:en:Environmental_Health|Diguli mu Sayaansi W'obutonde]] * [[:en:Bachelor_of_Science_in_Agriculture|Diguli mu Sayaansi mu By'obulimi]] * [[:en:Environmental_Health|Diguli mu Sayaansi W'eby'obulamu By'obutonde]] * [[:en:Agribusiness|Diguli mu bya Bizineensi z'Eby'obulimi]] * [[:en:Anesthesia|Diguli mu By'okukuba Eddagala omulwadde abeera Agenda okulongosebwa, wamu N'okulabirira Omulwadde abeera Afunye ebiwuundu eby'amaanyi oba ali Mumbeera eyeetaaga okulabirira ennyo]] * [[:en:Civil_Engineering|Diguli mu Kuzimba n'Okuzimba, Okulabirira n'Okukuba Pulaani z'Ebibuga]] * Diguli mu By'Okukanika ebintu Eby'enjawulo * [[:en:Bachelor_of_Electrical_Engineering|Diguli mu By'okukanika Eby'Amasanyalaze]] * [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|Diguli mu By'okutabula Eddagala wamu n'e Diguli mu Kulongoosa]] nga oyita musomero lya [[:en:Kabale_University_School_of_Medicine|Kabale University, erisomesa Ebikwatagana ku By'obusawo]].<ref name="DocR">{{Cite web |last=Zam Zam Nakityo |date=5 June 2015 |title=Kabale University to offer new courses in Medicine |url=https://www.campustimesug.com/kabale-university-to-offer-new-courses-in-medicine/ |access-date=5 March 2022 |website=Campus Times Uganda}}</ref> === Pulogulaamu za diguli ey'okubiri === Wammanga ge gamu ku masomo ga koosi za diguli ey'okubiri Yunivasite y’e Kabale gy’ewa. <ref name="Data"/> <ref>{{Cite web |title=Postgraduate Programmes |url=https://www.kab.ac.ug/postgraduate-programmes/ |access-date=2021-04-24 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-16 |title=Kabale University Launches First PhD Programs |url=https://chimpreports.com/kabale-university-launches-first-phd-programs/ |access-date=2021-05-29 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> * [[:en:Master_of_Arts|Diguli Ey'okubiri mu Masomo]] ag'enjawulo mu By’okuddukanya Eby'enjigiriza * [[:en:Master_of_Business_Administration|Diguli Ey'okubiri By’okuddukanya Bizineensi]] * Diguli Ey'okubiri mu Misomo egy'enjawulo mu [[:en:Development_Studies|By’enkulaakulana]] * [[:en:Master_of_Public_Administration|Diguli Ey'okubiri mu By’okuddukanya Emirimu n’okulabirira Emirimu gya Gavumeenti]] * Diguli Ey'okubiri mu Misomo egy'Enjawulo mu [[:en:Human_Resource_Management|Kuddukanya Eby'embeera z'Abakozi]] * [[:en:Master_of_Science_in_Information_Technology|Diguli Ey'okubiri mu Bikwatagana ne Sayaansi]] * [[:en:Natural_resource_management|Diguli Ey'okubiri mu Sayaansi w'Obutonde n’Eby'obugagga By’omu ttaka]] * [[:en:Monitoring_and_evaluation|Diguli mu By'okulondoola n’Okwekeneenya]] * [[:en:Master_of_Public_Health|Diguli Ey'okubiri ku By'obulamu Bw'Abantu]] * [[:en:Educational_psychology|Diguli Ey'okubiri mu By’embeera z'Abantu, nadala ku By'enjigiriza]] * [[:en:Global_governance|Diguli Ey'okubiri mu Nfuga y'Ebitongole n'Obukulembeze.]] === Diguli Ez'okusatu(PhDs) === * [https://www.kab.ac.ug/programme/doctor-of-philosophy-phd-in-business-administration-by-research/ Diguli Ey'okusatu (PhD) mu Kudukanya Bizineensi (Mu Kunoonyereza)] <ref>{{Cite web |title=Doctor of Philosophy (PhD) in Business Administration (By Research) |url=https://www.kab.ac.ug/programme/doctor-of-philosophy-phd-in-business-administration-by-research/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/programme/doctor-of-philosophy-phd-in-public-administration-and-management-by-research/ Diguli Ey'okusatu] [https://www.kab.ac.ug/programme/doctor-of-philosophy-phd-in-public-administration-and-management-by-research/ (PhD) mu Nzirukanya y’Emirimu gya Gavumenti n’Okugirabirira (Mu Kunoonyereza)] <ref>{{Cite web |title=Doctor of Philosophy (PhD) in Public Administration and Management (By Research) |url=https://www.kab.ac.ug/programme/doctor-of-philosophy-phd-in-public-administration-and-management-by-research/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/programme/doctor-of-philosophy-phd-in-public-administration-and-management-by-coursework-and-research/ Diguli Ey'okusatu (PhD) mu By’okuddukanya emirimu gya Gavumenti n’okugirabirira ( Olw'ebyo Ebikiwereddwa okukola wamu N'ekiwandiiko ekyakakasibwa)] <ref>{{Cite web |title=Doctor of Philosophy (PhD) in Public Administration and Management (By Coursework and Research) |url=https://www.kab.ac.ug/programme/doctor-of-philosophy-phd-in-public-administration-and-management-by-coursework-and-research/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/programme/doctor-of-philosophy-phd-in-business-administration-by-coursework-and-research/ Diguli Ey'okusatu(PhD) mu By’okudukanya Bisineensi (Olw'ebye ebikuwereddwa okukola, wamu n'okukola Okunoonyereza)] <ref>{{Cite web |title=Doctor of Philosophy (PhD) in Business Administration (By Coursework and Research) |url=https://www.kab.ac.ug/programme/doctor-of-philosophy-phd-in-business-administration-by-coursework-and-research/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> * [https://www.kab.ac.ug/programme/doctoral-of-philosophy-phd-in-education/ Diguli Ey'okusatu (PhD) mu By’enjigiriza] <ref>{{Cite web |title=Doctoral of Philosophy (PhD) in Education |url=https://www.kab.ac.ug/programme/doctoral-of-philosophy-phd-in-education/ |access-date=2022-08-21 |website=Kabale University |language=en-US}}</ref> === Koosi Emimpi === * Satifikeeti Okugata ku By’enjigiriza eby'omu Matendekjero ga Waggulu * Omubalirizi w’ebitabo mu gavumenti eyakakasibwa (CPA) . == Laba ne == * [[Ebyenjigiriza mu Uganda|Eby'enjigiriza mu Uganda]] * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_Business_Schools_in_Uganda|Olukalala lw'Amasomero ga Bizineensi mu Uganda]] == Ebijulizidwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [http://www.kab.ac.ug/ Omukutu gwa Yunivasite y'e Kabale] * [https://elearning.kab.ac.ug/ Yunivasite y'e Kabale - eby'okuyiga ku by'amasimu] <ref>{{Cite web |title=Kabale University - Virtual Learning Environment |url=https://elearning.kab.ac.ug/ |access-date=2022-08-21 |website=elearning.kab.ac.ug}}</ref> * [https://library.kab.ac.ug/ Eterekero ly’ebitabo] erya Yunivasite y’e Kabale * [http://campusbee.ug/lifestyle/10-weird-facts-kabale-university-students/ Ebintu 10 Ebiwuniikiriza Ku Bayizi Ba Yunivasite y'e Kabale] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] gj0vxofzc4c1hre26tmybvbw9fuijo7 Muteesa I Royal University 0 11984 69130 42086 2026-08-20T07:50:49Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69130 wikitext text/x-wiki   '''Muteesa I Royal University nga mu bumpi mpi bakiwandiika nga MRU,''' yunivasite y'obwannannyini mu [[Yuganda|Uganda]]. Yakkirizibwa olukiiko lwa okudukanya ekitongole ekivunaanyizibwa ku By'ensonga z'Amatendekero ga Wagulu mu 2007 <ref>{{Cite web |last=NCHE |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221848/http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/2 |archive-date=3 March 2016 |access-date=8 September 2014 |publisher=National Council for Higher Education (NCHE)}}</ref> era nebafuna ebisaanyizo mu Gwokusatu mu 2024. Mu 2016, [[Julia Sebutinde|Omulamuzi Julia Sebutinde]] yatuuzibwa ku bw'Okukulmebra Yunivasite eno, n'adda mu bigere bya [[Muwenda Mutebi II, Kabaka wa Buganda|Ronald Muwenda Mutebi II]], eyagitandikawo ng'era y'agikulira eyafuuka Omulambuzi wa yunivasite eno. <ref name="New">{{Cite web |last=Kulanyi |first=Shiffa |date=17 June 2016 |title=Justice Sebutinde installed Muteesa university chancellor |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Justice-Sebutinde-installed--Muteesa-university-chancellor/-/688334/3253134/-/t1bjmf/-/index.html |access-date=17 June 2016}}</ref> == Gy'esinganibwa == MRU erina amatabi gamirundi esatu. <ref>{{Cite web |last=MRU |date=15 March 2016 |title=The Campuses of Muteesa I Royal University |url=http://www.mru.ac.ug/campuses |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914092626/http://www.mru.ac.ug/campuses |archive-date=14 September 2016 |access-date=15 March 2016 |publisher=Muteesa I Royal University (MRU)}}</ref> Etabi ekulu lisinganibwa mu kibuga [[Masaka]], nga liri ku kiromita 135, nga z e mayiro 84 mu bukiikaddyo bw'omubuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga kya Uganda ekikulu era ekibuga ekisinga obunene. <ref>{{Cite web |last=GFC |date=15 March 2016 |title=Distance between Kampala Road, Kampala, Central Region, Uganda and Muteesa I Royal University, Masaka, Central Region, Uganda |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20Road%2C%20Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Muteesa%20I%20Royal%20University%2C%20Masaka%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJCacTwgW5fRcRPuJJw9VOeWU&dt2=ChIJZV_TTp-O1xkRajyoBnuUxww |access-date=15 March 2016 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> Etabi ery'okubiri lisinganibwa ku [[:en:Mengo,_Uganda|kasozi k'e Mengo,]] ewatuula entebe ya [[Buganda|Gavumenti ya Buganda]], munda mu kibuga Kampala. Etabi ery'okusatu lisinganibwa mu kibuga [[:en:Mubende|Mubende]], nga liri ku kiromita 153, nga ze mayiro 95, singa obeera okozesa luguudo, mu bugwanjuba bwa Kampala. <ref>{{Cite web |last=GFC |date=15 March 2016 |title=Distance between Kampala Road, Kampala, Central Region, Uganda and Mubende Central Police Station, Mubende, Central Region, Uganda |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20Road%2C%20Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Mubende%20Central%20Police%20Station%2C%20Kampala%2C%20Mubende%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJCacTwgW5fRcRPuJJw9VOeWU&dt2=ChIJzQ7ar5ImYxcRo7dkY_ukpa8 |access-date=15 March 2016 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> [[File:Muteesa_I_Royal_University's_School_of_Engineering_main_block_at_Kirumba_Campus._The_School_of_Engineering_is_located_at_the_main_campus_in_Kirumba-Masaka_due_to_its_history_of_having_been_a_Technical_School_with_the_required_facilities.jpg|thumb|Okudaabiriza n'okuzimba, Okukanika amasanyalaze n'Okukanika ebintu eby'enjawulo nga bitereddwa wansi w’akasolya kamu.]] [[File:The_Administration_Block_viewed_from_the_Engineering_facility._This_block_houses_the_VC,_DVC_and_other_administrative_offices.jpg|thumb|Ekizimbe webaweera ebifo, ng'okirengerera okuva mu kifo webatendekera Obwa Yinginiya]] == Ebikikwatako == MRU yatandikibwawo obwannannyini bw’etendekero ly’eby'emikono e Masaka eryali limanyikiddwa nga Uganda Technical College e Masaka, bweryakyusibwa okuva mu [[:en:Government_of_Uganda|gavumenti ya Uganda]] ne liweebwa gavumenti [[Buganda|ya Buganda]] mu Gwoluberyeberye mu 2007. <ref>{{Cite web |last=Ssejjoba |first=Eddie |date=9 January 2007 |title=Buganda Receives Masaka Institute |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/542255 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908042428/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/542255 |archive-date=8 September 2014 |access-date=8 September 2014}}</ref> MRU yatuumibwa erinnya lya [[Muteesa I of Buganda|Muteesa I owa Buganda]], eyaliko [[Kabaka wa Buganda|Kabaka]] wa Buganda ku nkomerero y’ekyasa kye 19. <ref>{{Cite web |last=Newvision |first=Archive |date=26 November 2007 |title=Kabaka Mutesa I Has Finally Been Rewarded |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/21/599080 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908090010/http://www.newvision.co.ug/D/8/21/599080 |archive-date=8 September 2014 |access-date=8 September 2014}}</ref> MRU yafuna olukusa okuva mu Minisitule y’Eby'enjigiriza n’Eby'emizannyo mu Gwomusanvu 2007 okubeera nga liyigiriza eby'emikono n'eby'enjigiriza ebyawagulu. <ref>{{Cite web |last=Natukunda |first=Carol |date=14 July 2007 |title=Four More Universities Approved |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/575806 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142235/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/575806 |archive-date=13 April 2014 |access-date=8 September 2014}}</ref> MRU yakiriza abayizi baayo abaasooka mu Gwekumi 2007. <ref>{{Cite web |last=Newvision |first=Archive |date=4 October 2007 |title=In Brief: Muteesa I Royal University Opens |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/19/590284 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605164400/http://www.newvision.co.ug/D/8/19/590284 |archive-date=5 June 2011 |access-date=8 September 2014}}</ref> MRU yategeka omukolo gwaayo ogw'okutikira ogwaali gusooka ku Lwokutaano nga 15 Ogwokuna, 2011. Ku mukolo gwe gumu, [[Muwenda Mutebi II, Kabaka wa Buganda|Ronald Muwenda Mutebi]] yatuuzibwa ng'eyali [[:en:Chancellor_(education)|akulira yunivasite]] eno eyasooka. <ref>{{Cite web |last=Mambule |first=Ali |date=19 April 2011 |title=1,000 Graduate From Muteesa University |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/752588 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908113055/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/752588 |archive-date=8 September 2014 |access-date=8 September 2014}}</ref> == Eby'enjigiriza == Webwatukira mu Gwomusanvu 2018, MRU yali erina amakungaaniro g'abasomesa abayigiriza okuli bino wamanga: <ref>{{Cite web |last=MRU |title=Muteesa I Royal University: Faculties |url=http://www.mru.ac.ug/faculties |access-date=8 September 2014 |publisher=Muteesa I Royal University (MRU)}}</ref> * Ekungaaniro ly'Abasomesa abayigiriza Sayaansi ne Tekinologiya * Ekungaaniro ly'Abasomesa abayigiriza eby’okunoonyereza ku mbeera z’abantu, eby’Obuwangwa n’Enkulaakulana * Ekungaaniro ly'Abasomesa abayigiriza ku by’Okuddukanya Bizineensi * Ekungaaniro ly'Abasomesa abasomesa ku By'enjigiriza Amakungaaniro g'Abasomesa abayigiriza ku bintu eby'enjawulo ag'emirundi esatu gali mu kutegekebwa: * Ekungaaniro ly'Abasomesa abayigiriza ku By'obulimi n’Eby’okujanjaba ebisolo * Ekungaaniro ly'Abasomesa abayigiriza ku By’obutonde Bw’ensi, Eby’obulambuzi n’Okunoonyereza ku by’Obulambuzi * Ekungaaniro ly'Abasomesa abayigiriza ku by’Eddagala, Sayaansi w’Eby'obulamu n’Obuwereza by'Eby'obulamu == Laba ne == * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_medical_schools_in_Uganda|Olukalala lw'amasomero g'eby'obusawo mu Uganda]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] ) . * [[Ebyenjigiriza mu Uganda|Eby'enjigiriza mu Uganda]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [https://web.archive.org/web/20110409174536/http://mru.ac.ug/ Omukutu gwa Muteesa I Royal University] * [http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Infighting-stifles-growth-of-Muteesa-varsity/691232-3403658-item-00-bb29h/index.html "Okulwanagana munda kuzibye enkula ya Muteesa varsity".] * [https://web.archive.org/web/20190908151138/http://www.buganda.or.ug/index.php/news/430-1235-students-graduate-at-muteesa-1-royal-university http://www.buganda.or.ug/index.php/news/430-1235-abayizi-abatikkirwa-ku-muteesa-1-yunivasite-ey’obwakabaka] * [https://www.independent.co.ug/muteesa-i-royal-university-asked-to-focus-on-agricultural-innovations/ https://www.independent.co.ug/muteesa-e- royal-university-yasabiddwa-okussa essira ku buyiiya-ebyobulimi/] * https://web.archive.org/web/20190815143231/https://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1501794/obwakabaka-bulonze-omumyuka-wa-cansala-wa-muteesa-yunivasite * [https://www.monitor.co.ug/News/National/Prof-Ddumba-oversee-Muteesa-I-University-academic/688334-4673046-a0eve5/index.html https://www.monitor.co.ug/Amawulire/Eggwanga/Prof-Ddumba-alabirira-Muteesa-Nze-Omusomesa-Yunivasite/688334-4673046-a0eve5/index.html] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] m21kdawcmg0ofzzjvt0613ei9hx2r4o Emmanuel Karooro 0 11986 69001 68350 2026-08-19T18:03:40Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69001 wikitext text/x-wiki   Pulofeesa '''Emmanuel Karooro''' (yazaalibwa mu 1945) munnayuganda munnabyanjigiriza mu Uganda, omuddukanya eby’ensoma n’ebyenjigiriza, aweereza ng’[[omumyuka wa ccansala]] wa [[yunivasite y'e Ibanda]] , ettendekero ery'obwannannyini erisomeseza awamu n'amatendekero amalala aga waggulu mu [[ttundutundu ly'obugwanjuba]] bwa Uganda. <ref name="Prof">{{Cite web |last=Katwine |first=Anna |date=6 July 2017 |title=Background of Ibanda University |url=https://www.linkedin.com/pulse/ibandauniversity-back-ground-ibanda-university-mr-vybs/ |access-date=15 October 2017 |publisher=[[LinkedIn]]}}</ref> == Obuvo bwe n’okusoma kwe == Yazaalibwa mu ''kyalo Katungu'', ggombolola y'e Bumbaire, [[Bushenyi (disitulikit)|mu disitulikiti y'e Bushenyi]], awo nga mu mwaka gwa 1945. <ref name="Bio">{{Cite web |last=Muhwezi |first=Wilber |date=9 January 2011 |title=Dr Karooro wants education system changed |url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=11649:dr-karooro-wants-education-system-changed |access-date=16 October 2017 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016122844/http://www.observer.ug/component/content/article?id=11649:dr-karooro-wants-education-system-changed |url-status=dead }}</ref> Karooro yasooka kusomera ku ssomero lya pulayimale erya Kashenyi Primary School, n’akyusa n’agenda mu Kyamuhunga Primary School ku misomo gye egy'omutendera gwa wansi , n’amaliriza pulayimale ey'omukaaga mu 1957. Ku misomo gye egy'omutendera ogwa wakati, yasomera mu somereo lya siniya erya Mbarara Junior Secondary School (leero eriyitibwa [[Mbarara High School]] ). E Mbarara, yali mu kibiina kyekimu ne [[Yoweri Museveni]], pulezidenti wa Uganda okuva mu 1986, era n’omugenzi [[Eriya Kategaya]] (4 Omwezi ogwomusanvu 1945 – 2 Omwezi ogwokusatu 2013) eyali omumyuka wa Ssaabaminisita asooka era Minisita w’ensonga z’omukago gwa East Africa mu Uganda. <ref name="Bio"/> <ref>{{Cite web |last=Moses Walubiri |first=and Anne Mugisa |date=4 March 2013 |title=Uganda mourns Eriya Kategaya |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1315042/uganda-mourns-eriya-kategaya |access-date=16 October 2017}}</ref> Yakyuka n'agenda mu ssomero lya siniya erya Fardez Secondary School, essomero ery’obwannannyini mu [[Mbarara]], naye n'avaayo oluvannyuma lw'okumaliriza siniya eyokusatu (S.3.) <ref name="Bio" /> Kyambogo National Teachers’ CollegeYafuuka omusomesa aweereddwa olukusa ku ssomero lya St. John Fisher School, mu Ibanda. Olwo yava ku by'okusomesa naakola nga kkalaani wa kkooti ku Courthouse mu [[Munisipaali y'e Bushenyi]], okumala emyaka emitono. Oluvannyumma ,mu 1969, yeegatta ku ku ssomero lya sinioya erya [[Ntare School]], okumaliriza siniya eyokuna (S.4), ng'omuyizi eyeewerera. Ng'amaliriza siniya eyokuna (S4) , yeegatta ku ttendekero ly'e Kyambaogo ery'eggwanga ery'abasomesa li Kyambogo National Teachers’ College (nga leero [[Yunivasite y'e Kyambogo|Kyambogo University]]), gye yatikkirwa ne [[dipulooma mu busomesa bwa siniya]] , in 1972.<ref name="Bio"/> Mu 1977, yaddayo e Ntare neyeewandiia okusoma omutendera gwa siniya eyokutaano n'eyomukaaga (A-Level) .Oluvannyuma lw’ekyo, yaweebwa ekifo ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]], gye yasomera obusomesa, n’atikkirwa ne [[ddiguli esooka mu busomesa]] mu 1981. Oluvannyuma, mu 1986, yaweebwa [[ddiguli eyokubiri ey'obusomesa]] okuva mu yunivasite yemu. Era oluvannyuma, mu 2004, Yunivasite y’e Makerere yamuwa [[ddiguli eyokusatu mu nzirukanya y'ebyenjigiriza]] (PhD-[[:en:Doctor_of_Philosophy|Doctor of Philosophy in Education]]) . <ref name="Bio"/> == Emirimu gye == Ebbanga lye eggwanvu ly’amaze mu kisaawe kya Uganda eky’ebyenjigiriza mulimu obuweereza ng’omumyuka w'akulira ettendekero ly’eggwanga ery'abasomesa erya Kabale National Teachers’ College, era ng'omukulu w’ettendekero ly’eggwanga ery'abasomesa erya Kakoba National Teachers’ College (nga leero ye Bishop Stuart University). N'era yaweerezaako ng'omumyuka wa ccansala wa yunivasite ya,[[Kampala International University]]<nowiki/>ettabi ery'ebugwanjuba . <ref name="Bio"/> Mu 2013, yeeyali omukulu ku ttendekero lya Ankole Western Institute of Science and Technology, (AWIST), bweryali terinafuulibwa [[yunivasite ya Ankole Western University]] (AWU). <ref>{{Cite web |last=Alfred Tumushabe |first=and Zadock Amanyisa |date=8 January 2015 |title=West Ankole Diocese at a crossroads over location of university project |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/West-Ankole-Diocese-at-a-crossroads-over-location-of-university/2466686-2581394-format-xhtml-pbxhk5/index.html |access-date=16 October 2017 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016122715/http://mobile.monitor.co.ug/News/West-Ankole-Diocese-at-a-crossroads-over-location-of-university/2466686-2581394-format-xhtml-pbxhk5/index.html |url-status=dead }}</ref> Emabegako, mu 2004, Karooro yaweerezaako ng'omubeezi w'omumyuka wa ccansala wa [[Bishop Stuart University|yunivasite ya Bishop Stuart University]] . <ref>{{Cite web |last=Muhanga |first=Kyomuhendo |date=10 May 2004 |title=Bishop quells Mbarara student strike |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1100937/bishop-quells-mbarara-student-strike |access-date=16 October 2017}}</ref> Mu mboozi ey’akafubo n’olupapula lw’amawulire olwa Uganda, [[The Observer ( Uganda]] ) Dr. Karooro yasinga kwenyumiriza mu bituukiddwaako bisatu, Omwezi ogusooka 2011 wegwatuukira: (a) okutondawo ennaambika bisomwa (Syllabus )ya [[dipulooma mu by'enjigiriza oba mu busomesa bwa pulayimale]] , (b) okukyusa ettendekero ly'abasomesa erya Kakoba okufuuka yunivasite ya [[Bishop Stuart University]], olugendo lweyeyigiramu ennyo (c) n'okutondawo ennaambika bisomwa (syllabus) ya [[dipulooma mu luswayiri]] . <ref name="Bio"/> Mu Mwezi ogwomunaana 2017, Pulofeesa Emmanuel Karooro yalondebwa okuba omumyuka wa ccansala wa yunivasite y’e Ibanda. <ref>{{Cite web |last=Karenzi |first=Elly |date=5 October 2017 |title=Prof Baryamureeba appointed Ibanda University chancellor |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Prof-Baryamureeba-appointed-Ibanda-University-chancellor/688334-4126464-format-xhtml-11osq9dz/index.html |access-date=16 October 2017}}</ref> == Laba ne == * [[Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == # {{cite web |last=Katwine |first=Anna |date=6 July 2017 |title=Background of Ibanda University |url=https://www.linkedin.com/pulse/ibandauniversity-back-ground-ibanda-university-mr-vybs/ |accessdate=15 October 2017 |publisher=[[LinkedIn]]}} # {{cite web |last=Muhwezi |first=Wilber |date=9 January 2011 |title=Dr Karooro wants education system changed |url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=11649:dr-karooro-wants-education-system-changed |accessdate=16 October 2017 |location=Kampala |newspaper=[[The Observer (Uganda)]] |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016122844/http://www.observer.ug/component/content/article?id=11649:dr-karooro-wants-education-system-changed |url-status=dead }} # {{cite web |last=Moses Walubiri |first=and Anne Mugisa |date=4 March 2013 |title=Uganda mourns Eriya Kategaya |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1315042/uganda-mourns-eriya-kategaya |accessdate=16 October 2017 |newspaper=[[New Vision (newspaper)|New Vision]] |location=Kampala}} # {{cite web |last=Alfred Tumushabe |first=and Zadock Amanyisa |date=8 January 2015 |title=West Ankole Diocese at a crossroads over location of university project |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/West-Ankole-Diocese-at-a-crossroads-over-location-of-university/2466686-2581394-format-xhtml-pbxhk5/index.html |accessdate=16 October 2017 |location=Kampala |newspaper=[[Daily Monitor|Daily Monitor Mobile]] |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016122715/http://mobile.monitor.co.ug/News/West-Ankole-Diocese-at-a-crossroads-over-location-of-university/2466686-2581394-format-xhtml-pbxhk5/index.html |url-status=dead }} # {{cite web |last=Muhanga |first=Kyomuhendo |date=10 May 2004 |title=Bishop quells Mbarara student strike |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1100937/bishop-quells-mbarara-student-strike |accessdate=16 October 2017 |newspaper=[[New Vision (newspaper)|New Vision]] |location=Kampala}} # {{cite web |last=Karenzi |first=Elly |date=5 October 2017 |title=Prof Baryamureeba appointed Ibanda University chancellor |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Prof-Baryamureeba-appointed-Ibanda-University-chancellor/688334-4126464-format-xhtml-11osq9dz/index.html |accessdate=16 October 2017 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}}{{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20171016122929/http://www.monitor.co.ug/News/National/KIU-don-calls-for-Senior-One-pre-entry-exams/688334-2907494-15pgxtuz/index.html KIU don ayise ebigezo bya Senior One nga tebannayingira] Archived [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 05heixya76e5a8o6srxk2y145ugw66r Elly Katunguka 0 12009 68992 68094 2026-08-19T18:03:37Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68992 wikitext text/x-wiki   '''Eli Katunguka-Rwakishaya,''' Munnayuganda omusomesa ku ku by'okujanjaba ebisolo era adukanaya eby'enjigiriza. Ye mumyuuka w'Akulira [[Yunivasite y'e Kyambogo|Kyambogo University]], emu ku [[:en:Public_university|yunivasite za gavumenti]] mu Uganda. Yalondebwa ku kifo ekyo mu Gwokubiri 2014. <ref>{{Cite web |last=Anguyo |first=Innocent |date=13 February 2014 |title=Kyambogo University Gets New Acting Vice Chancellor |url=http://www.newvision.co.ug/news/652529-kyambogo-university-gets-new-acting-vc.html |access-date=13 March 2015}}</ref> Nga tanakola ekyo, yaweereza ku Dayirekita w’Emisomo gya diguli ku [[:en:Makerere_University|Makerere University,]] yunivasite ya gavumenti esinga obukadde n'obunene mu ggwanga.<ref name="Mission">{{Cite web |last=Administrator |date=2 April 2012 |title=Dr. Elly Katunguka, Man On A Mission |url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=17985:dr-elly-katunguka-man-on-a-mission |access-date=13 March 2015 |archive-date=27 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327223058/https://www.observer.ug/component/content/article?id=17985:dr-elly-katunguka-man-on-a-mission |url-status=dead }}</ref> == Obuvo n’obuyigirize == Yazaalibwa mu Bitundi Bw'omubugwanjuba bwa Uganda, nga mu myaka gya 1955. Yagenda [[:en:Ntare_School|kusomera lya Ntare]] gyeyasomera siniya. Yasomera ku Makerere University, yunivasite ya gavumenti esinga obukadde n'obunene mu Uganda, n’atikirwa ne [[:en:Bachelor_of_Veterinary_Medicine|Diguli mu By'okujanjaba Ebisolo]]. Yagenda mu maaso n’afuna [[:en:Master_of_Veterinary_Science|Diguli Ey'okubiri mu Saayansi W'ebisolo]], nga nayo yava e Makerere. [[:en:Doctor_of_Philosophy|Diguli ye Ey'okusatu]] yagifuna okuva ku [[:en:University_of_Glasgow|Glasgow University]] e Scotland. <ref name="Mission"/> == Emirimu == Okutandika mu 1979, Katunguka yakolera mu yunivasite y’e Makerere, ng'ayamba ku basomesa, oluvannyuma ng’omuyambi w’ababangula abayizi nga w'abasomesa, omusomesa omujuvu era ng'abangula abayizi, omusomesa omukulu era ng'abangula abayizi, adirira abakenkufu, ne pulofeesa omujjuvu. Okumala emyaka 20, Katunguka yali omu kubasomesa abakulu era n’abaddukanya eby’emisoma mu yunivasite. <ref name="Mission"/> Mu Gwokubiri gwa 2014, yalondebwa okubeera Omumyuka wa Kyambogo University. <ref>{{Cite web |last=Mujuni |first=Raymond |date=19 June 2014 |title=Kyambogo Vice Chancellor Office Smooth: Professor Katunguka |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=64638 |access-date=13 March 2015 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Mu Gwokusatu 2019, yalondebwa nga Ssentebe [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|w’Olukiiko Oluvunaanyizibwa ku By'enjigiriza By'amatendekero Gawagulu]], okumala emyaka etaano egyaddirira. <ref name="4R">{{Cite web |last=Uganda Radio Network |date=27 March 2019 |title=Museveni appoints Prof Eli Katunguka as NCHE chairperson |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-appoints-Prof-Eli-Katunguka-NCHE-chairperson/688334-5044194-eo5desz/index.html |access-date=27 March 2019}}</ref> == By'afulumiza == * Enkyukakyuka mu biramu mu musaayi mu kugezesa obulwadde bwa Trypanosoma congolense ne Trypanosoma brucei mu mbuzi entono ez’obuvanjuba bwa Afrika. Okunoonyereza kuno kwanoonyereza ku nkyukakyuka z’ebiramu mu musaayi mu mbuzi ezisoomoozebwa oba Trypanosoma congolense oba Trypanosoma brucei n’ezo ezitali za bulwadde. <ref>{{Cite journal |last=Biryomumaisho |first=Savino |last2=Katunguka-Rwakishaya |first2=Eli |last3=Rubaire-Akiiki |first3=C. M. |date=2003-06-22 |title=Serum biochemical changes in experimental Trypanosoma congolense and Trypanosoma brucei infection in Small East Africa goats. |url=https://hrcak.srce.hr/clanak/111137 |journal=Veterinarski Arhiv |language=en |volume=73 |issue=3 |pages=167–180 |issn=0372-5480}}</ref> * Obulwadde bwa trypanosomosis obw’ebisolo mu Uganda: obutafaanagana bw’obuwuka n’embeera y’okubulwa omusaayi mu nte, embuzi n’embizzi ezikwatibwa obulwadde mu butonde. Okunoonyereza kuno kwazuula nti obulwadde bwa trypanosomosis kye kisinga okuvaako okukendeeza ku musaayi mu bisolo mu bitundu ebirimu obulwadde buno. Ente ze zaali ebika by’ebisolo ebikulu ebyakosebwa obulwadde bwa trypanosomosis. <ref>{{Cite journal |last=Biryomumaisho |first=Savino |last2=Rwakishaya |first2=Eli-Katunguka |last3=Melville |first3=Sara Elizabeth |last4=Cailleau |first4=Aurélie |last5=Lubega |first5=George William |date=2013-04-01 |title=Livestock trypanosomosis in Uganda: parasite heterogeneity and anaemia status of naturally infected cattle, goats and pigs |url=https://doi.org/10.1007/s00436-013-3275-9 |journal=Parasitology Research |language=en |volume=112 |issue=4 |pages=1443–1450 |doi=10.1007/s00436-013-3275-9 |issn=1432-1955 |pmid=23344247 |s2cid=253975235 |url-access=subscription}}</ref> * Enkola y’obujjanjabi bwa praziquantel obwa Schistosoma mansoni mu kiseera ky’olubuto ku maanyi g’okukwatibwa n’okuddamu kw’obutafaali obuziyiza endwadde ku antigens za schistosome: ebivudde mu kugezesebwa okwakolebwa mu ngeri ey’ekifuulannenge, okufugibwa placebo. Ekiwandiiko kino kyakebera ebikosa amaanyi g’obuwuka n’ebikosa abaserikale b’omubiri eby’obujjanjabi bwa praziquantel ku ''Schistosoma mansoni'' mu kiseera ky’olubuto, bw’ogeraageranya n’obujjanjabi oluvannyuma lw’okuzaala. <ref>{{Cite journal |last=Tweyongyere |first=Robert |last2=Mawa |first2=Patrice A. |last3=Emojong |first3=Nicholas O. |last4=Mpairwe |first4=Harriet |last5=Jones |first5=Frances M. |last6=Duong |first6=Trinh |last7=Dunne |first7=David W. |last8=Vennervald |first8=Birgitte J. |last9=Katunguka-Rwakishaya |first9=Eli |last10=Elliott |first10=Alison M. |date=2009-03-18 |title=Effect of praziquantel treatment of Schistosoma mansoni during pregnancy on intensity of infection and antibody responses to schistosome antigens: results of a randomised, placebo-controlled trial |journal=BMC Infectious Diseases |volume=9 |issue=1 |pages=32 |doi=10.1186/1471-2334-9-32 |issn=1471-2334 |pmc=2666740 |pmid=19296834 |doi-access=free}}</ref> * Ekitabo ekikwata ku mmere y’ebisolo. <ref>{{Cite journal |last=Katunguka-Rwakishaya |first=Eli |last2=Ndikuwera |first2=Jason |last3=Musoke |first3=Rose Azuba |date=2008 |title=handbook on livestock nutrition |url=https://scholar.google.com/scholar_lookup?title=handbook+on+livestock+nutrition&author=Katunguka-Rwakishaya%2C+Eli.&publication_year=2008 |language=English}}</ref> * Enkola y’obujjanjabi bwa praziquantel ku kuddamu kw’abaserikale b’omubiri ku Schistosomiasis mansoni mu kiseera ky’olubuto: Okuddamu kwa cytokine n’obutafaali obuziyiza endwadde mu bakyala ab’embuto n’abaana baabwe abawere. <ref>{{Cite journal |last=Tweyongyere |first=R. |last2=Mawa |first2=P. A. |last3=Namujju |first3=P. B. |last4=Jones |first4=F. M. |last5=Ndibazza |first5=J. |last6=Omoding |first6=N. |last7=Muhangi |first7=L. |last8=Kabatereine |first8=N. B. |last9=Vennervald |first9=B. J. |last10=Dunne |first10=D. W. |last11=Katunguka-Rwakishaya |first11=E. |last12=Elliott |first12=A. M. |date=2006 |title=The effect of praziquantel treatment on immune responses against Schistosomiasis mansoni during pregnancy: Cytokine and antibody responses in pregnant women and their infants |url=https://researchonline.lshtm.ac.uk/id/eprint/9590/ |journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene |language=en |publisher=American Society of Tropical Medicine and Hygiene |volume=75 |pages=8}}</ref> == Laba ne == * [[John Ssebuwufu]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [http://www.kyu.ac.ug/ Omukutu gwa Yunivasite y'e Kyambogo]  [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 5y0ubos7b83igbkg3vx5emi11lhd7pj Aaron Mushengyezi 0 12090 69013 68271 2026-08-19T18:03:45Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69013 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Aaron Mushengyezi''' (yazaalibwa nga 24 Ogwomusanvu 1969), musomesa munnayuganda munnabyanjigiriza era omuddukanya weby'ensoma, akola ng'omumyuka wa kansala ku [[Uganda Christian University]] (UCU), okuva mu gwomunaana 2020. Nga tannatuuka ku kifo kino, yaliko Diini w’abayizi ku ssomero ly′olulimi, [[Makerere University, Uganda|e Makerere]].<ref name="1R">{{Cite web |last=Conrad Ahabwe |date=9 February 2020 |title=Makerere Don appointed UCU Vice Chancellor |url=https://www.pmldaily.com/news/2020/02/makerere-don-appointed-ucu-vice-chancellor.html |access-date=19 December 2020 |publisher=PML Daily}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=The Independent |date=10 February 2020 |title=Dr. Mushengyezi new UCU Vice Chancellor |url=https://www.independent.co.ug/dr-mushengyezi-new-ucu-vice-chancellor/ |access-date=19 December 2020}}</ref> == Ensibuko n’obuyigirize == Mushengyezi yazaalibwa nga 24 Ogwomusanvu 1969 mu Uganda . Yasoma pulayimale ne siniya. Alina Dipuloma mu by'enjigiriza, gye yafunira ku ''yinsitituti y'abasomesa'' kati eyitibwa Kyambogo yunivasite . Yagenda mu maaso n’afuna diguli esooka mu masomo ga Arts okuva mu yunivasite e Makerere. Diguli ye eyookubiri mu masomo gano nayo yamuwebwa Makerere. Diguli ye ey'okusatu yagifunira ku Yunivasite ye Connecticut, mu Amerika.<ref name="3R">{{Cite web |last=Uganda Christian University |date=August 2020 |title=Profile of the Vice Chancellor, Dr. Aaron Mushengyezi |url=https://ucu.ac.ug/about/facts/vice-chancellor-s-profile |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704060411/http://ucu.ac.ug/about/facts/vice-chancellor-s-profile |archive-date=4 July 2019 |access-date=19 December 2020 |publisher=[[Uganda Christian University]]}}</ref> == Omulimu == Mu 1992, Mushengyezi yeegatta ku yunivasite e Makerere okusoma diguli mu litulica era n’atikkirwa ng'omuyizi asinze mu kibiina kye. Yunivasite eno yamuyingiza era n’emusigaza ng’omusomesa omuyambi, ate n’asoma diguli ye eyookubiri okuva mu 1997 okutuuka mu 2000. Makerere y’awagira okusoma PhD mu yunivasite ye Connecticut, mu Amerika. Yalinnya eddaala era situka n’alondebwa okukulira ekitongole ky’ebyempuliziganya e Makerere mu 2012.<ref name="4R">{{Cite web |last=Angela Ndagano and Charity Ahimbisibwe |date=4 January 2012 |title=I am not afraid of challenges - Dr. Mushengyezi |url=https://www.newvision.co.ug/news/1298738/afraid-challenges-dr-mushengyezi |access-date=19 December 2020}}</ref> Mu gwomunaana mu mwaka gwa 2020, mu kiseera mweyakoleranga pulofeesa omuyambi Aaron Mushengyezi yatuuzibwa ku bwa omumyuka wa kansala wa Uganda Christian University. Yadda mu bigere bya Dr. Cannon John Senyonyi, nga ekisanja kye eky’emyaka 10 kiweddeko.<ref name="5R">{{Cite web |last=Henry Nsubuga |date=30 August 2020 |title=Mushengyezi installed as new vice-chancellor of UCU |url=https://www.newvision.co.ug/news/1525878/mushengyezi-installed-vice-chancellor-ucu}}</ref><ref name="6R">{{Cite web |last=Jessica Sabano |date=31 August 2020 |title=Kaziimba asks varsity staff to support new VC |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kaziimba-asks-varsity-staff-to-support-new-vc-1929532 |access-date=19 December 2020}}</ref> == Amaka == Mufumbo ne Patience Rubabinda Mushengyezi era balina abaana bana.<ref name="3R">{{Cite web |last=Uganda Christian University |date=August 2020 |title=Profile of the Vice Chancellor, Dr. Aaron Mushengyezi |url=https://ucu.ac.ug/about/facts/vice-chancellor-s-profile |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704060411/http://ucu.ac.ug/about/facts/vice-chancellor-s-profile |archive-date=4 July 2019 |access-date=19 December 2020 |publisher=[[Uganda Christian University]]}}</ref> == Obuwandiisi mu by’ensoma == Amaze emyaka mingi ng’akola kinene mu kutondawo okumanya okupya era emirimu gye gibadde gifulumizibwa mu bimu ku bitabo ebisinga obulungi n’ebitongole ebifulumya ebitabo. ebimu ku bitabo byeyafulumya kuliko; * Okuddamu okulowooza ku mikutu gy’amawulire enzaalwa: emikolo, endongo ‘ey’okwogera’ n’okwogera ng’engeri z’empuliziganya mu bantu mu Uganda nga kino kiwandiiko ekyafulumira mu katabo akayitibwa journal of African Cultural studies mw’awakanya nti obukodyo bw’empuliziganya obukozesebwa okuyisa amawulire eri abantu abangi mu byalo si bwe butuufu era nga bwe bubadde tebuwulizizza buzibu eri abantu abangi.<ref>{{Cite journal |last=Mushengyezi |first=Aaron |date=2003-06-01 |title=Rethinking indigenous media: rituals, 'talking' drums and orality as forms of public communication in Uganda |url=https://doi.org/10.1080/1369681032000169302 |journal=Journal of African Cultural Studies |volume=16 |issue=1 |pages=107–117 |doi=10.1080/1369681032000169302 |issn=1369-6815 |s2cid=145085458 |url-access=subscription}}</ref> * Litulica omwogera eri abaana: okuddamu okulowooza ku nkola z’omu kamwa, okusoma n’okuwandiika, okukola emirimu, n’okuwandiika. Kino kitabo ekifulumiziddwa ekitongole kya Rodopi BV Amsterdam era nga kirimu ebitabo ebikuŋŋaanyiziddwa mu ngeri ez’omu kamwa ng’ebisoko, enfumo n’ennyiriri z’abaana okuva mu Buganda, Ankole ne Kigezi.<ref>{{Cite book |last=Mushengyezi |first=Aaron |date=2013 |title=Oral Literature for Children: Rethinking Orality, Literacy, Performance, and Documentation Practices |url=https://books.google.com/books?id=tTwjAAAAQBAJ&dq=Aaron+Mushengyezi&pg=PR4 |publisher=Rodopi |isbn=978-94-012-0888-8 |language=en}}</ref> * Okuddamu okukuba ekifaananyi ky’ekikula ky’abantu n’ennono y’Afirika? Xala ya Ousmane Sembène azzeemu okutunulwamu.Kino kiwandiiko ekifulumiziddwa mu Afrika leero era kivumirira okuvuganya okw’enjawulo okuwerako Sembene kw’alabika okutondawo mu Xala wakati w’okuvunda kw’omulembe n’obulongoofu bw’ennono ya Afirika ne wakati w’abakazi abasajja ab’enkyukakyuka n’abasajja abakazi ababi.<ref>{{Cite journal |last=Mushengyezi |first=Aaron |date=2004 |title=Reimaging Gender and African Tradition? Ousmane Sembène's Xala Revisited |url=https://www.jstor.org/stable/4187628 |journal=Africa Today |volume=51 |issue=1 |pages=47–62 |doi=10.1353/at.2004.0070 |issn=0001-9887 |jstor=4187628 |s2cid=144701974 |url-access=subscription}}</ref> * Okuva mu kamwa okutuuka ku kusoma n’okuwandiika: Okuvvuunula enkola z’omu kamwa ez’ennono mu Uganda nga tuziza mu biwandiiko by’abaana. Eno dizatessoni y’obusawo erimu ebika bisatu eby’ebiwandiiko eby’omu kamwa ebikung’aanyiziddwa okuva mu buwangwa bw’abaana ba Uganda.<ref>{{Cite journal |last=Mushengyezi |first=Aaron |date=2007-01-01 |title=From orality to literacy: Translating traditional Ugandan oral forms into texts for children |url=https://opencommons.uconn.edu/dissertations/AAI3265787 |journal=Doctoral Dissertations |pages=1–480}}</ref> * Ka nkubuulire emboozi, ka nkubuulire emboozi!”: Ku nsengeka y’ebiwandiiko n’obukodyo bw’okunyumya.Kino kitabo ekinyonyola ku nsengeka z’ebiwandiiko eby’omu kamwa ebiwa ebintu eby’okujjukira ebiyamba mu kiseera ky’okuddamu okunyumya <ref>{{Cite book |last=Mushengyezi |first=Aaron |date=2013-01-01 |title="Let Me Tell You a Story, Let Me Tell You a Story!": On Text Structure and Narrative Strategies |url=https://brill.com/display/book/9789401208888/B9789401208888-s003.xml |publisher=Brill |isbn=978-94-012-0888-8 |language=en}}</ref> * Okuvvuunula ebitabo bya Uganda eby’omu kamwa eri abaana: abawuliriza, ffoomu, n’okukwatagana n’embeera z’abantu. Ekiwandiiko kino kinoonyereza ku ngeri ssatu ez’ebiwandiiko eby’omu kamwa eri abaana - ebisoko, enfuumo, n’ennyiriri - era ne kinnyonnyola enkola ezikozesebwa okuwandiika n’okuvvuunula ebintu mu Lungereza. * Okuzibuwalira endowooza y'omukugu mu by'omusingi: Okwekenenya ennyo ekitabo kya Atef Hetata ekya ''The Closed Doors'' ne Phil Mullaly ekya ''The Martyrs of Uganda.'' Olupapula luno lwekenneenya engeri abazannyi ba firimu gye balagamu ebizibu n’obulabe obubaawo ng’enjigiriza z’eddiini ezisukkiridde zikontana n’embeera z’eby’enfuna n’ebyobufuzi n’okukontana mu bantu. <ref>{{Cite journal |last=Mushengyezi |first=Aaron |date=2009-12-01 |title=Problematizing a fundamentalist ideology: A close analysis of Atef Hetata's The Closed Doors and Phil Mullaly's The Martyrs of Uganda |url=https://intellectdiscover.com/content/journals/10.1386/jac.1.2.173/1 |journal=Journal of African Cinemas |language=en |volume=1 |issue=2 |pages=173–188 |doi=10.1386/jac.1.2.173/1 |issn=1754-9221 |url-access=subscription}}</ref> * Ebikolwa ebirala mulimu "Okuva ku lutambi okutuuka ku lupapula", <ref>{{Cite book |last=Mushengyezi |first=Aaron |date=2013-01-01 |title=Oral Literature for Children |publisher=Brill |isbn=978-94-012-0888-8 |pages=79–94 |language=en |chapter=From Tape to the Page |doi=10.1163/9789401208888_004 |chapter-url=https://brill.com/display/book/9789401208888/B9789401208888-s004.xml}}</ref> Ebiwandiiko eby'omukamwa eri abaana: enkyukakyuka y'abawuliriza, ffoomu, n'omugaso gw'embeera z'abantu <ref>{{Cite book |last=Mushengyezi |first=Aaron |date=2013-01-01 |title=Oral Texts for Children: Audience Dynamics, Form, and Social Value |url=https://brill.com/display/book/9789401208888/B9789401208888-s002.xml |publisher=Brill |isbn=978-94-012-0888-8 |language=en}}</ref> n'kitegezeddwa okunyumya n'okubuuza ebibuuzo.<ref>{{Cite book |last=Mushengyezi |first=Aaron |date=2013-01-01 |title=Informants for Oral Narrative and Interviews |url=https://brill.com/display/book/9789401208888/B9789401208888-s008.xml |publisher=Brill |isbn=978-94-012-0888-8 |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] <references /> [[Category:Bannayuganda abayivu abasajja]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] ti8bk2834nma4j77debe3xd1o3rh54t David Kato 0 12142 69057 55104 2026-08-19T18:07:06Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69057 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''David Kato Kisule''' ( c. 1964 – 26 Ogwolubereberye, 2011) <ref name="BBC obit">https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12299786</ref> Yali Munnayuganda omusomesa era omulwanirizi w'[https://www.economist.com/news/books-and-arts/21565914-moving-documentary-sheds-light-blinkered-country-kuchu-chronicles eddembe ly'aba LGBT], nga atwalibwa nga taata w'ekibiina [[:en:LGBT_rights_in_Uganda|kya Uganda ekilwanirira eddembe ly'abasajja abali b'ebisiyaga]] <ref name="NYT">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=David+Kato#:~:text=View-,Gettleman%2C%20Jeffrey%20(27%20January%202011).,-This%20reference%20is</ref> era nga ayogerwako nga "Munnayuganda omusajja omuli w'ebisiyaga eyasooka okuvaayo mu lwatu". <ref>https://www.economist.com/news/books-and-arts/21565914-moving-documentary-sheds-light-blinkered-country-kuchu-chronicles</ref> Yakolanga ng’omukungu avunaanyizibwa ku kubunyisa amawulire mu kibiina ekirwanirira eddembe ly'asosolwa olw'ebikula byabwe ekya [[:en:Sexual_Minorities_Uganda|Sexual Minorities Uganda]] (SMUG). Kato [[:en:Assassination|yatemulwa]] mu maka ge nga 26 Ogwolubereberye, 2011, nga waakayita akaseera katono ng’awangudde omusango gwe yawawaabira magazini emu eyali efulumizza erinnya lye n’ekifaananyi kye ng’emulaga nti musajja muli w'abisiyaga ng’esaba attibwe. <ref name="KatoBBC">https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12295718</ref> == Obuvo bwe == Yazaalibwa mu kika kya Kisule ku kyalo kya bajjajjaabwe e Nakawala, [[:en:Namataba|Namataba]] Town Council, mu [[:en:Mukono_District|Disitulikiti y'e Mukono]], yafuna erinnya "Kato" kubanga mulongo. <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=David+Kato#:~:text=View-,Adriaan%2C%20Germain%20(2012).,-Issues</ref> Yasomerako ku [[:en:King's_College_Budo|King's College Budo]] ne [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo University]] era yasomesa mu masomero ag'enjawulo omuli Nile Vocational Institute e [[:en:Njeru|Njeru]] okumpi ne [[:en:Jinja,_Uganda|Jinja]] . Wano we yategeerera obwagazi bwe era oluvannyuma n’agobwa nga talina ky'afunye kyonna mu 1991. Oluvannyuma, [[:en:Coming_out|yavaayo n’agamba]] muganda we ow’amabaale John Malumba Wasswa. <ref name="BBC obit"/> Yafuluma eggwanga n'agenda okusomessa mu [[:en:Johannesburg|Johannesburg]], South Africa okumala emyaka emitonotono mu kiseera ky'enkyukakyuka okuva mu busosoze bw'abazungu okudda mu [[:en:Multiracial_democracy|demokulasiya ow'amawanga gonna]], n'akwatibwako olw'enkomerero y'obusosoze obwalimu kuwera ebisiyaga n'okulaakulanya eddembe [[:en:LGBT_rights_in_South_Africa|ly'aba LGBT mu South Africa]] . Bwe yakomawo mu Uganda mu 1998, yasalawo okwatula mu lujjudde ng’ayita mu lukung’aana lwa bannamawulire; yakwatibwa n’akuumirwa mu kaduukulu ka poliisi okumala wiiki nnamba olw’ekikolwa kino. Yagenda mu maaso n’okukuuma enkolagana n’abavubuka abawagira LGBT ebweru w’eggwanga, era akulira kkampuni ya [[:en:Lesbian_and_Gay_Equality_Project|LGEP,]] ayitibwa Phumzile S. Mtetwa oluvannyuma n’ayogera nti yali aganza Kato bwe yali mu lukungaana lw’ensi yonna olwa [[:en:International_Lesbian,_Gay,_Bisexual,_Trans_and_Intersex_Association|ILGA]] mu 1999. <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=David+Kato#:~:text=View-,Patrick%20Craven%20c/o%20Phumzile%20S.%20Mtetwa%20(28%20January%202011).,-Issues</ref> Essomero lya St Herman Nkoni Boys Primary School bwe lyatandikibwawo mu 2002, mu [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Masaka|Ssaza ly'ekereziya Katolika ery'e Masaka]] ( [[:en:Masaka_District|Disitulikiti y’e Masaka]] ), Kato yalyegattako. <ref>https://www.economist.com/obituary/2011/02/10/david-kato</ref> == Okwenyigira kwe mu SMUG == Kato yeenyigira nnyo mu [[:en:LGBT_rights_in_Uganda|kibiina kya ekilwanirira edembe ly'aba LGBT mu Uganda]], ekyali eky'ekyama, okukkakkana ng’afuuse omu ku baatandikawo ekitongole kya [[:en:Sexual_Minorities_Uganda|SMUG]] nga 3 Ogwokusatu, 2004. Okusinziira ku [[:en:Contents_of_the_United_States_diplomatic_cables_leak_(Region_—_Africa)#Anti-LGBT_sentiment|bubaka obw'ekyama obwawandiikibwa omukungu wa Amerika eyali asinziira mu Kampala]] oluvannyuma ne bufulumizibwa WikiLeaks, Kato yayogera mu lukungaana lw’okwebuuza ku ddembe ly’obuntu olwatuula mu Gwekkuminoogumu gwa 2009 olwavuggirirwa ekibiina ky’Amawanga Amagatte. Mu lukungaana luno, Kato yayogera ku nsonga y’eddembe ly’aba LGBT n’embeera eri mu Uganda ey’okulwanyisa abantu bano. Abakiise ku [[:en:Uganda_Human_Rights_Commission|kakiiko k'eddembe ly'obuntu mu Uganda]] "baasaaga mu lwatu n'okuseka" mu kwogera kuno. <ref name="auto">https://www.theguardian.com/world/us-embassy-cables-documents/241596</ref> Olugambo lwasaasaana nti omubaka wa Palamenti [[:en:David_Bahati|David Bahati]], eyali asinga okuwagira [[:en:Uganda_Anti-Homosexuality_Bill|ebbago ly’etteeka Erikugira Ebisiyaga]], yalagira omuduumizi wa poliisi okukwata Kato, ekyaviirako Kato n’abalala abaali mu lukungaana lwa SMUG okuluvaamu amangu ddala ng’amalirizza okwogera. Olwo Bahati n'akola "okwogera okwali kuwakanya ebisiyaga mu lujudde" mu lukungaana olwo, ekyavaamu kwali kukubirwa mu ngalo abaaliwo era [[:en:Martin_Ssempa|Martin Ssempa]], omusumba w'abalokole, n'amuwa ekijjulo okulaga nti akkiriziganya naye. <ref name="auto"/> Mu mwaka gwa 2010, Kato yali avudde ku mulimu gwe ogw’obusomesa w'omussomero okusobola okussa essira ku mirimu gye ne SMUG okusinziira ku byaliwo mu bbago lya Uganda erikugira ebisiyaga. <ref name="BBC obit"/> Oluvannyuma Kato yaweebwa obuyambi bwa mwaka gumu mu kitongole kya Center for Applied Human Rights ekisangibwa mu [[:en:University_of_York|Yunivasite y’e York]] mu Bungereza, ekifo ekiwa obuyambi eri [[:en:Human_rights_defenders|abalwanirizi b’eddembe ly’obuntu]] abali mu bulabe era abali mu matigga ng’okuwummuzibwa okuva ku kabi ke babaamu mu nsi zaabwe. <ref>http://www.york.ac.uk/inst/cahr/defenders/Tributes/tribute%20index.html</ref> == Omusango gwa ''Rolling Stone'' == Kato y’omu ku bantu 100 amannya gaabwe n’ebifaananyi byabwe ebyafulumizibwa mu Gwekkumi gwa 2010 mu olupapula lw’amawulire olwa Uganda ''[[:en:Rolling_Stone_(Uganda)|Rolling Stone]]'' mu kiwandiiko ekyasaba battibwe ng’abali b'ebisiyaga. Kato n’aba SMUG abalala babiri nga nabo baawandiikibwa mu kiwandiiko kino – [[:en:Kasha_Nabagesera|Kasha Nabagesera]] ne [[:en:Pepe_Julian_Onziema|Pepe Julian Onziema]] – baawawaabira olupapula luno okulukaka okulekera awo okufulumya amannya n’ebifaananyi by’abantu be lulowooza nti bali ba bisiyaga abakazi oba abasajja. Ebifaananyi byafulumizibwa wansi w'omutwe ogugamba nti "Mu bawanike ku kalabba" <ref name="SMH">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=David+Kato#:~:text=View-,Rice%2C%20Xan%20(29%20January%202011).,-This%20reference%20is</ref> <ref name="KatoBBC"/> era nga kuliko ne endagiriro z'abwe ku buli ssekinnoomu. <ref name="CNN110210">{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/africa/11/02/uganda.gay.list/?hpt=T2 |title=Archive copy |access-date=2025-10-07 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022165715/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/africa/11/02/uganda.gay.list/?hpt=T2 |url-status=dead }}</ref> Okusaba kuno kwakkirizibwa nga 2 November 2010, mu butuufu ne kusalawo okukomya okufulumya ekitabo kya ''Rolling Stone'' . <ref name="CNN110210"/><ref name="Reuters110210">https://web.archive.org/web/20101105022952/http://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE6A103F20101102</ref>Giles Muhame nga ye mutereeza w'ebiwandiikibwa mu mawulire, yakyogera bwati: "Sirabye kiragiro kya kkooti, naye olutalo olw'okulwanyisa abali b'ebisiyaga lulina era lujja kweyongerayo". Tulina okutaasa abaana baffe ku bikolwa bino ebikyafu eby'ebisiyaga.<ref name="Reuters110210" /> Nga 3 Ogwolubereberye 2011, omulamuzi wa Kkooti Enkulu V. F. Kibuuka Musoke yasalawo nti okufulumya enkalala za ''Rolling Stone'', n'okukuma omuliro mu bantu okukola effujjo, byatiisatiisa [[:en:Fundamental_rights|eddembe erisookerwako]] erya Kato n'abalala " [[:en:Human_dignity|eddembe ery'okubeera n'ekitiibwa]];" yalumba n'eddembe lyabwe mu ssemateeka [[:en:Right_to_privacy|ery'obulamu obw'ekyama]]; era ne batyoboola. <ref name="HRF">https://web.archive.org/web/20120902130846/http://www.humanrightsfirst.org/2011/01/04/court-affirms-rights-of-ugandan-gays/</ref> Kkooti yalagira olupapula lw’amawulire okusasula Kato n’abawawaabira abalala babiri [[:en:Ugandan_shilling|USh]] 1.5M buli omu (nga doola za Amerika 600 webwatuukira mu Gwokutaano, 2012). <ref name="HRF" /> == Okutemulwa kwe == Nga 26 Ogwolubereberye 2011, ku ssaawa nga munaana ez'emisana (11:00 UTC), oluvannyuma lw’okwogera ku ssimu ne mmemba wa SMUG Julian Pepe Onziema essaawa ntono emabega, Kato yatemulwa omusajja eyamukuba ennyondo emirundi ebiri ku mutwe mu maka ge e Bukusa, mu [[:en:Mukono_Town|Kabuga k'e Mukono]] <ref name="Grauniad">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=David+Kato#:~:text=View-,Rice%2C%20Xan%20(27%20January%202011).,-This%20reference%20is</ref>. Olwo omusajja ono n’addukira ku bigere. Oluvannyuma Kato yafa ng'atwalibwa mu [[:en:Kawolo_General_Hospital|ddwaaliro ekkulu e Kawolo]]. Banne baagamba nti Kato yali ayogedde ku kweyongera kw’okutiisibwatiisibwa n’okutulugunyizibwa okuva lwe baawangula omusango mu kkooti, era balowooza nti [[:en:Sexual_orientation|ekikula kye]] n’okulwanirira eddembe lye bye byamuviirako okuttibwa. <ref name="Grauniad" /> [[:en:Joe_Oloka-Onyango|Joe Oloka-Onyango]], eyakolagana ne Kato ku musango gwa kkooti, yagamba nti, "Kino ekintu kyewuunyisa nnyo okubaawo mu ttuntu, era kyetaagisa kwefumiitirizaako." <ref name="Grauniad"/> Okusinziira ku alipoota z'amawulire ga ''[[:en:The_New_York_Times|The New York Times]]'' ne ''[[:en:The_Sydney_Morning_Herald|Sydney Morning Herald]]'', ebibuuzo byali bibuuzibwa ku ky'ettemu eryo okwekuusa ku kikula kya Kato. [[:en:Human_Rights_Watch|Ekitongole kya Human Rights Watch]] ne [[:en:Amnesty_International|Amnesty International]] byombi byasaba okunoonyereza okw’obwegendereza era okutaliimu kyekubiira ku musango ogwo, n’okukuuma abalwanirizi b’ebisiyaga. <ref name="SMH" /> [[:en:James_Nsaba_Buturo|James Nsaba Buturo]], Minisita w'Empisa n'Obwesimbu mu Uganda, ali ku likodi ng'alangirira nti "Abasiyazi basobola okwerabira eddembe ly'obuntu". <ref name="NYT" /> === Abaakwatibwa === Omwogezi wa poliisi mu ntandikwa ettemu lino yalinenyeza babbi abaali bagambibwa okutta abantu abatakka wansi wa 10 mu kitundu kino mu myezi ebiri egyali giyise. Poliisi yakwata omutemu omu, eyali avuga Kato, <ref name="2ndarrest">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=David+Kato#:~:text=View-,Malone%2C%20Barry%20(2%20February%202011).,-This%20reference%20is</ref> era nga banoonya owookubiri. <ref>http://www.huffingtonpost.com/2011/01/27/david-kato-uganda-gay-act_n_814775.html</ref> Nga 2 Ogwokubiri 2011, poliisi yalangirira okukwatibwa kwa Nsubuga Enoch, ng’egamba nti yali akkirizza ettemu lino. Omwogezi wa poliisi yayogera ku Enoch nga "omubbi amanyiddwa ennyo" era omulimi mu kitundu, kyokka n'ategeeza ku kigendererwa kya Enoch ekigambibwa nti, "Tebwali bunyazi era si lwakuba nti Kato yali mulwanirizi w'addembe. Bwali butakkaanya bwa buntu era siyinza kwogera kisingako awo." <ref name="2ndarrest" /> Ensonda mu poliisi yalumiriza ekitongole kya [[:en:The_Monitor_(Uganda)|Uganda Monitor]] nti Enoch yatta Kato kubanga Kato yali tagenda kumusasula ssente oluvannyuma lw'okwegatta naye, <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=David+Kato#:~:text=View-,Andrew%20Bagala%20(3%20February%202011).,-Issues</ref> okulumiriza okwo kwaddibwamu omubaka wa Uganda mu Belgium mu bbaluwa gye yawandiikira Pulezidenti wa Palamenti ya Bulaaya [[:en:Jerzy_Buzek|Jerzy Buzek]] . <ref name="Katenta-Apuli">http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/droi/dv/4_08letterfromuganda_/4_08letterfromuganda_en.pdf</ref> Omubaka wa Uganda oluvannyuma yaddamu okukyusamu ku byali mu bbaluwa gye yawandiikira Palamenti ya Bulaaya, ng'ategeeza nti Kato emabegako yali yasasula "malaaya ye" okuyimbulwa okuva mu kkomera, kyokka yamulumba olw'okugaana okusasula ssente z'okwegatta naye. <ref name="Katenta-Apuli" /> === Okusingisibwa omusango === Oluvannyuma lw’okulabibwa abatuuze b’e Nakabago mu disitulikiti y’e Mukono, Sidney Nsubuga Enoch yakwatibwa, n’avunaanibwa mu kkooti enkulu e Mukono omuwaabi wa gavumenti omukulu, ayitibwa Loe Karungi. Yasalirwa ekibonerezo kya myaka 30 ng’akola emirimu egy’amaanyi, nga yasalirwa omulamuzi Joseph Mulangira, ku Lwokuna nga 10 Ogwekkuminoogumu, 2011. Ekigendererwa ekirabika kyali kya kunyaga. <ref name="conviction">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=David+Kato#:~:text=View-,Mayamba%2C%20Johnson%20(10%20November%202011).,-Issues</ref> === Okuziikibwa kwe === Okuziika Kato kwaliwo nga 28 Ogwolubereberye 2011, e Nakawala. Abaziisi kwaliko famire, emikwano gyabwe ne banne abalwanirirzi b'eddembe, bangi ku bo baayambala amasaati agaaliko ekifaananyi kye mu maaso, emabega nga kuliko ekigambo ky'Oluportugal ekigamba nti "[[:en:A_luta_continua|la ''<nowiki>[sic]</nowiki>'' luta continua]]" ne langi za [[:en:Rainbow_flag_(LGBT_movement)|musoke]] ku mikono. <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=David+Kato#:~:text=View-,Tom%20Walsh%20(7%20February%202011).,-Issues</ref> Omubuulizi Omukristaayo mu kuziika – omusumba w’Abakulisitaayo Thomas Musoke – yabuulira nga avumirira ebisiyaga abakazi n'abasajja abaaliwo, ng’abageraageranya ku [[:en:Sodom_and_Gomorrah|Sodomu ne Ggomorra]], nga bannakyewa tebannadduka ku kituuti ne bamukwata akazindaalo, ne bamuwaliriza okudda emabega okuva ku kituuti okutuuka ewa kitaawe wa Kato. <ref name="auto1">https://web.archive.org/web/20110512173820/http://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE70R0HS20110128?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0</ref> Omukyala omulwanirizi w'eddembe atategeerekeka mannya yayomba mu busungu nti "Ggwe ani okusalira abalala omusango?" era abatuuze b’oku kyalo badda ku ludda lw’omubuulizi era waaliwo okusika omuguwa nga okubuulira kugenda mu maaso. Abatuuze ku kyalo bagaana okuziika Kato mu kifo we yalina okuziikibwa. Olwo omulimu guno ne gukolebwa mikwano gye ne beyali akola nabo. <ref name="auto1"/> Mu kifo ky’omubuulizi eyagenda oluvannyuma lw'okuyomba, omulabirizi w’e[[:en:Church_of_Uganda|kkanisa ya Uganda]] [[:en:Christopher_Senyonjo|Christopher Senyonjo]] eyagobebwa mu kkanisa yeeyakulemberamu emikolo gy’okuziika Kato mu maaso g’emikwano ne kkamera. === Reactions and tributes === Ettemu lino ly'avumirirwa ekitongole kya [[:en:Human_Rights_Watch|Human Rights Watch]], <ref>https://www.hrw.org/en/news/2011/01/27/uganda-promptly-investigate-killing-prominent-lgbt-activist</ref> ng'omunoonyereza omukulu mu Afrika Maria Burnett bw'agattako nti "Okufa kwa David Kato kufiirwa kwa nnaku eri abalwanirizi b'eddembe ly'obuntu." [[:en:Amnesty_International|Ekitongole kya Amnesty International]] kyategeezezza nti "kyewuunya nnyo ettemu ery'entiisa erya David Kato," era ne kisaba wabeewo okunoonyereza okwesigika era okutaliimu kyekubiira ku butemu bwe. <ref>https://web.archive.org/web/20140911152237/http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/uganda-must-investigate-killing-lgbt-rights-activist-2011-01-27</ref> Bombi era baasaba gavumenti ya Uganda okukuuma abalwanirizi b’eddembe ly’abasajja n’abakazi abalala. <ref name="Grauniad" /> Pulezidenti wa Amerika [[:en:Barack_Obama|Barack Obama]], <ref>https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2011/01/27/statement-president-killing-david-kato</ref> Minisita wa Amerika ow’ensonga z’ebweru [[:en:Hillary_Clinton|Hillary Clinton]] n’ekitongole ky’ensonga z’ebweru, <ref>https://web.archive.org/web/20110128004813/http://www.state.gov/secretary/rm/2011/01/155520.htm</ref> <ref>https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/dpb/2011/01/155402.htm</ref> n’[[:en:European_Union|omukago gwa Bulaaya]] nabo baavumirira ettemu lino era ne basaba ab’obuyinza mu Uganda okunoonyereza ku musango guno n’okuvumirira abatuusa pbulabe ku bantu abo n'okutya okuvaayo mu bantu. "Nnakuwadde nnyo oluvannyuma lw'okumanya ku ttemu lino," Obama yagamba nti. "David yalaga obuvumu obw'amaanyi mu kwogera ku bukyayi. Yali muvujjirizi wa maanyi nnyo ow'obwenkanya n'eddembe." <ref>https://web.archive.org/web/20120310224843/http://apnews.myway.com//article/20110128/D9L1E6480.html</ref> [[:en:Rowan_Williams|Rowan Williams]], the Anglican [[:en:Archbishop_of_Canterbury|Archbishop of Canterbury]], spoke on behalf of the [[:en:Anglican_Communion|Anglican Communion]], "Effujjo nga lino [nga okufa kwa David Kato] libadde livumirira buli kiseera ekibiina kya Anglican Communion mu nsi yonna. Omukolo guno era gwongera okukifuula eky'amangu ennyo Gavumenti ya Bungereza okukuuma obukuumi bw'abanoonyi b'obubudamu aba LGBT mu Bungereza. Kano kaseera ka kutwala sipiidi ya maanyi nnyo era." okukola ku ndowooza ezo ez'ebirowoozo eziteeka obulamu bw'abasajja n'abakazi mu kabi abali mu bibiina ebitono eby'okwegatta." <ref>{{Cite web |last=Williams |first=Rowan |date=28 January 2011 |title=Archbishop condemns murder of Ugandan gay human rights activist |url=http://www.archbishopofcanterbury.org/3120 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110131172559/http://www.archbishopofcanterbury.org/3120 |archive-date=31 January 2011 |access-date=1 February 2011 |publisher=www.archbishopofcanterbury.org}}</ref> Ku bigambibwa nti olupapula lwe lwe lwakola mu butemu buno, omuwandiisi wa ''[[Rolling Stone (Uganda)|Rolling Stone]]'', Giles Muhame yategeezezza nti "Bwe twayita abantu abagaala ebisiyaga okuwanika ku kalabba, twali tutegeeza ... nga bamaze okuyita mu nkola y'amateeka ... saasaba battibwe mu musaayi omunnyogovu nga ye." Kyokka yategeeza nti, "Sirina kye nnejjusa ku mboozi eno. Twali twakabikkula bantu abaali bakola ebikyamu." Mu Spring 2011, Boston 's American Repertory Theatre and System of a Down 's Serj Tankian baawaayo pulodyusoni yaabwe eya ''Prometheus Bound'' eri Kato n'abavubuka abalala musanvu, nga bagamba mu pulogulaamu notes nti "nga bayimba emboozi ya Prometheus, Katonda eyajeemera omutyobooli Zeus ng'awa olulyo lw'omuntu omuliro n'ebifaananyi, pulodyusoni eno esuubira okuwa eddoboozi eri abo abaliwo mu kiseera kino." okusirisibwa oba okuli mu katyabaga k'okusaanawo olw'abanyigiriza ab'omulembe guno". <ref>{{Cite web |date=15 February 2011 |title=About the Prometheus Project |url=http://www.americanrepertorytheater.org/inside/articles/prometheus-bound-program-program-notes-prometheus-project-about-prometheus-project |access-date=16 May 2011 |publisher=American Repertory Theater}}</ref> Omukolo gwa Gay Pride ogwabadde mu kibuga York ekya Bungereza ogwategekebwa nga 30 July 2011 gwajjukira Kato. Eddakiika emu yasirise era ebikumi n'ebikumi by'obupiira obwa langi y'omusota ne bufulumizibwa okumujjukira omubaka wa Palamenti owa York Central Hugh Bayley ne Lord Mayor wa York . Engule ya David Kato Vision & Voice Award yatandikibwawo mu kumujjukira. Omuwala eyaweebwa ekirabo kino mu 2012, omulwanirizi w’eddembe ly’aba LGBTQ ow’e Jamaica Maurice Tomlinson, yalangirirwa nga 14 December 2011 era n’aweebwa nga 29 January 2012 mu kibuga London. Ebibiina ebigenda okwetaba mu mpaka zino mulimu Global Forum on MSM & HIV (MSMGF), Sexual Minorities Uganda (SMUG), Ekibiina ky’ensi yonna ekigatta abazadde abategekeddwa (IPPF), GIZ – Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit, Herbert Smith LLP, ne ILGA-Europe . <ref>{{Cite web |date=12 March 2012 |title=Maurice Tomlinson receives 'David Kato Vision and Voice Award' |url=https://www.ippf.org/news/maurice-tomlinson-receives-david-kato-vision-and-voice-award |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225090109/https://www.ippf.org/news/maurice-tomlinson-receives-david-kato-vision-and-voice-award |archive-date=25 December 2019 |access-date=25 December 2019 |website=IPPF |language=en}}</ref> Mu 2014, Kato yayingizibwa mu kibiina kya Legacy Walk, eky’okwolesebwa mu lujjudde ebweru mu kibuga Chicago ekya Illinois ekikuza ebyafaayo n’abantu aba LGBTQ. <ref>{{Cite web |date=11 October 2014 |title=Legacy Walk honors LGBT 'guardian angels' |url=http://www.chicagotribune.com/news/ct-gay-plaque-wrigleyville-20141012-story.html |website=chicagotribune.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=11 October 2014 |title=PHOTOS: 7 LGBT Heroes Honored With Plaques in Chicago's Legacy Walk |url=http://www.advocate.com/pride/2014/10/11/photos-7-lgbt-heroes-honored-plaques-chicagos-legacy-walk?page=full |website=Advocate.com}}</ref> Nga 16 June 2021, Yunivasite y’e York yalangirira nti Kato y’agenda okutuuma erinnya ly’ettendekero eppya erya David Kato College, ettendekero erisoose ku ttendekero lya York okutuumibwa erinnya ly’omuntu ow’ekika kya Africa. <ref>{{Cite web |title=New University of York college named after human rights defender, David Kato |url=https://www.york.ac.uk/news-and-events/news/2021/campus/college-david-kato-human-rights/?fbclid=IwAR2IFXSdZxDr9TPc8C9siOFe1d77Xd73ARPDwehsa-KC--zmx4YPDN3Q1F4}}</ref> == Firimu ezikwata ku biwandiiko == Kato yabuuziddwa abakola firimu mu Amerika Katherine Fairfax Wright ne Malika Zouhali-Worrall okukola firimu ey'ebiwandiiko ku bulamu bwe, ''Call Me Kuchu'', eyasooka okulagibwa mu kivvulu kya firimu eky'ensi yonna ekya Berlin International Film Festival nga 11 February 2012. <ref>{{Cite web |title=Call Me Kato |url=http://callmekuchu.com/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128183430/http://callmekuchu.com/ |archive-date=28 January 2011}}</ref> Firimu ennyimpi ng'ekozesa obutambi okuva mu firimu eno, ''They Will Say We Are Not Here'', yateekebwa ku mukutu gwa New York Times ku lunaku olwasooka olw'okujjukira okufa kwe. Kato yasisinkana Roger Ross Williams ng’ebula mbale afe era ye yali omuwabuzi mu kukola ekitabo ''God Loves Uganda'' (2013), <ref name="Life">{{Cite web |last=Moloshco |first=Carolyn |date=March 2014 |title='God Loves Uganda' Reveals American Evangelicals Spreading Gay Intolerance. Academy Award winning director tackles abuse of religious power |url=http://www.palmspringslife.com/Palm-Springs-Life/Desert-Guide/March-2014/God-Loves-Uganda-Reveals-American-Evangelicals-Spreading-Gay-Intolerance/ |access-date=29 April 2014 |website=Palm Springs Life}}</ref> ekiwandiiko ekinoonyereza ku kakwate akaliwo wakati w’okubuulira enjiri y’Ekikristaayo mu North America ne mu Uganda. == Laba ne == * [[:en:Abiding_Truth_Ministries|Obuweereza bw’Amazima Obunywevu]] * [[:en:LGBT_rights_in_Uganda|Eddembe lya LGBT mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://web.archive.org/web/20110130063511/http://www.polis.cam.ac.uk/cghr/events_2010_catouganda.html David Kato ng'ayogera mu Cambridge University, 2010, "Ensonga y'obulamu n'okufa: Okulwanirira eddembe ly'abasajja abagaala ebisiyaga mu Uganda" (audio)] * [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] f6wnwhvv9g0i3mwyfd5vtk5fs6l93f0 University of Kisubi 0 12190 69132 47776 2026-08-20T07:50:49Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69132 wikitext text/x-wiki [[File:University_of_Kisubi_02.jpg|thumb|'''Yunivasite y’e Kisubi''']] Ekibangirizi kya yunivasite eno kiri [[Kisubi]] ku [[:en:Kampala–Entebbe_Road|luguudo lwa Kampala–Entebbe]], 18 kilometres (11 mi) obukiikakkono bw'obuvanjuba bw'ekisaawe ky'ennyonyi Entebbe .<ref>"Distance between Entebbe International Airport, Entebbe, Central Region, Uganda and University of Kisubi, Kisubi, Central Region, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 26 December 2020.</ref> Kino kiri 35 kilometres (22 mi) mu bukiikaddyo bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu eky'eggwanga era ekisinga obunene.<ref>"Distance between Kampala Road, Kampala, Central Region, Uganda and University Of Kisubi, Kisubi, Central Region, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 26 December 2020.</ref> Enkwatagana z'ekibangirizi kya UniK ziri 0°07'14.0"N, 32°31'54.0"E (Latitude:0.120567; Longitude:32.531677).<ref>"Location of the campus of the University of Kisubi" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 29 April 2016.</ref> == Ebyafaayo == Yunivasite y'e Kisubi yatandikibwawo mu 2004 aba Brothers of Christian Instruction, nga ekifo ekikulu ekya [[Uganda Martyrs University]] . Mu 2009 UniK yafuulibwa ettendekero erifuga yunivasite eno. Mu 2015, yafuna olukusa olw’ekiseera okufuuka Yunivasite ey’enjawulo, eyeetongodde.<ref name="On">{{Cite web |last=Mazinga |first=Mathias |date=5 November 2015 |title=Brothers of Christian Instruction launch University |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1411293/brothers-christian-instruction-launch-university |access-date=29 April 2016}}</ref><ref name="New">{{Cite web |last=SSenkabirwa |first=Al-Mahdi |date=30 October 2014 |title=Kisubi Brothers University set to obtain autonomy |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Kisubi-Brothers-University-set-to-obtain--autonomy/-/688334/2504368/-/127f3bhz/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160601062645/http://www.monitor.co.ug/News/National/Kisubi-Brothers-University-set-to-obtain--autonomy/-/688334/2504368/-/127f3bhz/-/index.html |archive-date=1 June 2016 |access-date=29 April 2016}}</ref> Yunivasite eno yategese omukolo gwayo ogw'okusatu ogw'okutikkirwa mu Gwekkumi gwa 2018.<ref>{{Cite web |last=Paul Adude |first=and Jessica Sabano |date=29 October 2018 |title=Don’t leave Uganda, Kisubi graduates told |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Don-t-leave-Uganda--Kisubi-graduates-told/688334-4826720-1rsl6c/index.html |access-date=29 October 2018}}</ref> == Ebitongole by’amatendekero == Yunivasite eno yalina amatendekero asatu okutuuka mu Gwokuna 2016:<ref>UniK (29 April 2016). "Academic Programmes At the University of Kisubi". Kisubi: University of Kisubi (UniK). Retrieved 29 April 2016.</ref> # Ekitongole kya tekinologiya wa bizinensi n’empuliziganya y’amawulire # Ekitongole ky’ebyenjigiriza # Ekitongole kya Sayansi w’Abantu n’Eby’Obulamu # Ekitongole kya Sayansi w’Ebyobulamu == Emisomo gy’eby’ensoma == Okuva mu Gwokutaano gwa 2016, UniK ekola emisomo gino egy’eby’ensoma:<ref>UniK (29 April 2016). "Academic Programmes At the University of Kisubi". Kisubi: University of Kisubi (UniK). Retrieved 29 April 2016.</ref> === Diguli eyookubiri === * Master of Arts mu bukulembeze bw’ebyenjigiriza * Diguli eyookubiri mu by’okuddukanya emirimu * Diguli eyookubiri mu sayansi w’okubuulirira abantu mu by’obujjanjabi n’eby’empisa * Diguli eyookubir mu tekinologiya w’amawulire === Diguli esooka === * Diguli esooka mu byenjigiriza * Diguli mu Sayansi n’Ebyenjigiriza * Diguli mu by’obusuubuzi n’ebyenjigiriza * Diguli esooka mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu * Diguli ya Sayansi mu tekinologiya w’amawulire * Diguli mu by’empisa mu kubudaabuda * Diguli mu Sayansi mu by’empisa mu kubuulirira abantu mu kuddaabiriza * Diguli mu Sayansi mu by’empisa mu kubudaabuda abantu mu maka n’abaana * Bachelor of Arts mu by’obuntu n’eddiini * Daguli mu by’obulamu n’okuddukanya emirimu * Diguli mu tekinologiya wa Bio-Medical Laboratory * Bachelor mu by’enkulaakulana n’okuddukanya emirimu * Diguli mu by’enfuna * Diguli mu by’enfuna n’ebibalo * Bachelor of Arts mu by’Obuntu n’Eddiini * Diguli mu by’emikono, emisono n’okukola dizayini * Diguli mu by’enkolagana n’abantu n’empuliziganya mu bantu * Diguli ya Sayansi mu by’obulamu bw’abantu === Dipulooma === * Dipulooma mu by’obusuubuzi * Dipuloma mu by’amawulire * Dipuloma mu by’empisa mu kubuulirira * Dipuloma mu tekinologiya wa Bio Medical Laboratory * Dipuloma mu by’okuddukanya bizinensi * Dipuloma mu by’obulamu bw’abantu * Dipuloma mu by’emirimu gy’obulamu n’okuddukanya embeera z’abantu == Satifikeeti == * Satifikeeti mu by’okuddukanya bizinensi * Satifikeeti mu tekinologiya w’amawulire * Satifikeeti mu by’okubuulirira * Satifikeeti mu by’emirimu gy’obulamu n’okuddukanya embeera z’abantu * Satifikeeti mu Muziki * Satifikeeti mu Luswayiri * Satifikeeti mu Kukuguka mu Lungereza == Laba ne == * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] * Olukalala lwa yunivasite mu Uganda * Central Region, Uganda * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == <references responsive="1"></references> {{Reflist}} [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] 2wgc0k0m8hubkhrxp7y6ca8w6znum2n Daniel Kiganda 0 12206 69003 61560 2026-08-19T18:03:41Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69003 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Daniel Fred Kidega''' (yazaalibwa nga 1 ogwekkumi 1973) Munnayuganda munnabyabufuzi era yaliko omukubiriza w’[[olukiiko lw'omukago ogugatta amawanga g'obuvanjuba bw'Afirika]] nga yali mu ofiisi okuva mu Mwezi ogwekkumi n'ebiri 2014 okutuuka mu Mwezi ogwomukaaga 2017. <ref>{{Cite web |last=Stephen Kafeero |date=28 December 2014 |title=Kidega on the daunting task as new Eala speaker |url=https://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/Kidega-on-the-daunting-task-as-new-Eala-speaker/689844-2570484-vqqhiqz/index.html |access-date=14 August 2020}}</ref> Mu Mwezi ogwomunaana 2020, yaweereza nga ssentebe w’ekkolero lya sukaari erya [[Atiak Sugar Factory]], mu [[Amuru (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuru]], gavumenti ya Uganda gyeyalinamu emigabo 40 ku buli 100. <ref>{{Cite web |last=The Independent |date=19 July 2020 |title=Atiak sugar industry to begin production in August |url=https://www.independent.co.ug/atiak-sugar-industry-to-begin-production-in-august/ |access-date=14 August 2020 |place=Kampala}}</ref> == Obuvo bwe n’okusoma kwe == Yazaalibwa mu [[St. Mary's Hospital Lacor|ddwaaliro lya St. Mary's Hospital Lacor]], mu [[Gulu|kibuga Gulu]] nga 10 Omwezi ogwekkumi n'ebiri 1973. Yasomera ku ssomero lya Christ the King Demonstration School e Gulu ku misomo gye egy'omutendera gwa wansi ogwa pulayimale. Kitaawe, Dusman Okee Sr. (5 Omwezi ogusooka 1942 – 3 Omwezi ogusooka 2016), era ye taata wa [[Norbert Mao]] . <ref>{{Cite web |last=Kiirya |first=Donald |date=4 January 2016 |title=Hundreds attend Mao father's funeral |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1414051/hundreds-attend-mao-father-funeral |access-date=5 January 2016}}</ref> Yakyuka n’agenda ku [[Ntare School|ssomero lya Ntare]] mu [[Mbarara]] ku misomo gye egya siniya. Yasomera ku y[[univasite y'e Kyambogo]], mu kiseera ekyo ng'eyitibwa Kyambogo Polytechnic. Yatikkirwa okuva e Kyambogo ne dipulooma mu mu birungo n'eminnyo egikozesebwa mu kutabula ebint by'enjawlo ng'eddagala n'ebirungo neminnyo gy'ebitonde(Biochemistry) . Oluvannyuma yeegatta ku [[Uganda Christian University|yunivasite ya Uganda Christian University]] e [[Mukono Town|Mukono]], n’atikkirwa [[ddiguli esooka mu nzirukanya ya zi bizinens]]<nowiki/>i . Oluvannyuma yasomera mu [[yunivasite y'e Lund mu Lund]] [[Swiiden|Sweden]], n’afuna dipulooma mu busuubuzi bw'omutendera gw'ensi yonna ne ddiguli eyokubiri mu busuubuzi bw'omutendera gw'ensi yonna. <ref name="About">{{Cite web |last=Kafeero |first=Stephen |date=28 December 2014 |title=Kidega On The Daunting Task As New EALA Speaker |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/Kidega-on-the-daunting-task-as-new-Eala-speaker/-/689844/2570484/-/bsysxcz/-/index.html |access-date=17 February 2015}}</ref> == Emirimu gye == Kidega yali mukulembeze w’abayizi mu myaka gya 1990, n’alinnya okutuuka ku ddaala lya Ssentebe w’olukiiko lw’abavubuka mu ggwanga. Yakola ng'omuwandiisi ow'ekyama ow'omumyuka wa Pulezidenti wa Uganda okuva mu 2000 okutuuka mu 2001. Daniel Fred Kidega yali mmemba ku kibinja kya [[Yoweri Museveni|Pulezidenti Museveni]] ekyamuwenjezanga akalulu mu ggwanga mu 2001. Yaweerezaako nga [[Parliament of Uganda|omubaka wa Palamenti]] mu Palamenti ey'omusanvu okuva mu 2001 okutuuka mu 2006, ng'omukiise w'abavubuka w'eggwanga ow'abavubuka. Ono mmemba wa lukiiko olwokuntikko (National Executive Council -NEC) olukiiko olusembayo waggulu olw'ekibiina ky’ebyobufuzi ekiri mu buyinza [[National Resistance Movement|ekya National Resistance Movement]] . Yali mmemba ku kibinja kya pulezidenti Museveni ekyamunoonyeza akalulu mu gwanga mu 2011. Yasooka Okulondebwa mu olukiiko lw'omukago ogugatta amawanga g'obuvanjuba bw'Afirika (EALA) mu 2007 n’addamu okulondebwa ekisanja ekyokubiri mu 2012. <ref>{{Cite web |last=Joyce Namutebi |date=17 February 2015 |title=Uganda's EALA MPs for 2012–2017 |url=http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=631559&CatID=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217053913/http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=631559&CatID=1 |archive-date=17 February 2015 |access-date=14 August 2020 |place=Kampala |format=Archived from the original on 17 February 2015}}</ref> Nga 19 Omwezi ogw'ekkumi n'ebiri 2014 yalondebwa nga tavuganyiziddwa ng'omukubiriza ow'okuna,ow'[[olukiiko lw'omukago ogugatta amawanga g'obuvanjuba bw'Afirika]] ng'adda mu bigere bya [[Margaret Zziwa]] owa Uganda, eyaggyibwamu obwesige olukiiko ku bigambibwa nti yali nantagambwako, atalina busobozi, atiisatiisa ba mmemba, n'ensonga endala". <ref>{{Cite web |last=New Vision |date=19 December 2014 |title=Daniel Kidega Is New EALA Speaker |url=http://www.newvision.co.ug/news/663051-daniel-kidega-is-new-eala-speaker.html |access-date=17 February 2015}}</ref> Yaweereza ekisanja ekyasigalayo ekya gweyaddira mu bigere okutuusa mu Mwezi ogw'omukaaga 2017. <ref>{{Cite web |last=Bobi Odiko |date=19 December 2014 |title=Right Honorable Kidega Elected Speaker of East African Legislative Assembly |url=http://eala.org/media-centre/press-releases/753-rt-hon-kidega-elected-speaker-of-eala.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219213054/http://eala.org/media-centre/press-releases/753-rt-hon-kidega-elected-speaker-of-eala.html |archive-date=19 December 2014 |access-date=14 August 2020 |publisher=[[East African Legislative Assembly]] |place=Arusha, Tanzania |format=Archived from the original on 19 December 2014}}</ref> == Laba ne == * [[Omukago gw'amawanga ag'obuva]]<nowiki/>njuba bwa Afirika * [[Parliament of Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[Nusura Tiperu]] == Ebijuliziddwa == # {{cite web |author=Stephen Kafeero |date=28 December 2014 |title=Kidega on the daunting task as new Eala speaker |url=https://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/Kidega-on-the-daunting-task-as-new-Eala-speaker/689844-2570484-vqqhiqz/index.html |access-date=14 August 2020 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}} # {{cite web |author=The Independent |date=19 July 2020 |title=Atiak sugar industry to begin production in August |url=https://www.independent.co.ug/atiak-sugar-industry-to-begin-production-in-august/ |access-date=14 August 2020 |place=Kampala |newspaper=[[The Independent (Uganda)]]}} # {{cite web |last=Kiirya |first=Donald |date=4 January 2016 |title=Hundreds attend Mao father's funeral |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1414051/hundreds-attend-mao-father-funeral |accessdate=5 January 2016 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}} # {{Reflist}}{{cite web |last=Kafeero |first=Stephen |date=28 December 2014 |title=Kidega On The Daunting Task As New EALA Speaker |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/Kidega-on-the-daunting-task-as-new-Eala-speaker/-/689844/2570484/-/bsysxcz/-/index.html |accessdate=17 February 2015 |newspaper=[[Daily Monitor]] (Kampala)}} # {{cite web |author=Joyce Namutebi |date=17 February 2015 |title=Uganda's EALA MPs for 2012–2017 |url=http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=631559&CatID=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217053913/http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=631559&CatID=1 |archive-date=17 February 2015 |access-date=14 August 2020 |place=Kampala |format=Archived from the original on 17 February 2015 |newspaper=[[New Vision]]}} # {{cite web |author=New Vision |date=19 December 2014 |title=Daniel Kidega Is New EALA Speaker |url=http://www.newvision.co.ug/news/663051-daniel-kidega-is-new-eala-speaker.html |access-date=17 February 2015 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}} # {{cite web |author=Bobi Odiko |date=19 December 2014 |title=Right Honorable Kidega Elected Speaker of East African Legislative Assembly |url=http://eala.org/media-centre/press-releases/753-rt-hon-kidega-elected-speaker-of-eala.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141219213054/http://eala.org/media-centre/press-releases/753-rt-hon-kidega-elected-speaker-of-eala.html |archive-date=19 December 2014 |access-date=14 August 2020 |publisher=[[East African Legislative Assembly]] |place=Arusha, Tanzania |format=Archived from the original on 19 December 2014}} {{EAC Speakers}} [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] bbg7xy0xr752eev2cpuzz1oa8b6uwag Veronica Babirye Kadogo 0 12223 69017 68126 2026-08-19T18:03:46Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69017 wikitext text/x-wiki '''Veronica Babirye Kadogo''', (era ye '''Veronica Babirye''' ), (yazaalibwa 13 Ogwokusatu 1977) ono munnabyabufuzi mu Uganda era nga [[Parliament of Uganda|mubaka wa Palamenti]] akiikirira [[Buyende (disitulikit)|abakyala mu Disitulikiti y'e Buyende]] mu Palamenti ey'ekkumi (2016 okutuuka 2021).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |date=2 November 2018 |title=Parliament of Uganda: Members of The 10th Parliament: Babirye Veronica Kadogo |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=311 |access-date=2 November 2018 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> == Ensibuko n’obuyigirize == Yazaalibwa mu [[Buyende (disitulikit)|Disitulikiti y’e Buyende]], mu Buvanjuba bwa Uganda, nga 13 Ogwokusatu 1977.<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |date=2 November 2018 |title=Parliament of Uganda: Members of The 10th Parliament: Babirye Veronica Kadogo |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=311 |access-date=2 November 2018 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> Yasomera mu masomero ga pulayimale ne siniya mu kitundu kya Busoga mu Uganda. Yayingizibwa mu [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]], gye yatikkirwa dipulooma mu Business administration, mu 2001. Mu 2005, yunivasite y’emu yamuwa diguli ya Bachelor of Management Science . Diguli ye eya Master of Business Administration yagifuna okuva mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] mu 2010.<ref name="1R" /> == Obumanyirivu bwe mu mirimu == Okumala emyaka musanvu, okuva mu 2003 okutuuka mu 2010, yakolera mu yunivasite ya Makerere, yunivasite ya gavumenti era esinga obukadde n’obunene mu Uganda . Yatandika ng’akola ng’omukungu avunaanyizibwa ku kugula ebintu, oluvannyuma n’akola ng’akola ku by’ebiwandiiko oluvanyuma ng’omukuumi w’asitoowa.<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |date=2 November 2018 |title=Parliament of Uganda: Members of The 10th Parliament: Babirye Veronica Kadogo |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=311 |access-date=2 November 2018 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> == Omulimu gw’ebyobufuzi == Mu kulonda kwa palamenti okwa 2016 Babirye yalondebwa nga omubaka omukyala akikirira abakyala mu Disitulikiti y’e Buyende. Omu ku baawanguddwa mu mpaka ezo, ''Annet Mary Nakato'', yavuganyizza ebyava mu mpaka zino mu kkooti. Ensonga zagonjoolwa ku kujulira, mu kkooti ejulirwamu ya Uganda, omusango gwagobwa mu kkooti obutaba na bujulizi.<ref name="2R">{{Cite web |last=Kampala Post |date=8 August 2017 |title=Babirye Confirmed Buyende District Woman MP |url=https://kampalapost.com/content/news/babirye-confirmed-buyende-district-woman-mp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415202237/https://kampalapost.com/content/news/babirye-confirmed-buyende-district-woman-mp |archive-date=15 April 2019 |access-date=2 November 2018 |publisher=Kampalapost.com}}</ref><ref name="3R">{{Cite web |last=The Independent |date=7 August 2017 |title=Veronica Kadogo confirmed as Buyende District woman MP |url=https://www.independent.co.ug/veronica-kadogo-confirmed-buyende-district-woman-mp/ |access-date=2 November 2018}}</ref> Mu palamenti ey’ekkumi, Muky Veronica Babirye Kadogo ye mumyuka wa Ssentebe w’akakiiko akavunaanyizibwa ku nsonga z’omukago gwa East Africa . Era mmemba ku akakiiko ka palamenti akavunaanyizibwa ku by’obulimi, amakolero g’ebisolo n’obuvubi n’akakiiko ka palamenti akakola ku akawunti za Gavumenti ez’ebitundu.<ref name="4R">{{Cite web |last=Global Peace Foundation |date=2 November 2018 |title=About Mrs. Babirye Veronica Kadogo |url=https://www.globalpeace.org/people/mrs-babirye-veronica-kadogo |access-date=2 November 2018 |publisher=[[Global Peace Foundation]]}}</ref> Yalondebwa mu Palamenti ya Pan Africa mu 2016 gye yatuula ekifo kye n'ababaka ba Uganda abalala bana: [[Bangirana Kawooya Anifa]], Professor [[Morris Ogenga Latigo]], [[Felix Ogong]] ne [[Jacqueline Amongin]] .<ref>{{Cite web |title=Five Pan African Parliament MPs Sworn In – Parliament Watch |url=http://parliamentwatch.ug/five-pan-african-parliament-mps-sworn-in/ |access-date=28 February 2020 |website=parliamentwatch.ug}}</ref> [[Bangirana Kawooya Anifa]], [[Morris Ogenga Latigo|Omuyimbi Omuwala Omuyimbi Mukama]], [[Felix Ogong|Omuyimbi Omuyimbi Omukulu]] == Famire == Veronica Babirye Kadogo mufumbo.<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |date=2 November 2018 |title=Parliament of Uganda: Members of The 10th Parliament: Babirye Veronica Kadogo |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=311 |access-date=2 November 2018 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> == Ebirala by’olina okulowoozaako == Mu November 2018, Veronica Babrirye Kadogo yakiikirira Uganda mu lukungaana lwa Pan African Parliament olw’omulundi ogwa 11 ku ddembe ly’abakyala e [[Kigali]], Rwanda.<ref name="5R">{{Cite web |last=Vision Reporter |date=2 November 2018 |title=Empower women to rid Africa of corruption |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1488836/empower-women-rid-africa-corruption |access-date=2 November 2018}}</ref> == Laba ne == * [[Monica Azuba Ntege|Omuyimbi Monica Azuba Ntege]] * [[Winnie Kiiza]] * [[Ruth Nankabirwa]] * [[Jacqueline Amongin|Jacqueline Amongin, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Parliament of Uganda|Omubaka wa Palamenti]] * [[Buyende (disitulikit)|Ekitundu ky'abakyala mu Disitulikiti y'e Buyende]] * [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == <references responsive="1"></references> {{Reflist}} == Ebiyungo eby’ebweru == * [http://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] csla9x3rfxk4d16wh3m6ns2s0ryza8y Eric Adriko 0 12289 69030 68405 2026-08-19T18:03:51Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69030 wikitext text/x-wiki   '''Eric Tiyo Sekebuga Adriko''' Munnamakolero Omunnayuganda, yinginiya mu bwa makanika, musuubuzi, musomesa era munnabyabufuzi. Okutandika nga 12 Ogwomwenda mu 2016, yawerezako ng'eyali [[:en:Chancellor_(education)|Akulira]] [[:en:Muni_University|Muni University]], emu ku yunivasite za gavumenti mu ggwanga. <ref>{{Cite web |last=Franklin Ezaruku Draku |date=12 September 2016 |title=Dr Eric Adriko Installed As Muni University Chancellor |url=https://ugandaradionetwork.com/story/dr-eric-adriko-installed-as-muni-university-chancellor |access-date=18 June 2017}}</ref> == Obuvo n’obuyigirize == Yazaalibwa mu kibuga [[Vurra]], mu [[Arua (disitulikit)|Disitulikiti y’e Arua]], mu kitundu kya Uganda ekya [[:en:West_Nile_sub-region|West Nile]] , mu 1941. Yasomera Mvarra Primary School ne Jiako Primary School, nga tanawandiisibwa mu Arua Junior Secondary School mu 1955. Mu 1956, yatikirwa nga y'akulembedde ekibiina kye mu bigezo bya Junior Leaving Examination ebya Primary 8 eby’omwaka ogwo. Yasomera mu [[King's College, Budo|King's College Budo]]. Oluvannyuma, okuva mu 1963 okutuuka mu 1966 yagenda mu [[:en:Queen_Mary_University_of_London|Queen Mary University of London]], n’atikirwa ne Diguli ya Sayaansi mu Bwa Yinginiya bw'Okukanika. Yafuna olukusa olw’enjawulo okugenda mu maaso n’okusoma mu diguli ey'okusatu nga wadde yali tasoose kusoma diguli ya kubiri. Mu 1970, yatikirwa ne Diguli Ey'okusatu mu Bwayinginiya Bw'okukanika okuva mu yunivasite y’emu eyo. == Emirimu == Eric Adriko yakomawo mu Uganda mu 1970 n’atandikawo ekitundu kutendekero nga Kiyigiriza Bwayinginiya, ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]] nga y'Akulira abayizi n'e By'enjigiriza mu kitundu ky'etendekero ekyo. Mu 1972, yalekulira okuva e Makerere n'atandikawo kampuni eyiye ku ey'ebuzibwaako ng'eno yali emannyikiddwa nga, "Adriko and Associates Limited". <ref name="Out">{{Cite web |date=30 June 2013 |title=Guilt of sharing region with Amin forced Adriko to exile |url=http://mobile.monitor.co.ug/Guilt-of-sharing-region-with-Amin-forced-Adriko-to-exile/-/691260/1898996/-/format/xhtml/-/r04fajz/-/index.html |access-date=18 June 2017}}</ref> Mu 1978, yatandikawo "Westnile Distillers Limited", mu tawuni ya Arua, mu disitulikiti y'ewaabwe.<ref name="Out" /> Mu 1979, yaddukira ku muliraano [[Kenya|e Kenya]], ng’olutalo olwagya [[Idi Amin]] mu buyinza lusemberera [[Kampala]], ekibuga kya Uganda ekikulu. <ref name="Out" /> Yabeera e Kenya okumala emyaka 10, n’agenda mu maaso n’emirimu gye egy’okwebuuzibwaako, ng’akolagana n’emikwano gye e Kenya. Mu 1989, yakomawo mu Uganda n’alondebwa ku kakiiko akaakola ssemateeka wa 1995. Mu mwaka gwe gumu, yeegatta ku by'obufuzi, ng’omukiise w’esaza ly’e Vurra mu lukiiko lwa National Resistance Council olwagaziyiziddwa. Oluvannyuma, yalondebwa okuba minisita w’Amakolero ne Tekinologiya mu [[Cabinet of Uganda|Kabineeti ya Uganda]] . Yaweereza mu bifo bya baminisita eby’enjawulo, n’alinnya ku kifo ky’omumyuka wa [[:en:Deputy_Prime_Minister_of_Uganda|Ssaabaminisita Owookubiri]] . Mu 1996, yalekulira okuva mu by'obufuzi. Oluvannyuma lw’okuva mu by'obufuzi, yalondebwa okubeera ssentebe w’olukiiko olufuzi mu kitongole Ekisolooza Omusolo mu Uganda okuva mu 1997 okutuuka mu 2004. Oluvannyuma lw’ekyo, yalondebwa okubeera nga yeeyali Akulira [[Yunivasite y'e Kyambogo|Kyambogo University]], okuva mu 2004 okutuuka mu 2014. gye yaweereza okumala ebisanja bibiri. Oluvannyuma lw’ekyo, yalondebwa okubeera nga yeeyali Akulira Muni University. == Laba ne == * [[:en:Uganda_National_Rescue_Front|Uganda National Rescue Front]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [http://allafrica.com/stories/201003100365.html Uganda: Chancellor w'eggwanga asoose emirundi ebiri] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] ij9k0ts1nu4xx3ziodzha2p6g3rme21 Susan Lakot 0 12329 69031 68051 2026-08-19T18:03:51Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69031 wikitext text/x-wiki   [[Lt Col (rank)|Lt Col]] '''Susan Oruni Lakot''', [[munnayudanda]] [[munnabyanjigiriza]] era [[munna maggye]] , eyaweerezaako ng’[[omubaka wa paalamenti]] omulonde ng’akiikirira amagye g'eggwanga ga [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda People’s Defence Forces]] (UPDF) mu paalamenti ey’ekkumi (2016–2021). <ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |date=2019 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Lakot Susan Oruni |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=299 |access-date=11 February 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> == Obuvo bwe n'okusoma kwe == Yazaalibwa nga 7 Omwezi ogwomusanvu 1975, mu [[Kitgum (disitulikit)|disitulikiti y’e Kitgum]], mu [[ttundutundu ery'obukiika kkono]] bwa Uganda. Yasomera mu ''Kitgum Public Primary School'', ku misomo gye egy'omutendera ogwa pulayimale. Olwo yagenda ku ssomero lya siniya erya "YY Okot Memorial College" mu [[Kitgum]], gye yamalira emisomo gye egya siniya eyokuna ( O-Level). Yafuna satifikeeti emaliriza emisomo gya siniya , oluvannyuma lw'okumaliriza emisomo gye egya siniya ey'omukaaga ku sommero lya siniya erya ''Bukoyo Secondary School'', mu kabuga k'e Iganga, mu 1993. <ref name="1R"/> Yaweebwa ekifo ku mu ''ttendekero ly’eggwanga ery'abasomesa (nga kati kitundu ku [[Yunivasite y'e Kyambo|yunivasite y'e Kyambogo]])'' naatikkirwa mu 1999, ne [[Dipulooma mu busomesa bwa siniya|dipulooma mu busomesa obwa siniya]]. Nga wayise emyaka kkumi, yatikkirwa okuva mu [[yunivasite y'e Ndejje]] ne [[ddiguli ey'obusomesa.]] <ref name="1R"/> == Emirimu gye == Okusinziira ku byafaayo bye ebiri ku mukutu gwa paalamenti ya Uganda, Susan Lakot yatandika okusomesa ku ssomero lya siniya ery'amaggye erya ''Bombo Army Secondary School'', mu 2003, ng’omusomesa wa bulijjo. Nga wayise emyaka esatu, yakuzibwa okutuuka ku kifo ky'''omumyuka w’omukulu w'e''somero lye limu, era ng'owa bulijjo. <ref name="1R"/> Yeegatta ku ggye lye'eggwanga erya UPDF mu 2010. Omwaka gwe gumu ogwo, yasindikibwa mu ttendekero lya [[Uganda Junior Saff College]] , mu [[Jinja]], [[Jinja (disitulikit)|disitulikiti y’e Jinja]], mu [[ttundutundu ly'obuvanjuba]] bwa Uganda. Mu 2011, yalondebwa mu paalamenti ey’omwenda (2011–2016). Mu 2016, yaddamu okulondebwa mu paalamenti ey’ekkumi (2016–2021). <ref name="1R"/> <ref name="2R">{{Cite web |last=Kasasira |first=Risdel |date=6 March 2016 |title=Who are new UPDF MPs? |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Who-are-new-Army-MPs/688334-3104616-f96q10z/index.html |access-date=11 February 2019}}</ref> <ref name="3R">{{Cite web |last=Richard Wanambwa |date=3 March 2016 |title=UPDF elects MPs today |url=http://eagle.co.ug/2016/03/03/updf-elects-mps-today.html |access-date=11 February 2019 |publisher=Eagle Uganda}}</ref> == Amaka == Major Susan Lakot yafumbirwa [[Saajenti]] ''Robert Abok'' omuserikale mu [[poliisi ya Uganda]] . <ref name="1R"/> <ref name="4R">{{Cite web |last=Edge Reporter |date=16 December 2018 |title=Police Sergeant weds UPDF Major |url=https://edge.ug/2018/12/16/police-sergeant-weds-updf-major/ |access-date=11 February 2019 |publisher=The Edge Uganda |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212130718/https://edge.ug/2018/12/16/police-sergeant-weds-updf-major/ |url-status=dead }}</ref> == Laba ne == * [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Amagye ga Uganda]] * [[Flavia Byekwaso]] * [[Olukalala lw'ababaka aba paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] * [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] * [[Eggye lya Uganda People's Defense Force]] == Ebijuliziddwa == # {{cite web |author=Parliament of Uganda |date=2019 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Lakot Susan Oruni |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=299 |access-date=11 February 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]] |location=Kampala}} # {{cite web |last=Kasasira |first=Risdel |date=6 March 2016 |title=Who are new UPDF MPs? |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Who-are-new-Army-MPs/688334-3104616-f96q10z/index.html |access-date=11 February 2019 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}} # {{cite web |author=Richard Wanambwa |date=3 March 2016 |title=UPDF elects MPs today |url=http://eagle.co.ug/2016/03/03/updf-elects-mps-today.html |access-date=11 February 2019 |publisher=Eagle Uganda |location=Kampala}} # {{cite web |author=Edge Reporter |date=16 December 2018 |title=Police Sergeant weds UPDF Major |url=https://edge.ug/2018/12/16/police-sergeant-weds-updf-major/ |access-date=11 February 2019 |publisher=The Edge Uganda |location=Kampala |archive-date=12 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212130718/https://edge.ug/2018/12/16/police-sergeant-weds-updf-major/ |url-status=dead }} == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * [https://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda] [[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] oetwegdkuj754we4a3lotggkswur7p5 Yunivasite y'ebuvanjuba bwa Afirika 0 12412 69117 43857 2026-08-20T07:50:44Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69117 wikitext text/x-wiki '''Yunivasite y'ebuvanjuba bwa Afirika''' yatandikibwawo nga [[:en:June_1963|29 ogw'omukaaga mu mwaka gwa 1963]] era yaweereza [[Kenya]], [[Tanzania]], ne [[Yuganda|Uganda]] mu kitundu ky'obuvanjuba bw' [[:en:African_Great_Lakes|ennyanja ennene eza Afirika]] . <ref name="mak">{{Cite web |title=CELEBRATING 50 YEARS OF THE UNIVERSITY OF EAST AFRICA |url=http://www.90.mak.ac.ug/mak-90-events/celebrating-50-years-university-east-africa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926071426/http://www.90.mak.ac.ug/mak-90-events/celebrating-50-years-university-east-africa |archive-date=2013-09-26 |access-date=2014-03-12 |publisher=Makerere University |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=BHEKITHEMBA RICHARD MNGOMEZULU |date=2012 |title=Politics and Higher Education in East Africa (From the 1920s to 1970) |url=http://www.africansunmedia.co.za/Sun-e-Shop/Product-Details/tabid/78/ProductID/321/Default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228102836/http://www.africansunmedia.co.za/Sun-e-Shop/Product-Details/tabid/78/ProductID/321/Default.aspx |archive-date=2014-02-28 |access-date=2014-03-12 |publisher=AFRICAN SUN MeDIA |language=en}}</ref> Yunivasite eno yasooka kutandikibwawo ng'ettendekero ery'ebweru eryetongodde erya [[:en:University_of_London|Yunivasite y'e London]] . Mu mwaka gwa 1970, yayawulwamu yunivasite ssatu ezeetongodde, nga kati ze zino: *  Kenya: [[University of Nairobi|Yunivasite y'e Nairobi]]<ref>{{Cite web |title=UON Profile |url=http://www.uonbi.ac.ke/about/profile |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140312224813/http://www.uonbi.ac.ke/about/profile |archive-date=2014-03-12 |access-date=2014-03-12 |publisher=University of Nairobi |language=en}}</ref> * {{UGA}}: [[Makerere University, Uganda|Yunivasite e Makerere]] *  Tanzania: [[University of Dar es Salaam|Yunivasite y'e Dar es Salaam]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Reflist}}{{Makerere University|state=autocollapse}}{{Authority control}} [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] gx02m5bl5whfrc5ks85sw7i8kwtj8is Nsaka Yunivasite 0 12413 69114 43858 2026-08-20T07:50:42Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69114 wikitext text/x-wiki   '''Yunivasite y'e Nsaka''' (NSU) [[:en:Private_university|yunivasite y'o bwannannyini]] mu [[Yuganda|Uganda]] . == Ekifo == Ekibangirizi kya yunivasite kitudde ku 11.04 hekitaya (yiika 27.3 ), ekisangibwa ku Mafubira, ekitundu mu kibuga [[Jinja]], ku luguudo oluva e Jinja okudda e Kamuli. Mafubira eri ku kiromita 8 (5.0 mi) mu bukiikakkono bw’ekitundu ky’ebyobusuubuzi ekiri wakati e Jinja. <ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Downtown Jinja And Mafubira With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Jinja%2C%20Eastern%20Region%2C%20Uganda&toplace=Mafubira%20Health%20Center%20II%2C%20Jinja%2C%20Eastern%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJRx85LIZ7fhcRSp9qlQ_pDzA&dt2=ChIJBwTvNFV8fhcRAAtBbcy3-aA |access-date=28 March 2015 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Enkwatagana y'ekibangirizi kya Yunivasite y'e Nsaka kiri 0°27'56.0"N, 33°12'21.0"E (Latitude:0.465556; Longitude:33.205833). <ref>{{Cite web |title=Approximate Location of Nsaka University Campus At Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B027'56.0%22N+33%C2%B012'21.0%22E/@0.4724915,33.1857958,13z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0 |access-date=28 March 2015 |publisher=[[Google|Google Maps]]}}</ref> == Ebyafaayo == Yunivasite eno yaggulwawo nga 13 omwezi ogusooka mu 2009 ng’erina abayizi 20 abasoma diguli esooka. Ettendekero lino lyaweebwa olukusa olw'ekiseera okuva mu kitongole kya [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|Uganda National Council for Higher Education]] mu 2013. <ref>{{Cite web |date=2014 |title=Accredited Private Universities In Uganda |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621064601/http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |archive-date=21 June 2015 |access-date=28 March 2015 |publisher=[[Uganda National Council for Higher Education]]}}</ref> == Emisomo gy’eby’ensoma == Okuva mu gw'okusatu mu 2015, emisomo gino wammanga gye gyasomesebwanga mu Yunivasite y'e Nsaka:<ref>{{cite web |date=2014 |title=Academic Courses Offered At Nsaka University |url=http://www.nsakauniversity.ac.ug/degree.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402181718/http://www.nsakauniversity.ac.ug/degree.html |archive-date=2 April 2015 |accessdate=28 March 2015 |publisher=Nsaka University}}</ref> === Emisomo gya diguli esooka === * Diguli mu by’okugula ebintu n’okuddukanya emirimu. * Bachelor mu [[:en:Business_administration|by'obusuubuzi]] . * Diguli mu by’enjigiriza. * Diguli mu [[:en:Information_technology|tekinologiya w'amawulire]] . * Diguli mu by’obusuubuzi mu kompyuta. * Diguli mu by’okulungamya n’okubudaabuda. * Diguli mu [[:en:Mass_communication|by'empuliziganya mu bantu]] . * Diguli mu [[:en:Human_resource_management|by'okuddukanya abakozi]] . * Diguli mu [[:en:Public_administration|by'emirimu gya gavumenti]] . * Diguli mu by’enkulaakulana y’abantu n’ebyenjigiriza by’abantu abakulu. === Emisomo gya dipulooma === * Dipuloma mu by’obusuubuzi. * Dipuloma mu by’okugula ebintu n’okuddukanya emirimu. * Dipuloma mu by’okubala ebitabo n’ebyensimbi. * Dipuloma mu by'okukozesa kompyuta n'emikutu [[:en:Computer_Networking|gy'empuliziganya]] . * Dipuloma mu by’enkulaakulana y’abantu. * Dipuloma mu [[:en:Information_technology|tekinologiya w'amawulire]] . * Dipuloma mu by’empuliziganya mu bantu. * Dipuloma mu by'okubuulirira n'okulungamya. * Dipuloma mu by’enjigiriza. == Laba ne == * [[Jinja (disitulikit)|Disitulikiti y'e Jinja]] * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_Business_Schools_in_Uganda|Olukalala lw'amasomero ga bizinensi mu Uganda]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == == Ebiyungo eby’ebweru ==  {{Jinja District}} [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] rb0u8e33vgtmojcr11adov6mczkjr0q Uganda Technical College Kichwamba 0 12423 69020 44132 2026-08-19T18:03:47Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69020 wikitext text/x-wiki   '''Uganda Technical College, Kichwamba''', era eyitibwa '''Kichwamba Technical College''', ttendekero [[:en:Government|lya gavumenti]], erisomesa amatendekero aga waggulu mu by’obuyinginiya, nga lisomesa emisomo gya dipulooma. <ref name="About">{{Cite web |last=FOAC |date=21 December 2015 |title=Uganda Technical College Kichwamba |url=http://fortuneofafrica.com/ug/uganda-technical-college-kichwamba/ |access-date=21 December 2015 |publisher=Fortuneofafrica.com (FOAC) |archive-date=22 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222080604/http://fortuneofafrica.com/ug/uganda-technical-college-kichwamba/ |url-status=dead }}</ref> == Ekifo == Ettendekero lino lisangibwa mu kiromita 15 (9 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw'ebugwanjuba bw'ekibuga [[Fort Portal]], mu [[Kabarole (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kabarole]], mu [[:en:Western_Region,_Uganda|kitundu ky'ebugwanjuba]] bwa [[Yuganda|Uganda]] . <ref>{{Cite web |last=GFC |date=21 December 2015 |title=Map Showing Fort Portal And Kichwamba With Interactive Route Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Fort%20Portal%2C%20Western%20Region%2C%20Uganda&toplace=Kichwamba%20Polytechnic%2C%20Burahya%2C%20Western%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJwUHNPELaYxcRUEdocKxcEbM&dt2=ChIJ7fXQsc3YYxcRcE0nzQZ9Nxc |access-date=21 December 2015 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> Ekifo kino kiri mu kiromita 310 (190 mi), ku luguudo, mu bugwanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekisinga obunene. <ref>{{Cite web |last=GFC |date=21 December 2015 |title=Road Distance Between Kampala And Kichwamba With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Kichwamba%20Polytechnic%2C%20Burahya%2C%20Western%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJm7N0nQ-8fRcR7G9r2T2QOEU&dt2=ChIJ7fXQsc3YYxcRcE0nzQZ9Nxc |access-date=21 December 2015 |publisher=Globefeed.com (GFC)}}</ref> Enkwatagana y'ekibangirizi ky'Essomero lino:0°42'52.0"N, 30°11'28.0"E (Latitude:0.714440; Longitude:30.191107). == Ebyafaayo == Ekitongole kino kyatandikibwawo mu 1947, ng’okusengula abaazirwanako mu Ssematalo II era nga ekifo eky’okutendeka abakozi b’emikono. Mu 1971, yasitulwa n’etuuka ku ddaala lya yinsitituti y’ebyemikono ate mu 1983, n’efuuka ettendekero ly’ebyemikono. <ref name="About"/> == Ekittabantu e Kichwamba == Nga 8 ogw'omukaaga mu 1998, abayeekera abeegattira mu kibiina ky’abatujju [[:en:Allied_Democratic_Front|ekya Allied Democratic Front]] (ADF) baalumba ettendekero lino ne bakuma omuliro mu bisulo bisatu ne batta abayizi 80. Aba ADF baawamba abayizi abalala 100 ne basaanyaawo n'ebintu omuli laboratory n’emmotoka z’amasomero. <ref name="Rising">{{Cite web |last=Felix Basiime |first=and Joseph Mugisa |date=5 June 2010 |title=Kichwamba rises from the ashes |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/-/688342/932010/-/item/0/-/m0qm4b/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222092927/http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/-/688342/932010/-/item/0/-/m0qm4b/-/index.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Administrator |date=12 June 2014 |title=Kichwamba Massacre: Survivors Accuse Government Of Neglect |url=http://www.redpepper.co.ug/kichwamba-massacre-survivors-accuse-government-of-neglect/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222150518/http://www.redpepper.co.ug/kichwamba-massacre-survivors-accuse-government-of-neglect/ |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015}}</ref> Nga bayambibwako [[:en:Government_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda]], ekibiina kya Netherlands Organization for International Cooperation in Higher Education (Nuffic), [[:en:Hanze_University|Yunivasite y'e Hanze]], [[Yunivasite y'e Kyambogo|ey'e Kyambogo]] , [[Mountains of the Moon University|ey'a Mountains of the Moon]] ne [[:en:Government_of_the_Netherlands|Gavumenti ya Budaaki]], ettendekero lino lyatereera era, mu mwaka gwa 2010, lyali lyeyongedde omuwendo gw’abayizi baalyo okutuuka ku 650. <ref name="Rising"/> == Laba ne == * Obuyeekera bwa ADF  * Yunivasite za Uganda * Eby'ensoma mu Uganda * Amatendekero ga Uganda == Ebiwandiiko ebikozesebwa == == Ebiyungo eby’ebweru == * [http://www.campustimesug.com/862-graduate-at-kichwamba-tc/ 862 baatikkirwa mu ttendekero ly’ebyemikono e Kichwamba - ogw'ekkumi noogumu 2012] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] hxbv9pte3la73w0petay3k3fipl3zyr Great Lakes Regional University 0 12424 69126 56711 2026-08-20T07:50:48Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69126 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Yunivasite ya Great Lakes Regional University''' ( '''GLRU''' ) yunivasite ya bwannannyini mu [[Yuganda|Uganda]] . <ref name="One">{{Cite web |last=Volunteer Uganda |date=15 January 2018 |title=Great Lakes Regional University |url=https://volunteeruganda.org/charities/great-lakes-regional-university |access-date=15 January 2018 |publisher=Volunteeruganda.org |archive-date=3 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203122318/https://volunteeruganda.org/charities/great-lakes-regional-university |url-status=dead }}</ref> Yunivasite eno ekkirizibwa ekitongole kya [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|Uganda National Council for Higher Education]] (UNCHE). <ref name="Two">{{Cite web |last=Nightingale |first=Samantha |date=20 June 2015 |title=Progress at Great Lakes Regional College |url=https://sampeteuganda.wordpress.com/2015/06/20/progress-at-great-lakes-regional-college/ |access-date=15 January 2018 |publisher=Sampeteuganda.Wordpress.com}}</ref> == Ekifo == Ekibangirizi kya yunivasite kisangibwa ebweru w’ekibuga [[Kanungu]], mu [[Kanungu (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kanungu]], mu [[:en:Western_Region,_Uganda|kitundu ky'ebugwanjuba]] ga Uganda,kiromita 136 (85 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’ebugwanjuba bwa [[Kabale]], ekibuga ekinene ekisinga okumpi era nga kye kibuga ekisinga obunene mu [[:en:Kigezi_sub-region|kitundu ky’e Kigezi]] . <ref>{{Cite web |last=Globefeed.com |date=15 January 2018 |title=Distance between Post Office, Kabale-Kisoro Road, Kabale, Uganda and Great Lakes College, Kanungu, Western Region, Uganda |url=https://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Post%20Office%2C%20Kabale-Kisoro%20Road%2C%20Kabale%2C%20Uganda&toplace=Great%20Lakes%20College%2C%20Kanungu%2C%20Western%20Region%2C%20Uganda&dt1=ChIJ_5dA3eIN3BkRsYgo9az5n9M&dt2=ChIJAQAAAACV3hkRnyio2Q8f4bE |access-date=15 January 2018 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiri kiromita 420 (261 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’ebugwanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga kyayo ekisinga obunene. <ref>{{Cite web |last=Globefeed.com |date=15 January 2018 |title=Distance between Post Office Building, Kampala Road, Kampala, Uganda and Great Lakes College, Kanungu, Western Region, Uganda |url=https://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Post%20Office%20Building%2C%20Kampala%20Road%2C%20Kampala%2C%20Uganda&toplace=Great%20Lakes%20College%2C%20Kanungu%2C%20Western%20Region%2C%20Uganda&dt1=ChIJXyfX9IC8fRcRorrkbY-nufI&dt2=ChIJAQAAAACV3hkRnyio2Q8f4bE |access-date=15 January 2018 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ensengeka z'ebitundu by'ekibangirizi kya yunivasite ze zino: 0°53'05.0"S, 29°45'22.0"E (Latitude:-0.884722; Longitude:29.756111). == Ebyafaayo == Ettendekero lino lyatandikibwawo ku ntandikwa y'emyaka gya 2000 ng'ettendekero ly'obwannannyini erya "tertiary" ery'ebyenjigiriza, nga lyakolebwa Hamlet Kabushenga, eyali [[Parliament of Uganda|omubaka wa palamenti]] mu kitundu ky'ebuvanjuba ekya Kinkizi . <ref name="Three">{{Cite web |last=Uganda Radio Network |date=23 May 2017 |title=Great Lakes Regional University closed over violent strike |url=http://observer.ug/news/headlines/53014-great-lakes-regional-university-closed-over-violent-strike.html |access-date=15 January 2018 |publisher=[[The Observer (Uganda)]] Quoting [[Uganda Radio Network]] (URN) |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117221243/https://observer.ug/news/headlines/53014-great-lakes-regional-university-closed-over-violent-strike.html |url-status=dead }}</ref> Yunivasite eno yafuna okukkirizibwa okuva mu UNCHE, wansi w'erinnya ''Great Lakes Regional College'', mu 2009. <ref name="Four">{{Cite web |last=UNCHE |date=2009 |title=Private Tertiary Institutions: Great Lakes Regional College |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-tertiary-institutions/page/4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414163057/http://www.unche.or.ug/institutions/private-tertiary-institutions/page/4 |archive-date=14 April 2017 |access-date=15 January 2018 |publisher=[[Uganda National Council for Higher Education]] (UNCHE)}}</ref> Ettendekero lino lyatandika okutikkira abayizi ne dipuloma ne satifikeeti mu 2010, era mu 2015 ne likola omukolo gw’okutikkira ogw’omulundi ogw’okutaano. Mu mwaka gwe gumu, ettendekero lino lyafuna okukkirizibwa nga yunivasite era ne likkiriza ekibiina kyalyo ekya pioneer class of undergraduates. <ref name="Five">{{Cite web |last=Great Lakes Regional University |date=29 August 2015 |title=Great Lakes Regional University: An Extraordinary Learning Environment |url=https://www.newvision.co.ug/digital_assets/1ad41785-45b2-4f05-acfa-2a2320c6ab40/107-Great-Lakes-University-NEW.pdf |access-date=15 January 2018 |format=PDF}}</ref> == Aby'ensoma == Mu mwezi ogusooka 2018, emisomo gino gye gyaweebwa okusomesebwa ku yunivasite.<ref name="Five"/> ; Emisomo gya diguli esooka * Diguli mu by’okutereka ebyafaayo n’okuddukanya ebiwandiiko * Diguli mu by’okuddukanya [[:en:Agribusiness|bizinensi z’ebyobulimi]] * [[:en:Bachelor_of_Business_Administration|Diguli mu by’obusuubuzi]] * [[:en:Bachelor_of_Computer_Science|Diguli mu Sayansi wa Kompyuta]] * Diguli mu by’enkulaakulana * Diguli mu by’okulungamya n’okubudaabuda * Diguli mu [[:en:Human_resource_management|by’okuddukanya abakozi]] * [[:en:Bachelor_of_Information_Technology|Diguli mu by’amawulire]] * Diguli mu Sayansi w’Etterekero n’Amawulire * Diguli mu by’ensimbi entonotono n’okuddukanya ebibiina by’obwegassi * Diguli mu ofiisi n’okuddukanya amawulire * Diguli mu by’okugula ebintu n’okuddukanya emirimu * Diguli mu by’okuddukanya emirimu gya gavumenti * Diguli mu by’emirimu gy’obulamu n’okuddukanya embeera z’abantu * Diguli mu kusomesa ( [[:en:Economics|Eby'enfuna]], [[:en:History|Ebyafaayo]], [[Lungereza|Olulimi Olungereza]], [[:en:Christianity|Ebyenjigiriza by'Eddiini y'Ekikristaayo]], [[Essomansi|Geography]] & [[:en:Kiswahili|Kiswahili]] ). * Diguli mu kusomesa eby sayansi ( [[Essomabiramu|Biology]], [[Ebyobuzimbe|Physics]], [[Ekibalangulo|Okubala]], [[Ebyamalimiro|Sayansi w'ebyobulimi]] [[:en:Economics|n'ebyenfuna]] ) . * Diguli mu by’obulimi n’okubunyisa amawulire ebiwangaala * [[:en:Tourism|Diguli mu by’obulambuzi n’okuddukanya wooteeri]] * Dipuloma mu Buweereza bw'Ekikristaayo & n'okuyiiya ; Emisomo gya dipuloma <ref name="Five"/> * Dipuloma mu by’enjigiriza ebya siniya * Dipuloma mu by’enjigiriza bya Pulayimale * Dipuloma mu by’enjigiriza by’abaana abato ; Emisomo gya satifikeeti <ref name="Five"/> * Satifikeeti mu by’enjigiriza bya Pulayimale * Satifikeeti mu by’enjigiriza by’abaana abato == Laba ne == * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] ) . * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://web.archive.org/web/20240715010431/https://greatlakesuni.ac.ug/ Omukutu gwa Yunivasite y’ekitundu kya Great Lakes] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] i4fd61189pg2jhuu2lbsmdi9505y3dj African Rural University 0 12426 69134 46144 2026-08-20T07:50:52Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69134 wikitext text/x-wiki '''African Rural University''' ye [[:en:University|yunivasite]] mu [[Yuganda|Uganda]] . == Ekifo == Ekibangirizi ekikulu ekya African Rural University kisangibwa mu kibuga [[Kagadi]], [[:en:Kagadi_District|mu Disitulikiti y’e Kagadi]], mu [[:en:Bunyoro_sub-region|kitundu ky’e Bunyoro]] mu [[:en:Western_Region,_Uganda|bitundu by’ebugwanjuba]] bwa Uganda. Kino kiweza kiromita 265 (165 mi), ku luguudo, mu bugwanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu eky'eggwanga era ekisinga obunene. <ref>{{Cite web |title=Distance Between Kampala And Kagadi With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Kagadi%20(Kibale)&fromlat=0.3155556&tolat=0.9605556&fromlng=32.5655556&tolng=30.7966667 |access-date=10 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ensengeka za yunivasite eno ziri 0°56'32.0"N, 30°49'10.0"E (Latitude:0.942222; Longitude:30.819444). == Ebyafaayo == African Rural University yatandikibwawo mu 2006 <ref>{{Cite web |title=African Rural University for Women Opens |url=http://www.ugpulse.com/education/african-rural-university-for-women-opens/1046/ug.aspx |access-date=10 July 2014 |publisher=UgPulse.com}}</ref> era n'ekkirizibwa ekitongole kya [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|Uganda National Council for Higher Education]] mu 2011. <ref>{{Cite web |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017054940/http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities |archive-date=17 October 2014 |access-date=10 July 2014 |publisher=Uganda National Council for Higher Education}}</ref> Yali yunivasite eyasooka mu Afrika okussa essira ku kusomesa [[:en:Sustainable_agriculture|ebyobulimi ebiwangaala]] eri abakyala bokka. <ref>{{Cite web |last=Juma |first=Calestous |date=12 May 2014 |title=University for Women Key to Africa Agriculture |url=http://www.newvision.co.ug/news/655442-university-for-women-key-to-africa-agriculture.html |access-date=10 July 2014 |publisher=[[New Vision]]}}</ref> Omulimu gw’omusomo ebitundu 60 ku 100 gusomesa mu ndowooza ate ebitundu 40 ku 100 guteekebwa mu nkola. <ref>{{Cite web |date=2015-04-23 |title=Academic Programmes |url=https://www.aru.ac.ug/academic-programmes/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404110233/http://aru.ac.ug/academic-programmes/ |archive-date=2020-04-04 |access-date=2020-05-27 |website=African Rural University |language=en-US}}</ref> == Aby'ensoma == Mu gw'omusanvu 2014, Yunivasite yawa omusomo gumu gwokka ogwa diguli ya sayansi mu tekinologiya olw'enkyukakyuka mu byalo. Omusomo gwa myaka ena, nga gulimu emyaka esatu gy'akusoma ate omwaka omulala kugenda mu kisaawe eky'okukola. Buli mwaka ogw'okusoma mu kibiina gwawulwamu olusoma lwa mirundi ebiri nga buli lumu lumala wiiki kkumi na musanvu. Buli kibiina ekiyingira kikoma ku bayizi abakyala amakumi asatu. Waliwo enteekateeka z'okuleeta diguli mu [[:en:Agribusiness|by'obulimi]] n'ebyensimbi mu byalo.<ref>{{Cite web |date=2013 |title=ARU Current Academic Programmes (2013/2014) |url=http://www.aru.ac.ug/academic-programmes/academic-programmes.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714181129/http://www.aru.ac.ug/academic-programmes/academic-programmes.html |archive-date=14 July 2014 |access-date=10 July 2014 |publisher=African Rural University}}</ref> == Laba ne bino == * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] * [[Ebyobulimi mu Uganda]] * [[Olukalala lw'abakulira Yunivaasite mu Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa yunivasite mu Uganda]] == Ebijulizo == <references /> == Ebiyungo eby'ebweru == * [https://www.aru.ac.ug/ Omukutu Omutongole] [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] dy72divo4ver78g9h65xlhon8koj321 Fred Charles Oweyegha- Afunaduula 0 12442 69056 68235 2026-08-19T18:07:06Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69056 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Oweyegha-Afunaduula''' '''Fred''' '''Charles''' (yazaalibwa mu 1949), era amanyiddwa nga '''FC Oweyegha-Afunaduula''', pulofeesa omunnayuganda eyawummula , [[:en:Envhttps://en.wikipedia.org/wiki/Environmentalistironmentalist|mukugu mu by'obutonde]], [[:en:Academician|musomi]], muwandiisi, munoonyereza, mulimi, era mukugu mu kuvumirira embeera z'abantu. <ref name=":9">{{Cite web |date=2021-10-10 |title=The plight of a Makerere University pensioner |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/the-plight-of-a-makerere-university-pensioner-3578814 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Is the AU relevant with increasing crises in Africa? |url=https://www.newvision.co.ug/news/1013062/au-relevant-increasing-crises-africa |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web |title=Works Of Professor Oweyegha Afunaduula's Intellectualism Overtime – Uganda Today |url=https://ugandatoday.co.ug/works-of-professor-oweyegha-afunaduulas-intellectualism-overtime/ |access-date=2024-12-16 |website=ugandatoday.co.ug}}</ref> Ali omu ku baatandikawo ekitongole ekikola ku ndowooza enzibu n’okwekenneenya enkola endala (CCTAA). <ref name=":13">{{Cite web |title=Ugandans are so psychologically beaten that they believe China assembles plastic rice and eggs – Tell |url=https://tell.co.ke/ugandans-are-so-psychologically-beaten-that-they-believe-china-assembles-plastic-rice-and-eggs/ |access-date=2025-01-02 |language=en-US}}</ref> Oweyegha-Afunaduula yaliko omukulu w’ekitongole ky’ebyamawulire ekya Crane Media Institute. <ref name=":9">{{Cite web |date=2021-10-10 |title=The plight of a Makerere University pensioner |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/the-plight-of-a-makerere-university-pensioner-3578814 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> Abadde Ssentebe w’Okwogera kwa Nile Basin, <ref name=":7">{{Cite web |title=What shall the Nile agreement offer to people of the region? |url=https://www.newvision.co.ug/news/1290620/nile-agreement-offer-people-region |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> yali mukulembeze w’ekibiina ekigatta abakozi mu yunivasite e Makerere (MUASA) okuva mu 1997 okutuuka mu 2002, <ref name=":1">{{Cite web |title=MUASA Poll |url=https://www.newvision.co.ug/news/1057104/muasa-poll |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> muwandiisi w’ekibiina ekigatta abakugu mu by’obutonde bw’ensi mu ggwanga (NAPE), <ref name=":2">{{Cite web |title=Clean environment must be our priority |url=https://www.newvision.co.ug/news/1285352/clean-environment-priority |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> era mukungu omukulu ow’okunoonyereza ku by’obuvubi mu kitongole ekinoonyereza ku by’obuvubi mu nnyanja mu buvanjuba bwa Afirika (EAMFRO). <ref name=":4">{{Cite web |title=Works Of Professor Oweyegha Afunaduula's Intellectualism Overtime – Uganda Today |url=https://ugandatoday.co.ug/works-of-professor-oweyegha-afunaduulas-intellectualism-overtime/ |access-date=2024-12-16 |website=ugandatoday.co.ug}}</ref> Era yaliko omuwandiisi wa gavumenti mu lukungaana lwa Yunivasite e Makerere. <ref name=":12">{{Cite web |last=Musaasizi |first=Brian |date=2021-11-01 |title=Excitement as Leadership Code Tribunal's Asuman Kiyingi Presents Holy Qur'an, Ahmad's book to Prof. Oweyegha-Afunaduula |url=https://redpepper.co.ug/excitement-as-leadership-code-tribunals-asuman-kiyingi-presents-holy-quran-ahmads-book-to-prof-oweyegha-afunaduula/112955/ |access-date=2024-12-21 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref> == Ensibuko n’obuyigirize == Oweyegha-Afunaduula yazaalibwa Nawaka, mu [[Luuka (disitulikit)|Disitulikiti y’e Luuka]] mu bazadde Stephania Kyabwe ne Charles Afunaduula Ovuma, nga ye yali omwogezi w'oLukiiko lw'eBusoga eyasooka mu 1965 ku mulembe gwa Sir William Wilberforce Kadhumbula Gabula Nadiope II. <ref name=":12">{{Cite web |last=Musaasizi |first=Brian |date=2021-11-01 |title=Excitement as Leadership Code Tribunal's Asuman Kiyingi Presents Holy Qur'an, Ahmad's book to Prof. Oweyegha-Afunaduula |url=https://redpepper.co.ug/excitement-as-leadership-code-tribunals-asuman-kiyingi-presents-holy-quran-ahmads-book-to-prof-oweyegha-afunaduula/112955/ |access-date=2024-12-21 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web |last=Mirembe |first=Lydia |date=2022-03-28 |title=Achieving satisfaction in retirement |url=https://urbra.go.ug/2022/03/28/achieving-satisfaction-in-retirement/ |access-date=2024-12-16 |website=Uganda Retirement Benefits Regulatory Authority}}</ref> <ref name=":5">{{Cite web |date=15 January 2023 |title=I don't know what we would have become without Ndiwalana |url=https://www.newvision.co.ug/category/celebrating-life/i-dont-know-what-we-would-have-become-without-NV_151663 |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-09-09 |title=Fr Grimes: Architect of holistic education who was ahead of govt |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/fr-grimes-architect-of-holistic-education-who-was-ahead-of-govt-4754648 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thy kingdom come: Revisiting political, cultural contests at the heart and soul of Busoga 'Kyabazingaship' in Uganda – Tell |url=https://tell.co.ke/thy-kingdom-come-revisiting-political-cultural-contests-at-the-heart-and-soul-of-busoga-kyabazingaship-in-uganda/ |access-date=2024-12-21 |language=en-US}}</ref> Mu 1963, Oweyegha-Afunaduula yasomera ku pulayimale y'e Ikumbya mu [[Iganga (disitulikit)|Disitulikiti y’e Iganga]] n’oluvannyuma ku pulayimale y'e Mwiri . <ref name=":12">{{Cite web |last=Musaasizi |first=Brian |date=2021-11-01 |title=Excitement as Leadership Code Tribunal's Asuman Kiyingi Presents Holy Qur'an, Ahmad's book to Prof. Oweyegha-Afunaduula |url=https://redpepper.co.ug/excitement-as-leadership-code-tribunals-asuman-kiyingi-presents-holy-quran-ahmads-book-to-prof-oweyegha-afunaduula/112955/ |access-date=2024-12-21 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref> Okuva mu 1966 okutuuka mu 1971, siniya yagisomera (O-level ne A-level) mu [[:en:Busoga_College|Busoga College Mwiri]] . <ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title=Has the 'stomach' replaced 'country' in national motto? |url=https://www.newvision.co.ug/category/report/has-the-stomach-replaced-country-in-national-NV_172023 |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":5">{{Cite web |date=15 January 2023 |title=I don't know what we would have become without Ndiwalana |url=https://www.newvision.co.ug/category/celebrating-life/i-dont-know-what-we-would-have-become-without-NV_151663 |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":12" /> Mu 1970, Oweyegha yaweereza nga pulezidenti w’ekibiina ekikola katemba, yakulira Hannington House, era pulezidenti w’ekibiina ekikubaganya ebirowoozo. <ref name=":5">{{Cite web |date=15 January 2023 |title=I don't know what we would have become without Ndiwalana |url=https://www.newvision.co.ug/category/celebrating-life/i-dont-know-what-we-would-have-become-without-NV_151663 |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> Yeewandiisa mu [[:en:University_of_Dar_es_Salaam|Yunivasite y’e Dar es Salaam (Tanzania)]] mu 1972 okusoma eby’ebisolo, ebimera, eby’ettaka, n’enkulaakulana. <ref name=":3">{{Cite web |last=Mirembe |first=Lydia |date=2022-03-28 |title=Achieving satisfaction in retirement |url=https://urbra.go.ug/2022/03/28/achieving-satisfaction-in-retirement/ |access-date=2024-12-16 |website=Uganda Retirement Benefits Regulatory Authority}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web |title=Works Of Professor Oweyegha Afunaduula's Intellectualism Overtime – Uganda Today |url=https://ugandatoday.co.ug/works-of-professor-oweyegha-afunaduulas-intellectualism-overtime/ |access-date=2024-12-16 |website=ugandatoday.co.ug}}</ref> <ref name=":12">{{Cite web |last=Musaasizi |first=Brian |date=2021-11-01 |title=Excitement as Leadership Code Tribunal's Asuman Kiyingi Presents Holy Qur'an, Ahmad's book to Prof. Oweyegha-Afunaduula |url=https://redpepper.co.ug/excitement-as-leadership-code-tribunals-asuman-kiyingi-presents-holy-quran-ahmads-book-to-prof-oweyegha-afunaduula/112955/ |access-date=2024-12-21 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref> Oluvannyuma, yakola diguli eyookubiri mu kukuuma ebiramu(biology of conservation), ng’akuguse mu by’ebisolo, mu [[:en:University_of_Nairobi|Yunivasite y’e Nairobi]] . <ref name=":4" /> Mu 1991, Oweyegha-Afunaduula yeewandiisa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite e Makerere]] okusoma diguli ye eya [[:en:Doctor_of_Philosophy|PhD]] ng’ayambibwako ekitongole kya [[:en:African_Wildlife_Foundation|African Wildlife Foundation]] . <ref name=":12">{{Cite web |last=Musaasizi |first=Brian |date=2021-11-01 |title=Excitement as Leadership Code Tribunal's Asuman Kiyingi Presents Holy Qur'an, Ahmad's book to Prof. Oweyegha-Afunaduula |url=https://redpepper.co.ug/excitement-as-leadership-code-tribunals-asuman-kiyingi-presents-holy-quran-ahmads-book-to-prof-oweyegha-afunaduula/112955/ |access-date=2024-12-21 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref> == Obumanyirivu mu mirimu == === Okunoonyereza === Mu 1972, Oweyegha-Afunaduula yakola ng’omukugu mu kunoonyereza ku bisolo mu ppaaka z’eggwanga eziwerako omuli [[:en:Tsavo_National_Park_(disambiguation)|Tsavo National Park]] e Kenya, ne [[:en:Serengeti_National_Park|Serengeti National Park]] mu Tanzania. <ref name=":3">{{Cite web |last=Mirembe |first=Lydia |date=2022-03-28 |title=Achieving satisfaction in retirement |url=https://urbra.go.ug/2022/03/28/achieving-satisfaction-in-retirement/ |access-date=2024-12-16 |website=Uganda Retirement Benefits Regulatory Authority}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web |title=Works Of Professor Oweyegha Afunaduula's Intellectualism Overtime – Uganda Today |url=https://ugandatoday.co.ug/works-of-professor-oweyegha-afunaduulas-intellectualism-overtime/ |access-date=2024-12-16 |website=ugandatoday.co.ug}}</ref> Mu mwaka gwa 2000, Oweyegha-Afunaduula yawaayo mu kunoonyereza okwakolebwa [[:en:World_Commission_on_Dams|akakiiko k’ensi yonna akavunaanyizibwa ku bbibiro (WCD)]] Cross-Check Survey. <ref name=":11">{{Cite book |year=2000 |title=Dams and development: A new framework for decision-making |url=https://awsassets.panda.org/downloads/wcd_dams_final_report.pdf |publisher=Earthscan Publications Ltd |isbn=1-85383-798-9 |publication-place=London and Sterling, VA |pages=xxiv, xxv |language=en |access-date=2025-01-02}}</ref> Era yayanjula mu kwebuuza ku bitundu by’akakiiko [[:en:World_Commission_on_Dams|k’ensi yonna akavunaanyizibwa ku bbibiro (WCD)]] ng’omwetabamu okuva mu Afirika ne mu mmakati g'ebuvanjuba. <ref name=":11" /> Oweyegha-Afunaduula yaliko omukungu omukulu mu kunoonyereza ku by’obuvubi mu kitongole ekinoonyereza ku by’obuvubi mu mazzi ekya East African Marine Fisheries Research Organization (EAMFRO). <ref name=":4">{{Cite web |title=Works Of Professor Oweyegha Afunaduula's Intellectualism Overtime – Uganda Today |url=https://ugandatoday.co.ug/works-of-professor-oweyegha-afunaduulas-intellectualism-overtime/ |access-date=2024-12-16 |website=ugandatoday.co.ug}}</ref> === Okusomesa n’okuddukanya eby’ensoma === Okuva mu 1986 okutuuka mu 1990, Oweyegha-Afunaduula yakola ng’omusomesa w’eby’ettaka n’ebiramu mu masomero agawerako mu Kenya, omuli Kanunga High School, Tinganga Secondary School, ne Torongo Secondary School. <ref name=":4">{{Cite web |title=Works Of Professor Oweyegha Afunaduula's Intellectualism Overtime – Uganda Today |url=https://ugandatoday.co.ug/works-of-professor-oweyegha-afunaduulas-intellectualism-overtime/ |access-date=2024-12-16 |website=ugandatoday.co.ug}}</ref> Okuva mu 1983 okutuuka mu 1985, era yasomesa mu Jinja Senior Secondary School. <ref name=":4" /> Mu 1991, Oweyegha-Afunaduula yeegatta ku yunivasite e Makerere ng’omusomesa, ekifo kye yamalamu emyaka 18 okutuusa lwe yawummula mu 2009. <ref name=":3">{{Cite web |last=Mirembe |first=Lydia |date=2022-03-28 |title=Achieving satisfaction in retirement |url=https://urbra.go.ug/2022/03/28/achieving-satisfaction-in-retirement/ |access-date=2024-12-16 |website=Uganda Retirement Benefits Regulatory Authority}}</ref> <ref>{{Cite web |title=W. Bank Okays AES Bujagali Project |url=https://www.newvision.co.ug/news/1019096/bank-okays-aes-bujagali-project |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Cite web |date=2021-10-10 |title=The plight of a Makerere University pensioner |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/the-plight-of-a-makerere-university-pensioner-3578814 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yaweereza ng’omusomesa mu by’ensolo mu kitongole kya Sayansi w’obutonde bw’ensi mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite e Makerere]] . <ref name=":0">{{Cite web |last=John |first=Kale |date=2005-02-05 |title=Anti-DDT demo |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1131604/anti-ddt-demo |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":3" /> <ref name=":12">{{Cite web |last=Musaasizi |first=Brian |date=2021-11-01 |title=Excitement as Leadership Code Tribunal's Asuman Kiyingi Presents Holy Qur'an, Ahmad's book to Prof. Oweyegha-Afunaduula |url=https://redpepper.co.ug/excitement-as-leadership-code-tribunals-asuman-kiyingi-presents-holy-quran-ahmads-book-to-prof-oweyegha-afunaduula/112955/ |access-date=2024-12-21 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref> <ref name="Missing the Forest for the Trees">{{Cite web |title=Missing the Forest for the Trees |url=https://www.earthisland.org/journal/index.php/magazine/entry/missing_the_forest_for_the_trees/## |access-date=2024-12-16 |website=Earth Island Journal}}</ref> Era yasomesa ku nteekateeka n'enzirukanya y'obutonde bw'ensi mu kitongole kya Sayansi mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite e Makerere]] . <ref name=":8">{{Cite book |date=2004-10-19 |title=A REPORT OF THE PROCEEDINGS OF THE INTERNATIONAL WORKSHOP ON LAUNCHING OF THE WORLD COMMISSION ON DAMS (WCD) IN UGANDA: MAKING WCD RECOMMENDATIONS A REALITY IN UGANDA. |url=https://www.irn.org/files/lib/WCD_20REPORT_20-Uganda.pdf |publisher=THE NATIONAL ASSOCIATION OF PROFESSIONAL ENVIRONMENTALISTS (NAPE) |location=Uganda |publication-date=2004-10-19 |pages=5, 15 |language=en}}</ref> <ref name=":10">{{Cite web |date=2024-12-08 |title=Role of pro-political regime pastors in de-democratisation |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/role-of-pro-political-regime-pastors-in-de-democratisation-4849938 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oweyegha-Afunaduula yakulembera ekibiina ekigatta abakozi mu yunivasite e Makerere ekya Academic Staff Association (MUASA) okuva mu 1997 okutuuka mu 2002. <ref name=":1">{{Cite web |title=MUASA Poll |url=https://www.newvision.co.ug/news/1057104/muasa-poll |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-10 |title=Kyambogo University: Is Prof. Ndiege the problem? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/kyambogo-university-is-prof-ndiege-the-problem--1524728 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yali mu kifo ky’omuwandiisi wa gavumenti mu lukungaana lwa Yunivasite e Makerere. <ref name=":12">{{Cite web |last=Musaasizi |first=Brian |date=2021-11-01 |title=Excitement as Leadership Code Tribunal's Asuman Kiyingi Presents Holy Qur'an, Ahmad's book to Prof. Oweyegha-Afunaduula |url=https://redpepper.co.ug/excitement-as-leadership-code-tribunals-asuman-kiyingi-presents-holy-quran-ahmads-book-to-prof-oweyegha-afunaduula/112955/ |access-date=2024-12-21 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref> Oweyegha-Afunaduula yaliko omukulu w’ekitongole ky’amawulire ekya Crane Media Institute, Kampala ekibadde tekikyaliwo okutuusa mu 2014. <ref name="Makerere don warns on GMOs">{{Cite web |title=Makerere don warns on GMOs |url=https://www.newvision.co.ug/news/1324326/makerere-warns-gmos |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Cite web |date=2021-10-10 |title=The plight of a Makerere University pensioner |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/the-plight-of-a-makerere-university-pensioner-3578814 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2016, Oweyegha-Afunaduula yaweereza ng’omusomesa w’okuddukanya obutonde bw’ensi mu yunivasite y’e Busoga okumala emyezi esatu. <ref name=":5">{{Cite web |date=15 January 2023 |title=I don't know what we would have become without Ndiwalana |url=https://www.newvision.co.ug/category/celebrating-life/i-dont-know-what-we-would-have-become-without-NV_151663 |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> Mu 2019, Oweyegha-Afunaduula yali omu ku baatandikawo ekitongole kya Center for Critical Thinking and Alternative Analysis (CCTAA) ng’ali wamu ne Hyuha Mukwanason ne Mahir Balunywa. <ref name=":13">{{Cite web |title=Ugandans are so psychologically beaten that they believe China assembles plastic rice and eggs – Tell |url=https://tell.co.ke/ugandans-are-so-psychologically-beaten-that-they-believe-china-assembles-plastic-rice-and-eggs/ |access-date=2025-01-02 |language=en-US}}</ref> === Ebyobufuzi === Oweyegha-Afunaduula yaweereza ku kakiiko ka [[Uganda People's Congress|Uganda People's Congress (UPC)]] Presidential Policy Commission (PPC) nga terunnasatululwa mu gw'okusatu, 2005. <ref>{{Cite web |title=Rwanyarare dares Obote |url=https://www.newvision.co.ug/news/1127152/rwanyarare-dares-obote |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> Mu 1997, Oweyegha-Afunaduula ne James Rwanyarare aba Uganda People's Congress baasaba kkooti ya Ssemateeka (mu kiseera Katureebe we yabeerera nga Ssaabawolereza wa Gavumenti) okulangirira nti Ekibiina kino Enkola, nga bwe kirambikiddwa mu nnyingo 69(2)(a)70 ne 271(1), teyaliiwo mu kulonda kwa 1996 mu Uganda. Baakiikiriddwa Peter Walubiri (munnamateeka wa ssemateeka), era ne basaba okulonda kwa Pulezidenti n’obwa palamenti [[Yoweri Museveni]] kwe yawangudde kusazibwemu. Wabula kkooti ya ssemateeka eyabadde ekulemberwa Nasa Tumwesige, yagobye okusaba kuno ku by’ekikugu, n’esalawo nti okulonda kwa Pulezidenti kuyinza okuvuganyizibwa mu kkooti ensukkulumu yokka. <ref>{{Cite web |date=2020-07-19 |title=Road trip that began Museveni, Katureebe relationship |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/road-trip-that-began-museveni-katureebe-relationship-1893580 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> === Obumanyirivu mu bibiina ebitali bya gavumenti === Oweyegha-Afunaduula yaweerezaako nga omuddukanya wa pulogulaamu yesu lya Sustainability mu kibiina ekigatta abakugu mu by’obutonde bw’ensi ekya National Association of Professional Environmentalists (NAPE), era gye yalina ekifo ky’Omuwandiisi. <ref name=":2">{{Cite web |title=Clean environment must be our priority |url=https://www.newvision.co.ug/news/1285352/clean-environment-priority |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=I hail Syda Bbumba for her vision |url=https://www.newvision.co.ug/news/1285492/hail-syda-bbumba-vision |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kanyeihamba calls for oil body |url=https://www.newvision.co.ug/news/1014627/kanyeihamba-calls-oil-body |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":6" /> <ref name="Missing the Forest for the Trees">{{Cite web |title=Missing the Forest for the Trees |url=https://www.earthisland.org/journal/index.php/magazine/entry/missing_the_forest_for_the_trees/## |access-date=2024-12-16 |website=Earth Island Journal}}</ref> Yakola ng’omumyuka w’omukwanaganya w’olutalo lw’omusalaba olwa Save Bujagali Crusade (SBC). <ref name=":6">{{Cite web |title=Towards Making World Commission on Dams (WCD) Guidelines Work in Uganda: A Civil Society Perspective |url=https://riverresourcehub.org/resources/towards-making-world-commission-on-dams-wcd-guidelines-work-in-uganda-a-civil-society/ |access-date=2024-12-16 |website=International Rivers Resource Hub |language=en-GB}}</ref> <ref name=":8">{{Cite book |date=2004-10-19 |title=A REPORT OF THE PROCEEDINGS OF THE INTERNATIONAL WORKSHOP ON LAUNCHING OF THE WORLD COMMISSION ON DAMS (WCD) IN UGANDA: MAKING WCD RECOMMENDATIONS A REALITY IN UGANDA. |url=https://www.irn.org/files/lib/WCD_20REPORT_20-Uganda.pdf |publisher=THE NATIONAL ASSOCIATION OF PROFESSIONAL ENVIRONMENTALISTS (NAPE) |location=Uganda |publication-date=2004-10-19 |pages=5, 15 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=‘Bujagali Critics Not Selfish’ |url=https://www.newvision.co.ug/news/1079486/-eur-bujagali-critics-selfish-eur |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Cite web |date=2021-10-10 |title=The plight of a Makerere University pensioner |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/the-plight-of-a-makerere-university-pensioner-3578814 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yaweereza nga ssentebe w’olukiiko lw’okwogera ku kiwonvu kya Nile. <ref name=":7">{{Cite web |title=What shall the Nile agreement offer to people of the region? |url=https://www.newvision.co.ug/news/1290620/nile-agreement-offer-people-region |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":9" /> === Obukuumi bw’obutonde bw’ensi === Mu 2005, Oweyegha-Afunaduula y’omu ku beekalakaasi nga bawakanya okukozesa [[:en:DDT|DDT]] okulwanyisa ensiri enkazi [[:en:Anopheles|eza anopheles]] okukendeeza omusujja mu Uganda. <ref name=":0">{{Cite web |last=John |first=Kale |date=2005-02-05 |title=Anti-DDT demo |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1131604/anti-ddt-demo |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=DDT is not harmful, as some people say |url=https://www.newvision.co.ug/news/1131409/ddt-harmful-people |access-date=2024-12-21 |website=New Vision |language=en}}</ref> . <ref name="Makerere don warns on GMOs">{{Cite web |title=Makerere don warns on GMOs |url=https://www.newvision.co.ug/news/1324326/makerere-warns-gmos |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> Oweyegha-Afunaduula ayogedde ku nsonga ez’enjawulo ezikwata ku butonde bw’ensi omuli okutema ebibira, okucaafuwa kw’amazzi n’ettaka, okusaalimbira n’okusaanyaawo entobazzi, okukozesa ebigimusa ebisusse oluvannyuma ne binaazibwa mu mazzi, okweyongera okusaasaana kw’amazzi agayitibwa water hyacinth (omuddo gw’amazzi) ku mazzi ga Uganda, okukula kw’ebiwuka ebiyitibwa algae ku mazzi ga Uganda, n’okufuuka eddungu okuva ku mazzi okusimba ebika by'emiti ebimu omuli [[:en:Pine_tree|omuti gwa payini]] n'omuti [[:en:Eucalyptus_tree|gwa eucalyptus]] . <ref>{{Cite web |date=2021-01-24 |title=Experts warn of more lightning incidents |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/experts-warn-of-more-lightning-incidents-1495384 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=One swamp's destruction, a future generation's problem |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/one-swamp-s-destruction-a-future-generation-s-problem-1589064 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-21 |title=Water weed re-invades Lake Victoria |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/water-weed-re-invades-lake-victoria-1538370 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-02-02 |title=The sad story of Lake Victoria |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/the-sad-story-of-lake-victoria-1474906 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-24 |title=Algae chokes L. Victoria |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/algae-chokes-l-victoria-1489498 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, Oweyegha-Afunaduula yayogera ku kubeerawo kw’omuceere n’amagi eby’obuveera ebikuŋŋaanyiziddwa okuva e China mu butale bwa Uganda. <ref name=":13">{{Cite web |title=Ugandans are so psychologically beaten that they believe China assembles plastic rice and eggs – Tell |url=https://tell.co.ke/ugandans-are-so-psychologically-beaten-that-they-believe-china-assembles-plastic-rice-and-eggs/ |access-date=2025-01-02 |language=en-US}}</ref> === Okuwandiika n’okunenya embeera z’abantu === Oweyegha-Afunaduula awandiise emiko n’ebitabo ebikwata ku byenjigiriza, obutonde bw’ensi, ebyobufuzi, eddiini, ebyenfuna, ebyobulimi, ebyokwerinda n’obuwangwa n’amasomo amalala ng’ekimu ku bimu ku [[:en:Social_criticism|bivumirira embeera z’abantu]] . <ref name=":4">{{Cite web |title=Works Of Professor Oweyegha Afunaduula's Intellectualism Overtime – Uganda Today |url=https://ugandatoday.co.ug/works-of-professor-oweyegha-afunaduulas-intellectualism-overtime/ |access-date=2024-12-16 |website=ugandatoday.co.ug}}</ref> <ref name=":10">{{Cite web |date=2024-12-08 |title=Role of pro-political regime pastors in de-democratisation |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/role-of-pro-political-regime-pastors-in-de-democratisation-4849938 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-03-04 |title=Perils of presidentialism in Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/oped/commentary/perils-of-presidentialism-in-uganda-3737584 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obulamu bw’omuntu ku bubwe == Oweyegha-Afunaduula mufumbo. <ref name=":9">{{Cite web |date=2021-10-10 |title=The plight of a Makerere University pensioner |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/the-plight-of-a-makerere-university-pensioner-3578814 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mulunzi wa njuki era mulimi, yeenyigira mu kusimba emiti n’okulima enva endiirwa ku kyalo Nawaka mu Disitulikiti y’e Luuka. <ref name=":9" /> <ref>{{Cite web |date=2020-09-17 |title=What is Opposition's game plan for Busoga ahead of 2021 polls? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/what-is-opposition-s-game-plan-for-busoga-ahead-of-2021-polls--1819342 |access-date=2024-12-21 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okunoonyereza, okufulumya ebitabo n’okuwandiika == * Okwolekera okufuula ebiragiro by’akakiiko k’ensi yonna akavunaanyizibwa ku bbibiro (WCD) okukola mu Uganda: Endowooza y’ebibiina by’obwannakyewa. <ref>{{Cite web |title=NSSF transfer feared |url=https://www.newvision.co.ug/news/1094591/nssf-transfer-feared |access-date=2024-12-16 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref name=":6">{{Cite web |title=Towards Making World Commission on Dams (WCD) Guidelines Work in Uganda: A Civil Society Perspective |url=https://riverresourcehub.org/resources/towards-making-world-commission-on-dams-wcd-guidelines-work-in-uganda-a-civil-society/ |access-date=2024-12-16 |website=International Rivers Resource Hub |language=en-GB}}</ref> * Enfuga y’amazzi okuyita ku nsalo olw’enkulaakulana erimu abantu bonna n’okuyimirizaawo obutonde bw’ensi mu kiwonvu kya Nile. <ref>{{Cite web |last=Oweyegha-Afunaduula |first=Fred Charles |last2=Afunaduula |first2=Isaac |last3=Balunywa |first3=Mahir |date=2017-11-12 |title=Transboundary Water Governance for Inclusive Development and Environmental Sustainability in the Nile Basin |url=https://www.researchgate.net/publication/337200160 |access-date=2024-12-16 |website=ResearchGate}}</ref> * Olutalo lw’okulwanirira obwenkanya mu butonde bw’ensi mu Uganda. <ref>{{Cite web |last=Oweyegha-Afunaduula |first=Fred Charles |last2=Afunaduula |first2=Isaac |date=2005-07-02 |title=The struggle for environmental justice in Uganda: The cultural and spiritual dimension |url=https://www.researchgate.net/publication/337361618 |access-date=2024-12-16 |website=ResearchGate}}</ref> * Bujagali nga ethnocide: okufa kw’obuwangwa n’omwoyo kw’abantu enzaalwa z’e Basoga mu Uganda. <ref>{{Cite web |last=Oweyegha-Afunaduula |first=Fred Charles |last2=Afunaduula |first2=Isaac |date=2005-06-28 |title=Bujagali as ethnocide: cultural and spiritual death of the indigenous community of Basoga, Uganda |url=https://www.researchgate.net/publication/337212129 |access-date=2024-12-16 |website=ResearchGate}}</ref> * Enkaayana mu nkulaakulana: empisa n’empisa z’ebiramu mu ddaamu ya bujagali, Uganda. <ref>{{Cite web |last=Oweyegha-Afunaduula |first=Fred Charles |last2=Afunaduula |first2=Isaac |date=2004-01-08 |title=Conflicts in development: the ethics and bioethics of bujagali dam, Uganda |url=https://www.researchgate.net/publication/336851650 |access-date=2024-12-16 |website=ResearchGate}}</ref> * Okuzaala entalo z’obutonde bw’ensi, okuzitangira n’okuzigonjoola mu Uganda: Enkolagana y’abantu baabulijjo mu kiwonvu kya Nile. <ref>{{Cite web |last=Oweyegha-Afunaduula |first=Fred Charles |last2=Afunaduula |first2=Isaac |date=2003-09-30 |title=Environmental conflict generation, prevention and resolution in Uganda: Civil society engagement in the nile basin |url=https://www.researchgate.net/publication/337327754 |access-date=2024-12-16 |website=ResearchGate}}</ref> * Enkaayana mu nkulaakulana: empisa n’empisa z’ebiramu mu bbibiro ly’e Bujagali, Uganda. <ref>{{Cite web |last=Oweyegha-Afunaduula |first=Fred Charles |last2=Afunaduula |first2=Isaac |date=2004-01-08 |title=Conflicts in development: the ethics and bioethics of Bujagali Dam, Uganda |url=https://www.researchgate.net/publication/336851650 |access-date=2024-12-16 |website=ResearchGate}}</ref> * Okwolekera enteekateeka y’ensoma ekwata ku butonde bw’ensi mu yunivasite y’e Makerere, Uganda, 1994. <ref>{{Cite journal |last=Oweyegha-Afunaduula |first=F. C. |date=1994 |title=Towards environmentally conscious curriculum design at Makerere University, Uganda |journal=Dialogue (Kampala, Uganda) |volume=1 |issue=1 |pages=30–33 |s2cid=74646774}}</ref> * Okukosa obutonde bw'ensi bw'ababundabunda mu Afrika <ref>{{Cite book |last=Byarugaba |first=Foster |date=1995 |title=Environmental Impact of Refugees in Africa: Some Suggestions for Future Actions |url=https://books.google.com/books?id=RM8wPwAACAAJ |last2=Oweyegha-Afunaduula |first2=F. C. |publisher=Department of Political Science and Public Administration, Makerere University |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[Wilton Sebastian Kezala|Wilton Sebastian Kezala, omuwandiisi w’ebitabo]] * [[Paul Waako]] * [[Peter Waiswa|Peter Kyobe Waiswa]] == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://www.monitor.co.ug/uganda/prof-oweyegha-afunaduula-4849940 Emiko gya daily monitor egyawandiikibwa Oweyegha-Afunaduula] * [https://www.nape.or.ug/ Ekibiina ekigatta abakugu mu by’obutonde bw’ensi mu ggwanga (NAPE)] * [https://www.nilebasindiscourse.org/ Omukutu gwa Nile Basin Discourse] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 00mo0pfn9mmg8j65o8sgpd2z2lu1xv7 Sam Joseph Ntiro 0 12474 68995 68113 2026-08-19T18:03:38Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 68995 wikitext text/x-wiki '''Sam Joseph Ntiro''' (20 ogw'okuna mu 1923 – 1 Gatonya mu 1993) yali muyimbi era nga ye [[:en:High_commissioner|kaminsona omukulu]] eyasooka mu buvanjuba bwa Afirika mu kkooti ya Saint James e London okuva mu [[:en:Tanganyika_(1961–1964)|ggwanga lya Tanganyika]] mu kiseera ekyo okutuuka mu Bungereza. <ref>{{Cite web |title=Sam Joseph Ntiro {{!}} Tanzania Foreign Ministry Official List |url=https://www.tzembassy.go.tz/ambassadors/view/sam-joseph-ntiro |access-date=2024-11-03 |website=www.tzembassy.go.tz |archive-date=2024-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241103202811/https://www.tzembassy.go.tz/ambassadors/view/sam-joseph-ntiro |url-status=dead }}</ref> Yaweereza okuva ku bwetwaze mu 1961 okutuuka mu 1964 era yali Ambasada wa Tanganyika mu Ireland mu kiseera kino. == Obulamu obwasooka n’okusoma == Ntiro yazaalibwa mu bitundu by’e Machame mu [[:en:Hai_District,_Kilimanjaro|Disitulikiti y’e Hai]], mu kyalo Ndereny, ekigo ky’e Nkuu. Kino kiri mu kitundu kya Kilimanjaro mu bukiikaddyo bw'ebugwanjuba bwa Tanzania ku nsozi [[Kilimanjaro|z'olusozi Kilimanjaro]] mu [[Tanzania]] . Ntiro yasomera mu Ndereny Nkuu Primary School era n’afuna obuyigirize bwe obwa Junior Secondary ne Senior Secondary ku Old Moshi Secondary school mu bitundu by’e Marangu. Mu bulamu bwe, Ntiro yafuna [[Lungereza|Olungereza]] olulungi, [[:en:Swahili_language|Oluswayiri]], n’ennimi z’omu kitundu Kimachame ne Kimarangu. Ekirala, yalina okumanya okukola mu [[:en:Nyoro_language|runyoro]], [[Luganda|Oluganda]], Olufaransa, Olugirimaani n’Oluyitale. Ntiro yasomera mu matendekero aga waggulu mu ttendekero ly'e [[:en:University_of_East_Africa|Makerere yunivasite y'obuvanjuba bwa Afirika]] , oluvannyuma ne yeegatta ku Yunivasite y’e London, gye yasomera Art n'ebyenjigiriza. Yakola emirimu gya diguli eyookubiri mu Slade College of Fine Art, Yuniversity y'e London. <ref name=":0">{{Cite web |title=Artist: Sam Joseph Ntiro Cutting Wood |url=https://www.argyll-bute.gov.uk/argyllcollection/cutting-wood/ |access-date=2025-05-29 |website=The Argyll Collection |language=en-GB}}</ref> == Omulimu == Yasomesa mu [[Makerere University, Uganda|Makerere College]] (kati Makerere University), Kyambogo Technical Institute (kati [[Yunivasite y'e Kyambogo|Kyambogo University]] ) ne [[:en:University_of_Dar_es_Salaam|Yunivasite y’e Dar es Salaam]] . Ng’ali wamu ne [[:en:Elias_Jengo|Elias Jengo]], yali mmemba eyatandikawo ekitongole kya yunivasite eno eky’okuyimba, eby’emikono n’ebyobuwangwa. Yali muyimbi nga mutuuze mu Dar es Salaam, omusomesa omukulu era weyawummulira nga muyambi wa pulofeesa. Era yakola okunoonyereza mu Amerika, mu myaka gya 1970 mu yunivasite za Dillard & Xavier e New Orleans, Louisiana, ate mu myaka gya 1980 mu [[:en:University_of_Wisconsin–Madison|Yunivasite y’e Wisconsin e Madison]] mu bitundu byombi eby'emikono n'okusoma kwa Afirika. Ntiro era yakola ng’omukebezi ow'ebweru mu by'emikono, ebyafaayo by'ebitone, n’oluusi ebyafaayo, enkula yensi mu Kenya, Uganda, Tanzania, Malawi, Zambia, Zimbabwe, Bungereza, Amerika, Canada, Ghana ne Nigeria. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2025)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|citation needed]]</span>'' &#x5D;</sup> Mu 1961, Ntiro yava mu tendekero e Makerere , gye yali afuuse Pulofeesa w’okusiiga ebifaananyi, n’akkiriza ekifo ky’okubeera kaminsona omukulu eyasooka mu [[:en:Court_of_St_James's|Kkooti ya St James]] e London eri eggwanga lya Tanganyika.<ref name=":0"/> Oluvannyuma lw’ekyo, Ntiro yasomesa mu yunivasite zombi e Kyambogo ne Dar es Salaam okuva mu 1967 okutuuka mu 1973. Ekirala, yaweerezaako nga Kaminsona w’ebyobuwangwa mu Gavumenti ya Tanzania. Ekitongole kino kyasooka mu minisitule y’ebyenjigiriza oluvannyuma ne kigenda mu minisitule y’ebyobuwangwa n’abavubuka mu ggwanga. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2025)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' &#x5D;</sup> Mu mulimu gwe ogw’amanyi era ogw’ekitiibwa, yali muyiiya era musiizi wa langi amanyiddwa ennyo, omukungu, omukozi wa gavumenti, era nga muyivu. Yatambula nnyo era n’ayolesa ebifaananyi bye mu ggwanga n’ebweru w’eggwanga. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2025)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' &#x5D;</sup> == Obulamu bw’omuntu == Ntiro yawasa [[Sarah Nyendwoha Ntiro|Evangeline Sarah Nyendwoha]], eyali omukyala eyasooka okutikkirwa mu yunivasite mu Uganda ne mu buvanjuba bwa Afirika, mu 1958. Baazaala abaana babiri ab’obulenzi, Joseph ne Simbo (1961–2008). <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2025)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' &#x5D;</sup> == Lisepusoni == Ekifaananyi kye eky’amafuta ekyafulumizibwa mu 1956 ekyatuumiddwa ''Men Taking Banana Beer to Bride by Night'' kiri mu kukuŋŋaanyizibwa mu [[:en:Museum_of_Modern_Art|Museum of Modern Art]], mu kibuga New York. <ref>{{Cite web |title=Sam Joseph Ntiro. Men Taking Banana Beer to Bride by Night. 1956 {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/collection/works/78896 |access-date=2025-05-29 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == Laba ne bino == * [[:en:Culture_of_Tanzania#Painting|Obuwangwa bwa Tanzania - Okusiiga ebifaananyi]] * [[:en:Contemporary_African_art|Ebifaananyi eby’omulembe gwa Afirika]] == Ebijulizo == [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] bxhaiiapwu796a05e81fglen80bbfss Ennono za Uganda 0 12558 69047 68764 2026-08-19T18:07:03Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69047 wikitext text/x-wiki '''Ennono za Uganda''' mulimu engero ensonge n'[[:en:Folklore|ennono]] endala okuva mu nsi ya Africa [[:en:Uganda|Uganda]]. Zitambuza amakulu n'ebyo ebyaliwo okuva mu mulembe ogumu okudda mu mulembe omulala.<ref>https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/06/26/uganda-lango-culture-old-is-gold-fr-lawrence-ogwang/</ref> Mu buwangwa, engero ensonge zino zaasiga empisa n’enneyisa ennungi eby'afuganga enzikiriza n'[[:en:Social_norm|enneyisa]] mu bantu ba Uganda. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/recording-uganda-s-cultural-folktales-1577756</ref> == Obukiikakkono bwa Uganda == Engero ensonge okuva mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiikakkono bwa Uganda]] mulimu olugero lwa Mighty Angwech, <ref>{{Cite web |url=https://talesfromuganda.com/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-20 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108220426/https://talesfromuganda.com/ |url-status=dead }}</ref> Obufumbo bwa Wakayima, ne Omukozi w'engatto n'enkima. <ref>https://ugandapeopleandculture.wordpress.com/tag/ugandan-folk-tales/</ref> Zaasomesebwa ku [[:en:Kyambogo_University|Yunivasite y'e Kyambogo]] ne ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] . <ref>http://dissertations.mak.ac.ug/handle/20.500.12281/10323</ref> Ekika ky'[[:en:Acholi_people|Abaacholi]] engero zaabwe ensonge baziyita ododo pa Acholi ekitegeeza "Engero z'Abaacholi" era ezimu ku zo zirimu emboozi nnyingi ezikwata ku bumyu ne wakayima mu nsiko.<ref>https://www.jstor.org/stable/2934780</ref> == Obuvanjuba bwa Uganda == Ekibiina ky'[[:en:Teso_people|Abateso]] mu [[:en:Eastern_Region,_Uganda|Buvanjuba bwa Uganda]], kirina engero ensonge ez'ebyafaayo nga Oduk omuwanguzi. Yakulemberamu abantu b’e Teso okuva e South Sudan okutuuka mu Buvanjuba bwa Uganda okukkakkana nga batuuse mu Buggwanjuba bwa Kenya. <ref>https://artsandculture.google.com/asset/oduk-the-conqueror-teso-community-shujaa-stories/1AGdzgNoL114EA</ref> Mu kika ky’Abagisu, okukomolebwa kw’abasajja, okumanyiddwa nga ''Imbalu'', mukolo ogumanyiddwa ennyo ogutegekebwa buli mwaka ogunyumya n'ate emboozi y'[[:en:Bugisu_sub-region|Abagisu]] ey’abalenzi okusajjakula okufuuka abasajja. <ref>https://www.bwindiugandagorillatrekking.com/tag/legend-of-bagisu/</ref> == Buggwanjuba bwa Uganda == Mu Buggwanjuba bwa Uganda, engero ensonge zisangibwa mu [[:en:Bunyoro|Banyoro]], [[:en:Ankole|Banyankole]], Bachiga, <ref>{{Cite web |url=https://talesfromuganda.com/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-20 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108220426/https://talesfromuganda.com/ |url-status=dead }}</ref> n’ebibiina ebirala. Mu Bunyoro emboozi ey’ebyafaayo eyogerwa ku Batembuzi abatandiikawo Obukama bwa Bunyoro. Engero zaabwe zinyumya ku bakatonda baabwe ab'omuggulu n’ensi ey’abafu. Eggulu lyakulemberwa [[:en:Ruhanga|Ruhanga]] ate ensi ey’abafu oba ku nsi yafugibwa omugobe eyasuulibwa okuva mu ggulu. <ref>https://ugandapeopleandculture.wordpress.com/tag/ugandan-folk-tales/</ref> == Mu Masekkati ga Uganda == Mu [[:en:Buganda|Buganda]], engero ensonge nga olwa Nambi ne [[:en:Kintu|Kintu]] zinyumya emboozi nti edda ennyo, Kintu ye musajja yekka eyali mu [[:en:Uganda|Uganda]] . Yalina ente emu. <ref name=":0">https://digital.library.upenn.edu/women/baskerville/king/king.html</ref> Waggulu mu bw'engula mwalimu obwakabaka nga kabaka waabwo ayitibwa [[:en:Ggulu|Ggulu]] . Yalina abaana abalungi ab’obulenzi n’abobuwala abalungi ennyo abaali baagala ennyo okulaba musoke. Lumu, batabani ba Ggulu baayita mwannyinaabwe Nambi abeegatteko bazannye wansi wa musoke. Baali tebamanyi nti ettaka musoke gye yali aggwera yali [[:en:Uganda|Uganda]] . Baatya nnyo, anti Nambi ne bannyina baali tebaalabangako musajja. Nambi n’omutima gwe ogw’ekisa yasuubiza Kintu okudda okumufumbirwa okumugyako ekiwuubaalo. <ref name=":0" /> Engero ensonge endala eza [[:en:Buganda|Buganda]] mulimu emboozi ya Walukaga [[:en:Blacksmith|omuweesi]], Mpobe omuyizzi, ne Kasanke akanyonyi akatono akamyufu. <ref name=":0" /> <ref>{{Cite web |url=https://talesfromuganda.com/ |title=Archive copy |access-date=2026-01-20 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108220426/https://talesfromuganda.com/ |url-status=dead }}</ref> Engero ensonge endala mu Buganda z'ogera ku Bawakayima, Bawango, Obumyu n'ebisolo ebirala eby'omunsiko era olumu ku lugero olusinga ettutumu lwe lwa Wango ne wakayima. == Laba ne bino == * [[:en:Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]] * [[:en:Busoga|Obwakyabazinga bwa Busoga]] * [[:en:Bunyoro|Obukama bwa Bunyoro]] * [[:en:Ebyevugo|Ebyevugo]], Ebitontome bya Uganda == Ebijuliziddwamu == <references /> {{Uganda topics}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] a3haholfbembwf1hngznme4ubdszh6w Kikomando 0 12570 69026 44758 2026-08-19T18:03:50Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69026 wikitext text/x-wiki   '''Ekikomando''' [[:en:Ugandan_cuisine|mmere mu Uganda]] erimu [[:en:Chapati|chapati]] n’ebijanjaalo. <ref name="Ken Albala">https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780313376276</ref> <ref name="Demand Africa">https://web.archive.org/web/20190606195111/https://www.demandafrica.com/food/check-out-ugandas-most-popular-foods/</ref> Y'eyawukana ku [[:en:Rolex_(food)|rolex]] . Emmere eno yatandikibwawo ku ntandikwa y’emyaka gya 2000. <ref name="Monitor">https://web.archive.org/web/20190606195931/https://www.monitor.co.ug/artsculture/Dining---Recipes/691226-1616912-q17kk4z/index.html</ref> <ref name="Taste Atlas">https://web.archive.org/web/20190606200133/https://www.tasteatlas.com/kikomando </ref> == Ensibuko == Erinnya lino, kikomando, lyayiiyizibwa Omuyimbi Munnayuganda, [[:en:Robert_Kyagulanyi_Ssentamu|Bobi Wine]], eyayimba ku mmere eno mu lumu ku nnyimba ze. <ref name="Monitor">{{Cite web |date=2012-11-11 |title=Kikomando made in Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/artsculture/Dining---Recipes/691226-1616912-q17kk4z/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606195931/https://www.monitor.co.ug/artsculture/Dining---Recipes/691226-1616912-q17kk4z/index.html |archive-date=2019-06-06 |access-date=2019-06-06 |website=Daily Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190606195931/https://www.monitor.co.ug/artsculture/Dining---Recipes/691226-1616912-q17kk4z/index.html "Kikomando made in Uganda"]. ''Daily Monitor''. 2012-11-11. Archived from [https://www.monitor.co.ug/artsculture/Dining---Recipes/691226-1616912-q17kk4z/index.html the original] on 2019-06-06<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-06-06</span></span>.</cite></ref> <ref name="Taste Atlas">{{Cite web |title=Kikomando |url=https://www.tasteatlas.com/kikomando |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606200133/https://www.tasteatlas.com/kikomando |archive-date=2019-06-06 |access-date=2019-06-06 |website=www.tasteatlas.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190606200133/https://www.tasteatlas.com/kikomando "Kikomando"]. ''www.tasteatlas.com''. Archived from [https://www.tasteatlas.com/kikomando the original] on 2019-06-06<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-06-06</span></span>.</cite></ref> Bannayuganda bagamba nti okulya ekikomando kufuula omuntu ow'amaanyi nga [[:en:Arnold_Schwarzenegger|Arnold Schwarzenegger]] mu firimu ye, ''[[:en:Commando_(1985_film)|Commando]]'' . <ref name="Business Insider">https://web.archive.org/web/20190606211338/https://www.businessinsider.com/best-street-food-in-40-countries-2016-1?IR=T</ref> <ref name="Dispatch">https://web.archive.org/web/20190606211520/http://dispatch.ug/2017/12/15/uganda-food-experience-rolex-kikomando/</ref>​​ <ref name="Demand Africa">{{Cite web |date=2018-12-13 |title=Check out Uganda's Most Popular Foods |url=https://www.demandafrica.com/food/check-out-ugandas-most-popular-foods/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606195111/https://www.demandafrica.com/food/check-out-ugandas-most-popular-foods/ |archive-date=2019-06-06 |access-date=2019-06-06 |website=Demand Africa |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20190606195111/https://www.demandafrica.com/food/check-out-ugandas-most-popular-foods/ "Check out Uganda's Most Popular Foods"]. ''Demand Africa''. 2018-12-13. Archived from [https://www.demandafrica.com/food/check-out-ugandas-most-popular-foods/ the original] on 2019-06-06<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-06-06</span></span>.</cite></ref> <ref name="World Travel Guide">https://web.archive.org/web/20190606204423/https://www.worldtravelguide.net/guides/africa/uganda/food-and-drink/</ref> <ref name="Taste Atlas" /> Ekikomando kikolebwa nga basaze Chapati ya Uganda eno ng'eyawukana ne Chapati ya India olw'okuba nti yyo ekolebwa mu nggano ennafu n'ebijanjanjaalo mu kifo ky'enngano enzito. Okwongereza ku bijanjaalo ebisiike, abamu ekikomando bagigattamu Ova, ssupu w'ennyama, gurweevi, enkoko, oba ekibumba. Emmere eno egabulwa mu midaala gy’emmere ey’oku nguudo ne mu bifo ewatundibwa eby’okulya eby’omulembe mu ggwanga. <ref name="Monitor" /> <ref name="Chwezi Traveller">https://web.archive.org/web/20190606205648/https://www.chwezitraveller.com/featured/5-simple-ugandan-snacks-anyone-can-make/</ref> Kikozesebwa nnyo abayizi ba yunivasite olw’ebbeeyi yaakyo eyawansi. <ref name="Campus Bee">https://web.archive.org/web/20190606210524/https://campusbee.ug/lifestyle/kyambogo-university-the-haven-of-cheap-food/</ref> == Era soma == * [[:en:Sombe|Sombe]] * [[:en:Eshabwe|Eshabwe]] * [[:en:Malewa|Malewa]] * [[:en:Firinda|Firinda]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] qyzikjwffq4h0dn2nnyl59aderj3794 Ngeye Clan 0 12603 69063 55895 2026-08-19T22:08:28Z ~2026-45317-11 11623 /* */ truth 69063 wikitext text/x-wiki   [[File:NGEYE_CLAN_Totem.jpg|thumb|Ekibumbe kino kiraga akabonero k’Ekika ky’e Ngeye. Akabiro kasangibwa Mengo mu Kampala.]] '''Ekika ky'e Ngeye''' kye kimu ku bika ebingi ebiri mu Bwakabaka bwa Buganda obuliwo kati. Ngeye kigambo kya [[:en:Luganda|Luganda]] ekitegeeza [[:en:Colobini|Colobus Monkey]]. Omukulembeze w’ekika ky'Engeye aweebewa ekitiibwa kya Kasujja era jjajja Kasujja aliko kati y'Omutaka Kyesimba Kakande Kibirige Sheba<ref>https://buganda.or.ug/clan/ngeye-clan/</ref> .Engeye kyekimu ku bika Kintu bye yasanga nga bigundidde mu [[:en:Buganda_Kingdom|Bwakabaka bwa Buganda]]. Bakazirwendo Ssemandwa ye jjajja w’Ekika ky’e Ngeye. <ref name=":0">{{Cite web |title=Ngeye Clan |url=http://www.buganda.de/page-2/page-3/page/index.html |access-date=2024-02-28 |website=Buganda |language=en |archive-date=2024-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127120457/http://www.buganda.de/page-2/page-3/page/index.html |url-status=dead }}</ref> == Obuvo bwe == [[:en:Kintu|Kintu]] bwe yali amaze okusuula Bemba, teyasobola kutikkirwa ngule ya Kabaka nga talina mukyala ava mu [[:en:Buganda|Buganda]] nga lino lyali tteeka ku ttaka lya Buganda. Oluvannyuma yagenda e Kiwumu, Bumpenje mu Busiro mu maka Bakazirwendo Ssemandwa okumukwasisaako mu bufumbo bwa muwala we omulungi Nambi Nantuttululu. Wadde ng’ekika kyava mu Bakazirwendo, omukulu w’ekika tayongerwako kitiibwa ekyo. Oluvannyuma lw’okugobwa mu Bwakabaka bwa Bunyoro, Omulangira [[:en:Kalemera_Rwaka|Kalemeera]] yagenda ne kojja we Kyesimba mutabani wa Bakazirwendo eyali omukugu mu kujjanjaba omusujja. Yali ajjanjaba Bassekabaka n’abalangira gyebuvuddeko nga y’ensonga lwaki yagenda nabo olw’obukugu bwe mu kuwonya omusujja. <ref name=":0"/> Oluvannyuma lwa Kalemeera okufa, Kyesimba yafuuka omusawo w'omulangira Kimera. Ono era y’omu ku bantu abaamuwerekera okutikkirwa engule mu Buganda ng’ava mu Bwakabaka bwa Bunyoro.Okumanya kwe okungi mu ddagala n’obusobozi bw’okuwonya omusujja, Kimera yamuwa erinnya Kasujja ekitegeeza omusujja n’ekyalo Busujja olw’okujjanjaba obulwadde buno obulungi. Kyesimba yali muganzi eri Kabaka Kimera olw’ebyafaayo ebingi bye baagabana. Taata wa Kyesimba Bakazirwendo bwe yategeera ku mukwano guno, ekika yakikwasa mutabani we nga akabonero k'okusa ekitiibwa mu mukwano gwaabwe. <ref name=":0"/> == Omulimu gw'Ekika == Omulimu omutongole ogw'Ekika ky'e Ngeye gwali gwa kugabira [[:en:Kabaka_of_Buganda|Kabaka]] akulira eby'okufumba eyali ayitibwa [[:en:Ddumba|Ddumba]] n'omusajja avunaanyizibwa ku mazzi ga Kabaka ag'okunywa ayitibwa Kalinda. Ebyembi Kalinda yattibwa Kabaka bwe yafa. Era baawa Kabaka omubumbi w’Obwakabaka ayitibwa Ssedagala eyakola ebiyungu bya Kabaka eby’okufumba. <ref name=":0"/> == Amannya g’abasajja agamanyiddwa ennyo == Kalule, Kibirige, Nnaluswa, Ssebunya, Ssebugenyi, Mugga, Muyingo, Kakande, Buwembo, Kalungi, Kasimbi, Settaala, Kasule, Ggingo, Ssemakalu, Kawooya, Bagenda, Kirumira, Ssebayigga, Kalimbwe, Kabuye, Ggoli, Lutwama, Kajimu, Kirunda, Luyombo, Mpoza, Kattante, Ssenfuka, Kayaye, Nalwasa, Namungo, Majanja, Mukono, Kayiza ,Kalungi, Kabuyaga, Lukenge, Kakande namala manji. == Amannya g’abakyala agamanyiddwa ennyo == Nanfuka, Nakayiza, Nabunnya, Nambajwe, Nambirige, Namugga, Nalukenge, Nakitto, Nakakande, Nabuwembo, Naggayi, Nakabuye, Nakawooya, Nampoza, Nannungi, Nattabi, Nakubulwa, Namazzi, Nakayiza, == Ebikwata ku kika ky'Engeye<ref>https://buganda.or.ug/clan/ngeye-clan/</ref> == {| class="wikitable" | valign="top" |'''Omuziro''': | valign="top" |Ngeye |- | valign="top" |'''Akabbiro''' | valign="top" |Kkunguvvu |- | valign="top" |'''Omukulu w'ekika''' | valign="top" |Kasujja |- | valign="top" |'''Obutaka''' | valign="top" |Bussujja mu Busiro |- | valign="top" |'''Omubala''' | valign="top" |Tatuula..tatuula asuulumba busuulumbi...ttutu ttutu lifumita likyali tto |- | valign="top" |'''Omutaka Kasujja aliko kati ye''' | valign="top" |Kyesimba Kakande Kibirige Sheba |- | valign="top" | '''Oluyimba lw'ekika ky'engeye<ref>https://www.youtube.com/watch?v=aom__TLyBZM&list=RDaom__TLyBZM&start_radio=1</ref>''' | valign="top" | |} == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} a9vd1etrwsfnqedwu981813wdd4euih Lillian Nakate 0 12626 69011 68174 2026-08-19T18:03:44Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69011 wikitext text/x-wiki   '''Lillian Nakate Segujja''' (yazaalibwa 11 Ogwomunaana 1978) ng'amanyiddwa ennyo nga '''Lillian Nakate''', Munnayuganda [[:en:Civil_engineer|yinginiya]] era [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] nga yaliko [[:en:Parliament_of_Uganda|Omubaka wa Paalamenti]] ng'omubaka omukyala akiikirira [[:en:Luweero_District|Disitulikiti y'e Luweero]] mu [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] (2016 okutuuka 2021). <ref>https://ugandaradionetwork.net/story/former-mps-lillian-nakatte-florence-kintu-switch-to-wakiso-constituencies-</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/luweero-to-vote-mp-for-5th-time-in-6-years-1654738</ref> == Obute bwe n'emisomo gye == Nakate yazaalibwa [[:en:Wobulenzi|Wobulenzi]], mu [[:en:Luweero_District|Disitulikiti y'e Luweero]], mu [[:en:Central_Region,_Uganda|kitundu ky'amasekkati]] ga Uganda, nga 11 Ogwomunaana 1978. <ref>https://www.bornglorious.com/person/?pi=44231567</ref>Bazadde be ye mugenzi Francis Segujja ne Annet Segujja. Yasomera mu ssomero lya Wobulenzi Parents' School mu pulayimale. Yagenda mu masomero agawera mu misomo gye egya siniya, omuli Saint John’s Secondary School e Nandere mu Disitulikiti y’e Luweero, Mulusa Academy Secondary School e Wobulenzi, n’amalira mu Luteete Secondary School e [[:en:Bamunanika|Bamunanika]], gye yatuula ebigezo bye ebya [[:en:O‑Level|O-Level]] . Oluvannyuma yaddayo mu Mulusa Academy okusoma [[:en:A-level|A-Level]] .<ref>http://observer.ug/lifestyle-entertainment/politics-has-taught-lillian-nakate-calmness/</ref> Yewandiisa mu ttendekero lya Uganda Polytechnic Kyambogo, oluvannyuma eyafuuka ekitundu ku [[:en:Kyambogo_University|Yunivasite y'e Kyambogo]] gye yasomera dipuloma mu kukuba pulaani z'ebizimbe eya [[:en:Architectural_drawing|Diploma in Architectural Draftsmanship]], n’atikkirwa mu 2000. Mu 2007, yatikkirwa mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], Yunivasite ya gavumenti esinga obunene era enkadde mu Uganda, n’afuna diguli ya mu kuzimba enguudo eya Bachelor of Science (BSc) in Civil Engineering. Diguli eyo yagyongerezaako diguli ey'okubiri ya Master of Science (MSc) mu mulimu gwe gumu, mu yunivasite y’emu, n’atikkirwa mu 2011. Alina ne [[:en:Project_planning|Certificate mu Project Planning and Management]], eyamuweebwa aba ''Institute of Statistics and Applied Economics'' mu Ssettendekero wa Makerere, mu 2008. ''Satifikeeti ye mu by’ensimbi n’okuddukanya bizinensi mu kuzimba enguudo'' yamuweebwa mu 2013, okuva mu [[:en:Multitech_Business_School|Multitech Business School]] mu [[:en:Kampala|Kampala]], Ekibuga ekikulu ekya Uganda.<ref>https://news.mak.ac.ug/wp-content/uploads/2013/01/Makerere-63rd-Graduation-List-Full_0.doc</ref> == Emirimu gye == === Gye yatandikira === Nakate yasooka kukola nga [[:en:Draftsman|omukubi w’ebifaananyi]] era ng'akwasaganya ebiwandiiko mu ofiisi za Tectura International Planners, Architects and Project Managers mu Kampala, Uganda, gye yakolera okumala omwaka gumu, okuva mu 2000 okutuuka mu 2001. Oluvannyuma yakola nga yinginiya ow'okubiri (Assistant Engineering Officer) mu gavumenti eya wakati mu [[:en:Luweero_District|Disitulikiti y'e Luweero]] okumala emyaka etaano, okuva mu 2001 okutuuka mu 2006. Mu 2007, yalondebwa nga yinginiya w'e kibuga (Town Engineer) kya [[:en:Wobulenzi|Wobulenzi Town Council]], n’aweereza mu kifo ekyo okumala emyaka ena egyaddirira. Mu kiseera kye kimu yali aweereza nga Yinginiya ow'ekiseera owa Disitulikiti mu Disitulikiti y’e Luweero. Mu 2011, yaddayo okukola mu bitongole by’obwannannyini nga kalabaalaba w'ebizimbe ebizimbibwa mu kkampuni ya ''Bestway General Contractors'', kkampuni y’ensi yonna ey’okuzimba ng’ekolera ne mu Uganda. Mu 2012, yakyusa n’agenda mu '''Parrot 50 Uganda Limited''', n’akola nga Dayirekita avunaanyizibwa ku by’obuyinginiya, okutuusa mu 2016. Mu kiseera kye kimu yaweereza nga yinginiya ey'ebuzibwako ku by'enguudo mu ''UB Consulting Engineers Limited'', kkampuni enzaaliranwa ekola ku by’okwebuuza ku bayinginiya. === Emirimu gye egy'ebyobufuzi === Mu 2016, Nakate yeegatta ku byobufuzi bya Uganda eby’okulonda bwe yavuganya ku kifo ky’omubaka omukyala owa Disitulikiti y’e Luweero, ku kibiina ky’ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] . Yalondeddwa, n’awangula [[:en:Brenda_Nabukenya|Brenda Nabukenya]] owa [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party (Uganda)]] . <ref>https://ugandaradionetwork.net/story/former-mps-lillian-nakatte-florence-kintu-switch-to-wakiso-constituencies-</ref> Mu Paalamenti ey'ekkumi, Nakate mmemba ku kakiiko ka Paalamenti akakola ku bya ssaayansi ne tekinologiya era ye mumyuka wa ssentebe w'akakiiko ka Paalamenti akavunanyizibwa ku [[:en:Physical_infrastructure|bizimbibwa mu Ggwanga]] . <ref name="One">http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=338</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/luweero-to-vote-mp-for-5th-time-in-6-years-1654738</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Lillian Nakate mufumbo era maama w’abaana basatu, omuli omugogo gw’abalongo, abazaalibwa mu 2007 ne muganda waabwe (Kizza), eyazaalibwa oluvannyuma lw’omwaka gumu. <ref name="Two">https://en.wikipedia.org/wiki/AllAfrica.com</ref> == Laba ne bino == * [[:en:Monica_Azuba_Ntege|Monica Azuba Ntege]] * [[:en:Winnie_Kiiza|Winnie Kiiza]] * [[:en:Ruth_Nankabirwa|Ruth Nankabirwa]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * [http://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Paalamenti ya Uganda] * Lillian Nakate ku mukutu gwa yintaneeti   [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] hgs8z2206c2mdw7kchq95q5y27wqre5 Amon Ashaba Mwiine 0 12667 69037 68133 2026-08-19T18:06:58Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69037 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Amon Ashaba Mwiine''' Munnayuganda mulwanirizi [[:en:Gender|w’ekikula ky’abantu]] era omusomesa mu ssomero ly’abakyala n’ekikula ky’abantu, mu Yunivasite e [[Makerere University, Uganda|Makerere]] . . Yagenda mu Yunivasite ya [[:en:Stellenbosch_University|Stellenbosch,]]<nowiki/>bukiika ddyo bwa Afirika gye yafunira diguli eyookusatu (eby'obulamu bwa'bantu). Mutendesi mu kibiina ekinonyereza ekikula ky'abantu nga balina ebikozesebwa okusobola okukyusa ebyolulimi(GREAT) enkyukakyuka ku nsonga z’ekisajja n’ebyobulimi n’enkola ezikyusa ekikula ky’abantu. <ref>{{Cite web |title=The ILO Participatory Gender Audit {{!}} ITCILO |url=https://www.itcilo.org/resources/ilo-participatory-gender-audit |access-date=2023-02-16 |website=www.itcilo.org |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=GREAT - Transform Your Research |url=https://greatagriculture.org/ |access-date=2023-02-16 |website=GREAT |language=en-US}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Amon Ashaba Mwiine |url=https://gender.cgiar.org/experts/amon-ashaba-mwiine |access-date=2023-02-15 |website=CGIAR Gender Platform |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Amon Ashaba Mwiine – School of Women and Gender Studies |url=https://womenstudies.mak.ac.ug/staff/amon-ashaba-mwiine/ |access-date=2023-02-15 |language=en-US |archive-date=2023-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215182256/https://womenstudies.mak.ac.ug/staff/amon-ashaba-mwiine/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Amon Ashaba Mwiine {{!}} College of Humanities and Social Sciences - Makerere University |url=https://chuss.mak.ac.ug/en/amon-ashaba-mwiine |access-date=2023-02-15 |website=chuss.mak.ac.ug |archive-date=2023-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215182253/https://chuss.mak.ac.ug/en/amon-ashaba-mwiine |url-status=dead }}</ref> [[:en:Research_fellow|Munonyereza omugenyi]] mu [[:en:Institute_of_Development_Studies|kitongole ekinonyereza ku nkulakulana]](IDS), [[:en:University_of_Sussex|yunivasite ye Sussex]] (2022). Alina emyaka essatu egya CHUSS/ [[:en:Andrew_W._Mellon_Foundation|MELLON mu ttendekero ly'ebyobuntu bulamu nesayansi w'embeera z'abantu,]] Yunivasite e Makerere okutuuka ku kujjukira n'enkola y'obuntu bulamu nesayansi w'embeera z'abantu (2022-2024). okunonyereza kwe kukwata ku basajja,obufumbo n'okujjukira era mu (2019-2021) olukungana lwa Mellon lwawagirwa omusingi gwa [[:en:Andrew_W._Mellon_Foundation|Andrew W. Mellon]] . Mu kiseera kino ye mubalirizi w’ebitabo by’ekikula ky’abantu omukakafu okuva mu [[Lisangá lya Bikólo bya Molɔ́ngɔ́|kibiina ky’Amawanga Amagatte]] mu kwekennenya okussa mu nkola ekikula ky’abantu mu nkola z’ebitongole, okwegezaamu, n’okuyingira mu nsonga. Ebitabo bye gye buvuddeko mulimu Mwiine, AA et al. (2023) ''Okusumulula Okudda emabega mu Lugendo lw'okussaawo amateeka ku misango gy'okwegatta mu Uganda'' . <ref>{{Cite web |last=benoi |date=2023-01-19 |title=Countering gender backlash in Uganda's infamous Sexual Offences Bill |url=https://counteringbacklash.org/countering-gender-backlash-in-ugandas-infamous-sexual-offences-bill/ |access-date=2023-02-15 |website=Countering Backlash |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Unravelling Backlash in the Journey of Legislating Sexual Offences in Uganda |url=https://www.ids.ac.uk/publications/unravelling-backlash-in-the-journey-of-legislating-sexual-offences-in-uganda/ |access-date=2023-02-15 |website=Institute of Development Studies |language=en-GB}}</ref> == Ensibuko n’obuyigirize == Amon Ashaba Mwiine yazaalibwa mu 1981, yakola era n’amaliriza [[:en:Bachelor's_degree|diguli eyasooka]] mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite e Makerere]], BA (sayansi w'embeera z'abantu) n’afuna [[:en:British_undergraduate_degree_classification|diguli eyekifo ekisooka]] , ngakulembeza mu kunonyereza ku kikula ky'abantu nasembyayo enzirukanya y'embeera zaabwe okuva mu 2001 okutuuka mu 2004. <ref name=":0"/> <ref name=":1">{{Cite web |title=Mwiine Amon {{!}} Stellenbosch University - Academia.edu |url=https://sun.academia.edu/MwiineAmon/CurriculumVitae |access-date=2023-02-15 |website=sun.academia.edu}}</ref> Yafuna Satifikeeti mu kutendekebwa mu kunoonyereza n'okuwandiika mu kitongole ekinonyereza kunsonga enkulu, Kampala mu 2006. Era yakola n’okutendekebwa mu [[:en:United_Nations_Development_Programme|nteekateeka y’ekibiina ky’amawanga amagatte]] ey’enkulaakulana mu kubala ebitabo by’ekikula ky’abantu okwetabamu Master of Art mu misomo gy’ekikula ky’abantu. (Ekitundu ky’okunoonyereza: Okuzimba n’okuddamu okuzimba endagamuntu y’ekikula ky’abantu mu bisulo by’abayizi okwetoloola Yunivasite e Makerere) okuva mu 2010 okutuuka mu 2011. <ref name=":1"/> Alina diguli eyookusatu (PhD) (eby'obulamu bw'abantu) okuva mu Yunivasite ye [[:en:Stellenbosch_University|Stellenbosch]] , South Africa. Pulojekiti ye eya PhD yanoonyereza ku kifaananyi kya ‘bannantameggwa abasajja’ - abasajja aboogera ku nsonga z’ekikula ky’abantu nga kirabika bali ku lw’abakyala - mu nkola z’amateeka. Mu kiseera kino musomesa mu ssomero ly’abakyala n’ekikula ky’abantu mu yunivasite e Makerere. <ref>{{Cite web |title=KAB Graduate Seminar Series: Guest Lecture(Dr. Amon Ashaba Mwiine) on Feminist research - Kabale University Events |url=https://events.kab.ac.ug/kab_event/kab-graduate-seminar-series-guest-lecturedr-amon-ashaba-mwiine-on-feminist-research/ |access-date=2023-02-15 |website=events.kab.ac.ug}}</ref> <ref name=":1"/> {| class="wikitable" |Yunivasite e Makerere, UGA | BA (Hons), 2004. Omuwandiisi w’ebitabo | Sayansi w’embeera z'abantu | |- | Ekifo ekikola ku kunoonyereza okusookerwako (CBR) . | Cert, 2006. Omuwandiisi w’ebitabo | Obukugu mu kunoonyereza n’okuwandiika oluvannyuma lw’okusoma diguli | |- | Yunivasite y’e Oldenburg mu Bugirimaani | 2010 | Okussa mu nkola okunoonyereza ku by’okusenguka (IMMIS) . | |} == Omulimu == === Omulimu gw’okusoma === Mu gw'okubiri 2012, yayambako mu kubala ebitabo by’ekikula ky’abantu (participatory Gender Audit) mu [[:en:Ministry_of_Finance,_Planning_and_Economic_Development_(Uganda)|Minisitule y’okuteekateeka eby’ensimbi n’enkulaakulana y’ebyenfuna]], [[:en:Politics_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda]]. Okuva mu mugulansigo okutuuka mu Kafumuulampawu 2012, yayambako mu kubala ebitabo by’ekikula ky’abantu (participatory Gender Audit) okwa Minisitule ya Gavumenti ez’ebitundu, [[:en:Government_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda]] . Mu mwezi gwa Kafumuulampawu 2012, yayambako mu kubala ebitabo by’ekikula ky’abantu okwetabamu mu kibiina kya [[:en:Forum_for_African_Women_Educationalists|Forum for African Women Educationalists]] – Uganda Chapter (FAWEU). Mu Ssebaaseka 2012 yeetaba mu [[:en:Formulation|kuteekawo]] ensoma y’embalirira y’obwenkanya [[:en:Gender_equality|mu kikula ky’abantu]] ne minisitule y’ebyensimbi, enteekateeka n’enkulaakulana y’ebyenfuna. Mu Muwakanya 2012, yalondebwa okuba omusomesa omuyambi, Essomero ly'abakyala n'ekikula ky'abantu, [[Makerere University, Uganda|Makerere University]]. Mu Mutunda 2012, yali mukwanaganya w’okubala ebitabo by’ekikula ky’abantu okwetaba mu [[:en:United_Nations_Development_Programme|nteekateeka y’ekibiina ky’amawanga amagatte ey’enkulaakulana]] (UNDP – Uganda). <ref>{{Cite web |last=Uganda |first=Fawe |title=Fawe Uganda |url=https://faweuganda.org/}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Uganda National Web Portal |url=https://www.gou.go.ug/ |access-date=2023-02-15 |website=www.gou.go.ug}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2016-06-23 |title=Home - Ministry of Local Government |url=https://molg.go.ug/ |access-date=2023-02-15 |language=en-US}}</ref> Okuva mu Gatonya okutuuka mu Mukutulansanja 2013, yakola [[:en:Facilitator|ng’omulungamya]] mu kubala ebitabo by’ekikula ky’abantu [[:en:Public_participation_(decision_making)|(participatory]] Gender Audit) mu Minisitule y’ebyenjigiriza n’emizannyo mu Uganda. === Pulojekiti z’okunoonyereza === Mukulukusabitungotungo – Ntevu 2013 Ku ttiimu Okukola ensoma y’ekikula ky’abantu n’enkulaakulana ne [[Minisitule evunaanyizibwa ku by'Ekikula Ky'abantu, Emirimu N'enkulakulanya y'Embeera z'Abantu mu Uganda|Minisitule y’ekikula ky’abantu, abakozi n’enkulaakulana y’embeera z’abantu]] · Mutunda 2013 – 2014; Pulojekiti [[:en:Comparative_research|y’okunoonyereza okugeraageranya]] ku kikula ky’abantu eri The Effective States and Inclusive Development (ESID); omukago gw’ensi yonna ogw’okunoonyereza ogussibwamu ssente okuva mu kitongole [[:en:Department_for_International_Development|kya gavumenti ya Bungereza]] [[:en:Department_for_International_Development|ekikola ku nkulaakulana y’ensi yonna]] era nga gutegekebwa [[:en:University_of_Manchester|Yunivasite y’e Manchester]] mu Bungereza ne Center for Basic Research – Uganda· Ssebaaseka 2013 – Ntenvu 2013, [[:en:Researcher_(disambiguation)|Omunoonyereza]] ku [[:en:Islamic_State|Isis]] – pulojekiti ya WICCE ku Making a Difference:Towards Women ' s Substantive Engagement in Parliament and [[:en:Local_Council_(Uganda)|Local Council]] Decision Making in Uganda· Musenene 2012 – Ssebaaseka 2013, National Study to inform the Okuddamu okwetegereza enteekateeka y’eggwanga ey’okusomesa abawala mu Uganda · Muzigo 2012 – Muzigo 2013; Omunoonyereza ku Uganda ku myaka 50 egy’Ameefuga; Okugaziya amaloboozi ga bannansi, CBR· Okujaguza [[:en:Citizenship|Obutuuze]] obukola. 2012, Ekikula ky'abantu n'enkyukakyuka y'obudde, Disitulikiti z'e Mbale ne Sembabule· 2010 – 2012 Obumanyirivu bw’obwavu n’ensonyi mu mbeera z’obuwangwa ez’enjawulo, okunoonyereza [[:en:Multiculturalism|okukwata ku buwangwa obw’enjawulo]] okwasaganyizibwa [[:en:University_of_Oxford|Oxford University ·]] 2011, kwetaba mu kunoonyereza okwakolebwa mu ggwanga lyonna ku kulwanirira Enkola y’Ebyenjigiriza ku Lubuto lw’Essomero n’Okuva mu Masomero mu Uganda· 2011; Ekikula ky’abantu n’enkyukakyuka y’obudde: Okukebera ebikosa n’obukodyo bw’okukendeeza n’okutuukagana [[:en:Climate_change|n’enkyukakyuka y’obudde]] mu Uganda. Ntenvu 2010 okutuuka kati; okukolagana n'e kitongole ekivunanyizibwa ku nkola y'ekikula ky'abantu ku mbeera y’okwekenneenya ettaka ly’ekikula ky’abantu mu [[:en:Public_university|Yunivasite za Gavumenti]] e Kyambogo, Mbarara, Busitema ne Gulu. <ref>{{Cite web |title=University of Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/ |access-date=2023-02-15 |website=www.ox.ac.uk}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The University of Manchester |url=https://www.manchester.ac.uk/ |access-date=2023-02-15 |website=www.manchester.ac.uk}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ministry of Gender Labour & Social Development – Empower Citizens to Maximize their Individual & Collective Potential |url=https://mglsd.go.ug/ |access-date=2023-02-15 |language=en-US}}</ref> == Ebitabo ebifulumizibwa == === Ebitabo essuula === Ahikire, J., ne Mwiine, A. (2019) nga bano. Ebirowoozo ebivuganya, okukwataganya ebisikiriza: Ebyobufuzi by’etteeka lya Uganda erikwata ku butabanguko mu maka (2010). Mu S. Nazneen, S. Hickey, & S. Eleni (Eds.), Okuteesa ku bwenkanya mu kikula ky’abantu mu bugwanjuba bw’ensi yonna: Ebyobufuzi by’enkola y’obutabanguko mu maka (pp. 67–87) ekyafulumizibwa London & New York City: Routledge. <ref>{{Cite journal |last=Amon |first=Mwiine |date=2019-01-01 |title=Contesting ideas, aligning incentives The politics of Uganda's Domestic Violence Act (2010 |url=https://www.academia.edu/38692577}}</ref> Mwiine, A., & Bantebya-Kyobuhendo, abawandiisi b’ebitabo. (2015) (2015) nga bano. Obwavu "ekisiikirize" ekitalabika era ekitayawukana: Ebifumiitiriza okuva mu mawulire n'abalungi mu byalo Uganda. Mu E. Chase & Bantebya-Kyomuhendo (Eds.), ''Obwavu n’okuswala: Ebituuse ku nsi yonna'' (pp.&nbsp;205–217) mu bitundu by’eggwanga eby’enjawulo. Oxford: Ekitongole ky’amawulire [[:en:University_of_Oxford|ekya Yunivasite y’e Oxford]] . <ref>{{Cite journal |last=Caplan |first=Mary |date=2016-01-01 |title=Review of Poverty and Shame: Global Expereinces. Elaine Chase & Grace Bantebya-Kyomuhendo (Eds.). Reviewed by Mary A. Caplan |url=https://scholarworks.wmich.edu/jssw/vol43/iss1/12 |journal=The Journal of Sociology & Social Welfare |volume=43 |issue=1 |doi=10.15453/0191-5096.4004 |issn=0191-5096}}</ref> == Ebijulizo == == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://womenstudies.mak.ac.ug/ Omukutu gwa Yunivasite y'e Makerere essomero lyabakyala nekikula ky'omuntu] * [https://web.archive.org/web/20230215182253/https://chuss.mak.ac.ug/en/amon-ashaba-mwiine Omukutu gwa Yunivasite e Makerere ettendekero ly'obuntu bulamu nesayansi w'embeera z'abantu] omukutu gwa minisitule [https://www.education.go.ug/ y'ebyenjigiriza n'emizannyo] * [https://molg.go.ug/ Minisitule ya Gavumenti z’ebitundu] * [https://www.finance.go.ug/ Minisitule y’ebyensimbi okuteekateeka n’okutumbula ebyenfuna] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 5lypxhhe7hy8i3jhxpu77ucuoqa7x41 Joseph Mugisha 0 12668 69014 68078 2026-08-19T18:03:45Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69014 wikitext text/x-wiki '''Joseph YT Mugisha''' munnayuganda mu kubala (mukugu mu kubala ebiramu), [[:en:Academician|musomesa]] era [[:en:Academic_administrator|omuddukanya weby’ensoma .]] Mu kiseera kino [[:en:Professor|pulofeesa]] [[Ekibalangulo|w’okubala]] era [[:en:Principal_(academia)|omukulu]] w’ettendekero lya Sayansi w’obutonde, <ref>{{Cite web |last=Talemwa |first=Moses |title=Mak honours its long-serving professors |url=http://www.observer.ug/education/85-education/20705-mak-honours-its-long-serving-professors |access-date=2016-06-28 |website=www.observer.ug |archive-date=2016-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816053416/http://www.observer.ug/education/85-education/20705-mak-honours-its-long-serving-professors |url-status=dead }}</ref> konsitituwensi mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite e Makerere]]. Makerere yunivasite y'esinga obukadde mu Uganda. == Ensibuko n’obuyigirize == Yazaalibwa mu 1960 mu [[Bushenyi (disitulikit)|disitulikiti y'e Bushenyi]] [[:en:Western_Region,_Uganda|mu bugwanjuba bwa Uganda]] . Puloofesa Mugisha yafuna diguli eya PhD mu Bio-mathematics mu 2000 okuva mu yunivasite e Makerere. Ekyo nga tekinnatuuka yaweebwa diguli eyookubiri (Masters of Science(Bio-mathematics)) mu 1992 ne Bachelors of Science mu by’enjigiriza okuva mu yunivasite e Makerere. Yasomera mu siniya e Mbarara; ne Masheruka Primary School ku by’enjigiriza eby’omusingi. == Omulimu == Nga tannalondebwa ng’omukulu w'ettendekero lya ssayansi w'obutonde(CONAS), yaliko akulira ekitongole kya Sayansi okuva mu 2009 okutuuka mu 2010, mu kifo kino mwe yakulembera enkola y’okukyusa ekitongole kino okukifuula ettendekero. Ekifo ekikulu yasooka kubeera mu buvunaanyizibwa bw’okukola (2010 okutuuka mu 2011) nga tannalondebwa mu ngeri ey’amaanyi mu 2012. Abaddeko ng’omumyuka wa Cansala (academic affairs) ku yunivasite e Makerere. <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=J.Y T Mugisha CV 2016 |url=http://math.mak.ac.ug/images/CV%20FOR%20JYT%20MUGISHA_2016R.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160813093343/http://math.mak.ac.ug/images/CV%20FOR%20JYT%20MUGISHA_2016R.pdf |archive-date=13 August 2016 |access-date=28 May 2016 |website=Department of Mathematics College of Natural Sciences |publisher=Makerere University}}</ref> Mugisha yeegatta ku yunivasite e Makerere ng[[:en:Teaching_assistant|’omuyambi w’omusomesa]] mu 1987, n’ayimusibwa mu mitendera n’atuuka ku bwa pulofeesa mu 2008. Aweerezza ne yunivasite mu mirimu egy’enjawulo egy’obukulembeze n’okuddukanya emirimu; akola nga dayirekita mu ttendekero lya ssaayansi wa Kompyuta - Yunivasite e Makerere okuva mu Muwakanya okutuuka mu Ntenvu 2003; omumyuka wa dayirekita ettendekero lya ssayansi wa Kompyuta - Makerere University okuva mu 2003 okutuuka mu Muwakanya 2005. Era mmemba mu lukiiko lwa Makerere University Senate, nga kino kye kibiina ekisinga okusalawo mu by’ensoma mu yunivasite eno; alondeddwa ku bubondo n’obukiiko obuwerako mu yunivasite. <ref>{{Cite web |title=Makerere University elects vice chancellor search committee |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/-/2466686/1373618/-/format/xhtml/-/jaf8eo/-/index.html |access-date=2016-06-28}}</ref> Mugisha asomesezza emisomo ku mutendera gwa diguli eyookubiri n'esooka. Alabiridde n’okubuulirira abayizi abasoba mu 40 ku mutendera gwa diguli (byombi PhD ne MSc) mu kitundu kino. Munoonyereza era mukebezi mu nsi yonna ng’alina akakwate ak’amaanyi ne yunivasite eziwerako mu Buvanjuba, Amasekkati n’Obukiikaddyo bwa Afirika. Abaddeko ng’omukenkufu w’ebitabo by’ensi yonna ebiwerako nga Ssayansi w'ebiramu mu kubala(''Mathematical Biosciences)'', ekitabo kya ssayansi eky'obikaddyo(''Southern Journal of Sciences)'', ssayansi w'ebiramu mu kubala n'obwa yinginiya, ''Okubala ebikozesebwa n’okwekenneenya'', okugezesa obutonde bwensi(''Ecological Modeling)'', ''Computers and Mathematics with Application'', ''Computational and Applied Mathematics'', ''Mathematical and Computer Modeling'', n’ebirala. Mugisha mmemba eyatandikawo era nga ye pulezidenti w’ekibiina kya African Society for Bio-mathematics mu kiseera kino okuva mu 2009. Abadde mmemba w’ekibiina ekigatta ababala ekya Amerika, Ugandan Mathematical Society, Ugandan Biometric Society era nga munne w’ekitongole kya Uganda National Academy of Sciences [UNAS]. Mugisha afulumizibwa nnyo mu biwandiiko ebisoba mu 50 mu International Journals. <ref name="Kajunguri 673–696">{{Cite journal |last=Kajunguri |first=Damian |last2=Hargrove |first2=John W. |last3=Ouifki |first3=Rachid |last4=Mugisha |first4=J. Y. T. |last5=Coleman |first5=Paul G. |last6=Welburn |first6=Susan C. |date=2014-03-01 |title=Modelling the use of insecticide-treated cattle to control tsetse and Trypanosoma brucei rhodesiense in a multi-host population |journal=Bulletin of Mathematical Biology |volume=76 |issue=3 |pages=673–696 |doi=10.1007/s11538-014-9938-6 |issn=1522-9602 |pmid=24584715}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Switkes |first=J. |last2=Nannyonga |first2=B. |last3=Mugisha |first3=J. Y. T. |last4=Nakakawa |first4=J. |date=2016-01-01 |title=A mathematical model for Crimean-Congo haemorrhagic fever: tick-borne dynamics with conferred host immunity |journal=Journal of Biological Dynamics |volume=10 |issue=1 |pages=59–70 |bibcode=2016JBioD..10...59S |doi=10.1080/17513758.2015.1102976 |issn=1751-3766 |pmid=26550705 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Professor Michael Shaw - University of Reading |url=https://www.reading.ac.uk/apd/staff/m-w-shaw.aspx |access-date=2016-06-29 |website=www.reading.ac.uk}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Monteiro Gomes |first=Luiz Flavio Autran |last2=Colcher |first2=Raul |last3=Wolcott |first3=Peter |last4=Herrera-Viedma |first4=Enrique |last5=Shi |first5=Yong |last6=Gamukama |first6=E. A. |last7=Larsson |first7=A. |last8=Popov |first8=O. |last9=Mugisha |first9=J. Y. T. |date=2015-01-01 |title=3rd International Conference on Information Technology and Quantitative Management, ITQM 2015The Decision Model for the Internet Services in the Context of Development |journal=Procedia Computer Science |volume=55 |pages=622–631 |doi=10.1016/j.procs.2015.07.053 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Joseph Mugisha - Google Scholar Citations |url=https://scholar.google.com/citations?user=IiVx9AQAAAAJ&hl=en |access-date=2016-06-29 |website=scholar.google.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Makerere University - Department of Mathematics |url=https://www.researchgate.net/institution/Makerere_University/department/Department_of_Mathematics/publications |access-date=2016-06-29 |website=www.researchgate.net}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Nannyonga |first=B. |last2=Mugisha |first2=J. Y. T. |last3=Luboobi |first3=L. S. |date=2013-06-01 |title=Evaluating the effectiveness of DDT house spraying in persistent and re-emerging malaria |url=https://www.researchgate.net/publication/257803640 |journal=Afrika Matematika |volume=24 |issue=2 |pages=209–221 |doi=10.1007/s13370-011-0053-7 |issn=1012-9405}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Ddumba |first=H. |last2=Mugisha |first2=J. Y. T. |last3=Gonsalves |first3=J. W. |last4=Kerley |first4=G. I. H. |date=2012-05-15 |title=The role of predator fertility and prey threshold bounds on the global and local dynamics of a predator–prey model with a prey out-flux dilution effect |journal=Applied Mathematics and Computation |volume=218 |issue=18 |pages=9169–9186 |doi=10.1016/j.amc.2012.02.074}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Role of HIV Positive Immigrants and Dual Protection in a Co-Infection of Malaria and HIV/AIDS 1 Introduction |url=http://scholar.googleusercontent.com/scholar?q=cache:4kphij3-YQMJ:scholar.google.com/+Mugisha+J.Y.T+2011+&amp;hl=en&amp;as_sdt=0,5 |access-date=2016-06-29 |website=scholar.googleusercontent.com}}</ref> Ategese wamu, yeetabye era ng’akwanaganya mu nkuŋŋaana ez’enjawulo, emisomo n’emboozi mu ggwanga n’ensi yonna. Mmemba wa [https://kyu.ac.ug/university-council/ Kyambogo University Council], <ref name=":0">{{Cite web |title=University Council |url=https://kyu.ac.ug/university-council/ |access-date=2021-02-08 |website=Kyambogo University |language=en-US}}</ref> era mmemba ku lukiiko olufuzi olwa Uganda National Council for Science and Technology <ref>{{Cite journal |last=Lee |first=Sun Young |last2=Park |first2=Sung Bum |last3=Kim |first3=Young Eun |last4=Yoo |first4=Hee Min |last5=Hong |first5=Jongki |last6=Choi |first6=Kyoung-Jin |last7=Kim |first7=Ki Young |last8=Kang |first8=Dukjin |date=2019-11-14 |title=iTRAQ-Based Quantitative Proteomic Comparison of 2D and 3D Adipocyte Cell Models Co-cultured with Macrophages Using Online 2D-nanoLC-ESI-MS/MS |journal=Scientific Reports |volume=9 |issue=1 |page=16746 |bibcode=2019NatSR...916746L |doi=10.1038/s41598-019-53196-0 |issn=2045-2322 |pmc=6856061 |pmid=31727937 |doi-access=free}}</ref> council. <ref name=":0" /> == Ebijulizo == [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 7fy49q9i15h9saq7ltyr6j323fqz708 Prosperous Nankindu Kavuma 0 12803 69074 68117 2026-08-20T06:51:27Z Ssemmanda will 3837 fixed links 69074 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''Prosperous Nankindu Kavuma''' musomesa, munoonyereza, era muwandiisi. <ref name=":04">{{Cite web |date=1 April 2025 |title=department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url=https://fah.kyu.ac.ug/departments/department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url-status=dead |website=fah.kyu.ac.ug}}</ref> Yaliko minisita w'embeera z'abantu ne ofiisi ya Nnaabagereka mu [[Buganda|Bwakabaka bwa Buganda]] . <ref>{{Cite web |date=2023-08-02 |title=Kabaka Mutebi reshuffles cabinet |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kabaka-mutebi-reshuffles-cabinet-4323846 |access-date=2025-04-01 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-08-02 |title=Kabaka Mutebi reshuffles cabinet |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kabaka-mutebi-reshuffles-cabinet-4323846 |access-date=2025-04-01 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuvo bwe n'okusoma == Alina PhD mu byennimi okuva ku [[:en:University_of_the_Western_Cape|University of Western Cape,]] South Africa, diguli eyookubiri mu Language and Literature Education okuva ku [[Makerere University, Uganda|Makerere yunivasite]], [[Yuganda|Uganda]] ne diguli esooka eya Bachelor of Arts in Education okuva ku Makerere yunivasite, Uganda. <ref name=":23">{{Cite web |title=Cv Prosperous 2017 |url=https://www.scribd.com/document/807222284/Cv-Prosperous-2017 |access-date=2025-04-01 |website=Scribd |language=en}}</ref> <ref name=":03">{{Cite web |date=1 April 2025 |title=department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url=https://fah.kyu.ac.ug/departments/department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url-status=dead |website=fah.kyu.ac.ug}}</ref> [[:en:Advanced_Level|Siniya eyoomukaaga]] yagituulita ku St. Joseph's SS Kakindu ate nga [[:en:Ordinary_Level|siniya eyookuna]] yagituulira ku Mityana SS Namukozi e [[:en:Mityana|Mityana]], Uganda.<ref name=":22">{{Cite web |title=Cv Prosperous 2017 |url=https://www.scribd.com/document/807222284/Cv-Prosperous-2017 |access-date=2025-04-01 |website=Scribd |language=en}}</ref> == Emirimu == Wakati wa 2019 ne 2023 Nankindu yaliko minisita mu kabineeti y'[[:en:Kingdom_of_Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]] avunaanyizibwa ku mbeera z'abantu ne ofiisi ya [[:en:Nnaabagereka_of_Buganda|Nnaabagereka]]. Bwe yali tannalondebwa mu kifo ekyo, okuva mu 2016 okutuuka mu 2019, yaliko Minisita omubeezi ow'ebyenjigiriza.<ref name=":05">{{Cite web |date=1 April 2025 |title=department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url=https://fah.kyu.ac.ug/departments/department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url-status=dead |website=fah.kyu.ac.ug}}</ref> <ref name=":12">{{Cite web |date=8 August 2023 |title=New Vision – Latest News |url=https://www.newvision.co.ug/category/amawulire/dr-prosperous-nankindu-akwasizza-cotlida-naka-BUK_139303 |access-date=2025-04-01 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> <ref>{{Cite web |title=bugandauk.com – Oweek. Nankindu hands office to the new minister |url=https://bugandauk.com/en/news/buganda-news/oweek-nankindu-hands-office-to-the-new-minister |access-date=2025-04-01 |website=bugandauk.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=You always set the pace –Owek. Dr.Prosperous Nankindu – Buganda Royal Institute |url=https://bribte.ac.ug/2022/04/22/you-always-set-the-pace-owek-dr-prosperous-nankindu/ |access-date=2025-04-01 |language=en-US |archive-date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411014711/https://bribte.ac.ug/2022/04/22/you-always-set-the-pace-owek-dr-prosperous-nankindu/ |url-status=dead }}</ref>​ <ref name=":0">{{Cite web |date=1 April 2025 |title=department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url=https://fah.kyu.ac.ug/departments/department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url-status=dead |website=fah.kyu.ac.ug}}</ref> Atuuka ku bukiiko obw'enjawulo era mmemba ku bukiiko obw'ekikugu nga [[:en:British_Association_for_International_and_Comparative_Education|British Association for International and Comparative Education]] (BAICE) n'aka [[:en:International_Literacy_Association|International Literacy Association]] (ILA).<ref name=":02">{{Cite web |date=1 April 2025 |title=department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url=https://fah.kyu.ac.ug/departments/department-of-languages-communication/dr-prosperous-nankindu-phd/ |url-status=dead |website=fah.kyu.ac.ug}}</ref> Yali musomesa mu [[Yunivasite y'e Kyambogo|Kyambogo yunivasite]], omusomesa ow’ekikugu mu University of Western Cape mu bbanguliro ly'ebyennini, muyambi w’omusomesa avunaanyizibwa ku kusomesa abasomesa Kyambogo Yunivasite . Yasomesaako ku SOS Hermann Gmeinner Schools Kakiri, ku pulayimale ne siniya, ne ku Bombo Army Secondary School e Bombo. <ref name=":24">{{Cite web |title=Cv Prosperous 2017 |url=https://www.scribd.com/document/807222284/Cv-Prosperous-2017 |access-date=2025-04-01 |website=Scribd |language=en}}</ref> == By'awandiise == * {{Cite journal |last=Oosterom |first=Marjoke |last2=Namuggala |first2=Victoria |last3=Nankindu |first3=Prosperous |date=2023 |title=Workplace sexual harassment as a feature of precarious work in Uganda's agro-processing factories: "Mince your words and watch yourself" |journal=Development Policy Review |volume=41 |issue=4 |doi=10.1111/dpr.12695 |issn=0950-6764}} * Institute of Development Studies; Oosterom, Marjoke; Huq, Lopita; Namuggala, Victoria Flavia; Nazneen, Sohela; Nankindu, Prosperous; Sultan, Maheen; Sultana, Asifa; Azim, Firdous (7 June 2022). The Gendered Price of Precarity: Voicing and Challenging Workplace Sexual Harassment (Report). doi:10.19088/ids.2022.030 == Laba ne == * [[Cotilda Nakate Kikomeko]] * [[Joyce Nabbosa Ssebugwawo|Joyce Nabbosa Ssebugwawo omusajja omulala]] * [[Sylvia Nagginda|Nnabagereka Sylvia owa Buganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] rofpi27x0k66pvsm3gmmr1biugiejm9 Allan Enyou 0 12867 69066 65329 2026-08-19T22:39:28Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 69066 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Allan Enyou''' (yazaalibwa 24 Ogwekkumineebiri 2003) Munnayuganda [[Omupiira ogw'ebigere|omuzannyi w'omupiira]] era azannyira mu ttiimu ye Spain eya [[:en:Tercera_Federación|Tercera Federación]] eya Leganés B. == Obuto bwe == Enyou yazannya omupiira gw'abato ne [[Maroons FC]].<ref>{{cite web |last=King |first=Moses |date=July 12, 2022 |title=KCCA FC sign S4 student |url=https://www.pulse.ug/sports/football/kcca-fc-sign-s4-student/00egrzd |work=Pulse}}</ref> Oluvannyuma yazannya ne ttiimu ya [[Kampala Capital City Authority FC]] U20, n'abayamba okuwangula empaka za Cambiasso ne Rainbow U-20 ezategekebwa e Tanzania.<ref>{{cite web |date=March 1, 2023 |title=Uganda Defender Allan Enyou joins Spanish side |url=https://sports.mag.ug/2023/03/01/uganda-defender-allan-enyou-joins-spanish-side/ |work=Sports Mag |access-date=April 4, 2026 |archive-date=May 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240508013801/https://sports.mag.ug/2023/03/01/uganda-defender-allan-enyou-joins-spanish-side/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=February 2, 2023 |title=Allan Enyou: KCCA FC Budding Youngster Permanently Joins Elite Falcons In UAE |url=https://dribblersportz.com/2023/02/allan-enyou-kcca-fc-budding-youngster-permanently-joins-elite-falcons-in-uae/ |website=Dribbler Sports |access-date=April 4, 2026 |archive-date=October 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010153113/https://dribblersportz.com/2023/02/allan-enyou-kcca-fc-budding-youngster-permanently-joins-elite-falcons-in-uae/ |url-status=dead }}</ref> == Omulimu gwa kiraabu == Mu Gwomusanvu 2022, yakola endagaano ne ttiimu ya [[:en:Uganda_Premier_League|Uganda Premier League]] eya [[Kampala Capital City Authority FC]] (KCCA) ku ndagaano ya myaka etaano.<ref>{{Cite web |last=Magero |first=Moses |date=July 12, 2022 |title=New Signing: Teenager Allan Enyou puts pen to paper until 2027 |url=https://www.kccafc.co.ug/new-signing-teenager-allan-enyou-puts-pen-to-paper-until-2027/ |website=[[Kampala Capital City Authority FC]] |access-date=April 4, 2026 |archive-date=October 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010153121/https://www.kccafc.co.ug/new-signing-teenager-allan-enyou-puts-pen-to-paper-until-2027/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Nassali |first=Sandrah |date=July 13, 2022 |title=KCCA unveil teenager Allan Enyou |url=https://thetowerpost.com/2022/07/13/kcca-unveil-teenager-allan-enyou/ |website=The Tower Post}}</ref> Mu Gwomwenda gwa 2022, yawolwa mu kiraabu y'ekibinja ekyokusatu ekya [[:en:UAE_Third_Division_League|UAE Third Division League]] eya [[:en:Elite_Falcons_FC|Elite Falcons FC]], ng'alina eky'okugula.<ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |date=22 September 2022 |title=KCCA confirms loaning three teenagers abroad |url=https://kawowo.com/2022/09/22/kcca-confirms-loaning-three-teenagers-abroad/ |website=[[Kawowo Sports]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Magero |first=Moses |date=September 21, 2022 |title=Loan transfers: Teenagers Mwanje and Enyou to UAE, Juma to Spain |url=https://www.kccafc.co.ug/loan-transfers-teenagers-mwanje-and-enyou-to-uae-juma-to-spain/ |website=[[Kampala Capital City Authority FC]] |access-date=April 4, 2026 |archive-date=April 13, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413123413/https://www.kccafc.co.ug/loan-transfers-teenagers-mwanje-and-enyou-to-uae-juma-to-spain/ |url-status=dead }}</ref> Mu Gwokubiri 2023, yeegatta ku Elite Falcons ku ndagaano ey’enkalakkalira, n’akola endagaano ya myaka etaano.<ref>{{Cite web |last=Magero |first=Moses |date=February 2, 2023 |title=Transfer: Teenager Allan Enyou Joins Elite Falcons in UAE |url=https://www.kccafc.co.ug/transfer-teenager-allan-enyou-joins-elite-falcons-in-uae/ |website=[[Kampala Capital City Authority FC]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Odeke |first=Raphael |date=February 2, 2023 |title=Transfers: Allan Enyou joins UAE club from KCCA in permanent move |url=https://thetouchlinesports.com/transfers-allan-enyou-joins-uae-club-from-kcca-in-permanent-move/ |website=The Touchline Sports}}</ref> Wabula ku nkomerero y'omwezi ogwo, yakyuka n'agenda mu ttiimu ya Spain [[:en:CD_Leganés_B|eya CD Leganés B]] mu mutendera ogw'okuna ogwa Segunda Federación .<ref>{{Cite web |date=27 February 2023 |title=El Leganés 'B' incorpora a Allan Enyou para su defensa |trans-title=Leganés 'B' incorporates Allan Enyou for its defense |url=https://www.cdleganes.com/noticias/el-leganes-b-incorpora-a-allan-enyou-para-su-defensa |website=[[CD Leganés]] |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kiyaga |first=Shafic |date=27 February 2023 |title=Former KCCA defender Enyou nets move to Leganes |url=https://www.pulsesports.ug/football/story/former-kcca-defender-enyou-nets-move-to-leganes-2023022713544240682 |website=Pulse Sports |access-date=4 April 2026 |archive-date=7 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807164435/https://www.pulsesports.ug/football/story/former-kcca-defender-enyou-nets-move-to-leganes-2023022713544240682 |url-status=dead }}</ref> Mu Gwomusanvu 2023, yawolwa mu [[:en:SK_Super_Nova|SK Super Nova]] mu mpaka za Latvia ez'omutendera ogusooka [[:en:Latvian_Higher_League|ogwa Virslīga]]<ref>{{Cite web |date=July 20, 2023 |title=Pastiprinām sastāvu: uzreiz pieci jauni leģionāri |trans-title=We are strengthening the squad: five new legionnaires at once! |url=https://supernova.lv/pastiprinam-sastavu-uzreiz-pieci-jauni-legionari/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073251/https://supernova.lv/pastiprinam-sastavu-uzreiz-pieci-jauni-legionari/ |archive-date=September 28, 2023 |website=[[SK Super Nova]] |language=lv}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 7, 2024 |title=Vancouver FC sign Ugandan defender Allan Enyou |url=https://canpl.ca/article/vancouver-fc-sign-ugandan-defender-allan-enyou |website=[[Canadian Premier League]]}}</ref> Mu Gwokutaano 2024, yeegatta ku kiraabu ya [[:en:Canadian_Premier_League|Vancouver FC]] [[:en:Canadian_Premier_League|eya Premier eya Canada]] ku bbanja omwaka mulamba.<ref>{{Cite web |date=May 6, 2024 |title=The Eagles bring international defender Allan Enyou to Vancouver |url=https://vancouverfc.canpl.ca/article/the-eagles-bring-international-defender-allan-enyou-to-vancouver |website=[[Vancouver FC]] |access-date=April 4, 2026 |archive-date=May 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507210638/https://vancouverfc.canpl.ca/article/the-eagles-bring-international-defender-allan-enyou-to-vancouver |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vallejo |first=Felipe |date=7 May 2024 |title=Vancouver FC Loans In Ugandan International Allan Enyou |url=https://northerntribune.ca/vancouver-fc-allan-enyou-loan/ |website=Northern Tribune}}</ref> Mu 2025, looni ye yayongezebwayo sizoni eyookubiri.<ref>{{Cite web |date=February 20, 2025 |title=Vancouver FC bring back Allan Enyou on loan through 2025 |url=https://vancouverfc.canpl.ca/article/6476 |website=[[Vancouver FC]] |access-date=April 4, 2026 |archive-date=March 15, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250315200247/https://vancouverfc.canpl.ca/article/6476 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vallejo |first=Felipe |date=February 20, 2025 |title=Vancouver FC Announces Return Of Allan Enyou for 2025 |url=https://northerntribune.ca/vancouver-fc-allan-enyou-loan-2025/ |website=Northern Tribune}}</ref> == Omulimu gw’ensi yonna == Mu Gwoluberyeberye 2023, Enyou yalondebwa mu nkambi esooka mu [[:en:Uganda_national_under-20_football_team|ttiimu ya Uganda U20]].<ref>{{Cite web |last=King |first=Moses |date=January 13, 2023 |title=The 7 professionals in U20 team including Tottenham and Rangers FC stars |url=https://www.pulse.ug/sports/other-sports/the-7-professionals-in-u20-team-including-tottenham-and-rangers-fc-stars/yksbqh9 |website=Pulse}}</ref> Yatuumibwa erinnya mu nkambi endala omwezi ogwaddako. <ref>{{Cite web |last=Mabuka |first=Dennis |date=February 15, 2023 |title=BYyekwaso summons Uganda U20 squad for All Africa Games |url=https://en.africatopsports.com/2024/02/15/byekwaso-summons-uganda-u20-squad-for-all-africa-games/ |website=Africa Top Sports}}</ref> Mu Gwokutaano 2023, yayitibwa okwegatta ku [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu ya Uganda ey’abakulu]] omulundi gwe ogwasooka, mu nkambi esooka.<ref>{{Cite web |last=Ssenoga |first=Shafik |date=May 26, 2023 |title=Cranes squad summoned ahead of AFCON qualifier against Algeria |url=https://www.newvision.co.ug/category/sports/cranes-squad-summoned-ahead-of-afcon-qualifie-NV_161194 |website=[[New Vision]]}}</ref> == Ebibalo by’emirimu == {{updated|22 October 2025}}<ref>{{soccerway|allan-enyou/907627}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" ! rowspan="2" |Kiraabu ! rowspan="2" | Ebiro ! colspan="3" | Liigi ! colspan="2" | Ekikopo ky'Awaka ! colspan="2" | Lala ! colspan="2" | Okugatta |- ! Okugabanya ! Apps ! Goolo ! Apps ! Goolo ! Apps ! Goolo ! Apps ! Goolo |- | Leganés B. 1999 | 2022–23 | Ekibiina kya Segunda Federación | 1. 1. | 0. | colspan="2" | – | colspan="2" | – | 1. 1. | 0. |- | Super Nova (ebbanja) . | 2023. 2023 | Virslīga nga bwe kiri | 10. | 0. | 0. | 0. | colspan="2" | – | 10. | 0. |- | rowspan="3" | Vancouver FC (ebbanja) | 2024 | rowspan="2" | Liigi ya Canada eya Premier | 23. | 0. | 0. | 0. | colspan="2" | – | 23. | 0. |- | 2025 | 23. | 0. | 4. 4. | 0. | colspan="2" | – | 27. | 0. |- ! colspan="2" | '''Okugatta''' ! 46. Ebikwata ku nsonga eno ! 0. ! 4. 4. ! 0. ! 0. ! 0. ! 50 ! 0. |- ! colspan="3" | '''Omugatte gw’emirimu''' ! 57 ! 0. ! 4. 4. ! 0. ! 0. ! 0. ! 61 ! 0. |} == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannayuganda abasambi b′omupiira abasajja]] 9rc070lz28xo1inln92kaum06gonuap Yunivasite y’ensi yonna eya Metropolitan 0 12890 69118 47449 2026-08-20T07:50:44Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69118 wikitext text/x-wiki '''Metropolitan International University''' (MIU) yunivasite y'obwannannyini etali ya ddiini eriko layisinsi era ekkirizibwa <ref>{{Cite web |last=Joeme |date=2019-01-01 |title=List of Courses Offered at Metropolitan International University, MIU: 2020/2021 |url=https://www.eafinder.com/ug/list-of-courses-offered-at-metropolitan-international-university-miu-2020-2021/ |access-date=2020-07-14 |website=Explore the Best of East Africa |language=en-US}}</ref> olukiiko lw'[[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ensi yonna ku lw'emisomo egyawagulu]] (UNCHE) mu [[Yuganda|Uganda]]. MIU esangibwa [[Kisoro]] mu South Western Uganda era erina kampasi eyookubiri mu [[Kampala]], Namungoona ku poloti 281 ku luguudo lw’e Nakibinge. == Okulambika okutwaliza awamu == MIU yatandikibwawo ku nkomerero ya 2017 Bannayuganda ab’obwannannyini nga balina layisinsi okukola nga yunivasite, ng’esomesa Diploma, diguli esooka n'eyookubiri. <ref>{{Cite web |title=Course List |url=https://miu.ac.ug/course-list/ |access-date=2020-07-14 |website=MIU |language=en-US |archive-date=2020-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714210758/https://miu.ac.ug/course-list/ |url-status=dead }}</ref> Mu kiseera kino eri mu kifo kya 33 <ref>{{Cite web |date=21 November 2019 |title=Metropolitan International University: Ranking 2020, Acceptance Rate, Tuition |url=https://edurank.org/uni/metropolitan-international-university/ |access-date=2020-07-15 |website=EduRank.org - Discover university rankings by location |language=en-US}}</ref> mu Uganda era nga Yunivasite esinga obulungi mu Kisoro. Nga 25 ogw'okubiri mu mwaka gwa 2022, yatuuza omukolo gwayo ogw’okuna ogw’amatikkira ku ttendekero ekkulu nga omugatte gw’abayizi 1323 batikkirwa engule n’ebisaanyizo eby’enjawulo ku mitendera gya diguli, dipuloma, satifikeeti. Omukolo guno gwakubirizibwa Cansala wa yunivasite Philemon Mateke ng’ali wamu n’omumyuka we Arineitwe Julius. Omugenyi ow’ekitiibwa eyali omumyuka wa ssaabaminisita asoose era minisita avunaanyizibwa ku nsonga z’obuvanjuba bwa Afirika Rebecca Alitwala Kadaga ng’ali wamu ne minisita w’eggwanga ow’ensonga z’abavubuka n’abaana Sarah Mateke Nyirabashitsi. Yunivasite eno erina olukiiko olufuzi, olw'abakulu ba yunivasite n’olwa yunivasite olulabirira emirimu gyonna egya yunivasite. Mu kiseera kino Cansala ye Dr Philemon [https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=447 Mateke] [https://www.independent.co.ug/tag/philemon-mateke/ ate] omumyuka wa Cansala ye Dr Julius Arinaitwe. <ref>{{Cite web |last=Musa |first=Elisha |date=2020-05-15 |title=Metropolitan International University (MIU) Courses, Fees |url=https://mopawa.com/metropolitan-international-university-miu-courses-fees/ |access-date=2021-09-03 |website=2021 MoPawa |language=en-US |archive-date=2021-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210903081009/https://mopawa.com/metropolitan-international-university-miu-courses-fees/ |url-status=dead }}</ref> == Abasomesa == Okuva mu mwaka gwa 2019 Yunivasite ya Metropolitan ekola pulogulaamu zino wammanga: === Ekitongole ky’ebyenjigiriza n’eby’obuntubulamu === {| class="wikitable" |Bachelors of Arts nga balina Ebyenjigiriza | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu Sayansi [[:en:Education|n’Ebyenjigiriza]] | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu sayansi mu by’okutunda | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu by’obusuubuzi | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu nkolagana y’ensi yonna & Diplomatic Studies | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu by’emirimu gy’obulamu n’okuddukanya embeera z’abantu | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu [[:en:Journalism|by’amawulire]] n’okusoma emikutu gy’amawulire | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu by'enjigiriza(Primary/Secondary) . | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu by’okuddukanya emirimu gya gavumenti n’okuddukanya emirimu | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu [[:en:Tourism|by'obulambuzi]] n'okuddukanya wooteeri | Emyaka 3 |- | Dipuloma mu by’enjigiriza-Siniya | Emyaka 2 |- | Dipuloma mu by'enjigiriza(DES/DEP) Mu buweereza bwokka | Emyaka 2 |} === Ekitongole kya Sayansi ne Tekinologiya === Ensibuko: <ref>{{Cite web |title=Science and Technology |url=https://miu.ac.ug/basic-science-and-ict/ |access-date=2020-07-15 |website=MIU |language=en-US |archive-date=2020-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201123751/https://miu.ac.ug/basic-science-and-ict/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |diguli esooka mu tekinologiya w’amawulire (BIT) . | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu Sayansi wa Kompyuta (BCS) . | Emyaka 3 |- | diguli esooka mu by'obusuubuzi (BBC) | Emyaka 3 |- | Diguli mu by’okuddukanya bizinensi z’ebyobulimi | Emyaka 3 |- | Diguli mu by’obulimi n’obuyiiya mu byalo | Emyaka 3 |- | Dipulooma mu tekinologiya w’amawulire (DIT) . | Emyaka 2 |- | Dipulooma mu Sayansi wa Kompyuta (DCS) . | Emyaka 2 |- | Dipulooma mu by’obusuubuzi (DBC) . | Emyaka 2 |- | Dipuloma mu biwandiiko n’okutereka ebyafaayo Akaiiko k'abakulu | Emyaka 2 |- | Dipuloma mu by'obulimi & . Obuyiiya mu byalo | Emyaka 2 |- | Satifikeeti y’ebyenjigiriza ebya waggulu | Omwaka 1 |} === Ekitongole kya Sayansi w’okuddukanya bizinensi n’okuddukanya emirimu === {| class="wikitable" |Bachelor of Bachelor mu by’obusuubuzi | Emyaka 3 |- | Diguli ya Sayansi mu by’okutunda | Emyaka 3 |- | Diguli mu by’obusuubuzi | Emyaka 3 |- | Diguli mu by’ensimbi mu bbanka n’ebyensimbi | Emyaka 3 |- | Diguli mu by’okubala ebitabo n’ebyensimbi | Emyaka 3 |- | Diguli mu by’okugula ebintu n’okuddukanya emirimu | Emyaka 3 |- | Diguli mu by’okuddukanya abakozi | Emyaka 3 |- | Dipuloma mu nzirukanya y’emirimu gy’abantu | Emyaka 2 |- | Diguli mu by’okugula ebintu n’okuddukanya emirimu | |- | Diguli mu by’obulambuzi n’okuddukanya wooteeri | |- | Bachelor of Science mu kubala ebitabo n’ebyensimbi | |} === Enteekateeka z’okusoma oluvannyuma lw’okutikkirwa === {| class="wikitable" |Master mu by’okuddukanya emirimu | Emyaka 2 |- | Master of Science mu tekinologiya w’amawulire | Emyaka 2 |- | Master mu by’enjigiriza | Emyaka 2 |- | Master mu by’okuddukanya emirimu gya gavumenti | Emyaka 2 |} === Ebibaddewo gye buvuddeko === MIU yatuuza amatikkira gaayo agasooka <ref>{{Cite web |last=Joeme |date=2019-02-08 |title=Metropolitan International University, MIU 1st Graduation List - 2019 |url=https://www.eafinder.com/ug/metropolitan-international-university-miu-1st-graduation-list-2019/ |access-date=2020-07-14 |website=Explore the Best of East Africa |language=en-US |archive-date=2020-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714160108/https://www.eafinder.com/ug/metropolitan-international-university-miu-1st-graduation-list-2019/ |url-status=dead }}</ref> mu nga 21 February 2019 mu Munisipaali y’e [[Kisoro]] era okuva olwo ebadde n’omukolo omulala gumu ogw’okutikkira. == Laba ne == * [[:en:List_of_universities_in_Uganda|Olukalala lwa Yunivasite mu Uganda]] * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] {{Reflist}} [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] irjobnlvm3vcfnspszat589bwp7ck4w Trinity College Nabbingo 0 12937 69038 68638 2026-08-19T18:06:58Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69038 wikitext text/x-wiki '''Trinity College Nabbingo''' ( '''TRICONA''' ) ssomero ly'akisulo nga ly'abawala bokka nga liva ku Siniya essooka okutuuka ku Siniya eyoomukaaga nga lisangibwa mu makati ga Uganda. == Ekifo == Essomero lino lisangibwa ku kasozi ku kyalo [[Nabbingo]], mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y’e Wakiso]], kilomita 20 (mailo 12), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obugwanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene, okuva ku [[Kampala-Masaka Road|luguudo lwa Kampala-Masaka]].<ref>{{Cite web |last=Globefeed.com |date=17 June 2016 |title=Distance between Kampala Road, Kampala, Central Region, Uganda and Trinity College Nabbingo, Busiro, Central Region, Uganda |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20Road%2C%20Kampala%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda&toplace=Trinity%20College%20Nabbingo%2C%20Busiro%2C%20Central%20Region%2C%20Uganda%2C&dt1=ChIJCacTwgW5fRcRPuJJw9VOeWU&dt2=ChIJi23igbCjfRcRYSsVLpvqm1w |access-date=17 June 2016 |publisher=Globefeed.com}}</ref> == Ebyafaayo == TRICONA yatandikibwawo mu 1942 aba [[White Fathers]] nga balina akakwate ku [[Roman Catholic Church]]. Emyaka 36 emabega [[Kampala|,]] ekibiina ky’eddiini kye kimu kyali kyatandikawo [[St. Mary's College Kisubi|St.Mary's College Kisubi]] nga lino lyali lya balenzi bokka abali mu Siniya nga lisangibwa ku luguudo lwa [[Kampala]]-[[Entebbe]]. TRICONA yatandikibwawo, oluvannyuma lw'okukizuula nti okusoma kw’abawala Abakatoliki mu siniya kwali kwetaagibwa. Ebigendererwa byali bya kufulumya bakyala basomye "abalina empisa", "aboogi mu bwongo", "abasobola okukwatagana n'abantu n'emibiri emiramu olwo basobole okuweereza Katonda n'ensi yaabwe. Mu ntandikwa, enzirukanya y’essomero lino yali wansi w'ekibiina kya [[Missionary Sisters of Our Lady of Africa]] (White Sisters), oluvannyuma, mu 1960 ne bakikwasa Canoness Sisters of St. Augustine.<ref>{{Cite web |last=Ssenkaaba |first=Stephen |date=14 July 2007 |title=Nabbingo Savours 65-Year-Old Fruit |url=http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211175100/http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |archive-date=11 February 2015 |access-date=21 July 2014 |publisher=[[New Vision]]}}</ref> == Abayizi abaaliwo abamanyiddwa == Abakyala ab’enjawulo abaasomera ku Trinity College Nabbingo kuliko bano:<ref>{{Cite web |last=Ssenkaaba |first=Stephen |date=14 July 2007 |title=Partial List of Notable TRICONA Alumni |url=http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211175100/http://www.newvision.co.ug/D/9/35/576022 |archive-date=11 February 2015 |access-date=21 July 2014 |publisher=[[New Vision]]}}</ref> * [[Namirembe Bitamazire]] – eyali [[Minister of Education|Minisita w’ebyenjigiriza]] mu Uganda, 2005–2011 * [[Syda Bbumba]] – eyali Minisita w’ensonga z’ekikula ky’abantu n’embeera z’abantu mu Uganda, 2011–2012 * Dominica Dipio – Omusisita, omuzannyi wa firimu, omuwandiisi; pulofeesa wa Litulica ne Firimu mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] * [[Joanita Kawalya]] – omuyiiya era omuyimbi mu kibiina kya [[Afrigo Band]] * [[Laeticia Kikonyogo]] – omumyuka w’omulamuzi wa Uganda, 2003–2010 * [[Jacqueline Mbabazi]] – omusomesa era munnabyabufuzi; mukyala w'eyali [[Prime minister|ssaabaminisita]] [[Amama Mbabazi]] ; ssentebe w’ekibiina ky’abakyala [[National Resistance Movement|ekya National Resistance Movement]] * [[Maria Musoke]] – omukugu mu by’amawulire era omukugu mu by’ensoma; omukyala Munnayuganda eyasooka okufuna diguli eyookusatu mu by'amawulire ; omumyuka w’omumyuka wa Ccansala avunaanyizibwa ku nsonga z'ebyensomamu [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]], 2018–2023 * [[Hope Mwesigye]] – eyali Minisita w’ebyobulimi, obulunzi n’obuvubi mu Uganda, 2009–2011 * Margaret Nakatudde Nsereko – omusomesa era omuddukanya emirimu; omulayiki munnayuganda eyasooka okufuuka omukulu w’essomero lino; yaweereza 1971–1987<ref>{{Cite web |last=Mazinga |first=Mathias |date=16 March 2013 |title=Nakatudde, Nabbingo's First Ugandan Headmistress |url=http://www.newvision.co.ug/news/640691-nakatudde-nabbingo-s-first-ugandan-h-m.html |access-date=21 July 2014}}</ref> * [[Mary Karooro Okurut|Mary Karoro Okurut]] – Minisita wa kabineti avunaanyizibwa ku mirimu egy’enjawulo mu ofiisi ya Ssaabaminisita, okutandika ne 2016; yalondebwa ng'omukyala omubaka wa Palamenti mu [[Bushenyi (disitulikit)|Disitulikiti y’e Bushenyi]], 2005–2021 * [[Bernadette Olowo]] – omukyala eyasooka okukkirizibwa ng’omubaka mu [[Holy See]] mu myaka egisukka mu 900 bwe yalondebwa mu 1975 * [[Judith Tukahirwa]] – omukugu mu by’obutonde bw’ensi, omukugu mu kubuulirira ku mazzi n’obuyonjo, era akulira enzirukanya y’emirimu; amyuka akulira ekitongole kya [[Kampala Capital City Authority]]<ref>{{Cite web |last=Brian Mayanja |first=and Juliet Waiswa |date=15 December 2012 |title=Musisi's Deputy Speaks Out on Graft, Disputes |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1311428/musisi-deputy-speaks-graft-disputes |access-date=17 June 2016}}</ref> == Laba ne == * [[Ebyenjigiriza mu Uganda]] * [[Essaza Ekkulu erya Kampala (Eklezia Katolika)|Essaza ekkulu mu Kampala mu Roman Catholic]] * [[Roman Catholicism in Uganda|Obukatoliki bwa Roma mu Uganda]] * [[St. Mary's College Kisubi|Ettendekero lya St. Mary's College Kisubi]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebibijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20130818040456/http://trinitycollegenabbingo.ac.ug/ Omuko gw'awaka] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] gwpdrgvy896nkgfvcrw8slkrc5agi4i Robert Maseruka 0 12942 69136 68187 2026-08-20T08:22:31Z Ssebuufu 9882 Ntaddemu Databox 69136 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' yazaalibwa nga 20.2.2000. Ono Munnayuganda era nga munnabyabufuzi nga ye mukulembeza w'abayizi ow'omulundi ogwa 89 mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'obuyigirize bwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka e Nakisunga mu [[:en:Mukono_District|Disitulikiti y’e Mukono]] . <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Omukululo gw’ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] 442fen85ek327y8g49u5p6qr3arkmq0 69137 69136 2026-08-20T08:23:14Z Ssebuufu 9882 /* Obuto n'obuyigirize bwe */ 69137 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' yazaalibwa nga 20.2.2000. Ono Munnayuganda era nga munnabyabufuzi nga ye mukulembeza w'abayizi ow'omulundi ogwa 89 mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka e Nakisunga mu [[:en:Mukono_District|Disitulikiti y’e Mukono]] . <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Omukululo gw’ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] d9pzmkix3hyid1v1adj0zb6ga5m9url 69138 69137 2026-08-20T08:24:02Z Ssebuufu 9882 69138 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) Ono Munnayuganda era nga munnabyabufuzi nga ye mukulembeza w'abayizi ow'omulundi ogwa 89 mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka e Nakisunga mu [[:en:Mukono_District|Disitulikiti y’e Mukono]] . <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Omukululo gw’ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] mmyxf3xaka8e61ps39ljqqlia3eegyv 69139 69138 2026-08-20T08:26:51Z Ssebuufu 9882 69139 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi Munnayuganda era nga nga ye mukulembeza w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda okuva 2023 okutuuka 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka e Nakisunga mu [[:en:Mukono_District|Disitulikiti y’e Mukono]] . <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Omukululo gw’ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] dio5fhcoit9b6pqfl21kp917o3rl30x 69140 69139 2026-08-20T08:27:42Z Ssebuufu 9882 69140 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi Munnayuganda era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka e Nakisunga mu [[:en:Mukono_District|Disitulikiti y’e Mukono]] . <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Omukululo gw’ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] ndr0bdgqi5smh12pfcb3ztib9jl2ef0 69141 69140 2026-08-20T08:30:07Z Ssebuufu 9882 /* Obuto n'okusoma kwe */ 69141 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi Munnayuganda era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka e Nakisunga mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]] . <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Omukululo gw’ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] iybd555rzve3c9lcimp0z8jy532j03l 69142 69141 2026-08-20T08:31:45Z Ssebuufu 9882 /* Obuto n'okusoma kwe */ 69142 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi Munnayuganda era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka e Nakisunga mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]]. <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Omukululo gw’ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] bo2sirfpggmlr0t3rdg7g941ko4ys9r 69143 69142 2026-08-20T08:42:49Z Ssebuufu 9882 /* Omukululo gw’ebyobufuzi */ 69143 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi Munnayuganda era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka e Nakisunga mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]]. <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Emirimu gy'ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] imlf8a9wzzxxzz1nhsgrw3monco83n9 69144 69143 2026-08-20T08:45:19Z Ssebuufu 9882 /* Ebiwandiiko ebijuliziddwa */ 69144 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi Munnayuganda era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka e Nakisunga mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]]. <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Emirimu gy'ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] 929uj9uqkd28b3i1x7e89mn029mi28w 69145 69144 2026-08-20T08:58:51Z Ssebuufu 9882 /* Obuto n'okusoma kwe */ 69145 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi Munnayuganda era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka ab'ekyalo Namuyenje ,omuluka gwe Namuyenje mu Ggombolola y'e Nakisunga mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]]. <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Emirimu gy'ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] 6nbveui8sqiwo3bfu0pel2zl1ymsbl2 69146 69145 2026-08-20T09:00:27Z Ssebuufu 9882 /* Obuto n'okusoma kwe */ 69146 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi Munnayuganda era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka ab'ekyalo Namuyenje ,omuluka gwe Namuyenje mu Ggombolola y'e Nakisunga mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]]. <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Emirimu gy'ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] muzqg31wxvwv8z35v4yxm2hcvko4xzh 69147 69146 2026-08-20T09:02:18Z Ssebuufu 9882 69147 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Robert Maseruka''' (yazaalibwa nga 20 Ogwokubiri 2000) munnabyabufuzi Munnayuganda era nga ye mukulembeze w'abayizi ba [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ow'e kinaana mwomwenda (89th) okuva 2023 okutuuka 2024. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Maseruka yazaalibwa Simon Ssettuba ne Joseline Nanfuka ab'ekyalo Namuyenje ,omuluka gwe Namuyenje mu Ggombolola y'e Nakisunga mu [[Mukono (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mukono]]. <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> Yazaalibwa mu maka g’abaana bataano era ye mwana owookusatu.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emisomo yagitandikira mu Kireka Hill Infant School gye yamalira ekibiina eky'omusanvu. Bwe yali eyo, yaweereza nga omukulembeze w'abayizi mu kibiina eky'omukaaga ne eky'omusanvu okuva mu mwaka gwa 2012 okutuuka mu 2013. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yeegatta ku ssomero lya Bugema Adventist Secondary School ne Wellstar Bright Secondary School, Mukono okukakalabya [[:en:Secondary_education|emisomo gya siniya]] . Ku ssomero lya Wellstar Bright Secondary School, gyeyagenda okukakalabya emisomo gya siniya egyawaggulu (A' level) okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu 2018, yaddamu okuweereza nga omukulu w'abayizi mu ssomero eryo. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma, mu mwaka gwa 2020, yeegatta ku [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] n’afuna diguli mu by’amawulire n’empuliziganya. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == === Emirimu gy'ebyobufuzi === Maseruka yeyali omukulembeze w’ekibiina ky’ebyamawulire n’empuliziganya mu yunivasite y’e Makerere okuva mu 2020 okutuuka mu 2023. Mu 2022, yalondebwa ku lukiiko olufuzi olw'ekinaana mu munaana Makerere University Guild nga kansala akikirira olukiiko luno mu ssomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya. Era nga yali sipiika wa Nsibirwa Hall. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2023, yavuganya ku bwa pulezidenti wa guild era n’awagirwa ekibiina ki [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] oluvannyuma lwa Margaret Nattabi eyali aweereddwa bendera y’ekibiina kino okuggyibwa mulwokaano. <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere students to vote for guild leaders on Friday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/makerere-students-to-vote-for-guild-leaders-on-friday-4197986 |access-date=2026-01-27 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-13 |title=Makerere University guild elections set for Friday |url=https://www.independent.co.ug/makerere-university-guild-elections-set-for-friday/ |access-date=2026-01-27 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Yalondebwa okubeera Pulezidenti wa [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] Guild ow'omulundi ogwa 89 ekifo kye yalimu okutuuka mu 2024. <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-14 |title=Maseruka wins Makerere guild race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/maseruka-wins-makerere-guild-race-4199816 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’emisomo gye mu yunivasite y’e Makerere mu mwaka gwa 2024, yalondebwa okuba omuwandiisi wa disitulikiti y’e Mukono mu kibiina kya [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] (NUP). <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu 2024, yakwatibwa olw’okwetaba mu kwekalakasa okwali kugendereddwamu okulwanyisa obuli bw'enguzi nga batambuza ebigere okugenda mu Palamenti era ono yali wamu n’abavubuka abalala nga bagenderera okufuna okuddibwamu okuva mu gavumenti kunsasaanya ey'ensimbi y'omuwi womusolo. <ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Jacobs Seaman |title=Former Makerere guild boss granted bail |url=https://nilepost.co.ug/news/209442/former-makerere-guild-boss-granted-bail |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Mu 2025, yavuganya mu kamyufu ka [[:en:National_Unity_Platform|National Unity Platform]] ku kifo ky'omubaka wa Palamenti e Mukono South n'avaayo ng'omuwanguzi, era naweebwa tikiti y'ekibiina. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sseryazi |first=Herbert |title=NUP Faces Backlash in Mukono South Over Controversial Maseruka Endorsement |url=https://nilepost.co.ug/news/277457/nup-faces-backlash-in-mukono-south-over-controversial-maseruka-endorsement |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Mukono South Race Heats Up as Three Candidates Take Lead : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-mukono-south-race-heats-up-as-three-candidates-take-lead |access-date=2026-01-25 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssebugwawo |first=Sulaiman |title=NUP Embraces Young Leaders as Fresh Faces Secure Parliamentary Tickets |url=https://nilepost.co.ug/politics/291076/nup-embraces-young-leaders-as-fresh-faces-secure-parliamentary-tickets |access-date=2026-01-25 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Maseruka yalondebwa mu [[:en:2026_Ugandan_general_election|kulonda okwabonna mu 2026]] nga omubaka wa Palamenti ya Mukono South mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri okuva mu mwaka gwa 2026 okutuuka mu 2031. Ono yavuganya ne banne abalala 10 okwali n’oyo aliyo kati, Fred Kayondo nga ono ye mubaka wa Palamenti ya Mukono South mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu. <ref name=":0">{{Cite web |date=2026-01-24 |title=Robert Maseruka: Mukono South’s youngest MP-elect |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/robert-maseruka-mukono-south-s-youngest-mp-elect-5337472 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2026-01-22 |title=Robert Maseruka, youngest MP elect talks aspirations in politics, love |url=https://www.pulse.ug/story/robert-maseruka-youngest-mp-elect-talks-aspirations-in-politics-love-2026012207002108838 |access-date=2026-01-25 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-01-20 |title=NUP sweeps all parliamentary seats in Mukono amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nup-sweeps-all-parliamentary-seats-in-mukono-amid-chaos-5332088 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Okulwanirira ebyenjigiriza == Mu mwaka gwa 2023, yakulemberamu kawefube gwe yatuuma, Save a Makererean, nga ono yagendererwamu okusonda ensimbi ziyambeko ku abayizi abalemererwa okufuna ebisale by’okusoma bamalirize emisomo gyabwe ku yunivasite. <ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Tuition crisis: Mak guild launches campaign to support students |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tuition-crisis-mak-guild-launches-campaign-to-support-students-4396914 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=Mak students start fees fundraising drive |url=https://www.independent.co.ug/mak-students-start-fees-fundraising-drive/ |access-date=2026-01-25 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Maseruka ono ng’ali wamu ne Edrine Wafula, omukulembeze w'abayizi ku yunivasite y’e Kyambongo, mu mwezi ogw'okutaano mu mwaka gwa 2023 baawa ekitongole ekivunaanyizibwa [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|ku by’enjigiriza ekya National Council for Higher Education]] (NCHE) nsalessale wabbanga lya wiiki bbiri okukkiriza amasomo gonna agaali galangiriddwa nti gaggwaako mu budde obwo. <ref>{{Cite web |date=2023-05-24 |title=Student leaders give NCHE, varsities two-week ultimatum |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/student-leaders-give-nche-varsities-two-week-ultimatum-4245198 |access-date=2026-01-25 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Ivan_Bwowe|Ivan Bwowe]] * [[Sarah Kagingo]] * [[:en:Biddemu_Bazil_Mwotta|Biddemu Bazil Mwotta]] == Ebiwandiiko ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] 0ww9cvf5f3st4ptf62xym9h7khzve4t Frank Bulira Kabinga 0 12964 69028 61289 2026-08-19T18:03:50Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69028 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Frank Bulira Kabinga''' (yazaalibwa mu 1982) MunnaUganda musomesa era munnabyabufuzi . Yavuganya ku bwapulezidenti bw'ekibiina kya Revolutionary People's Party (RPP) mu [[Akalulu ka Uganda aka 2026|kulonda kwa bonna okwaliwo mu Uganda 2026]] .Yalondebwa mu butongole akakiiko k'ebyokulonda mu Uganda mu Gwomwenda 2025 era n'akuba kampeyini ku musingi ogwali gusobozesa okubeerawo kwa federo. . <ref name=":0">{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Who is Presidential Candidate Frank Bulira? |url=https://thetorchuganda.com/2025/09/25/who-is-presidential-candidate-frank-bulira/ |access-date=2025-12-03 |website=The Torch Uganda |language=en-US}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Who are candidates Bobi, Muntu, Munyagwa, Bulira? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/who-are-candidates-bobi-muntu-munyagwa-bulira--5205390 |access-date=2025-12-03 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obutobwe nokusoma kwe == Kabinga yazaalibwa mu 1982 mu Kasubi mu Divizoni y'e Rubaga, n'akulira mu [[Luweero (disitulikit)|Disitulikiti y'e Luweero]] . Pulayimale yagimalira mu Kasubi Church of Uganda Primary mu 1999, oluvannyuma n’agenda mu Mengo Senior School ne Old Kampala Secondary School okusoma siniya eyokuna. Yatikkirwa mu [[Yunivasite y'e Kyambogo|Yunivasite y’e Kyambogo]] mu 2005 ela n’akola ng’omusomesa wa siniya. <ref name=":1">{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Who are candidates Bobi, Muntu, Munyagwa, Bulira? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/who-are-candidates-bobi-muntu-munyagwa-bulira--5205390 |access-date=2025-12-03 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/who-are-candidates-bobi-muntu-munyagwa-bulira--5205390 "Who are candidates Bobi, Muntu, Munyagwa, Bulira?"]. ''Monitor''. 2025-09-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-12-03</span></span>.</cite></ref> == Omulimu gw’ebyobufuzi == Bulira okusooka okwenyigira mu byobufuzi mwalimu okukola n’ekibiina kya Uganda Federal Democratic Organization (UFDO) <ref name=":4">{{Cite web |last=Naimanye |first=Andrew Victor Mawanda |title=Kabinga Promises Gigantic Surprise in Uganda’s 2026 Presidential Race |url=https://nilepost.co.ug/news/289942/kabinga-promises-gigantic-surprise-in-ugandas-2026-presidential-race |access-date=2025-12-03 |website=Nilepost News |language=en}}</ref>, gye yeetaba mu kukungaanya abavubuka n’okubunyisa amawulire ebikwata ku nnongoosereza mu nfuga. <ref>{{Cite web |last=Kato |first=Chris |date=2025-09-25 |title=Frank Bulira Kabinga: A New Hope in Uganda’s Presidential Race |url=https://ugandatoday.co.ug/frank-bulira-kabinga-a-new-hope-in-ugandas-presidential-race/ |access-date=2025-12-03 |website=ugandatoday.co.ug |language=en-GB}}</ref> Yakwata obukulembeze bwa UFDO oluvannyuma lw'okufa kwa Aggrey Kiyingi . <ref name=":4" /> Oluvannyuma Bulira yeegatta ku RPP era n'asituka mu ggwanga lyonna ng'omukwasi wa bendera ya RPP mu kuvuganya ku bwapulezidenti mu 2026. Ono y’omu ku beesimbyewo ku bwapulezidenti munaana abakkirizibwa mu butongole [[Akakiiko Akavunaanyizibwa ku By'okulonda mu Uganda|akakiiko k’ebyokulonda]] mu kiseera ky’okusunsulwamu ku nkomerero yo mwezogwomwenda, 2025. <ref>{{Cite web |last=Kizza |first=Joseph |date=2025-09-24 |title=News: Eight candidates to vie for Uganda's presidency in 2026 |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/eight-candidates-to-vie-for-ugandas-presidenc-NV_219174 |access-date=2025-12-03 |website=New Vision}}</ref> == Ebujuliziddwa == * Ebyobufuzi bya Uganda * [[Akalulu ka Uganda aka 2026]] [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] djke7byasbicgkvpcmnccgtw4ugj374 Viola Nimuhamya 0 13145 69029 50860 2026-08-19T18:03:50Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69029 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>'''Viola Nimuhamya''' (yazaalibwa 1996)<ref name=":0">{{Cite web |title=Kunst, Musikk, Design - Viola Nimuhamya |url=https://kmd.uib.no/en/works/alumni-profiles/fine-art-2025/Viola-Nimuhamya |access-date=2026-02-11 |website=kmd |language=no}}</ref> Munnayuganda muyimbi era akola ebifaananyi [[:en:Sculpture|n'okubumba]] ng'omulimu gwe mulimu ebintu ebyenjawulo (fiber art, installation, and [[:en:Sculpture|sculpture]], identify and material story tellling). [[:en:Ugandan|Munnayuganda]] naye abeera Bergen [[:en:Norway|Norway]].<ref name=":1">{{Cite web |title=Meet The Artist: Viola Nimuhamya |url=https://www.southnord.com/video-library/v/meet-the-artist-viola-nimuhamya |access-date=2026-02-11 |website=Southnord |language=en-GB}}</ref> Omulimu gwe gulaga emboozi wakati w’enkola z’ebifaananyi eby’ennono n'eby’emikono, okusomooza okuva eri abalabi ku byafaayo ebiri munda w'ebintu.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web |title=Southnord |url=https://stockholmcraftweek.se/en/aktor/southnord-2/ |access-date=2026-02-11 |website=SCW |language=en-GB}}</ref> == Obuto bwe n’okusoma kwe == Viola yazaalibwa era n’akulira mu [[:en:Uganda|Uganda]] gye yasooka okuyiga obukodyo [[:en:Basket_weaving|bw’okuluka ebisero]] okuva eri abakyala mu kitundu kye.<ref name=":3">{{Cite web |title=Viola Nimuhamya — Max Diallo Jakobsen |url=https://maxdiallojakobsen.com/viola-nimuhamya |access-date=2026-02-11 |website=maxdiallojakobsen.com}}</ref> Oluvannyuma yasoma Art and Industrial Design ku [[:en:Kyambogo_University|Kyambogo University]] mu [[:en:Kampala|Kampala]], [[:en:Uganda|Uganda]], ekyassaawo omusingi gw'enkola ye ey'ebyemikono.<ref>{{Cite web |title=UP NEXT 2025 |url=https://www.southnord.com/up-next-2025 |access-date=2026-02-11 |website=Southnord |language=en-GB}}</ref> Yamaliriza diguli ye eya Master of Fine Art ku [[:en:University_of_Bergen|yunivasite y'e Bergen]].<ref name=":1" /><ref name=":0" /> == Emirimu gye egy’eby’emikono == Enkola ya Nimuhamya ey’ebyemikono yeesigamiziddwa ku kunyumya emboozi ng’engeri y’okukola ku kujjukira kw’omuntu n’okujjukira okw’omuggundu. Akozesa installation, fiber art, ne sculpture okukola ebifanaanyi bye nga biraga ebyafaayo, ebintu n’okubeerawo.<ref>{{Cite web |title=UP NEXT 2025 |url=https://www.southnord.com/up-next-2025 |access-date=2026-02-11 |website=Southnord |language=en-GB}}</ref> Nimuhamya akola ne ku ngoye ezisuuliddwa. Buli lugoye lukyusibwa era nelufuulibwa omusingi gw’ebitundu bye eby’ebibumbe.<ref name=":3" /> == Emyoleso n’okusiimibwa == Mu 2022 yayolesa n’okukomekereza okunoonyereza ku Njabala Foundation mu Kampala.<ref name=":3" /> Yayolesa mu mwoleso gwa UPNEXT 2025 open call ekifaananyi kye ekiyitibwa: One at a Time,<ref>{{Cite web |title=UP NEXT 2025 |url=https://www.southnord.com/up-next-2025 |access-date=2026-02-11 |website=Southnord |language=en-GB}}</ref> ekyayanjulwa Southnord mu [[:en:Stockholm|Stockholm]], [[:en:Sweden|Sweden]].<ref name=":3" /><ref name=":2" /> == Laba ne == * [[:en:Bergen_Academy_of_Art_and_Design|Bergen Academy of Art n’okukola dizayini]] * [[:en:Fiber_art|Fiber art]] * [[:en:Installation_art|Okuteeka art]] * [[:en:Sculpture|Okubumba]] == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipidiya == * [https://www.instagram.com/viola.nimuhamya/ Omukutu gwa Instagram] * [https://www.njabala.com/ Njabala Foundation – Abayimbi n’emyoleso] * [https://www.southnord.com/opencalls UPNEXT Open Call Exhibition – Southnord] * [https://kmd.uib.no/en/frontpage University of Bergen, Faculty of Fine Art, Music and Design] * [https://www.southnord.com/video-library/v/meet-the-artist-viola-nimuhamya Profile oba portfolio ya Viola Nimuhamya] == Ebijuliziddwa == <references /> {{DEFAULTSORT:Nimuhamya, Viola}} [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 5udfgbh8ohye5iaezc6zrag5esjrvym Dominica Dipio 0 13170 69022 68208 2026-08-19T18:03:48Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69022 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Dominica''' oba '''Dominic Dipio''' (mu kikugu ayitibwa '''Professor Sister Dominic Dipio''' ) [[:en:Religious_sister_(Catholic)|mwannyinaffe ow'eddiini]] Munnayuganda, omukozi wa firimu, omuwandiisi era pulofeesa w'ebiwandiiko ne firimu mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] mu [[Kampala]], Uganda.<ref name="uni-profile">{{Cite web |title=Prof. Dominica Dipio |url=http://llc.mak.ac.ug/staff/prof-dominica-dipio |access-date=2 July 2020 |website=llc.mak.ac.ug |publisher=School of Languages, Literature and Communication, CHUSS |language=en |archive-date=17 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017212917/http://llc.mak.ac.ug/staff/prof-dominica-dipio |url-status=dead }}</ref><ref>Maractho, Emilly Comfort (25 November 2019). "No higher honour for Prof Dominic </ref>​<ref name="whoswho2013">{{Cite book |date=2013 |title=Who's Who in Research: Media Studies |publisher=Intellect Books |isbn=978-1-78320-160-0 |language=en |chapter=Dominica Dipio |access-date=7 July 2020 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=aberDwAAQBAJ&q=makerere%20university%20dipio&pg=PT75}}</ref><ref name="msmmmc">{{Cite web |title=Home page |url=https://msmmc.org/ |access-date=2 July 2020 |publisher=Missionary Sisters of Mary Mother of the Church |language=en-gb}}</ref> Mu gwekkuminagumu 2019 yalondebwa [[:en:Pope_Francis|Paapa Francis]] okuba omuwabuzi w'olukiiko [[:en:Pontifical_Council_for_Culture|lwa Paapa olw'ebyobuwangwa]] .<ref>{{Cite web |title=Resignations and Appointments |url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2019/11/11/191111c.html |access-date=2020-07-01 |website=press.vatican.va}}</ref><ref name="msmmc2019">{{Cite web |date=10 November 2019 |title=Ugandan Nun Appointed Consultor of Pontifical Council for Culture Feels "humbled, honored" |url=https://msmmc.org/index.php/news/item/2-ugandan-nun-appointed-consultor-of-pontifical-council-for-culture-feels-humbled-honored |access-date=2 July 2020 |website=News |publisher=Missionary Sisters of Mary Mother of the Church |language=en-gb}}</ref> == Ensibuko ye n’obuyigirize bwe == Dipio yazaalibwa [[Adjumani]] mu kitundu kya West Nile mu Uganda. Yasomera mu Saint Mary's Girls', Aboke, okusoma O' Level nga tannagenda mu [[:en:Trinity_College_Nabbingo|Trinity College Nabbingo]] ku A' Levels. Oluvanyuma yagenda mu yunivasite y'e makerere n'afuna diguli eyookubiri mu by’ebiwandiiko. Mu 1991, Dipio yakola satifikeeti mu by’abakyala mu Faculty of Social Sciences mu kiseera ekyo mu yunivasite y’e Makerere. Mu 2004, yamaliriza diguli ye eya PhD mu misomo gya Firimu mu [[:en:Pontifical_Gregorian_University|yunivasite ya Pontifical Gregorian]] e Roma. <ref name="jewel">This reference is used 4 times on this page.</ref> Mu kiseera kye kimu yasomesa ku kwanjula okunenya firimu ne sinema ya Afirika mu yunivasite y’emu nga bwe yasoma. <ref>{{Cite web |last=Neliba |date=22 November 2019 |title=UGANDA: Pope Francis Appoints Sr Dominica Dipio to the Pontifical Council for Culture |url=http://cisanewsafrica.com/uganda-pope-francis-appoints-sr-dominica-dipio-to-the-pontifical-council-for-culture/ |access-date=2020-07-06 |website=Cisa News Africa |language=en-GB}}</ref> Mu 2010, yalondebwa okubeera Pulezidenti mu kibiina ekinoonyereza ku Afrika ekisangibwa mu yunivasite ya Rutgers. <ref name="asa">{{Cite web |title=ASA Presidential Fellows Program: 2010 Presidential Fellows |url=https://africanstudies.org/awards-prizes/asa-presidential-fellows-program/ |access-date=2 July 2020 |website= |publisher=African Studies Association}}</ref> == Omulimu gwe == Mu byensoma,Dipio pulofeesa w'ebiwandiiko era mu 2007 yalondebwa okukulira ekitongole ky’ebiwandiiko mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]], ekyamufuula omukyala Omufirika asoose okukulira ekitongole kino. <ref name="jewel">{{Cite news}}</ref> Era abaddeko ng’omuwi w’amagezi ku nkulaakulana y’ensoma okusinga nga Yunivasite ya Uganda e Kyambogo, ng’eri wamu n’ekitongole ky’amawanga amagatte ekikola ku by’enjigiriza, ssaayansi n’obuwangwa (UNESCO), yali yeetegekera okukola ensoma ku by’obuwangwa. <ref>Mulondo, Lawrence (23 September 2019). "Kyambogo introduces curriculum on cultural heritage". ''New Vision''. Retrieved 2020-07-01.</ref> Dipio yeenyigira mu mulimu gwa firimu mu Uganda ng’alagirira n’okufulumya firimu n’ebiwandiiko ebiwerako. Abaddeko ng’omulamuzi era mmemba w’abalamuzi mu bivvulu bya firimu ebiwerako nga Zanzibar International Film Festival (ZIFF) mu 2011, Amakula Film festival, era yaliko omulamuzi omukulu mu kivvulu kya Uganda Film Festival ekyasooka mu 2013 wamu n’ebirala oluvannyuma lw’ekyo. Mu gwokubiri 2019, Dipio yali omu ku balamuzi mu mpaka za [[:en:Prize_of_the_Ecumenical_Jury|Ecumenical Film Awards]] ezaali mu kivvulu kya [[:en:Berlinale_Film_Festival|Berlinale Film Festival]] mu Girimaani. Engule ya firimu ya Ecumenical eyategekebwa buli mwaka eyabadde mu mwaka gwayo ogw’amakumi 27 yategekebwa ekitongole ky’ensi yonna ekya International Interchurch Film Organization (Interfilm) n’ekibiina ekigatta abakatuliki mu nsi yonna ekya World Catholic Association for Communication (SIGNIS). <ref>{{Cite web |title=Signis |url=http://www.signis.net/ |access-date=2020-07-08 |website=www.signis.net |language=en |archive-date=2023-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727233144/https://www.signis.net/ |url-status=dead }}</ref><ref>Martène, Edmond (1987), "De Silentio & Signis", ''Monastic Sign Languages'', Berlin, New York: De Gruyter Mouton, pp.&nbsp;421–428, doi:10.1515/9783110865028.421, ISBN&nbsp;<bdi>978-3-11-086502-8</bdi></ref><ref>{{Cite web |date=9 January 2019 |title=Ecumenical Jury selected to award film prizes at Berlinale 2019 |url=https://www.ecumenicalnews.com/article/ecumenical-jury-selected-to-award-film-prizes-at-berlinale-2019/60638.htm |access-date=2020-07-08 |website=www.ecumenicalnews.com |language=en}}</ref> Ng tannalondebwa ku bwa Consultor ,Dipio yaweereza ng'omu ku bawi b'amageziabawerako mu lukiiko lwa paapaolw'empuliziganya e Vaticani ku kulondebwa kwa [[:en:Pope_Benedict_XVI|Paapa Benedict XVI]] mu 2011. <ref>"Vatican: Pope: Review of 2011 Activities". ''Catholic News World''. Retrieved 2020-07-07.</ref>Mu kiseera kye kimu yali mmemba wa kakiiko akavunaanyizibwa ku mpuliziganya y'abantu mu lukiiko lwa Uganda Episcopal Conference Social Communications Commission. <ref>{{Cite web |title=Rev. Sr. Dominic Dipio Appointed Consultant of the Pontifical Council for Social Communications |url=https://chuss.mak.ac.ug/news/content/rev-sr-dominic-dipio-appointed-consultant-pontifical-council-social-communications |access-date=2020-07-01 |website=News |publisher=Makerere University College of Humanities and Social Science |archive-date=2020-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628053609/https://chuss.mak.ac.ug/news/content/rev-sr-dominic-dipio-appointed-consultant-pontifical-council-social-communications |url-status=dead }}</ref> == Ebitabo ebirondeddwamu == * {{Cite book |year=2008 |title=Performing Community: Essays on Ugandan Oral Culture |publisher=Novus Press |isbn=9788270994991 |editor-last=Dipio |editor-first=Dominica |location=Oslo |editor-last2=Johannessen |editor-first2=Lene |editor-last3=Sillars |editor-first3=Stuart}}<ref>https://artmatters.info/2011/12/new-book-looks-into-the-relationship-between-folklore-and-transmission-of-wisdom-in-uganda/</ref> * {{Cite book |year=2011 |title=East African Literature: Essays on Written and Oral Traditions |publisher=Logos |isbn=978-3-8325-2816-4 |editor-last=Makokha |editor-first=J. K. S. |location=Berlin |editor-last2=Kabaji |editor-first2=Egara |editor-last3=Dipio |editor-first3=Dominica}}<ref>Reviews of ''East African Literature'': </ref> * {{Cite book |last=Dipio |first=Dominica |year=2014 |title=Gender Terrains in African Cinema |publisher=UNISA Press |isbn=9781868887354 |location=Pretoria}}<ref>Reviews of ''Gender Terrains in African Cinema'': </ref> * {{Cite book |date=2019 |title=Discourse and identities : writing and contemporary eastern African peripheral subjectivities |publisher=Fountain |isbn=9789970195268 |editor-last=Nabutanyi |editor-first=Edgar Fred |location=Kampala |editor-last2=Kahyana |editor-first2=Danson |editor-last3=Dipio |editor-first3=Dominica}}<ref name="worldcat-discourse">{{Cite book |title=Catalogue record for "Discourse and identities" |publisher=Worldcat |oclc=1156429607}}</ref> == Firimu n’ebiwandiiko == * ''Afirika eyesigamye ku maama'' (2019) * ''Ebigambo by'emikono'' (2017) * ''Okutonnya enkuba: Enkola ebula'' (2016) <ref>https://www.theeastafrican.co.ke/magazine/Documentary-explores-custom-of-rainmaking-in-Uganda/434746-3332812-11933vnz/index.html</ref> * "Gwe Mateeka" (2010) <ref>{{Cite web |date=2010-01-27 |title=Oral Folklore lights up 3rd Mak-NUFU Project seminar |url=https://news.mak.ac.ug/node/911 |access-date=2020-07-14 |website=Makerere University News Portal |language=en |archive-date=2020-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714214714/https://news.mak.ac.ug/node/911 |url-status=dead }}</ref> * ''Emmere ey’okwerabira : omusajja omusango gw'okugezaako ennyo'' (2009), omuwanguzi w'engule y'ekibiina ekigatta bannamawulire ekya Arts Press Association <ref>"2009's movie hits and misses". ''Daily Monitor''. 26 December 2009.</ref> * ''Okukola emirimu gy’emikono egy’ekika kya Bamasaba'' (2009) <ref>Magara, Evelyn Cindy (2014). ''Symbolism in Ugandan films'' (Master's thesis). Kampala, Uganda: Makerere University. hdl:10570/3900.</ref> <ref>{{Cite web |date=15 December 2009 |title=Crafting the Bamasaba: a Mak-NUFU film premiere |url=https://news.mak.ac.ug/2009/12/crafting-bamasaba-mak-nufu-film-premiere |access-date=2020-07-04 |website=News & Announcements for Makerere Community |publisher=Makerere University |archive-date=2020-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705154305/https://news.mak.ac.ug/2009/12/crafting-bamasaba-mak-nufu-film-premiere |url-status=dead }}</ref> * ''Omwagalwa ennyo'' (2007) <ref name="jewel">{{Cite news}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] firqpeny7vsdihtd5v8wdoza2pz2yny Gilbert Olanya 0 13229 69036 61733 2026-08-19T18:06:58Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69036 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Gilbert Olanya''' Munnayuganda ow'eby'obufuzi eyaweerezaako nga mmemba wa [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] ng'akiikirira Kilak South ku tikiti y'ekibiina kya [[Olukiiko olw'Enkyukakyuka mu Bufuzi bwa demokulasiya|Forum for Democratic Change]] . <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2020-12-25 |title=Panic as Gilbert Olanya's aide is assaulted |url=https://www.independent.co.ug/panic-as-gilbert-olanyas-aide-is-assaulted/ |access-date=2021-08-17 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Museveni's rule is God's plan, says MP Olanya |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1536748 |access-date=2021-08-17 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Olanya Gilbert - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/olanya-gilbert-6859/ |access-date=2023-02-04 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> == Okusoma kwe == Olanya yasoma diguli ye esooka eya Arts mu by’enjigiriza wansi wa sikaala, n’atikkirwa mu [[Uganda Christian University]] mu mwaka gwa 2000. Gilbert Olanya era yagenda n’afuna diguli ye eyookubiri mu by’enjigiriza okuva mu Kampala International University mu mwaka gwa 2006. Era yayongera n'afuna PhD mu kulabirira n'okuddukanya eby’enjigiriza okuva mu yunivasite y’e Kyambogo mu mwaka gwa 2025. == Emirimu gye mu by'obufuzi == Olanya yalondebwa mu palamenti okuva e Kilak South ku tikiti ya FDC. Ono mmemba mu kibiina kya Acholi Parliamentary Group era akola nga Ssaabawandiisi w’ekibiina kino (APG). Mu kulonda kwa Sipiika mu palamenti ey’ekkumi n’emu, yawakanya okuwagira omubaka wa Palamenti ow’essaza ly’e Omoro [[Jacob Oulanyah]] ku ofiisi ya sipiika <ref>{{Cite web |date=2021-03-08 |title=MP Gilbert Olanya dismisses Acholi group endorsement of Oulanyah for speaker |url=https://www.independent.co.ug/mp-gilbert-olanya-dismisses-acholi-group-endorsement-of-oulanyah-for-speaker/ |access-date=2021-08-17 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> okuva mu APG ng’alabula nti okuwagira ng’okwo kuyinza okuvaamu ebyobufuzi eby’ebibiina n’ebika ekiyinza okukosa APG singa omuntu eyeesimbyewo alemwa okuwangula. Mu Gwomukaaga gwa 2020, Olanya yakwatibwa n’aggalirwa wamu ne munne, [[Odonga Otto|Samuel Odonga Otto]] akiikirira Aruu South, n’abantu abalala babiri olw’okwekalakaasa nga bawakanya engeri [[Gulu Hospital|eddwaaliro ly’e Gulu]] gye lyali likwatamu ekirwadde kya COVID-19 . <ref>{{Cite web |title=MPs Odonga Otto, Gilbert Olanya Arrested for Staging Illegal Protest |url=https://ugandaradionetwork.net/story/mps-odonga-otto-gilbert-olanya-arrested-in-gulu |access-date=2021-08-17 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> Baavunaanibwa omusango gw’okukuma omuliro mu bantu okukola effujjo n’ebikolwa eby’obulagajjavu ebiyinza okuvaako endwadde ezisiigibwa okusaasaana. <ref>{{Cite web |date=2020-06-01 |title=MPs Odonga Otto, Gilbert Olanya charged with incitement of violence |url=https://www.independent.co.ug/mps-odonga-otto-gilbert-olanya-charged-with-incitement-of-violence/ |access-date=2021-08-17 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Olanya yavumirirwa abantu abamu okuva mu kitundu ky’e Acholi olw’enkolagana n'okusemberera ennyo oludda lw'ababaka oluvuganya gavumenti ne gavumenti mu ngeri etasuubirwa. Oluvannyuma yavaayo okutangaaza nti ekirowoozo ky’okukolagana wakati w’ababaka ba palamenti ab’oludda oluvuganya okuva mu Sub-region ne gavumenti tekyasibuka mu babaka wabula kyali kirowoozo kya gavumenti yennyini. <ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2025-04-17 |title=Gilbert Olanya: Gov't initiated cooperation idea with Acholi opposition MPs |url=https://www.independent.co.ug/gilbert-olanya-govt-initiated-cooperation-idea-with-acholi-opposition-mps/ |access-date=2025-10-15 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> == Obulamu bwe == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  == Laba ne == * [[:en:Anthony_Akol|Akol Anthony]] . * [[Lucy Akello|Akello Lucy, omuwandiisi w’ebitabo]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] q616y4qygx2thqnufxaw8r9hkuc0xxt Joshua Lubwama 0 13812 69039 68421 2026-08-19T18:06:59Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69039 wikitext text/x-wiki {{Databox}}   '''Joshua Lubwama''' amanyiddwa nga '''Letti, Song, Tallest Muganda''' <ref name="Isabirye">{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2017-09-22 |title=KNOW YOUR STARS: Lanky midfielder Joshua Lubwama inspired by Uganda Cranes star, Mawejje |url=https://kawowo.com/2017/09/22/know-your-stars-lanky-midfielder-joshua-lubwama-inspired-by-uganda-cranes-star-mawejje/ |access-date=2025-07-19 |website=Kawowo Sports}}</ref>(yazaalibwa 25 Ogwokutaano 1998) Munnayuganda [[omuzannyi w'omupiira]] ogw'ekikugu era azannya [[ng'omuzibizi]] mu ttiimu ya [[Uganda Revenue Authority SC]] (URAFC). Lubwama yafuna obumanyirivu ku ddaala ly'ensi yonna bwe y'akiikirira Uganda mu mpaka za CAF Champions League beach soccer eza Africa Cup of Nations (AFCON) e Mozambique.<ref>{{Cite web |date=2023-01-09 |title=URA announce the signing of Joshua Lubwama from Wakiso Giants |url=https://swiftsportsug.com/2023/01/09/ura-announce-the-signing-of-joshua-lubwama-from-wakiso-giants/ |access-date=2025-07-19 |website=Swift Sports Uganda}}</ref> == Obuyigirize bwe == Lubwama yazaalibwa mu ddwaaliro lya Kasana Health Centre IV e [[Luweero (disitulikit)|Luweero]], eri Eric Kigozi Ssebwalunyo ne Annet Ggaliwango. Joshua Lubwama muganda wa Hannington Sebwalunyo (azannyira National Enterprise Corporation FC). Okusoma yakutandikira ku African Outreach Academy e [[Luweero (disitulikit)|Luweero]] okusoma pulayimale, oluvannyuma n’agenda ku Ndejje Secondary School okusoma O-Level ne A-Level. Oluvannyuma y'egatta ku [[Makerere University, Uganda|Makerere University]], gye yafunira diguli mu by'obulamu bw'obwongo n'eby'empisa mu bantu."<ref name="Isabirye">{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2017-09-22 |title=KNOW YOUR STARS: Lanky midfielder Joshua Lubwama inspired by Uganda Cranes star, Mawejje |url=https://kawowo.com/2017/09/22/know-your-stars-lanky-midfielder-joshua-lubwama-inspired-by-uganda-cranes-star-mawejje/ |access-date=2025-07-19 |website=Kawowo Sports}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFIsabirye2017">Isabirye, David (2017-09-22). [https://kawowo.com/2017/09/22/know-your-stars-lanky-midfielder-joshua-lubwama-inspired-by-uganda-cranes-star-mawejje/ "KNOW YOUR STARS: Lanky midfielder Joshua Lubwama inspired by Uganda Cranes star, Mawejje"]. ''Kawowo Sports''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-07-19</span></span>.</cite></ref> Lubwama yagamba nti Daniel Kasoma ( [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] ) ne Nicholas Kabonge (kapiteeni wa Kampala University era omuzannyi wa Lungujja Galaxy) be bamu ku b'azannyi b'asinga okwagala ku bazannye nabo",<ref name="Isabirye">{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2017-09-22 |title=KNOW YOUR STARS: Lanky midfielder Joshua Lubwama inspired by Uganda Cranes star, Mawejje |url=https://kawowo.com/2017/09/22/know-your-stars-lanky-midfielder-joshua-lubwama-inspired-by-uganda-cranes-star-mawejje/ |access-date=2025-07-19 |website=Kawowo Sports}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFIsabirye2017">Isabirye, David (2017-09-22). [https://kawowo.com/2017/09/22/know-your-stars-lanky-midfielder-joshua-lubwama-inspired-by-uganda-cranes-star-mawejje/ "KNOW YOUR STARS: Lanky midfielder Joshua Lubwama inspired by Uganda Cranes star, Mawejje"]. ''Kawowo Sports''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-07-19</span></span>.</cite></ref> wamu ne Alexander Song, Kanu Nkwanko, [[Tony Mawejje|Tonny Mawejje]] ng'agweyegomba.<ref name="Isabirye" /> == Okuzannyira kiraabu == Nga 1 Ogwomwenda, 2023, omuzannyi ono yava mu Wakiso Giants n’agenda mu [[Uganda Revenue Authority SC|URA FC]] mu Uganda gy’azannyira kati. Mu Gwoluberyeberye 2020, yali yakava mu [[Kampala Capital City Authority FC]] n’adda mu Wakiso Giants, nga kino kyali ky'amaanyi mu kuzannyira kiraabu za Uganda ez’oku ntikko mu Premier. Edda, Lubwama yazannyirako Luweero United, [[BUL Jinja FC]] ne Ndejje University FC nga tannaba kwegatta ku Wakiso Giants. Era abadde ku ttiimu ya Uganda ey’eggwanga ey’omupiira gwa bbiici (Sand Cranes) eyalondebwa n'eyetaba mu mpaka za AFCON Beach Soccer e'omuddiringanwa. Lubwama yazannyirako St. Lawrence University Beach Soccer Club mu liigi y'eggwanga eya Beach Soccer League.<ref>{{Cite web |date=2023-01-09 |title=URA Football Club signs Lubwama from Wakiso Giants |url=https://sports.mtn.co.ug/2023/01/09/ura-fc-sign-lubwama-from-wakiso-giants/ |access-date=2025-07-19 |website=MTN Sports |language=en-US}}</ref> == Awaadi n’okusunsulwa == * Nnantameggwa wa Luweero Kids League (Ekikopo ky'omusujja gw'annamusuna<ref name="Isabirye">{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2017-09-22 |title=KNOW YOUR STARS: Lanky midfielder Joshua Lubwama inspired by Uganda Cranes star, Mawejje |url=https://kawowo.com/2017/09/22/know-your-stars-lanky-midfielder-joshua-lubwama-inspired-by-uganda-cranes-star-mawejje/ |access-date=2025-07-19 |website=Kawowo Sports}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFIsabirye2017">Isabirye, David (2017-09-22). [https://kawowo.com/2017/09/22/know-your-stars-lanky-midfielder-joshua-lubwama-inspired-by-uganda-cranes-star-mawejje/ "KNOW YOUR STARS: Lanky midfielder Joshua Lubwama inspired by Uganda Cranes star, Mawejje"]. ''Kawowo Sports''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-07-19</span></span>.</cite></ref> * Omuzannyi w'omwaka 2012 – Ndejje SSS<ref name="Isabirye" /> * Ow'ebyemizannyo ow'omwaka Makerere University 2014<ref name="Isabirye" /> * 2015 & 2016, Okukwata ekyokubiri Ssaaza Buleemezi<ref name="Isabirye" /> * Emizannyo gya yunivasite ya East Africa (2014) – Omupiira <ref name="Isabirye" /> * Omuzannyi w'olunaku wakati wa UFL ne Kampala University, Kyambogo (Quarter final)<ref name="Isabirye" /> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bazannyi b'omupiira Abannayuganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] cvzc0o8n39idh7xxsqnq5qiw2kul2ym Nashiba Nakabira 0 13870 69006 68396 2026-08-19T18:03:43Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69006 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>   '''Nashiba Nakabira''' [[:en:Ugandan|munnayuganda]] omukugu mu by'okuzimba emirembe n'okukulaakulanya abavubuka. Amanyiddwa nnyo olw’emirimu gy’akola mu kunyweza abavubuka n'okubongera obusobozi, okutumbula obwenkanya wakati w'abasajja n'abakazi,n'okukozesa enkola ezesigamye ku bitundu by'abantu okusobola okuziyiza n'okulwanyisa obusambattuko n'obukambwe obuyinza okuvaamu obutabanguko n'obutemu.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kodjo |first=Tchioffo |title=Youth for Peace (Y4P) Africa Programme - African Union - Peace and Security Department |url=https://www.peaceau.org/en/page/110-youth-for-peace-africa-programme |access-date=2026-03-26 |website=African Union,Peace and Security Department |language=en}}</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Nakabira alina diguli eyookubiri mu [[:en:Peace_and_conflict_studies|by'emirembe n'obukuubagano]] okuva mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] ne diguli esooka mu [[:en:Social_science|Mbeera z'abantu]] okuva mu [[yunivasite y'e Kyambogo]]. Omulimu gwe ogw’okusoma gubadde gusinga kutunuulira nsonga ezikwata ku kuzimba emirembe, enfuga, n’enkulaakulana y’embeera z’abantu.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kodjo |first=Tchioffo |title=Youth for Peace (Y4P) Africa Programme - African Union - Peace and Security Department |url=https://www.peaceau.org/en/page/110-youth-for-peace-africa-programme |access-date=2026-03-26 |website=African Union,Peace and Security Department |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKodjo">Kodjo, Tchioffo. [https://www.peaceau.org/en/page/110-youth-for-peace-africa-programme "Youth for Peace (Y4P) Africa Programme - African Union - Peace and Security Department"]. ''African Union,Peace and Security Department''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-03-26</span></span>.</cite></ref><ref name=":1">{{Cite web |title=About – Sisters for Peace Initiative |url=https://sisters4peace.org/about-us/ |access-date=2026-03-26 |language=en-US}}</ref> == Emirimu gye == Ali mu buweereza nga Ambasada w'abavubuka ow'emirembe mu [[:en:African_Union|Mukago gwa Afirika]] (African Union Youth Ambassador for Peace-AYAP) nga akiikirira ekitundu kya Buvanjuba bwa Afirika.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kodjo |first=Tchioffo |title=Youth for Peace (Y4P) Africa Programme - African Union - Peace and Security Department |url=https://www.peaceau.org/en/page/110-youth-for-peace-africa-programme |access-date=2026-03-26 |website=African Union,Peace and Security Department |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKodjo">Kodjo, Tchioffo. [https://www.peaceau.org/en/page/110-youth-for-peace-africa-programme "Youth for Peace (Y4P) Africa Programme - African Union - Peace and Security Department"]. ''African Union,Peace and Security Department''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-03-26</span></span>.</cite></ref> Ye omu ku baatandikawo ba Sisters for Peace Initiative (SPI), ekibiina ekitali kya magoba ekikulemberwa abakazi, ekikola ku kuzimba emirembe, okutumbula obutebenkevu mu bantu, n’okuziyiza obusambattuko n’obukambwe obusobola okuvaamu obutabanguko n’obutemu. Akola ng’akulira pulogulaamu mu SPI, gy’alondoola okussa mu nkola pulogulaamu n’emirimu gy’ekitongole.<ref name=":1">{{Cite web |title=About – Sisters for Peace Initiative |url=https://sisters4peace.org/about-us/ |access-date=2026-03-26 |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://sisters4peace.org/about-us/ "About – Sisters for Peace Initiative"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-03-26</span></span>.</cite></ref> == Laba ne == * [[Sandra Kwikiriza]] == Ebijuliziddwa == <references /> {{DEFAULTSORT:Nakabira, Nashiba}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] 7tr1vkuatjuyy932slw3dtfoyiphi9o King Ceasor Yunivasite 0 14186 69116 57012 2026-08-20T07:50:43Z Ssemmanda will 3837 Okwongeramu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] nga nkozesa [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 69116 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''King Ceasor''' yunivasite ya bwannannyini, eyali emanyiddwa nga St. Augustine International University. == Ekifo == Yunivasite ya King Ceasor yunivasite erina amatabi agenjawulo. Elabirira kampusi zino w: <ref>{{Cite web |title=The Campuses of King Ceasor University |url=http://www.saiu.ac.ug/prospects/campuses.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528160417/http://saiu.ac.ug/prospects/campuses.php |archive-date=28 May 2014 |access-date=9 July 2014 |publisher=St. Augustine International University}}</ref> ; Ettabi ly'e Bunga Ettabi ekikulu lisangibwa mu kitundu kya Bunga, mu Makindye Division, ekimu ku bitundu ebitaano ebiddukanya emirimu mu kibuga ekikulu ekya Uganda, [[:en:Kampala|Kampala]] . Ekifo kino kiri mu kilometres 8 (5.0 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bw’ekitundu [[:en:Central_business_district|ky’ebyobusuubuzi ekiri wakati]] mu kibuga . <ref>{{Cite web |title=Map Showing Central Kampala And Bunga With Distance Indicator |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Gaba%20(Western%20Province)&toplace=Kampala%20()&fromlat=0.2647222&tolat=0.3155556&fromlng=32.6272222&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Enkwatagana ezibalirirwamu ez'ekibangirizi ekikulu ekya Yunivasite ya King Ceasor ze zino:0°16'21.0"N, 32°37'19.0"E (Latitude:0.272500; Longitude:32.621944). <ref>{{Cite web |title=Location of Main Campus of King Ceasor University At Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B016'21.0%22N+32%C2%B037'19.0%22E/@0.2731811,32.6212782,17z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0 |access-date=9 July 2014 |publisher=[[Google|Google Maps]]}}</ref> ; Ettabi ly'e Kisolo Ettabi ly'e Kisoro lisangibwa mu kibuga [[Kisoro]] mu bukiikaddyo bw’amaserengeta ga Uganda, kilometres 465 (289 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’amaserengeta ga Kampala. <ref>{{Cite web |title=Distance Between Kampala And Kisoro With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kisoro%20(Kisoro)%20&toplace=Kampala%20()%20&fromlat=-1.3538889&tolat=0.3155556&fromlng=29.6983333&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ettabi lino liri kumpi n’eddwaliro [[:en:Mutolere_Hospital|lya Saint Francis Hospital Mutolere]], e [[:en:Mutolere|Mutolere]], erigenda okukola ng’ekimu ku malwaliro g’abasomesa mu yunivasite eno. ; Ettabi ly'e Mulago Ettabi ly'e Mulago lisangibwa ku [[:en:Mulago|lusozi Mulago]], mu [[:en:Kawempe_Division|Kawempe Division]], mu bukiikakkono bwa Kampala, 5 kilometres (3.1 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono [[:en:Central_business_district|bw’ekitundu ky’ebyobusuubuzi ekiri wakati]] mu kibuga . <ref>{{Cite web |title=Distance Between Central Kampala And Mulago With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Mulago%20(Western%20Province)&toplace=Kampala%20()&fromlat=0.35&tolat=0.3155556&fromlng=32.5833333&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiriraanye [[:en:Mulago_Hospital|eddwaliro lya Mulago National Referral Hospital]], eddwaliro eddala erisomesa erya yunivasite. ; Ettabi ly'e Namugongo Ettabi ly’e Namugongo lisangibwa [[:en:Namugongo|Namugongo]], [[:en:Kira_Town|Kira Town]], [[:en:Wakiso_District|Disitulikiti y’e Wakiso]], nga likunukiriza kilometres 15 (9.3 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa Kampala wakati. <ref>{{Cite web |title=Map Showing Central Kampala And Namugongo With Distance Indicator |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Namugongo%20(Western%20Province)&toplace=Kampala%20()%20&fromlat=0.3825&tolat=0.3155556&fromlng=32.6463889&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiri kumpi n’ekiggwa [[:en:Uganda_Martyrs|ky’Abajulizi ba Uganda]], ng’enzizi zikulukutira mu kampasi. Ettendekero ly’ebyobulimi n’obusawo bw’ebisolo lyakusinziira wano. == okulambika == '''King Ceasor''' yunivasite ya bwannannyini, eyali emanyiddwa nga St. Augustine International University. Yunivasite ya King Ceasor yunivasite erina amatabi agenjawulo. Elabirira kampusi zino w: <ref>{{Cite web |title=The Campuses of King Ceasor University |url=http://www.saiu.ac.ug/prospects/campuses.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528160417/http://saiu.ac.ug/prospects/campuses.php |archive-date=28 May 2014 |access-date=9 July 2014 |publisher=St. Augustine International University}}</ref> ; Ettabi ly'e Bunga Ettabi ekikulu lisangibwa mu kitundu kya Bunga, mu [[:en:Makindye_Division|Makindye Division]], ekimu ku bitundu ebitaano ebiddukanya emirimu mu kibuga ekikulu ekya Uganda, [[:en:Kampala|Kampala]] . Ekifo kino kiri mu kilometres 8 (5.0 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bw’ekitundu [[:en:Central_business_district|ky’ebyobusuubuzi ekiri wakati]] mu kibuga . <ref>{{Cite web |title=Map Showing Central Kampala And Bunga With Distance Indicator |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Gaba%20(Western%20Province)&toplace=Kampala%20()&fromlat=0.2647222&tolat=0.3155556&fromlng=32.6272222&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Enkwatagana ezibalirirwamu ez'ekibangirizi ekikulu ekya Yunivasite ya King Ceasor ze zino:0°16'21.0"N, 32°37'19.0"E (Latitude:0.272500; Longitude:32.621944). <ref>{{Cite web |title=Location of Main Campus of King Ceasor University At Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B016'21.0%22N+32%C2%B037'19.0%22E/@0.2731811,32.6212782,17z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0 |access-date=9 July 2014 |publisher=[[Google|Google Maps]]}}</ref> ; Ettabi ly'e Kisolo Ettabi ly'e Kisoro lisangibwa mu kibuga [[Kisoro]] mu bukiikaddyo bw’amaserengeta ga Uganda, kilometres 465 (289 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’amaserengeta ga Kampala. <ref>{{Cite web |title=Distance Between Kampala And Kisoro With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kisoro%20(Kisoro)%20&toplace=Kampala%20()%20&fromlat=-1.3538889&tolat=0.3155556&fromlng=29.6983333&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ettabi lino liri kumpi n’eddwaliro [[:en:Mutolere_Hospital|lya Saint Francis Hospital Mutolere]], e [[:en:Mutolere|Mutolere]], erigenda okukola ng’ekimu ku malwaliro g’abasomesa mu yunivasite eno. Ettabi ly'e Mulago lisangibwa ku [[:en:Mulago|lusozi Mulago]], mu [[:en:Kawempe_Division|Kawempe Division]], mu bukiikakkono bwa Kampala, 5 kilometres (3.1 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono [[:en:Central_business_district|bw’ekitundu ky’ebyobusuubuzi ekiri wakati]] mu kibuga . <ref>{{Cite web |title=Distance Between Central Kampala And Mulago With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Mulago%20(Western%20Province)&toplace=Kampala%20()&fromlat=0.35&tolat=0.3155556&fromlng=32.5833333&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiriraanye [[:en:Mulago_Hospital|eddwaliro lya Mulago National Referral Hospital]], eddwaliro eddala erisomesa erya yunivasite. ; Ettabi ly'e Namugongo Ettabi ly’e Namugongo lisangibwa [[:en:Namugongo|Namugongo]], [[:en:Kira_Town|Kira Town]], [[:en:Wakiso_District|Disitulikiti y’e Wakiso]], nga likunukiriza kilometres 15 (9.3 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa Kampala wakati. <ref>{{Cite web |title=Map Showing Central Kampala And Namugongo With Distance Indicator |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Namugongo%20(Western%20Province)&toplace=Kampala%20()%20&fromlat=0.3825&tolat=0.3155556&fromlng=32.6463889&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiri kumpi n’ekiggwa [[:en:Uganda_Martyrs|ky’Abajulizi ba Uganda]], ng’enzizi zikulukutira mu kampasi. Ettendekero ly’ebyobulimi n’obusawo bw’ebisolo lyakusinziira wano. Yunivasite ya King Ceasor (KCU) y’emu ku yunivasite ez’obwannannyini, ezirimu abantu ab’enjawulo mu Uganda zaatandikibwawo mu 2011 n'abayizi okuva munsi z'ebweru e Tanzania, Nigeria, Palestine, Buyindi, Rwanda, Malawi, Ethiopia, ne South Sudan. Yakakasibwa ekitongole kya Uganda National Council for Higher Education, ekitongole ekiwa layisinsi amatendekero ga waggulu mu uganda. <ref>{{Cite web |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |access-date=9 July 2014 |publisher=Uganda National Council for Higher Education}}</ref> Yunivasite eno y’emu kwezo ez’obwannannyini ezaakkirizibwa wakati wa 2010 ne 2014. <ref>{{Cite web |last=Conan Businge |first=and Gloria Nakajubi |date=25 March 2013 |title=Uganda Registers New Private University |url=http://www.newvision.co.ug/news/641000-uganda-registers-new-private-university.html |access-date=9 July 2014}}</ref> Omumyuka wa yunivasite omu ku bagitandikawo ye [[:en:Charity_Basaza_Mulenga|Charity Basaza Mulenga]], yinginiya mu by’amasannyalaze ne kompyuta nga yatendekebwa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] mu Uganda ne [[:en:Loughborough_University|mu yunivasite ya Loughborough]] mu Bungereza. == okulambika == '''King Ceasor''' yunivasite ya bwannannyini, eyali emanyiddwa nga St. Augustine International University. Yunivasite ya King Ceasor yunivasite erina amatabi agenjawulo. Elabirira kampusi zino w: <ref>{{Cite web |title=The Campuses of King Ceasor University |url=http://www.saiu.ac.ug/prospects/campuses.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528160417/http://saiu.ac.ug/prospects/campuses.php |archive-date=28 May 2014 |access-date=9 July 2014 |publisher=St. Augustine International University}}</ref> ; Ettabi ly'e Bunga Ettabi ekikulu lisangibwa mu kitundu kya Bunga, mu [[:en:Makindye_Division|Makindye Division]], ekimu ku bitundu ebitaano ebiddukanya emirimu mu kibuga ekikulu ekya Uganda, [[:en:Kampala|Kampala]] . Ekifo kino kiri mu kilometres 8 (5.0 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bw’ekitundu [[:en:Central_business_district|ky’ebyobusuubuzi ekiri wakati]] mu kibuga . <ref>{{Cite web |title=Map Showing Central Kampala And Bunga With Distance Indicator |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Gaba%20(Western%20Province)&toplace=Kampala%20()&fromlat=0.2647222&tolat=0.3155556&fromlng=32.6272222&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Enkwatagana ezibalirirwamu ez'ekibangirizi ekikulu ekya Yunivasite ya King Ceasor ze zino:0°16'21.0"N, 32°37'19.0"E (Latitude:0.272500; Longitude:32.621944). <ref>{{Cite web |title=Location of Main Campus of King Ceasor University At Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B016'21.0%22N+32%C2%B037'19.0%22E/@0.2731811,32.6212782,17z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0 |access-date=9 July 2014 |publisher=[[Google|Google Maps]]}}</ref> ; Ettabi ly'e Kisolo Ettabi ly'e Kisoro lisangibwa mu kibuga [[Kisoro]] mu bukiikaddyo bw’amaserengeta ga Uganda, kilometres 465 (289 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’amaserengeta ga Kampala. <ref>{{Cite web |title=Distance Between Kampala And Kisoro With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kisoro%20(Kisoro)%20&toplace=Kampala%20()%20&fromlat=-1.3538889&tolat=0.3155556&fromlng=29.6983333&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ettabi lino liri kumpi n’eddwaliro [[:en:Mutolere_Hospital|lya Saint Francis Hospital Mutolere]], e [[:en:Mutolere|Mutolere]], erigenda okukola ng’ekimu ku malwaliro g’abasomesa mu yunivasite eno. Ettabi ly'e Mulago lisangibwa ku [[:en:Mulago|lusozi Mulago]], mu [[:en:Kawempe_Division|Kawempe Division]], mu bukiikakkono bwa Kampala, 5 kilometres (3.1 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono [[:en:Central_business_district|bw’ekitundu ky’ebyobusuubuzi ekiri wakati]] mu kibuga . <ref>{{Cite web |title=Distance Between Central Kampala And Mulago With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Mulago%20(Western%20Province)&toplace=Kampala%20()&fromlat=0.35&tolat=0.3155556&fromlng=32.5833333&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiriraanye [[:en:Mulago_Hospital|eddwaliro lya Mulago National Referral Hospital]], eddwaliro eddala erisomesa erya yunivasite. ; Ettabi ly'e Namugongo Ettabi ly’e Namugongo lisangibwa [[:en:Namugongo|Namugongo]], [[:en:Kira_Town|Kira Town]], [[:en:Wakiso_District|Disitulikiti y’e Wakiso]], nga likunukiriza kilometres 15 (9.3 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa Kampala wakati. <ref>{{Cite web |title=Map Showing Central Kampala And Namugongo With Distance Indicator |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Namugongo%20(Western%20Province)&toplace=Kampala%20()%20&fromlat=0.3825&tolat=0.3155556&fromlng=32.6463889&tolng=32.5655556 |access-date=9 July 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiri kumpi n’ekiggwa [[:en:Uganda_Martyrs|ky’Abajulizi ba Uganda]], ng’enzizi zikulukutira mu kampasi. Ettendekero ly’ebyobulimi n’obusawo bw’ebisolo lyakusinziira wano. Yunivasite ya King Ceasor (KCU) y’emu ku yunivasite ez’obwannannyini, ezirimu abantu ab’enjawulo mu Uganda zaatandikibwawo mu 2011 n'abayizi okuva munsi z'ebweru e Tanzania, Nigeria, Palestine, Buyindi, Rwanda, Malawi, Ethiopia, ne South Sudan. Yakakasibwa ekitongole kya Uganda National Council for Higher Education, ekitongole ekiwa layisinsi amatendekero ga waggulu mu uganda. <ref>{{Cite web |title=Uganda National Council for Higher Education: Private Universities |url=http://www.unche.or.ug/institutions/private-universities/page/3 |access-date=9 July 2014 |publisher=Uganda National Council for Higher Education}}</ref> Yunivasite eno y’emu kwezo ez’obwannannyini ezaakkirizibwa wakati wa 2010 ne 2014. <ref>{{Cite web |last=Conan Businge |first=and Gloria Nakajubi |date=25 March 2013 |title=Uganda Registers New Private University |url=http://www.newvision.co.ug/news/641000-uganda-registers-new-private-university.html |access-date=9 July 2014}}</ref> Omumyuka wa yunivasite omu ku bagitandikawo ye [[:en:Charity_Basaza_Mulenga|Charity Basaza Mulenga]], yinginiya mu by’amasannyalaze ne kompyuta nga yatendekebwa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] mu Uganda ne [[:en:Loughborough_University|mu yunivasite ya Loughborough]] mu Bungereza. == Ebitongole by'ebyengigiriza == Amasomero ne pulogulamu yaYunivasite ya King Ceasor: <ref>{{Cite web |last=King Ceasor University |title=King Ceasor University: Schools & Programs |url=https://kcu.ac.ug/ |access-date=30 January 2023 |website=King Ceasor University}}</ref> # Essomero ly'abusawo, Ebyobulamu ne Sayansi w'Obulamu # Essomero ly’amateeka ne ssaayansi w’okuddukanya emirimu (management science) # Essomero lya Sayansi, Yinginiya ne Kompyuta == Amasomo agatendekebwa == Wansi, ge gamu ku masomo ga diguli esooka ezigenda okusomesebwa, okuva mu ggwekkuminebiri 2020. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2020)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * Diguli mu by'obusawo ne ddiguli mu kulongoosa * Bachelor of Medical Records &amp;amp; health informatics * Bachelor of Nursing Sciences * Dipuloma mu by’obujjanjabi n’ebyobulamu mu bitundu * Diguli mu mateeka * Diguli mu by’obusuubuzi * Diguli mu by’okuddukanya amafuta, ggaasi n’amasannyalaze ** Dipuloma mu Medical Laboratory Technology * BSc mu Kuddukanya Amafuta Ne Gaasi * [[:en:Bachelor_of_Science|Bachelor of Science]] in petroleum Geoscience * [[:en:Computer_forensics|Bachelor of Computer Forensics & Criminal investigation]] * Satifikeeti y’ebyenjigiriza ebya waggulu [[Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda]] 8l953p224yh05xadrfg3ibaw3y3dly4 Category:Abantu abasibukava mu Kampala 14 14867 69079 59954 2026-08-20T07:01:29Z Ssemmanda will 3837 Ssemmanda will moved page [[Category:Abantu abava nu Kampala]] to [[Category:Abantu abasibukava mu Kampala]] 59954 wikitext text/x-wiki Bano beebantu abava nu Kampala dfzqnoas622i1jngeb44uryfukzgl45 Alebtong District 0 15353 69083 67884 2026-08-20T07:04:13Z 24RAY 11014 removed [[Category:Disitulikiti mu Uganda]]; added [[Category:Disitulikiti za Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69083 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu [[Bukiikakkono]] bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti. == Ekifo == Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug |archive-date=2024-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224020431/http://alebtong.go.ug/district/geography |url-status=dead }}</ref> == Okulaba mu bufunze == Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref> == Omuwendo gw'abantu == Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>[http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 "Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014".] Citypopulation.de Quoting [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Retrieved 12 August 2015.</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024. == Emirimu gy’ebyenfuna == * Lumonde * Kasoli * Ebijanjaalo * Okuvuba * Obulunzi bw'Ebisolo * Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu == Ebisolo abantu bye balunda == * Ente * Embuzi * Embizzi * Ebinyonyi by'omu maka == Laba ne == * [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]] * [[Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[Alebtong]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20130518011843/http://www.alebtong.go.ug/ Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong] [[Category:Disitulikiti za Uganda]] jkf09zhe9qw8mrfteig6gnbxiq4q3xa 69087 69083 2026-08-20T07:12:12Z 24RAY 11014 ngasseeko amatuluba 69087 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu [[Bukiikakkono]] bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti. == Ekifo == Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug |archive-date=2024-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224020431/http://alebtong.go.ug/district/geography |url-status=dead }}</ref> == Okulaba mu bufunze == Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref> == Omuwendo gw'abantu == Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>[http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 "Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014".] Citypopulation.de Quoting [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Retrieved 12 August 2015.</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024. == Emirimu gy’ebyenfuna == * Lumonde * Kasoli * Ebijanjaalo * Okuvuba * Obulunzi bw'Ebisolo * Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu == Ebisolo abantu bye balunda == * Ente * Embuzi * Embizzi * Ebinyonyi by'omu maka == Laba ne == * [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]] * [[Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[Alebtong]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20130518011843/http://www.alebtong.go.ug/ Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong] [[Category:Disitulikiti za Uganda]] <references /> [[Category:Disitulikitu y'e Alebtong]] [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] 4uim3yeeht9ho8v44ato5a89cxbk3ro 69088 69087 2026-08-20T07:12:55Z 24RAY 11014 ngasseeko amatuluba 69088 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu [[Bukiikakkono]] bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti. == Ekifo == Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug |archive-date=2024-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224020431/http://alebtong.go.ug/district/geography |url-status=dead }}</ref> == Okulaba mu bufunze == Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref> == Omuwendo gw'abantu == Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>[http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 "Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014".] Citypopulation.de Quoting [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Retrieved 12 August 2015.</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024. == Emirimu gy’ebyenfuna == * Lumonde * Kasoli * Ebijanjaalo * Okuvuba * Obulunzi bw'Ebisolo * Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu == Ebisolo abantu bye balunda == * Ente * Embuzi * Embizzi * Ebinyonyi by'omu maka == Laba ne == * [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]] * [[Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[Alebtong]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20130518011843/http://www.alebtong.go.ug/ Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong] [[Category:Disitulikiti za Uganda]] <references /> [[Category:Disitulikitu y'e Alebtong]] [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] [[Category:Obukiikadkkono bwa Uganda]] 7mgk5g00cq62j1ikhzxctuogu564w6j 69089 69088 2026-08-20T07:14:00Z 24RAY 11014 ngasseeko amatuluba 69089 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu [[Bukiikakkono]] bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti. == Ekifo == Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug |archive-date=2024-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224020431/http://alebtong.go.ug/district/geography |url-status=dead }}</ref> == Okulaba mu bufunze == Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref> == Omuwendo gw'abantu == Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>[http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 "Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014".] Citypopulation.de Quoting [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Retrieved 12 August 2015.</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024. == Emirimu gy’ebyenfuna == * Lumonde * Kasoli * Ebijanjaalo * Okuvuba * Obulunzi bw'Ebisolo * Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu == Ebisolo abantu bye balunda == * Ente * Embuzi * Embizzi * Ebinyonyi by'omu maka == Laba ne == * [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]] * [[Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[Alebtong]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20130518011843/http://www.alebtong.go.ug/ Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong] [[Category:Disitulikiti za Uganda]] <references /> [[Category:Disitulikitu y'e Alebtong]] [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] 4uim3yeeht9ho8v44ato5a89cxbk3ro 69090 69089 2026-08-20T07:15:01Z 24RAY 11014 ngasseeko amatuluba 69090 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''<big>Disitulikiti y'e Alebtong</big>''' eno ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] esangibwa mu [[Bukiikakkono]] bwa [[Uganda]] . Ekibuga ky'e [[Alebtong]] kye kikola ng’ekitebe kya disitulikiti. == Ekifo == Disitulikiti y'e Alebtong esangibwa mu kitundu ky'e Lango . Olugendo wakati wa Kampala ne Alebtong mu Bukiikakkono bwa Uganda okuva e Lira luli 367 Km ku luguudo, lutwala essaawa mukaaga (6hr) Ng'ovugira ku kubo. Disitulikiti eno egabana ensalo ne [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] mu bukiikakkono, [[Amuria (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amuria]] mu buvanjuba, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikaddyo, ne [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] mu bugwanjuba. Ekitebe kya disitulikiti eno kiweza obuwanvu gwa kilometres 48 (30 mi), okuva ku luguudo, ebuvanjuba bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Alebtong With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Lira%20(Lira)&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=2.235&tolat=2.2447222&fromlng=32.9097222&tolng=33.2547222 |access-date=14 April 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Kino kiweza obuwanvu bwa kilometres 285 (177 mi), kuva ku luguudo, mu bukiikakkono bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Alebtong With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Alebtong%20(Lira)&fromlat=0.3155556&tolat=2.2447222&fromlng=32.5655556&tolng=33.2547222 |access-date=14 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ennamba eziraga disitulikiti eno weri ku maapu ze zino 02 18N, 33 18E.<ref>{{Cite web |title=Geography {{!}} Alebtong District |url=https://alebtong.go.ug/district/geography |access-date=2022-02-15 |website=alebtong.go.ug |archive-date=2024-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224020431/http://alebtong.go.ug/district/geography |url-status=dead }}</ref> == Okulaba mu bufunze == Disitulikiti y'a Alebtong yatandikibwawo mu 2010.<ref>{{Cite web |last=Odongo |first=Ronald |date=6 January 2014 |title=Alebtong Councilors Petition Minister over Sacked Vice Chairperson |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=59725 |access-date=12 August 2015 |publisher=Uganda Radio Network}}</ref> Ekyo nga tekinnabawo, kyali kitundu ku Disitulikiti y'e Lira mu Bugwanjuba.<ref>{{Cite web |last=Dennis Ogeng |first=and Paul Amoru |date=20 July 2010 |title=Breaking virgin land in Lira District |url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/Elections/-/859108/960914/-/apkqiqz/-/index.html |access-date=12 August 2015}}</ref> Disitulikiti ekolebwa amasaza gamirundi ebiri (2), okuli Essaza ly'e Ajuri n'Essaza ly'e Moroto.<ref>[http://www.statoids.com/uug.html Districts of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref><ref>[http://www.statoids.com/yug.html Counties of Uganda, ''Statoids'', accessed 3 August 2015]</ref> == Omuwendo gw'abantu == Mu 1991, okubala kw'abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali 112,584. Okubala abantu okwakolebwa mu 2002 kwalaga nti abantu baali 163,047. Okubala abantu mu ggwanga mu 2014 kwabala abantu 225,327.<ref>[http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=088 "Alebtong District Population in 1991, 2002 & 2014".] Citypopulation.de Quoting [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]]. Retrieved 12 August 2015.</ref> Omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Alebtong gwawandiikibwa ku bantu [https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf 283,076] mu kubala abantu n’amayumba mu ggwanga mu 2024. == Emirimu gy’ebyenfuna == * Lumonde * Kasoli * Ebijanjaalo * Okuvuba * Obulunzi bw'Ebisolo * Obusuubuzi mu katale k'omu kitundu == Ebisolo abantu bye balunda == * Ente * Embuzi * Embizzi * Ebinyonyi by'omu maka == Laba ne == * [[Disitulikiti mu Yuganda|Disitulikiti za Uganda]] * [[Ekitundu ky'Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[Alebtong]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [https://web.archive.org/web/20130518011843/http://www.alebtong.go.ug/ Omukutu gwa Disitulikiti y'e Alebtong] [[Category:Disitulikiti za Uganda]] <references /> [[Category:Disitulikitu y'e Alebtong]] [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] [[Category:Obukiikadkkono bwa Uganda]] 7mgk5g00cq62j1ikhzxctuogu564w6j Amolatar District 0 15496 69076 67900 2026-08-20T06:57:56Z 24RAY 11014 Ngasseeko obutindo 69076 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Disitulikiti y'e Amolatar''' ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Okufaananako ne disitulikiti za Uganda endala nnyingi, erinnya lino lyatuumibwa ekifo kyayo ekikulu ekya munisipaali n’ekitebe ky'obukulembeze, Ekibuga ky'e [[Amolatar]] . Disitulikiti eno eyawuddwamu ebitundu bibiri omuli [[Obukiikaddyo]] bwa Kioga ne [[Obukiikakkono]] bwa Kioga.<ref>{{Cite web |title=Overview {{!}} Amolatar District |url=https://www.amolatar.go.ug/lg/overview |access-date=18 December 2025 |website=www.amolatar.go.ug}}</ref> . == Ekifo == Disitulikiti y’e Amolatar eriko ensalo ne [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti y’e Apac]] mu bukiikakkono, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikakkono bw’obuvanjuba, [[Kaberamaido (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kaberamaido]] mu buvanjuba, [[Buyende (disitulikit)|Disitulikiti y’e Buyende]] mu bukiikaddyo obw’obuvanjuba, [[Kayunga (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kayunga]] mu bukiikaddyo ne [[Nakasongola (disitulikit)|Disitulikiti y’e Nakasongola]] mu bugwanjuba. Ekitebe ky’obukulembeze mu disitulikiti eno e [[Amolatar]], kisangibwa kubugazi bwa kilometres 85 (53 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu kino.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Amolatar With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)%20&toplace=Lira%20(Lira)%20&fromlat=1.6155556&tolat=2.235&fromlng=32.8397222&tolng=32.9097222 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiri kubugazi bya kilometres 185 (115 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[Uganda]] era nga ky'ekibuga ekisinga obunene mu Ggwanga eryo.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Amolatar With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)&toplace=Kampala%20()&fromlat=1.6155556&tolat=0.3155556&fromlng=32.8397222&tolng=32.5655556 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ebikwaso bya disitulikiti eno bye bino:01 38N, 32 50E. == Okulaba mu buvunze == Disitulikiti ya Amolatar yatandikibwawo mu 2005, bwe yayoolwa okuva mu [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] . Disitulikiti eno kitundu ku [[Lango sub-region]], wamu ne disitulikiti endala omusanvu eziragiddwa wansi. Disitulikiti ezikola ekitundu kya Lango ze zino: # [[Amolatar (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amolatar]] # [[Alebtong District|Disitulikiti y’e Alebtong]] # [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti ya Apac]] # [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y'e Dokolo]] # [[Kole (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kole]] # [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] # [[Oyam (disitulikit)|Disitulikiti y’e Oyam]] # [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] Disitulikiti eno erimu ebyalo 346, nga bitegekeddwa mu miruka 33. Disitulikiti eno eriko obuwanvu bwa square kilometres 1,758 (679 mi). Mu by’obufuzi, disitulikiti eno egabanyizibwamu ebitundu bitaano eby'obukulembeze: # [[Amolatar|Town Council y'e Amolatar]] # Egombolola lya Muntu (Sub-county): 426.16 square kilometres (164.54 mi) # Egombolola lya Awelo, Town Council ya Etam, Town Council ya Namasale 377.20 square kilometres (145.64 mi) # Egombolola lya Namasale 524.18 square kilometres (202.39 mi) # Egombolola lya Aputi 254.23 square kilometres (98.16 mi) . Disitulikiti eno emanyiddwa nnyo [[olw’ekijjukizo kya Amolatar]] ekiraga ekifo ekikulu ekya Uganda. [[File:Amolatar_Uganda_Tribes_Monument_(Uganda_Geographical_Centre)-2.jpg|thumb|176x176px| Ekijjukizo kya Amolatar]] == Omuwendo gw'abantu == Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 1991 kwalaga nti omuwendo gw'abantu ba disitulikiti eno baali nga 68,500. Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 2002 kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali nga 96,200. Omuwendo gw’abantu mu disitulikiti gweyongera ku kigero ekibalirirwamu ebitundu 2.9% kubuli kikkumi buli mwaka, wakati wa 2002 ne 2012. Kiteeberezebwa nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno mu 2012 gwali nga 127,400.<ref>{{Cite web |title=Estimated Population of Amolatar District In 1991, 2002 & 2012 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=057 |access-date=24 May 2014 |publisher=Citypopulation.de}}</ref> Omulongooti wansi gufunza omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Amolatar mu 2014 ne disitulikiti endala eziri mu kitundu kya Lango Sub-region.<ref>{{Cite web |title=Population by District (Based on 2014 Population Census) - Kyambogo Dashboard |url=http://www.kyudashboard.ac.ug/reports?id=306&select=2&SelectBy=Sub_Region&Sub_Region=Lango |access-date=18 December 2025 |website=www.kyudashboard.ac.ug}}</ref> {| class="wikitable" |'''DISITULIKITI''' |'''ABAKYALA''' |'''ABAMI''' |'''OMUGATTE''' |'''% ABAKYALA''' |'''% ABAMI''' |- |APAC | align="right" |187,631 | align="right" |180,995 | align="right" |368,626 | align="right" |50.90009929 | align="right" |49.0999 |- |LIRA | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |48.19664 |- |AMOLATAR | align="right" |74,152 | align="right" |73,014 | align="right" |147,166 | align="right" |50.38663822 | align="right" |49.61336 |- |DOKOLO | align="right" |93,617 | align="right" |89,476 | align="right" |183,093 | align="right" |51.13084607 | align="right" |48.86915 |- |OYAM | align="right" |196,523 | align="right" |187,121 | align="right" |383,644 | align="right" |51.22535476 | align="right" |48.77465 |- |ALEBTONG | align="right" |116,552 | align="right" |110,989 | align="right" |227,541 | align="right" |51.22241706 | align="right" |48.77758 |- |KOLE | align="right" |122,163 | align="right" |117,164 | align="right" |239,327 | align="right" |51.04438697 | align="right" |48.95561 |- |OTUKE | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.90164406 | align="right" |49.09836 |- | | | | | | |- |'''HIGHLY POPULATED''' | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |49.613362 |- |'''LOWLY POPULATED''' | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.38663822 | align="right" |48.196636 |} Okusinziira ku [[Kitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bibalo]] ekya Uganda Bureau of Statistics, Amolatar yalina omuwendo gw'abantu ababeera mu [[Households|maka]] 187,442 (nga 169,037 ku muwendo gw'abantu bano balina wansi w’emyaka 60 ate 18,385 bali waggulu w’emyaka 60) okuva ku 39,948 ku maka gonna agabalibwa. Ku muwenda gw'abantu bano, 97,649 bakyala nga bakola okutuuka ku bitundu 51.7%kubuli kikkumi ku [[Population|muwendo gw'abantu]] ate 91,066 basajja(48.3%kubuli kikkumi ku bantu bonna) <ref name=":0">{{Cite web |last=Statistics |first=Uganda Bureau of |title=AMOLATAR - Census Data Dashboard |url=https://statistics.ubos.org/nphc/drilldown?subregion=32&district=315 |access-date=2026-03-22 |website=NPHC 2024 Dashboard |language=en}}</ref> era mu kiseera ky’okukola dduyiro ono, abaana 7,817 okuva ku myaka 6-12 tebaali ku masomero ku 17,466 ku muwendo gw'abo bwe baali mu myaka gyegyimu ne7,969 bantu bonna ab’emyaka 13-17 nabo tebaali mu masomero okuva ku bantu bonna ab'emyaka 24,303 <ref name=":0" /> == Emirimu gy’ebyenfuna == [[Obulimi obw’okweyimirizaawo]], obulunzi bw’ebisolo n’envuba ey’obusuubuzi okuva mu nyanja z’omu kitundu bye bikola yingini y’ebyenfuna bya disitulikiti. Ebirime ebirimibwa mulimu: * [[Ppamba]]  * [[Muwogo]] * [[Sunflower]] * Soya * Emichungwa * Bananas * [[Matooke]] * [[ENTUUNGO KIRIME KYA TUUNZI NNYO|Entungo]] * Omuchere * [[Kasooli yara 42|Kasooli]] * [[Ebijanjalo]] * Obulo * [[Lumonde mmer|Lumonde]] == Ebirala ebikolebwa mulimu... == * Okuvuba * Okuzimba * okusuubuza n'okutunda kamu kamu (wholesale ne Retail) == Ebisolo ebirundibwa mu disitulikiti eno mulimu... == * [[ente]] * [[EMBUZZI ESULA MU KISIBO|embuzi]] * [[enkoko]] * turkeys. * [[Embizzi]] == Laba ne == * [[Amolatar]] * [[Lango sub region|Lango]] * [[Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Disitulikiti za Uganda]] * [[Lake kyoga|Enyanja kyoga]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [http://www.newvision.co.ug/news/639120-amolatar-uganda-within-uganda.html Amolatar: Uganda Munda mu Uganda] [[Category:Disitulikiti mu Yuganda]] kbun9il0tv0gzx0cztssj5pxmzidh8m 69077 69076 2026-08-20T06:59:53Z 24RAY 11014 ngasseeko amatuluba 69077 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Disitulikiti y'e Amolatar''' ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Okufaananako ne disitulikiti za Uganda endala nnyingi, erinnya lino lyatuumibwa ekifo kyayo ekikulu ekya munisipaali n’ekitebe ky'obukulembeze, Ekibuga ky'e [[Amolatar]] . Disitulikiti eno eyawuddwamu ebitundu bibiri omuli [[Obukiikaddyo]] bwa Kioga ne [[Obukiikakkono]] bwa Kioga.<ref>{{Cite web |title=Overview {{!}} Amolatar District |url=https://www.amolatar.go.ug/lg/overview |access-date=18 December 2025 |website=www.amolatar.go.ug}}</ref> . == Ekifo == Disitulikiti y’e Amolatar eriko ensalo ne [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti y’e Apac]] mu bukiikakkono, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikakkono bw’obuvanjuba, [[Kaberamaido (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kaberamaido]] mu buvanjuba, [[Buyende (disitulikit)|Disitulikiti y’e Buyende]] mu bukiikaddyo obw’obuvanjuba, [[Kayunga (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kayunga]] mu bukiikaddyo ne [[Nakasongola (disitulikit)|Disitulikiti y’e Nakasongola]] mu bugwanjuba. Ekitebe ky’obukulembeze mu disitulikiti eno e [[Amolatar]], kisangibwa kubugazi bwa kilometres 85 (53 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu kino.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Amolatar With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)%20&toplace=Lira%20(Lira)%20&fromlat=1.6155556&tolat=2.235&fromlng=32.8397222&tolng=32.9097222 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiri kubugazi bya kilometres 185 (115 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[Uganda]] era nga ky'ekibuga ekisinga obunene mu Ggwanga eryo.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Amolatar With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)&toplace=Kampala%20()&fromlat=1.6155556&tolat=0.3155556&fromlng=32.8397222&tolng=32.5655556 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ebikwaso bya disitulikiti eno bye bino:01 38N, 32 50E. == Okulaba mu buvunze == Disitulikiti ya Amolatar yatandikibwawo mu 2005, bwe yayoolwa okuva mu [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] . Disitulikiti eno kitundu ku [[Lango sub-region]], wamu ne disitulikiti endala omusanvu eziragiddwa wansi. Disitulikiti ezikola ekitundu kya Lango ze zino: # [[Amolatar (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amolatar]] # [[Alebtong District|Disitulikiti y’e Alebtong]] # [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti ya Apac]] # [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y'e Dokolo]] # [[Kole (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kole]] # [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] # [[Oyam (disitulikit)|Disitulikiti y’e Oyam]] # [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] Disitulikiti eno erimu ebyalo 346, nga bitegekeddwa mu miruka 33. Disitulikiti eno eriko obuwanvu bwa square kilometres 1,758 (679 mi). Mu by’obufuzi, disitulikiti eno egabanyizibwamu ebitundu bitaano eby'obukulembeze: # [[Amolatar|Town Council y'e Amolatar]] # Egombolola lya Muntu (Sub-county): 426.16 square kilometres (164.54 mi) # Egombolola lya Awelo, Town Council ya Etam, Town Council ya Namasale 377.20 square kilometres (145.64 mi) # Egombolola lya Namasale 524.18 square kilometres (202.39 mi) # Egombolola lya Aputi 254.23 square kilometres (98.16 mi) . Disitulikiti eno emanyiddwa nnyo [[olw’ekijjukizo kya Amolatar]] ekiraga ekifo ekikulu ekya Uganda. [[File:Amolatar_Uganda_Tribes_Monument_(Uganda_Geographical_Centre)-2.jpg|thumb|176x176px| Ekijjukizo kya Amolatar]] == Omuwendo gw'abantu == Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 1991 kwalaga nti omuwendo gw'abantu ba disitulikiti eno baali nga 68,500. Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 2002 kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali nga 96,200. Omuwendo gw’abantu mu disitulikiti gweyongera ku kigero ekibalirirwamu ebitundu 2.9% kubuli kikkumi buli mwaka, wakati wa 2002 ne 2012. Kiteeberezebwa nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno mu 2012 gwali nga 127,400.<ref>{{Cite web |title=Estimated Population of Amolatar District In 1991, 2002 & 2012 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=057 |access-date=24 May 2014 |publisher=Citypopulation.de}}</ref> Omulongooti wansi gufunza omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Amolatar mu 2014 ne disitulikiti endala eziri mu kitundu kya Lango Sub-region.<ref>{{Cite web |title=Population by District (Based on 2014 Population Census) - Kyambogo Dashboard |url=http://www.kyudashboard.ac.ug/reports?id=306&select=2&SelectBy=Sub_Region&Sub_Region=Lango |access-date=18 December 2025 |website=www.kyudashboard.ac.ug}}</ref> {| class="wikitable" |'''DISITULIKITI''' |'''ABAKYALA''' |'''ABAMI''' |'''OMUGATTE''' |'''% ABAKYALA''' |'''% ABAMI''' |- |APAC | align="right" |187,631 | align="right" |180,995 | align="right" |368,626 | align="right" |50.90009929 | align="right" |49.0999 |- |LIRA | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |48.19664 |- |AMOLATAR | align="right" |74,152 | align="right" |73,014 | align="right" |147,166 | align="right" |50.38663822 | align="right" |49.61336 |- |DOKOLO | align="right" |93,617 | align="right" |89,476 | align="right" |183,093 | align="right" |51.13084607 | align="right" |48.86915 |- |OYAM | align="right" |196,523 | align="right" |187,121 | align="right" |383,644 | align="right" |51.22535476 | align="right" |48.77465 |- |ALEBTONG | align="right" |116,552 | align="right" |110,989 | align="right" |227,541 | align="right" |51.22241706 | align="right" |48.77758 |- |KOLE | align="right" |122,163 | align="right" |117,164 | align="right" |239,327 | align="right" |51.04438697 | align="right" |48.95561 |- |OTUKE | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.90164406 | align="right" |49.09836 |- | | | | | | |- |'''HIGHLY POPULATED''' | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |49.613362 |- |'''LOWLY POPULATED''' | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.38663822 | align="right" |48.196636 |} Okusinziira ku [[Kitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bibalo]] ekya Uganda Bureau of Statistics, Amolatar yalina omuwendo gw'abantu ababeera mu [[Households|maka]] 187,442 (nga 169,037 ku muwendo gw'abantu bano balina wansi w’emyaka 60 ate 18,385 bali waggulu w’emyaka 60) okuva ku 39,948 ku maka gonna agabalibwa. Ku muwenda gw'abantu bano, 97,649 bakyala nga bakola okutuuka ku bitundu 51.7%kubuli kikkumi ku [[Population|muwendo gw'abantu]] ate 91,066 basajja(48.3%kubuli kikkumi ku bantu bonna) <ref name=":0">{{Cite web |last=Statistics |first=Uganda Bureau of |title=AMOLATAR - Census Data Dashboard |url=https://statistics.ubos.org/nphc/drilldown?subregion=32&district=315 |access-date=2026-03-22 |website=NPHC 2024 Dashboard |language=en}}</ref> era mu kiseera ky’okukola dduyiro ono, abaana 7,817 okuva ku myaka 6-12 tebaali ku masomero ku 17,466 ku muwendo gw'abo bwe baali mu myaka gyegyimu ne7,969 bantu bonna ab’emyaka 13-17 nabo tebaali mu masomero okuva ku bantu bonna ab'emyaka 24,303 <ref name=":0" /> == Emirimu gy’ebyenfuna == [[Obulimi obw’okweyimirizaawo]], obulunzi bw’ebisolo n’envuba ey’obusuubuzi okuva mu nyanja z’omu kitundu bye bikola yingini y’ebyenfuna bya disitulikiti. Ebirime ebirimibwa mulimu: * [[Ppamba]]  * [[Muwogo]] * [[Sunflower]] * Soya * Emichungwa * Bananas * [[Matooke]] * [[ENTUUNGO KIRIME KYA TUUNZI NNYO|Entungo]] * Omuchere * [[Kasooli yara 42|Kasooli]] * [[Ebijanjalo]] * Obulo * [[Lumonde mmer|Lumonde]] == Ebirala ebikolebwa mulimu... == * Okuvuba * Okuzimba * okusuubuza n'okutunda kamu kamu (wholesale ne Retail) == Ebisolo ebirundibwa mu disitulikiti eno mulimu... == * [[ente]] * [[EMBUZZI ESULA MU KISIBO|embuzi]] * [[enkoko]] * turkeys. * [[Embizzi]] == Laba ne == * [[Amolatar]] * [[Lango sub region|Lango]] * [[Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Disitulikiti za Uganda]] * [[Lake kyoga|Enyanja kyoga]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [http://www.newvision.co.ug/news/639120-amolatar-uganda-within-uganda.html Amolatar: Uganda Munda mu Uganda] [[Category:Disitulikiti mu Yuganda]] <references /> [[Category:Disitulikiti y'e Amolatar]] csxqbcdurdplrl9w86b6xkfd51aep2t 69078 69077 2026-08-20T07:01:24Z 24RAY 11014 ngasseeko amatuluba 69078 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Disitulikiti y'e Amolatar''' ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Okufaananako ne disitulikiti za Uganda endala nnyingi, erinnya lino lyatuumibwa ekifo kyayo ekikulu ekya munisipaali n’ekitebe ky'obukulembeze, Ekibuga ky'e [[Amolatar]] . Disitulikiti eno eyawuddwamu ebitundu bibiri omuli [[Obukiikaddyo]] bwa Kioga ne [[Obukiikakkono]] bwa Kioga.<ref>{{Cite web |title=Overview {{!}} Amolatar District |url=https://www.amolatar.go.ug/lg/overview |access-date=18 December 2025 |website=www.amolatar.go.ug}}</ref> . == Ekifo == Disitulikiti y’e Amolatar eriko ensalo ne [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti y’e Apac]] mu bukiikakkono, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikakkono bw’obuvanjuba, [[Kaberamaido (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kaberamaido]] mu buvanjuba, [[Buyende (disitulikit)|Disitulikiti y’e Buyende]] mu bukiikaddyo obw’obuvanjuba, [[Kayunga (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kayunga]] mu bukiikaddyo ne [[Nakasongola (disitulikit)|Disitulikiti y’e Nakasongola]] mu bugwanjuba. Ekitebe ky’obukulembeze mu disitulikiti eno e [[Amolatar]], kisangibwa kubugazi bwa kilometres 85 (53 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu kino.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Amolatar With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)%20&toplace=Lira%20(Lira)%20&fromlat=1.6155556&tolat=2.235&fromlng=32.8397222&tolng=32.9097222 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiri kubugazi bya kilometres 185 (115 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[Uganda]] era nga ky'ekibuga ekisinga obunene mu Ggwanga eryo.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Amolatar With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)&toplace=Kampala%20()&fromlat=1.6155556&tolat=0.3155556&fromlng=32.8397222&tolng=32.5655556 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ebikwaso bya disitulikiti eno bye bino:01 38N, 32 50E. == Okulaba mu buvunze == Disitulikiti ya Amolatar yatandikibwawo mu 2005, bwe yayoolwa okuva mu [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] . Disitulikiti eno kitundu ku [[Lango sub-region]], wamu ne disitulikiti endala omusanvu eziragiddwa wansi. Disitulikiti ezikola ekitundu kya Lango ze zino: # [[Amolatar (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amolatar]] # [[Alebtong District|Disitulikiti y’e Alebtong]] # [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti ya Apac]] # [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y'e Dokolo]] # [[Kole (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kole]] # [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] # [[Oyam (disitulikit)|Disitulikiti y’e Oyam]] # [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] Disitulikiti eno erimu ebyalo 346, nga bitegekeddwa mu miruka 33. Disitulikiti eno eriko obuwanvu bwa square kilometres 1,758 (679 mi). Mu by’obufuzi, disitulikiti eno egabanyizibwamu ebitundu bitaano eby'obukulembeze: # [[Amolatar|Town Council y'e Amolatar]] # Egombolola lya Muntu (Sub-county): 426.16 square kilometres (164.54 mi) # Egombolola lya Awelo, Town Council ya Etam, Town Council ya Namasale 377.20 square kilometres (145.64 mi) # Egombolola lya Namasale 524.18 square kilometres (202.39 mi) # Egombolola lya Aputi 254.23 square kilometres (98.16 mi) . Disitulikiti eno emanyiddwa nnyo [[olw’ekijjukizo kya Amolatar]] ekiraga ekifo ekikulu ekya Uganda. [[File:Amolatar_Uganda_Tribes_Monument_(Uganda_Geographical_Centre)-2.jpg|thumb|176x176px| Ekijjukizo kya Amolatar]] == Omuwendo gw'abantu == Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 1991 kwalaga nti omuwendo gw'abantu ba disitulikiti eno baali nga 68,500. Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 2002 kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali nga 96,200. Omuwendo gw’abantu mu disitulikiti gweyongera ku kigero ekibalirirwamu ebitundu 2.9% kubuli kikkumi buli mwaka, wakati wa 2002 ne 2012. Kiteeberezebwa nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno mu 2012 gwali nga 127,400.<ref>{{Cite web |title=Estimated Population of Amolatar District In 1991, 2002 & 2012 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=057 |access-date=24 May 2014 |publisher=Citypopulation.de}}</ref> Omulongooti wansi gufunza omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Amolatar mu 2014 ne disitulikiti endala eziri mu kitundu kya Lango Sub-region.<ref>{{Cite web |title=Population by District (Based on 2014 Population Census) - Kyambogo Dashboard |url=http://www.kyudashboard.ac.ug/reports?id=306&select=2&SelectBy=Sub_Region&Sub_Region=Lango |access-date=18 December 2025 |website=www.kyudashboard.ac.ug}}</ref> {| class="wikitable" |'''DISITULIKITI''' |'''ABAKYALA''' |'''ABAMI''' |'''OMUGATTE''' |'''% ABAKYALA''' |'''% ABAMI''' |- |APAC | align="right" |187,631 | align="right" |180,995 | align="right" |368,626 | align="right" |50.90009929 | align="right" |49.0999 |- |LIRA | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |48.19664 |- |AMOLATAR | align="right" |74,152 | align="right" |73,014 | align="right" |147,166 | align="right" |50.38663822 | align="right" |49.61336 |- |DOKOLO | align="right" |93,617 | align="right" |89,476 | align="right" |183,093 | align="right" |51.13084607 | align="right" |48.86915 |- |OYAM | align="right" |196,523 | align="right" |187,121 | align="right" |383,644 | align="right" |51.22535476 | align="right" |48.77465 |- |ALEBTONG | align="right" |116,552 | align="right" |110,989 | align="right" |227,541 | align="right" |51.22241706 | align="right" |48.77758 |- |KOLE | align="right" |122,163 | align="right" |117,164 | align="right" |239,327 | align="right" |51.04438697 | align="right" |48.95561 |- |OTUKE | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.90164406 | align="right" |49.09836 |- | | | | | | |- |'''HIGHLY POPULATED''' | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |49.613362 |- |'''LOWLY POPULATED''' | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.38663822 | align="right" |48.196636 |} Okusinziira ku [[Kitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bibalo]] ekya Uganda Bureau of Statistics, Amolatar yalina omuwendo gw'abantu ababeera mu [[Households|maka]] 187,442 (nga 169,037 ku muwendo gw'abantu bano balina wansi w’emyaka 60 ate 18,385 bali waggulu w’emyaka 60) okuva ku 39,948 ku maka gonna agabalibwa. Ku muwenda gw'abantu bano, 97,649 bakyala nga bakola okutuuka ku bitundu 51.7%kubuli kikkumi ku [[Population|muwendo gw'abantu]] ate 91,066 basajja(48.3%kubuli kikkumi ku bantu bonna) <ref name=":0">{{Cite web |last=Statistics |first=Uganda Bureau of |title=AMOLATAR - Census Data Dashboard |url=https://statistics.ubos.org/nphc/drilldown?subregion=32&district=315 |access-date=2026-03-22 |website=NPHC 2024 Dashboard |language=en}}</ref> era mu kiseera ky’okukola dduyiro ono, abaana 7,817 okuva ku myaka 6-12 tebaali ku masomero ku 17,466 ku muwendo gw'abo bwe baali mu myaka gyegyimu ne7,969 bantu bonna ab’emyaka 13-17 nabo tebaali mu masomero okuva ku bantu bonna ab'emyaka 24,303 <ref name=":0" /> == Emirimu gy’ebyenfuna == [[Obulimi obw’okweyimirizaawo]], obulunzi bw’ebisolo n’envuba ey’obusuubuzi okuva mu nyanja z’omu kitundu bye bikola yingini y’ebyenfuna bya disitulikiti. Ebirime ebirimibwa mulimu: * [[Ppamba]]  * [[Muwogo]] * [[Sunflower]] * Soya * Emichungwa * Bananas * [[Matooke]] * [[ENTUUNGO KIRIME KYA TUUNZI NNYO|Entungo]] * Omuchere * [[Kasooli yara 42|Kasooli]] * [[Ebijanjalo]] * Obulo * [[Lumonde mmer|Lumonde]] == Ebirala ebikolebwa mulimu... == * Okuvuba * Okuzimba * okusuubuza n'okutunda kamu kamu (wholesale ne Retail) == Ebisolo ebirundibwa mu disitulikiti eno mulimu... == * [[ente]] * [[EMBUZZI ESULA MU KISIBO|embuzi]] * [[enkoko]] * turkeys. * [[Embizzi]] == Laba ne == * [[Amolatar]] * [[Lango sub region|Lango]] * [[Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Disitulikiti za Uganda]] * [[Lake kyoga|Enyanja kyoga]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [http://www.newvision.co.ug/news/639120-amolatar-uganda-within-uganda.html Amolatar: Uganda Munda mu Uganda] [[Category:Disitulikiti mu Yuganda]] <references /> [[Category:Disitulikiti y'e Amolatar]] [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] pg4spoicqxd97pgt5aufg6kuvpvvgw5 69081 69078 2026-08-20T07:03:03Z 24RAY 11014 removed [[Category:Disitulikiti mu Yuganda]]; added [[Category:Disitulikiti mu Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69081 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Disitulikiti y'e Amolatar''' ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Okufaananako ne disitulikiti za Uganda endala nnyingi, erinnya lino lyatuumibwa ekifo kyayo ekikulu ekya munisipaali n’ekitebe ky'obukulembeze, Ekibuga ky'e [[Amolatar]] . Disitulikiti eno eyawuddwamu ebitundu bibiri omuli [[Obukiikaddyo]] bwa Kioga ne [[Obukiikakkono]] bwa Kioga.<ref>{{Cite web |title=Overview {{!}} Amolatar District |url=https://www.amolatar.go.ug/lg/overview |access-date=18 December 2025 |website=www.amolatar.go.ug}}</ref> . == Ekifo == Disitulikiti y’e Amolatar eriko ensalo ne [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti y’e Apac]] mu bukiikakkono, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikakkono bw’obuvanjuba, [[Kaberamaido (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kaberamaido]] mu buvanjuba, [[Buyende (disitulikit)|Disitulikiti y’e Buyende]] mu bukiikaddyo obw’obuvanjuba, [[Kayunga (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kayunga]] mu bukiikaddyo ne [[Nakasongola (disitulikit)|Disitulikiti y’e Nakasongola]] mu bugwanjuba. Ekitebe ky’obukulembeze mu disitulikiti eno e [[Amolatar]], kisangibwa kubugazi bwa kilometres 85 (53 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu kino.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Amolatar With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)%20&toplace=Lira%20(Lira)%20&fromlat=1.6155556&tolat=2.235&fromlng=32.8397222&tolng=32.9097222 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiri kubugazi bya kilometres 185 (115 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[Uganda]] era nga ky'ekibuga ekisinga obunene mu Ggwanga eryo.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Amolatar With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)&toplace=Kampala%20()&fromlat=1.6155556&tolat=0.3155556&fromlng=32.8397222&tolng=32.5655556 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ebikwaso bya disitulikiti eno bye bino:01 38N, 32 50E. == Okulaba mu buvunze == Disitulikiti ya Amolatar yatandikibwawo mu 2005, bwe yayoolwa okuva mu [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] . Disitulikiti eno kitundu ku [[Lango sub-region]], wamu ne disitulikiti endala omusanvu eziragiddwa wansi. Disitulikiti ezikola ekitundu kya Lango ze zino: # [[Amolatar (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amolatar]] # [[Alebtong District|Disitulikiti y’e Alebtong]] # [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti ya Apac]] # [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y'e Dokolo]] # [[Kole (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kole]] # [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] # [[Oyam (disitulikit)|Disitulikiti y’e Oyam]] # [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] Disitulikiti eno erimu ebyalo 346, nga bitegekeddwa mu miruka 33. Disitulikiti eno eriko obuwanvu bwa square kilometres 1,758 (679 mi). Mu by’obufuzi, disitulikiti eno egabanyizibwamu ebitundu bitaano eby'obukulembeze: # [[Amolatar|Town Council y'e Amolatar]] # Egombolola lya Muntu (Sub-county): 426.16 square kilometres (164.54 mi) # Egombolola lya Awelo, Town Council ya Etam, Town Council ya Namasale 377.20 square kilometres (145.64 mi) # Egombolola lya Namasale 524.18 square kilometres (202.39 mi) # Egombolola lya Aputi 254.23 square kilometres (98.16 mi) . Disitulikiti eno emanyiddwa nnyo [[olw’ekijjukizo kya Amolatar]] ekiraga ekifo ekikulu ekya Uganda. [[File:Amolatar_Uganda_Tribes_Monument_(Uganda_Geographical_Centre)-2.jpg|thumb|176x176px| Ekijjukizo kya Amolatar]] == Omuwendo gw'abantu == Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 1991 kwalaga nti omuwendo gw'abantu ba disitulikiti eno baali nga 68,500. Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 2002 kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali nga 96,200. Omuwendo gw’abantu mu disitulikiti gweyongera ku kigero ekibalirirwamu ebitundu 2.9% kubuli kikkumi buli mwaka, wakati wa 2002 ne 2012. Kiteeberezebwa nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno mu 2012 gwali nga 127,400.<ref>{{Cite web |title=Estimated Population of Amolatar District In 1991, 2002 & 2012 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=057 |access-date=24 May 2014 |publisher=Citypopulation.de}}</ref> Omulongooti wansi gufunza omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Amolatar mu 2014 ne disitulikiti endala eziri mu kitundu kya Lango Sub-region.<ref>{{Cite web |title=Population by District (Based on 2014 Population Census) - Kyambogo Dashboard |url=http://www.kyudashboard.ac.ug/reports?id=306&select=2&SelectBy=Sub_Region&Sub_Region=Lango |access-date=18 December 2025 |website=www.kyudashboard.ac.ug}}</ref> {| class="wikitable" |'''DISITULIKITI''' |'''ABAKYALA''' |'''ABAMI''' |'''OMUGATTE''' |'''% ABAKYALA''' |'''% ABAMI''' |- |APAC | align="right" |187,631 | align="right" |180,995 | align="right" |368,626 | align="right" |50.90009929 | align="right" |49.0999 |- |LIRA | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |48.19664 |- |AMOLATAR | align="right" |74,152 | align="right" |73,014 | align="right" |147,166 | align="right" |50.38663822 | align="right" |49.61336 |- |DOKOLO | align="right" |93,617 | align="right" |89,476 | align="right" |183,093 | align="right" |51.13084607 | align="right" |48.86915 |- |OYAM | align="right" |196,523 | align="right" |187,121 | align="right" |383,644 | align="right" |51.22535476 | align="right" |48.77465 |- |ALEBTONG | align="right" |116,552 | align="right" |110,989 | align="right" |227,541 | align="right" |51.22241706 | align="right" |48.77758 |- |KOLE | align="right" |122,163 | align="right" |117,164 | align="right" |239,327 | align="right" |51.04438697 | align="right" |48.95561 |- |OTUKE | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.90164406 | align="right" |49.09836 |- | | | | | | |- |'''HIGHLY POPULATED''' | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |49.613362 |- |'''LOWLY POPULATED''' | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.38663822 | align="right" |48.196636 |} Okusinziira ku [[Kitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bibalo]] ekya Uganda Bureau of Statistics, Amolatar yalina omuwendo gw'abantu ababeera mu [[Households|maka]] 187,442 (nga 169,037 ku muwendo gw'abantu bano balina wansi w’emyaka 60 ate 18,385 bali waggulu w’emyaka 60) okuva ku 39,948 ku maka gonna agabalibwa. Ku muwenda gw'abantu bano, 97,649 bakyala nga bakola okutuuka ku bitundu 51.7%kubuli kikkumi ku [[Population|muwendo gw'abantu]] ate 91,066 basajja(48.3%kubuli kikkumi ku bantu bonna) <ref name=":0">{{Cite web |last=Statistics |first=Uganda Bureau of |title=AMOLATAR - Census Data Dashboard |url=https://statistics.ubos.org/nphc/drilldown?subregion=32&district=315 |access-date=2026-03-22 |website=NPHC 2024 Dashboard |language=en}}</ref> era mu kiseera ky’okukola dduyiro ono, abaana 7,817 okuva ku myaka 6-12 tebaali ku masomero ku 17,466 ku muwendo gw'abo bwe baali mu myaka gyegyimu ne7,969 bantu bonna ab’emyaka 13-17 nabo tebaali mu masomero okuva ku bantu bonna ab'emyaka 24,303 <ref name=":0" /> == Emirimu gy’ebyenfuna == [[Obulimi obw’okweyimirizaawo]], obulunzi bw’ebisolo n’envuba ey’obusuubuzi okuva mu nyanja z’omu kitundu bye bikola yingini y’ebyenfuna bya disitulikiti. Ebirime ebirimibwa mulimu: * [[Ppamba]]  * [[Muwogo]] * [[Sunflower]] * Soya * Emichungwa * Bananas * [[Matooke]] * [[ENTUUNGO KIRIME KYA TUUNZI NNYO|Entungo]] * Omuchere * [[Kasooli yara 42|Kasooli]] * [[Ebijanjalo]] * Obulo * [[Lumonde mmer|Lumonde]] == Ebirala ebikolebwa mulimu... == * Okuvuba * Okuzimba * okusuubuza n'okutunda kamu kamu (wholesale ne Retail) == Ebisolo ebirundibwa mu disitulikiti eno mulimu... == * [[ente]] * [[EMBUZZI ESULA MU KISIBO|embuzi]] * [[enkoko]] * turkeys. * [[Embizzi]] == Laba ne == * [[Amolatar]] * [[Lango sub region|Lango]] * [[Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Disitulikiti za Uganda]] * [[Lake kyoga|Enyanja kyoga]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [http://www.newvision.co.ug/news/639120-amolatar-uganda-within-uganda.html Amolatar: Uganda Munda mu Uganda] [[Category:Disitulikiti mu Uganda]] <references /> [[Category:Disitulikiti y'e Amolatar]] [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] 1ps8qxdlq01ohztfbxb1ovoxc6jushu 69082 69081 2026-08-20T07:03:43Z 24RAY 11014 removed [[Category:Disitulikiti mu Uganda]]; added [[Category:Disitulikiti za Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69082 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Disitulikiti y'e Amolatar''' ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Okufaananako ne disitulikiti za Uganda endala nnyingi, erinnya lino lyatuumibwa ekifo kyayo ekikulu ekya munisipaali n’ekitebe ky'obukulembeze, Ekibuga ky'e [[Amolatar]] . Disitulikiti eno eyawuddwamu ebitundu bibiri omuli [[Obukiikaddyo]] bwa Kioga ne [[Obukiikakkono]] bwa Kioga.<ref>{{Cite web |title=Overview {{!}} Amolatar District |url=https://www.amolatar.go.ug/lg/overview |access-date=18 December 2025 |website=www.amolatar.go.ug}}</ref> . == Ekifo == Disitulikiti y’e Amolatar eriko ensalo ne [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti y’e Apac]] mu bukiikakkono, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikakkono bw’obuvanjuba, [[Kaberamaido (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kaberamaido]] mu buvanjuba, [[Buyende (disitulikit)|Disitulikiti y’e Buyende]] mu bukiikaddyo obw’obuvanjuba, [[Kayunga (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kayunga]] mu bukiikaddyo ne [[Nakasongola (disitulikit)|Disitulikiti y’e Nakasongola]] mu bugwanjuba. Ekitebe ky’obukulembeze mu disitulikiti eno e [[Amolatar]], kisangibwa kubugazi bwa kilometres 85 (53 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu kino.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Amolatar With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)%20&toplace=Lira%20(Lira)%20&fromlat=1.6155556&tolat=2.235&fromlng=32.8397222&tolng=32.9097222 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiri kubugazi bya kilometres 185 (115 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[Uganda]] era nga ky'ekibuga ekisinga obunene mu Ggwanga eryo.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Amolatar With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)&toplace=Kampala%20()&fromlat=1.6155556&tolat=0.3155556&fromlng=32.8397222&tolng=32.5655556 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ebikwaso bya disitulikiti eno bye bino:01 38N, 32 50E. == Okulaba mu buvunze == Disitulikiti ya Amolatar yatandikibwawo mu 2005, bwe yayoolwa okuva mu [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] . Disitulikiti eno kitundu ku [[Lango sub-region]], wamu ne disitulikiti endala omusanvu eziragiddwa wansi. Disitulikiti ezikola ekitundu kya Lango ze zino: # [[Amolatar (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amolatar]] # [[Alebtong District|Disitulikiti y’e Alebtong]] # [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti ya Apac]] # [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y'e Dokolo]] # [[Kole (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kole]] # [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] # [[Oyam (disitulikit)|Disitulikiti y’e Oyam]] # [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] Disitulikiti eno erimu ebyalo 346, nga bitegekeddwa mu miruka 33. Disitulikiti eno eriko obuwanvu bwa square kilometres 1,758 (679 mi). Mu by’obufuzi, disitulikiti eno egabanyizibwamu ebitundu bitaano eby'obukulembeze: # [[Amolatar|Town Council y'e Amolatar]] # Egombolola lya Muntu (Sub-county): 426.16 square kilometres (164.54 mi) # Egombolola lya Awelo, Town Council ya Etam, Town Council ya Namasale 377.20 square kilometres (145.64 mi) # Egombolola lya Namasale 524.18 square kilometres (202.39 mi) # Egombolola lya Aputi 254.23 square kilometres (98.16 mi) . Disitulikiti eno emanyiddwa nnyo [[olw’ekijjukizo kya Amolatar]] ekiraga ekifo ekikulu ekya Uganda. [[File:Amolatar_Uganda_Tribes_Monument_(Uganda_Geographical_Centre)-2.jpg|thumb|176x176px| Ekijjukizo kya Amolatar]] == Omuwendo gw'abantu == Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 1991 kwalaga nti omuwendo gw'abantu ba disitulikiti eno baali nga 68,500. Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 2002 kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali nga 96,200. Omuwendo gw’abantu mu disitulikiti gweyongera ku kigero ekibalirirwamu ebitundu 2.9% kubuli kikkumi buli mwaka, wakati wa 2002 ne 2012. Kiteeberezebwa nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno mu 2012 gwali nga 127,400.<ref>{{Cite web |title=Estimated Population of Amolatar District In 1991, 2002 & 2012 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=057 |access-date=24 May 2014 |publisher=Citypopulation.de}}</ref> Omulongooti wansi gufunza omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Amolatar mu 2014 ne disitulikiti endala eziri mu kitundu kya Lango Sub-region.<ref>{{Cite web |title=Population by District (Based on 2014 Population Census) - Kyambogo Dashboard |url=http://www.kyudashboard.ac.ug/reports?id=306&select=2&SelectBy=Sub_Region&Sub_Region=Lango |access-date=18 December 2025 |website=www.kyudashboard.ac.ug}}</ref> {| class="wikitable" |'''DISITULIKITI''' |'''ABAKYALA''' |'''ABAMI''' |'''OMUGATTE''' |'''% ABAKYALA''' |'''% ABAMI''' |- |APAC | align="right" |187,631 | align="right" |180,995 | align="right" |368,626 | align="right" |50.90009929 | align="right" |49.0999 |- |LIRA | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |48.19664 |- |AMOLATAR | align="right" |74,152 | align="right" |73,014 | align="right" |147,166 | align="right" |50.38663822 | align="right" |49.61336 |- |DOKOLO | align="right" |93,617 | align="right" |89,476 | align="right" |183,093 | align="right" |51.13084607 | align="right" |48.86915 |- |OYAM | align="right" |196,523 | align="right" |187,121 | align="right" |383,644 | align="right" |51.22535476 | align="right" |48.77465 |- |ALEBTONG | align="right" |116,552 | align="right" |110,989 | align="right" |227,541 | align="right" |51.22241706 | align="right" |48.77758 |- |KOLE | align="right" |122,163 | align="right" |117,164 | align="right" |239,327 | align="right" |51.04438697 | align="right" |48.95561 |- |OTUKE | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.90164406 | align="right" |49.09836 |- | | | | | | |- |'''HIGHLY POPULATED''' | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |49.613362 |- |'''LOWLY POPULATED''' | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.38663822 | align="right" |48.196636 |} Okusinziira ku [[Kitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bibalo]] ekya Uganda Bureau of Statistics, Amolatar yalina omuwendo gw'abantu ababeera mu [[Households|maka]] 187,442 (nga 169,037 ku muwendo gw'abantu bano balina wansi w’emyaka 60 ate 18,385 bali waggulu w’emyaka 60) okuva ku 39,948 ku maka gonna agabalibwa. Ku muwenda gw'abantu bano, 97,649 bakyala nga bakola okutuuka ku bitundu 51.7%kubuli kikkumi ku [[Population|muwendo gw'abantu]] ate 91,066 basajja(48.3%kubuli kikkumi ku bantu bonna) <ref name=":0">{{Cite web |last=Statistics |first=Uganda Bureau of |title=AMOLATAR - Census Data Dashboard |url=https://statistics.ubos.org/nphc/drilldown?subregion=32&district=315 |access-date=2026-03-22 |website=NPHC 2024 Dashboard |language=en}}</ref> era mu kiseera ky’okukola dduyiro ono, abaana 7,817 okuva ku myaka 6-12 tebaali ku masomero ku 17,466 ku muwendo gw'abo bwe baali mu myaka gyegyimu ne7,969 bantu bonna ab’emyaka 13-17 nabo tebaali mu masomero okuva ku bantu bonna ab'emyaka 24,303 <ref name=":0" /> == Emirimu gy’ebyenfuna == [[Obulimi obw’okweyimirizaawo]], obulunzi bw’ebisolo n’envuba ey’obusuubuzi okuva mu nyanja z’omu kitundu bye bikola yingini y’ebyenfuna bya disitulikiti. Ebirime ebirimibwa mulimu: * [[Ppamba]]  * [[Muwogo]] * [[Sunflower]] * Soya * Emichungwa * Bananas * [[Matooke]] * [[ENTUUNGO KIRIME KYA TUUNZI NNYO|Entungo]] * Omuchere * [[Kasooli yara 42|Kasooli]] * [[Ebijanjalo]] * Obulo * [[Lumonde mmer|Lumonde]] == Ebirala ebikolebwa mulimu... == * Okuvuba * Okuzimba * okusuubuza n'okutunda kamu kamu (wholesale ne Retail) == Ebisolo ebirundibwa mu disitulikiti eno mulimu... == * [[ente]] * [[EMBUZZI ESULA MU KISIBO|embuzi]] * [[enkoko]] * turkeys. * [[Embizzi]] == Laba ne == * [[Amolatar]] * [[Lango sub region|Lango]] * [[Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Disitulikiti za Uganda]] * [[Lake kyoga|Enyanja kyoga]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [http://www.newvision.co.ug/news/639120-amolatar-uganda-within-uganda.html Amolatar: Uganda Munda mu Uganda] [[Category:Disitulikiti za Uganda]] <references /> [[Category:Disitulikiti y'e Amolatar]] [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] kkdcxeqtwdk99q0at18aazq8ojow075 69086 69082 2026-08-20T07:09:33Z 24RAY 11014 ngasseeko amatuluba 69086 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Disitulikiti y'e Amolatar''' ye [[Disitulikiti mu Yuganda|disitulikiti]] mu [[Bukiikakkono bwa Uganda]]. Okufaananako ne disitulikiti za Uganda endala nnyingi, erinnya lino lyatuumibwa ekifo kyayo ekikulu ekya munisipaali n’ekitebe ky'obukulembeze, Ekibuga ky'e [[Amolatar]] . Disitulikiti eno eyawuddwamu ebitundu bibiri omuli [[Obukiikaddyo]] bwa Kioga ne [[Obukiikakkono]] bwa Kioga.<ref>{{Cite web |title=Overview {{!}} Amolatar District |url=https://www.amolatar.go.ug/lg/overview |access-date=18 December 2025 |website=www.amolatar.go.ug}}</ref> . == Ekifo == Disitulikiti y’e Amolatar eriko ensalo ne [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti y’e Apac]] mu bukiikakkono, [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Dokolo]] mu bukiikakkono bw’obuvanjuba, [[Kaberamaido (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kaberamaido]] mu buvanjuba, [[Buyende (disitulikit)|Disitulikiti y’e Buyende]] mu bukiikaddyo obw’obuvanjuba, [[Kayunga (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kayunga]] mu bukiikaddyo ne [[Nakasongola (disitulikit)|Disitulikiti y’e Nakasongola]] mu bugwanjuba. Ekitebe ky’obukulembeze mu disitulikiti eno e [[Amolatar]], kisangibwa kubugazi bwa kilometres 85 (53 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bwa Lira, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu kino.<ref>{{Cite web |title=Road Distance Between Lira And Amolatar With Map |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)%20&toplace=Lira%20(Lira)%20&fromlat=1.6155556&tolat=2.235&fromlng=32.8397222&tolng=32.9097222 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ekifo kino kiri kubugazi bya kilometres 185 (115 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba bwa [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[Uganda]] era nga ky'ekibuga ekisinga obunene mu Ggwanga eryo.<ref>{{Cite web |title=Map Showing Kampala And Amolatar With Distance Marker |url=http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Amolatar%20(Lira)&toplace=Kampala%20()&fromlat=1.6155556&tolat=0.3155556&fromlng=32.8397222&tolng=32.5655556 |access-date=24 May 2014 |publisher=Globefeed.com}}</ref> Ebikwaso bya disitulikiti eno bye bino:01 38N, 32 50E. == Okulaba mu buvunze == Disitulikiti ya Amolatar yatandikibwawo mu 2005, bwe yayoolwa okuva mu [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] . Disitulikiti eno kitundu ku [[Lango sub-region]], wamu ne disitulikiti endala omusanvu eziragiddwa wansi. Disitulikiti ezikola ekitundu kya Lango ze zino: # [[Amolatar (disitulikit)|Disitulikiti y’e Amolatar]] # [[Alebtong District|Disitulikiti y’e Alebtong]] # [[Apac (disitulikit)|Disitulikiti ya Apac]] # [[Dokolo (disitulikit)|Disitulikiti y'e Dokolo]] # [[Kole (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kole]] # [[Lira (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lira]] # [[Oyam (disitulikit)|Disitulikiti y’e Oyam]] # [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti y’e Otuke]] Disitulikiti eno erimu ebyalo 346, nga bitegekeddwa mu miruka 33. Disitulikiti eno eriko obuwanvu bwa square kilometres 1,758 (679 mi). Mu by’obufuzi, disitulikiti eno egabanyizibwamu ebitundu bitaano eby'obukulembeze: # [[Amolatar|Town Council y'e Amolatar]] # Egombolola lya Muntu (Sub-county): 426.16 square kilometres (164.54 mi) # Egombolola lya Awelo, Town Council ya Etam, Town Council ya Namasale 377.20 square kilometres (145.64 mi) # Egombolola lya Namasale 524.18 square kilometres (202.39 mi) # Egombolola lya Aputi 254.23 square kilometres (98.16 mi) . Disitulikiti eno emanyiddwa nnyo [[olw’ekijjukizo kya Amolatar]] ekiraga ekifo ekikulu ekya Uganda. [[File:Amolatar_Uganda_Tribes_Monument_(Uganda_Geographical_Centre)-2.jpg|thumb|176x176px| Ekijjukizo kya Amolatar]] == Omuwendo gw'abantu == Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 1991 kwalaga nti omuwendo gw'abantu ba disitulikiti eno baali nga 68,500. Okubala abantu okwakolebwa mu Ggwanga lyonna mu 2002 kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno gwali nga 96,200. Omuwendo gw’abantu mu disitulikiti gweyongera ku kigero ekibalirirwamu ebitundu 2.9% kubuli kikkumi buli mwaka, wakati wa 2002 ne 2012. Kiteeberezebwa nti omuwendo gw’abantu mu disitulikiti eno mu 2012 gwali nga 127,400.<ref>{{Cite web |title=Estimated Population of Amolatar District In 1991, 2002 & 2012 |url=http://www.citypopulation.de/php/uganda-admin.php?adm2id=057 |access-date=24 May 2014 |publisher=Citypopulation.de}}</ref> Omulongooti wansi gufunza omuwendo gw’abantu mu Disitulikiti y’e Amolatar mu 2014 ne disitulikiti endala eziri mu kitundu kya Lango Sub-region.<ref>{{Cite web |title=Population by District (Based on 2014 Population Census) - Kyambogo Dashboard |url=http://www.kyudashboard.ac.ug/reports?id=306&select=2&SelectBy=Sub_Region&Sub_Region=Lango |access-date=18 December 2025 |website=www.kyudashboard.ac.ug}}</ref> {| class="wikitable" |'''DISITULIKITI''' |'''ABAKYALA''' |'''ABAMI''' |'''OMUGATTE''' |'''% ABAKYALA''' |'''% ABAMI''' |- |APAC | align="right" |187,631 | align="right" |180,995 | align="right" |368,626 | align="right" |50.90009929 | align="right" |49.0999 |- |LIRA | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |48.19664 |- |AMOLATAR | align="right" |74,152 | align="right" |73,014 | align="right" |147,166 | align="right" |50.38663822 | align="right" |49.61336 |- |DOKOLO | align="right" |93,617 | align="right" |89,476 | align="right" |183,093 | align="right" |51.13084607 | align="right" |48.86915 |- |OYAM | align="right" |196,523 | align="right" |187,121 | align="right" |383,644 | align="right" |51.22535476 | align="right" |48.77465 |- |ALEBTONG | align="right" |116,552 | align="right" |110,989 | align="right" |227,541 | align="right" |51.22241706 | align="right" |48.77758 |- |KOLE | align="right" |122,163 | align="right" |117,164 | align="right" |239,327 | align="right" |51.04438697 | align="right" |48.95561 |- |OTUKE | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.90164406 | align="right" |49.09836 |- | | | | | | |- |'''HIGHLY POPULATED''' | align="right" |211,380 | align="right" |196,663 | align="right" |408,043 | align="right" |51.80336386 | align="right" |49.613362 |- |'''LOWLY POPULATED''' | align="right" |53,067 | align="right" |51,187 | align="right" |104,254 | align="right" |50.38663822 | align="right" |48.196636 |} Okusinziira ku [[Kitongole kya Uganda ekivunaanyizibwa ku bibalo]] ekya Uganda Bureau of Statistics, Amolatar yalina omuwendo gw'abantu ababeera mu [[Households|maka]] 187,442 (nga 169,037 ku muwendo gw'abantu bano balina wansi w’emyaka 60 ate 18,385 bali waggulu w’emyaka 60) okuva ku 39,948 ku maka gonna agabalibwa. Ku muwenda gw'abantu bano, 97,649 bakyala nga bakola okutuuka ku bitundu 51.7%kubuli kikkumi ku [[Population|muwendo gw'abantu]] ate 91,066 basajja(48.3%kubuli kikkumi ku bantu bonna) <ref name=":0">{{Cite web |last=Statistics |first=Uganda Bureau of |title=AMOLATAR - Census Data Dashboard |url=https://statistics.ubos.org/nphc/drilldown?subregion=32&district=315 |access-date=2026-03-22 |website=NPHC 2024 Dashboard |language=en}}</ref> era mu kiseera ky’okukola dduyiro ono, abaana 7,817 okuva ku myaka 6-12 tebaali ku masomero ku 17,466 ku muwendo gw'abo bwe baali mu myaka gyegyimu ne7,969 bantu bonna ab’emyaka 13-17 nabo tebaali mu masomero okuva ku bantu bonna ab'emyaka 24,303 <ref name=":0" /> == Emirimu gy’ebyenfuna == [[Obulimi obw’okweyimirizaawo]], obulunzi bw’ebisolo n’envuba ey’obusuubuzi okuva mu nyanja z’omu kitundu bye bikola yingini y’ebyenfuna bya disitulikiti. Ebirime ebirimibwa mulimu: * [[Ppamba]]  * [[Muwogo]] * [[Sunflower]] * Soya * Emichungwa * Bananas * [[Matooke]] * [[ENTUUNGO KIRIME KYA TUUNZI NNYO|Entungo]] * Omuchere * [[Kasooli yara 42|Kasooli]] * [[Ebijanjalo]] * Obulo * [[Lumonde mmer|Lumonde]] == Ebirala ebikolebwa mulimu... == * Okuvuba * Okuzimba * okusuubuza n'okutunda kamu kamu (wholesale ne Retail) == Ebisolo ebirundibwa mu disitulikiti eno mulimu... == * [[ente]] * [[EMBUZZI ESULA MU KISIBO|embuzi]] * [[enkoko]] * turkeys. * [[Embizzi]] == Laba ne == * [[Amolatar]] * [[Lango sub region|Lango]] * [[Obukiikakkono bwa Uganda]] * [[Disitulikiti za Uganda]] * [[Lake kyoga|Enyanja kyoga]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [http://www.newvision.co.ug/news/639120-amolatar-uganda-within-uganda.html Amolatar: Uganda Munda mu Uganda] [[Category:Disitulikiti za Uganda]] <references /> [[Category:Disitulikiti y'e Amolatar]] [[Category:Obukiikakkono bwa Uganda]] [[Category:Enyanja kyoga]] 7wc296i37fq6emdzynz15gpm2iw02l0 Mariya Gabriel 0 15504 69068 68896 2026-08-20T06:11:47Z Nambogo Catharine 6408 Ngaziyizza ekiba 69068 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref> == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] 9dxao0e2b47u2klaxa3dp1w2trfyczr 69069 69068 2026-08-20T06:20:51Z Nambogo Catharine 6408 Ngaziyizza ekiba 69069 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany. Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026. == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] ndssrfgjgt76ra09e1di6u8sh0wue2s 69070 69069 2026-08-20T06:22:00Z Nambogo Catharine 6408 Ntaddemu ebijuliziddwa 69070 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] see4gmhbxir3foh3h8qqp3ahlfm1zxm 69071 69070 2026-08-20T06:25:54Z Nambogo Catharine 6408 Ngaziyizza ekiba 69071 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] 1snmlsycmqchu2vatq76yr7o9yxh9wj 69075 69071 2026-08-20T06:54:04Z Nambogo Catharine 6408 Ngaziyizza ekiba 69075 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] ko11u1k37rd9w09kfra710d6w9w5ni4 69084 69075 2026-08-20T07:06:33Z Nambogo Catharine 6408 Ngaziyizza ekiba 69084 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] c3sjo5anxk4wim209kbwr8i28nh6yu0 69085 69084 2026-08-20T07:08:01Z Nambogo Catharine 6408 Ngaziyizza ekiba 69085 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] 0z61bf4f2htlwqy6l0n3f4frn341h6j 69091 69085 2026-08-20T07:15:41Z Nambogo Catharine 6408 Ngaziyizza ekiba 69091 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebirabo ne Awaadi zeyafuna == * 2013 Awaadi ya 'MEP of the year' mu ttuluba ly'omwenkanonkano mu kikula;<ref>{{cite web |title=Mariya Gabriel – MEP of the year |url=http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180158/http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |archive-date=1 March 2017 |access-date=28 February 2017 |publisher=}}</ref> * 2015 Award of the European Association of Communications Agencies olw'emirimu gye gyeyali akoze mu kulwanirira omwenkanonkano n'eddembe ly'abakyala; * Awaadi ya 2016 <nowiki>''</nowiki>MEP of the year<nowiki>''</nowiki> mu ttuluba ly'enkulakulana; * 2016 Order of San Carlos okuva mu gavumenti ya Columbia eri abo abasukkulumye ku bannabwe mu kuweereza eggwanga lya Columbia mu kisaawe ky'okukiikirirza eggwanga mu mawanga amalala; == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] iewr7ywfbemn1hn69fehwdujpvlbhya 69093 69091 2026-08-20T07:16:25Z Nambogo Catharine 6408 69093 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebirabo ne Awaadi zeyafuna == * 2013 Awaadi ya 'MEP of the year' mu ttuluba ly'omwenkanonkano mu kikula;<ref>{{cite web |title=Mariya Gabriel – MEP of the year |url=http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180158/http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |archive-date=1 March 2017 |access-date=28 February 2017 |publisher=}}</ref> * 2015 Award of the European Association of Communications Agencies olw'emirimu gye gyeyali akoze mu kulwanirira omwenkanonkano n'eddembe ly'abakyala; * Awaadi ya 2016 <nowiki>''</nowiki>MEP of the year<nowiki>''</nowiki> mu ttuluba ly'enkulakulana;<ref>{{cite web |title=Bulgaria's Mariya Gabriel chosen as MEP of the year for the second time |url=http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180403/http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |archive-date=2017-03-01 |access-date=2017-02-28 |publisher=}}</ref> * 2016 Order of San Carlos okuva mu gavumenti ya Columbia eri abo abasukkulumye ku bannabwe mu kuweereza eggwanga lya Columbia mu kisaawe ky'okukiikirirza eggwanga mu mawanga amalala; == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] hq6natwb0xhmoo2lvq06zi1ai88nhjo 69094 69093 2026-08-20T07:18:05Z Nambogo Catharine 6408 69094 wikitext text/x-wiki   '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebirabo ne Awaadi zeyafuna == * 2013 Awaadi ya 'MEP of the year' mu ttuluba ly'omwenkanonkano mu kikula;<ref>{{cite web |title=Mariya Gabriel – MEP of the year |url=http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180158/http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |archive-date=1 March 2017 |access-date=28 February 2017 |publisher=}}</ref> * 2015 Award of the European Association of Communications Agencies olw'emirimu gye gyeyali akoze mu kulwanirira omwenkanonkano n'eddembe ly'abakyala; * Awaadi ya 2016 <nowiki>''</nowiki>MEP of the year<nowiki>''</nowiki> mu ttuluba ly'enkulakulana;<ref>{{cite web |title=Bulgaria's Mariya Gabriel chosen as MEP of the year for the second time |url=http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180403/http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |archive-date=2017-03-01 |access-date=2017-02-28 |publisher=}}</ref> * 2016 Order of San Carlos okuva mu gavumenti ya Columbia eri abo abasukkulumye ku bannabwe mu kuweereza eggwanga lya Columbia mu kisaawe ky'okukiikirirza eggwanga mu mawanga amalala; == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] <references /> == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * [https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/gabriel_en Mariya Gabriel] – European Commission website * [https://www.openaccessgovernment.org/contributor_profile/mariya-gabriel/ Mariya Gabriel] - Open Access Government Prestige Contributor spus6mah11ross7knpf6jn3t7dhhbdt 69095 69094 2026-08-20T07:19:58Z Nambogo Catharine 6408 Added Databox 69095 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebirabo ne Awaadi zeyafuna == * 2013 Awaadi ya 'MEP of the year' mu ttuluba ly'omwenkanonkano mu kikula;<ref>{{cite web |title=Mariya Gabriel – MEP of the year |url=http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180158/http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |archive-date=1 March 2017 |access-date=28 February 2017 |publisher=}}</ref> * 2015 Award of the European Association of Communications Agencies olw'emirimu gye gyeyali akoze mu kulwanirira omwenkanonkano n'eddembe ly'abakyala; * Awaadi ya 2016 <nowiki>''</nowiki>MEP of the year<nowiki>''</nowiki> mu ttuluba ly'enkulakulana;<ref>{{cite web |title=Bulgaria's Mariya Gabriel chosen as MEP of the year for the second time |url=http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180403/http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |archive-date=2017-03-01 |access-date=2017-02-28 |publisher=}}</ref> * 2016 Order of San Carlos okuva mu gavumenti ya Columbia eri abo abasukkulumye ku bannabwe mu kuweereza eggwanga lya Columbia mu kisaawe ky'okukiikirirza eggwanga mu mawanga amalala; == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] <references /> == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * [https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/gabriel_en Mariya Gabriel] – European Commission website * [https://www.openaccessgovernment.org/contributor_profile/mariya-gabriel/ Mariya Gabriel] - Open Access Government Prestige Contributor sr5rthxr4reshctvmrm7k9b9z757ymj 69096 69095 2026-08-20T07:21:05Z Nambogo Catharine 6408 added [[Category:Abazaalibwa mu 1979]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69096 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebirabo ne Awaadi zeyafuna == * 2013 Awaadi ya 'MEP of the year' mu ttuluba ly'omwenkanonkano mu kikula;<ref>{{cite web |title=Mariya Gabriel – MEP of the year |url=http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180158/http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |archive-date=1 March 2017 |access-date=28 February 2017 |publisher=}}</ref> * 2015 Award of the European Association of Communications Agencies olw'emirimu gye gyeyali akoze mu kulwanirira omwenkanonkano n'eddembe ly'abakyala; * Awaadi ya 2016 <nowiki>''</nowiki>MEP of the year<nowiki>''</nowiki> mu ttuluba ly'enkulakulana;<ref>{{cite web |title=Bulgaria's Mariya Gabriel chosen as MEP of the year for the second time |url=http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180403/http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |archive-date=2017-03-01 |access-date=2017-02-28 |publisher=}}</ref> * 2016 Order of San Carlos okuva mu gavumenti ya Columbia eri abo abasukkulumye ku bannabwe mu kuweereza eggwanga lya Columbia mu kisaawe ky'okukiikirirza eggwanga mu mawanga amalala; == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Abazaalibwa mu 1979]] <references /> == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * [https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/gabriel_en Mariya Gabriel] – European Commission website * [https://www.openaccessgovernment.org/contributor_profile/mariya-gabriel/ Mariya Gabriel] - Open Access Government Prestige Contributor 9to7j2h8zyw3u010z424i8abs3yjkj7 69097 69096 2026-08-20T07:21:49Z Nambogo Catharine 6408 added [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria abakyala]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69097 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebirabo ne Awaadi zeyafuna == * 2013 Awaadi ya 'MEP of the year' mu ttuluba ly'omwenkanonkano mu kikula;<ref>{{cite web |title=Mariya Gabriel – MEP of the year |url=http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180158/http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |archive-date=1 March 2017 |access-date=28 February 2017 |publisher=}}</ref> * 2015 Award of the European Association of Communications Agencies olw'emirimu gye gyeyali akoze mu kulwanirira omwenkanonkano n'eddembe ly'abakyala; * Awaadi ya 2016 <nowiki>''</nowiki>MEP of the year<nowiki>''</nowiki> mu ttuluba ly'enkulakulana;<ref>{{cite web |title=Bulgaria's Mariya Gabriel chosen as MEP of the year for the second time |url=http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180403/http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |archive-date=2017-03-01 |access-date=2017-02-28 |publisher=}}</ref> * 2016 Order of San Carlos okuva mu gavumenti ya Columbia eri abo abasukkulumye ku bannabwe mu kuweereza eggwanga lya Columbia mu kisaawe ky'okukiikirirza eggwanga mu mawanga amalala; == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Abazaalibwa mu 1979]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria abakyala]] <references /> == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * [https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/gabriel_en Mariya Gabriel] – European Commission website * [https://www.openaccessgovernment.org/contributor_profile/mariya-gabriel/ Mariya Gabriel] - Open Access Government Prestige Contributor 3u5skar45bia70inq39ht2bopaqlu3j 69098 69097 2026-08-20T07:22:40Z Nambogo Catharine 6408 added [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria 2014-2019]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69098 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebirabo ne Awaadi zeyafuna == * 2013 Awaadi ya 'MEP of the year' mu ttuluba ly'omwenkanonkano mu kikula;<ref>{{cite web |title=Mariya Gabriel – MEP of the year |url=http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180158/http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |archive-date=1 March 2017 |access-date=28 February 2017 |publisher=}}</ref> * 2015 Award of the European Association of Communications Agencies olw'emirimu gye gyeyali akoze mu kulwanirira omwenkanonkano n'eddembe ly'abakyala; * Awaadi ya 2016 <nowiki>''</nowiki>MEP of the year<nowiki>''</nowiki> mu ttuluba ly'enkulakulana;<ref>{{cite web |title=Bulgaria's Mariya Gabriel chosen as MEP of the year for the second time |url=http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180403/http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |archive-date=2017-03-01 |access-date=2017-02-28 |publisher=}}</ref> * 2016 Order of San Carlos okuva mu gavumenti ya Columbia eri abo abasukkulumye ku bannabwe mu kuweereza eggwanga lya Columbia mu kisaawe ky'okukiikirirza eggwanga mu mawanga amalala; == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Abazaalibwa mu 1979]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria abakyala]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria 2014-2019]] <references /> == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * [https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/gabriel_en Mariya Gabriel] – European Commission website * [https://www.openaccessgovernment.org/contributor_profile/mariya-gabriel/ Mariya Gabriel] - Open Access Government Prestige Contributor lpapyj5t4ovbwikb5oun24zmhvauvvl 69099 69098 2026-08-20T07:23:13Z Nambogo Catharine 6408 added [[Category:Abakungu ba UNESCO]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69099 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebirabo ne Awaadi zeyafuna == * 2013 Awaadi ya 'MEP of the year' mu ttuluba ly'omwenkanonkano mu kikula;<ref>{{cite web |title=Mariya Gabriel – MEP of the year |url=http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180158/http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |archive-date=1 March 2017 |access-date=28 February 2017 |publisher=}}</ref> * 2015 Award of the European Association of Communications Agencies olw'emirimu gye gyeyali akoze mu kulwanirira omwenkanonkano n'eddembe ly'abakyala; * Awaadi ya 2016 <nowiki>''</nowiki>MEP of the year<nowiki>''</nowiki> mu ttuluba ly'enkulakulana;<ref>{{cite web |title=Bulgaria's Mariya Gabriel chosen as MEP of the year for the second time |url=http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180403/http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |archive-date=2017-03-01 |access-date=2017-02-28 |publisher=}}</ref> * 2016 Order of San Carlos okuva mu gavumenti ya Columbia eri abo abasukkulumye ku bannabwe mu kuweereza eggwanga lya Columbia mu kisaawe ky'okukiikirirza eggwanga mu mawanga amalala; == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Abazaalibwa mu 1979]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria abakyala]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria 2014-2019]] [[Category:Abakungu ba UNESCO]] <references /> == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * [https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/gabriel_en Mariya Gabriel] – European Commission website * [https://www.openaccessgovernment.org/contributor_profile/mariya-gabriel/ Mariya Gabriel] - Open Access Government Prestige Contributor 4r6wbtu3aifbho7pc9s1kgeveu926wt 69100 69099 2026-08-20T07:23:41Z Nambogo Catharine 6408 added [[Category:Ba minisita ba Bulgaria abakyala]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69100 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Mariya Ivanova Gabriel''' (mu lu Bulgaria liwandiikibwa nga Мария Иванова , ''née'' '''Nedelcheva''', mu Bulgaria , yazaalibwa 20 Ogwokutaano 1979) munnabyabufuzi Omubulgaria, pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute.<ref>[https://www.facebook.com/schuman.institute/posts/pfbid0c1F3TRzFRWMYTAXmDyJj3sxAS8XYErAz7qv88o5HnSrrFmmwPyp7z8U93UdcAxnml Announcement by RSI] on their official Facebook page</ref><ref>[https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s+Mariya+Gabriel+Appointed+President+of+the+Robert+Schumann+Institute Bulgaria's Mariya Gabriel Appointed President of the Robert Schumann Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241120084544/https://www.novinite.com/articles/229463/Bulgaria%27s%20Mariya%20Gabriel%20Appointed%20President%20of%20the%20Robert%20Schumann%20Institute|date=20 November 2024}} - article in Novinite.com</ref> Okuva mu Gwokusatu 2026 , abadde aweereza ng'omuyambi wa Dayirekita omukulu ow'eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO. Yaliko omumyuka wa Ssaabaminisita wa Bulgaria era Minisita w’ensonga z’ebweru okuva mu 2023 okutuuka mu 2024. Memba w’ekibiina kya GERB, emabegako yaliko kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, ebyenjigiriza n’abavubuka okuva mu 2019 okutuuka mu 2023, kaminsona wa Bulaaya ow’eby'enfuna n’embeera z’abantu mu ngeri ya digito okuva mu 2017 okutuuka mu 2019 ate nga mmemba wa Paalamenti ya Bulaaya okuva mu 2009 okutuuka mu 2017. Mu Paalamenti ya Bulaaya yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People’s Party (EPP), omumyuka wa pulezidenti wa EPP Women era akulira ekibinja kya Bulgaria ekya EPP. Yasooka kulondebwa ku kakiiko ka Bulaaya mu 2017 nga European Commissioner for Digital Economy and Society okujjuza ekifo ekyalekebwa nga kikalu olw'okugenda kwa Kristalina Georgieva. Mukyala Gabriel yavaayo ng’alina likodi n’erinnya mu Brussels.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Okusingira ddala, yalwana okutuukiriza enteekateeka ya buwumbi bwa €415 okufuula EU ekifo kya tekinologiya mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) gw'akkiriza okukola gavumenti nga balina ba Ssaabaminisita babiri abakyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Bulgaria agrees government with rotating PMs to tackle corruption |url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134325/https://www.politico.eu/article/bulgaria-finds-government-agreement-with-rotating-pm/ |archive-date=30 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=Gabriel set to form Bulgarian government with her party's arch foes |url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523093802/https://www.euractiv.com/section/elections/news/gabriel-set-to-form-bulgarian-government-with-her-partys-arch-foes/ |archive-date=23 May 2023 |access-date=2023-05-23 |website=Euractiv |language=en-GB}}</ref> == Obuyigirize == Mariya Gabriel yazaalibwa nga 20 Ogwokutaano 1979 mu kibuga Hadzhidimovo mu Ssaza ly'e Blagoevgrad. Mu 1997, yatikkirwa mu Dr Petar Beron language high school mu Kyustendil. Mu 2001 yatikkirwa okuva mu yunivasite ya Plovdiv "Paisii Hilendarski". Y'eyongerayo ne misomo gye mu ttendekero ly'ebyobufuzi erya Institut d’études politiques de Bordeaux (Ettendekero ly’ebyobufuzi) mu Bordeaux (Bufalansa), gye yafunira diguli ey'okubiri mu by'obufuzi n'enkolagana n'amawanga g'ebweru eya master's degree in ‘Comparative Politics and International Relations’. Okuva mu 2004 okutuuka mu 2008, Mariya Gabriel yaliko omuyambi w’omusomesa n’okunoonyereza mu ttendekero ly’ebyobufuzi e Bordeaux (Bufalansa). Omulimu gwe ogw’okusomesa gwali gw'ekuusa ku miramwa gy’enkola y’okusalawo mu mukago gwa EU, engeri eby'obufui gye bikwanaganyizibwamu n'embeera z'abantu ababulijjo n’enkolagana y’ensi yonna. == Emirimu gye == === Omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya === ==== Omumyuka wa Pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group era akulira ekibinja kya Bulgaria eky’ekibiina kya EPP ==== Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP era akulira ekibinja kya Bulgaria mu kibiina kya EPP. Ng’omumyuka wa pulezidenti w’ekibiina kya EPP Group yakubiriza ekibiina kya Euromed Working Group ekya EPP era nga yavunaanyizibwa ku kukuuma enkolagana ya EPP Group n’amawanga okuva mu bitundu bya Mediterranean, Amawanga g'abuwalabu n'Obukiikakkono bwa Africa. ==== Emirimu gye mu bukiiko obw'enjawulo ==== Nga mmemba w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu, obw'enkanya n’ensonga z’omunda mu ggwanga, Mariya Gabriel emirimu gye egisinga yali assa essira ku nkola y’omukago gwa Bulaaya ku by’okusenguka, Schengen, endagaano z’okusumulula viza n’amawanga agakyakulakulana, ensonga z’ebyokwerinda, okulwanyisa obutujju n’okukukusa abantu. Yagoberera nnyo emitwe egy'ali gy'ekuusa ku FRONTEX n’enkola ya Entry-Exit System ya EU. Mu kakiiko k’ensonga z’ebweru Mariya Gabriel essira yaliteeka ku mawanga ga Mediterranean, n’enkolagana wakati wa EU ne Africa, Amawanga g'abuwarabu n’amawanga agava mu Arab Peninsula. Yali muteesa wa kibiina kya EPP Group buli kiseera ku biteeso ebikwata ku kutyoboola eddembe ly’obuntu, demokulasiya n’enfuga y’amateeka. Yawagira obwetaavu bw’okulongoosa enkola z’amawanga ag’ebweru n’ez’omunda mu mukago gwa EU, okuziyiza obukuubagano n’okugonjoola obukuubagano, okusenguka n’ebyokwerinda, enkolagana mu by’enfuna, n’enkola y’enkulaakulana. Okuva mu 2012 okutuuka mu 2014 Mariya Gabriel yali mukwanaganya w'ekibiina kya EPP mu kakiiko k'eddembe ly'abakyala n'omwenkanonkano mu kikula ky'abantu. Yali mwekennenyi era omuwabuzi wa Paalamenti ya Bulaaya ku kiragiro ekyali kiteeseddwa ekya Women on Boards.<ref>{{Cite web |title=Women on Boards: EPP Group welcomes Commission proposal |url=http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225846/http://www.eppgroup.eu/press-release/Women-on-Boards:-EPP-Group-welcomes-Commission-/ |archive-date=2017-08-28 |access-date=2017-07-07 |publisher=}}</ref> Mu kiseera ky’olukiiko lw’ababaka ba Paalamenti mu mwaka gwa 2009–2014 Mariya Gabriel yali mmemba ku kakiiko k’ebyobulimi n’enkulaakulana y’ebyalo era yali akola nnyo ku nnongoosereza mu nkola empya ey’ebyobulimi ey’awamu eya EU (CAP) ey’ekiseera kya 2014–2020. Ng’ekimu ku mulimu gye, yalwanirira emisingi gy’enkola y’ebyobulimi ey’obwenkanya, n'okwanguyirizibwa. Okuva mu 2014 okutuuka mu 2017, Mariya Gabriel yaliko Pulezidenti w’ekibiina ekikola ku by’obulamu bw’enjuki n’enjuki. Mu 2015 ne 2016 yategeka wiiki ya Bulaaya ey’enjuki n’okufukirira mu Palamenti ya Bulaaya. Mu 2016 Albert II, Omulangira wa Monaco, yali mwogezi omukulu. <ref>{{Cite web |title=European Bee Week: What the EU should do for bees and biodiversity |url=https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215024839/https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/european-bee-week-what-the-eu-should-do-for-bees-and-biodiversity/ |archive-date=15 February 2017 |access-date=14 February 2017 |website=EURACTIV.com}}</ref> Mariya Gabriel yakola ku nteekateeka ya Danube Strategy ng’omulamwa omukulu mu nteekateeka eri omukago gwa EU. Y'enkola ya Danube macro-region, erimu amawanga mwenda agali mu mukago ( [[Austria]], [[Bulgaria]], [[Croatia]], [[Czechia|Czech Republic]], [[Girimane|Germany]], [[Hungary]], [[Romania]], [[Slovakia]] ne [[Slovenia]] ) n’amawanga 5 agatali mu mukago gwa EU ( [[Serbia]], [[Bosnia ne Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Ukraine]] ne [[Moldova]] ). ==== Enkola ya EU ku nsonga z’ebweru ==== Okuva mu 2009 Mariya Gabriel yali mmemba omujjumbize mu lukiiko lwa ACP-EU Joint Parliamentary Assembly, olugatta ababaka ba Paalamenti okuva mu kibinja ky’amawanga ga Afrika, Caribbean ne Pacific n’omukago gwa Bulaaya. Mu 2011 yaliko akulira ekitongole kya EU ekilondoola okulonda kwa pulezidenti ne Paalamenti mu [[Democratic Republic of Congo]]. Mu mwaka gwa 2016 Mariya Gabriel yakulembera ekitongole kya EU ekilondoola okulonda mu kulonda kwa Pulezidenti mu nsi y'e [[Gabon]].<ref>{{Cite web |title=EU questions Gabon presidential election vote count – News – DW – 07.09.2016 |url=http://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144954/https://www.dw.com/en/eu-questions-gabon-presidential-election-vote-count/a-19530601 |archive-date=28 October 2020 |access-date=17 February 2017 |website=DW.COM}}</ref> === Akakiiko ka Bulaaya === [[File:Hearings_Mariya_Gabriel_(Bulgaria)_-_innovation_and_youth._(48822420931).jpg|thumb| Gabriel ng'awa obujulizi mu Paalamenti ya Bulaaya mu 2019]] Nga 10 Ogwokutaano 2017 Jean-Claude Juncker, Pulezidenti w'akakiiko ka Bulaaya, yalangirira nti Ssaabaminisita wa Bulgaria Boyko Borisov yali alonze Mariya Gabriel okudda mu bigere bya Kristalina Georgieva ku bwa Kaminsona. Pulezidenti Juncker yalonda Günther Oettinger okudda mu bigere bya Georgieva ku bwa Kaminsona wa Bulaaya avunaanyizibwa ku mbalirira n’abakozi, n’aleka Gabriel ng’owaguno na guli Oettinger gwe yali akulembedde emabegako. Mu 2019, Ursula von der Leyen yalonda Gabriel okubeera ''Kaminsona wa Bulaaya ow’obuyiiya, okunoonyereza, obuwangwa, eby'enjigiriza n’abavubuka''.<ref name="President von der Leyen's mission letter to Mariya Gabriel">{{Cite web |title=President von der Leyen's mission letter to Marija Gabriel (2019) |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229131412/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/default/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-mariya-gabriel-2019_en.pdf |archive-date=29 December 2021 |access-date=14 December 2021}}</ref> === Okuddayo kwe mu by'obufuzi by'eggwanga === ==== GERB PM ey'esimbyewo & n'Endagaano y'okukyusakyusa (Ogwokutaano 2023) ==== Nga 10 Ogwokutaano 2023, GERB yalangirira nti gwe baali bagenda okuweereza okuvuganya ku bwa PM yali Mariya Gabriel. Nga yatuulako mu lukiiko ne GERB-SDS Parliamentary Group, nga 11Ogwokutaano, Gabriel yalambika ebimu ku bintu bye yali akulembeza mu nkola ye, naddala omuli ennongoosereza mu by’obulamuzi n’okuggyawo omuwaabi wa gavumenti Ivan Geshev.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Мария Габриел: Ще внесем искане за освобождаване на главния прокурор |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://nova.bg/news/view/2023/05/11/411445/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BC-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=NOVA |language=bg}}</ref> Kino abantu abasinga bakiraba ng’ekintu eky’okusikiriza obuwagizi bw’ekibiina eky’okubiri mu bunene mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, PPDB. Oluvannyuma lw’okulaga by’akulembeza, Gabriel yakola okwebuuza ku bibiina ebiwerako ebikiikirirwa mu Paalamenti ebiyinza okuwagira gavumenti ye: PP-DB, DPS, BSP ne ITN. Wadde nga yagezaako okunoonya ebifaanagana mu nsisinkano ye n’abakiise ba PP-DB, naddala ng’abakubiriza okuwagira gavumenti ey’awamu eya Euro-atlanicist, PP-DB yakkaatirizza nti tebasobola kuwagira gavumenti eyatondebwawo n’ekiragiro kya GERB, bwe kityo ne kiviirako Gabriel okunoonya obululu obusinga obungi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-12 |title=Борисов изненадващо нахлу на срещата на Габриел с ПП-ДБ, диалогът се превърна в "корида" |url=https://www.flagman.bg/article/293409 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.flagman.bg/article/293409 |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Flagman |language=bg}}</ref> Wabula wadde nga DPS ne ITN balaga nti baagala okuwagira "kabineti y'abakugu" ekulemberwa Gabriel, BSP yalaga okweraliikirira ku kuwagira kabineeti ng'eyo, bwe kityo ne kyongera obuzibu bw'okufuna abasinga obungi nga tobaliddeemu PP-DB.<ref>{{Cite web |date=2023-05-11 |title=ДПС подкрепя кабинет на Габриел, БСП не харесва подхода, ИТН иска конкретни политики |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115000/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32406206.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Pulezidenti Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole okugezaako okukola gavumenti nga 15 Ogwokutaano mu omwaka gwe gumu.<ref>{{Cite web |title=Bulgaria's GERB Nominates EU Commissioner As PM Candidate |url=https://www.rferl.org/a/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516154134/https://www.rferl.org/amp/bulgaria-gerb-gabriel-pm-candidate/32404495.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=www.rferl.org}}</ref> Nga Gabriel alekulidde ekifo kya European Commissioner ku lunaku lwe lumu.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=EU research commissioner Mariya Gabriel resigns |url=https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225845/https://www.politico.eu/article/eu-mariya-gabriel-research-commissioner-gabriel-resigns/ |archive-date=15 May 2023 |access-date=2023-05-15 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Mu nnaku ezaddirira, ITN yalangirira mu butongole okusalawo kwabwe okuwagira gavumenti ya Gabriel,<ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Мария Габриел вече има подкрепа от ИТН за "експертно правителство" |url=https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://www.mediapool.bg/mariya-gabriel-veche-ima-podkrepa-ot-itn-za-ekspertno-pravitelstvo-news347830.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> wabula kino era kyaleka kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeerawo ng’ebifo 5 bibulako obululu obusinga obungi mu lukiiko lw’eggwanga olukulu, anti BSP yali etegeezezza nti tebagenda kulonda nga balondera mu kuwagira kabineeti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2023-05-15 |title=БСП няма да подкрепи кабинет на ГЕРБ. Вече няма реалистичен вариант за първия мандат без ПП-ДБ (видео) |url=https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.mediapool.bg/bsp-nyama-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-veche-nyama-realistichen-variant-za-parviya-mandat-bez-pp-db-video-news347710.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Oluvanyuma lw’okukakasa obuwagizi mu butongole okuva mu ITN, Gabriel yakakasa nti agenda kutuukiriza ekiragiro ekyasooka n’okwanjula kabineeti ye mu nsisinkano gye yalimu ne Pulezidenti nga 22 Ogwokutaano.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Мария Габриел: Ще изпълня мандата |url=https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113459/https://nova.bg/news/view/2023/05/17/412134/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D1%89%D0%B5-%D0%B8%D0%B7%D0%BF%D1%8A%D0%BB%D0%BD%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Nova |language=bg}}</ref> Wabula enteekateeka zino zaava ku luguudo olw’okulangirira okw’amangu okwakolebwa ITN nti bagenda kuggyayo obuwagizi eri kabineeti ya Gabriel eyali egenda okubeera.<ref>{{Cite web |date=2023-05-21 |title=Слави Трифонов: ИТН няма да участва и да подкрепи кабинет на ГЕРБ |url=https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://bntnews.bg/news/slavi-trifonov-itn-nyama-da-uchastva-i-da-podkrepi-kabinet-na-gerb-1234347news.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=BNT |language=bg}}</ref> Bwatyo n’akulembera Mariya Gabriel okuzzaayo obuvunaanyizibwa obutatuukirira nga 22 Ogwokutaano eri Obwapulezidenti n’okulangirira ekigendererwa kye eky’okuwagira okutondawo gavumenti n’obuvunaanyizibwa obw’okubiri.<ref>{{Cite web |date=2023-05-22 |title=ГЕРБ върна на Румен Радев неизпълнен мандат, след като реши да подкрепи кабинет на ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329120504/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32422591.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Nga 22 Ogwokutaano 2023, omukago gwa GERB ne We Continue the Change – Democratic Bulgaria (PP-DB) bakkaanya okukola gavumenti n'abakulembeze babiri ab'enkyukakyuka, Nikolai Denkov ne Gabriel.<ref>{{Cite web |last=McIntyre |first=Fiona |date=2023-05-25 |title=Mariya Gabriel: Leaving a legacy |url=https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501023313/https://www.researchprofessionalnews.com/rr-news-europe-politics-2023-5-mariya-gabriel-leaving-a-legacy/ |archive-date=1 May 2024 |access-date=2024-02-09 |website=Research Professional News |language=en-GB}}</ref> Nga 27 Ogwokutaano, okukola gavumenti ey'ekyukakyuka kwali kumpi kulemesebwa olw'okufuluma kw'obutambi bw'amaloboozi okuva mu lukiiko lwa PP-DB olwali lutudde olw'ekyama, ebyali mu lukiiko olwo ne bireetera Mariya Gabriel okulangirira okwongezaayo okuteesa okutuusa nga PP-DB esobodde okulaga engeri empya ey'okukola gavumenti.<ref>{{Cite web |date=2023-05-27 |title="Замразяваме преговорите". Мария Габриел спира разговорите за съставяне на кабинет с ПП-ДБ |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329115001/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32430403.html |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Svobodnaevropa |language=bg}}</ref> Okwogerezeganya okutali mu butongole wakati w'ebibiina byombi, naddala wakati wa Denkov ne Gabriel, kyokka kwagenda mu maaso.<ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=Акад. Денков обясни за службите, очаквал да има проблеми с Радостин Василев. |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925105156/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14558651 |archive-date=25 September 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, Gabriel yalambika obukwakkulizo obuggya obw'okuddamu okuteesa, ng'asimba nnyo essira ku "kuddamu okulowooza" ku kikula ky'olukiiko lwa Denkov olwali lusuubirwa okubaamu abakugu abalala.<ref>{{Cite web |date=2023-05-30 |title=Мария Габриел постави ултиматум, за да има коалиционно правителство |url=https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://fakti.bg/bulgaria/786613-maria-gabriel-postavi-ultimatum-za-da-ima-koalicionno-pravitelstvo |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Fakti |language=bg}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano, enteeseganya zaggulwawo mu butongole wakati w'ebibiina byombi.<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Размразяването е факт: Денков и Габриел пак подхванаха разговорите |url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601164004/https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/14579960 |archive-date=1 June 2023 |access-date=29 March 2024 |website=24chasa |language=bg}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga, kabineeti entogole yalangirirwa mu lukiiko olw'amu olwali wakati wa Gabriel ne Denkov n'obukwakulizo obwali bukkanyiziddwako.<ref>{{Cite web |date=2023-06-02 |title=Кабинетът "Денков-Габриел" беше официално обявен - само с една промяна |url=https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329113458/https://www.capital.bg/politika_i_ikonomika/bulgaria/2023/06/02/4491153_kabinetut_denkov-gabriel_beshe_oficialno_obiaven_-/ |archive-date=29 March 2024 |access-date=29 March 2024 |website=Capital |language=bg}}</ref> Gavumenti ya Denkov yakkirizibwa nga 6 Ogwomukaaga era n'etandiika eisanja kyayo mu bwangu ddala oluvanyuma lw'okulangirirwa nga Mariya Gabriel ye yali aweereza nga Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru. '''Ekisanja kye ng'Omumyuka wa Ssaabaminisita era nga Minisita w'ensonga z'ebweru (Ogwomukaaga 2023-Ogwokusatu 2024)''' '''Enteeseganya ku Kabineeti ekyukakyuka (Ogwokusatu 2024)''' Nga 6 Ogwokusatu 2024, Denkov yalekulira ng'emu ku nkola z'okuwanyisiganya obuyinza nga bwe kyali mu ndagaano ne Gabriel.<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Bulgaria's prime minister resigns as planned, part of a power-sharing agreement |url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411082719/https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-resignation-rotation-denkov-gerb-f35955cc1db235a0ae955697f3db5342 |archive-date=11 April 2024 |access-date=6 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> [[File:Am 17. November 2023 empfing Außenminister Alexander Schallenberg seine bulgarische Amtskollegin Mariya Gabriel in Wien - 4.jpg|thumb|Gabriel ne Alexander Schallenberg mu Gwekkuminogumu 2023]] Oluvanyuma lw'ekyo, omukulembeze wa GERB, Boyko Borissov yalangirira Mariya Gabriel okukulembera ttiimu y'enteseganya okusobola okutuukiriza endagaano ya gavumenti zombi okukolera awamu.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=ГЕРБ излъчиха преговорен екип за разговори с ПП-ДБ, дават им споразумението днес |url=https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://btvnovinite.bg/bulgaria/na-saveshtanieto-na-gerb-davat-posleden-shans-za-pp-db-vizhda-im-se-krajat.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=BTV |language=bg}}</ref> Enteeseganya wakati w'ebibiina by'ombi kwatandiika mu butongole nga 9 Ogwokusatu n'ekigendererwa oky'okussa omukono ku kiwandiiko n'enkyusakyusa mu ba minisita.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title="Ще постигнем съгласие". ГЕРБ и ПП-ДБ започнаха преговори за ротацията в кабинета |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102814/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32855147.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Mu kwebuuza ku Pulezidenti nga 11 Ogwokusatu, Gabriel yategeeza Pulezidenti ku nteeseganya, wabula n'amusaba obudde obusingawo asobole okutuuka ku nzikiriziganya ey'enkomeredde.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Габриел на консултациите при Радев: За ГЕРБ-СДС е важно диалогът да открие общите неща (ВИДЕО) |url=https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://trud.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B2-%D1%81-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B1-%D1%81%D0%B4%D1%81-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Trud |language=bg}}</ref> Oluvannyuma lw'okwebuuza, Gabriel yakakasa nti enjawukana nnyingi zaali zikyasigaddewo wakati wa PP-DB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=2024-03-11 |title=Денков обяви "съществен напредък" на преговорите, а Габриел поиска от Радев още време |url=https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.mediapool.bg/denkov-obyavi-sashtestven-napredak-na-pregovorite-a-gabriel-poiska-ot-radev-oshte-vreme-news356998.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Wadde nga enteeseganya zaagenda mu maaso mu wiiki yonna eyaddirira, nga 17 Ogwokusatu, olunaku olumu nga Pulezidenti tannaba kuwa kiragiro kya kusooka, Gabriel yalangirira nti "enjawukana ez'amaanyi" zaali zivuddeyo wakati wa PPDB ne GERB, era nti singa endowooza ya PP–DB tekyuka, yali wa kuddiza Pulezidenti ekiragiro ekisooka nga tekimaze kutuukirizibwa.<ref>{{Cite web |date=2024-03-17 |title=Мария Габриел: Готова съм утре да върна мандата |url=https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://www.segabg.com/category-bulgaria/mariya-gabriel-gotova-sum-utre-da-vurna-mandata |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Sega |language=bg}}</ref> Nga 18 Ogwokusatu, Pulezidenti Rumen Radev yawa Gabriel obuyinza obusooka mu butongole, era Gabriel n'afuna obuyinza obusooka mu maaso g'abakungu ba PPDB ne GERB.<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=Bulgaria's foreign minister to form the next government in power-sharing deal |url=https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318124718/https://apnews.com/article/bulgaria-president-government-foreign-minister-1711d40a446cb4596412699dc92d1bcb |archive-date=18 March 2024 |access-date=18 March 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref> Okuva mu kitongole kya Pulezidenti, Gabriel yakakasa nti enteeseganya zandikkiriziddwa okugenda mu maaso, wabula n'agamba nti enteeseganya tezandigenda mu maaso okumala essaawa ezisukka mu 24 era nti yandizzeeyo obuyinza eri Pulezidenti enkeera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=Габриел взе мандата. Преговорите продължават още 24 часа, ПП-ДБ не са съгласни с предложения от ГЕРБ кабине |url=https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://www.mediapool.bg/gabriel-vze-mandata-pregovorite-prodalzhavat-oshte-24-chasa-pp-db-ne-sa-saglasni-s-predlozheniya-ot-gerb-kabinet-news357235.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Mediapool |language=bg}}</ref> Gabriel yaddiza Pulezidenti ekiragiro ekyali kimaze okukolebwako nga 19 Ogwokusatu, ng'ayogera ku bwetaavu bw'okubeera n'obukulembeze obunywevu okusobola okumaliriza ebintu ebikulu ebyali biteekeddwa okukolebwako.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=GERB returned a completed mandate to the president and a folder with names of ministers |url=https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://3e-news.net/en/a/view/51792/gerb-returned-a-completed-mandate-to-the-president-and-a-folder-with-names-of-ministers |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Ze-news |language=en}}</ref> Kabinenti eyali esuubirwa yalimu enkyukakyuka ez'amaanyi bw'ogeraageranya ne Denkov Government, omwali okulonda ababaka ba GERB, Hristo Gadznev nga Minisita w'ebyokwerinda, ne Zhecho Stankov nga Minisita w'amasannyalaze.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Кои са спряганите нови имена в кабинета "Габриел" (СНИМКИ) |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/koi-sa-spriaganite-novi-imena-v-kabineta-gabriel-snimki-2378302 |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Dariknews |language=bg}}</ref> Mu bigambo bye yagamba bannamawulire oluvannyuma lw'okumaliriza ekiragiro ekisooka, Gabriel teyakakasa oba nga gavumenti yaweebwa olukusa lwa PPDB, nga kyeyongera okukakasibwa nti "Endagaano y'Obukulembeze" eyali esuubirwa yateekebwako omukono Mariya Gabriel yekka.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=Габриел е подписала коалиционното споразумение |url=https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://infomreja.bg/gabriel-e-podpisala-koalicionnoto-sporazumenie-151194.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Infomreja |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, PP–DB baalina olukungaana lwa bannamawulire mwe baalangirira nti tebakkiriziganya na gavumenti, ekyaviirako abasinga obungi ku baminisita baabwe okulangirira ebigendererwa byabwe eby'obutetaba mu kabinenti ya Gabriel.<ref>{{Cite web |date=2024-03-19 |title=ПП-ДБ отказват участие в кабинета. Асен Василев: Мария Габриел е най-новото и най-красивото лице на мафията в България |url=https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101310/https://glasove.com/novini/pp-db-otkazvat-uchastie-v-kabineta-asen-vasilev-mariya-gabriel-e-nay-novoto-i-nay-krasivoto-litse-na-mafiyata-v-balgariya |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Glasove |language=bg}}</ref> Mu lukungaana, omukulembeze wa PP era nga ye Minisita w'ebyensimbi, Assen Vassilev, yayita Mariya Gabriel "omuntu omupya, era alabika obulungi ennyo ow'abamenyi b'amateeka mu Bulgaria". Nga 20 Ogwokusatu, Gabriel yayogera eri bannamawulire ng'awa ensonga lwaki yasalawo okusaba ba minisita nga tebasoose kukkirirza ng'ajuliza ebintu ebyali mu ndagaano y'obukulembeze eyasooka mwe baali bakkiriza okuweere mu kifo ekyo okumala emyaka 18. Okwegerezaako yasaba abakulu mu PPDB okumwetondera.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title="Очаквам извинение". Габриел и Борисов се обидиха на ПП-ДБ, но не се отказват от преговорите |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330102812/https://www.svobodnaevropa.bg/a/32869640.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=SvobodnaEvropa |language=bg}}</ref> Bwe yali ku pulogulaamu ya BNT eya Panorama, Gabriel y'ewolereza ku kusalawo kwe okukomawo mu kisanja ekyasooka ng'ajuliza obwetaavu okubeera n'obukulembeze obunwevu era n'akakasa nti obutakkanya obusinga obunene wakati wa PPDB ne GERB bwali butono nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-03-22 |title=Голяма бомба от участието на Мария Габриел в "Панорама"! |url=https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://blitz.bg/politika/golyama-bomba-ot-uchastieto-na-mariya-gabriel-v-panorama_news1008795.html |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=Blitz |language=bg}}</ref> Nga 24 Ogwokusatu, mu lukungaana lwa bannamawulire olw'ayitibwa olw'amangu, Gabriel yakakasa nti okugezaako okuteesa okw'okuddamu kwali kuwedde mu kulemererwa olw'okuba "ebintu ebipya" ebyaleetebwa PP-DB gamba ng'okuggyawo Minisita w'ensonga z'omunda, Kalin Stoyanov.<ref>{{Cite web |date=2024-03-24 |title=Край на шансовете за правителство? Мария Габриел оттегли кандидатурата си за премиер |url=https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330101311/https://rmtv.bg/bg/kray-na-shansovete-za-pravitelstvo-mariya-gabriel-ottegli-kandidaturata-si-za-premier/ |archive-date=30 March 2024 |access-date=30 March 2024 |website=RMTV |language=bg}}</ref> Oluvannyuma, Gabriel yalangirira nti yali agenda kuvvuunuka okwesimba ku bwa Ssaabaminisita, ekyakkirizibwa Paalamenti y'eggwanga nga 26 Ogwokusatu. '''Ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party''' Oluvannyuma lw'okuva mu by'obufuzi bya Bulgaria mu 2024, Gabriel yalemererwa okulondebwa ku kifo ky'omumyuka wa Pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya European People's Party ne ku kifo kya Nnankulu w'ekitongole kya NATO. Oluvannyuma yafuuka pulezidenti w'abakyala mu kibiina kya European People's Party mu Gwekkumineebiri 2025 era pulezidenti w'ettendekero lya Robert Schuman Institute, ettendekero elisangibwa mu Budapest nga lino likolagana n'ekibiina.<ref name=":0">{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=30 January 2026 |title=Outgoing Bulgarian cabinet backs former EU commissioner Mariya Gabriel for senior UNESCO post |url=https://eualive.net/outgoing-bulgarian-cabinet-backs-former-eu-commissioner-mariya-gabriel-for-senior-unesco-post/ |access-date=1 August 2026 |work=EUalive |language=en}}</ref> '''UNESCO''' Ku ntandiikwa ya 2026, Gabriel yaondebwa ng'omu ku bantu ab'amaanyi ab'esimbawo ku kifo ky'omuyambi w'akulira eby'empuliziganya n'amawulire mu kitongole kya UNESCO (assistant director general). Yawagira gavumenti ya Bulgaria saako n'eyali minisita w'ensonga z'ebweru Georg Georgiev abassa omukono ku kiwandiiko ekyali kimuwagira nga 23 Ogwoluberyeberye 2026.<ref>{{cite news |last=Tchobanov |first=Atanas |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел иска да е зам.-генерален директор на ЮНЕСКО. Правителството мощно я подкрепя |trans-title=Maria Gabriel wants to be Deputy Director-General of UNESCO. The government strongly supports her |url=https://bird.bg/gabriel-unesco/ |access-date=1 August 2026 |work=BIRD |language=bg}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Мария Габриел е кандидат за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel is a candidate for Deputy Director-General of UNESCO |url=https://struma.bg/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BB-%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B7%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |access-date=1 August 2026 |work=Struma |language=bg}}</ref>Omubaka wa Bulgaria ow'enkalakkalira mu UNESCO,Radka Balabanova-Ruleva, eyalondebwa mu kisanja kya Gabriel ekyasooka nga minisita w'ensonga z'ebweru, y'avunaanyizibwa ku kukuuma okulondebwakwe okuyita mu mikutu egy'enjawulo omuli okw'ogerezeganya n'eyali alondeddwa nga dayilekita genero wa UNESCO Khaled El-Enany.<ref name=":0" /> Okulondebwa kwe kwalagirirwa mu butongole aba UNESCO wiiki eyaddirira nga 30 Ogwoluberyeberye,,<ref>{{cite news |last=Arangelov |first=Vladimir |date=30 January 2026 |title=ОБНОВЕНА Мария Габриел беше назначена за помощник генерален директор по комуникациите и информацията на ЮНЕСКО |trans-title=UPDATED Mariya Gabriel has been appointed Assistant Director-General for Communication and Information of UNESCO |url=https://www.bta.bg/bg/news/world/1054602-mariya-gabriel-beshe-naznachena-za-pomoshtnik-generalen-direktor-po-komunikatsii |access-date=1 August 2026 |work=BTA |language=bg}}</ref> era nayingira ofiisi nga 1 Ogwokusatu 2026.<ref>{{cite news |date=30 January 2026 |title=Избраха Мария Габриел за заместник генерален директор на ЮНЕСКО |trans-title=Mariya Gabriel was elected Deputy Director-General of UNESCO |url=https://bntnews.bg/news/izbraha-mariya-gabriel-za-zamestnik-generalen-direktor-na-yunesko-1376734news.html |access-date=1 August 2026 |work=BNT News |language=bg}}</ref> Nga 5 Ogwomusanvu 2026, Gabriel yassa omukono ku ndagaano eyali ekoleddwa omukungu wa UNESCO mu Netherlands ng'endagaano eno yali yeyama okuwaayo miliyooni za yuro 2.4 (€2.4) okumala emyaka ena nga zino zaali zigenda kukola mu kitongole kya UNESCO ekivunaanyizibwa ku by'empuliziganya n'amawulire.<ref>{{cite news |date=15 July 2026 |title=The Netherlands renews support for media freedom and independent journalism worldwide |url=https://www.unesco.org/en/articles/netherlands-renews-support-media-freedom-and-independent-journalism-worldwide |access-date=1 August 2026 |work=UNESCO |language=en}}</ref> == Obukuubagano == Mu 2017, wakati w'okuvuganya ku kifo kya Kaminsona wa EU, bannamawulire ba Bulgaria bakizuula nti yali apangisa ennyumba ey'ebbeeyi okuva mu munisipaali mu disitulikiti ya Lozenets ey'omu Sofia nga yali asasula yuro 200 (€200) omwezi nga zino zigweera mu bibalo bya kimu kya kuna ku bbeeyi ey'akatale.<ref>{{Cite web |date=2023-05-14 |title='Party soldier' Mariya Gabriel returns to Bulgaria with EU baggage |url=https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905215658/https://www.politico.eu/article/mariya-gabriel-bulgaria-prime-minister-european-commission-baggage/ |archive-date=5 September 2023 |access-date=2023-09-05 |website=POLITICO |language=en}}</ref> Ekitongole kya Bulgaria ekirwanyisa obuli bw'enguzi kyatemezebwako nti Gabriel yali apangisa enyumba eno mu Gwekkumi 2010 bwe yali akyali mubakawa Paalamenti. Enjawulo eri wakati w'akatale k'ennyumba ezipangisibwa akali wakati wa €800 n'ezo Gabriel zeyali asasula okumala emyezi 32 zibalirirwamu €20,000.<ref>{{Cite web |date=2017-05-19 |title=Bulgarian MEP Maria Gabriel Failed to Declare Preferential Rent from Sofia Municipality |url=https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601012501/https://bivol.bg/en/bulgarian-mep-maria-gabriel-failed-to-declare-preferential-rent-from-sofia-municipality.html |archive-date=1 June 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Bivol |language=en}}</ref> Akakiiko kazuula endagaano y'obupangisa eyali yakolebwa okuva nga 1 Ogwekkumi 2010 okutuusa nga 1 Ogwokuna 2012.<ref>{{Cite web |date=2019-07-19 |title=Bulgaria's Anti-corruption Commission Terminates Proceedings Against EU Commissioner Mariya Gabriel |url=https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906125143/https://www.novinite.com/articles/198273/Bulgaria%27s+Anti-corruption+Commission+Terminates+Proceedings+Against+EU+Commissioner+Mariya+Gabriel |archive-date=6 September 2023 |access-date=2023-04-17 |website=Novinite |language=en}}</ref> Endagaano eno yaliko munnakibiina kya GERB nga bulooka nga kino ky'ekivunaanyizibwa ku munisipaali y'e Sofia era nga be bannanyini nyumba ezo. Gabriel yalemererwa okunnyonyola n'okulaga omuwendo gwe yafuna mu ngeri ey'enjawulo mu kulangirira eby'etaago bye mu 2012 ne 2014 ekyali kimwetagisa okumaliriza ng'omubaka wa Paalamenti ya Bulaaya. Endagaano y'obupamgisa ey'enjawulo nayo yali tebaliriddwa mu kulangirira eby'etaago eby'ensimbi bye yawaayo ng'omukulembeze w'ekitongole kya European Commision's digital economy and social portfolio.<ref>{{Cite web |date=2017-06-23 |title=EU Minister Nominee Set for Confirmation Despite Suspect Bulgarian Real Estate Deal |url=https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002122240/https://www.occrp.org/en/daily/6625-eu-minister-nominee-set-for-confirmation-despite-suspect-bulgarian-real-estate-deal |archive-date=2 October 2023 |access-date=2023-09-15 |website=Organized Crime and Corruption Reporting Project |language=en}}</ref> Ba minisita basatu baalekulira mu 2019 n'okulumiriza okwefaananyiriza ng'okwo.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Bulgaria's 'apartmentgate' infuriates struggling citizens |url=https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619145412/https://www.ft.com/content/30083814-5ea0-11e9-a27a-fdd51850994c |archive-date=19 June 2019 |access-date=2023-09-15 |website=[[Financial Times]] |language=en}}</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Mukyala mufumbo eri François Gabriel.<ref>[http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644 Предложили брак на Мария Неделчева пред пленарната зала] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116121731/http://www.24chasa.bg/Article.asp?ArticleId=1451644|date=16 January 2016}}, 24chasa.bg, 7. Juli 2012</ref> Abafumbo bano balina omwana omu.<ref>{{Cite web |title=CV of Mariya Gabriel on the Homepage of the European Commission |url=https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130020811/https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/cwt/files/cv_gabriel.pdf |archive-date=30 November 2019 |access-date=1 June 2020}}</ref> == Ebirabo ne Awaadi zeyafuna == * 2013 Awaadi ya 'MEP of the year' mu ttuluba ly'omwenkanonkano mu kikula;<ref>{{cite web |title=Mariya Gabriel – MEP of the year |url=http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180158/http://bnr.bg/en/post/100203896/mariya-gabriel-mep-of-the-year/ |archive-date=1 March 2017 |access-date=28 February 2017 |publisher=}}</ref> * 2015 Award of the European Association of Communications Agencies olw'emirimu gye gyeyali akoze mu kulwanirira omwenkanonkano n'eddembe ly'abakyala; * Awaadi ya 2016 <nowiki>''</nowiki>MEP of the year<nowiki>''</nowiki> mu ttuluba ly'enkulakulana;<ref>{{cite web |title=Bulgaria's Mariya Gabriel chosen as MEP of the year for the second time |url=http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301180403/http://www.standartnews.com/english/read/bulgarias_mariya_gabriel_chosen_as_mep_of_the_year_for_the_second_time_-10953.html/ |archive-date=2017-03-01 |access-date=2017-02-28 |publisher=}}</ref> * 2016 Order of San Carlos okuva mu gavumenti ya Columbia eri abo abasukkulumye ku bannabwe mu kuweereza eggwanga lya Columbia mu kisaawe ky'okukiikirirza eggwanga mu mawanga amalala; == Ebijuliziddwamu == [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Abazaalibwa mu 1979]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria abakyala]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria 2014-2019]] [[Category:Abakungu ba UNESCO]] [[Category:Ba minisita ba Bulgaria abakyala]] <references /> == Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia == * [https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/gabriel_en Mariya Gabriel] – European Commission website * [https://www.openaccessgovernment.org/contributor_profile/mariya-gabriel/ Mariya Gabriel] - Open Access Government Prestige Contributor 3lzoxs5xj3j69yo7q0try1fbtwqlgfl Category:Abaasomera ku Kyambogo University 14 15519 68988 2026-08-19T18:01:24Z Ssemmanda will 3837 Added a category 68988 wikitext text/x-wiki '''Amatendekero aga waggulu mu Uganda''' [[Category:Ebyenjigiriza bya Uganda]] 3akb8zuzailntp7bs7zwj14tm9idvum 69072 68988 2026-08-20T06:48:17Z Ssemmanda will 3837 added [[Category:Amatendekero aga waggulu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69072 wikitext text/x-wiki '''Amatendekero aga waggulu mu Uganda''' [[Category:Ebyenjigiriza bya Uganda]] [[Category:Amatendekero aga waggulu]] 03i35zr56lsj44pb728t94d72prtekg 69073 69072 2026-08-20T06:48:25Z Ssemmanda will 3837 removed [[Category:Amatendekero aga waggulu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69073 wikitext text/x-wiki '''Amatendekero aga waggulu mu Uganda''' [[Category:Ebyenjigiriza bya Uganda]] 3akb8zuzailntp7bs7zwj14tm9idvum Category:Abantu abava nu Kampala 14 15520 69080 2026-08-20T07:01:29Z Ssemmanda will 3837 Ssemmanda will moved page [[Category:Abantu abava nu Kampala]] to [[Category:Abantu abasibukava mu Kampala]] 69080 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Category:Abantu abasibukava mu Kampala]] eupo5v9dm2tphu02xvdnh3vii1zg7w7 Category:Abazaalibwa mu 1979 14 15521 69101 2026-08-20T07:25:22Z Nambogo Catharine 6408 Ntaddemu ekinnyonyoko 69101 wikitext text/x-wiki Bano be bantu abaazalibwa mu mwaka gwa 1979. kbzi6t40242n9ad798ct49k5px4jyu7 Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria abakyala 14 15522 69102 2026-08-20T07:26:42Z Nambogo Catharine 6408 Ntaddemu ekinnyonyoko 69102 wikitext text/x-wiki Bano be babaka abakyala abakiika mu Paalamenti ya Bulgaria esrckrqnqzdqhor215u8v90qfnb5nqr Category:Ababaka ba Paalamenti ya Bulgaria 2014-2019 14 15523 69103 2026-08-20T07:27:58Z Nambogo Catharine 6408 Ntaddemu ekinnyonyoko 69103 wikitext text/x-wiki Bano be babaka abakyala abaakiika mu Paalamenti ya Bulgaria wakati w'omwaka gwa 2014 okutuusa 2019. cyp08ktfnbnv193ks0zy85sboqtlgd5 Category:Abakungu ba UNESCO 14 15524 69104 2026-08-20T07:29:04Z Nambogo Catharine 6408 Ntaddemu ekinnyonyoko 69104 wikitext text/x-wiki Bano be bantu abalondebwa ng'abakungu okukiikirira saako n'okuddukkanya emirimu gy'ekitongole kya UNESCO mu nsi yonna. 2c00tf0dyucwb9zrgfpf2lyw4i4oj7o Category:Ba minisita ba Bulgaria abakyala 14 15525 69105 2026-08-20T07:30:28Z Nambogo Catharine 6408 Ntaddemu ekinnyonyoko 69105 wikitext text/x-wiki Bano be ba minisita abakyala abalondebwa okuweereza mu gavumenti ya Bulgaria. brqh0vyizdbx6t02luist5c9wyd1xkf Category:Amatendekero aga waggulu mu Uganda 14 15526 69108 2026-08-20T07:37:50Z Ssemmanda will 3837 Added a category 69108 wikitext text/x-wiki '''Amatendekero aga waggulu mu Uganda''' [[Category:Ebyenjigiriza mu Uganda]] 6dk6gk08l9bx6acum1s19nhd6bo6x31 69109 69108 2026-08-20T07:38:23Z Ssemmanda will 3837 removed [[Category:Ebyenjigiriza mu Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69109 wikitext text/x-wiki '''Amatendekero aga waggulu mu Uganda''' pd1xqr0xf7qhj0qsatzee2btahv6cdb 69110 69109 2026-08-20T07:39:30Z Ssemmanda will 3837 added [[Category:Ebyenjigiriza bya Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 69110 wikitext text/x-wiki '''Amatendekero aga waggulu mu Uganda''' [[Category:Ebyenjigiriza bya Uganda]] hftads8audfg5swl6rtoa8pbeynri45 User:Nakanwagi Justine 2 15527 69148 2026-08-20T09:46:03Z Nakanwagi Justine 11625 Created page with "Nakanwagi Justine Munnayuganda, omubazi w'ebitabo abeera e Namulanda Entebbe mu Uganda." 69148 wikitext text/x-wiki Nakanwagi Justine Munnayuganda, omubazi w'ebitabo abeera e Namulanda Entebbe mu Uganda. qjbi5zjgnpx7o3329nypnvuv0puy6ti