Wikipedia lgwiki https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Resty Nanteza 0 7865 73941 73928 2026-09-06T20:28:27Z Halimah Nampiima 11015 Ngaseeko references 73941 wikitext text/x-wiki  {{Databox}} '''Resty Nanteza''' munabyabufuzi [[:en:Uganda|Omunayuganda]].Awereza ku leediyo ya NBS mu kibuga ky'e Jinja nga nannyini yo yeeyaliko omubaka wa Paalamenti Hon Igeme Nathan Nabeta. Mu 2021, Yali yeesimbyeewo okubeera omukyala omukiise mu Paalamenti ku lwa Disitulikiti ya [[:en:Buikwe_District|Buikwe]] mu kalulu ka [[:en:2021_Ugandan_general_election|Uganda akabonna mu 2021]], oluvannyuma lw'okuwereza nga ssentebe wa munisipaali ya [[:en:Nyenga,_Uganda|Nyenga]].<ref name="Monitor2">{{Cite web|title=10 MP losers in Buganda to petition court|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/10-mp-losers-in-buganda-to-petition-court-3264292|access-date=2021-03-10|website=Daily Monitor|language=en}}</ref>Yasobola okukungaanya obululu 41,561, n'alangirirwa okubeera nga yali awangudde ng'obudde bukyali kulukalala olwali lusooka.<ref name="UgandanWire2">{{Cite web|date=2021-01-18|title=FULL LIST: 2021 Winners for Member of Parliament (MP) Positions Across Uganda|url=https://theugandanwire.com/2021/01/18/full-list-2021-winners-for-member-of-parliament-mp-positions-across-uganda/|access-date=2021-03-10|website=The Ugandan Wire|archive-date=2022-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005214522/https://theugandanwire.com/2021/01/18/full-list-2021-winners-for-member-of-parliament-mp-positions-across-uganda/|url-status=dead}}</ref>Wabula yawangulwa Diana Mutasingwa eyali owa [[:en:National_Resistance_Movement|NRM]] eyawangula akakulu kano ng'afunye obululu 43,215.<ref>{{cite web |title=Nanteza Resty|website=Visible Polls|url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nanteza-resty-10170/|access-date=15 March 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Nanteza Resty|website=Visible Polls|url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nanteza-resty-10170/|access-date=15 March 2021}}</ref> Nanteza yagenda mu kkooti ng'awakanya ebyava mukulonda kuno.<ref name="Monitor">{{Cite web|title=10 MP losers in Buganda to petition court|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/10-mp-losers-in-buganda-to-petition-court-3264292|access-date=2021-03-10|website=Daily Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Resty Nanteza of the Nakapachu foundation, addressing journalists after the cancellation of her event on Saturday. :: Uganda Radionetwork |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=342778 |access-date=2023-02-08 |website=ugandaradionetwork.net}}</ref> Ali mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]].<ref>{{Cite web |title=FDC supporters dispersed in Njeru |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/fdc-supporters-dispersed-in-njeru-1877012 |access-date=2021-03-10 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref><ref name="UgandanWire">{{Cite web|date=2021-01-18|title=FULL LIST: 2021 Winners for Member of Parliament (MP) Positions Across Uganda|url=https://theugandanwire.com/2021/01/18/full-list-2021-winners-for-member-of-parliament-mp-positions-across-uganda/|access-date=2021-03-10|website=The Ugandan Wire|archive-date=2022-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005214522/https://theugandanwire.com/2021/01/18/full-list-2021-winners-for-member-of-parliament-mp-positions-across-uganda/|url-status=dead}}</ref> == Laba ne bino == * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|Olukalala lwa babaka ba Paalamenti ya Uganda eyekumineemu]] * [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Ekibiina kyebyobufuzi ekya Forum for Democratic Change]] * [[:en:Buikwe_District|Disitulikiti ye Buikwe]] * [[:en:Member_of_parliament|Omubaka wa Paalamenti]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ye Uganda]] == Ebujuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [https://www.parliament.go.ug/ Website of the Parliament of Uganda.] {{DEFAULTSORT:Nanteza, Resty}} [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Buganda]] n3oped7yc1m8nsbdwllecqekp950580 Chris Baryomunsi 0 7950 73958 73829 2026-09-06T22:55:23Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73958 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Chris Baryomunsi''' (yazaalibwa nga 9 Ogwekkumineebiri, 1969). [[Munnayuganda|Munnauganda]] [[omusawo w'abantu]], [[omukugu mu by'okubala abantu]] era munnabyabufuzi. Ye Minisita w'amawulire, Tekinologiya n'okulungamya eggwanga mu [[Kabineeti ya Uganda]]. Yalondebwa ku kifo ekyo mu 2021.<ref>{{cite web |newspaper=[[Daily Monitor]]|date=6 June 2016|title=Museveni's new cabinet list At 6 June 2016|url=http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf|accessdate=27 June 2016|location=Kampala|author=Uganda State House|archive-date=7 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf|url-status=dead}}</ref> Okuva nga 1 Ogwokusatu 2015 okutuuka nga 6 Ogwomukaaga 2016, yakola nga [[Minisita wa State ow’eby’Obulamu, avunaanyizibwa ku mirimu egy’awamu]].<ref>{{cite web |title=Full Cabinet List As At 1 March 2015|newspaper=[[Daily Monitor]]|location=Kampala|date=1 March 2015|url=http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf|last=Uganda State House|accessdate=3 March 2015|archive-date=9 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709092825/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="CBN">{{cite web |url=https://www.observer.ug/viewpoint/interview/34532--dr-baryomunsi-has-bigger-ambitions-than-being-mp|title=Dr Baryomunsi has bigger ambitions than being MP|work=The Observer - Uganda|date=27 October 2014|access-date=14 June 2019|publisher=[[The Observer (Uganda)|The Observer]]|last1=Kasyate|first1=Simon|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815080830/https://www.observer.ug/viewpoint/interview/34532--dr-baryomunsi-has-bigger-ambitions-than-being-mp|url-status=dead}}</ref> Kati akola nga Minisita w’Ebyobulamu mu Uganda. [[File:Eesti aukonsulaadi avamine Ugandas 2024.04.18 - Opening of the Consulate of Estonia in Uganda on 18 April 2024 - 22.jpg|thumb|Chris Baryomunsi ]] Baryomunsi ye [[mubaka mu Paalamenti]] owa [[Kanungu (disitulikit)|Kinkizi County East]] era mmemba mu kibiina ekiri mu buyinza ekya, [[National Resistance Movement]].(NRM)<ref name="Profile2">{{cite web |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=400|title=BARYOMUNSI CHRIS|date=2016|access-date=8 January 2016|last=POU|publisher=[[Parliament of Uganda]] (POU)}}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Baryomunsi yazaalibwa ku kyalo Murama ekisangibwa e Nyakishenyi mu [[Rukungiri (disitulikit)|Disitulikiti y'e Rukungiri.]] Kitaawe ye Mugenzi Aloysius Mpungirehe ne nnyina, omugenzi Rosaria Kamayangi. Mu 1971, Chris nga wa myaka 2 gyokka egy'obukulu, bazadde be baasenguka ne badda e Kayungwe - Rugyeyo olwaleero eyafuuka [[Kanungu (disitulikit)|Kanungu Disitulikiti]]. Baryomunsi yasomera mu Kayungwe Primary School oluvannyuma ne yeegatta ku St. Paul's Seminary, Kabale ku ddaala lya Siniya erisooka (O-Level) n'erya A-Level. Yaweebwa ekifo mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], nga ye Yunivasite esinga obunene n'obukadde mu Uganda n'asomayo eby'okutabula eddagala ly'abantu. Mu 1995, yatikkirwa Diguli eya [[Bachelor of Medicine and Bachelor of Surgery]]. Mu 1997, yatikkirwa Dipulooma mu by'okubala abantu, era mu 1998 yafuna Diguli eya Master of Arts in [[demography]], nga byonna yabisomera Makerere. Mu 2003, yatikkirwa Dipuloma mu kujjanjaba n'okukwatamu abalwadde ba siriimu [[(HIV/AIDS)]] okuva mu University of Brighton.<ref name="Profile2" /> Mu 2016, yatikkirwa Diguli eyookusatu mu busawo eya [[PhD]] in [[Public Health]] okuva mu [[Atlantic International University]], USA.<ref name="PhD2">{{cite web |title=Photos: Minister Baryomunsi graduates with a PhD from Atlantic International University |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20170225/14091/photos-minister-baryomunsi-graduates-with-a-phd-from-atlantic-international-university.html |access-date=14 June 2019 |date=25 February 2017|last=POU|publisher=watchdog}}</ref> [[File:Chris Baryomunsi.jpg|left|thumb]] == Emirimu egye mu by'obusawo == Okuva mu 1995 okutuuka mu 1998, yali akola ng'[[Omusawo n'Omujjanjabi(Doctor and Nurse)|omusawo]] ku ddwaliro ekkulu e Mulago. Okuva mu 1999 okutuuka mu 2002, yakolako ng'omuwi w'amagezi ku by'okuzaala ow'ekibiina kya [[Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit]]. Oluvannyuma yaweereza obuvunaanyizibwa bwe bumu mu kibiina kya [[UNFPA]] wakati wa 2002 ne 2006. Era yakolako ng'omusomesa w'abasawo mu Makerere University wakati wa 2000 ne 2006.<ref name="Profile2" /> == Emirimu gye mu by'obufuzi == Baryomunsi olugendo lwe olw'ebyobufuzi yalutandikira mu Siniya ya St. Paul's Seminary wakati wa 1988 ne 1990 nga yaweereza nga akulira ebyenjigiriza mu ssomero mu kiseera ekyo. Bwe yali mu Makerere University ng'emyaka gya 1990 gitandika, ye yali omuwandiisi wa ofiisi y'ebyensimbi mu kibiina ky'abayizi Abafirika abasoma obusawo (Federation of African Medical Students' Association) era omuwandiisi wa ofiisi y'ebyensimbi mu kibiina kya Makerere University Medical Students’ Association. Mu 2005, yalondebwa okubeera omuwi w'amagezi ku Siriimu n'emiwendo gy'abantu ([[United Nations Population Fund]] HIV/AIDS) mu kibuha [[Harare]]. Yasuulawo ekifo kino mu 2006 asobole okwesimbawo mu kuvuganya [[okw'ababaka ba Paalamenti okwa 2006]]. Yavuganyiza ku tiketi ya NRM nga kandideeti mu kulonda kwa Kinkiizi County East constituency mu [[Kanungu (disitulikit)|Kanungu Disitulikiti]] era n'ayitamu.<ref name="Profile2" /> Era yalondebwa nga pulezidenti w'omukago gwa African Parliamentarians Forum on Population and Development. Mu Paalamenti, yaweereza ku kakiiko ka Social Services Committee ne ku kakiiko ka Health and HIV/AIDS Committee. Era yaweerezaako nga kaminsona wa Paalamenti akiikirira NRM mu Paalamenti ya Uganda okuva mu Gwomukaaga, 2011 okutuuka mu Gwokuna, 2014.<ref name="Ambition2">{{cite web |url=http://www.observer.ug/viewpoint/interview/34532--dr-baryomunsi-has-bigger-ambitions-than-being-mp|title=Interview: Dr. Baryomunsi Has Bigger Ambitions Than Being MP|first=Simon|last=Kasyate|accessdate=4 March 2015|newspaper=[[The Observer (Uganda)]]|date=27 October 2014|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121653/http://www.observer.ug/viewpoint/interview/34532--dr-baryomunsi-has-bigger-ambitions-than-being-mp|url-status=dead}}</ref> Nga 1 Ogwokusatu 2015, yalondebwa okubeera [[Minisita omubeezi owa guno na guli mu Minisitule y'ebyobulamu.]]<ref>{{cite web |accessdate=4 March 2015|url=http://mobile.monitor.co.ug/News/News/Reshuffle-mixed--reactions--countrywide/-/2466686/2640632/-/format/xhtml/-/3sn8fxz/-/index.html|title=Reshuffle Draws Mixed Reactions Countrywide|date=3 March 2015|newspaper=[[Daily Monitor|Daily Monitor Mobile]] (Kampala)|last=Monitor Team|archive-date=26 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026105711/http://mobile.monitor.co.ug/News/News/Reshuffle-mixed--reactions--countrywide/-/2466686/2640632/-/format/xhtml/-/3sn8fxz/-/index.html|url-status=dead}}</ref> Nga 6 Ogwomukaaga 2016, yalondebwa okubeera Minisita omubeezi ow'amayumba.<ref>{{cite web |author=Uganda State House |date=6 June 2016 |title=Uganda's New Cabinet As At 6 June 2016 |url=https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet |accessdate=27 June 2016 |publisher=Scribd.com}}</ref> Mu Gwokutaano 2021, yalondebwa okuba Minisita w’Obubaka, Tekinologiya y’Empuliziganya n’Obulagirizi bw’Eggwanga.<ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2021-06-09 |title=NEW CABINET: Museveni drops Kutesa, 10 ministers |url=https://www.independent.co.ug/new-cabinet-museveni-drops-kutesa-10-ministers/ |access-date=2026-07-14 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-09 |title=Final cabinet list: Jessica Alupo new vice president |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/final-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616 |access-date=2026-07-14 |website=Monitor |language=en}}</ref> Nga 26 Ogwokutaano 2026, yalondebwa okuba Minisita wa Kabineeti ow’eby’Obulamu,<ref>{{Cite news |last=Mulindwa |first=Jamila |date=2026-05-27 |title=Uganda: Museveni Swaps Aceng, Baryomunsi in Major Cabinet Reshuffle |url=https://allafrica.com/stories/202605270073.html |access-date=2026-07-14 |work=Nile Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-26 |title=Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 |access-date=2026-07-14 |website=Monitor |language=en}}</ref> era n’alayira nga 8 Ogwomukaaga.<ref>{{Cite news |date=2026-06-07 |title=New cabinet members swear-in on Monday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/new-cabinet-members-swear-in-on-monday-5488342 |accessdate=2026-08-30 |agency=[[Daily Monitor]]}}</ref> == Ebirala eby'okufaako == Amanyiddwa okubeera omuntu eyeerowooleza atatya kwawukana ku balala kye balowooza yadde abo abaawukanya endowooza n'ekibiina kye.<ref>{{cite web |last=Lumu |first=David Tash |date=29 July 2012 |title=Mbabazi Must First Resign NRM Job |url=http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=20101:mbabazi-must-first-resign-nrm-job&catid=53:interview&Itemid=67 |accessdate=4 March 2015 |newspaper=[[The Observer (Uganda)]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Kaaya |first=Sadab Kitatta |date=14 November 2014 |title=Uganda: Kanungu Won't Back Mbabazi - Baryomunsi |url=http://allafrica.com/stories/201411031730.html |accessdate=4 March 2015 |newspaper=[[The Observer (Uganda)]] via [[AllAfrica.com]]}}</ref> Aweerezzaako mu bifo bino wammanga:<ref name="Ambition2" /> * Omumyuka wa ssentebe w'akakiiko ka HIV/AIDS and Health Committee, mu Paalamenti * Ssentebe wa boodi ye AIDS Information Centre * Omuwi w'amagezi omukugu ku Siriimu (HIV and AIDS), GTZ. * Omuwi w'amagezi ku Pulogulaamu ya, United Nations Population Fund * Mmemba w'akakiiko ka Paalamenti aka bajeti * Pulezidenti w'omukago gwa African Parliamentarians Forum on Population and Development<ref>{{cite web |date= |title=Two Family Planning Champions Appointed As Ministers In Uganda |url=https://www.advancefamilyplanning.org/two-family-planning-champions-appointed-ministers-uganda |accessdate=14 June 2019 |newspaper=AFP |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815080830/https://www.advancefamilyplanning.org/two-family-planning-champions-appointed-ministers-uganda |url-status=dead }}</ref> * Pulezidenti wa Rotary Club y'e Kabarole == Ebimukwatako mu bufunze == Mu by'obuzaale [[Mukiga]],<ref>{{cite web |last=Newvision Archive |date=8 August 2007 |title=Corridors Of Power: Original Mukiga |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/459/580304 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402161619/http://www.newvision.co.ug/D/8/459/580304 |archive-date=2 April 2015 |accessdate=4 March 2015 |publisher=[[New Vision]] (Kampala)}}</ref> Yazaalibwa era n’akulira mu maka g’[[Abakatoliki]].  Taata we yakyukira mu Bakatoliki mu ntandikwa y’emyaka gya 1950, wadde nga yali akulidde mu maka g’[[Abapolotesitanti]]. Baryomunsi yawasa Fosca Twebaze, era balina abaana babiri.<ref name="Ambition2" /> == Ebiwandiiko, Ebibuuzo n’Ebitabo bye Yawandiika == * [[SAHARA-J: Journal of Social Aspects of HIV/AIDS]] * [[Uganda Draws Back from the AIDS Brink]] * [[Chris Baryomunsi (Uganda), Habitat III, 4th Plenary meeting]] == Laba ne == * [[Nakaseke (disitulikit)|Nakaseke Disitulikiti]] * [[Kanungu (disitulikit)|Kanungu Disitulikiti]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [[Website of the Parliament of Uganda]] * [[Website of the Federation of African Medical Students' Associations: The FAMSA Network]] * [[Website of Makerere University Medical Students Association (MUMSA)]] [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] [[Category:Abaazaalibwa mu 1969]] [[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]] [[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] [[Category:Bammemba ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]] [[Category:Bammemba ba paalamenti ya Uganda eyoomunaana]] [[Category:Abantu abava e Kanungu Disitulikiti]] [[Category:Bannabyabufuzi aba NRM]] [[Category:Abaasomera ku Yunivasite ya Brighton]] [[Category:Abasawo b’Obulamu bw’Ebitundu mu Uganda.]] [[Category:Abalwanirizi b’okulwanyisa obulwadde mukenenya mu Uganda.]] g690hgjxs3pqyua1dp120313uebwwjf Primah Kwagala 0 8125 73967 70514 2026-09-07T00:13:15Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73967 wikitext text/x-wiki [[file:CEHURD's Primah Kwagala speaks at the MUK Health club launch.jpg|thumb|Primah Kwagala, 2008]] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] <big>'''Primah Kwagala'''</big> [[:en:Uganda|munnayuganda]], [[:en:Human_rights|munnamateeka omulwanirizi w'eddembe]] era y'akulira ekibiina ekiwolereza abakyala ekya Women’s Probono Initiative (WPI) mu Uganda.<ref>{{Cite web |url=https://namati.org/network/member/PrimahKwagala/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-15 |archive-date=2022-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120224606/https://namati.org/network/member/PrimahKwagala/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.ctvnews.ca/world/u-s-missionary-with-no-medical-training-sued-over-deaths-of-ugandan-children-in-unlicensed-centre-1.4548704?cache=yes%3FclipId%3D89925%3FautoPlay%3Dtrue</ref> Akwasaganyiza emisango egy'ekuusa ku kulemera abalwadde mu malwaliro nga tebasasudde bisale, okufuna obujjanjabi obw'amangu eri abakyala b'embuto nga tebannazaala era nga bazadde n'eddagala lyonna ery'etagisa, n'ebirala.<ref>https://www.aspenideas.org/speakers/primah-kwagala</ref><ref name=":0">http://ug.creativecommons.net/cc-uganda-staff/</ref> Ye Ssentebe w'abannamateeka abakyala mu kibiina kya [[:en:Uganda_Law_Society|Uganda Law Society]].<ref name=":1">https://www.eeas.europa.eu/delegations/uganda/three-shortlisted-2022-eu-human-rights-defenders-award_en</ref> Kwagala yaweebwa engule ya 2020 ey,okuteeseganya n'emirembe eyamukwasibwa H.E [[:de:Albrecht Conze|Albrecht Conze]], Ambasada wa German mu Uganda, H.E [[:en:Jules-Armand_Aniambossou|Jules-Armand ANIAMBOSSOU]] nga ye Ambasada wa Bufaransa mu Uganda ne [[:en:Henry_Oryem_Okello|Henry Oryem Okello]] Minisita omubeezi ow'ensonga z'ebweru ku mukolo gw'okujaguza emyaka 57 egya Elysee Treaty .<ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1513921</ref><ref>https://chimpreports.com/ugandan-lawyer-scoops-peace-and-reconciliation-award-at-elysee-treatys-57th-anniversary-celebrations/</ref> Ku lunaku lw'abakyala mu mwaka gwa, 2022, yaweebwa elinnya okuva ku Embase ya Amerika mu Uganda ng'omukyala omuvumu era yaweebwa engule y'obulwanirizi bw'eddembe eya EU Human Right Defenders Award mu 2022.<ref name=":1" /> == Emirimu gye == Kwagala yali mukwanaganya w'emirimu gy'okuteekawo enkyukakyuka mu misango egimu mu kkooti, maneja w'amateeka agagobererwa ku nkola z'amalwaliro, eddembe ly'abantu n'enkulakulana.<ref>https://www.opensocietyfoundations.org/voices/uganda-s-leap-forward-right-health</ref> Mu 2014 ne 2018, Kwagala yasiimibwa ku bwannamateeka asinze okulwanirira eddembe ly'abantu n'ebyobulamu. Mu 2012, yali mulwanirizi w'addembe ku Ttendekero ly'essomo ku ddembe ly'abantu ku Yunivasite y'e Columbia. Wakati wa 2012-2014, yakulembera ekibiina kya CEHUR's ekyali kirwanirira enkyukakyuka mu mateeka n'ebyobufuzi ku by'obulamu mu Uganda mu Buvvanjuba bwa Afirika. Mu 2018, Kwagala yalondebwa okubeera eddoboozi epya mu Ttendekero lya Aspen mu 2018.<ref>https://www.chr.up.ac.za/srra-alumni/primah-kwagala</ref> == Bye yafuna == Ng'ayita mu kibiina, Kwagala akomezaawo abakyala abawerako [[:en:Uganda|Bannayuganda]] abaali baakukusibwa okutwalibwa mu [[:en:Middle_East|nsi z'abuwalabu]] ez'amu [[:en:Middle_East|Middle East]].<ref name=":1"/> Era yayasanguza okukulusanyizibwa kw'abaana okwali kukolebwa Renee Bach, Omumerika eyali y'ava mu kibuga ky'e Virginia okujja okutandiikawo ekibiina ekiyamba abaana mu [[:en:Jinja,_Uganda|Jinja]].<ref>https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2019/08/09/749005287/american-with-no-medical-training-ran-center-for-malnourished-ugandan-kids-105-d</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.ctvnews.ca/world/u-s-missionary-with-no-medical-training-sued-over-deaths-of-ugandan-children-in-unlicensed-centre-1.4548704 |access-date=2022-05-15 |archive-date=2022-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429141651/https://www.ctvnews.ca/world/u-s-missionary-with-no-medical-training-sued-over-deaths-of-ugandan-children-in-unlicensed-centre-1.4548704 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/the-curious-case-of-renee-bach-facing-trial-over-child-deaths-in-busoga-1852044</ref> == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwamu eby'ebweru == * [https://womenprobono.org/ Ekibiina ky'abannamateeka ekirwanirira abakyala] n272rfkz1icgf3fodhc6se2h650hgrp Jose Chameleone 0 8375 73964 35188 2026-09-06T23:28:12Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73964 wikitext text/x-wiki [[File:Jose Chameleone.webp|thumb|Ekyifananyi kya chameleon|left]] '''Joseph Mayanja''' yazalibwa enaku z'omwezi nga 30 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 1979),<ref>{{Cite web}}https://kenyanlife.info/jose-chameleone/</ref> ng'asinga kumannyikwa nga '''Jose Chameleone''' [[:en:Uganda|munayuganda]] omuyimbi ng'akuba ennyimba ekika kya [[:en:Afrobeat|AfroBeat]]. Chameleone atera kuyimba mu lulimu [[:en:Luganda|oluganda]], oluzungu [[:en:Swahili_language|n'oluswayiri]] [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]] Yatandika okuyimba mu ntandikwa y'emyaka gya 1990 ng'ali mu ggwanga ly'e Kenya ne kampuni y'abayimbi eya [[:en:Ogopa_Deejays|Ogopa Deejays]], eyali ey'e Kenya ebiseera ebyo. Engeri Chameleone gy'ayimbamu atabikamu engeri y'ebivuga bya Uganda 'Ugandan folk', central [[:en:Congolese_rumba|African rumba]], [[:en:Zouk|zouk]], naatekamu ne [[:en:Reggae|reggae]].<ref name=":0">{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210602215329/https://www.howwebiz.ug/JChameleone/biography</ref> == Obulamu bwe n'eby'okusoma kwe == Joseph Mayanja yazalibwa omwami Gerald ne Prossy Mayanja enaku z'omwezi nga 30 mu mwezi ogw'okuna mu mwaka gwa 1979 mu disitulikiti y'e [[:en:Kampala|Kampala]]. Mwana wa kuna ku munaana abaazalibwa mu famire yabwe. Yagenda okusoma nga yasooka ku [[:en:Nakasero|Nakasero]] Primary School, gyeyava okugenda ku [[:en:Mengo,_Uganda|Mengo]] Senior Secondary School, [[:en:Kawempe|Kawempe]] Muslim Senior Secondary School, Katikamu Seventh Day Adventist Senior Secondary School, ne Progressive Senior Secondary School.<ref name=":2">{{Cite web}}https://www.newvision.co.ug/articledetails/1509734</ref> == Olugendo lwe mu bya muziki == Chameleone yatandika omulimu gw'okubeera omuyimbi mu mwaka gwa 1996 bweyali akola nga DJ mu kifo ekidigidirwamu kyebaali bayita 'Missouri night club' ekyali kisingaanibwa mu [[:en:Kampala|Kampala]]. Oluvannyuma yaweebwa endagaanoi aba kampuni ewandiika abayimbi okuva e Kenya gyebaali bayita [[:en:Ogopa_Deejays|Ogopa Deejays]], abaafulumya oluyimba lwe olwali lusooka lwebaali bayita, "Bageya" nga yali n'omuyimbi okuva e Kenya gwebaali bayita [[:en:Redsan|Redsan]].<ref name=":0" /> Okuyita mu bulamu bwe bwonna akutte ennyimba ku butaambi obubadde obwetuunzi nga, ''Mama Mia'', ''Mambo Bado'', ''Jamila'', ''Kipepeo'', ''Bageya'', ''Shida za Dunia'', ''Bayuda'', ne ''Njo Karibu''. Wadde nga ennyimba zze za tutumu okwetoloola semazinga wa Afrika, abawagizi bbe n'abasinga okuziwuliriza basinga kuva mu bitundu by'amasekati ga Afrika omuli amawanga nga Congo, Rwanda, Burundi, Kenya, Uganda ne Tanzania. === Entambi === [[File:Jose Chameleon.jpg|thumb|Jose Chameleon.jpg]] Jose Chameleone yafulumya olutambi lwe olwali lusooka mu mwaka gwa 2000 ng'okutuuka mu 2013, yali amazze okufulumya omugate gwa ntaambi 13 okwali ennyimba ez'enjawulo nga Kipepeo, Shida za dunia, Valu valu, Bayuda, Badilisha, Sweet Banana ne lwebayita Champion. Ezimu nnyimba zze ezaasinga okubeera ez'etutumu kwaliko "Valu valu", "Jamila", "Shida za dunia", Bayuda, "Tatizo", "Nkwagala nyo", "Kipepeo", "Dorotia" ne "Kipepeo". Yayimbira mu maaso gwa namungi w'omuntu eyali ku kisaawe kya Lugogo Cricket Oval mu Kampala. Bageya, lwafulumizibwa mu mwaka gwa 2000, Mama Mia mu 2001, Njo Karibu ne The Golden Voice mu 2003, Mambo Bado mu 2004, Kipepeo mu 2005, Shida za Dunia mu 2006, Sivyo Ndivyo ne Katupakase mu2007, Bayuda mu 2009, Vumilia mu 2010, Valu Valu mu 2012, Badilisha mu 2013, Tubonge mu 2014, Wale wale mu 2015, Sili Mujjawo mu 2016, Sweet Banana mu 2017, Champion mu 2018.<ref name=":2" /> === Kampuni ewandiika n'okubangula ebitone by'abayimbi === Y'akulira ekibiina ky'abayimbi ekimannyikiddwa nga Leone Island, ng'abayimbi ab'enjawulo bayise mu kibiina kino nga omugenzii Mosey Radio, Weasel, omugenzi AK 47, King Saha, Papa Cidy, ne Pallaso, Melody, Yung Mulo ne Big Eye. == Emirimu emirala == Eyaliko omwegezi wa palamenti ya Uganda, [[:en:Rebecca_Kadaga|Rebecca Kadaga]], yawa Chameleone ekitiibwa ky'okubeera omubaka w'eby'obulambuzi mu Busopga 'Ambassador of the Busoga Tourism Initiative'. Y'akulembera ekibiina kyebayita He also Directs Chameleone Foundation ng'ebirubirirwa byakyo bya kukulakulanya talaanta z'abavubuka nadala aba wansi abatalina abafaako ssaako n'okukulakulanya engeri gyebakolamu ebintu byabwe. <ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20220819154621/https://redpepper.co.ug/speaker-kadaga-for-tubonge-concert/</ref> Chameleone y'omu ku bayimbi abakozesa obumannyifu bwabwe n'eby'obugagga okulaba nga bayamba okukendeeza obwavu, n'okukola kakuyege w'okulaba ng'abantu bamannya engeri gyebayinza okwewalamu obulwadde bwa mukeneya oba siriimu.<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20210602215623/http://afrobios.com/-Chameleon</ref><ref>{{Cite book}}https://link.springer.com/book/10.1057%2F9781137546975</ref> Aymbiddeko mu mawanga g'ebweru okuli Amerika, Bungereza, Sweden, Belgium,<ref name="sauti">{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20081010152350/http://www.busaramusic.com/database/artists.php?whereartistlike=%25Jose%20Chameleone%25</ref> Malaysia, China, South Afrika, [[:en:Democratic_Republic_of_the_Congo|D.R Congo]] , [[:en:Zambia|Zambia]], [[:en:Malawi|Malawi]], [[:en:South_Sudan|South Sudan]], Girimaani, ne Switzerland n'endala nnyingi. == Obulamu bwe == Chameleone yawasa Danielle Atim, ng'abafumbo bano balina abaana bataano okuli ;Abba Marcus Mayanja, Alfa Joseph Mayanja, Alba Shyne Mayanja, Amma Christian Mayanja ne Xara Amani Mayanja abasomera n'okubeera mu Amerika.  Yeesimbawo ku bwa ofiisi y'okubeera loodi meeya wa Kampala mu mwaka gwa 2021.<ref>{{Cite web}}https://allafrica.com/stories/201906050404.html</ref> == Ennyimba zze == === Entaabi === {| class="wikitable" !Omwaka !Entaabi !Kampuni z'ayimbiddemu |- |- |2000 |''Bageya'' | rowspan="5" |Ogopa Deejays |- |2001 |''Mama Mia'' |- |2002 |''Njo Karibu'' |- |2003 |''The Golden Voice'' |- |2004 |''Mambo Bado'' |- |2005 |''Kipepeo'' | |- |2006 |''Shida za Dunia'' | |- |2007 |''Sivyo Ndivyo'' | |- |2007 |''Katupakase'' | |- |2009 |''Bayuda'' | |- |2010 |''Vumilia'' | |- |2012 |''Valu Valu'' | |- |2013 |''Badilisha'' | |- |2015 |''Wale Wale'' | |- |2016 |''Sili Mujawo'' | |- |2017 |''Sweet Banana, Superstar, Mshamba '' | |- |2018 |''Champion, Mateeka, Kilabe'' Tatizo | |- |2020 |''Baliwa, Bolingo ya Nzambe'' | |- |2021 |''I am Joseph - Coming Soon'' |} === Z'ayimbye yekka ===   == By'awangudde == * 2004 [[:en:Pearl_of_Africa_Music_Awards|Pearl of Africa Music Awards]] (PAM Awards) – Omuyimbi w'omwaka n'oluyimba lw'omwaka olwa "Jamila"<ref>https://web.archive.org/web/20050204005728/http://pamawards.com/index.php?option=com_frontpage[https://web.archive.org/web/20050204005728/http://pamawards.com/index.php?option=com_frontpage PAM Awards: 2004 Winners]</ref> * 2005 [[:en:Pearl_of_Africa_Music_Awards|Pearl of Africa Music Awards]] (PAM Awards) – Omuyimbi w'ennyimba z'ekika kya 'Afro Beat' asinga oba ekibiina, n'oluyimba olugwa mu tuluba lya Afro Beat olusinga olwa "Kipepeo" <ref>https://web.archive.org/web/20070702053829/http://pamawards.com/pages/2005.php[https://web.archive.org/web/20070702053829/http://pamawards.com/pages/2005.php PAM Awards: 2005 Winners & Nominees]</ref> * 2004 [[:en:Tanzania_Music_Awards|Tanzania Music Awards]] – Olutaambi olusinga mu buvanjuba bwa Afrika olwa "Bei Kali"<ref>https://web.archive.org/web/20041204012935/http://www.kilitimetz.com/winners.html[https://web.archive.org/web/20041204012935/http://www.kilitimetz.com/winners.html Tanzania Music Awards: Winners 2004]</ref> * 2005 [[:en:Tanzania_Music_Awards|Tanzania Music Awards]] – Olutaambi olusinga mu buvanjuba bwa Afrika olwa "Jamila"<ref>https://web.archive.org/web/20060904080403/http://www.kilitimetz.com/2005/awards/winners[https://web.archive.org/web/20060904080403/http://www.kilitimetz.com/2005/awards/winners Tanzania Music Awards: 2005 Winners]</ref> * 2006 [https://web.archive.org/web/20041204012935/http://www.kilitimetz.com/winners.html Pearl of Africa Music Awards] (PAM Awards) – Omuyimbi w'ennyimba z'ekika kya 'Afro Beat' asinga oba ekibiina<ref>https://archive.today/20121204190055/http://www.ugandaonline.net/2006[https://archive.today/20121204190055/http://www.ugandaonline.net/2006 PAM Awards 2006 Winners]</ref> * [[:en:2006_Kisima_Music_Awards|2006 Kisima Music Awards]] – Oluyimba lwa Uganda olusinga olwa ''Mama Rhoda'' ne vidiyo y'oluyimba okuva mu Uganda eyali esinga eya ''Mama Rhoda'' * 2007 Kisima Music Awards – Oluyimba lwa Uganda olwali lusinga olwa ''Sivyo Ndiviyo'' lweyakuba ne [[:en:Professor_Jay|Professor Jay]]<ref>http://www.kisimaawards.co.ke/kminner.asp?cat=winners07[http://www.kisimaawards.co.ke/kminner.asp?cat=winners07 Kisima Awards Winners 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722132158/http://www.kisimaawards.co.ke/kminner.asp?cat=winners07|date=22 July 2011}}</ref> * 2014 [https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014 HiPipo Music Awards] lwaterekebwa mu naku z'omwezi 18 mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwaka gwa 2014 mu kyuma kya Wayback– Oluyimba lwa mwaka olwa "Badilisha" * 2013 [[:en:2007_Kisima_Music_Awards|African Entertainment Awards]] – IOmuyimbi omusajja munsi yonna eyali asinga <ref>{{Cite web}}https://www.modernghana.com/music/22512/official-nominees-list-for-the-2013-african-entertainment-aw.html</ref> * 2014 [https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014 HiPipo Music Awards] waterekebwa mu naku z'omwezi 18 mu mwezi ogw'okumineebiri mu mwaka gwa 2014 mu kyuma kya Wayback – Omuyimbi wa ZOUK omusajja eyali asinga n'oluyimba lwebayita "Badilisha" * 2015 [[:en:All_Africa_Music_Awards|All Africa Music Awards]] (AFRIMA) – Omuwandiisi w'ennyimba eyali ow'omwaka <ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20171201032507/https://afrima.org/english/index.php/media2/news-update/171-2015-all-africa-music-awards-afrima-winners-list</ref> * 2018 Galaxy Zzina Music Awards – ekirabo ky'eyaliko ow'etutumu mu kisaawe ky'okuyimba, 'Legend Award'<ref>{{Cite web}}https://www.galaxyfm.co.ug/2019/03/23/full-list-of-zzina-award-winners-2018-2019/</ref><ref>{{Cite web}}https://bigeye.ug/zzina-awards-2018-heres-the-full-list-of-nominees/</ref> === By'alondeddwamu === * 2003 [[:en:Kora_Awards|Kora Awards]] – Omuyimbi w'omubuvanjuba bwa Afrika eyali asinga<ref>https://web.archive.org/web/20040302070738/http://www.koraawards.co.za/english/musicawards_finalists_res03.asp?Category_en=Best+Artist+-+East+Africa[https://web.archive.org/web/20040302070738/http://www.koraawards.co.za/english/musicawards_finalists_res03.asp?Category_en=Best+Artist+-+East+Africa Kora Awards Nominees 2003]</ref> * 2004 [[:en:Kora_Awards|Kora Awards]] – Omuyimbi w'omubuvanjuba bwa Afrika eyali asinga<ref>http://www.yeahbo.net/KoraAwardsWinners2004.xls[http://www.yeahbo.net/KoraAwardsWinners2004.xls Kora Awards Nominees 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050106052917/http://www.yeahbo.net/KoraAwardsWinners2004.xls|date=6 January 2005}}</ref> * 2006 [[:en:MOBO_Awards|MOBO Awards]] – Best African Act<ref>https://web.archive.org/web/20070928063807/http://www.ippmedia.com/ipp/guardian/2006/09/01/73555.html[[IPP Media]]: [https://web.archive.org/web/20070928063807/http://www.ippmedia.com/ipp/guardian/2006/09/01/73555.html ''Jose Chameleon nominated for UK Music Awards In 2006'']</ref> * 2007 [[:en:MTV_Europe_Music_Awards|MTV Europe Music Awards]] – Best African Act * [[:en:2012_Tanzania_Music_Awards|2012 Tanzania Music Awards]] – Oluyimba lw'omubuvanjuba olwali lusinga olwa ''Valu Valu''<ref>{{Cite web}}http://www.bongo5.com/kili-awards-2012-nominees-hawa-hapa-02-2012/</ref> * 2014 [[:en:World_Music_Awards|World Music Awards]] (mu biti busatu) –Omuyimbi omusajja eyali asinga, Eyali asinga okuyimba mu buliwo munsi yonna 'World Best Live Act & World Best Performer<ref>{{Cite web}}http://chimpreports.com/17208-chameleone-nominated-for-world-music-awards</ref> * 2015 [[:en:MTV_Africa_Music_Awards|MTV Africa Music Awards]] – MAMA Evolution Award<ref>{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20191010154319/http://m.dstv.com/news/mama-evolution-award-nominees-20150630</ref> slrdg9exle2j7jwvcka0tyc1s5e9lmu Joy Atim 0 8503 73965 73916 2026-09-06T23:28:54Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73965 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] '''Atim Joy Ongom''', (yazaalibwa 15 Ogwomwenda 1968) Munnayuganda mukyala musuubuzi era munnabyabufuzi eyaweerezaako ng'omubaka wa paalamenti ng'akiikirira Lira District Women Constituency mu paalamenti ey'ekkumi (2016 okutuuka 2021).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |access-date=2022-12-12 |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043641/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |url-status=dead }}</ref> == Obuto n'okusoma kwe == Yazaalibwa ''Joy Atim'', mu Gwomwenda 15, 1968, mu [[Lira (disitulikit)|Lira District]], mu kitundu ky'obukiikakkono bwa Uganda. yasomera ku masomero g'omu kitundu ekyo okutuusa lwe yeeyongerayo ku yinivaasite. Mu 1989 yeegatta ku ttendekero lya ''Uganda College of Commerce Aduku'', eliwangibwa [[Aduku]], [[Apac (disitulikit)|Apac District]], era n'atikkirwa oluvannyuma lw'emyaka ebiri oluvannyuma lw'okufuna dipulooma mu byobusuubuzi Diploma in Business Studies (DipBS). Oluvannyuma mu 2011, yatikkirwa ku ssettendekro lya Kampala International University gyeyafuna Bachelor of Public Administration (BPA).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |access-date=2022-12-12 |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043641/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |url-status=dead }}</ref> == Emirimu gye == Mu mwaka gwa 1993 yapangisibwa firimu ekolebwa "Riclen Printers", ng'akolayo ng'omubazi era omukwasi wa ssente okumala emyaka mukaaga okutuuka mu mwaka gwa 1999. Oluvannyuma yagenda okukola emirimu emirala mu kitongole ekiyitibwa "Jocent Enterprises", gye yali akola nga ssenkulu w'ekitongole kino okutuuka mu mwaka gwa 2011. Oluvannyuma mu mwaka gwa 2005, ye ssenkulu wa bisinensi eyitibwa "Hillside Annex", ekifo ky'akyalimu ne mu kiseera w'abeeredde omubaka wa paalamenti.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |access-date=2022-12-12 |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043641/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |url-status=dead }}</ref> == Emirmu gy'ebyobufuzi == Mu kunoonya akalulu ka 2006 – 2011, Joy Atim yalondebwa nga kkansala ku disitulikiti ya [[Lira (disitulikit)|Lira District]]. Mu mwaka gwa 2011, yeesimbawo okuvuganya ku kifo ky'omubaka omukyala owa paalamenti akiikirira disitulikiti ya Lira mu paalamenti eyoomwenda (2011 okutuusa 2016).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |access-date=2022-12-12 |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043641/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |url-status=dead }}</ref> Mu kiseera kino, yali yeesimbyewo ku bwannamunigina era n'awangula.<ref>http://www.adwarping.co.ug/lira-woman-member-of-parliament-in-car-accident/</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-20 |title=Lira Woman MP hospitalised after road accident |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/lira-woman-mp-hospitalised-after-road-accident-1634064 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu kalulu ka 2016, yeesimbirawo ku kkaadi y'ekibiin aekiri ku ludda oluvuganya ekya [[Uganda People's Congress]] (UPC), era n'adamu okulondebwa ku kifo kino kye yalimu. Y'omu ku babaka ba paalameni abaawakanya okukola ennongoosereza mu ssemateeka okuggya ekkomo ku myaka omuntu kwalina okwesimbirawo ku bwapulezidenti.<ref>{{Cite news |title=Uganda: Age Limit - NRM Not Sure of Numbers |url=https://allafrica.com/stories/201710230106.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321093747/https://allafrica.com/stories/201710230106.html |archive-date=2019-03-21 |access-date=2026-09-06 |work=allAfrica.com |language=en |url-status=live }}</ref> Kakuyege we ng'anoonya akalulu yasumbuyibwa nnyo poliisi ya Uganda, ekyaviiramu okulumya abantu wamu n'abamu okutwalibwa ku malwaliro.<ref>{{Cite web |date=2021-01-14 |title=Age limit: MPs Cecelia Ogwal, Akello hospitalized after police fired teargas, live bullets |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/age-limit-mps-cecelia-ogwal-akello-hospitalized-after-police-fired-teargas-live-bullets-1723276 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Wabula, mu mwaka gwa 2021, mu kulonda kwa bonna, yawangulwa minisita Dr. [[Jane Aceng|Jane Ruth Aceng]]. == Amaka == Mukyala Joy Atim Ongom mufumbo eri mwami Ongom Innocent.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |access-date=2022-12-12 |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043641/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |url-status=dead }}</ref> == Eby'okufaako ebirala == Mu paalamenti ey'ekkumi, Joy Atim yali mmemba era ng'atuula ku bukiiko bubiri okwali: (a) akakiiko ka paalamenti akasunsula abantu ababeera balondeddwa pulezidenti (b) akakiiko akakola embalirira y'eggwanga.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |access-date=2022-12-12 |archive-date=2019-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106043641/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=263 |url-status=dead }}</ref> == Laba ne == * [[Angelline Osegge]] * [[Winnie Kiiza]] * Cecilia Ogwal * Olukalala lw'ababaka ba paalamenti ya Uganda eyekkumi. * Olukalala lw'ababaka ba paalamenti ya Uganda eyoomwenda * [[Lira (disitulikit)|Lira District]] == Ebiliziddwa == {{Reflist}} a8l4mivsp1lzrnkmfnoqc5cff5fithn Rose Mbowa 0 8536 73968 73927 2026-09-07T00:23:24Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73968 wikitext text/x-wiki   [[Category:Articles with hCards]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] '''Rose Mbowa''' (18 Ogusooka 1943 – 11 Ogwokubiri 1999) yali Munnayuganda omuwandiisi, muzannyi wa filimu, omuyivuera omulwanirizi w'eddembe ly'abakyala. Yali pulofeesa owa filimu n'ebyakatemba mu ssetendekero wa [[:en:Makerere_University|Makerere University]], Yunivasite esinga obunene n'obukulu mu Uganda.<ref name="One">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=In memory of Prof Mbowa |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-06 |website=New Vision}}</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Rose Mbowa yazaalibwa nga 18 Ogusooka 1943 mu kibuga ky'e [[:en:Kabale|Kabale]], mu [[:en:Western_Region,_Uganda|Buggwanjuba]] bwa Uganda, era Eva Nyinabantu Mbowa, [[:en:Homemaker|omukyala w'awaka]], ne Kasole Lwanda Mbowa, [[:en:Laboratory|omukugu mu labalatole]]. Oluvanyuma lw'okusomera ku masomero g'omukyalo, yaweebwa ekifo mu [[:en:Gayaza_High_School|Gayaza High School]], essomero ery'ekisulo Kilomita 19(12 mi), okuva mu kibuga kya Uganda ekikulu, [[:en:Kampala|Kampala]].<ref>{{Cite web |title=Distance between Post Office Building, Kampala Road, Kampala, Uganda and Gayaza High School, Gayaza - Zirobwe Road, Kabanyoro, Central Region, Uganda (Uganda) |url=https://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Post%20Office%20Building,%20Kampala%20Road,%20Kampala,%20Uganda&toplace=Gayaza%20High%20School,%20Gayaza%20-%20Zirobwe%20Road,%20Kabanyoro,%20Central%20Region,%20Uganda&dt1=ChIJXyfX9IC8fRcRorrkbY-nufI&dt2=ChIJZZwnT-uzfRcRoJO3NJ184EY |access-date=2026-09-06 |website=distancecalculator.globefeed.com}}</ref><ref name="Two">{{Cite book |date=2026-09-02 |title=The Guardian |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Guardian&oldid=1372812769 |language=en}}</ref> Oluvanyuma lw'emisomo gye ku ssomero ly'e Gayaza, yagenda mu maaso n'okusoma [[:en:English_literature|Litulikya w'olungereza]] ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]], Kampala. Mu kaseera k'eyamala eyo, yali memba w'abazannyi mu fiyeta eya Makerere Free Travelling Theatre.<ref>{{Cite journal |title=Rose Mbowa |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100142969 |journal=Oxford Reference |language=en-US |doi=10.1093/oi/authority.20110803100142969 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301000938/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100142969 |archive-date=2022-03-01 |access-date=2022-12-12 |url-status=live }}</ref> Mu 1969 yaweebwa ekifo mu [[:en:University_of_Leeds|University of Leeds]], nga yatikkirwa Diguli ey'okubiri mu kuzannya emizannyo ne katemba eya [[:en:Master_of_Arts|Master of Arts]] (MA) degree mu [[:en:Theatre|Drama & Theatre Arts.]]<ref>{{Cite journal |last=Banham |first=Martin |last2=Plastow |first2=Jane |date=2006-06-01 |title=African theatre and the University of Leeds |url=https://doi.org/10.1080/13569780600671179 |journal=Research in Drama Education: The Journal of Applied Theatre and Performance |publisher=Routledge |volume=11 |issue=2 |pages=247–260 |doi=10.1080/13569780600671179 |issn=1356-9783}}</ref><ref name="Two" /> == Emizannyo gya siteegi n'obukugu bwe == Ng'omuzannyi era omuwandiisi w'emizannyo gya fiyeta, Mbowa yazannya ne kkampuni ez'enjawulo mu Uganda. Yatuumibwa omuzannyi omukyala asinze ku National Theatre era n'afuna awaadi gyeyali asaana mu kuzannya mu 1973. Era yafuna awaadi y'omukozi wa filimu asinze okuva mu National Theatre Best Production award emirundi ebiri: emu yali y'amuzannyo gwe ''Nalumansi'' mu 1982 n'eya ''The Marriage of Anansewa'' ogw'awandiikibwa [[:en:Efua_Sutherland|Efua Sutherland]] mu 1983.<ref name="banham">{{Cite book |last=Banham |first=Martin |date=2001 |title=African Theatre: Playwrights & Politics |url=https://books.google.com/books?id=F5h8O8TafTUC&pg=PR14 |last2=Gibbs |first2=James Morel |last3=Gibbs |first3=James |last4=Osofisan |first4=Femi |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-21458-4 |language=en}}</ref> Yazannya ng'omutwe omukulu okutambulira olugero mu muzannyo ogw'awandiikibwa [[:en:Bertolt_Brecht|Bertolt Brecht]] ogwa ''[[:en:Mother_Courage_and_Her_Children|Mother Courage and Her Children]],'' Mu kufulumya kwe okwasooka okukkirizibwa ng'omuzannyo gwe gw'ali mu lulimi olufirika. Ng'omuwandiisi w'omuzannyo, omulimu gwa Mbowa ogwasinga obukulu gw'ali gwa ''Mother Uganda and her Children. '' Ogwafulumizibwa aba London's Africa Centre, gwasooka kuzannyibwa mu 1987 era okuva kw'olwo, guzzenga guzannyibwa mu mawanga g'ebulaaya ng'obwagazi gw'ago bwayoleka enkulakulana n'okuwa ekitibwa East African theatre.<ref name=":0">{{Cite book |last=Breitinger |first=Eckhard |date=1994 |title=Theatre and performance in Africa: intercultural perspectives |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-3-927510-28-9 |publisher=Bayreuth University |others=Gesellschaft für die Neuen Englischsprachigen Literaturen |isbn=978-3-927510-28-9 |location=Bayreuth, Germany |oclc=30881945}}</ref> Y'aguwandiika n'abayizi b'e Makerere mu nteekateeka ya Eckhard Breitinger, ow'amaanyi omuzannyo ogwa genderera okwongera amaanyi mu byobufuzi ng'essira gwa lissannyo ku bugagga obuli mu mawanga n'eby'[[obuwangwa]] eby'enjawulo, [...] gw'ali gukubiriza abantu okwenyumiririza mu buwangwa bwabwe naye era nga gulabula ku bikolwa eby'okuvumaganya n'okuvvoola obuwangwa bw'abalala.'<ref name=":0" /> Omusomesa we yali Byron Kawadwa omuwandiisi w'emizannyo, eyattibwa amagye ga [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]] mu 1977. Yali ky'akulabirako ky'amaanyi mu kisinde kya African [[:en:Theatre_for_development|Theatre for Development]] movement. Mu 1980, yakola n'ekibiina ky'abakyala b'omukyalo ekya rural Magere Women's Cooperative, era nga yakubiriza abakyala okukozeesa obuwangwa bwabwe okutunda ebirime by'abwe. Era yakola ko ngo pulodusa wa [[:en:Uganda_Broadcasting_Corporation|Radio Uganda]]<nowiki/>okumala omwaka. == Emirimu gy'eyakola mu kisaawe ky'ebyenjigiriza == Mbowa yatandiika ng'omusomesa mu dipatimenti y'okuyimba, okuzina n'okuzannya katemba mu Makerere University, nga tannafuuka Pulofeesa n'oluvanyuma akulira Dipatimenti oluvannyuma lw'eyali omukulembeze okusindikirirzibwa okuva mu Ggwanga. Yafulumya ebiwandiiko ebiwerako ebikwata ku mizannyo kya katemba mua Uganda era nayanjulaempapula ku Fiyeta ya Uganda mu lukuŋŋaana lw'abuli mwaka ku litulikya wa Africa ku [[:en:University_of_Bayreuth|University of Bayreuth]] wakati wa 1989 ne 1994. == Bye yaleka ng'omukululo == Mu 2005, Bakayimbira Dramactors bateekawo omuzannyo gwa, ''Kiwajja'', mu kujaguza olw'ebyo Rose Mbowa bye yawaayo mu fiyeta ya Uganda. == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} s4warqedq89iefta9k5z3jv1ncfwq9p Annet Nyakecho 0 9648 73956 73908 2026-09-06T22:46:35Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73956 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Annet Nyakecho''' era gwe bamannyi nga '''Okwenye Annet Nyakecho,''' yazaalibwa nga 27 Ogwomunaana 1982. Munnayuganda, munnabyabufuzi, mukyala munnabizinensi,<ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://observer.ug/news/headlines/53652-meet-nyakecho-the-mp-who-has-served-two-constituencies.html |access-date=2024-04-02 |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016223247/https://observer.ug/news/headlines/53652-meet-nyakecho-the-mp-who-has-served-two-constituencies.html |url-status=dead }}</ref> era Omubaka omukyala mu Paalamenti akiikirira Essaza lye Tororo ey'Obukiikakkono mu [[:en:Tororo_District|Disitulikiti ye Tororo]].<ref name=":1">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429154024/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=180 |archive-date=2021-04-29 |access-date=2026-09-06 |website=www.parliament.go.ug |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Kazibwe |first=Kenneth |date=2020-03-17 |title=Tumukunde saga: MP Nyakecho, 9 others not held on treason charges- Police |url=https://nilepost.co.ug/news/69946/tumukunde-saga-mp-nyakecho-9-others-not-held-on-treason-charges-police |access-date=2026-09-06 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.mpscanug.com/profile/nyakechoannet/ |access-date=2024-04-02 |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016142348/https://www.mpscanug.com/profile/nyakechoannet/ |url-status=dead }}</ref> [[:en:Independent_politician|Munnabyabufuzi atalina kibiina]].<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref>https://www.ugandadecides.com/candidate.php?id=610</ref> Yawereza nga omubaka omukyala mu Paalamenti akiikirira Disitulikiti ye Otuke mu Paalamenti ey'omwenda. Mu Paalamenti ey'ekkumi, yawereza ng'omubaka wa Tororo ey'Obukiikakkono.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=2021-01-15 |title=Tororo North MP Nyakecho cleared |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/tororo-north-mp-nyakecho-cleared-1705648 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Esaawa eno ye mubaka wa Paalamenti omukyala akiikirira Tororo mu Paalamenti ey kumineemu ey'e Uganda .<ref>{{Cite web |url=https://www.matookerepublic.com/2020/07/02/tororo-mp-annet-nyakecho-says-her-voters-will-miss-her-smile-dance-strokes-and-hairstyles-if-election-campaigns-are-held-scientifically/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620161750/https://matookerepublic.com/2020/07/02/tororo-mp-annet-nyakecho-says-her-voters-will-miss-her-smile-dance-strokes-and-hairstyles-if-election-campaigns-are-held-scientifically/ |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma lw'okutondebwawo kwa Disitulikiti ya Otuke mu 2009, kino kyamuwa akakisa nga mu 2011 y'oku kubaali beesimbyeewo ku kifo ky'omubaka omukyala, naye nga teyawangula.<ref name=":0" /> Oluvannyuma yeesimbawo n'awangula ekisanja kye ekyali kisooka mu Paalamenti eyo mwenda, ng'ali ku tikiti ya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], nga Omubaka wa Paalamenti eyali akiikirira abavubuka ng'awangudde abala musavan abaali bamwesimbyeko, wadde nga teyalina ntegeka yakwegata ku byabufuzi.<ref name=":0" /> == Eby'enjigiriza == Mu 1994, yamaliriza ebigezo bye ebya P7 ku Rock View School erisinganibwa e Tororo. Mu 1998, [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|yafuna satifikeeti ye eya S4]] okuva kusomero lya Nkono Memorial S.S. erisinganibwa e Kaliro.<ref name=":1" /> Mu 2000, syaweewa [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|satifikeeti ya S6]] okuva ku City High School nga lino lisinganibwa Kololo, ate oluvannyuma neyeegata ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]]<ref name=":0" /><ref name=":3" /> fgyeyatikirwa ne Diguli mu By'okulakulanya ebitundu mu 2008.<ref name=":1" /> == Obulamu bwe mu by'emirimu == Yaweebwako omulimu gw'okukola nga omumyuka w'akola ku by'okunoonyereza ku kitebe kya kampuni ya massimu ekya MTN ekikulu mu 2000, yaliko ne ku pulojekiti y'okulakulanya 'eby'enddya n'ekikula ky'abaana mu Tororo okuva mu 2001 okutuuka mu 2002), ne ku African Centre for Institutional Development esinganibwa mu Kampala okuva mu 2002 okutuuka mu 2003.<ref name=":1" /> == Obulamu bwe mu by'obufuzi == Yawerezaako mu Paalamenti ya Uganda nga omu kubaali ku kakiiko akavunaanyizibwa ku by'ensonga z'ebweru w'eggwanga, okuva mu 2011 okutuuka mu 2013, yaliko ku kakiiko akavunaanyizibwa ku by'embalirira wakati wa 2011 okutuuka mu 2013, yaliko ku kakiiko akadukanya eby'amateeka, n'ensonga za Paalamenti okuva mu 2013 okutuuka mu 2013, nga kw'oteeka n'okubeera ssentebe w'akakiiko akavunaanyizibwa ku sayaansi ne tekinologiya, okuva mu 2015 okutuuka mu 2016.<ref name=":1" /> Yawerezaako nga Omubaka wa Paalamenti mu Paalamenti ya Uganda eyo mwenda, kumi ne kumineemu.<ref name=":1" /> Yawerezaako nga ssentebe w'akakiiko k'eby'empuliziganya, obubaka wamu ne tekinologiya, wabula oluvannyuma [[:en:Ruth_Nankabirwa|Ruth Nankabirwa]] eyali akwasisa amateeka namusuula okuva mu kifo kino n'amusikiza eyali Omubaka wa Dokolo y'omubukiika ddyo [[:en:Paul_Amoru|Paul Amoru]].<ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2020-06-24 |title=Nankabirwa drops MP Annet Nyakecho from ICT committee leadership |url=https://www.independent.co.ug/nankabirwa-drops-mp-annet-nyakecho-from-ict-committee-leadership/ |access-date=2026-09-06 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Annet Nyakecho ng'ali wamu ne baawe Levi Otim, mwanyina wamu n'abala abasinganibwa mu maka ga minisita eyaliko ow'eby'okwerinda, Lt. Gen. [[:en:Henry_Tumukunde|Henry Tumukunde]], baakwatibwa era nebatekebwa mu kkomera.<ref name=":2" /> Yeeyali omukwanaganya wa Lt. Gen. Henry Tumukunde mu ggwanga lyonna mu kakuyege w'okunoonya akalulu ka pulezidenti aka 2021.<ref>{{Cite web |last=Okello |first=Dickens H. |date=2020-03-14 |title=TUMUKUNDE SAGA: MP Nyakecho Detained at Jinja Road |url=https://chimpreports.com/tumukunde-saga-mp-nyakecho-detained-at-jinja-road/ |access-date=2026-09-06 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> == Emirimu emiralala gy'ayongerako == Yakolako nga mu Paalalamenti ya Uganda nga omu kubaali kukakiiko akakola ku by'embaliriza y'abantu, wamu ne ku kakiiko akawereza abantu n'e gavumenti z'ebitundu.<ref name=":1" /> == Obulamu bwe == Yafumbirwa Levi Otim.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Mukyala asinza Katonda era ng'akiririza mu ddiini ya bukulisitaayo.<ref name=":3" /> == Laba ne == * Olukalala lwa babaka ba Paalamenti ey'ekkumineemu * Olukalala lwa babaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi * Olukalala lwa babaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda * [[National Resistance Movement|Ekibiina kye by'obufuzi ekya National Resistance Movement]] * [[Otuke (disitulikit)|Disitulikiti ye Otuke]] * [[Tororo (disitulikit)|Disitulikiti ye Tororo]] * [[Ruth Nankabirwa]] * [[Paul Amoru]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia == * [https://www.parliament.go.ug/ Ku mikutu gya yintaneeti egya Paalamenti ya Uganda] * [https://www.facebook.com/annetnyakecho/ Hon Annet Nyakecho ku mukutu gwa Facebook] * [https://twitter.com/nyakechoa?lang=en Nyakecho Annet ku mutu gwa Twitter] * [https://ug.linkedin.com/in/hon-nyakecho-annet-b5885574 Hon. Nyakecho Annet ku mukutu gwa Linkedin] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]] sz6463tgkqb8nrkttz2c4lec6uan4wm Jalia Bintu 0 10123 73960 73082 2026-09-06T23:20:43Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73960 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:Bintu Jalia Lukumu Abwoli.jpg|thumb|JALIA BINTU]] '''Jalia Bintu''' era amanyiddwa nga '''Bintu Lukumu Ngonzi Abwooli Jalia''' (yazaalibwa 20 Ogw'Okutaano 1967) mukyala munnabyabufuzi mu Uganda era omukozi wa mubantu/ omusomesa ali mu kibiina ky'eby'obufuzi ekya [[National Resistance Movement]] .<ref name=":02">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Bintu Lukumu Ngonzi Abwooli Jalia |url=https://nrm.co.ug/staff/bintu-lukumu-ngonzi-abwooli-jalia/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803110157/https://nrm.co.ug/staff/bintu-lukumu-ngonzi-abwooli-jalia/ |archive-date=2021-08-03 |access-date=2021-04-04 |website=NRM - Nettech Reliable Media |language=en-US}}</ref> Ye mubaka omukyala akiikirira [[Masindi (disitulikit)|disitulikiti y’e Masindi]].<ref name=":12">{{Cite web |title=Bintu Lukumu Ngonzi Abwooli Jalia |url=https://nrm.co.ug/staff/bintu-lukumu-ngonzi-abwooli-jalia/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803110157/https://nrm.co.ug/staff/bintu-lukumu-ngonzi-abwooli-jalia/ |archive-date=2021-08-03 |access-date=2021-04-04 |website=NRM - Nettech Reliable Media |language=en-US}}</ref> abadde mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’omunaana, ey’omwenda, n’ey’ekkumi.<ref>{{Cite web |title=Hon Bintu Lukumu Ngonzi Abwoli Jalia |url=https://www.mpscanug.com/profile/bintu/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019104015/https://www.mpscanug.com/profile/bintu/ |archive-date=2022-10-19 |access-date=2021-04-04 |website=MPScan Uganda |language=en-US}}</ref><ref name=":03">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ms Bintu Jalia Lukumu N Abwooli, Member of Parliament Republic of Uganda |url=https://www.iknowpolitics.org/en/file/ms-bintu-jalia-lukumu-n-abwooli-member-parliament-republic-uganda |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016104249/https://www.iknowpolitics.org/en/file/ms-bintu-jalia-lukumu-n-abwooli-member-parliament-republic-uganda |archive-date=2022-10-16 |access-date=2021-04-04 |website=International Knowledge Network of Women in Politics |language=en}}</ref> == Obuto bwe n'obuyigirize == Yamaliriza satifikeeti ey’obusomesa ku ddaala ery'okubiri mu1985 okuva mu [[:en:National_Institute_of_Education|National Institute of Education]], [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] oluvannyuma n’awandiisibwa okufuna satifikeeti y’obusomesa ku ddaala ery'okusatu mu Institute of Teacher Education Kyambogo n’agimaliriza mu 1989.<ref name=":04">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> Yeegatta ku Institute of Teacher Education Kyambogo mu 1993 okusoma dipulooma mu by’enjigiriza.<ref name=":05">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> Mu 1999, yamaliriza diguli esooka mu Arts okuva mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|yunivasite y’e Makerere]] n’akomawo [[:en:Peace_and_conflict_studies|okukola diguli ey'okubiri mu peace and conflict studies]] mu 2005 okuva mu yunivasite y’emu.<ref name=":06">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> == Emirimu gye == Okuva mu 1986 okutuuka mu 1988, yaweereza ng’omusomesa mu ssomero lya Army Barracks Public School oluvannyuma n’ayingira mu Kamurasi Teachers College wakati wa 1993 ne 1994 ng’omusomesa.<ref name=":07">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> Yaliko omumyuka wa ssentebe [[:en:Uganda_Women_Parliamentary_Association|w’ekibiina ekigatta ababaka ba Palamenti abakyala mu Uganda]] (2004-2006).<ref name=":08">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref>Yakolera mu Palamenti ya Uganda ng’omumyuka wa ssentebe, akakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, obuvunaanyizibwa mu mateeka n’ebitongole bya gavumenti (COSASE) mu (2001-2004) era nga ye ssentebe, akakiiko akavunaanyizibwa ku mikisa egy’enkanankana (2006-2008).<ref name=":09">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> Mu 2008, ye yali omutunuulizi mu [[:en:Juba_peace_talks|nteeseganya z’emirembe e Juba]] . <ref name=":0" /> Jalia yaweerereza ku mirimu egiwerako nga mmemba mu kakiiko k’eggwanga ak’okwebuuza ku bantu aba Fast-Tracking [[:en:East_African_Federation|East African Federation]] (2007), kaminsona mu kakiiko ka Palamenti (2011-2013), era nga ssentebe, Parliamentarians SACCO mu Palamenti ya Uganda (2015 okutuusa kati).<ref name=":010">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> == Emirimu gy’ebyobufuzi == Okuva mu 2001 n’okutuusa kati, abadde [[:en:Member_of_parliament|mubaka wa Palamenti]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]].<ref name=":011">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref>Nga ali mu Palamenti ya Uganda, Jalia azze akola emirimu egy’enjawulo nga mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kubala ebitabo bya gavumenti n’akakiiko akavunaanyizibwa ku by’obulimi.<ref name=":012">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> Ono yalondeddwa mu babaka ba Palamenti abali wansi w’ekibiina kya NRM abamaze ebisanja bibiri n’okusoba mu Palamenti kyokka ne balemererwa okufuna bendera y’ekibiina ne bawangulwa mu kulonda kwa 2021-2026.<ref>{{Cite web |date=8 September 2020 |title=Losers in NRM polls vow to return as independents |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/losers-in-nrm-polls-vow-to-return-as-independents-1934442 |access-date=2021-04-04 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 September 2020 |title=Losers in NRM polls vow to return as independents |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/losers-in-nrm-polls-vow-to-return-as-independents-1934442 |access-date=2021-04-04 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bintu Lukumu Jalia - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/bintu-lukumu-jalia-8054/ |access-date=2021-04-04 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> Teyasazeewo mu kulonda ebbago ly’etteeka erikyusa ssemateeka, eririmu akawaayiro akagenda okuggyawo ekkomo ku myaka. Bintu yagambye nti agenda kusooka kwebuuza ku bantu be nga tannaba kukwata kifo ku nsonga eno.<ref>{{Cite web |title=Age limit: where your MP stands |url=http://www.fhri.or.ug/index.php/pages/whats-new/item/198-age-limit-where-your-mp-stands |access-date=2021-04-04 |website=www.fhri.or.ug |language=en-gb |archive-date=2019-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026121116/https://www.fhri.or.ug/index.php/pages/whats-new/item/198-age-limit-where-your-mp-stands |url-status=dead }}</ref> == Obulamu bwe == Mufumbo.<ref name=":013">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref><ref name=":13">{{Cite web |title=Bintu Lukumu Ngonzi Abwooli Jalia |url=https://nrm.co.ug/staff/bintu-lukumu-ngonzi-abwooli-jalia/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803110157/https://nrm.co.ug/staff/bintu-lukumu-ngonzi-abwooli-jalia/ |archive-date=2021-08-03 |access-date=2021-04-04 |website=NRM - Nettech Reliable Media |language=en-US}}</ref> Ayagala nyo Okusoma ebitabo, okuzannya netball, emisinde, okuyimba n’okuzina.<ref name=":014">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> Era ayagala nyo kuyamba abetaavu, okusimba emiti n’okutumbula okusomesa omwana omuwala.<ref name=":015">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=351 |access-date=2021-04-04 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> == Laba ne == * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'abakiise mu Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] * [[Olukalala lw'abakiise b'olukiiko lw'eggwanga olw'ekkumi n'olumu olw'e Uganda|Olukalala lw’abakiise mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu]] * [[:en:List_of_members_of_the_ninth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw’abakiise mu Palamenti ya Uganda ey’omwenda]] * [[:en:List_of_members_of_the_eighth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw’abakiise mu Palamenti ya Uganda ey’omunaana]] * [[National Resistance Movement|Ekibiina ky’eggwanga eky’okuziyiza]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * [https://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Palamenti ya Uganda] * [https://www.facebook.com/jaliabintu/ Jalia Bintu ku Facebook] * [https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=KMB-H4cepIY iKNOW Ebyobufuzi Bintu Jalia Lukumu N Abwooli] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Reflist}} [[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omunaana]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]] h17onsjqtcl2zh903iyoq2d1fgxvlvn Rhoda Wanyenze 0 10474 73942 68129 2026-09-06T20:50:15Z Halimah Nampiima 11015 Ngaseeko Databox 73942 wikitext text/x-wiki {{Databox}} <references responsive="1"></references> '''Rhoda Wanyenze''' [[:en:Physician|musawo]], [[:en:Public_health|eyebuzibwako ku by'obulamu mu bantu]], omu ku bavunaanyizibwa era [[:en:Dean_(academic)|avunaanyizibwa ku nsonga z'abayizi abasoma eby'obusawo]] e [[:en:Makerere_University_School_of_Public_Health|Makerere University School of Public Health]], essomero erikola ekitundu ku [[:en:Makerere_University_College_of_Health_Sciences|Makerere University College of Health Sciences]], nga lino kitundu ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], nga ye [[:en:Uganda|yunivasite y'eggwanga]] esinga obunene . Ekifo ekyo yakiteekebwamu mu September wa 2017, n’adda mu bigere bya Pulofeesa William Bazeyo, eyakuzibwa n’afuulibwa omumyuka w’omumyuka wa Cansala wa Yunivasite eye Makerere, avunaanyizibwa ku by’ensimbi n’okuddukanya emirimu. == Obulamu bwe n'okusoma == Yazaalibwa mu Uganda. Oluvannyuma lw’okusomera mu masomero ga pulayimale ag’omu kitundu, yayingira mu[[:en:Nabisunsa_Girls'_Secondary_School|Nabisunsa Girls’ Secondary School]] gye yamaliriza emisomo gye egya siniya ey'okuna. Oluvannyuma yakyuuka n’adda ku [[:en:Mount_Saint_Mary's_College_Namagunga|Mount Saint Mary’s College Namagunga]] okusoma A-Level. Yaweebwa ekifo mu [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|yunivasite e Makerere]] okusoma obusawo bw’abantu, n’atikkirwa eyo [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|diguli esooka mu by'eddagala n'okulongoosa]] (MBChB). Oluvannyuma lw'okugezesebwa, yeegatta ku ggye lya [[:en:Uganda_People's_Defence_Force|Uganda People's Defence Force]] (UPDF), ng'omusawo owa bulijjo- kontulakita. Oluvannyuma lw’emyaka musanvu mu ggye lya UPDF, yaddayo mu yunivasite e Makerere n’awandiisibwa ku pulogulaamu [[:en:Master_of_Public_Health|eya diguli ey'okubiri mu Public Health]], ng’omuyizi, n’atikkirwa mu 2002. Mu 2010, yaweebwa diguli ya [[:en:Doctor_of_Philosophy|Doctor of Philosophy]] (PhD) okuva mu Bubirigi. == Emirimu gye == Wanyenze alina obumanyirivu obw’enjawulo mu bujjanjabi n’eby'obulamu by’abantu mu kunoonyereza ku ndwadde z’omubitundu, ng’essira aliteeka ku [[Akafuba bulwadde|kafuba]] ne [[:en:HIV/AIDS|siriimu]] . Abadde akolera mu ssomero lya Makerere University School of Public Health, okuva mu 2008. Abadde addukanya enteekateeka ya diguli ey'okubiri mu ssomero ly’eby'obulamu, eyambibwako ensimbi okuva mu [[:en:Centers_for_Disease_Control_and_Prevention|kitongole ekivunaanyizibwa ku kulwanyisa endwadde n’okuziyiza endwadde ekya Centers for Disease Control and Prevention]], ne [[:en:Global_Fund|Global Fund]], n’ebirala. Era akoze okunoonyereza okw’olubereberye mu by’obulamu bw'abakyala n’abaana. <ref name="4R" /> Mu September wa 2017, Wanyenze yalondebwa okukulira essomero ly’ebyobulamu mu yunivasite y’e Makerere, n’addira Pulofeesa [[:en:William_Bazeyo|William Bazeyo]] . == Okunoonyereza == Abadde yeenyigira mu kunoonyereza okusinga ku siriimu ekivuddeko ebipya ebizuuliddwa ku kawuka kano. ebimu ku biwandiiko bye kuliko; ''Okutwala enkola z‟okuteekateeka amaka n‟embuto ezitategekeddwa mu bantu abalina akawuka ka siriimu: okunoonyereza okusalako mu bakasitoma mu malwaliro ga siriimu mu Uganda'' . Okunoonyereza kuno kwazudde nti enkola y’okuteekateeka amaka mu bantu abalina akawuka ka siriimu kuli waggulu nnyo wadde nga waliwo omuwendo omunene ogw’embuto ezitategekeddwa. <ref>{{Cite journal|issue=35}}</ref> ''Ensonga ezikwatagana ne Virological Non-suppression mu balwadde abalina akawuka ka siriimu ku Antiretroviral Therapy mu Uganda, August 2014–July 2015'' . <ref>{{Cite journal|issue=326}}</ref> “ ''Bwe banaamanya nti oli mukozi wa kaboozi, ojja kuba muntu asembayo okujjanjabibwa”: Endowooza n’ebyo ebituuse ku bakyala abakozi b’akaboozi mu kufuna obuweereza bwa siriimu mu Uganda.'' Okunoonyereza kuno kwazuula nti ebiziyiza eby’omutendera gw’embeera z’abantu, enzimba n’enkola byetaagibwa okwongera okufuna empeereza ya siriimu mu ba FSW mu Uganda. <ref>{{Cite journal|issue=11}}</ref> ''“Bw’ogamba Abantu Nti Weegatta ne Musajja Munno'', ''Kizibu Okuyambibwa n’Okujjanjabwa”'' : Ebiziyiza n’emikisa gy’okwongera okufuna obuweereza bwa siriimu mu basajja abeegatta n’abasajja mu Uganda. Okunoonyereza kuno kwazuula nti endowooza embi mu bagaba empeereza n‟abantu b‟omukitundu zireeta ebiziyiza okufuna empeereza mu MSM. <ref>{{Cite journal|issue=e0147714}}</ref> Okusigaza abakyala ab’embuto n’abayonsa abalina akawuka ka siriimu ku nkola ya B+ mu Disitulikiti y’e Gomba, Uganda: okunoonyereza okw’ekibinja okudda emabega. <ref>{{Cite journal|issue=533}}</ref> Enkola y’okuloopa enkola z’okugezesebwa n’okugezesebwa okuwedde okukyusiddwa olw’ekirwadde kya COVID-19 n’embeera endala ezikkakkanya. <ref>{{Cite journal|issue=257–265}}</ref> ''Okumanyisa, okujjanjaba n’okufuga puleesa mu Afrika: okwekenneenya okutegekeddwa'' . Okunoonyereza kuno kwazuula nti waliwo emitendera emitono egy’okumanyisa n’okujjanjaba puleesa ate n’okufuga okutono. <ref>{{Cite journal|issue=54}}</ref> ''Ensimbi n'obulungi bw'enkola nnya ez'okubudaabuda n'okukebera akawuka ka siriimu mu Uganda'' . Okunoonyereza kwazuula nti enkola zonna ez’okugezesa zaali n’ebisale ebitono ku buli kasitoma. <ref>{{Cite journal|issue=395–401}}</ref> ''Okunyweza lipoota y’ebyobulamu mu disitulikiti nga tuyita mu nkola ya pulogulaamu y’amawulire agakwata ku nzirukanya y’ebyobulamu mu disitulikiti: obumanyirivu bwa Uganda'' . Ekiwandiiko kyassaawo nti okussa mu nkola DHIS2 kyavaamu okulongoosa mu budde n’obujjuvu mu kuwa lipoota ku bikwata ku nkozesa ya bulijjo ey’abalwadde abatali balwadde, abajjanjabirwa mu malwaliro n’empeereza y’ebyobulamu okuva ku disitulikiti okutuuka ku mutendera gw’eggwanga. <ref>{{Cite journal|issue=40}}</ref> ''Ekirwadde kya COVID-19 mu ssemazinga wa Africa'' . <ref>{{Cite journal|issue=167}}</ref> ''Okusalawo ku by‟okuzaala n‟okuziyiza okuzaala n‟okuwagira abantu abalina akawuka ka siriimu: obumanyirivu n‟endowooza z‟abakozesa n‟abagaba akawuka mu malwaliro abiri aga siriimu mu Uganda'' . <ref>{{Cite journal|issue=98}}</ref> ''Okumanyisa abantu ku COVID-19, okwettanira enkola y’okutangira COVID-19, n’ebikosa omuggalo gwa COVID-19 mu balenzi n’abavubuka abato mu Kampala, Uganda'' . Okunoonyereza kuno kwalaga obwetaavu bw’okutumbula ebyobulamu mu ngeri esaanidde, obulamu bw’obwongo n’okuyingira mu nsonga z’eby’enfuna n’embeera z’abantu nga bitunuulidde ABYM mu Kampala, Uganda. <ref>{{Cite journal|issue=842–853}}</ref> Emikisa egyasubwa egy’okukeberebwa akawuka ka siriimu n’okuzuula ekikeerezi mu balwadde abalina akawuka ka siriimu mu Uganda. <ref>{{Cite journal|issue=e21794}}</ref> Endowooza z’abakyala ku kukkiriza, okubudaabudibwa n’okukuuma ebyama mu PMTCT: okunoonyereza okw’enkola ezitabuliddwa mu mawanga ana aga Afrika. <ref>{{Cite journal|issue=26}}</ref> Obwetaavu bw’okunoonyereza ku COVID-19 mu mawanga agalina ssente entono n’eza wakati. <ref>{{Cite journal|issue=33}}</ref> Abalungamya n’ebiziyiza okutwala n’okunywerera ku ddagala eritta akawuka obulamu bwonna mu bakyala ab’embuto abalina akawuka ka siriimu mu Uganda: okunoonyereza okw’omutindo. <ref>{{Cite journal|issue=94}}</ref> Enkolagana n‟okulabirira akawuka n‟okuwangaala oluvannyuma lw‟okubudaabudibwa n‟okukeberebwa akawuka ka siriimu mu ddwaaliro. <ref>{{Cite journal|issue=751–760}}</ref> Obwagazi bw‟okuzaala n‟obwetaavu obutatuukiddwaako obw‟okuteekateeka amaka mu bantu abalina akawuka ka siriimu mu malwaliro abiri aga siriimu agalina enkola ez‟enjawulo ez‟okugaba empeereza y‟okuteekateeka amaka. <ref>{{Cite journal|issue=5}}</ref> == Laba ne == * [[:en:David_Serwadda|David Serwadda]] * [[:en:Harriet_Mayanja-Kizza|Harriet Mayanja-Kizza]] * [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Makerere University School of Medicine]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] h83bzfhrj911slp2btz59iq3ua9sgua Rebecca Amuge Otengo 0 10699 73944 70336 2026-09-06T21:47:02Z Halimah Nampiima 11015 Ngaseeko Databox 73944 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Rebecca Amuge Otengo''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]] [[:en:Politician|munnabyabufuzi]]. Mu 2017, yalondebwa nga Ambasada wa Uganda mu [[:en:Ethiopia|Ethiopia]]<ref name="addisababa.mofa.go.ug">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://addisababa.mofa.go.ug/data-staff-9-Embassy-Staff.html |access-date=2024-04-29 |archive-date=2019-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525123621/https://addisababa.mofa.go.ug/data-staff-9-Embassy-Staff.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://addisababa.mofa.go.ug/data-dnews-49-AMB.-AMUGE-OTENGO-REBECCA-PRESENTED-HER-LETTERS-OF-CREDENCE-TO-H.E-DR.-TESHOME-MULATU,-PRESIDENT-OF-F.D.R.-ETHIOPIA-ON-TUESDAY,-14-NOVEMBER-2017.html |access-date=2024-04-29 |archive-date=2019-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525134327/https://addisababa.mofa.go.ug/data-dnews-49-AMB.-AMUGE-OTENGO-REBECCA-PRESENTED-HER-LETTERS-OF-CREDENCE-TO-H.E-DR.-TESHOME-MULATU,-PRESIDENT-OF-F.D.R.-ETHIOPIA-ON-TUESDAY,-14-NOVEMBER-2017.html |url-status=dead }}</ref> ne Djibouti ng'abeera mu [[:en:Addis_Ababa|Addis Ababa]]. Ekifo kino ky'amufuula omukiise wa Uganda omutongole mu kakiiko akataba amawanga ga Africa aka [[:en:African_Union|African Union]] (AU), Intergovernmental Authority on Development (IGAD) wamu ne [[:en:United_Nations_Economic_Commission_for_Africa|UNECA]]<ref name="addisababa.mofa.go.ug" /><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://addisababa.mofa.go.ug/data-dnews-51-AMBASSADOR-REBECCA-AMUGE-OTENGO-PRESENTED-HER-LETTERS-OF-CREDENCE-TO-H.E.-VERA-SONGWE,-UNECA-EXECUTIVE-SECRETARY-IN-ADDIS-ABABA-ON-7th/12/2017.html |access-date=2024-04-29 |archive-date=2019-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525134330/https://addisababa.mofa.go.ug/data-dnews-51-AMBASSADOR-REBECCA-AMUGE-OTENGO-PRESENTED-HER-LETTERS-OF-CREDENCE-TO-H.E.-VERA-SONGWE,-UNECA-EXECUTIVE-SECRETARY-IN-ADDIS-ABABA-ON-7th/12/2017.html |url-status=dead }}</ref> Ye yali [[:en:Northern_Region,_Uganda|Minisita omubeezi ow'ensonga z'Obukiikakkono bwa Uganda]] mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]]. Yalondebwa mu kifo ekyo nga 27 Ogwokutaano 2011.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/New_Vision</ref><ref>https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments</ref> Rebecca Amuge ye yali [[:en:Parliament_of_Uganda|Mmemba mu Paalamenti]], [[:en:Alebtong_District|omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Alebtonge]].<ref name="Profile">http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=384&const=Woman+Representative&dist_id=112&distname=Alebtong</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Rebecca Amuge yazaalibwa nga 26 Ogwokuna 1966 mu [[:en:Lango_sub-region|Tunduttundu ly'e Lango]] mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiikakkono bwa Uganda]]. Yasomera ku St. Katherine Girls' Secondary School mu misomo gye egya O-Levo, ng'atannaba kwegatta ku Dr. Obote College mu [[:en:Lira,_Uganda|Lira]], okumaliriza A-Levo. Mu 1990 yafuna [[:en:Business|Dipuloma mu Business Studies]] okuva ku ssomero elimanyikiddwa mu kusomesa eby'ensimbi erya [[:en:Makerere_University_Business_School|Makerere University Business School]]. Mu 2008, Yafuna Diguli mu kukwasaganya abakozi eya [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] in Human Resource Management okuva ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], Yunivasite ya Gavumenti esinga obukulu n'obukadde mu Uganda. Mu mwaka gwe gumu yafuna Satifikeeti mu kukwasaganya amateeka eya [[:en:Law|Certificate in Administrative Law]] okuva ku Law Development Centre. Mu 2010 Makerere Yunivasite yamutikkira Diguli eyokubiri eya [[:en:Master_of_Science|Master of Science]] in Human Resources Management.<ref name="Profile"/> == Emirimu gye == Amuge Otengo yatandiika emirimu gye mu 1991 nga Personnel Manager/Trainer mu Sun-Set Group, nga yaweereza mu kifo ekyo okutuusa mu 1993. Era oluvanyuma yaweereza nga personnel instructor mu Pulojekiti y'[[:en:Church_of_Uganda|eKkanisa ya Uganda]] mu [[:en:Jinja,_Uganda|Jinja]], okuva mu 1993 okutuusa mu 1995. Wakati wa 1996 ne 2001 yali mukubiriza wa Pulojekiti y'eKkanisa ya Uganda, mu Busumba bw'e Lango. Okuva mu 2002 Okutuusa mu 2006, yaweereza nga Omumyuka wa Ssentebe wa [[:en:Lango_District|Gavumenti ya wakati eya Lango Disitulikiti]]. Mu 2006, yalondebwa ku kifo ky'omubaka akiikirira abakyala mu Disitulikiti y'e Lira, nga yaweereza okuva mu 2006 okutuusa mu 2011. Mu 2011 yesimbawo ku kifo ky'omubaka omukyala akiikirira [[:en:Alebtong_District|Disitulikiti y'e Alebtong]] mu Paalamenti era n'alondebwa. Mu Gwokutaano 2011, yalondebwa nga [[:en:Northern_Region,_Uganda|Minisita omubeezi owa Disitulikiti y'Obukiikakkono bwa Uganda]];<ref>https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/comprehensive-list-of-new-cabinet-appointments-dropped-ministers/10150208384704078</ref> Yadda mu bigere bya [[:en:David_Wakinona|David Wakinona]], eyali alondeddwa ku kifo kya Minisita omubeezi ow'ebyobusuubuzi n'ebintu eby'edda. == Ebirala ebikulu == Rebecca Amuge Otengo mukyala mufumbo era maama. Ava mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]]. == Laba na bino == * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Northern_Region,_Uganda|Obukiikakkono bwa Uganda]] == Ebijuliziddwamu == == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1170806/-/c0y8sbz/-/index.html Olukalala olujjuvu olw'aba Minisita mu Kabinenti ya Uganda mu Gwokutaano 2011] {{DEFAULTSORT:Amuge, Rebecca Otengo}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] nk46d8bzvay1gsslfsk7twt6r62ff66 73945 73944 2026-09-06T21:57:06Z Halimah Nampiima 11015 Ngaseeko references 73945 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Rebecca Amuge Otengo''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]] [[:en:Politician|munnabyabufuzi]]. Mu 2017, yalondebwa nga Ambasada wa Uganda mu [[:en:Ethiopia|Ethiopia]]<ref name="addisababa.mofa.go.ug2">{{Cite web|url=https://addisababa.mofa.go.ug/data-staff-9-Embassy-Staff.html|title=Embassy of the Republic of Uganda to Ethiopia and Djibouti, and Permanent Mission to the AU, UNECA & IGAD|website=addisababa.mofa.go.ug|access-date=2019-05-25|archive-date=25 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525123621/https://addisababa.mofa.go.ug/data-staff-9-Embassy-Staff.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://addisababa.mofa.go.ug/data-dnews-49-AMB.-AMUGE-OTENGO-REBECCA-PRESENTED-HER-LETTERS-OF-CREDENCE-TO-H.E-DR.-TESHOME-MULATU,-PRESIDENT-OF-F.D.R.-ETHIOPIA-ON-TUESDAY,-14-NOVEMBER-2017.html|title=Am. Amuge Otengo Rebecca Presented Her Letters of Credence to H.E. Dr. Teshome Mulatu, President of F.D.R. Ethiopia on Tuesday, 14 November 2017|website=addisababa.mofa.go.ug|access-date=2019-05-25|archive-date=25 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525134327/https://addisababa.mofa.go.ug/data-dnews-49-AMB.-AMUGE-OTENGO-REBECCA-PRESENTED-HER-LETTERS-OF-CREDENCE-TO-H.E-DR.-TESHOME-MULATU,-PRESIDENT-OF-F.D.R.-ETHIOPIA-ON-TUESDAY,-14-NOVEMBER-2017.html|url-status=dead}}</ref> ne Djibouti ng'abeera mu [[:en:Addis_Ababa|Addis Ababa]]. Ekifo kino ky'amufuula omukiise wa Uganda omutongole mu kakiiko akataba amawanga ga Africa aka [[:en:African_Union|African Union]] (AU), Intergovernmental Authority on Development (IGAD) wamu ne [[:en:United_Nations_Economic_Commission_for_Africa|UNECA]]<ref name="addisababa.mofa.go.ug">{{Cite web|url=https://addisababa.mofa.go.ug/data-staff-9-Embassy-Staff.html|title=Embassy of the Republic of Uganda to Ethiopia and Djibouti, and Permanent Mission to the AU, UNECA & IGAD|website=addisababa.mofa.go.ug|access-date=2019-05-25|archive-date=25 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525123621/https://addisababa.mofa.go.ug/data-staff-9-Embassy-Staff.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://addisababa.mofa.go.ug/data-dnews-51-AMBASSADOR-REBECCA-AMUGE-OTENGO-PRESENTED-HER-LETTERS-OF-CREDENCE-TO-H.E.-VERA-SONGWE,-UNECA-EXECUTIVE-SECRETARY-IN-ADDIS-ABABA-ON-7th/12/2017.html|title=Ambassador Rebecca Amuge Otengo Presented Her Letters of Credence to H.E. Vera Songwe, UNECA Executive Secretary in Addis Ababa on 7th/12/2017|website=addisababa.mofa.go.ug|access-date=2019-05-25|archive-date=25 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525134330/https://addisababa.mofa.go.ug/data-dnews-51-AMBASSADOR-REBECCA-AMUGE-OTENGO-PRESENTED-HER-LETTERS-OF-CREDENCE-TO-H.E.-VERA-SONGWE,-UNECA-EXECUTIVE-SECRETARY-IN-ADDIS-ABABA-ON-7th/12/2017.html|url-status=dead}}</ref> Ye yali [[:en:Northern_Region,_Uganda|Minisita omubeezi ow'ensonga z'Obukiikakkono bwa Uganda]] mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]]. Yalondebwa mu kifo ekyo nga 27 Ogwokutaano 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941|title=Museveni Names New Cabinet|date=28 May 2011|accessdate=13 February 2015|first=Henry|last=Mukasa|newspaper=[[New Vision]] (Kampala)|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141211124001/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941|archivedate=11 December 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |date=27 May 2011 |title=Comprehensive List of New Cabinet Appointments & Dropped Ministers |url=https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments |publisher=Uganda State House}}</ref> Rebecca Amuge ye yali [[:en:Parliament_of_Uganda|Mmemba mu Paalamenti]], [[:en:Alebtong_District|omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Alebtonge]].<ref name="Profile2">{{cite web |title=Profile of Amuge Rebecca Otengo, Woman Representative for Alebtong District |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=384&const=Woman+Representative&dist_id=112&distname=Alebtong |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Court dissolves former Uganda ambassador to US' marriage |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-07-26 |website=New Vision}}</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Rebecca Amuge yazaalibwa nga 26 Ogwokuna 1966 mu [[:en:Lango_sub-region|Tunduttundu ly'e Lango]] mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiikakkono bwa Uganda]]. Yasomera ku St. Katherine Girls' Secondary School mu misomo gye egya O-Levo, ng'atannaba kwegatta ku Dr. Obote College mu [[:en:Lira,_Uganda|Lira]], okumaliriza A-Levo. Mu 1990 yafuna [[:en:Business|Dipuloma mu Business Studies]] okuva ku ssomero elimanyikiddwa mu kusomesa eby'ensimbi erya [[:en:Makerere_University_Business_School|Makerere University Business School]]. Mu 2008, Yafuna Diguli mu kukwasaganya abakozi eya [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] in Human Resource Management okuva ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], Yunivasite ya Gavumenti esinga obukulu n'obukadde mu Uganda. Mu mwaka gwe gumu yafuna Satifikeeti mu kukwasaganya amateeka eya [[:en:Law|Certificate in Administrative Law]] okuva ku Law Development Centre. Mu 2010 Makerere Yunivasite yamutikkira Diguli eyokubiri eya [[:en:Master_of_Science|Master of Science]] in Human Resources Management.<ref name="Profile">{{cite web |title=Profile of Amuge Rebecca Otengo, Woman Representative for Alebtong District |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=384&const=Woman+Representative&dist_id=112&distname=Alebtong |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> == Emirimu gye == Amuge Otengo yatandiika emirimu gye mu 1991 nga Personnel Manager/Trainer mu Sun-Set Group, nga yaweereza mu kifo ekyo okutuusa mu 1993. Era oluvanyuma yaweereza nga personnel instructor mu Pulojekiti y'[[:en:Church_of_Uganda|eKkanisa ya Uganda]] mu [[:en:Jinja,_Uganda|Jinja]], okuva mu 1993 okutuusa mu 1995. Wakati wa 1996 ne 2001 yali mukubiriza wa Pulojekiti y'eKkanisa ya Uganda, mu Busumba bw'e Lango. Okuva mu 2002 Okutuusa mu 2006, yaweereza nga Omumyuka wa Ssentebe wa [[:en:Lango_District|Gavumenti ya wakati eya Lango Disitulikiti]]. Mu 2006, yalondebwa ku kifo ky'omubaka akiikirira abakyala mu Disitulikiti y'e Lira, nga yaweereza okuva mu 2006 okutuusa mu 2011. Mu 2011 yesimbawo ku kifo ky'omubaka omukyala akiikirira [[:en:Alebtong_District|Disitulikiti y'e Alebtong]] mu Paalamenti era n'alondebwa.<ref name="Profile3">{{cite web |title=Profile of Amuge Rebecca Otengo, Woman Representative for Alebtong District |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=384&const=Woman+Representative&dist_id=112&distname=Alebtong |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref> Mu Gwokutaano 2011, yalondebwa nga [[:en:Northern_Region,_Uganda|Minisita omubeezi owa Disitulikiti y'Obukiikakkono bwa Uganda]];<ref>{{cite web |date=27 May 2011 |title=Comprehensive List of New Cabinet Appointments & Dropped Ministers |url=https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/comprehensive-list-of-new-cabinet-appointments-dropped-ministers/10150208384704078 |accessdate=13 February 2015 |publisher=Uganda State House}}</ref> Yadda mu bigere bya [[:en:David_Wakinona|David Wakinona]], eyali alondeddwa ku kifo kya Minisita omubeezi ow'ebyobusuubuzi n'ebintu eby'edda. == Ebirala ebikulu == Rebecca Amuge Otengo mukyala mufumbo era maama. Ava mu kibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]]. == Laba ne == * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Northern_Region,_Uganda|Obukiikakkono bwa Uganda]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipediya == * [http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1170806/-/c0y8sbz/-/index.html Olukalala olujjuvu olw'aba Minisita mu Kabinenti ya Uganda mu Gwokutaano 2011] {{DEFAULTSORT:Amuge, Rebecca Otengo}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] 0opjs0tl4jc63tgdjdc9o2qaaq8tdcs Emmanuel Nsubuga 0 10867 73951 72372 2026-09-06T22:28:34Z Kisakye Jane 9195 Nterezezaamu mu mpandiika. 73951 wikitext text/x-wiki '''Emmanuel Kiwanuka Nsubuga''' (5 Ogwekuminagumu 1914 – 20 Ogwokuna 1991) yali musumba [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Uganda Catholic]] prelate eyaweereza nga [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Ssabalabirizi wa Kampala]] eyasooka okuva mu okuva1966 okutuuka 1990 era nga [[:en:Cardinal_(Catholic_Church)|kalidinaal]]<nowiki/>i okuva mu 1976 okutuusalwe yafa.<ref>https://web.archive.org/web/20090624071410/http://www.klarchdiocese.org.ug/diocese.php</ref><ref name="nyt">https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE5DF1F38F931A15757C0A967958260</ref> Yali awakanya okutyoboola eddembe ly'obuntu mu bwannakyemalira bw'amagye obwa [[Idi Amin]].<ref>http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bnsubuga.html</ref> Mu bufuzi bwa Amin, Nsubuga yayogera ku bikolwa bya gavumenti ebityoboola eddembe ly'obuntu.Yakubirizza n'abasosodooti n'ababikira mu ggwanga lyonna okusuza abantu abadduka okutugugunyizibwa amagyemu [[:en:Ugandan_Bush_War|lutalo lw'omunda]] oluvanyuma olwaliwo mu kiseera kya Gavumenti ya of [[Milton Obote]]. Yasikirwa mu 1990 nga Ssaabalabirizi wa Kampala [[:en:Emmanuel_Wamala|Emmanuel Wamala]], eyafuuka kalidinaali mu 1994. [[Category:Eddiini mu Buganda]] 5or939vjmlwtwq6dw0h8mi3kbtxcwh8 73952 73951 2026-09-06T22:34:08Z Kisakye Jane 9195 Ntaddemu ebijuliziddwa. 73952 wikitext text/x-wiki '''Emmanuel Kiwanuka Nsubuga''' (5 Ogwekuminagumu 1914 – 20 Ogwokuna 1991) yali musumba [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Uganda Catholic]] prelate eyaweereza nga [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Ssabalabirizi wa Kampala]] eyasooka okuva mu okuva1966 okutuuka 1990 era nga [[:en:Cardinal_(Catholic_Church)|kalidinaal]]<nowiki/>i okuva mu 1976 okutuusalwe yafa.<ref>{{Cite web |title=Archdiocese of Kampala |url=http://www.klarchdiocese.org.ug/diocese.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624071410/http://www.klarchdiocese.org.ug/diocese.php |archive-date=2009-06-24 |access-date=2026-09-06 |website=www.klarchdiocese.org.ug}}</ref><ref name="nyt">{{Cite news |last=Ap |date=1991-04-22 |title=Cardinal Nsubuga, 76; Uganda Rights Backer |url=https://www.nytimes.com/1991/04/22/obituaries/cardinal-nsubuga-76-uganda-rights-backer.html |access-date=2026-09-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Yali awakanya okutyoboola eddembe ly'obuntu mu bwannakyemalira bw'amagye obwa [[Idi Amin]].<ref>{{Cite web |title=Emmanuel Kiwanuka Cardinal Nsubuga [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bnsubuga.html |access-date=2026-09-06 |website=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> Mu bufuzi bwa Amin, Nsubuga yayogera ku bikolwa bya gavumenti ebityoboola eddembe ly'obuntu.Yakubirizza n'abasosodooti n'ababikira mu ggwanga lyonna okusuza abantu abadduka okutugugunyizibwa amagyemu [[:en:Ugandan_Bush_War|lutalo lw'omunda]] oluvanyuma olwaliwo mu kiseera kya Gavumenti ya of [[Milton Obote]].<ref name="nyt2">{{Cite news |last=Ap |date=1991-04-22 |title=Cardinal Nsubuga, 76; Uganda Rights Backer |url=https://www.nytimes.com/1991/04/22/obituaries/cardinal-nsubuga-76-uganda-rights-backer.html |access-date=2026-09-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Yasikirwa mu 1990 nga Ssaabalabirizi wa Kampala [[:en:Emmanuel_Wamala|Emmanuel Wamala]], eyafuuka kalidinaali mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |title=Emmanuel Cardinal Nsubuga |url=https://archdiocese.nswanjereseminary.ac.ug/about-us/former-archbishops/cardinal-emmanuel-nsubuga/ |access-date=2025-09-08 |website=Kampala Archdiocese |language=en-US}}</ref> [[Category:Eddiini mu Buganda]] e9xr2yck5u1rb5ba23h3wbbd6xwa2qw 73953 73952 2026-09-06T22:36:07Z Kisakye Jane 9195 Ntaddemu ettuluba 73953 wikitext text/x-wiki '''Emmanuel Kiwanuka Nsubuga''' (5 Ogwekuminagumu 1914 – 20 Ogwokuna 1991) yali musumba [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Uganda Catholic]] prelate eyaweereza nga [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Ssabalabirizi wa Kampala]] eyasooka okuva mu okuva1966 okutuuka 1990 era nga [[:en:Cardinal_(Catholic_Church)|kalidinaal]]<nowiki/>i okuva mu 1976 okutuusalwe yafa.<ref>{{Cite web |title=Archdiocese of Kampala |url=http://www.klarchdiocese.org.ug/diocese.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624071410/http://www.klarchdiocese.org.ug/diocese.php |archive-date=2009-06-24 |access-date=2026-09-06 |website=www.klarchdiocese.org.ug}}</ref><ref name="nyt">{{Cite news |last=Ap |date=1991-04-22 |title=Cardinal Nsubuga, 76; Uganda Rights Backer |url=https://www.nytimes.com/1991/04/22/obituaries/cardinal-nsubuga-76-uganda-rights-backer.html |access-date=2026-09-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Yali awakanya okutyoboola eddembe ly'obuntu mu bwannakyemalira bw'amagye obwa [[Idi Amin]].<ref>{{Cite web |title=Emmanuel Kiwanuka Cardinal Nsubuga [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bnsubuga.html |access-date=2026-09-06 |website=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> Mu bufuzi bwa Amin, Nsubuga yayogera ku bikolwa bya gavumenti ebityoboola eddembe ly'obuntu.Yakubirizza n'abasosodooti n'ababikira mu ggwanga lyonna okusuza abantu abadduka okutugugunyizibwa amagyemu [[:en:Ugandan_Bush_War|lutalo lw'omunda]] oluvanyuma olwaliwo mu kiseera kya Gavumenti ya of [[Milton Obote]].<ref name="nyt2">{{Cite news |last=Ap |date=1991-04-22 |title=Cardinal Nsubuga, 76; Uganda Rights Backer |url=https://www.nytimes.com/1991/04/22/obituaries/cardinal-nsubuga-76-uganda-rights-backer.html |access-date=2026-09-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Yasikirwa mu 1990 nga Ssaabalabirizi wa Kampala [[:en:Emmanuel_Wamala|Emmanuel Wamala]], eyafuuka kalidinaali mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |title=Emmanuel Cardinal Nsubuga |url=https://archdiocese.nswanjereseminary.ac.ug/about-us/former-archbishops/cardinal-emmanuel-nsubuga/ |access-date=2025-09-08 |website=Kampala Archdiocese |language=en-US}}</ref> [[Category:Eddiini mu Buganda]] <references /> [[Category:Bannayuganda bannaddiini abasajja.]] 4o7uvyow31t24hri7693flxftr1lzlq 73954 73953 2026-09-06T22:37:26Z Kisakye Jane 9195 Ntaddemu databox 73954 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Emmanuel Kiwanuka Nsubuga''' (5 Ogwekuminagumu 1914 – 20 Ogwokuna 1991) yali musumba [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Uganda Catholic]] prelate eyaweereza nga [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Ssabalabirizi wa Kampala]] eyasooka okuva mu okuva1966 okutuuka 1990 era nga [[:en:Cardinal_(Catholic_Church)|kalidinaal]]<nowiki/>i okuva mu 1976 okutuusalwe yafa.<ref>{{Cite web |title=Archdiocese of Kampala |url=http://www.klarchdiocese.org.ug/diocese.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624071410/http://www.klarchdiocese.org.ug/diocese.php |archive-date=2009-06-24 |access-date=2026-09-06 |website=www.klarchdiocese.org.ug}}</ref><ref name="nyt">{{Cite news |last=Ap |date=1991-04-22 |title=Cardinal Nsubuga, 76; Uganda Rights Backer |url=https://www.nytimes.com/1991/04/22/obituaries/cardinal-nsubuga-76-uganda-rights-backer.html |access-date=2026-09-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Yali awakanya okutyoboola eddembe ly'obuntu mu bwannakyemalira bw'amagye obwa [[Idi Amin]].<ref>{{Cite web |title=Emmanuel Kiwanuka Cardinal Nsubuga [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bnsubuga.html |access-date=2026-09-06 |website=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> Mu bufuzi bwa Amin, Nsubuga yayogera ku bikolwa bya gavumenti ebityoboola eddembe ly'obuntu.Yakubirizza n'abasosodooti n'ababikira mu ggwanga lyonna okusuza abantu abadduka okutugugunyizibwa amagyemu [[:en:Ugandan_Bush_War|lutalo lw'omunda]] oluvanyuma olwaliwo mu kiseera kya Gavumenti ya of [[Milton Obote]].<ref name="nyt2">{{Cite news |last=Ap |date=1991-04-22 |title=Cardinal Nsubuga, 76; Uganda Rights Backer |url=https://www.nytimes.com/1991/04/22/obituaries/cardinal-nsubuga-76-uganda-rights-backer.html |access-date=2026-09-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Yasikirwa mu 1990 nga Ssaabalabirizi wa Kampala [[:en:Emmanuel_Wamala|Emmanuel Wamala]], eyafuuka kalidinaali mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |title=Emmanuel Cardinal Nsubuga |url=https://archdiocese.nswanjereseminary.ac.ug/about-us/former-archbishops/cardinal-emmanuel-nsubuga/ |access-date=2025-09-08 |website=Kampala Archdiocese |language=en-US}}</ref> [[Category:Eddiini mu Buganda]] <references /> [[Category:Bannayuganda bannaddiini abasajja.]] fwbtrfkhx59mm4yck98fwupmv6dn0jg 73955 73954 2026-09-06T22:40:24Z Kisakye Jane 9195 Nterezezaamu mu mpandiika. 73955 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Emmanuel Kiwanuka Nsubuga''' (5 Ogwekuminagumu 1914 – 20 Ogwokuna 1991) yali musumba [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Uganda Catholic]] prelate eyaweereza nga [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Kampala|Ssabalabirizi wa Kampala]] eyasooka okuva mu okuva 1966 okutuuka 1990 era nga [[:en:Cardinal_(Catholic_Church)|kalidinaal]]<nowiki/>i okuva mu 1976 okutuusalwe yafa.<ref>{{Cite web |title=Archdiocese of Kampala |url=http://www.klarchdiocese.org.ug/diocese.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624071410/http://www.klarchdiocese.org.ug/diocese.php |archive-date=2009-06-24 |access-date=2026-09-06 |website=www.klarchdiocese.org.ug}}</ref><ref name="nyt">{{Cite news |last=Ap |date=1991-04-22 |title=Cardinal Nsubuga, 76; Uganda Rights Backer |url=https://www.nytimes.com/1991/04/22/obituaries/cardinal-nsubuga-76-uganda-rights-backer.html |access-date=2026-09-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Yali awakanya okutyoboola eddembe ly'obuntu mu bwannakyemalira bw'amagye obwa [[Idi Amin]].<ref>{{Cite web |title=Emmanuel Kiwanuka Cardinal Nsubuga [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bnsubuga.html |access-date=2026-09-06 |website=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> Mu bufuzi bwa Amin, Nsubuga yayogera ku bikolwa bya gavumenti ebityoboola eddembe ly'obuntu.Yakubirizza n'abasosodooti n'ababikira mu ggwanga lyonna okusuza abantu abadduka okutugugunyizibwa amagyemu [[:en:Ugandan_Bush_War|lutalo lw'omunda]] oluvanyuma olwaliwo mu kiseera kya Gavumenti ya of [[Milton Obote]].<ref name="nyt2">{{Cite news |last=Ap |date=1991-04-22 |title=Cardinal Nsubuga, 76; Uganda Rights Backer |url=https://www.nytimes.com/1991/04/22/obituaries/cardinal-nsubuga-76-uganda-rights-backer.html |access-date=2026-09-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Yasikirwa mu 1990 nga Ssaabalabirizi wa Kampala [[:en:Emmanuel_Wamala|Emmanuel Wamala]], eyafuuka kalidinaali mu 1994.<ref name=":0">{{Cite web |title=Emmanuel Cardinal Nsubuga |url=https://archdiocese.nswanjereseminary.ac.ug/about-us/former-archbishops/cardinal-emmanuel-nsubuga/ |access-date=2025-09-08 |website=Kampala Archdiocese |language=en-US}}</ref> [[Category:Eddiini mu Buganda]] <references /> [[Category:Bannayuganda bannaddiini abasajja.]] 8a60sefewdw9b82iqz08ic4c1rjkyl5 John Musinguzi Rujoki 0 10935 73963 73886 2026-09-06T23:27:32Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73963 wikitext text/x-wiki '''John Musinguzi Rujoki''' (yazaalibwa c. 1973), Munnayuganda omumanyi mu kubala era omukulembeze w'ekitongole omukulu nga aweereza nga [[:en:Commissioner-General|omukulu mu Kulaba enzirukanya y'emirimu]] mu [[:en:Uganda_Revenue_Authority|Kitongole Ekiwooza Ky'omusolo mu ggwanga]], okuva nga 2 Ogwokuna 2020.<ref>{{Cite web |title=New Era at URA as Musinguzi Rujoki Assumes Office as 6th Commissioner General – Online news from Uganda and the East African region – SoftPower News |url=https://www.softpower.ug/new-era-at-ura-as-musinguzi-rujoki-assumes-office-as-6th-commissioner-general/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422232942/https://www.softpower.ug/new-era-at-ura-as-musinguzi-rujoki-assumes-office-as-6th-commissioner-general/ |archive-date=2020-04-22 |access-date=2026-09-06 |website=www.softpower.ug |language=en-US |url-status=live }}</ref> == Obuto bwe n'okusoma kwe == Musinguzi yazaalibwa mu Rubirizi, Uganda nga asuubirwa okuzaalibwa mu 1973. Nga amaze okusomera ku masomero g'omukitundu, yaweebwa ekifo mu [[:en:Ntare_School|Ntare School]], essomero ly'abalenzi bokka ery'ekitiibwa erisangibwa mu kibuga ky'e[[:en:Mbarara|Mbarara]], nga eno gyeyasomera [[:en:High_School_Diploma|siniya ey'omukaaga]]. Oluvannyuma yaweebwa ekifo ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]], nga eno y'e [[:en:Public_university|Ssettendekero ya Gavumenti]], esinga obukulu n'obunene mu Uganda. Eno yatikkirwa ne where he graduated with a [[:en:Bachelor_of_Science|Diguli ya Sayansi]] mu [[:en:Mathematics|By'okubala]]. Yeeyongerayo ku [[:en:University_of_Greenwich|University of Greenwich]], esangibwa mu Bungereza, nga eno yatikkirwa ne [[:en:Master_of_Science|Diguli Ey'okubiri eya Sayansi]] mu bya [[:en:Computing|Kompyuta]] n'okukola [[:en:Information_Systems|Information Systems]].<ref name=":0">{{Cite web |date=2020-07-19 |title=Musinguzi Rujoki: The man wielding the big axe at URA |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/musinguzi-rujoki-the-man-wielding-the-big-axe-at-ura-1892464 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Omulimu gwe == Mu 2000, Rujoki yaweereza nga akulira eby'ensimbi n'okubalirira mu ''Special Revenue Protection Services'' (SRPS), nga kino ky'ekitongole ky'amagye ekikwatagana n'ekitongole Ky'eggwanga Ekiwooza Omusolo ekya URA. Ekitongole kino kyebazibwa nnyo olw'okumalawo okukukusa ebyamaguzi ku nsalo za Uganda ku [[:en:Lake_Nalubaale|Nyanja Nalubaale]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Africa |first=CEO East |date=2020-05-31 |title=JOHN MUSINGUZI RUJOKI: A portrait of the reformer at Uganda Revenue Authority {{!}} CEO East Africa |url=https://www.ceo.co.ug/john-musinguzi-rujoki-a-portrait-of-the-reformer-at-uganda-revenue-authority/ |access-date=2026-09-06 |language=en-US}}</ref> Mu Gwokuna okukulembera mu URA, nga omukulu mu kulaba enzirukanya y'emirimu nga adda mu bigere bya [[:en:Doris_Akol|Doris Akol]], eyali aweerezza okumala omwaka gumu n'emyezi etaano ku myaka ena gyebaali bakkaanyako mu buwandiike. Mu nnaku nkaaga mu kifo kino, abakulu bana abaali bakola mu ekitongole baasaba okulekulira era okusaba kwabwe nekukkirizibwa ab'akakiiko akaddukanya ekitongole.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |date=2020-07-19 |title=New era of integrity starts now, URA board says as staff resign |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/new-era-of-integrity-starts-now-ura-board-says-as-staff-resign-1892372 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Ebirala ebimukwatako == Okwongereza ku mirimu gye emirala, Rujoki aweereza nga [[:en:Chairman|Ssentebe]] w'akakiiko akakulira Ekitongole kya ''National Information Technology Authority'' (NITA-U), okuva mu Gwekkumi gwa 2019.<ref name=":1" /> Era ye muwi w'amagezi omukulu ku nsonga [[:en:Information_and_Communications_Technology|Z'ebyempuliziganya ne Tekinologiya]] ow'[[:en:President_of_Uganda|omukulembeze w'eggwanga]] okuva mu 2015.<ref name=":0" /> Mu busobozi bwe. nga Akulira okulaba enzirukanya y'emirimu, atuula ku [[:en:Board_of_directors|kakiiko akakulira]] Ekitongole Ekiwooza Ky'omusolo mu Ggwanga akatuulako abantu omusanvu bga beyaddira mu bigere bwe baakolanga.<ref>{{Cite web |date=2021-01-15 |title=Government doubles pay for URA board members |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/government-doubles-pay-for-ura-board-members-1683528 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwa == jrywc8k7vtzi5cvunk4aufprw9iacv1 Cabinet of Uganda 0 11023 73957 73901 2026-09-06T22:52:34Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73957 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Mu '''kabineti ya Uganda''' (2021 okutuuka 2026) mulimu baminisita abajjuvu oba bayite kabineti minisita 30 ne baminisita ababeezi oba abamyuka 50 (bano baali 51 kyokka omuwendo gwakka oluvanyuma lw'okufa kwa Sarah Mateke eyali minisita omubeezi ow'ebyokwerinda mu gw'omwenda 2024).<ref>{{Cite web |date=2024-09-07 |title=State Minister for defence, Sarah Mateke dies at 50 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/state-minister-for-defence-sarah-mateke-dies-at-50-4752808 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=pnabyama |date=2024-09-09 |title=Parliament prays for fallen Minister Sarah Mateke Nyirabashitsi |url=https://www.parliament.go.ug/news/7390/parliament-prays-fallen-minister-sarah-mateke-nyirabashitsi |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909215556/https://www.parliament.go.ug/news/7390/parliament-prays-fallen-minister-sarah-mateke-nyirabashitsi |archive-date=2024-09-09 |access-date=2026-09-06 |website=www.parliament.go.ug |language=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-09-10|title=Burial Program For Hon. Sarah Mateke Nyirabashitsi|url=https://www.updf.go.ug/obituary/burial-program-for-hon-sarah-mateke-nyirabashitsi/|access-date=2024-09-20|website=UPDF|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=pnabyama|date=2024-09-09|title=Parliament prays for fallen Minister Sarah Mateke Nyirabashitsi|url=https://www.parliament.go.ug/news/7390/parliament-prays-fallen-minister-sarah-mateke-nyirabashitsi|access-date=2024-09-20|website=www.parliament.go.ug|language=en}}</ref> [[:en:Constitution_of_Uganda|Ssemateeka wa Uganda]] eyakolebwa mu mwaka 1995 azze akolebwamu ennongosereza mu nnyingo aya 111 etondawo olukiiko lwa ba minisita. Enyingo eno egamba nti wajja kubaawo Kabineti(olukiiko lwa baminisita olufuzi) era nga eno etuulwamu Pulezidenti wa Uganda , omumyuka wa Pulezidenti, Ssabaminisita kwossa omuwendo gwa baminisita pulezidenti mu kusalawo kwe gwalaba nga gugwanidde okumusobozesa okutambuza gavumenti<ref>https://web.archive.org/web/20181004112328/http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=170004</ref> Baminisita baalondebwa pulezidenti yadde nga palamenti esobola okubayisako ekiteeso ekibagoba mu ngeri eya kinnoomu<ref>{{Cite web |url=http://www.cabinetgovernment.net/docs/addis-ababa/4b-uganda-the-cabinet-handbook.pdf |title=Archive copy |access-date=2024-09-20 |archive-date=2024-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609044624/http://www.cabinetgovernment.net/docs/addis-ababa/4b-uganda-the-cabinet-handbook.pdf |url-status=dead }}</ref> [[File:Coat of arms of Uganda.svg|center|thumb|306x306px|''Coat of Arms'' Kano kekamu ku bubonero bw'ensi Uganda ]] == Baminisita ba kabineti == Oluvannyuma lwokulonda kwa bonna okwaliwo mu mwaka 2021 Pulezidenti wa Uganda Yoweri Museveni yakozesa obuyinza obumuweebwa ssemateeka wa Uganda okulonda ba minisita abajjuvu n'abamyuka baabwe era nebasindikibwa eri Palamenti okubakakasa mu mwezi gwomukaaga 2021. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://mediacentre.go.ug/media/cabinet-list-2021 |access-date=2024-09-20 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007142643/https://www.mediacentre.go.ug/media/cabinet-list-2021 |url-status=dead }}</ref><ref name="DataJun21R">https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/full-cabinet-list-jessica-alupo-new-vice-president-3430616</ref>Olukalala luno pulezidenti yalukolamu ennongoosereza nga 21 Ogwomusanvu 2022 bweyalonda Nobert Mao nga Minisita w'ebyamateeka n'essiga eddamuzi.<ref>https://www.newvision.co.ug/category/news/parliament-vets-newly-appointed-justice-minis-139151</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-mao-justice-minister-3887380</ref> Nga 21 Ogwokusatu 2024 Pulezidenti nate yakola enkyukakyuuka mu Kabineti ye mweyasuliira abamu ku baali ba minisita beyalonda mu 2021 naleeta abapya awamu n'okyuusa abamu okuva mu minisitule emu okudda mu ndala.<ref>https://www.parliament.go.ug/page/cabinet-members-and-ministers-state-27-march-2024</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/category/politics/cabinet-reshuffle-kitutu-ssempijja-dropped-as-NV_184091</ref> <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://ubc.go.ug/2024/03/21/president-museveni-reshuffles-ministers/ |access-date=2024-09-20 |archive-date=2024-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920084956/https://ubc.go.ug/2024/03/21/president-museveni-reshuffles-ministers/ |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma lwenkyukakyuuka ezo luno lwelukalala lwa ba minisita mu Uganda {| class="wikitable" !Ministry !Incumbent |- |[[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssaabaminisita era akulira oludda lwa gavumenti mu palamenti]] |[[Robinah Nabbanja]] |- |[[:en:Deputy_Prime_Minister_of_Uganda|Omumyuka wa Ssaabaminisita asooka]] era minisita avunaanyizibwa ku nsonga z'omukago gwamawanga g'obuvanjuba bwa [[Afirika]] |[[Rebecca Kadaga]] |- |[[:en:Deputy_Prime_Minister_of_Uganda|Omumyuka wa Ssabaminisita owokubiri]] era amyuka akulira oludda lwa gavumenti mu palamenti |[[Moses Ali]] |- |[[:en:Deputy_Prime_Minister_of_Uganda|Omumyuka wa Ssaabaminisita owokusatu]] era minisita atayina kifo kyankalakkalira |[[Lukia Isanga Nakadama]] |- |[[:en:Ministry_of_Education_and_Sports_(Uganda)|Minisita w'ebyenjigiriza n'emizannyo]] |[[Janet Museveni]] |- |[[:en:Ministry_of_Public_Service_(Uganda)|Minisita avuunanyizibwa ku bakozi ba gavumenti]] |[[Wilson Muruli Mukasa]] |- |[[:en:Ministry_of_Trade,_Industry_and_Cooperatives_(Uganda)|Minisita w'ebyobusuubuzi, amakolero n'ebibiina by'obweggasi]] |[[:en:Francis_Mwebesa|Francis Mwebesa]] |- |[[:en:Ministry_of_Internal_Affairs_(Uganda)|Minisita avunaanyizibwa ku nsonga z'omunda mu ggwanga]] |[[Kahinda Otafiire]] |- |[[:en:Ministry_of_Agriculture,_Animal_Industry_and_Fisheries_(Uganda)|Minisita avunaanyizibwa ku byobulimi, amagana wamu n'ebyobuvubi]] |[[Frank Tumwebaze]] |- |[[:en:Ministry_of_Finance,_Planning_and_Economic_Development_(Uganda)|Minisita avunaanyizibwa kubyensimbi n'okutekateekera ebyenfuna byegwanga]] |[[:en:Matia_Kasaija|Matia Kasaija]] |- |[[:en:Ministry_of_Foreign_Affairs_(Uganda)|Minisita avunaanyizibwa ku nsonga zamawanga amalala]] |[[Jeje Odongo]] |- |[[:en:Ministry_of_Health_(Uganda)|Minisita w'ebyobulamu]] |[[Jane Aceng]] |- |[[Minisitule y'emirimu n'entambula (Uganda)|Minisita w'ebyentambula n'emirimu]] |[[Katumba Wamala]] |- |[[:en:Ministry_of_Lands,_Housing_and_Urban_Development_(Uganda)|Minisita w'ebyettaka, amayumba, n'enkulakulana y'ebibuga]] |[[Judith Nabakooba]] |- |[[Minisitule y'ebyamazzi n'obutonde bw'ensi (Uganda)|Minisita w'ebyamazzi n'obutonde bw'ensi]] |[[Sam Mangusho Cheptoris|Sam Cheptoris]] |- |[[:en:Ministry_of_Justice_and_Constitutional_Affairs_(Uganda)|Minisita w'ebyamateeka n'essiga eddamuzi]] |[[Norbert Mao]]<ref name="CabfillR">[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-mao-justice-minister-3887380 https://www.monitor.co.ug/uganda/newhttps://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-appoints-mao-justice-minister-3887380s/national/museveni-appoints-mao-justice-minister-3887380]</ref> |- |[[:en:Attorney_General_of_Uganda|Ssaabawolereza wa gavumenti]] |[[Kiryowa Kiwanuka]] |- |[[:en:Ministry_of_Defence_(Uganda)|Minisita w'ebyokwerinda n'ensonga z'abazirwanako]] | Oboth Markson Jacob |- |[[:en:Ministry_of_Local_Government_(Uganda)| Minisita wa gavumenti ez'ebitundu]] |[[Raphael Magyezi]] |- |[[:en:Ministry_for_Karamoja_Affairs_(Uganda)|Minisita avunaanyizibwa ku nsonga za Karamoja]] |Peter Lokeris |- |[[:en:Ministry_of_Energy_and_Mineral_Development_(Uganda)|Minisita wamasanyalaze n'obugagga obwensibo]] |[[Ruth Nankabirwa]] |- |[[:en:Ministry_of_Information_and_Communications_Technology_(Uganda)|Minisita w'amawulire n'okulungamya eggwanga]] |[[Chris Baryomunsi]] |- |[[:en:Ministry_of_Science,_Technology_and_Innovation_(Uganda)|Minisita wa ssaayansi, tekinologiya n'obuyiiya]] |[[Monica Musenero]] |- |Minisita avunaanyizibwa ku guno na guli mu ofiisi ya ssabaminisita |[[Justine Lumumba Kasule]] |- |[[:en:Ministry_of_Disaster_Preparedness_and_Refugees_(Uganda)|Minisita avunanyizibwa ku bibamba n'ebigwa tebiraze kwossa ensonga z'abanoonyi b'obubudamu]] |[[Hilary Onek|Hillary Onek]] |- |[[:en:Ministry_of_Tourism,_Wildlife_and_Antiquities_(Uganda)|Minisita avuunaanyizibwa kubyobulambuzi]] |[[:en:Tom_Butime|Tom Butime]] |- |Minisita avunaanyizibwa ku nsonga z'obwa pulezidenti |[[:en:Milly_Babirye_Babalanda|Milly Babirye Babalanda]] |- |Minisita avunaanyizibwa ku butebenkevu |[[Jim Muhwezi]] |- |Nampala wa gavumenti |[[Denis Obua (politician)|Denis Hamson Obua]] |- |[[:en:Ministry_of_Gender,_Labour_and_Social_Development_(Uganda)|Minisita w'ekikula kyabantu]] |[[Betty Amongi]] |- |[[Kampala Capital City Authority|Minisita avunaanyizibwa ku nsonga za Kampala]] |[[:en:Misi_Kabanda|Minsa Kabanda]] |} == Baminisita ababeezi == Luno lwelukalala lwa ba minisita ababeezi oba abamyuuka ba ba minisita [[Yuganda|Uganda]] : {| class="wikitable" !Ministry !Minister of State |- |Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku kulondoola ebyenfuna |[[Beatrice Akello Akori]] |- |Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku mpisa n'obuntubulamu |[[Rose Lilly Akello|Rose Akello]] |- |Minisita omubeezi mu ofiisi y'omumyuka wa Pulezidenti |[[:en:Diana_Nankunda_Mutasingwa|Diana Nankunda Mutasingwa]] |- |[[:en:Ministry_of_Disaster_Preparedness_and_Refugees_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa kubigwa bitalaze nabanoonyi b'obubudamu]] |[[Lilian Aber|Lillian Aber]] |- |Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku mambuka ga Uganda |Omona Keneth |- |[[:en:Ministry_for_Karamoja_Affairs_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga za Karamoja]] |Wamala Nambozo Florence |- |Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku kanyigo ka Luweero n'ebitundu bya Rwenzori |''[[Alice Kaboyo]]'' |- |Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga za Teso |[[Clement Kenneth Ongalo Obote]] |- |Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga za Bunyoro |[[Jenipher Namuyangu|Kacha Jenipher Namuyangu]] |- |Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'omukago gwamawanga agobuvanjuba bwa Afirika |[[:en:Maggie_Magode_Ikuya|Maggie Magode Ikuya]] |- |[[:en:Ministry_of_Agriculture,_Animal_Industry_and_Fisheries_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byobulimi]] |[[Fred Bwiino Kyakulaga]] |- |[[:en:Ministry_of_Agriculture,_Animal_Industry_and_Fisheries_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byobuvubi]] |[[Hellen Adoa]] |- |[https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry_of_Agriculture,_Animal_Industry_and_Fisheries_(Uganda)]Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku magana |[[:en:Bright_Rwamirama|Bright Rwamirama]] |- |[[:en:Ministry_of_Defence_and_Veterans_Affairs_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa kubyokwerinda]] |__ |- |[[:en:Ministry_of_Defence_and_Veterans_Affairs_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'abazirwanako]] |[[Huda Oleru]] |- | [[:en:Ministry_of_Education_and_Sports_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byenjigiriza mu matendekero agawaggulu]] |[[John Chrysestom Muyingo|John Chrysostom Muyingo]] |- |[[:en:Ministry_of_Education_and_Sports_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byenjigiriza ebisookerwako]] |[[Joyce Moriku]] |- |[[:en:Ministry_of_Education_and_Sports_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byemizannyo]] |[[:en:Peter_Ogwang|Peter Ogwang]]<ref name="CabfillR" /> |- |[[:en:Ministry_of_Energy_and_Mineral_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byamasanyalaze]] |[[Sidronius Opolot Okasai]] |- |[[:en:Ministry_of_Energy_and_Mineral_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byobugagga obw'omuttaka]] |[[:en:Phiona_Nyamutoro|Nyamutooro Phiona]] |- |[[:en:Ministry_of_Finance,_Planning_and_Economic_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku guno na guli mu minisitule y'ebyensimbi]] |[[Henry Musaasizi]] |- |[[:en:Ministry_of_Finance,_Planning_and_Economic_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku kutekateekera eggwanga mu minisitule y'ebyensimbi]] |[[:en:Amos_Lugoloobi|Amos Lugoloobi]] |- |[[:en:Ministry_of_Finance,_Planning_and_Economic_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku ba musiga nsimbi]] |[[Evelyn Anite]] |- |[[:en:Ministry_of_Finance,_Planning_and_Economic_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku bibiina ebiwozi by'ensimbi]] |[[:en:Haruna_Kasolo_Kyeyune|Haruna Kasolo Kyeyune]] |- |[[Minisitule y'emirimu n'entambula (Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byentambula]] |[[Fred Byamukama]] |- |[[Minisitule y'emirimu n'entambula (Uganda)| Minisita omubeezi avunaanyizibwa kubyemirimu]] |[[Musa Ecweru|Musa Echweru]] |- |[[Minisitule y'ebyamazzi n'obutonde bw'ensi (Uganda)| Minisita omubeezi avunaanyizibwa kubyamazzi]] |[[Aisha Sekindi|Aisha Sekkindi]] |- |[[:en:Ministry_of_Water_and_Environment_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku butonde bwensi]] |[[Beatrice Atim Anywar]] |- |[[:en:Ministry_of_Lands,_Housing_and_Urban_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byamayumba]] |[[Persis Namuganza]] |- | [[:en:Ministry_of_Lands,_Housing_and_Urban_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nkulakulana y'ebibuga]] |[[:en:Kania_Obiga|Kania Obiga]] |- |[[:en:Ministry_of_Lands,_Housing_and_Urban_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi ow'ebyettaka]] |[[Sam Mayanja]] |- |[[:en:Ministry_of_Health_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku guno na guli mu minisitule y'ebyobulamu]] |[[Kawoya Bangirana]] |- |[[:en:Ministry_of_Health_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byobulamu ebisookerwako]] |[[Mugisha Muhanga Margaret|Margaret Muhaanga]] |- |[[:en:Attorney_General_of_Uganda|Omumyuka wa Ssabawoloereza]] |[[:en:Jackson_Kafuuzi|Jackson Kafuuzi]] |- |[[:en:Ministry_of_Trade,_Industry_and_Cooperatives_(Uganda)|Minisita Omubeezi ow'ebyamakolero]] |[[David Bahati]] |- |[[:en:Ministry_of_Trade,_Industry_and_Cooperatives_(Uganda)|Minisita omubeezi ow'ebibiina by'obweggassi]] |[[:en:Frederick_Ngobi_Gume|Frederick Ngobi Gume]] |- |[[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga za Kampala]] |[[Kabuye Kyofatogabye]] |- | [[:en:Ministry_of_Foreign_Affairs_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nkolagana ya Uganda namawanga amalala]] |[[Henry Oryem Okello]] |- |[[:en:Ministry_of_Foreign_Affairs_(Uganda)|Minisita Omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga zamawanga agatwetoloodde]] |[[:en:John_Mulimba|John Mulimba]] |- |[[:en:Ministry_of_Local_Government_(Uganda)|Minisita omubeezi owa gavumenti ez'ebitundu]] |[[Victoria Rusoke Businge|Victoria Rusoke]] |- |[[:en:Ministry_of_Tourism,_Wildlife_and_Antiquities_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa kubyobulambuzi]] |[[Martin Mugarra]] |- |[[:en:Ministry_of_Information_and_Communications_Technology_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku tekinologiya w'ebyempuliziganya]] |[[Joyce Nabbosa Ssebugwawo|Joyce Ssebugwawo]] |- |[[:en:Ministry_of_Gender,_Labour_and_Social_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi ow'ekikula kyabantu n'obuwangwa]] |[[Peace Mutuuzo]] |- | [[:en:Ministry_of_Gender,_Labour_and_Social_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'abaana n'abavubuka]] |[[Dr.Balaamu Barugahare Attenyi|Balam Barugahara Ateenyi]] |- | [[:en:Ministry_of_Gender,_Labour_and_Social_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga zabakozi]] |[[:en:Davinia_Esther_Anyakun|Anyakun Esther Davinia]] |- |[[:en:Ministry_of_Gender,_Labour_and_Social_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'abakadde]] |[[Gidudu Mafaabi]] |- | [[:en:Ministry_of_Gender,_Labour_and_Social_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'abantu abaliko obulemu]] |[[Hellen Asamo]] |- |[[:en:Ministry_of_Internal_Affairs_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'omunda mu ggwanga]] |[[:en:David_Muhoozi|David Muhoozi]] |- |[[:en:Ministry_of_Public_Service_(Uganda)|Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'abakozi ba gavumenti]] |[[:en:Grace_Mary_Mugasa|Grace Mary Mugasa]] |- |Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'obusuubuzi |[[Wilson Mbadi|Wilson Mbasu Mbadi]] |- |Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku kulungamya eggwanga |Kabyanga Godfrey Baluku |} == Laba ne == * [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]] * [[:en:Politics_of_Uganda|Ebyobufuzi mu Uganda]] * [[:en:List_of_presidents_of_Uganda|Olukalala lwa bapulezidenti ba Uganda]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] govlmh7y0cw4bigpsykil4lptxadjvl Raymond Rushabiro 0 11366 73943 73823 2026-09-06T21:38:50Z Halimah Nampiima 11015 Ngaseeko Databox 73943 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Raymond Rushabiro''' [[:en:Film_actor|muzannyi wa firimu]] munnayuganda, era muzannyi wa mizannyo gya siteegi. Yabotola mu mulimu gwe ogw’okuzannya firimu bweyali nga azannya n’ekibiina kya siteegi ekisinga okumanyika mu Uganda ekya Ebonies ng’alabikira mu mizannyo gyabwe egiwerako.<ref>{{cite web|url=http://www.hipipo.com/cinema-tv/258/The-Ebonies-Take-Theater-To-The-People--With-Hold-Devil-d-wanchekecha|title=The Ebonies Take Theater To The People With Hold Devil D Wanchekecha|author=Med Kimbugwe|website=HiPipo|date=2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110704055032/http://www.hipipo.com/cinema-tv/258/The-Ebonies-Take-Theater-To-The-People--With-Hold-Devil-d-wanchekecha|archive-date=4 July 2011}}</ref> Rushabiro era alabibwa mu firimu ya Kweezi Kaganda eya ''Any cow will do'' wamu n’abaali abayizi e Namasagali eyalagibwa ku National Theatre mu Uganda.<ref>{{cite web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/magazine/Any+cow+will++do+Not+in+modern+Uganda+/-/434746/1990054/-/79ef05z/-/index.html|url-status=dead|author=Edwin Nuwagaba|date=11 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914115344/http://www.theeastafrican.co.ke/magazine/Any+cow+will++do+Not+in+modern+Uganda+/-/434746/1990054/-/79ef05z/-/index.html|archive-date=14 September 2013|title=Any cow will do? Not in modern Uganda|work=The East African}}</ref> Yasooka okulabika mu sinema nga azannya nga Kasirivu mu firimu ya ''[[:en:Bala_Bala_Sese|Bala Bala Sese]]'' (2015) eyakulemberwa [[:en:Lukyamuzi_Bashir|Lukyamuzi Bashir]]. Era yalabikako ng'omuyambi mu firimu ya Uganda eya 2016 eyitibwa ''[[:en:The_Only_Son_(2016_film)|The Only Son]] (nga Uncle)'',<ref>{{cite web|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1430617/-son-premiered|title='The Only Son' premiered|website=New Vision|author=Ronald Mugabe|date=n.d.}}</ref> ''[[:en:Situka|Situka]]'' (2015) era nga jjajja wa famire ya Muwonge mu ''[[:en:5_@Home|5 @Home]]'' ku [[:en:Fox_Life|Fox Life]] (2015-2018). Yakola ku firimu endala ne n'emizannyo gya ttivvi omuli ''[[:en:Freedom_(2016_film)|Freedom]]'' (2016), ''Girl from Mparo'' (2016) ne ''[[:en:Kyaddala|Kyaddala]]'' (2019). Yasunsulwamu munnakatemba asinga okuzannya katemba (Firimu n'emizannyo gya Ttiivi) mu ngule ya 2018 eya [[:en:Africa_Magic_Viewers_Choice_Award|Africa Magic Viewers Choice Award]] <ref>{{cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/complete-list-of-amvca-2018-nominees-id8563169.html|title="Tatu," "Banana Island Ghost," "Isoken," Odunlade Adekola, Dakore Akande among nominees|website=Pulse|author=Chibumga Izuzu|date=30 June 2018|access-date=3 August 2025|archive-date=29 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729005820/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/complete-list-of-amvca-2018-nominees-id8563169.html|url-status=dead}} - {{Cite web|url=https://glitzafrica.com/amvca-2018-nominees-list-out/|title=AMVCA 2018 Nominees' List Out!|work=Glitz Africa|date=2018|access-date=2025-08-03|archive-date=2020-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017193331/https://www.glitzafrica.com/amvca-2018-nominees-list-out/|url-status=dead}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} ==Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia== *[[imdbname:5516547|Raymond Rushabiro]] at [[:en:IMDb_(identifier)|IMDb]] id2rb8p52wk0ualqrgiz41my5a0bdq8 Pius Coxwell Achanga 0 11792 73966 73907 2026-09-07T00:11:32Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73966 wikitext text/x-wiki '''Pius Coxwell Achanga''' mukugu mu by'okuddukanya emirimu, Munnassaayansi mu by'amakolero era muddukanya w'eby'ensoma mu [[:en:Uganda|Uganda]] . Okuva nga 4 Ogwekkumi 2022, abadde [[:en:Vice_Chancellor|Vice Chancellor]] omukulu owa [[:en:Mountains_of_the_Moon_University|Mountains of the Moon University]] (MMU), [[:en:Public_university|yunivasite ya gavumenti]] ey’ekkumi mu ggwanga mu kiseera ekyo.<ref name="1R2">{{cite web|work=[[New Vision]]|date=8 October 2022|url=https://www.newvision.co.ug/category/news/mmu-chancellor-appoints-vice-deputy-vice-chan-144673|title=MMU chancellor appoints vice, deputy vice-chancellors|author=Ibrahim Ruhweza|access-date=9 October 2022|location=Kampala, Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Muhimba |first=Samuel |date=2022-10-07 |title=Mountains of the Moon University appoints Vice Chancellor, Deputy Vice Chancellor |url=https://nilepost.co.ug/news/144481/mountains-of-the-moon-university-appoints-vice-chancellor-deputy-vice-chancellor |access-date=2026-09-06 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Okuva nga 25 Ogwolubereberye 2019 okutuuka nga 4 Ogwekkumi 2022, yakola nga ssentebe w’akakiiko ka Task Force Committee ak’abantu abana, akaateekebwawo [[:en:Ministry_of_Education_and_Sports_(Uganda)|minisita wa kabineeti ow’ebyenjigiriza n’emizannyo]] okulabirira enkyukakyuka ya MMU okuva ku [[:en:Private_university|yunivasite ey’obwannannyini]] okudda ku ttendekero lya gavumenti.<ref name="3R">{{Cite web |url=https://admissions.co.ug/mountains-of-the-moon-university-transition-task-force/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-06 |archive-date=2022-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009110839/https://admissions.co.ug/mountains-of-the-moon-university-transition-task-force/ |url-status=dead }}</ref><ref name="4R">{{Cite web |date=2020-09-11 |title=Govt to take over Mountains of the Moon University |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/govt-to-take-over-mountains-of-the-moon-university-1858942 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuvo bwe n'okusoma kwe == Achanga Munnayuganda. Diguli ye eyasooka, eya [[:en:Bachelor_of_Business_Information_Systems|Bachelor of Business Information Technology]] (BBIT), eyamuweebwa [[:en:University_of_Hull|Yunivasite y’eHull]] mu Bungereza. Diguli ye eyookubiri eya [[:en:Master_of_Science|Master of Science]] (MSc), mu [[:en:Management|kuddukanya okukola ebintu mu makolero]] ne [[:en:Information_Systems|Information Systems]], yafunibwa okuva mu [[:en:Cranfield_University|Cranfield University]], nayo mu Bungereza. Yagenda mu maaso n’afuna diguli eyookusatu eya [[:en:Doctor_of_Philosophy|Doctor of Philosophy]] (PhD) mu Manufacturing Systems, nayo nga yamuweebwa Cranfield University.<ref>{{Cite journal |last=Achanga |first=Pius |date=2012-03-25 |title=Managing and Leading African Universities |url=https://ejournals.bc.edu/index.php/ihe/article/view/8614 |journal=International Higher Education |language=en |issue=67 |doi=10.6017/ihe.2012.67.8614 |issn=2372-4501 |doi-access=free}}</ref><ref name="2R" /> == Omulimu gwe == Oluvannyuma lw’okumaliriza emisomo gye, yakola [[:en:Research_associate|ng’omunoonyereza]] mu Institute for Manufacturing (IfM), mu School of Engineering mu [[:en:University_of_Cambridge|University of Cambridge]] mu Bungereza. Olwo n’apangisibwa ekitongole kya [[:en:Uganda_National_Council_for_Higher_Education|Uganda National Council for Higher Education]] (UNCHE), n’alinnya n’atuuka ku kifo ky’okukulira Institutional and Programme Accreditation (IPA). Nga 3 Ogwekkumi 2022, yalondebwa nga vice chancellor omukulu owa MMU, n’afuuka VC asoose mu yunivasite eno, okuva lwe yafuuka ettendekero lya gavumenti.<ref>{{Cite thesis|title=Development of an impact assessment framework for lean manufacturing within SMEs|url=http://dspace.lib.cranfield.ac.uk/handle/1826/3521|publisher=Cranfield University|date=2007|degree=Ph.D.|first=Pius Coxwell|last=Achanga|hdl=1826/3521}}</ref><ref name="2R" /> == Okunoonyereza kwe == Achanga yeetaba mu kunoonyereza ku by’ensoma. Abadde awandiise era nga ye muwandiisi omulala mu biwandiiko mu mawulire omuli "Okuddukanya n'okukulembera Yunivasite za Afrika",<ref>{{Cite journal |last=Achanga |first=Pius |date=2012-03-25 |title=Managing and Leading African Universities |url=https://ejournals.bc.edu/index.php/ihe/article/view/8614 |journal=International Higher Education |language=en |issue=67 |issn=2372-4501 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119142144/https://ejournals.bc.edu/index.php/ihe/article/view/8614 |archive-date=2025-01-19 |access-date=2025-09-06 |url-status=live }}</ref> "Okukola enkola y'okukebera enkosa y'amakolero agatali manywevu mu SMEs",<ref>{{Cite web |title=Making sure you're not a bot! |url=https://dspace.lib.cranfield.ac.uk/handle/1826/3521 |access-date=2026-09-06 |website=dspace.lib.cranfield.ac.uk}}</ref> ne "Enkola n'amatendekero g'ebyenjigiriza ebya waggulu: Uganda".<ref>{{Cite book |last=Achanga |first=Pius Coxwell |date=2018 |title=Higher Education Systems and Institutions: Uganda |url=http://link.springer.com/10.1007/978-94-017-9553-1_477-1 |last2=Bisaso |first2=Ronald |publisher=Springer Netherlands |isbn=978-94-017-9553-1 |location=Dordrecht |pages=1–9 |language=en |doi=10.1007/978-94-017-9553-1_477-1}}</ref> == Laba ne == * [[:en:List_of_university_leaders_in_Uganda|Olukalala lw'abakulembeze ba yunivasite mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == == Ejuliziddwa wabweru wa wikipedia == [[Category:Baminisita ba Uganda]] ho1hugmiql6zmp11n0v0gcoea5t7ecy Irene Eyaru 0 12316 73959 73896 2026-09-06T23:17:33Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73959 wikitext text/x-wiki   '''Irene Eyaru''' yazaalibwa 23 Ogwekkumi 1996. Munnayuganda omuzannyi w'omupiira gw'okubaka ng'akiikirira [[:en:Uganda_national_netball_team|Uganda]] mu nsi yonna era azannyira mu kifo ky'okulumba ggoolo.<ref>{{Cite web |url=https://central.rookieme.com/netball/player/irene-eyaru/ |title=Archive copy |access-date=2025-10-24 |archive-date=2025-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514110759/https://central.rookieme.com/netball/player/irene-eyaru/ |url-status=dead }}</ref> Era mu kiseera kino ye kapiteeni wa Ttiimu y'eggwanga ey'omuzannyo gw'okubaka. == Emirimu gye == Yasooka kuzannya mu nsi yonna ng’akiikirira Uganda mu 2015. Abadde azannyira mu kilaabu ya KCCA Netball Club okuva mu 2014 era kapiteeni wa kiraabu eno. Yali muzannyi mukulu mu mutindo gwa Uganda ogw’ebyafaayo bwe yawangula omudaali gwa zaabu bwe yali azannya ne South Afrika mu mizannyo gya World Netball University Games egya 2018, bannyinimu Uganda gye bweyangula South Afrika wansi w’obukulembeze bwe nga yaguwangula ne ggoolo 44-43 mu muzannyo ogwali ogw'obunkenke.<ref>{{Cite web |date=2023-07-09 |title=2023 Netball World Cup: She Cranes' Irene Eyaru looking to draw inspiration from World Netball University win |url=https://www.pulsesports.ug/story/2023-netball-world-cup-she-cranes-irene-eyaru-looking-to-draw-inspiration-from-world-netball-university-win-2023070916244831744 |access-date=2026-09-06 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Uganda are World Netball Champions |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/uganda-are-world-netball-champions-1779920 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Netball: Eyaru optimistic ahead of University event |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/netball-eyaru-optimistic-ahead-of-university-event-1777888 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yalondeddwa okwegatta ku Ttiimu ya Uganda mu mpaka za [[:en:2021_SPAR_Challenge_Series|SPAR Challenge Series eza 2021]] eza tegekebwa mu South Africa era okukkakkana ng’awangudde ekipande ky’omuteebi asinga mu mpaka zino.<ref>{{Cite web |date=2021-05-28 |title=Eyaru eager to show off Netball Test Series success in league |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/eyaru-eager-to-show-off-netball-test-series-success-in-league-3416830 |access-date=2026-09-06 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abdusalam |first=Kigozi |date=2021-02-20 |title=Netball: 18 Make She Cranes Provisional Squad for Cape Town Test Series |url=https://chimpreports.com/netball-18-make-she-cranes-provisional-squad-for-cape-town-test-series/ |access-date=2026-09-06 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Era yali omu kubazannyi mu Ttiimu ya Uganda eyeetaba mu mpaka za [[:en:2022_Fast5_Netball_World_Series|Fast5 Netball World Series eza 2022]] .<ref>{{Cite web |last=Harkin |first=Ian |title=Fast 5 Netball World Series 2022 - Netball Scoop |url=https://netballscoop.com/fast-5-netball-world-series-2022/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420193628/https://netballscoop.com/fast-5-netball-world-series-2022/ |archive-date=2025-04-20 |access-date=2026-09-06 |website=netballscoop.com |language=en-US |url-status=live }}</ref> Yakiikirira Uganda mu [[:en:Netball_at_the_2022_Commonwealth_Games|mizannyo gya Commonwealth egya 2022]] nga Uganda yamalira mu kifo kyakutaano.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2022-08-06 |title=Sports: She Cranes finish fifth at the Commonwealth Games |url=https://www.newvision.co.ug/category/sports/she-cranes-finish-fifth-at-the-commonwealth-g-NV_140181_082026 |access-date=2026-09-06 |website=New Vision}}</ref> Yadda mu bigere bya [[:en:Peace_Proscovia|Peace Proscovia]] n'afuuka kapiteeni wa Uganda ng'ebula mbale empaka z'ensi yonna eza [[:en:2023_Netball_World_Cup|Netball World Cup eza 2023]] zitandike .<ref name="newvision050623">{{Cite web |title=Irene Eyaru replaces Peace Proscovia as the She Cranes Captain - New Vision Official |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_162059 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829143427/https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_162059 |archive-date=2023-08-29 |access-date=2026-09-06 |website=www.newvision.co.ug |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-01 |title=She Cranes head coach Fred Mugerwa names new captains ahead of Netball World Cup |url=https://www.pulsesports.ug/story/she-cranes-head-coach-fred-mugerwa-names-new-captains-ahead-of-netball-world-cup-2023060113234906961 |access-date=2026-09-06 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref> Yasooka kuzannya mu mpaka za Netball World Cup South Africa bwe yali ekyaza empaka z'ensi yonna ez'omupiira gw'okubaka eza [[:en:2023_Netball_World_Cup|2023 Netball World Cup]]. Yatuuka n’okubeera kapiteeni wa Ttimu y’eggwanga eya Uganda mu mpaka z’ensi yonna eza Netball World Cup eza 2023. == Ebijuliziddwa == {{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Eyaru, Irene}} lmaojc5pkxcra4o24ycfb3htik7qd8o Jennifer Alanyo 0 12376 73962 46773 2026-09-06T23:22:32Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73962 wikitext text/x-wiki [[File:Alanyo_Jennifer.jpg|thumb|Alanyo Jennifer.]] '''Jennifer Alanyo''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]] [[:en:Physician|omusawo]], [[:en:Military_Officer|omuserikale w'amagye]] era [[:en:Legislator|omubaka wa paalamenti]]. Y'akiikirira eggye lya [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda people's defence forces]] (UPDF) mu [[Parliament of Uganda|paalamenti ya Uganda]].<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2021-05-20 |title=UPDF MPS defend role in parliament |url=https://www.independent.co.ug/updf-mps-defend-role-in-parliament/ |access-date=2022-04-07 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-30 |title=You’re listening posts in Parliament, Museveni tells new UPDF MPs |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/you-re-listening-posts-in-parliament-museveni-tells-new-updf-mps-3274554 |access-date=2022-04-07 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ali |first=Mubiru |date=2021-01-29 |title=UPDF Eronze Ababaka Baayo |url=https://www.radiosimba.ug/updf-eronze-ababaka-baayo/ |access-date=2022-04-07 |website=Radio Simba - Ennene |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Support Our Priorities In New Govt, President Urges UPDF MPs |url=https://www.nrm.ug/news/support-our-priorities-new-govt-president-urges-updf-mps |access-date=2022-04-07 |website=Support Our Priorities In New Govt, President Urges UPDF MPs {{!}} National Resistance Movement |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=I Want Us to be Best Armed Force in the Region - Museveni Tells New UPDF MPs {{!}} The Kampala Post |url=https://kampalapost.com/index.php/content/arming-our-forces-be-best-region-top-priority-museveni-tells-new-updf-mps |access-date=2022-04-07 |website=kampalapost.com |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221195123/https://kampalapost.com/index.php/content/arming-our-forces-be-best-region-top-priority-museveni-tells-new-updf-mps |url-status=dead }}</ref> == Obuvo n’Eby'enjigiriza == '''Alanyo''' [[:en:Legislator|musawo w'eby'obulamu]], era nga muserikale wa magye ga UPDF ku ddaala lya [[:en:Major_(rank)|Major.]] <ref>{{Cite web |date=2019-02-04 |title=UPDF steps up Tarehe Sita celebrations |url=https://explorer.co.ug/updf-steps-up-tarehe-sita-celebrations/ |access-date=2022-04-07 |website=Explorer Uganda |language=en-US}}</ref> Ono y’omu ku basawo abalina obukugu mu magye ga UPDF gy’akulemberera ttiimu y’abasawo, ng’eno era alondoola okuletebwa kw'abakozi, kisobozese okufuna abajaasi ba UPDF abalamu.<ref>{{Cite web |last=Among |first=Salume |title=UPDF Rejects Over 700 Applicants in Soroti |url=http://ugandaradionetwork.com/story/updf-rejects-over-700-applicants-in-soroti |access-date=2022-04-07 |website=Uganda Radio Network |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Achom |first=Pamela |date=2020-03-17 |title=Health Ministry Trains UPDF Officers On COVID -19 As Disease Extends To All Neighbours |url=https://www.galaxyfm.co.ug/2020/03/17/health-ministry-trains-updf-officers-on-covid-19-as-disease-extends-to-all-neighbours/ |access-date=2022-04-07 |website=Galaxy FM 100.2 |language=en-US}}</ref> == Emirimu == Yalondebwa okugenda mu paalamenti okukiikirira amagye ga [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda People's Defence Forces]] (UPDF) mu 2021 ku kuteesa okuva mu lukiiko lw'amagye n'okulondebwa kwa bannamagye.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=CDF Gen. Muhoozi says army representatives will listen and engage with other legislators |url=http://www.howwebiz.ug/news/national/29617/cdf-gen.-muhoozi-says-army-representatives-will-listen-and-engage-with-other-legislators- |access-date=2022-04-07 |website=www.howwebiz.ug |language=en |archive-date=2021-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128135051/https://www.howwebiz.ug/news/national/29617/cdf-gen.-muhoozi-says-army-representatives-will-listen-and-engage-with-other-legislators- |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-30 |title=LIST: UPDF elects new Members of Parliament |url=https://theinformerug.com/2021/01/30/list-updf-elects-new-members-of-parliament/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016143605/https://theinformerug.com/2021/01/30/list-updf-elects-new-members-of-parliament/ |archive-date=2022-10-16 |access-date=2022-04-07 |website=The Informer UG |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Pearl Times |date=2021-01-30 |title=List: Defence Council declines to nominate top generals; Muhoozi, Elwelu elected UPDF MPs; Tumwine dropped |url=https://pearltimes.co.ug/list-defence-council-declines-to-nominate-top-generals-muhoozi-elwelu-elected-updf-mps-tumwine-dropped/ |access-date=2022-04-07 |website=The Pearl Times |language=en-US |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522104545/https://pearltimes.co.ug/list-defence-council-declines-to-nominate-top-generals-muhoozi-elwelu-elected-updf-mps-tumwine-dropped/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-30 |title=Museveni warns army MPs against defying him as he lists priorities for new term |url=http://nilepost.co.ug/2021/01/30/museveni-warns-army-mps-against-defying-him-as-he-lists-priorities-for-new-term/ |access-date=2022-04-07 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref> Ono y’omu ku bakyala abasatu (3) abakiikirira UPDF mu paalamenti, abalala kuliko, [[Charity Bainababo]] ne [[Victor Nekesa]].<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Gen. Muhoozi, Museveni doctor get highest votes im army polls |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/88729 |access-date=2022-04-07 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Writer |first=Secondopinion |date=2021-01-30 |title=UPDF POLLS! Janet Museveni’s most trusted ADC sent to Parliament |url=https://www.secondopinion.co.ug/updf-polls-janet-musevenis-most-trusted-adc-sent-to-parliament/ |access-date=2022-04-07 |website=THE SECOND OPINION |language=en-US |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127113742/https://www.secondopinion.co.ug/updf-polls-janet-musevenis-most-trusted-adc-sent-to-parliament/ |url-status=dead }}</ref> Mu paalamenti, aweereza ku kakiiko ka sayaansi, tekinologiya n’obuyiiya.<ref>{{Cite web |title=Committee on Science, Technology and Innovation – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/committees/committee-on-science-technology-and-innovation/ |access-date=2022-04-07 |language=en-US}}</ref> == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} ge74u4xogy7ls7bivb965mz8uvxwnwa Jeniva Arinaitwe 0 12873 73961 69763 2026-09-06T23:22:29Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73961 wikitext text/x-wiki '''Jeniva Arinaitwe''', amanyiddwa nga '''Nalongo''', Munnayuganda omunnabyabufuzi. Mukyala eyalondebwa [[:en:Member_of_parliament|ng'omubaka wa Palamenti]] mu [[Rubirizi (disitulikit)|Disitulikiti y’e Rubirizi]] mu [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] ey’ekkumi n’ebbiri (2026–2031). <ref name=":0">{{Cite web |title=HON. ARINAITWE JENIVA NALONGO – Omwana Wanyu! |url=https://teamnalongojeniva.com/ |access-date=2026-02-10 |language=en-US |archive-date=2026-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260528212624/https://teamnalongojeniva.com/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2025-10-31 |title=Rubirizi MP candidates prioritise tourism |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/rubirizi-mp-candidates-prioritise-tourism-5251004 |access-date=2026-02-10 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2026-01-30 |title=Ankole elects 12 new Woman MPs |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/ankole-elects-12-new-woman-mps-5342924 |access-date=2026-02-10 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gy'ebyobufuzi == Mu kalulu k'ekibiina kya NRM( [[National Resistance Movement]] ) aka pulayimale, yavuganya ku kifo kya palamenti [[Rubirizi (disitulikit)|ya Disitulikiti y'e Rubirizi]] n'awangula n'obululu 27,653 n'afuna ekifo ky'ekibiina kino eky'okukwata bendera. Olwo n’afuna bendera y’ekibiina kya [[National Resistance Movement]] (NRM). <ref name=":0"/> <ref>{{Cite web |last=SERUGO |first=GEOFREY |date=2026-01-01 |title=Winning without voting: quiet mechanics of the 2026 parliament |url=https://observer.ug/news/winning-without-voting-quiet-mechanics-of-the-2026-parliament/ |access-date=2026-02-10 |website=The Observer |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mugizi |first=Bruno |date=2025-11-24 |title=News: Rubirizi Movement women leaders urged to unite |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/rubirizi-movement-women-leaders-urged-to-unit-NV_223172_022026 |access-date=2026-02-10 |website=New Vision}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mbogo |first=Musa |date=2025-07-18 |title=Here is the full list of winners in the NRM primaries |url=https://www.ugbulletin.co.ug/here-is-the-full-list-of-winners-in-the-nrm-primaries/ |access-date=2026-02-10 |website=UG Bulletin |language=en-US}}</ref> Yalondebwa nga tavuganyiziddwa mu [[Akalulu ka Uganda aka 2026|kulonda kwa bonna okwaliwo mu Uganda mu 2026]]. <ref name=":2"/> <ref name=":1"/> == Laba ne == * [[Parliament of Uganda|Palamenti ya Uganda]] * [[:en:List_of_members_of_the_twelfth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'abakiise mu Palamenti ya Uganda ey'ekkumi n'ebiri]] * [[Rubirizi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Rubirizi]] * [[National Resistance Movement]] * [[:en:Ugandan_politics|Ebyobufuzi bya Uganda]] * [[Misi Kabanda]] * [[Margaret Rwebyambu]] * [[Charity Lenia]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa wabweru == * [https://www.parliament.go.ug/ Palamenti ya Uganda omukutu omutongole] * [https://www.nrm.ug/ Omukutu omutongole ogwa National Resistance Movement (NRM).] [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'ebbiri]] smaxt1z3p1ge044xicdvhnal9fqwtvf William Bazeyo 0 13171 73969 68131 2026-09-07T01:12:47Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 73969 wikitext text/x-wiki '''William Bazeyo''' [[:en:Physician|musawo]] wa Uganda, omukugu [[:en:Public_health|mu by'obulamu, mu by'ensoma, omunoonyereza]], era [[:en:Academic_administration|omuddukanya eby'ensoma]] . Okuva mu gwomwenda 2017 okutuuka mu gwekkumi 2020, yaliko omumyuka [[:en:Chancellor_(education)#Vice-chancellor|wa cansala]] avunaanyizibwa ku by’ensimbi n’enzirukanya y’emirimu mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]] .<ref>{{Cite web |last=Philimon Badagawa |date=18 September 2017 |title=Prof. William Bazeyo takes over as Makerere university Deputy Vice Chancellor |url=https://www.campustimesug.com/prof-william-bazeyo-takes-over-as-makerere-university-deputy-vice-chancellor/ |access-date=26 August 2018 |publisher=Campus Times Uganda}}</ref> Mu myaka omunaana egyayita, yaliko omukulu w'essomero [[:en:Makerere_University_School_of_Public_Health|ly'ebyobulamu mu yunivasite y'e Makerere]] .<ref>{{Cite web |date=26 August 2018 |title=Prof. William Bazeyo: Dean, Makerere University School of Public Health and Director CTCA |url=https://ctc-africa.org/index.php/company/our-people/166-william-bazeyo |access-date=26 August 2018 |publisher=Centre For Tobacco Control in Africa |archive-date=23 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210352/https://ctc-africa.org/index.php/company/our-people/166-william-bazeyo |url-status=dead }}</ref> == Ensibuko ye n’obuyigirize bwe == Bazeyo yazaalibwa mu Uganda circa 1957. Oluvannyuma lw’okusomera mu masomero g’omu kitundu, yasomera era n’atikkirwa mu [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Makerere University School of Medicine]] n’afuna diguli ye esooka eya [[:en:Bachelor_of_Medicine,_Bachelor_of_Surgery|Bachelor of Medicine ne Bachelor of Surgery]] . Oluvannyuma yafuna [[:en:Master_of_Medicine|diguli eyookubiri mu by'obusawo]] mu [[:en:Occupational_safety_and_health|by'obulamu ku mirimu]] okuva mu [[:en:Yong_Loo_Lin_School_of_Medicine|Yong Loo Lin School of Medicine]] mu [[:en:National_University_of_Singapore|National University of Singapore]] . Oluvannyuma mu 2014, yatikkirwa diguli ya [[:en:Doctor_of_Public_Health|Doctor of Public Health]] okuva mu [[:en:Atlantic_International_University|Atlantic International University]] .<ref name="4R">{{Cite web |last=Makerere University |date=2018 |title=Biography of Professor William Bazeyo |url=http://governance.mak.ac.ug/node/15/biography |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112045739/http://governance.mak.ac.ug/node/15/biography |archive-date=12 January 2019 |publisher=[[Makerere University]]}}</ref> Atlantic International University ebadde emanyiddwa ng'ekyuma [[:en:Diploma_mill|ekikola diguli]], <ref>{{Cite web |date=2016-10-28 |title=Probe IGP's 'Fake' doctorate degree - Academics |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Probe-IGP-s-Fake-doctorate-degree-Academics-481571 |access-date=2023-11-28 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref> era diguli zaayo zigobeddwa nnyo nga "ezicupuli."<ref>{{Cite web |last=quist |date=2016-08-03 |title=Gifty Anti, IGP, Hassan Ayariga and others indicted in fake doctorate degree scandal |url=https://www.pulse.com.gh/ece-frontpage/fake-doctorates-gifty-anti-igp-hassan-ayariga-and-others-indicted-in-fake-doctorate/ytpybd5 |access-date=2023-11-28 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref> == Omulimu gwe == Bazeyo amaze emyaka amakumi abiri ng'akola nnyo mu by'obujjanjabi obwenjawulo n'ebyobulamu by'abantu .Yali muzannyi omukulu mu kutondawo mu 2005 ekibiina kya Higher Education Alliance for Leadership Training for Health, ekigatta amasomero musanvu ag'ebyobulamu mu mawanga mukaaga . Era yakolako nga dayirekita w’ekitongole ''ekivunaanyizibwa ku kulwanyisa taaba mu Afrika'', ekiwagira kaweefube wa gavumenti okuzimba n’okuyimirizaawo obusobozi okulung’amya taaba mu Afrika. <ref name="4R"/> Ng’oggyeeko emirimu gy’amaze mu yunivasite, Bazeyo akola ng’akulira ekibiina kya ResilientAfrica Network, ekirimu amatendekero 20 mu mawanga 16 aga Afrika era ng’omulimu gwakyo kwe kunyweza obugumu bw’abantu nga bayita mu by’enjigiriza ne tekinologiya n’enkola eziyiiya.<ref name="4R"/> Ng’oggyeeko emirimu gy’okuddukanya emirimu mu yunivasite eno, abadde mu kunoonyereza okuwerako okufulumye mu bitabo ebikebereddwa banne. Ebimu ku bitabo bino mulimu; ''Obunji, okumanya n’enkola y’okunywa shisha mu bavubuka mu Kampala City, Uganda.'' Okunoonyereza kuno kwazudde nti okunywa shisha kwali kungi mu bavubuka ng’abavubuka basatu ku buli kkumi banywa shisha naye ate okumanya kwabwe ku bikolwa by’obulamu ebikwatagana n’okunywa shisha kwali kutono.<ref>{{Cite journal |last=Aanyu |first=Christine |last2=Kadobera |first2=Daniel |last3=Apolot |first3=Rebecca Rachael |last4=Kisakye |first4=Angela Nakanwagi |last5=Nsubuga |first5=Peter |last6=Bazeyo |first6=William |last7=Ddamulira |first7=John Bosco |date=2019-02-05 |title=Prevalence, knowledge and practices of shisha smoking among youth in Kampala City, Uganda |url=https://www.ajol.info/index.php/pamj/article/view/208562 |journal=Pan African Medical Journal |language=en |volume=32 |issue=1 |page=61 |doi=10.11604/pamj.2019.32.61.15184 |issn=1937-8688 |pmc=6560999 |pmid=31223353 |s2cid=167213886}}</ref> Okussa mu nkola enkola [[:en:One_Health|emu ey’ebyobulamu]] mu Uganda: okusoomoozebwa n’emikisa.<ref>{{Cite journal |last=Buregyeya |first=Esther |last2=Atusingwize |first2=Edwinah |last3=Nsamba |first3=Peninah |last4=Musoke |first4=David |last5=Naigaga |first5=Irene |last6=Kabasa |first6=John David |last7=Amuguni |first7=Hellen |last8=Bazeyo |first8=William |date=2020 |title=Operationalizing the One Health Approach in Uganda: Challenges and Opportunities |url=https://www.atlantis-press.com/article/125944180 |journal=Journal of Epidemiology and Global Health |language=en |volume=10 |issue=4 |pages=250–257 |doi=10.2991/jegh.k.200825.001 |issn=2210-6014 |pmc=7758849 |pmid=33009732}}</ref> Okufumiitiriza ku Bulamu bumu mu bikolwa mu kiseera ky’okulwanyisa COVID-19.<ref>{{Cite journal |last=Häsler |first=Barbara |last2=Bazeyo |first2=William |last3=Byrne |first3=Andrew W. |last4=Hernandez-Jover |first4=Marta |last5=More |first5=Simon J. |last6=Rüegg |first6=Simon R. |last7=Schwarzmann |first7=Ofir |last8=Wilson |first8=Jeff |last9=Yawe |first9=Agnes |date=2020 |title=Reflecting on One Health in Action During the COVID-19 Response |journal=Frontiers in Veterinary Science |volume=7 |doi=10.3389/fvets.2020.578649 |issn=2297-1769 |pmc=7661772 |pmid=33195585 |doi-access=free |article-number=578649}}</ref> ''Ebyokuyiga okuva mu kulaga okuyiga okwesigamiziddwa ku bitundu: emigaso eri abayizi n’ebitundu mu Uganda'' . Okunoonyereza kuno kwazuula nti okuyita mu OHI, abayizi baafuna obusobozi bwa One Health omuli empuliziganya, okukolagana mu ttiimu, n’okukolagana.<ref>{{Cite journal |last=Buregyeya |first=Esther |last2=Atusingwize |first2=Edwinah |last3=Nsamba |first3=Peninah |last4=Nalwadda |first4=Christine |last5=Osuret |first5=Jimmy |last6=Kalibala |first6=Patrick |last7=Nuwamanya |first7=Ronald |last8=Okech |first8=Samuel |last9=Ssekamatte |first9=Tonny |last10=Nitumusiima |first10=Sarah |last11=Wakabi |first11=Timothy |last12=Bikaako |first12=Winnie |last13=Yawe |first13=Agnes |last14=Naigaga |first14=Irene |last15=Kagarama |first15=Juvenal |date=2021-01-04 |title=Lessons from a community based interdisciplinary learning exposure: benefits for both students and communities in Uganda |journal=BMC Medical Education |volume=21 |issue=1 |page=5 |doi=10.1186/s12909-020-02429-2 |issn=1472-6920 |pmc=7784318 |pmid=33397353 |doi-access=free}}</ref> ''Okunywerera ku ddagala eriweweeza ku ssukaali mu balwadde ba ssukaali mu buvanjuba bwa Uganda; okunoonyereza okusalako.'' Kyazuuliddwa nti abalwadde nga bana ku buli bataano banywerera ku bujjanjabi obulwanyisa obulwadde bwa sukaali.<ref>{{Cite journal |last=Bagonza |first=James |last2=Rutebemberwa |first2=Elizeus |last3=Bazeyo |first3=William |date=2015-04-19 |title=Adherence to anti diabetic medication among patients with diabetes in eastern Uganda; a cross sectional study |journal=BMC Health Services Research |volume=15 |issue=1 |page=168 |doi=10.1186/s12913-015-0820-5 |issn=1472-6963 |pmc=4405852 |pmid=25898973 |doi-access=free}}</ref> ''Engeri n’ebiva mu balwadde abaweereddwa ekitanda nga balina obulwadde bwa SARS-CoV-2 mu Uganda.'' Ekiwandiiko kino kyakizuula nti abalwadde abasinga obungi abalina COVID-19 beeyanjula n’obulwadde obutono era nga boolesa enkola y’obujjanjabi etafaananako na mawanga malala.<ref>{{Cite journal |last=Kirenga |first=Bruce |last2=Muttamba |first2=Winters |last3=Kayongo |first3=Alex |last4=Nsereko |first4=Christopher |last5=Siddharthan |first5=Trishul |last6=Lusiba |first6=John |last7=Mugenyi |first7=Levicatus |last8=Byanyima |first8=Rosemary K. |last9=Worodria |first9=William |last10=Nakwagala |first10=Fred |last11=Nantanda |first11=Rebecca |last12=Kimuli |first12=Ivan |last13=Katagira |first13=Winceslaus |last14=Bagaya |first14=Bernard Sentalo |last15=Nasinghe |first15=Emmanuel |date=2020-09-01 |title=Characteristics and outcomes of admitted patients infected with SARS-CoV-2 in Uganda |url=https://bmjopenrespres.bmj.com/content/7/1/e000646 |journal=BMJ Open Respiratory Research |language=en |volume=7 |issue=1 |doi=10.1136/bmjresp-2020-000646 |issn=2052-4439 |pmc=7477797 |pmid=32900781 |s2cid=221536035 |article-number=e000646}}</ref> ''Obulung’amu bwa plasma ewonye okujjanjaba COVID-19 mu Uganda.''<ref>{{Cite journal |last=Kirenga |first=Bruce |last2=Byakika-Kibwika |first2=Pauline |last3=Muttamba |first3=Winters |last4=Kayongo |first4=Alex |last5=Loryndah |first5=Namakula Olive |last6=Mugenyi |first6=Levicatus |last7=Kiwanuka |first7=Noah |last8=Lusiba |first8=John |last9=Atukunda |first9=Angella |last10=Mugume |first10=Raymond |last11=Ssali |first11=Francis |last12=Ddungu |first12=Henry |last13=Katagira |first13=Winceslaus |last14=Sekibira |first14=Rogers |last15=Kityo |first15=Cissy |date=2021-08-01 |title=Efficacy of convalescent plasma for treatment of COVID-19 in Uganda |url=https://bmjopenrespres.bmj.com/content/8/1/e001017 |journal=BMJ Open Respiratory Research |language=en |volume=8 |issue=1 |doi=10.1136/bmjresp-2021-001017 |issn=2052-4439 |pmc=8354811 |pmid=34376401 |s2cid=236977920 |article-number=e001017}}</ref> ''Okulunda mu bitundu ebya wansi n'obulwadde bwa Marburg virus (MVD) okubutuka mu disitulikiti y'e Kween, mu buvanjuba bwa Uganda'' . Okunoonyereza kuno kwamaliriza nti waliwo obwetaavu okugatta ensonga za One Health mu kuwa obuweereza bw’okugaziya [[:en:Agricultural_extension|ebyobulimi]] mu Uganda okusobola okutumbula enzirukanya y’endwadde ezisiigibwa ng’ezo.<ref>{{Cite journal |last=Siya |first=Aggrey |last2=Bazeyo |first2=William |last3=Tuhebwe |first3=Doreen |last4=Tumwine |first4=Gabriel |last5=Ezama |first5=Arnold |last6=Manirakiza |first6=Leonard |last7=Kugonza |first7=Donald R. |last8=Rwego |first8=Innocent B. |date=2019-01-31 |title=Lowland grazing and Marburg virus disease (MVD) outbreak in Kween district, Eastern Uganda |journal=BMC Public Health |language=en |volume=19 |issue=1 |page=136 |doi=10.1186/s12889-019-6477-y |issn=1471-2458 |pmc=6357374 |pmid=30704427 |doi-access=free}}</ref> ''Okuzimba obusobozi bw'obukulembeze n'okuddukanya enteekateeka ya siriimu mu Uganda nga bayita mu Fellowships ezibuulirirwa'' .<ref>{{Cite journal |last=Matovu |first=Joseph K.B. |last2=Wanyenze |first2=Rhoda K. |last3=Mawemuko |first3=Susan |last4=Wamuyu-Maina |first4=Gakenia |last5=Bazeyo |first5=William |last6=Olico |first6=Okui |last7=Serwadda |first7=David |date=2011-12-01 |title=Building capacity for HIV/AIDS program leadership and management in Uganda through mentored Fellowships |journal=Global Health Action |volume=4 |issue=1 |page=5815 |doi=10.3402/gha.v4i0.5815 |issn=1654-9716 |pmc=3046003 |pmid=21364774}}</ref> ''Okunyweza obusobozi bw'abakozi b'ebyobulamu nga bayita mu kutendekebwa okwesigamiziddwa ku mirimu'' .<ref>{{Cite journal |last=Matovu |first=Joseph KB |last2=Wanyenze |first2=Rhoda K. |last3=Mawemuko |first3=Susan |last4=Okui |first4=Olico |last5=Bazeyo |first5=William |last6=Serwadda |first6=David |date=2013-01-24 |title=Strengthening health workforce capacity through work-based training |journal=BMC International Health and Human Rights |volume=13 |issue=1 |page=8 |doi=10.1186/1472-698X-13-8 |issn=1472-698X |pmc=3565877 |pmid=23347473 |doi-access=free}}</ref> ''Okunoonyereza ku buzito bw'abalabirira abaana abalina obulwadde bw'okunyeenya omutwe (lucluc) mu Bukiikakkono bwa Uganda'' .<ref>{{Cite journal |last=Nakigudde |first=Janet |last2=Mutamba |first2=Byamah Brian |last3=Bazeyo |first3=William |last4=Musisi |first4=Seggane |last5=James |first5=Okello |date=2016-07-22 |title=An exploration of caregiver burden for children with nodding syndrome (lucluc) in Northern Uganda |journal=BMC Psychiatry |language=en |volume=16 |issue=1 |page=255 |doi=10.1186/s12888-016-0955-x |issn=1471-244X |pmc=4957295 |pmid=27444776 |doi-access=free}}</ref> ''Enkola z’okugumira obutyabaga bw’okubumbulukuka kw’ettaka n’amataba: Okunoonyereza okw’omutindo ku kitundu kya Mt. Elgon, Uganda'' .<ref>{{Cite journal |last=Osuret |first=Jimmy |last2=Atuyambe |first2=Lynn M |last3=Mayega |first3=Roy William |last4=Ssentongo |first4=Julius |last5=Tumuhamye |first5=Nathan |last6=Mongo Bua |first6=Grace |last7=Tuhebwe |first7=Doreen |last8=Bazeyo |first8=William |date=2016 |title=Coping Strategies for Landslide and Flood Disasters: A Qualitative Study of Mt. Elgon Region, Uganda |journal=PLOS Currents Disasters |language=en |volume=8 |doi=10.1371/currents.dis.4250a225860babf3601a18e33e172d8b |issn=2157-3999 |pmc=4956487 |pmid=27500012 |doi-access=free}}</ref> ''Ebola ekintu ekituufu eky’Ebyobulamu by’Obwakabaka eby’omulembe guno; obwetaavu bw’okutendekebwa mu kulondoola, okwetegekera n’okuddamu eri abakozi b’ebyobulamu ne ttiimu endala ezikola emirimu egy’enjawulo: ensonga eri Uganda.''<ref>{{Cite journal |last=Bazeyo |first=William |last2=Bagonza |first2=James |last3=Halage |first3=Ali |last4=Okure |first4=Gildo |last5=Mugagga |first5=Malimbo |last6=Musoke |first6=Robert |last7=Tumwebaze |first7=Mathias |last8=Tusiime |first8=Suzan |last9=Ssendagire |first9=Steven |last10=Nabukenya |first10=Immaculate |last11=Pande |first11=Steven |last12=Aanyu |first12=Christine |last13=Etajak |first13=Samuel |last14=Rutebemberwa |first14=Elizeus |date=2015 |title=Ebola a reality of modern Public Health; need for Surveillance, Preparedness and Response Training for Health Workers and other multidisciplinary teams: a case for Uganda |url=http://www.panafrican-med-journal.com/content/article/20/404/full/ |journal=Pan African Medical Journal |language=en |volume=20 |page=404 |doi=10.11604/pamj.2015.20.404.6159 |issn=1937-8688 |pmc=4524909 |pmid=26301008}}</ref> ne Employment status of AFROHUN-Uganda one health alumni, n’abakwanaganya n’ebiziyiza okukozesa enkola emu ey’ebyobulamu: okunoonyereza okulondoola.<ref>{{Cite journal |last=Ssekamatte |first=Tonny |last2=Mugambe |first2=Richard K. |last3=Nalugya |first3=Aisha |last4=Isunju |first4=John Bosco |last5=Kalibala |first5=Patrick |last6=Musewa |first6=Angella |last7=Bikaako |first7=Winnie |last8=Nattimba |first8=Milly |last9=Tigaiza |first9=Arnold |last10=Nakalembe |first10=Doreen |last11=Osuret |first11=Jimmy |last12=Wafula |first12=Solomon T. |last13=Okech |first13=Samuel |last14=Buregyeya |first14=Esther |last15=Tsiouris |first15=Fatima |date=2022-09-27 |title=Employment status of AFROHUN-Uganda one health alumni, and facilitators and barriers to application of the one health approach: a tracer study |journal=BMC Health Services Research |language=en |volume=22 |issue=1 |page=1205 |doi=10.1186/s12913-022-08537-7 |issn=1472-6963 |pmc=9513298 |pmid=36167534 |doi-access=free}}</ref> == Okutegeera == Mu gwokuna 2021, Professor Bazeyo yaweebwa diguli ey’ekitiibwa eya [[:en:Doctor_of_Science|Doctor of Science]] okuva mu [[:en:Tufts_University|Tufts University]], ng’asiima omubiri gwe ogw’emirimu, naddala kaweefube gwe yakola okutumbula okukomya okunywa sigala mu bantu.<ref name="RecR">{{Cite web |last=Tonny Abet |date=23 April 2021 |title=Prof Bazeyo wins global academic award |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/prof-bazeyo-wins-global-academic-award-3373596 |access-date=23 April 2021}}</ref> == Laba ne == * [[Umar Kakumba]] * [[:en:Barnabas_Nawangwe|Barnaba Nawangwe]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] dl6r26mnyx75t2vybxxsn8kg0o1mkvj Hairat Balogun 0 13207 73946 69997 2026-09-06T22:06:51Z Kisakye Jane 9195 Ntaddemu ebijuliziddwa 73946 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hairat Aderinsola Balogun''', ''née'' '''Alatishe''', [[:en:Officer_of_the_Order_of_the_Niger|OON]] (yazaalibwa 1941) munnamateeka Omunigeria, omukyala eyasooka okubeera [[:en:Attorney_General_of_Lagos_State|Ssaabawolereza wa Gavumenti mu ssaza ly'e Lagos]].<ref name="Oyeweso">Siyan Oyeweso, [https://www.researchgate.net/publication/286457836_BREAKING_THE_YOKE_OF_PATRIARCHY_NIGERIAN_WOMEN_IN_THE_VARIOUS_PROFESSIONS_POLITICS_AND_GOVERNANCE_1914-2014 Breaking the Yoke of Patriarchy: Nigerian Women in the various Professions, Politics and Governance, 1914-2014], 2014, pp.13-14.</ref> == Ebyafaayo bye == Hairat Balogun yazaalibwa nga 10 Ogwekkumi 1941, muwala w’omusiraamu omugagga omuguzi wa cocoa Alhaji Jinodu Alatishe (The Balogun Of Ijebuland). Yagenda e [[Great Britain|Bungereza]] ku myaka kkumineebiri okusomerayo siniya, nga tannasoma mateeka ku [[:en:Lincoln's_Inn|Lincoln’s Inn]].<ref name="Encomiums">[https://www.vanguardngr.com/2011/07/encomiums-as-hairat-balogun-launches-law-memoirs/ Encomiums as Hairat Balogun launches law memoirs], 24 July 2011. Accessed 12 March 2020.</ref> Yayitibwa mu [[:en:English_bar|bannamateeka Abangereza]], ng'alina emyaka 21, nga 5 Ogwokubiri 1963 ne mu bannamateeka aba Nigeria nga 13 Ogwomusanvu 1963.<ref name="Onyekwere">Joseph Onyekwere, [https://web.archive.org/web/20220126074700/https://guardian.ng/features/nigerian-law-school-has-outlived-its-usefulness-2/ ‘Nigerian law school has outlived its usefulness’], ''[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]'', 6 February 2018. Accessed 12 March 2020.</ref> Mu 1981 yalondebwa ng'omuwandiisi w'enkalakalira eyasooka mu [[:en:Nigerian_Bar_Association|kibiina kya bannamateeka mu Nigeria]], era n'akwata ofiisi eno okutuusa mu 1983.<ref name="Oyeweso" /> Hairat Balogun Life-Bencher era ye Ssentebe omukyala eyasooka mu Body of Benchers. Era ye mukyala eyasooka okubeera mmemba ku lukiiko lw'ekibiina [[:en:International_Bar_Association|ekigatta bannamateeka mu nsi yonna]]. Mmemba eri [[:en:International_Federation_of_Women_Lawyers|ekibiina ekigatta bannamateeka abakyala mu nsi yonna]] (FIDA) obulamu bwe bwonna. Yafuulibwa [[:en:Officer_of_the_Order_of_Niger|Officer of the Order of Niger]] olw’obuweereza bwe yakola mu mulimu gw’amateeka mu Nigeria.<ref name=":0">{{Cite web |title=Hairat Aderinsola Balogun, OON |url=https://www.africanwil.org/pioneerafricanwomeninlaw/hairat-aderinsola-balogun,-oon |access-date=2026-05-05 |website=Institute for African Women in Law |language=en}}</ref> Mu 2011,yafulumya ebitabo bye eby’okujjukira eby’amateeka. Mu 2012 yafuuka pulezidenti omukyala eyasooka owa [[:en:Rotary_Club|Rotary Club]] ye [[:en:Lagos|Lagos]] era n'akwata obwapulezidenti okutuusa mu 2013.<ref>[https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/07/22/soboma-ajumogobia-a-rotarians-call-to-service/ Soboma Ajumogobia: A Rotarian's Call to Service], ''This Day'', 22 July 2017. Accessed 12 March 2020.</ref> Mu 2016 yasiimibwa n'engule mu Nigerian Legal Awards (NLA).<ref>[https://thenationonlineng.net/nigerias-oldest-woman-judge-others-honoured/ Nigeria’s oldest woman judge, others to be honoured], ''The Nation'', 20 September 2016. Accessed 12 March 2020.</ref> == Byakoze == * ''Okuweereza mu Mazima n’Obwenkanya'', 2011 == Ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] ct9g036msho92kxvielyt8eyi3fgxui 73947 73946 2026-09-06T22:10:20Z Kisakye Jane 9195 Nterezeezamu mu kiwandiiko. 73947 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hairat Aderinsola Balogun''', ''née'' '''Alatishe''', [[:en:Officer_of_the_Order_of_the_Niger|OON]] (yazaalibwa 1941) munnamateeka Omunigeria, omukyala eyasooka okubeera [[:en:Attorney_General_of_Lagos_State|Ssaabawolereza wa Gavumenti mu ssaza ly'e Lagos]].<ref name="Oyeweso">{{Cite journal |last=Oyeweso |first=Siyan |date=2014-10-24 |title=BREAKING THE YOKE OF PATRIARCHY: NIGERIAN WOMEN IN THE VARIOUS PROFESSIONS, POLITICS AND GOVERNANCE, 1914-2014 |url=https://www.researchgate.net/publication/286457836_BREAKING_THE_YOKE_OF_PATRIARCHY_NIGERIAN_WOMEN_IN_THE_VARIOUS_PROFESSIONS_POLITICS_AND_GOVERNANCE_1914-2014}}</ref> == Ebyafaayo bye == Hairat Balogun yazaalibwa nga 10 Ogwekkumi 1941, muwala w’omusiraamu omugagga omuguzi wa cocoa Alhaji Jinodu Alatishe (The Balogun Of Ijebuland). Yagenda e [[Great Britain|Bungereza]] ku myaka kkumineebiri okusomerayo siniya, nga tannasoma mateeka ku [[:en:Lincoln's_Inn|Lincoln’s Inn]].<ref name="Encomiums">[https://www.vanguardngr.com/2011/07/encomiums-as-hairat-balogun-launches-law-memoirs/ Encomiums as Hairat Balogun launches law memoirs], 24 July 2011. Accessed 12 March 2020.</ref> Yayitibwa mu [[:en:English_bar|bannamateeka Abangereza]], ng'alina emyaka 21, nga 5 Ogwokubiri 1963 ne mu bannamateeka aba Nigeria nga 13 Ogwomusanvu 1963.<ref name="Onyekwere">Joseph Onyekwere, [https://web.archive.org/web/20220126074700/https://guardian.ng/features/nigerian-law-school-has-outlived-its-usefulness-2/ ‘Nigerian law school has outlived its usefulness’], ''[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]'', 6 February 2018. Accessed 12 March 2020.</ref> Mu 1981 yalondebwa ng'omuwandiisi w'enkalakalira eyasooka mu [[:en:Nigerian_Bar_Association|kibiina kya bannamateeka mu Nigeria]], era n'akwata ofiisi eno okutuusa mu 1983.<ref name="Oyeweso" /> Hairat Balogun Life-Bencher era ye Ssentebe omukyala eyasooka mu Body of Benchers. Era ye mukyala eyasooka okubeera mmemba ku lukiiko lw'ekibiina [[:en:International_Bar_Association|ekigatta bannamateeka mu nsi yonna]]. Mmemba eri [[:en:International_Federation_of_Women_Lawyers|ekibiina ekigatta bannamateeka abakyala mu nsi yonna]] (FIDA) obulamu bwe bwonna. Yafuulibwa [[:en:Officer_of_the_Order_of_Niger|Officer of the Order of Niger]] olw’obuweereza bwe yakola mu mulimu gw’amateeka mu Nigeria.<ref name=":0">{{Cite web |title=Hairat Aderinsola Balogun, OON |url=https://www.africanwil.org/pioneerafricanwomeninlaw/hairat-aderinsola-balogun,-oon |access-date=2026-05-05 |website=Institute for African Women in Law |language=en}}</ref> Mu 2011,yafulumya ebitabo bye eby’okujjukira eby’amateeka. Mu 2012 yafuuka pulezidenti omukyala eyasooka owa [[:en:Rotary_Club|Rotary Club]] ye [[:en:Lagos|Lagos]] era n'akwata obwapulezidenti okutuusa mu 2013.<ref>[https://www.thisdaylive.com/index.php/2017/07/22/soboma-ajumogobia-a-rotarians-call-to-service/ Soboma Ajumogobia: A Rotarian's Call to Service], ''This Day'', 22 July 2017. Accessed 12 March 2020.</ref> Mu 2016 yasiimibwa n'engule mu Nigerian Legal Awards (NLA).<ref>[https://thenationonlineng.net/nigerias-oldest-woman-judge-others-honoured/ Nigeria’s oldest woman judge, others to be honoured], ''The Nation'', 20 September 2016. Accessed 12 March 2020.</ref> == Byakoze == * ''Okuweereza mu Mazima n’Obwenkanya'', 2011 == Ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] 6oxtf7bxxwo5mervkjrntp966dkrhjo Micah Akasile Lolem 0 13250 73948 61065 2026-09-06T22:13:03Z Kisakye Jane 9195 Nterezezaamu mu mpandiika 73948 wikitext text/x-wiki   '''Micah Akasile Lolem''' (yazaalibwa nga 10 Ogwomusanvu 1967), [[:en:Uganda|munnayuganda]], munnabyabufuzi nga [[:en:Member_of_parliament|omubaka]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Uganda]] .<ref>{{Cite web |title=Members of Parliament {{!}} Parliament |url=https://mpsdb.parliament.go.ug/home/mp/eyJpdiI6IlhBdnJyUnVoQXJNc3l4V1hwS1RQSGc9PSIsInZhbHVlIjoiRklVSUtUVlpVL3hYeWJiaklJZ1Aydz09IiwibWFjIjoiZWM3ZTFiYzk2MzhlNGYzZjNhOTRkNzdjNzY1MGRmOTIzOWRlNWZjM2U2YzdmMjIzNTYzN2RjYjQzNTJiOGJlNiIsInRhZyI6IiJ9 |access-date=2025-02-06 |website=mpsdb.parliament.go.ug}}</ref> == Emirimu == Lolem mmemba [[:en:Ex_officio_member|ex officio]] ku lukiiko lwa [[:en:Karamoja_Peace_And_Technology_University|Karamoja Peace And Technology University]] . <ref>{{Cite web |date=2024-08-10 |title=Hon. Lolem Micah Akasile (MP) - KAPATU |url=https://www.kapatu.ac.ug/personnel/hon-lolem-micah-akasile-mp/ |access-date=2025-02-06 |language=en-GB}}</ref> == Obulamu bwe == Lolem [[:en:Catholic_Church|Mukatoliki]] . <ref>{{Cite web |title=UGSOUND - ONLINE RADIO |url=https://ugsound.com/my-leader-detail/161/LOLEM-MICAH-AKASILE |access-date=2025-02-06 |website=ugsound.com}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi]] dt02y79kk97y9iirevns0y34y349kne 73949 73948 2026-09-06T22:16:45Z Kisakye Jane 9195 Nterezeeza mu ndabika y′ekiwandiiko 73949 wikitext text/x-wiki   '''Micah Akasile Lolem''' (yazaalibwa nga 10 Ogwomusanvu 1967), [[:en:Uganda|munnayuganda]], munnabyabufuzi nga [[:en:Member_of_parliament|omubaka]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Uganda]].<ref>{{Cite web |title=Members of Parliament {{!}} Parliament |url=https://mpsdb.parliament.go.ug/home/mp/eyJpdiI6IlhBdnJyUnVoQXJNc3l4V1hwS1RQSGc9PSIsInZhbHVlIjoiRklVSUtUVlpVL3hYeWJiaklJZ1Aydz09IiwibWFjIjoiZWM3ZTFiYzk2MzhlNGYzZjNhOTRkNzdjNzY1MGRmOTIzOWRlNWZjM2U2YzdmMjIzNTYzN2RjYjQzNTJiOGJlNiIsInRhZyI6IiJ9 |access-date=2025-02-06 |website=mpsdb.parliament.go.ug}}</ref> == Emirimu == Lolem mmemba [[:en:Ex_officio_member|ex officio]] ku lukiiko lwa [[:en:Karamoja_Peace_And_Technology_University|Karamoja Peace And Technology University]].<ref>{{Cite web |date=2024-08-10 |title=Hon. Lolem Micah Akasile (MP) - KAPATU |url=https://www.kapatu.ac.ug/personnel/hon-lolem-micah-akasile-mp/ |access-date=2025-02-06 |language=en-GB}}</ref> == Obulamu bwe == Lolem [[:en:Catholic_Church|Mukatoliki]].<ref>{{Cite web |title=UGSOUND - ONLINE RADIO |url=https://ugsound.com/my-leader-detail/161/LOLEM-MICAH-AKASILE |access-date=2025-02-06 |website=ugsound.com}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi]] rxea4tzb3tdci38e5rj5ya3qa481cql 73950 73949 2026-09-06T22:18:48Z Kisakye Jane 9195 Ntaddemu ettuluba 73950 wikitext text/x-wiki   '''Micah Akasile Lolem''' (yazaalibwa nga 10 Ogwomusanvu 1967), [[:en:Uganda|munnayuganda]], munnabyabufuzi nga [[:en:Member_of_parliament|omubaka]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Uganda]].<ref>{{Cite web |title=Members of Parliament {{!}} Parliament |url=https://mpsdb.parliament.go.ug/home/mp/eyJpdiI6IlhBdnJyUnVoQXJNc3l4V1hwS1RQSGc9PSIsInZhbHVlIjoiRklVSUtUVlpVL3hYeWJiaklJZ1Aydz09IiwibWFjIjoiZWM3ZTFiYzk2MzhlNGYzZjNhOTRkNzdjNzY1MGRmOTIzOWRlNWZjM2U2YzdmMjIzNTYzN2RjYjQzNTJiOGJlNiIsInRhZyI6IiJ9 |access-date=2025-02-06 |website=mpsdb.parliament.go.ug}}</ref> == Emirimu == Lolem mmemba [[:en:Ex_officio_member|ex officio]] ku lukiiko lwa [[:en:Karamoja_Peace_And_Technology_University|Karamoja Peace And Technology University]].<ref>{{Cite web |date=2024-08-10 |title=Hon. Lolem Micah Akasile (MP) - KAPATU |url=https://www.kapatu.ac.ug/personnel/hon-lolem-micah-akasile-mp/ |access-date=2025-02-06 |language=en-GB}}</ref> == Obulamu bwe == Lolem [[:en:Catholic_Church|Mukatoliki]].<ref>{{Cite web |title=UGSOUND - ONLINE RADIO |url=https://ugsound.com/my-leader-detail/161/LOLEM-MICAH-AKASILE |access-date=2025-02-06 |website=ugsound.com}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi abasajja]] atwz1x12fhiiuzoppqi0pzfvcxcvkjy End Fossil Occupy Uganda 0 15703 73938 2026-09-06T16:46:33Z WimpiLion 9850 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371266566|End Fossil Occupy Uganda]]" 73938 wikitext text/x-wiki '''End Fossil Occupy Uganda''' kibiina kya bavubuka [[Uganda|mu Uganda]] ekivunaanyizibwa ku mbeera y’obudde ekyatandikibwawo mu 2023 era nga kyegatta ku kibiina ky’ensi yonna ekya End Fossil: Occupy! kampeyini y’abayizi ku mbeera y’obudde. <ref name=":0">{{Cite web |title=Kutas-Green-Foundation |url=https://www.kutas.org/fossils/ |access-date=2026-02-19 |website=www.kutas.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=End Fossil 2030 |url=https://endfossil.com/ |access-date=2026-02-19 |website=End Fossil 2030 |language=en-US}}</ref> Ekibiina kino kisangibwa mu Kampala era kiwandiikiddwa nga pulojekiti y’ekitongole kya Kutas Green Foundation. Etegeeza ebigendererwa byayo ng’okuggyawo amafuta g’ebintu ebikadde n’enkyukakyuka ey’obwenkanya eri Afrika, ng’essira liteekeddwa ku kuwakanya enkola ya East African Crude Oil Pipeline (EACOP) n’okussa akazito ku bitongole by’ebyensimbi okuggya obuwagizi mu pulojekiti z’amafuta g’ebintu ebikadde. <ref name=":0" /> <ref name="Matovu">{{Cite web |last=Matovu |first=Muhamadi |title=Climate activists pressure insurers to divest from fossil fuels, embrace renewables |url=https://nilepost.co.ug/news/190087/climate-activists-pressure-insurers-to-divest-from-fossil-fuels-embrace-renewables |access-date=2026-02-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2025-07-16 |title=Ugandan youth renew calls to halt oil pipeline over environmental, rights concerns |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ugandan-youth-renew-calls-to-halt-oil-pipeline-over-environmental-rights-concerns-5119934 |access-date=2026-02-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Ebyafaayo == End Fossil Occupy Uganda yatandikibwawo omulwanirizi w’embeera y’obudde [[Nicholas Omonuk]]. Omonuk ava [[Pallisa]] mu buvanjuba bwa [[Uganda]], mu 2023. <ref>{{Cite web |last=Times |first=Uganda |date=2024-07-10 |title=Uganda's Fight for Climate Justice Spearheaded by Nicholas Omonuk |url=https://ugandatimes.ug/2024/07/10/ugandas-fight-for-climate-justice-spearheaded-by-nicholas-omonuk/ |access-date=2026-09-06 |website=Uganda Times |language=en-US}}</ref> Omonuk yakulira mu maka g’abalunzi, nga obulamu bwabwe bwataataaganyizibwa ekyeya ekyakaza enzizi, ekyaleeta endya embi mu bisolo, n’okuwaliriza amaka mangi okutunda ebisolo ne basenguka mu bibuga omuli [[Kampala]] ne [[Jinja]], oba mu mawanga ag’omuliraano. <ref name=":3">{{Cite web |last=Matovu |first=Muhamadi |title=Omonuk determined to get global voice for climate justice |url=https://nilepost.co.ug/climate-change/206997/omonuk-determined-to-get-global-voice-for-climate-justice |access-date=2026-02-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’okwetaba mu musomo gwa yunivasite ogwali gu kwata ku nkyukakyuka y’obudde mu 2021, Omonuk yatandika okwetaba mu kwekalakaasa ku nsonga z’obudde mu bitundu bye ne mu bulwanirizi obukolebwa ku mikutu gya digito. Nga wayise emyaka ebiri, yatandikawo End Fossil Occupy Uganda.. Omonuk yagamba nti ebyo bye yayitamu ku lulwe olw’ebizibu ebiva ku nkyukakyuka y’obudde bye bimu ku bya mu sikiriza okutandika okulwanira obutonde: "Buli lwe njogera ku mboozi yange, kinnuma mu nneewulira era oluusi njagala okukaaba." Naye nkimanyi nti bwe nta tegeza ensi yonna, tebajja kukola ku butali bwenkanya obw’embeera y’obudde obw’engeri eno. <ref name=":3" /> == Ebyokukola == === Kaweefube w’okutunda yinsuwa === Mu February 2024, End Fossil Occupy Uganda yeetaba mu yeetaba mu kwekalakaasa mu Kampala ng’ekitundu ky’omulundi ogwasooka ogwa Insure Our Future Global Week of Action. Mu kiseera kino, waaliwo ebikolwa nga 60 mu mawanga 27. Okwekalakaasa kuno kwasaba kkampuni za yinsuwa ookulekera awo okuwa yinsuwa pulojekiti z’amafuta ag’eby’obugagga eby’omu ttaka. Omonuk yategeezezza nti: "Awatali yinsuwa, pulojekiti z’amafuta ag’eby’obugagga eby’omu ttaka tezisobola kuzimbibwa oba kukolebwa. Amakampuni ga yinsuwa galina obuyinza okwanguya enkyukakyuka ey’okudda ku masannyalaze agazzibwawo n’okuwagira enkyukakyuka ekolebwa mu bwenkanya era nga buli muntu agiganyulwamu." <ref name="Matovu" /> <ref name=":5">{{Cite web |last=Drew |date=2024-02-23 |title=Insure our future, not fossil fuels week of action |url=https://www.198methods.org/2024/02/23/insure-our-future-not-fossil-fuels-week-of-action/ |access-date=2026-02-19 |website=198 methods |language=en-US}}</ref> Mu kiwandiiko ekyafulumizibwa nga beetegekera okwekalakaasa, End Fossil Occupy Uganda yagamba kino ku kampuni za yinsuwa nga "zongera ekiwundu ky'obutali bwenkanya mu mbeera y'obudde nga zikola yinsuwa y'okufulumya amafuta g'ebintu ebikadde okusinga enkyukakyuka ey'obwenkanya," era n'ebasaba kampuni zilonde abantu n'ensi okusinga kkampuni ezikola amafuta g'ebintu ebikadde. <ref>{{Cite web |date=2024-02-13 |title=Insure our future Not Fossil Futures-Climate Justice campaigners roar at Insurance companies. |url=https://medium.com/@MAPATimes.org/insure-our-future-not-fossil-futures-climate-justice-campaigners-roar-at-insurance-companies-59bda06b18ef |access-date=2026-02-19 |website=Medium |language=en}}</ref> Mu kiseera kye kimu ekya kampeyini, Probitas, kkampuni ya yinsuwa eyali etegeezeddwa nti yeenyigira mu EACOP, yalangiridde nti tegenda kukola yinsuwa ya pulojekiti eno oba ekirombe ky’amanda ekya West Cumbria, oluvannyuma lw’okuzibikira aba Extinction Rebellion ku Lloyd’s of London. <ref name=":5" /> Ku nkomerero ya 2023, Human Rights Watch yawandiikira kkampuni za yinsuwa n’okuddamu okukola yinsuwa 15, n’egabana bye yazudde ku bulabe obuli mu butonde bw’ensi n’eddembe ly’obuntu mu EACOP era n’ebasaba okuggyayo obuwagizi eri pulojekiti eno. Kkampuni bbiri okuli Lloyd’s e London ne Chubb ze zaazzeemu. Tewali n’omu yakkiriza kuddamu kwekenneenya kwenyigira kwabwe. <ref name=":10">{{Cite web |date=2024-04-16 |title=Insurance Firms Should Shun the East African Crude Oil Pipeline {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2024/04/16/insurance-firms-should-shun-east-african-crude-oil-pipeline |access-date=2026-02-19 |language=en}}</ref> === Okuwakanya emidumu gy’amafuta agatali malongoose mu buvanjuba bwa Afrika (EACOP) === End Fossil Occupy Uganda ewakanya enkola ya East African Crude Oil Pipeline (EACOP), payipu ya doola obuwumbi buna n’obukadde 800 eziweza kiromita 1,443, eyogerwako ng’omudumu gw’amafuta agatali malongooseemu ogusinga obuwanvu mu nsi yonna. Payipu eno ekoleddwa okutambuza amafuta agatali malongoose okuva mu bifo bya Uganda eby’amafuta e Tilenga ne Kingfisher mu bitundu by’e Albertine okutuuka ku mwalo gw’e [[Tanzania]] e Tanga ku nnyanja Buyindi. Liri mu kibiina ekigatta kkampuni ya TotalEnergies (62%), Uganda National Oil Company (15%), Tanzania Petroleum Development Corporation (15%), ne CNOOC (8%). <ref name=":1" /> <ref name=":9">{{Cite web |last=Dulion |first=Christine |date=2025-08-25 |title=Young activists fight to be heard as officials push forward on devastating project: 'It is corporate greed' |url=https://www.thecooldown.com/outdoors/eacop-uganda-youth-activists-protests/ |access-date=2026-02-19 |website=The Cool Down |language=en-US}}</ref> Mu July 2025, End Fossil Occupy Uganda yafulumya ekiwandiiko ng’ekakasa nti payipu eno ekosezza abantu abasoba mu 100,000 okwetoloola [[Uganda]] ne [[Tanzania]], ng’eri mu matigga ebitonde eby’enjawulo omuli n’ebitonde ebyetoolodde [[Ekkuumiro ly'ebisoro erya Murchison Falls|Murchison Falls National Park]] ne [[Ennyanja Mwitanzige|Lake Albert]], era nga yandikola ttani za CO2 ezisoba mu bukadde 34 buli mwaka okusinziira ku kibiina kino. Ebitabo by’ebyobusuubuzi ebikwata ku kwekalakaasa okukwatagana n’e London byawaddeyo okubalirira okw’enjawulo nti payipu eno egenda kukola ttani obukadde 379 eza CO2 eyenkanankana mu bulamu bwayo bwonna.  Omwogezi w'ekibiina kino Felix Musinguzi yagambye nti: " EACOP yasaanyaawo dda enkumi n'enkumi z'amaka agafiiriddwa ettaka nga baliyiriddwa mu ngeri etali ya bwenkanya." Nga ennimiro z’amafuta zaali dda wakati mu bitonde n’ebitonde [[Obulamu obw'Enjawulo (Biodiversity)|eby’enjawulo]] nga [[Ekkuumiro ly'ebisoro erya Murchison Falls|Murchison Falls National Park]] n’emyalo [[Ennyanja Mwitanzige|gy’ennyanja Albert]], pulojekiti eno ekiikirira akabi akatakkirizibwa eri abantu ba Uganda, ebisolo by’omu nsiko, n’ebiseera eby’omu maaso. <ref name=":1" /> Ekitongole kya Human Rights Watch kyawandiise mu ngeri ey’enjawulo obulabe obutuuse ku bitundu mu [[Uganda]] obuva mu nkola ya payipu eno ey’okutwala ettaka. Okunoonyereza okwakolebwa ekitongole kino kwazuula nti amaka mangi ag’abalimi agakoseddwa tegafuna kuliyirirwa okumala emyaka oluvannyuma lw’ettaka lyago okwekenneenya okufunibwa, ekyabaleka nga tebasobola kulabirira birime byabwe mu kiseera ekyo. Oluvannyuma ssente bwe zaasasulwa, abo abaabuuziddwa ekitongole kya Human Rights Watch baazoogerako ng’abagwa wansi ku ekyo ekyandibadde kyetaagisa okugula ettaka eryenkanankana n’ekyo. Puleesa y’ensimbi eyavaamu yaleetera amaka okutunda ebisolo n’okutwala amabanja okusasula ssente ezisookerwako ez’obulamu, embeera ekitongole kya Human Rights Watch gye kikwatagana n’obutaba na mmere mu maka n’abaana okuva ku ssomero. <ref name=":10" /> Ekiwandiiko ekyafulumizibwa mu July 2025 ekya End Fossil Occupy Uganda kyaddiridde okulangirira okuva mu Standard Bank, [[Stanbic Bank Uganda Limited|Stanbic Bank Uganda]], KCB Bank Uganda, n’ekitongole kya Saudi Arabia ekya Islamic Development Corporation nti be bagenda okugiwa ssente. Ekibiina kino kyasabye ebitongole ebyo okuggyayo obuwagizi bwabyo era ne kisaba gavumenti ya Uganda okukyusa ssente mu masannyalaze agazzibwawo. <ref name=":1" /> Mu August 2025, bannakyewa ba End Fossil Occupy Uganda baakola okwekalakaasa mu Kampala, nga abekalakaasi baakutte ebipande omuli "Buli kwewola amafuta amanene bbanja eri abaana baffe" ne "Si nkulaakulana ya byanfuna; mululu gwa bitongole. <ref name=":9" /> Oluvanyuma lw’okwekalakaasa ku kitebe kya Stanbic Bank, bannakyewa 12 okuli n’abayizi bazziddwayo mu kkomera e Luzira. <ref>{{Cite web |date=2025-08-05 |title=Youth climate activists raise frustration over govt's silence on EACOP |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/youth-climate-activists-raise-frustration-over-govt-s-silence-on-eacop-5144596 |access-date=2026-02-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=witnessradio.org |date=2025-08-06 |title=Youth climate activists raise frustration over govt's silence on EACOP MEDIA FOR CHANGE NETWORK » Witness Radio |url=https://witnessradio.org/youth-climate-activists-raise-frustration-over-govts-silence-on-eacop/ |access-date=2026-02-19 |language=en-US}}</ref> == Gavumenti okuddamu n’embeera y’eddembe ly’obuntu == Gavumenti [[Uganda|ya Uganda]] eyogedde ku pulojekiti ya EACOP ng’enkulaakulana y’eggwanga. Minisita wa Uganda ow'amasannyalaze, [[Ruth Nankabirwa]] akitegeezezza nti "eky'obukodyo," era mu July 2025, Hadi Watfa, maneja wa pulojekiti mu kitundu kya Uganda ekya payipu, yategeeza nti okuzimba kwatuuse ku bitundu 62 ku buli 100, ng'amafuta agasooka gasuubirwa ku nkomerero ya 2026. <ref name=":1" /> Gavumenti egobye okwekalakaasa okwali kulwanyisa EACOP nga kwategekeddwa "abamenyi b'amateeka ab'ebweru" nga baagala okutyoboola enkulaakulana y'eggwanga. <ref name=":1" /> Ekitongole kya Human Rights Watch kyawandiika mu lipoota yaakyo eya November 2023 "Working On Oil is Forbidden" nti abalwanirizi b'obutonde bw'ensi mu Uganda abawakanya enkulaakulana y'amafuta boolekedde okutulugunyizibwa, okukwatibwa mu ngeri ey'ekimpatiira, ebikwekweto mu ofiisi, n'okutiisibwatiisibwa. Okuva mu October wa 2021, lipoota eno yalaga nti abantu 30 be baakwatibwa nga beekalakaasa oba nga beeraliikirira pulojekiti z’amafuta. Ebibiina by’obwannakyewa ebikolera okumpi n’amayinja ga Uganda e [[Buliisa (disitulikit)|Buliisa]], [[Disitulikiti y'e Kikuube|Kikuube]], ne [[Hoima]] byayolekedde okunyigirizibwa okuva mu bakungu ba gavumenti n’ebyokwerinda. <ref name=":2">{{Cite journal |last=Horne |first=Felix |date=2023-11-02 |title="Working On Oil is Forbidden" |url=https://www.hrw.org/report/2023/11/02/working-oil-forbidden/crackdown-against-environmental-defenders-uganda |journal=Human Rights Watch |language=en}}</ref> Alipoota eno enyonyola ebikwekweto bya poliisi ku ofiisi z’ekitongole kya Africa Institute for Energy Governance (AFIEGO) e [[Hoima]], [[Buliisa (disitulikit)|Buliisa]], ne [[Kampala]] mu October wa 2021, nga mu kiseera kino kompyuta zaakwatibwa n’abakozi ne bakwatibwa. Abakungu b'ebyokwerinda baajuliziddwa nga bagamba bannakyewa "okulekera awo okukola ku mafuta" ne babalaga nti balwanyisa gavumenti n'abalwanyisa enkulaakulana. Omuyizi omu eyakwatiddwa yannyonnyodde ekitongole kya Human Rights Watch okubuuzibwa ebibuuzo ku nsimbi z’okwekalakaasa mu kifo ekitannamanyika n’okuddamu okutegeera mu ddwaaliro oluvannyuma lw’ennaku bbiri ng’afunye ebisago. <ref name=":2" /> Ekitongole kya Human Rights Watch kyawandiika mu April 2024 nti embeera eno yali ereese "ekiwujjo ekiziyiza eddembe ly'okwogera ekikwatagana n'okweraliikirira ku emu ku pulojekiti z'amafuta g'ebintu ebikadde ezisinga okukaayana mu nsi yonna," era n'esaba gavumenti ya Uganda okukomya okukwatibwa n'okutiisatiisa abalwanirira obutonde bw'ensi n'abeekalakaasi. <ref name=":10" /> Ekitongole kya Human Rights Watch era kyasabye kkampuni za yinsuwa okugaana okuwagira EACOP, nga bagamba nti obulabe obuva mu kufuna ettaka, okukaka abantu okusengulwa, obutaba na mmere, n’obulabe eri obutonde bw’ensi. <ref name=":10" /> == Laba ne == * Payipu y’amafuta amayonjo mu buvanjuba bwa Afrika * Obujeemu obw’okusaanawo * [[Nicholas Omonuk|Nicholas Omonuk, omuwandiisi w’ebitabo]] == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://www.kutas.org/fossils/ Omukutu omutongole] [[Category:Ebitongole]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] 1uz5o28kvp2n3f2dd11gijiwnv5d3ca 73939 73938 2026-09-06T16:47:06Z Quinlan83 6593 Fix 73939 wikitext text/x-wiki '''End Fossil Occupy Uganda''' kibiina kya bavubuka [[Uganda|mu Uganda]] ekivunaanyizibwa ku mbeera y’obudde ekyatandikibwawo mu 2023 era nga kyegatta ku kibiina ky’ensi yonna ekya End Fossil: Occupy! kampeyini y’abayizi ku mbeera y’obudde. <ref name=":0">{{Cite web |title=Kutas-Green-Foundation |url=https://www.kutas.org/fossils/ |access-date=2026-02-19 |website=www.kutas.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=End Fossil 2030 |url=https://endfossil.com/ |access-date=2026-02-19 |website=End Fossil 2030 |language=en-US}}</ref> Ekibiina kino kisangibwa mu Kampala era kiwandiikiddwa nga pulojekiti y’ekitongole kya Kutas Green Foundation. Etegeeza ebigendererwa byayo ng’okuggyawo amafuta g’ebintu ebikadde n’enkyukakyuka ey’obwenkanya eri Afrika, ng’essira liteekeddwa ku kuwakanya enkola ya East African Crude Oil Pipeline (EACOP) n’okussa akazito ku bitongole by’ebyensimbi okuggya obuwagizi mu pulojekiti z’amafuta g’ebintu ebikadde. <ref name=":0" /> <ref name="Matovu">{{Cite web |last=Matovu |first=Muhamadi |title=Climate activists pressure insurers to divest from fossil fuels, embrace renewables |url=https://nilepost.co.ug/news/190087/climate-activists-pressure-insurers-to-divest-from-fossil-fuels-embrace-renewables |access-date=2026-02-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2025-07-16 |title=Ugandan youth renew calls to halt oil pipeline over environmental, rights concerns |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ugandan-youth-renew-calls-to-halt-oil-pipeline-over-environmental-rights-concerns-5119934 |access-date=2026-02-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Ebyafaayo == End Fossil Occupy Uganda yatandikibwawo omulwanirizi w’embeera y’obudde [[Nicholas Omonuk]]. Omonuk ava [[Pallisa]] mu buvanjuba bwa [[Uganda]], mu 2023. <ref>{{Cite web |last=Times |first=Uganda |date=2024-07-10 |title=Uganda's Fight for Climate Justice Spearheaded by Nicholas Omonuk |url=https://ugandatimes.ug/2024/07/10/ugandas-fight-for-climate-justice-spearheaded-by-nicholas-omonuk/ |access-date=2026-09-06 |website=Uganda Times |language=en-US}}</ref> Omonuk yakulira mu maka g’abalunzi, nga obulamu bwabwe bwataataaganyizibwa ekyeya ekyakaza enzizi, ekyaleeta endya embi mu bisolo, n’okuwaliriza amaka mangi okutunda ebisolo ne basenguka mu bibuga omuli [[Kampala]] ne [[Jinja]], oba mu mawanga ag’omuliraano. <ref name=":3">{{Cite web |last=Matovu |first=Muhamadi |title=Omonuk determined to get global voice for climate justice |url=https://nilepost.co.ug/climate-change/206997/omonuk-determined-to-get-global-voice-for-climate-justice |access-date=2026-02-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’okwetaba mu musomo gwa yunivasite ogwali gu kwata ku nkyukakyuka y’obudde mu 2021, Omonuk yatandika okwetaba mu kwekalakaasa ku nsonga z’obudde mu bitundu bye ne mu bulwanirizi obukolebwa ku mikutu gya digito. Nga wayise emyaka ebiri, yatandikawo End Fossil Occupy Uganda.. Omonuk yagamba nti ebyo bye yayitamu ku lulwe olw’ebizibu ebiva ku nkyukakyuka y’obudde bye bimu ku bya mu sikiriza okutandika okulwanira obutonde: "Buli lwe njogera ku mboozi yange, kinnuma mu nneewulira era oluusi njagala okukaaba." Naye nkimanyi nti bwe nta tegeza ensi yonna, tebajja kukola ku butali bwenkanya obw’embeera y’obudde obw’engeri eno. <ref name=":3" /> == Ebyokukola == === Kaweefube w’okutunda yinsuwa === Mu February 2024, End Fossil Occupy Uganda yeetaba mu yeetaba mu kwekalakaasa mu Kampala ng’ekitundu ky’omulundi ogwasooka ogwa Insure Our Future Global Week of Action. Mu kiseera kino, waaliwo ebikolwa nga 60 mu mawanga 27. Okwekalakaasa kuno kwasaba kkampuni za yinsuwa ookulekera awo okuwa yinsuwa pulojekiti z’amafuta ag’eby’obugagga eby’omu ttaka. Omonuk yategeezezza nti: "Awatali yinsuwa, pulojekiti z’amafuta ag’eby’obugagga eby’omu ttaka tezisobola kuzimbibwa oba kukolebwa. Amakampuni ga yinsuwa galina obuyinza okwanguya enkyukakyuka ey’okudda ku masannyalaze agazzibwawo n’okuwagira enkyukakyuka ekolebwa mu bwenkanya era nga buli muntu agiganyulwamu." <ref name="Matovu" /> <ref name=":5">{{Cite web |last=Drew |date=2024-02-23 |title=Insure our future, not fossil fuels week of action |url=https://www.198methods.org/2024/02/23/insure-our-future-not-fossil-fuels-week-of-action/ |access-date=2026-02-19 |website=198 methods |language=en-US}}</ref> Mu kiwandiiko ekyafulumizibwa nga beetegekera okwekalakaasa, End Fossil Occupy Uganda yagamba kino ku kampuni za yinsuwa nga "zongera ekiwundu ky'obutali bwenkanya mu mbeera y'obudde nga zikola yinsuwa y'okufulumya amafuta g'ebintu ebikadde okusinga enkyukakyuka ey'obwenkanya," era n'ebasaba kampuni zilonde abantu n'ensi okusinga kkampuni ezikola amafuta g'ebintu ebikadde. <ref>{{Cite web |date=2024-02-13 |title=Insure our future Not Fossil Futures-Climate Justice campaigners roar at Insurance companies. |url=https://medium.com/@MAPATimes.org/insure-our-future-not-fossil-futures-climate-justice-campaigners-roar-at-insurance-companies-59bda06b18ef |access-date=2026-02-19 |website=Medium |language=en}}</ref> Mu kiseera kye kimu ekya kampeyini, Probitas, kkampuni ya yinsuwa eyali etegeezeddwa nti yeenyigira mu EACOP, yalangiridde nti tegenda kukola yinsuwa ya pulojekiti eno oba ekirombe ky’amanda ekya West Cumbria, oluvannyuma lw’okuzibikira aba Extinction Rebellion ku Lloyd’s of London. <ref name=":5" /> Ku nkomerero ya 2023, Human Rights Watch yawandiikira kkampuni za yinsuwa n’okuddamu okukola yinsuwa 15, n’egabana bye yazudde ku bulabe obuli mu butonde bw’ensi n’eddembe ly’obuntu mu EACOP era n’ebasaba okuggyayo obuwagizi eri pulojekiti eno. Kkampuni bbiri okuli Lloyd’s e London ne Chubb ze zaazzeemu. Tewali n’omu yakkiriza kuddamu kwekenneenya kwenyigira kwabwe. <ref name=":10">{{Cite web |date=2024-04-16 |title=Insurance Firms Should Shun the East African Crude Oil Pipeline {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2024/04/16/insurance-firms-should-shun-east-african-crude-oil-pipeline |access-date=2026-02-19 |language=en}}</ref> === Okuwakanya emidumu gy’amafuta agatali malongoose mu buvanjuba bwa Afrika (EACOP) === End Fossil Occupy Uganda ewakanya enkola ya East African Crude Oil Pipeline (EACOP), payipu ya doola obuwumbi buna n’obukadde 800 eziweza kiromita 1,443, eyogerwako ng’omudumu gw’amafuta agatali malongooseemu ogusinga obuwanvu mu nsi yonna. Payipu eno ekoleddwa okutambuza amafuta agatali malongoose okuva mu bifo bya Uganda eby’amafuta e Tilenga ne Kingfisher mu bitundu by’e Albertine okutuuka ku mwalo gw’e [[Tanzania]] e Tanga ku nnyanja Buyindi. Liri mu kibiina ekigatta kkampuni ya TotalEnergies (62%), Uganda National Oil Company (15%), Tanzania Petroleum Development Corporation (15%), ne CNOOC (8%). <ref name=":1" /> <ref name=":9">{{Cite web |last=Dulion |first=Christine |date=2025-08-25 |title=Young activists fight to be heard as officials push forward on devastating project: 'It is corporate greed' |url=https://www.thecooldown.com/outdoors/eacop-uganda-youth-activists-protests/ |access-date=2026-02-19 |website=The Cool Down |language=en-US}}</ref> Mu July 2025, End Fossil Occupy Uganda yafulumya ekiwandiiko ng’ekakasa nti payipu eno ekosezza abantu abasoba mu 100,000 okwetoloola [[Uganda]] ne [[Tanzania]], ng’eri mu matigga ebitonde eby’enjawulo omuli n’ebitonde ebyetoolodde [[Ekkuumiro ly'ebisoro erya Murchison Falls|Murchison Falls National Park]] ne [[Ennyanja Mwitanzige|Lake Albert]], era nga yandikola ttani za CO2 ezisoba mu bukadde 34 buli mwaka okusinziira ku kibiina kino. Ebitabo by’ebyobusuubuzi ebikwata ku kwekalakaasa okukwatagana n’e London byawaddeyo okubalirira okw’enjawulo nti payipu eno egenda kukola ttani obukadde 379 eza CO2 eyenkanankana mu bulamu bwayo bwonna.  Omwogezi w'ekibiina kino Felix Musinguzi yagambye nti: " EACOP yasaanyaawo dda enkumi n'enkumi z'amaka agafiiriddwa ettaka nga baliyiriddwa mu ngeri etali ya bwenkanya." Nga ennimiro z’amafuta zaali dda wakati mu bitonde n’ebitonde [[Obulamu obw'Enjawulo (Biodiversity)|eby’enjawulo]] nga [[Ekkuumiro ly'ebisoro erya Murchison Falls|Murchison Falls National Park]] n’emyalo [[Ennyanja Mwitanzige|gy’ennyanja Albert]], pulojekiti eno ekiikirira akabi akatakkirizibwa eri abantu ba Uganda, ebisolo by’omu nsiko, n’ebiseera eby’omu maaso. <ref name=":1" /> Ekitongole kya Human Rights Watch kyawandiise mu ngeri ey’enjawulo obulabe obutuuse ku bitundu mu [[Uganda]] obuva mu nkola ya payipu eno ey’okutwala ettaka. Okunoonyereza okwakolebwa ekitongole kino kwazuula nti amaka mangi ag’abalimi agakoseddwa tegafuna kuliyirirwa okumala emyaka oluvannyuma lw’ettaka lyago okwekenneenya okufunibwa, ekyabaleka nga tebasobola kulabirira birime byabwe mu kiseera ekyo. Oluvannyuma ssente bwe zaasasulwa, abo abaabuuziddwa ekitongole kya Human Rights Watch baazoogerako ng’abagwa wansi ku ekyo ekyandibadde kyetaagisa okugula ettaka eryenkanankana n’ekyo. Puleesa y’ensimbi eyavaamu yaleetera amaka okutunda ebisolo n’okutwala amabanja okusasula ssente ezisookerwako ez’obulamu, embeera ekitongole kya Human Rights Watch gye kikwatagana n’obutaba na mmere mu maka n’abaana okuva ku ssomero. <ref name=":10" /> Ekiwandiiko ekyafulumizibwa mu July 2025 ekya End Fossil Occupy Uganda kyaddiridde okulangirira okuva mu Standard Bank, [[Stanbic Bank Uganda Limited|Stanbic Bank Uganda]], KCB Bank Uganda, n’ekitongole kya Saudi Arabia ekya Islamic Development Corporation nti be bagenda okugiwa ssente. Ekibiina kino kyasabye ebitongole ebyo okuggyayo obuwagizi bwabyo era ne kisaba gavumenti ya Uganda okukyusa ssente mu masannyalaze agazzibwawo. <ref name=":1" /> Mu August 2025, bannakyewa ba End Fossil Occupy Uganda baakola okwekalakaasa mu Kampala, nga abekalakaasi baakutte ebipande omuli "Buli kwewola amafuta amanene bbanja eri abaana baffe" ne "Si nkulaakulana ya byanfuna; mululu gwa bitongole. <ref name=":9" /> Oluvanyuma lw’okwekalakaasa ku kitebe kya Stanbic Bank, bannakyewa 12 okuli n’abayizi bazziddwayo mu kkomera e Luzira. <ref>{{Cite web |date=2025-08-05 |title=Youth climate activists raise frustration over govt's silence on EACOP |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/youth-climate-activists-raise-frustration-over-govt-s-silence-on-eacop-5144596 |access-date=2026-02-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=witnessradio.org |date=2025-08-06 |title=Youth climate activists raise frustration over govt's silence on EACOP MEDIA FOR CHANGE NETWORK » Witness Radio |url=https://witnessradio.org/youth-climate-activists-raise-frustration-over-govts-silence-on-eacop/ |access-date=2026-02-19 |language=en-US}}</ref> == Gavumenti okuddamu n’embeera y’eddembe ly’obuntu == Gavumenti [[Uganda|ya Uganda]] eyogedde ku pulojekiti ya EACOP ng’enkulaakulana y’eggwanga. Minisita wa Uganda ow'amasannyalaze, [[Ruth Nankabirwa]] akitegeezezza nti "eky'obukodyo," era mu July 2025, Hadi Watfa, maneja wa pulojekiti mu kitundu kya Uganda ekya payipu, yategeeza nti okuzimba kwatuuse ku bitundu 62 ku buli 100, ng'amafuta agasooka gasuubirwa ku nkomerero ya 2026. <ref name=":1" /> Gavumenti egobye okwekalakaasa okwali kulwanyisa EACOP nga kwategekeddwa "abamenyi b'amateeka ab'ebweru" nga baagala okutyoboola enkulaakulana y'eggwanga. <ref name=":1" /> Ekitongole kya Human Rights Watch kyawandiika mu lipoota yaakyo eya November 2023 "Working On Oil is Forbidden" nti abalwanirizi b'obutonde bw'ensi mu Uganda abawakanya enkulaakulana y'amafuta boolekedde okutulugunyizibwa, okukwatibwa mu ngeri ey'ekimpatiira, ebikwekweto mu ofiisi, n'okutiisibwatiisibwa. Okuva mu October wa 2021, lipoota eno yalaga nti abantu 30 be baakwatibwa nga beekalakaasa oba nga beeraliikirira pulojekiti z’amafuta. Ebibiina by’obwannakyewa ebikolera okumpi n’amayinja ga Uganda e [[Buliisa (disitulikit)|Buliisa]], [[Disitulikiti y'e Kikuube|Kikuube]], ne [[Hoima]] byayolekedde okunyigirizibwa okuva mu bakungu ba gavumenti n’ebyokwerinda. <ref name=":2">{{Cite journal |last=Horne |first=Felix |date=2023-11-02 |title="Working On Oil is Forbidden" |url=https://www.hrw.org/report/2023/11/02/working-oil-forbidden/crackdown-against-environmental-defenders-uganda |journal=Human Rights Watch |language=en}}</ref> Alipoota eno enyonyola ebikwekweto bya poliisi ku ofiisi z’ekitongole kya Africa Institute for Energy Governance (AFIEGO) e [[Hoima]], [[Buliisa (disitulikit)|Buliisa]], ne [[Kampala]] mu October wa 2021, nga mu kiseera kino kompyuta zaakwatibwa n’abakozi ne bakwatibwa. Abakungu b'ebyokwerinda baajuliziddwa nga bagamba bannakyewa "okulekera awo okukola ku mafuta" ne babalaga nti balwanyisa gavumenti n'abalwanyisa enkulaakulana. Omuyizi omu eyakwatiddwa yannyonnyodde ekitongole kya Human Rights Watch okubuuzibwa ebibuuzo ku nsimbi z’okwekalakaasa mu kifo ekitannamanyika n’okuddamu okutegeera mu ddwaaliro oluvannyuma lw’ennaku bbiri ng’afunye ebisago. <ref name=":2" /> Ekitongole kya Human Rights Watch kyawandiika mu April 2024 nti embeera eno yali ereese "ekiwujjo ekiziyiza eddembe ly'okwogera ekikwatagana n'okweraliikirira ku emu ku pulojekiti z'amafuta g'ebintu ebikadde ezisinga okukaayana mu nsi yonna," era n'esaba gavumenti ya Uganda okukomya okukwatibwa n'okutiisatiisa abalwanirira obutonde bw'ensi n'abeekalakaasi. <ref name=":10" /> Ekitongole kya Human Rights Watch era kyasabye kkampuni za yinsuwa okugaana okuwagira EACOP, nga bagamba nti obulabe obuva mu kufuna ettaka, okukaka abantu okusengulwa, obutaba na mmere, n’obulabe eri obutonde bw’ensi. <ref name=":10" /> == Laba ne == * Payipu y’amafuta amayonjo mu buvanjuba bwa Afrika * Obujeemu obw’okusaanawo * [[Nicholas Omonuk|Nicholas Omonuk, omuwandiisi w’ebitabo]] == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://www.kutas.org/fossils/ Omukutu omutongole] [[Category:Ebitongole]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] t7erswpkq04os7sr35bheueylcxnedz 73940 73939 2026-09-06T17:00:03Z WimpiLion 9850 73940 wikitext text/x-wiki '''End Fossil Occupy Uganda''' kibiina kya bavubuka [[Uganda|mu Uganda]] ekivunaanyizibwa ku mbeera y’obudde ekyatandikibwawo mu 2023 era nga kyegatta ku kibiina ky’ensi yonna ekya End Fossil: Occupy! kampeyini y’abayizi ku mbeera y’obudde. <ref name=":0">{{Cite web |title=Kutas-Green-Foundation |url=https://www.kutas.org/fossils/ |access-date=2026-02-19 |website=www.kutas.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=End Fossil 2030 |url=https://endfossil.com/ |access-date=2026-02-19 |website=End Fossil 2030 |language=en-US}}</ref> Ekibiina kino kisangibwa mu Kampala era kiwandiikiddwa nga pulojekiti y’ekitongole kya Kutas Green Foundation. Etegeeza ebigendererwa byayo ng’okuggyawo amafuta g’ebintu ebikadde n’enkyukakyuka ey’obwenkanya eri Afrika, ng’essira liteekeddwa ku kuwakanya enkola ya East African Crude Oil Pipeline (EACOP) n’okussa akazito ku bitongole by’ebyensimbi okuggya obuwagizi mu pulojekiti z’amafuta g’ebintu ebikadde. <ref name=":0" /> <ref name="Matovu">{{Cite web |last=Matovu |first=Muhamadi |title=Climate activists pressure insurers to divest from fossil fuels, embrace renewables |url=https://nilepost.co.ug/news/190087/climate-activists-pressure-insurers-to-divest-from-fossil-fuels-embrace-renewables |access-date=2026-02-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2025-07-16 |title=Ugandan youth renew calls to halt oil pipeline over environmental, rights concerns |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ugandan-youth-renew-calls-to-halt-oil-pipeline-over-environmental-rights-concerns-5119934 |access-date=2026-02-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Ebyafaayo == End Fossil Occupy Uganda yatandikibwawo omulwanirizi w’embeera y’obudde [[Nicholas Omonuk]]. Omonuk ava [[Pallisa]] mu buvanjuba bwa [[Uganda]], mu 2023. <ref>{{Cite web |last=Times |first=Uganda |date=2024-07-10 |title=Uganda's Fight for Climate Justice Spearheaded by Nicholas Omonuk |url=https://ugandatimes.ug/2024/07/10/ugandas-fight-for-climate-justice-spearheaded-by-nicholas-omonuk/ |access-date=2026-09-06 |website=Uganda Times |language=en-US}}</ref> Omonuk yakulira mu maka g’abalunzi, nga obulamu bwabwe bwataataaganyizibwa ekyeya ekyakaza enzizi, ekyaleeta endya embi mu bisolo, n’okuwaliriza amaka mangi okutunda ebisolo ne basenguka mu bibuga omuli [[Kampala]] ne [[Jinja]], oba mu mawanga ag’omuliraano. <ref name=":3">{{Cite web |last=Matovu |first=Muhamadi |title=Omonuk determined to get global voice for climate justice |url=https://nilepost.co.ug/climate-change/206997/omonuk-determined-to-get-global-voice-for-climate-justice |access-date=2026-02-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw’okwetaba mu musomo gwa yunivasite ogwali gu kwata ku nkyukakyuka y’obudde mu 2021, Omonuk yatandika okwetaba mu kwekalakaasa ku nsonga z’obudde mu bitundu bye ne mu bulwanirizi obukolebwa ku mikutu gya digito. Nga wayise emyaka ebiri, yatandikawo End Fossil Occupy Uganda.. Omonuk yagamba nti ebyo bye yayitamu ku lulwe olw’ebizibu ebiva ku nkyukakyuka y’obudde bye bimu ku bya mu sikiriza okutandika okulwanira obutonde: "Buli lwe njogera ku mboozi yange, kinnuma mu nneewulira era oluusi njagala okukaaba." Naye nkimanyi nti bwe nta tegeza ensi yonna, tebajja kukola ku butali bwenkanya obw’embeera y’obudde obw’engeri eno. <ref name=":3" /> == Ebyokukola == === Kaweefube w’okutunda yinsuwa === Mu February 2024, End Fossil Occupy Uganda yeetaba mu yeetaba mu kwekalakaasa mu Kampala ng’ekitundu ky’omulundi ogwasooka ogwa Insure Our Future Global Week of Action. Mu kiseera kino, waaliwo ebikolwa nga 60 mu mawanga 27. Okwekalakaasa kuno kwasaba kkampuni za yinsuwa ookulekera awo okuwa yinsuwa pulojekiti z’amafuta ag’eby’obugagga eby’omu ttaka. Omonuk yategeezezza nti: "Awatali yinsuwa, pulojekiti z’amafuta ag’eby’obugagga eby’omu ttaka tezisobola kuzimbibwa oba kukolebwa. Amakampuni ga yinsuwa galina obuyinza okwanguya enkyukakyuka ey’okudda ku masannyalaze agazzibwawo n’okuwagira enkyukakyuka ekolebwa mu bwenkanya era nga buli muntu agiganyulwamu." <ref name="Matovu" /> <ref name=":5">{{Cite web |last=Drew |date=2024-02-23 |title=Insure our future, not fossil fuels week of action |url=https://www.198methods.org/2024/02/23/insure-our-future-not-fossil-fuels-week-of-action/ |access-date=2026-02-19 |website=198 methods |language=en-US}}</ref> Mu kiwandiiko ekyafulumizibwa nga beetegekera okwekalakaasa, End Fossil Occupy Uganda yagamba kino ku kampuni za yinsuwa nga "zongera ekiwundu ky'obutali bwenkanya mu mbeera y'obudde nga zikola yinsuwa y'okufulumya amafuta g'ebintu ebikadde okusinga enkyukakyuka ey'obwenkanya," era n'ebasaba kkampuni zilonde abantu n'ensi okusinga kkampuni ezikola amafuta g'ebintu ebikadde. <ref>{{Cite web |date=2024-02-13 |title=Insure our future Not Fossil Futures-Climate Justice campaigners roar at Insurance companies. |url=https://medium.com/@MAPATimes.org/insure-our-future-not-fossil-futures-climate-justice-campaigners-roar-at-insurance-companies-59bda06b18ef |access-date=2026-02-19 |website=Medium |language=en}}</ref> Mu kiseera kye kimu ekya kampeyini, Probitas, kkampuni ya yinsuwa eyali etegeezeddwa nti yeenyigira mu EACOP, yalangira nti tegenda kukola yinsuwa ya pulojekiti eno oba ekirombe ky’amanda ekya West Cumbria, oluvannyuma lw’okuzibikira okwa Extinction Rebellion e Lloyd’s of London. <ref name=":5" /> Ku nkomerero ya 2023, Human Rights Watch yawandiikira kkampuni za yinsuwa 15, n’egabana bye bazula ku bulabe obuli mu butonde bw’ensi n’eddembe ly’obuntu mu EACOP era n’ebasaba kkampuni zi lekere obuwagizi eri pulojekiti eno. Kkampuni bbiri okuli Lloyd’s e London ne Chubb ze zaabadamu. Tewali n’omu yakkiriza kuddamu o'kwekenneenya o'kwenyigira kwabwe. <ref name=":10">{{Cite web |date=2024-04-16 |title=Insurance Firms Should Shun the East African Crude Oil Pipeline {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2024/04/16/insurance-firms-should-shun-east-african-crude-oil-pipeline |access-date=2026-02-19 |language=en}}</ref> === Okuwakanya emidumu gy’amafuta agatali malongoose mu buvanjuba bwa Afrika (EACOP) === End Fossil Occupy Uganda ewakanya enkola ya East African Crude Oil Pipeline (EACOP), payipu ya doola obuwumbi buna n’obukadde 800 eziweza kiromita 1,443, eyogerwako ng’omudumu gw’amafuta agatali malongooseemu ogusinga obuwanvu mu nsi yonna. Payipu eno ekoleddwa okutambuza amafuta agatali malongoose okuva mu bifo bya Uganda eby’amafuta e Tilenga ne Kingfisher mu bitundu by’e Albertine okutuuka ku mwalo gw’e [[Tanzania]] e Tanga ku nnyanja Buyindi. Liri mu kibiina ekigatta kkampuni ya TotalEnergies (62%), Uganda National Oil Company (15%), Tanzania Petroleum Development Corporation (15%), ne CNOOC (8%). <ref name=":1" /> <ref name=":9">{{Cite web |last=Dulion |first=Christine |date=2025-08-25 |title=Young activists fight to be heard as officials push forward on devastating project: 'It is corporate greed' |url=https://www.thecooldown.com/outdoors/eacop-uganda-youth-activists-protests/ |access-date=2026-02-19 |website=The Cool Down |language=en-US}}</ref> Mu July 2025, End Fossil Occupy Uganda yafulumya ekiwandiiko ng’ekakasa nti payipu eno ekosezza abantu abasoba mu 100,000 okwetoloola [[Uganda]] ne [[Tanzania]], ng’eri mu matigga ebitonde eby’enjawulo omuli n’ebitonde ebyetoolodde [[Ekkuumiro ly'ebisoro erya Murchison Falls|Murchison Falls National Park]] ne [[Ennyanja Mwitanzige|Lake Albert]], era nga yandikola ttani za CO2 ezisoba mu bukadde 34 buli mwaka okusinziira ku kibiina kino. Ebitabo by’ebyobusuubuzi ebikwata ku kwekalakaasa okukwatagana n’e London byawaddeyo okubalirira okw’enjawulo nti payipu eno egenda kukola ttani obukadde 379 eza CO2 eyenkanankana mu bulamu bwayo bwonna.  Omwogezi w'ekibiina kino Felix Musinguzi yagamba nti: " EACOP yasaanyaawo dda enkumi n'enkumi z'amaka agafiiriddwa ettaka nga baliyiriddwa mu ngeri etali ya bwenkanya." Nga ennimiro z’amafuta zaali dda wakati mu bitonde n’ebitonde [[Obulamu obw'Enjawulo (Biodiversity)|eby’enjawulo]] nga [[Ekkuumiro ly'ebisoro erya Murchison Falls|Murchison Falls National Park]] n’emyalo [[Ennyanja Mwitanzige|gy’ennyanja Albert]], pulojekiti eno ekiikirira akabi akatakkirizibwa eri abantu ba Uganda, ebisolo by’omu nsiko, n’ebiseera eby’omu maaso. <ref name=":1" /> Ekitongole kya Human Rights Watch kyawandiise mu ngeri ey’enjawulo obulabe obutuuse ku bitundu mu [[Uganda]] obuva mu nkola ya payipu eno ey’okutwala ettaka. Okunoonyereza okwakolebwa ekitongole kino kwazuula nti amaka mangi ag’abalimi agakoseddwa tegafuna kuliyirirwa okumala emyaka oluvannyuma lw’ettaka lyago okwekenneenya okufunibwa, ekyabaleka nga tebasobola kulabirira birime byabwe mu kiseera ekyo. Oluvannyuma ssente bwe zaasasulwa, abo abaabuuziddwa ekitongole kya Human Rights Watch baazoogerako ng’abagwa wansi ku ekyo ekyandibadde kyetaagisa okugula ettaka eryenkanankana n’ekyo. Puleesa y’ensimbi eyavaamu yaleetera amaka okutunda ebisolo n’okutwala amabanja okusasula ssente ezisookerwako ez’obulamu, embeera ekitongole kya Human Rights Watch gye kikwatagana n’obutaba na mmere mu maka n’abaana okuva ku ssomero. <ref name=":10" /> Ekiwandiiko ekyafulumizibwa mu July 2025 ekya End Fossil Occupy Uganda kyaddiridde okulangirira okuva mu Standard Bank, [[Stanbic Bank Uganda Limited|Stanbic Bank Uganda]], KCB Bank Uganda, n’ekitongole kya Saudi Arabia ekya Islamic Development Corporation nti be bagenda okugiwa ssente. Ekibiina kino kyasabye ebitongole ebyo okuggyayo obuwagizi bwabyo era ne kisaba gavumenti ya Uganda okukyusa ssente mu masannyalaze agazzibwawo. <ref name=":1" /> Mu August 2025, bannakyewa ba End Fossil Occupy Uganda baakola okwekalakaasa mu Kampala, nga abekalakaasi baakutte ebipande omuli "Buli kwewola amafuta amanene bbanja eri abaana baffe" ne "Si nkulaakulana ya byanfuna; mululu gwa bitongole. <ref name=":9" /> Oluvanyuma lw’okwekalakaasa ku kitebe kya Stanbic Bank, bannakyewa 12 okuli n’abayizi bazziddwayo mu kkomera e Luzira. <ref>{{Cite web |date=2025-08-05 |title=Youth climate activists raise frustration over govt's silence on EACOP |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/youth-climate-activists-raise-frustration-over-govt-s-silence-on-eacop-5144596 |access-date=2026-02-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=witnessradio.org |date=2025-08-06 |title=Youth climate activists raise frustration over govt's silence on EACOP MEDIA FOR CHANGE NETWORK » Witness Radio |url=https://witnessradio.org/youth-climate-activists-raise-frustration-over-govts-silence-on-eacop/ |access-date=2026-02-19 |language=en-US}}</ref> == Gavumenti okuddamu n’embeera y’eddembe ly’obuntu == Gavumenti [[Uganda|ya Uganda]] eyogedde ku pulojekiti ya EACOP ng’enkulaakulana y’eggwanga. Minisita wa Uganda ow'amasannyalaze, [[Ruth Nankabirwa]] akitegeezezza nti "eky'obukodyo," era mu July 2025, Hadi Watfa, maneja wa pulojekiti mu kitundu kya Uganda ekya payipu, yategeeza nti okuzimba kwatuuse ku bitundu 62 ku buli 100, ng'amafuta agasooka gasuubirwa ku nkomerero ya 2026. <ref name=":1" /> Gavumenti egobye okwekalakaasa okwali kulwanyisa EACOP nga kwategekeddwa "abamenyi b'amateeka ab'ebweru" nga baagala okutyoboola enkulaakulana y'eggwanga. <ref name=":1" /> Ekitongole kya Human Rights Watch kyawandiika mu lipoota yaakyo eya November 2023 "Working On Oil is Forbidden" nti abalwanirizi b'obutonde bw'ensi mu Uganda abawakanya enkulaakulana y'amafuta boolekedde okutulugunyizibwa, okukwatibwa mu ngeri ey'ekimpatiira, ebikwekweto mu ofiisi, n'okutiisibwatiisibwa. Okuva mu October wa 2021, lipoota eno yalaga nti abantu 30 be baakwatibwa nga beekalakaasa oba nga beeraliikirira pulojekiti z’amafuta. Ebibiina by’obwannakyewa ebikolera okumpi n’amayinja ga Uganda e [[Buliisa (disitulikit)|Buliisa]], [[Disitulikiti y'e Kikuube|Kikuube]], ne [[Hoima]] byayolekedde okunyigirizibwa okuva mu bakungu ba gavumenti n’ebyokwerinda. <ref name=":2">{{Cite journal |last=Horne |first=Felix |date=2023-11-02 |title="Working On Oil is Forbidden" |url=https://www.hrw.org/report/2023/11/02/working-oil-forbidden/crackdown-against-environmental-defenders-uganda |journal=Human Rights Watch |language=en}}</ref> Alipoota eno enyonyola ebikwekweto bya poliisi ku ofiisi z’ekitongole kya Africa Institute for Energy Governance (AFIEGO) e [[Hoima]], [[Buliisa (disitulikit)|Buliisa]], ne [[Kampala]] mu October wa 2021, nga mu kiseera kino kompyuta zaakwatibwa n’abakozi ne bakwatibwa. Abakungu b'ebyokwerinda baajuliziddwa nga bagamba bannakyewa "okulekera awo okukola ku mafuta" ne babalaga nti balwanyisa gavumenti n'abalwanyisa enkulaakulana. Omuyizi omu eyakwatiddwa yannyonnyodde ekitongole kya Human Rights Watch okubuuzibwa ebibuuzo ku nsimbi z’okwekalakaasa mu kifo ekitannamanyika n’okuddamu okutegeera mu ddwaaliro oluvannyuma lw’ennaku bbiri ng’afunye ebisago. <ref name=":2" /> Ekitongole kya Human Rights Watch kyawandiika mu April 2024 nti embeera eno yali ereese "ekiwujjo ekiziyiza eddembe ly'okwogera ekikwatagana n'okweraliikirira ku emu ku pulojekiti z'amafuta g'ebintu ebikadde ezisinga okukaayana mu nsi yonna," era n'esaba gavumenti ya Uganda okukomya okukwatibwa n'okutiisatiisa abalwanirira obutonde bw'ensi n'abeekalakaasi. <ref name=":10" /> Ekitongole kya Human Rights Watch era kyasabye kkampuni za yinsuwa okugaana okuwagira EACOP, nga bagamba nti obulabe obuva mu kufuna ettaka, okukaka abantu okusengulwa, obutaba na mmere, n’obulabe eri obutonde bw’ensi. <ref name=":10" /> == Laba ne == * Payipu y’amafuta amayonjo mu buvanjuba bwa Afrika * Obujeemu obw’okusaanawo * [[Nicholas Omonuk|Nicholas Omonuk, omuwandiisi w’ebitabo]] == Ebiyungo eby’ebweru == * [https://www.kutas.org/fossils/ Omukutu omutongole] [[Category:Ebitongole]] [[Category:Pages with unreviewed translations]] g6uhwt6uv9k1q0pjbcg332r2npvxkqm