Wikipedia
lgwiki
https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Buloba
0
5619
74778
71167
2026-09-15T08:34:18Z
Kinenkey
10423
Nyongeddemu mu kiwandiiko
74778
wikitext
text/x-wiki
Buloba kitundu kya kibuga mu Disitulikiti y'e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] mu [[Buganda]] e [[Uganda]].[2] Ekitundu kino okusinga kitundu kya bantu ba mutindo gwa wakati.[3]{{Databox}}
== Ekifo ==
Buloba eri ku luguudo lwa Kampala–Mityana oluliko kolaasi. Eri mu kiromita nga 22 (mayiro 14), bwoba ogoberedde oluguudo, mu bugwanjuba bwa Kampala, ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.[4] Ensengeka za Buloba Main, amangu ddala mu bukiikakkono bwa Poliisi y'e Buloba ziri 0°19'30.0"N, 32°27'26.0"E (Latitude:0.325000; Longitude:32.457222).[5] Kisangibwa ku buwanvu bwa mita 1,170 (fuuti 3,839), waggulu w'obugulumivu bw'ennyanja.[6]
{{stub}}
[[Category:Ebitundu bya Uganda eby'enjawulo]]
0q2jgmspwyedg83hhoclza6svka25jv
74780
74778
2026-09-15T08:51:19Z
Kinenkey
10423
Nyongeddemu mu kiwandiiko
74780
wikitext
text/x-wiki
Buloba kitundu kya kibuga mu Disitulikiti y'e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] mu [[Buganda]] e [[Uganda]].[2] Ekitundu kino okusinga kitundu kya bantu ba mutindo gwa wakati.[3]{{Databox}}
== Ekifo ==
Buloba eri ku luguudo lwa Kampala–Mityana oluliko kolaasi. Eri mu kiromita nga 22 (mayiro 14), bwoba ogoberedde oluguudo, mu bugwanjuba bwa Kampala, ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.[4] Ensengeka za Buloba Main, amangu ddala mu bukiikakkono bwa Poliisi y'e Buloba ziri 0°19'30.0"N, 32°27'26.0"E (Latitude:0.325000; Longitude:32.457222).[5] Kisangibwa ku buwanvu bwa mita 1,170 (fuuti 3,839), waggulu w'obugulumivu bw'ennyanja.[6]
{{stub}}
== Okutwalira awamu ==
Buloba egabanyizibwamu zoni nnya ez'obufuzi, okuva ebuvanjuba okutuuka mu bugwanjuba:
* (a) Buloba ku Mwenda ("Buloba Nine Miles"), nga kiromita 14 mu bugwanjuba bwa Kampala
* (b) Buloba Kasero, mayiro nga 10.5 (17 km) mu bugwanjuba bwa Kampala
* (c) Buloba Main, mayiro nga 12 (19 km) mu bugwanjuba bwa Kampala ne
* (d) Buloba Kiweesa, . nga mayiro 14 (kiromita 23) mu bugwanjuba bwa Kampala.[7]
Ekitundu kya Buloba kibalirirwamu hectares 1,295 (yiika 3,200) oba km2 13.[3]
Ekyuma ekirongoosa amafuta ekya Uganda bwe kinaazimbibwa, kisuubirwa nti Hoima–Kampala Petroleum Products Pipeline, amafuta agalongooseddwa gajja kuyisibwa mu payipu mu kifo ekiriraanye Buloba, okugabibwa munda mu Kampala n’ebibuga ebirala nga Entebbe.[8][9]
[[Category:Ebitundu bya Uganda eby'enjawulo]]
30ya1kslpaovboa22sgxkoh6dfr5ity
74785
74780
2026-09-15T09:02:00Z
Kinenkey
10423
Nyongeddemu ku kiwandiiko
74785
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
Buloba kitundu kya kibuga mu Disitulikiti y'e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] mu [[Buganda]] e [[Uganda]].[2] Ekitundu kino okusinga kitundu kya bantu ba mutindo gwa wakati.[3]{{Databox}}
== Ekifo ==
Buloba eri ku luguudo lwa Kampala–Mityana oluliko kolaasi. Eri mu kiromita nga 22 (mayiro 14), bwoba ogoberedde oluguudo, mu bugwanjuba bwa Kampala, ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.[4] Ensengeka za Buloba Main, amangu ddala mu bukiikakkono bwa Poliisi y'e Buloba ziri 0°19'30.0"N, 32°27'26.0"E (Latitude:0.325000; Longitude:32.457222).[5] Kisangibwa ku buwanvu bwa mita 1,170 (fuuti 3,839), waggulu w'obugulumivu bw'ennyanja.[6]
== Okutwalira awamu ==
Buloba egabanyizibwamu zoni nnya ez'obufuzi, okuva ebuvanjuba okutuuka mu bugwanjuba:
* (a) Buloba ku Mwenda ("Buloba Nine Miles"), nga kiromita 14 mu bugwanjuba bwa Kampala
* (b) Buloba Kasero, mayiro nga 10.5 (17 km) mu bugwanjuba bwa Kampala
* (c) Buloba Main, mayiro nga 12 (19 km) mu bugwanjuba bwa Kampala ne
* (d) Buloba Kiweesa, . nga mayiro 14 (kiromita 23) mu bugwanjuba bwa Kampala.[7]
Ekitundu kya Buloba kibalirirwamu hectares 1,295 (yiika 3,200) oba km2 13.[3]
Ekyuma ekirongoosa amafuta ekya Uganda bwe kinaazimbibwa, kisuubirwa nti Hoima–Kampala Petroleum Products Pipeline, amafuta agalongooseddwa gajja kuyisibwa mu payipu mu kifo ekiriraanye Buloba, okugabibwa munda mu Kampala n’ebibuga ebirala nga Entebbe.[8][9]
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
Poliisi y'e Buloba, ekitongole kya Poliisi ya Uganda, esangibwa mu "Buloba Main". Ebifo by'ebyobulamu mulimu Buloba Health Center ne Lynaset Health Care Services.[3]
Ekitundu kino era kirimu essomero lya Buloba High School, Buloba Teacher’s Training College, Buloba Vocational Institute n’ekibangirizi kya Africa Renewal University. Ekkanisa ya Kasero Church of Uganda ne St. Peter Catholic Church nazo zisangibwa wano.[3]
== Ebijulizidwa ==
[[Category:Ebitundu bya Uganda eby'enjawulo]]
gl0q13i5scncsnkm2n45ynex8o4k2nm
74787
74785
2026-09-15T09:08:25Z
Kinenkey
10423
Nyongeddemu Ebijuliziddwa
74787
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
Buloba kitundu kya kibuga mu Disitulikiti y'e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] mu [[Buganda]] e [[Uganda]].<ref name="2R">{{cite web |author=Uganda Travel Guide |date=12 July 2018 |title=Profile of Wakiso District |url=http://www.ugandatravelguide.com/wakiso-district.html |access-date=12 July 2018 |publisher=Uganda Travel Guide |location=Kampala}}</ref> Ekitundu kino okusinga kitundu kya bantu ba mutindo gwa wakati.<ref name="3R">{{cite web |last=Kato |first=Joseph |date=15 October 2014 |title=Buloba: One of Wakiso’s Urban Centres |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/HomesandProperty/One-of-Wakiso-s-urban-centres/689858-2486134-pwt3e3z/index.html |access-date=12 July 2018 |location=Kampala}}</ref>{{Databox}}
== Ekifo ==
Buloba eri ku luguudo lwa Kampala–Mityana oluliko kolaasi. Eri mu kiromita nga 22 (mayiro 14), bwoba ogoberedde oluguudo, mu bugwanjuba bwa Kampala, ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref name="4R">{{google maps|url=https://www.google.com/maps/dir/Uganda+Post+Office,+Plot+35+Kampala+Road,+Kampala+P.O.BOX+7106,+KAMPALA/Buloba+police+station,+8CCR%2BC5X,+A109,+Buloba/@0.3294105,32.4728929,12.25z/data=!4m15!4m14!1m5!1m1!1s0x177dbc808cc2ab43:0x7dd3e9e39634c3b!2m2!1d32.58138!2d0.3137559!1m5!1m1!1s0x177da78b7a67d9f3:0x49576b95f98eaf31!2m2!1d32.4405138!2d0.3211251!3e0!5i1|title=Road Distance Between Uganda Post Office, Kampala Road, Kampala, Uganda and Buloba, Wakiso District, Uganda|access-date=13 August 2022}}</ref> Ensengeka za Buloba Main, amangu ddala mu bukiikakkono bwa Poliisi y'e Buloba ziri 0°19'30.0"N, 32°27'26.0"E (Latitude:0.325000; Longitude:32.457222).<ref name="5R">{{google maps|url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B019'30.0%22N+32%C2%B027'26.0%22E/@0.325494,32.4548128,648m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.325!4d32.4572222|title=Location of Buloba, Wakiso District, Uganda|access-date=12 July 2018}}</ref> Kisangibwa ku buwanvu bwa mita 1,170 (fuuti 3,839), waggulu w'obugulumivu bw'ennyanja.<ref name="6R">{{cite web |author=Elevationmap.net |date=12 July 2018 |title=The Elevation of Buloba, Wakiso District, Uganda |url=https://elevationmap.net/buloba-wakiso-busiiro-ug-1002033858 |access-date=12 July 2018 |work=Elevationmap.net}}</ref>
== Okutwalira awamu ==
Buloba egabanyizibwamu zoni nnya ez'obufuzi, okuva ebuvanjuba okutuuka mu bugwanjuba:
* (a) Buloba ku Mwenda ("Buloba Nine Miles"), nga kiromita 14 mu bugwanjuba bwa Kampala
* (b) Buloba Kasero, mayiro nga 10.5 (17 km) mu bugwanjuba bwa Kampala
* (c) Buloba Main, mayiro nga 12 (19 km) mu bugwanjuba bwa Kampala ne
* (d) Buloba Kiweesa, . nga mayiro 14 (kiromita 23) mu bugwanjuba bwa Kampala.<ref name="7R">{{cite web |author=Lcmt.Org |date=12 July 2018 |title=Villages in Buloba Parish |url=http://www.lcmt.org/uganda/wakiso/wakiso/buloba |access-date=12 July 2018 |publisher=Lcmt.Org}}</ref>
Ekitundu kya Buloba kibalirirwamu hectares 1,295 (yiika 3,200) oba km2 13.<ref name="3R2">{{cite web |last=Kato |first=Joseph |date=15 October 2014 |title=Buloba: One of Wakiso’s Urban Centres |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/HomesandProperty/One-of-Wakiso-s-urban-centres/689858-2486134-pwt3e3z/index.html |access-date=12 July 2018 |location=Kampala}}</ref>
Ekyuma ekirongoosa amafuta ekya Uganda bwe kinaazimbibwa, kisuubirwa nti Hoima–Kampala Petroleum Products Pipeline, amafuta agalongooseddwa gajja kuyisibwa mu payipu mu kifo ekiriraanye Buloba, okugabibwa munda mu Kampala n’ebibuga ebirala nga Entebbe.<ref name="8R">{{cite web |author=Oil Review Africa |date=27 May 2013 |title=Uganda to Build Petroleum Distribution Terminal and Two New Pipelines |url=http://www.oilreviewafrica.com/downstream/downstream/uganda-to-build-petroleum-distribution-terminal-and-two-new-pipelines |access-date=12 July 2018 |publisher=Oil Review Africa |location=London}}</ref><ref name="9R">{{cite web |last=Ssekika |first=Edward |date=21 May 2013 |title=Government to Build Oil Terminal in Wakiso District |url=http://observer.ug/business/38-business/25414-government-to-build-oil-terminal-in-wakiso |access-date=22 November 2015 |newspaper=[[The Observer (Uganda)]] |location=Kampala}}</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
Poliisi y'e Buloba, ekitongole kya Poliisi ya Uganda, esangibwa mu "Buloba Main". Ebifo by'ebyobulamu mulimu Buloba Health Center ne Lynaset Health Care Services.<ref name="3R3">{{cite web |last=Kato |first=Joseph |date=15 October 2014 |title=Buloba: One of Wakiso’s Urban Centres |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/HomesandProperty/One-of-Wakiso-s-urban-centres/689858-2486134-pwt3e3z/index.html |access-date=12 July 2018 |location=Kampala}}</ref>
Ekitundu kino era kirimu essomero lya Buloba High School, Buloba Teacher’s Training College, Buloba Vocational Institute n’ekibangirizi kya Africa Renewal University. Ekkanisa ya Kasero Church of Uganda ne St. Peter Catholic Church nazo zisangibwa wano.<ref name="3R4">{{cite web |last=Kato |first=Joseph |date=15 October 2014 |title=Buloba: One of Wakiso’s Urban Centres |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/HomesandProperty/One-of-Wakiso-s-urban-centres/689858-2486134-pwt3e3z/index.html |access-date=12 July 2018 |location=Kampala}}</ref>
== Ebijulizidwa ==
[[Category:Ebitundu bya Uganda eby'enjawulo]]
owrb1hdoz59d8gu27jf46ob6tjfccht
74792
74787
2026-09-15T09:36:23Z
Kinenkey
10423
ntereezeza endabika ye kiwandiiko
74792
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
Buloba kitundu kya kibuga mu Disitulikiti y'e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] mu [[Buganda]] e [[Uganda]].<ref name="2R">{{cite web |author=Uganda Travel Guide |date=12 July 2018 |title=Profile of Wakiso District |url=http://www.ugandatravelguide.com/wakiso-district.html |access-date=12 July 2018 |publisher=Uganda Travel Guide |location=Kampala}}</ref> Ekitundu kino okusinga kitundu kya bantu ba mutindo gwa wakati.<ref name="3R">{{cite web |last=Kato |first=Joseph |date=15 October 2014 |title=Buloba: One of Wakiso’s Urban Centres |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/HomesandProperty/One-of-Wakiso-s-urban-centres/689858-2486134-pwt3e3z/index.html |access-date=12 July 2018 |location=Kampala}}</ref>{{Databox}}
== Ekifo ==
Buloba eri ku luguudo lwa Kampala–Mityana oluliko kolaasi. Eri mu kiromita nga 22 (mayiro 14), bwoba ogoberedde oluguudo, mu bugwanjuba bwa Kampala, ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.<ref name="4R">{{google maps|url=https://www.google.com/maps/dir/Uganda+Post+Office,+Plot+35+Kampala+Road,+Kampala+P.O.BOX+7106,+KAMPALA/Buloba+police+station,+8CCR%2BC5X,+A109,+Buloba/@0.3294105,32.4728929,12.25z/data=!4m15!4m14!1m5!1m1!1s0x177dbc808cc2ab43:0x7dd3e9e39634c3b!2m2!1d32.58138!2d0.3137559!1m5!1m1!1s0x177da78b7a67d9f3:0x49576b95f98eaf31!2m2!1d32.4405138!2d0.3211251!3e0!5i1|title=Road Distance Between Uganda Post Office, Kampala Road, Kampala, Uganda and Buloba, Wakiso District, Uganda|access-date=13 August 2022}}</ref> Ensengeka za Buloba Main, amangu ddala mu bukiikakkono bwa Poliisi y'e Buloba ziri 0°19'30.0"N, 32°27'26.0"E (Latitude:0.325000; Longitude:32.457222).<ref name="5R">{{google maps|url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B019'30.0%22N+32%C2%B027'26.0%22E/@0.325494,32.4548128,648m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.325!4d32.4572222|title=Location of Buloba, Wakiso District, Uganda|access-date=12 July 2018}}</ref> Kisangibwa ku buwanvu bwa mita 1,170 (fuuti 3,839), waggulu w'obugulumivu bw'ennyanja.<ref name="6R">{{cite web |author=Elevationmap.net |date=12 July 2018 |title=The Elevation of Buloba, Wakiso District, Uganda |url=https://elevationmap.net/buloba-wakiso-busiiro-ug-1002033858 |access-date=12 July 2018 |work=Elevationmap.net}}</ref>
== Okutwalira awamu ==
Buloba egabanyizibwamu zoni nnya ez'obufuzi, okuva ebuvanjuba okutuuka mu bugwanjuba:
* (a) Buloba ku Mwenda ("Buloba Nine Miles"), nga kiromita 14 mu bugwanjuba bwa Kampala
* (b) Buloba Kasero, mayiro nga 10.5 (17 km) mu bugwanjuba bwa Kampala
* (c) Buloba Main, mayiro nga 12 (19 km) mu bugwanjuba bwa Kampala ne
* (d) Buloba Kiweesa, . nga mayiro 14 (kiromita 23) mu bugwanjuba bwa Kampala.<ref name="7R">{{cite web |author=Lcmt.Org |date=12 July 2018 |title=Villages in Buloba Parish |url=http://www.lcmt.org/uganda/wakiso/wakiso/buloba |access-date=12 July 2018 |publisher=Lcmt.Org}}</ref>
Ekitundu kya Buloba kibalirirwamu hectares 1,295 (yiika 3,200) oba km2 13.<ref name="3R2">{{cite web |last=Kato |first=Joseph |date=15 October 2014 |title=Buloba: One of Wakiso’s Urban Centres |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/HomesandProperty/One-of-Wakiso-s-urban-centres/689858-2486134-pwt3e3z/index.html |access-date=12 July 2018 |location=Kampala}}</ref>
Ekyuma ekirongoosa amafuta ekya Uganda bwe kinaazimbibwa, kisuubirwa nti Hoima–Kampala Petroleum Products Pipeline, amafuta agalongooseddwa gajja kuyisibwa mu payipu mu kifo ekiriraanye Buloba, okugabibwa munda mu Kampala n’ebibuga ebirala nga Entebbe.<ref name="8R">{{cite web |author=Oil Review Africa |date=27 May 2013 |title=Uganda to Build Petroleum Distribution Terminal and Two New Pipelines |url=http://www.oilreviewafrica.com/downstream/downstream/uganda-to-build-petroleum-distribution-terminal-and-two-new-pipelines |access-date=12 July 2018 |publisher=Oil Review Africa |location=London}}</ref><ref name="9R">{{cite web |last=Ssekika |first=Edward |date=21 May 2013 |title=Government to Build Oil Terminal in Wakiso District |url=http://observer.ug/business/38-business/25414-government-to-build-oil-terminal-in-wakiso |access-date=22 November 2015 |newspaper=[[The Observer (Uganda)]] |location=Kampala}}</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
Poliisi y'e Buloba, ekitongole kya Poliisi ya Uganda, esangibwa mu "Buloba Main". Ebifo by'ebyobulamu mulimu Buloba Health Center ne Lynaset Health Care Services.<ref name="3R3">{{cite web |last=Kato |first=Joseph |date=15 October 2014 |title=Buloba: One of Wakiso’s Urban Centres |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/HomesandProperty/One-of-Wakiso-s-urban-centres/689858-2486134-pwt3e3z/index.html |access-date=12 July 2018 |location=Kampala}}</ref>
Ekitundu kino era kirimu essomero lya Buloba High School, Buloba Teacher’s Training College, Buloba Vocational Institute n’ekibangirizi kya Africa Renewal University. Ekkanisa ya Kasero Church of Uganda ne St. Peter Catholic Church nazo zisangibwa wano.<ref name="3R4">{{cite web |last=Kato |first=Joseph |date=15 October 2014 |title=Buloba: One of Wakiso’s Urban Centres |url=http://www.monitor.co.ug/Magazines/HomesandProperty/One-of-Wakiso-s-urban-centres/689858-2486134-pwt3e3z/index.html |access-date=12 July 2018 |location=Kampala}}</ref>
== Ebijulizidwa ==
[[Category:Ebitundu bya Uganda eby'enjawulo]]
ot6hi76wxzy58wu9x94kvxe6xnmaf8w
Katumba Wamala
0
7984
74766
74359
2026-09-14T14:26:46Z
Ssebuufu
9882
74766
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wamala Edward Katumba.jpg|thumb|Wamala Edward Katumba.jpg]]
'''Edward Katumba Wamala''' (yazaalibwa 19 ogwekkuminoogumu 1956) asinga kumanyibwa nga '''Katumba Wamala''' munnamaggye eyagannyuka era munnabyabufuzi Munnayuganda aweereza nga Minisita w'Abakozi ba gavumenti kabbineeti ya Uganda, okuva nga 26 Ogwokutaana 2026.<ref>"Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". ''Daily Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 16 July 2026.</ref><ref>"Museveni hails retiring UPDF generals for building peace and security". ''Monitor''. 21 August 2026. Retrieved 23 August 2026.</ref>
Nga tannatuuka mu kifo kye kyalimu mu kiseera kino ,Katumba Wamala yaweereza nga minisita omubeezi ow'eby'emirimu mu kabbineeti ya [[Uganda]].<ref>Taddeo Bwambale (10 January 2017). "Muhoozi Replaces Katumba As Army Chief". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 10 June 2017.</ref> Era yaweerezaako nga Chief of Staff ow'eggye lya Uganda li Uganda Peoples Defense Forces (UPDF) okuva 2013 okutuusa 2017 ng'era yeeyali omuduumizi w'eggye lya Uganda eryokuttaka okuva mu 2005 okutuusa 2013.<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Lt. Gen. Katumba Wamala: From an aspiring doctor to an army general |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/lt-gen-katumba-wamala-from-an-aspiring-doctor-to-an-army-general-1525652 |access-date=2026-09-09 |website=Monitor |language=en}}</ref>Era yaweerezaako ng'omuduumizi wa poliisi ya Uganda (IGP) eddaala erisinga okuba era waggulu mu ttabi ero erya gavumenti ya Uganda, okuva mu 2001 okutuusa 2005. Wamala yeeyali omujaasi w'eggye lya UPDF eyasooka okuweereza ng'omuduumizi poliisi ya Uganda, ng'akyaweereza mu maggye nga tasoose kulekulira. Nga 1 Ogwomukaaga 2021, Katumba yasimattuka okugezaako okumutemula, mu Kisaasi ekisangibwa mu nkingizi za [[Kampala]], abasajja ababagalidde emmundu bwebaamulumba nebamutuusaako ebisago, okutta muwalawe ne ddereeva, nebamulekera ebiwundu by'amasasi ku bibegaabega byombi.<ref>"Katumba Wamala shooting: Uganda minister's daughter killed". ''news.yahoo.com''. Retrieved 7 June 2021.</ref><ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2021-06-01 |title=Assassination attempt on Ugandan minister kills daughter and driver |url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/01/ugandan-minister-hurt-in-assassination-bid-that-killed-his-daughter |access-date=2026-09-09 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Yazaalibwa nga 19 Ogwekkuminoogumu mu mwaka gwa 1956 e Bweeza mu [[Kalangala (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kalangala]] mu Bizinga by'e Ssese, mu Ttundutundu lya [[Buganda]], [[Uganda]] <ref>Candia, Steven (31 October 2005). "Police Will Miss Katumba Wamala". New Vision. Archived from the original on 23 December 2015. Retrieved 12 May 2014.</ref>.Okusoma yakutandikira ku Nakibizzi primary school (Ku lw'e [[Jinja]]).Nera yasomera ku St. James nga kati ssomero lya siniya mu Jinja) n'e Bukomero mwannyina gyeyali omusomesa.<ref name=":1" /> Okusoma kwa pulayimale oluvannyuma yakumalirako ku Kasubi Church of Uganda Primary School mu [[Kampala]] mugandawe ne maama we gyebaali basengukidde.Ku mutendera gwa siniya, Katumba agamba teyatambula nnyo engeri gye yatebenkera ku Old Kampala Secondary School emyaka mukaaga.<ref name=":1" />
Ng'ali ku Kasubi Church of Uganda Primary School, Katumba agamba nti yayiga essomo erimulinnyisizza amadaala ag'amaanyi." Nasaba omusomesa olukusa okugenda okwetewuluzaako. Omusomesa teyamanya nti nali njagala kufuna kifo kisirifu okusomeramu akatabo, nenkwatibwa omukulu w'essomero mwami Wakatamba . Namulimba nti nali nfunye olukusa okuva ew'omusomesa naye oluvannyuma olw'okwebuusa naakizuula nti nali nnimba, yantwala mu offiisi ye nangalamiza ku mmeeza empanvu nanswanyuula embooko ttaano olw'okukola ekintu ekituufu mu kiseera ekikyamu ne mu kifo ekikyamu" Katumba bwagamba<ref name=":0">{{Cite web |last=independent |first=The |date=2017-02-07 |title=PROFILE: Gen. Edward Katumba Wamala |url=https://www.independent.co.ug/gen-edward-katumba-wamala/ |access-date=2026-09-09 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref>
Essomo ero lyansigalamu nti nebwenafuulibwa omuduumizi wa poliisi, nagenda okukyalira mwami Wakatamba-Omukulu w'essomero okumusiima naye namusiȠȠaana mu mbeera nga tasobola kuntegeera.<ref name=":0" />
Katumba Wamala alina satifikeeti mu by'obulimi.<ref>{{Cite web |last=Agency |first=HICGI News |date=2015-06-22 |title=Uganda Chief of Defense Forces Gen Katumba Wamala with Hon Kivumbi Earnest Benjamin |url=https://hicginewsagency.com/2015/06/22/uganda-chief-of-defense-forces-gen-katumba-wamala-with-hon-kivumbi-earnest-benjamin/ |access-date=2026-09-09 |website=HICGI News Agency |language=en}}</ref> Mu 2007, yatikkirwa okuva mu [[Nkumba University|Yunivasite y'e Nkumba]] ne Ddiguli esooka mu nkolagana y'amawanga n'enkola z'amawanga okuteeseganya. Alina ne Ddiguli eyokubiri mu bukulembeze obw'okulengera embeera eyomumaaso ([[Master of Science degree in strategic leadership]]) gye yafunira mu ttendekero li [[United States Army War College]] .<ref>"The Chief of Defence Forces, Gen. Edward Katumba Wamala". ''specialforcescommand.go.ug''. Archived from the original on 22 March 2019. Retrieved 22 December 2015.</ref><ref>Tebajjukira, Madinah (22 April 2007). "Uganda: General Katumba Gets First Class Degree". New Vision via AllAfrica.com. Retrieved 12 May 2014.</ref>Alina amabaluwa g'ekinnamagye okuva mu matendekero gano wammanga; [[Uganda Military Academy]], [[Tanzania Military Academy.]] waliwo n'ebbaluwa gye yafuna okuva tendekero ly'amagye erya [[Soviet Union,]] endala yagifunira mu [[Nigerian Command and staff College,]] ne mu [[United States Army command and staff College]], ssaako ne gye yafunira mu United States Army War College.<ref>{{Cite web |title=Police will miss Katumba Wamala |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/459/463676 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223092033/http://www.newvision.co.ug/D/8/459/463676 |archive-date=2015-12-23 |access-date=2026-09-09 |website=www.newvision.co.ug}}</ref>Mu 2023, Yunivasite y'e Nkumba yamuwa ekitiibwa ky'obwa Dokita mu kusiima ettofaali lyatadde ku kitundu kye, Eggwanga, n'abantu.<ref>Samuel Muhimba (26 October 2023). "Gen Katumba Wamala awarded honorary doctorate". ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 26 October 2023.</ref>
== Emirimu gye ==
Wamala yali offiisa mu ggye lya [[Uganda National Liberation Army.(UNLA)]] ,eggye lya [[National Resistance Army]](NRA) bwe lyawangula [[Uganda National Liberation Front|UNLA]] mu mwaka gwa 1986. Bw'atyo yakyusa nadda mu NRA awataali kimutaataganya.<ref>Kato, Joshua (5 September 2005). "Rebels Turned UPDF Commanders". ''New Vision''. Archived from the original on 23 June 2015. Retrieved 12 May 2014.</ref>
Wakati wa 1999 ne 2000, Katumba yali muyizi mu ttendekero ly'amaggye erya [[U.S Army War college]] mu [[Carlisle County, Kentucky|Carlisle]], mu Pennsyvania. Wakati wa 2000 ne 2001,ng'ali ku ddaala lya [[Major General]], yaduumira eggye ly'eggwanga mu ggwanga lya [[Democratic Republic of Congo|Congo]]. Yalondebwa ng'omuduumizi wa police mu 2001 okutuusa 2005.
Mu Gwomunaana 2003,Katumba yakiika mu lukungaana lw'ekibiina ekigatta Bannayuganda abawangaalirra mu [[North America]] lu UNAA mu [[Boston]], Massachusets.<ref>"Uganda: N. American Ugandans Meet". New Vision (Kampala). 2 September 2003. Retrieved 18 February 2026.</ref>
Olwo yakuzibwa okutuuka ku ddaala lya [[luteenanti general]] era naaweebwa eky'okudduumira eggye ly'eggwanga eryokuttaka erisangibwa mu bbalakisi y'amaggye e Bombo nekimufuula omu ku b'offiisa b'amagye abasinga obukulu mu ggye lya Uganda.<ref>Candia, Steven (3 November 2005). "Major General Kale Kaihura Takes Over Police Force". ''New Vision''. Archived from the original on 23 June 2015. Retrieved 12 May 2014.</ref> Mu mulimu gwe nga omuduumizi w'amagye gookuttaka, yenyigira nnyo mu nteekateeka z'eggye erikuuma emirembe mu [[Somalia]] ezimanyiddwa ennyo nga [[AMISOM]].<ref>Ayiga Ondoga (14 February 2010). "Over 1,700 UPDF Soldiers for Somalia". Kampala: New Vision. Archived from the original on 23 June 2015. Retrieved 12 May 2014.</ref>. Nga 23 Ogwokutaano 2013,yakuzibwa okutuuka ku ddaala lya genero era naalondebwa ng'omuduumizi w'amagye g'Eggwanga.<ref>John Tugume (24 May 2013). "General Katumba Wamala To Head The Uganda Army". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 13 January 2017. Retrieved 12 May 2014.</ref>
== Okugezaako okumutemula. ==
Nga 1 Ogwomukaaga 2021, Katumba Wamala bwe yali agenda mu kibuga, abasajja bana abaali babagalidde emigemerawala baasindirira mmotoka ye amasasi mu Kisaasi, ku nkingizi za Kampala.Wamala yafiuna ebiwundu ku bibegaabega byombi, naye yasimattuka naddusibwa mu ddwaliro .Ddereeva we Haruna Kayondo ne muwala we Nantongo battibwa mukifo awaali obulumbaganyi.Abooluganda lwa Brenda bonna beetaba mu lumbe lwa Brenda Wamala Nantongo.<ref>Sam Waswa (1 June 2021). "General Katumba Wamala Attacked by Gunmen; Daughter Reported Dead". ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 1 June 2021.</ref><ref>"Assassination attempt on Ugandan minister kills 2". ''Deutsche Welle''. 1 June 2021. Retrieved 1 June 2021.</ref><ref>"Katumba Wamala: Uganda minister shot in assassination attempt". ''BBC News''. 1 June 2021. Retrieved 1 June 2021.</ref><ref>"Assassination attempt on Ugandan minister kills daughter and driver". ''The Guardian''. 1 June 2021. Retrieved 1 June 2021.</ref>.Oluvannuma lw'omwezi ogw'okunoonyereza nga 1 Ogwomusanvu 2021, ab'obuyinza baalaga nti abalumbaganyi baali basiraamu ba nalukalala abantendekembwa mu nkabi ya ba Jihaadi mu Kivu ey'Obukiika kkono e [[Democratic Republic of Congo|Congo]] era balina akakwate ku ggye lya [[Allied Democratic Forces]] (ADF) ne [[Islamic State]].<ref>"Uganda links Islamist rebels to attempted murder of minister". ''Reuters''. 1 July 2021.</ref>
[[President of Uganda|Pulezidenti wa Uganda]] [[Yoweri Museveni]] yavumirira obulumbaganyi, bweyannyonyola "ng'omulimu gw' embizi ezitawa bulamu muwendo"
== Okuwummula okuva mu ggye Lya UPDF ==
Mu Gwomunaana 2026, oluvannyuma lw'emyaka 47 egy'omuddiriȠȠana egy'obuweereza bw'eggye ly'eggwanga Genereo Katumba wamala waakuwummula okuva mu ggye ly'eggwanaga (UPDF) eyo ng'omwaka gunaatera okuggwako. Agenda mu maaso okuweereza nga minisita mu kabbineeti ya Uganda.<ref>Dan Wandera (9 August 2026). "Gen Katumba honoured ahead of UPDF retirement". ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 10 August 2026.</ref><ref>Rogers Atukunda (10 August 2026). "Katumba Wamala Marks 47 Years of Military Service Ppays Tribute To Museveni". ''SoftPower Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 10 August 2026.</ref><ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=A look at Gen Katumba Wamala's 47 years in uniform |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/video/a-look-at-gen-katumba-wamala-s-47-years-in-uniform-5565620 |access-date=2026-09-09 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia ==
* Ekibanja kya Genero Katumba Wamala ku kibanja ki Parliament.go.ug
* Ebifaananyi bya genero Katumba Wamala ku mukutu gwa google.com
{| class="wikitable"
| colspan="3" valign="top" | '''Abalondeddwa mu poliisi'''
|-
| valign="top" |'''Yadda mu bigere bya'''
John Kisembo
| valign="top" |'''Omuduumizi wa Poliisi ya Uganda'''
2003-2005
| valign="top" |Eyamuddira mu bigere
'''Kale Kayihura'''
|-
| colspan="3" valign="top" | '''Offiisi z'amagye'''
|-
| valign="top" | '''Yadda mu bigere bya'''
Aronda Nyakairima
| valign="top" |'''Omuduumizi owokuntikko ow'eggye lya Uganda'''
2013-2017
| valign="top" |'''Eyamuddira mu bigere'''
David Muhoozi
|-
| colspan="3" valign="top" | '''Ofiisi z'obuweereza bwa gavumenti'''
|-
| valign="top" |'''Yadda mu bigere bya'''
Monica Azuba Ntege
| valign="top" |'''Minisita w'emirimu n'ebyentambula'''
Ogwekkumineebiri 2019-Ogwokutaano 2026
| valign="top" |'''Eyamuddira mu bigere'''
Fred Byamukama
|-
| valign="top" | '''Yadda mu bigere bya'''
Wilson Muruli Mukasa
| valign="top" |'''Minisita w'Abakozi ba Gavumenti'''
Ogwokutaanao 2026-Okutuusa leero
| valign="top" |'''Eyamuddira mu bigere'''
Ekifo yakirimu
|}
[[Category:Abaazaalibwa mu 1956]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abantu abava mu Disitulikiti y'e Kalangala]]
[[Category:Abaganda]]
[[Category:Abaduumizi ba police ya Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Uganda Millitary Academy]]
[[Category:Abaasomera ku United States Army and General Staff College]]
[[Category:Abaasomera ku the Command and General staff College abatali Bamerica]]
[[Category:Abaasomera ku United States Army War College]]
[[Category:Abaasomera ku Yunivasite y'e Nkumba]]
[[Category:Abaasomera ku Tanzania Military Academy]]
[[Category:Baminisita ba gavumenti ya Uganda]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]]
[[Category:Bagenero ba Uganda]]
[[Category:Abakoseddwa ebikolwa by'obumenyi bw'amateeka]]
[[Category:Baminisita ba Uganda ab'emirimu gya gavumenti]]
[[Category:Baminisita ba Uganda ab'ebyentambula]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Abaduumizi abokuntikkpo ab'eggye (Uganda)]]
5spmswbfvj65tr0ka3w34h2lq7v66rd
74767
74766
2026-09-14T14:28:03Z
Ssebuufu
9882
74767
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wamala Edward Katumba.jpg|thumb|Wamala Edward Katumba.jpg]]
'''Edward Katumba Wamala''' (yazaalibwa 19 ogwekkuminoogumu 1956) asinga kumanyibwa nga '''Katumba Wamala''' munnamaggye eyagannyuka era munnabyabufuzi Munnayuganda aweereza nga Minisita w'Abakozi ba gavumenti kabbineeti ya Uganda, okuva nga 26 Ogwokutaana 2026.<ref>"Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". ''Daily Monitor''. 26 May 2026. Retrieved 16 July 2026.</ref><ref>"Museveni hails retiring UPDF generals for building peace and security". ''Monitor''. 21 August 2026. Retrieved 23 August 2026.</ref>
Nga tannatuuka mu kifo kye kyalimu mu kiseera kino ,Katumba Wamala yaweereza nga minisita omubeezi ow'eby'emirimu mu kabbineeti ya [[Uganda]].<ref>Taddeo Bwambale (10 January 2017). "Muhoozi Replaces Katumba As Army Chief". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 10 June 2017.</ref> Era yaweerezaako nga Chief of Staff ow'eggye lya Uganda li Uganda Peoples Defense Forces (UPDF) okuva 2013 okutuusa 2017 ng'era yeeyali omuduumizi w'eggye lya Uganda eryokuttaka okuva mu 2005 okutuusa 2013.<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Lt. Gen. Katumba Wamala: From an aspiring doctor to an army general |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/lt-gen-katumba-wamala-from-an-aspiring-doctor-to-an-army-general-1525652 |access-date=2026-09-09 |website=Monitor |language=en}}</ref>Era yaweerezaako ng'omuduumizi wa poliisi ya Uganda (IGP) eddaala erisinga okuba era waggulu mu ttabi ero erya gavumenti ya Uganda, okuva mu 2001 okutuusa 2005. Wamala yeeyali omujaasi w'eggye lya UPDF eyasooka okuweereza ng'omuduumizi poliisi ya Uganda, ng'akyaweereza mu maggye nga tasoose kulekulira. Nga 1 Ogwomukaaga 2021, Katumba yasimattuka okugezaako okumutemula, mu Kisaasi ekisangibwa mu nkingizi za [[Kampala]], abasajja ababagalidde emmundu bwebaamulumba nebamutuusaako ebisago, okutta muwalawe ne ddereeva, nebamulekera ebiwundu by'amasasi ku bibegaabega byombi.<ref>"Katumba Wamala shooting: Uganda minister's daughter killed". ''news.yahoo.com''. Retrieved 7 June 2021.</ref><ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2021-06-01 |title=Assassination attempt on Ugandan minister kills daughter and driver |url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/01/ugandan-minister-hurt-in-assassination-bid-that-killed-his-daughter |access-date=2026-09-09 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Yazaalibwa nga 19 Ogwekkuminoogumu mu mwaka gwa 1956 e Bweeza mu [[Kalangala (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kalangala]] mu Bizinga by'e Ssese, mu Ttundutundu lya [[Buganda]], [[Uganda]] <ref>Candia, Steven (31 October 2005). "Police Will Miss Katumba Wamala". New Vision. Archived from the original on 23 December 2015. Retrieved 12 May 2014.</ref>.Okusoma yakutandikira ku Nakibizzi primary school (Ku lw'e [[Jinja]]).Nera yasomera ku St. James nga kati ssomero lya siniya mu Jinja) n'e Bukomero mwannyina gyeyali omusomesa.<ref name=":1" /> Okusoma kwa pulayimale oluvannyuma yakumalirako ku Kasubi Church of Uganda Primary School mu [[Kampala]] mugandawe ne maama we gyebaali basengukidde.Ku mutendera gwa siniya, Katumba agamba teyatambula nnyo engeri gye yatebenkera ku Old Kampala Secondary School emyaka mukaaga.<ref name=":1" />
Ng'ali ku Kasubi Church of Uganda Primary School, Katumba agamba nti yayiga essomo erimulinnyisizza amadaala ag'amaanyi." Nasaba omusomesa olukusa okugenda okwetewuluzaako. Omusomesa teyamanya nti nali njagala kufuna kifo kisirifu okusomeramu akatabo, nenkwatibwa omukulu w'essomero mwami Wakatamba . Namulimba nti nali nfunye olukusa okuva ew'omusomesa naye oluvannyuma olw'okwebuusa naakizuula nti nali nnimba, yantwala mu offiisi ye nangalamiza ku mmeeza empanvu nanswanyuula embooko ttaano olw'okukola ekintu ekituufu mu kiseera ekikyamu ne mu kifo ekikyamu" Katumba bwagamba<ref name=":0">{{Cite web |last=independent |first=The |date=2017-02-07 |title=PROFILE: Gen. Edward Katumba Wamala |url=https://www.independent.co.ug/gen-edward-katumba-wamala/ |access-date=2026-09-09 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref>
Essomo ero lyansigalamu nti nebwenafuulibwa omuduumizi wa poliisi, nagenda okukyalira mwami Wakatamba-Omukulu w'essomero okumusiima naye namusiȠȠaana mu mbeera nga tasobola kuntegeera.<ref name=":0" />
Katumba Wamala alina satifikeeti mu by'obulimi.<ref>{{Cite web |last=Agency |first=HICGI News |date=2015-06-22 |title=Uganda Chief of Defense Forces Gen Katumba Wamala with Hon Kivumbi Earnest Benjamin |url=https://hicginewsagency.com/2015/06/22/uganda-chief-of-defense-forces-gen-katumba-wamala-with-hon-kivumbi-earnest-benjamin/ |access-date=2026-09-09 |website=HICGI News Agency |language=en}}</ref> Mu 2007, yatikkirwa okuva mu [[Nkumba University|Yunivasite y'e Nkumba]] ne Ddiguli esooka mu nkolagana y'amawanga n'enkola z'amawanga okuteeseganya. Alina ne Ddiguli eyokubiri mu bukulembeze obw'okulengera embeera eyomumaaso ([[Master of Science degree in strategic leadership]]) gye yafunira mu ttendekero li [[United States Army War College]] .<ref>"The Chief of Defence Forces, Gen. Edward Katumba Wamala". ''specialforcescommand.go.ug''. Archived from the original on 22 March 2019. Retrieved 22 December 2015.</ref><ref>Tebajjukira, Madinah (22 April 2007). "Uganda: General Katumba Gets First Class Degree". New Vision via AllAfrica.com. Retrieved 12 May 2014.</ref>Alina amabaluwa g'ekinnamagye okuva mu matendekero gano wammanga; [[Uganda Military Academy]], [[Tanzania Military Academy.]] waliwo n'ebbaluwa gye yafuna okuva tendekero ly'amagye erya [[Soviet Union,]] endala yagifunira mu [[Nigerian Command and staff College,]] ne mu [[United States Army command and staff College]], ssaako ne gye yafunira mu United States Army War College.<ref>{{Cite web |title=Police will miss Katumba Wamala |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/459/463676 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223092033/http://www.newvision.co.ug/D/8/459/463676 |archive-date=2015-12-23 |access-date=2026-09-09 |website=www.newvision.co.ug}}</ref>Mu 2023, Yunivasite y'e Nkumba yamuwa ekitiibwa ky'obwa Dokita mu kusiima ettofaali lyatadde ku kitundu kye, Eggwanga, n'abantu.<ref>Samuel Muhimba (26 October 2023). "Gen Katumba Wamala awarded honorary doctorate". ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 26 October 2023.</ref>
== Emirimu gye ==
Wamala yali offiisa mu ggye lya [[Uganda National Liberation Army.(UNLA)]] ,eggye lya [[National Resistance Army]](NRA) bwe lyawangula [[Uganda National Liberation Front|UNLA]] mu mwaka gwa 1986. Bw'atyo yakyusa nadda mu NRA awataali kimutaataganya.<ref>Kato, Joshua (5 September 2005). "Rebels Turned UPDF Commanders". ''New Vision''. Archived from the original on 23 June 2015. Retrieved 12 May 2014.</ref>
Wakati wa 1999 ne 2000, Katumba yali muyizi mu ttendekero ly'amaggye erya [[U.S Army War college]] mu [[Carlisle County, Kentucky|Carlisle]], mu Pennsyvania. Wakati wa 2000 ne 2001,ng'ali ku ddaala lya [[Major General]], yaduumira eggye ly'eggwanga mu ggwanga lya [[Democratic Republic of Congo|Congo]]. Yalondebwa ng'omuduumizi wa police mu 2001 okutuusa 2005.
Mu Gwomunaana 2003,Katumba yakiika mu lukungaana lw'ekibiina ekigatta Bannayuganda abawangaalirra mu [[North America]] lu UNAA mu [[Boston]], Massachusets.<ref>"Uganda: N. American Ugandans Meet". New Vision (Kampala). 2 September 2003. Retrieved 18 February 2026.</ref>
Olwo yakuzibwa okutuuka ku ddaala lya [[luteenanti general]] era naaweebwa eky'okudduumira eggye ly'eggwanga eryokuttaka erisangibwa mu bbalakisi y'amaggye e Bombo nekimufuula omu ku b'offiisa b'amagye abasinga obukulu mu ggye lya Uganda.<ref>Candia, Steven (3 November 2005). "Major General Kale Kaihura Takes Over Police Force". ''New Vision''. Archived from the original on 23 June 2015. Retrieved 12 May 2014.</ref> Mu mulimu gwe nga omuduumizi w'amagye gookuttaka, yenyigira nnyo mu nteekateeka z'eggye erikuuma emirembe mu [[Somalia]] ezimanyiddwa ennyo nga [[AMISOM]].<ref>Ayiga Ondoga (14 February 2010). "Over 1,700 UPDF Soldiers for Somalia". Kampala: New Vision. Archived from the original on 23 June 2015. Retrieved 12 May 2014.</ref>. Nga 23 Ogwokutaano 2013,yakuzibwa okutuuka ku ddaala lya genero era naalondebwa ng'omuduumizi w'amagye g'Eggwanga.<ref>John Tugume (24 May 2013). "General Katumba Wamala To Head The Uganda Army". ''Daily Monitor''. Kampala. Archived from the original on 13 January 2017. Retrieved 12 May 2014.</ref>
== Okugezaako okumutemula. ==
Nga 1 Ogwomukaaga 2021, Katumba Wamala bwe yali agenda mu kibuga, abasajja bana abaali babagalidde emigemerawala baasindirira mmotoka ye amasasi mu Kisaasi, ku nkingizi za Kampala.Wamala yafiuna ebiwundu ku bibegaabega byombi, naye yasimattuka naddusibwa mu ddwaliro .Ddereeva we Haruna Kayondo ne muwala we Nantongo battibwa mukifo awaali obulumbaganyi.Abooluganda lwa Brenda bonna beetaba mu lumbe lwa Brenda Wamala Nantongo.<ref>Sam Waswa (1 June 2021). "General Katumba Wamala Attacked by Gunmen; Daughter Reported Dead". ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 1 June 2021.</ref><ref>"Assassination attempt on Ugandan minister kills 2". ''Deutsche Welle''. 1 June 2021. Retrieved 1 June 2021.</ref><ref>"Katumba Wamala: Uganda minister shot in assassination attempt". ''BBC News''. 1 June 2021. Retrieved 1 June 2021.</ref><ref>"Assassination attempt on Ugandan minister kills daughter and driver". ''The Guardian''. 1 June 2021. Retrieved 1 June 2021.</ref>.Oluvannuma lw'omwezi ogw'okunoonyereza nga 1 Ogwomusanvu 2021, ab'obuyinza baalaga nti abalumbaganyi baali basiraamu ba nalukalala abantendekembwa mu nkabi ya ba Jihaadi mu Kivu ey'Obukiika kkono e [[Democratic Republic of Congo|Congo]] era balina akakwate ku ggye lya [[Allied Democratic Forces]] (ADF) ne [[Islamic State]].<ref>"Uganda links Islamist rebels to attempted murder of minister". ''Reuters''. 1 July 2021.</ref>
[[President of Uganda|Pulezidenti wa Uganda]] [[Yoweri Museveni]] yavumirira obulumbaganyi, bweyannyonyola "ng'omulimu gw' embizi ezitawa bulamu muwendo"
== Okuwummula okuva mu ggye Lya UPDF ==
Mu Gwomunaana 2026, oluvannyuma lw'emyaka 47 egy'omuddiriȠȠana egy'obuweereza bw'eggye ly'eggwanga Genereo Katumba wamala waakuwummula okuva mu ggye ly'eggwanaga (UPDF) eyo ng'omwaka gunaatera okuggwako. Agenda mu maaso okuweereza nga minisita mu kabbineeti ya Uganda.<ref>Dan Wandera (9 August 2026). "Gen Katumba honoured ahead of UPDF retirement". ''Daily Monitor''. Kampala, Uganda. Retrieved 10 August 2026.</ref><ref>Rogers Atukunda (10 August 2026). "Katumba Wamala Marks 47 Years of Military Service Ppays Tribute To Museveni". ''SoftPower Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 10 August 2026.</ref><ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=A look at Gen Katumba Wamala's 47 years in uniform |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/video/a-look-at-gen-katumba-wamala-s-47-years-in-uniform-5565620 |access-date=2026-09-09 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia. ==
* Ekibanja kya Genero Katumba Wamala ku kibanja ki Parliament.go.ug
* Ebifaananyi bya genero Katumba Wamala ku mukutu gwa google.com
{| class="wikitable"
| colspan="3" valign="top" | '''Abalondeddwa mu poliisi'''
|-
| valign="top" |'''Yadda mu bigere bya'''
John Kisembo
| valign="top" |'''Omuduumizi wa Poliisi ya Uganda'''
2003-2005
| valign="top" |Eyamuddira mu bigere
'''Kale Kayihura'''
|-
| colspan="3" valign="top" | '''Offiisi z'amagye'''
|-
| valign="top" | '''Yadda mu bigere bya'''
Aronda Nyakairima
| valign="top" |'''Omuduumizi owokuntikko ow'eggye lya Uganda'''
2013-2017
| valign="top" |'''Eyamuddira mu bigere'''
David Muhoozi
|-
| colspan="3" valign="top" | '''Ofiisi z'obuweereza bwa gavumenti'''
|-
| valign="top" |'''Yadda mu bigere bya'''
Monica Azuba Ntege
| valign="top" |'''Minisita w'emirimu n'ebyentambula'''
Ogwekkumineebiri 2019-Ogwokutaano 2026
| valign="top" |'''Eyamuddira mu bigere'''
Fred Byamukama
|-
| valign="top" | '''Yadda mu bigere bya'''
Wilson Muruli Mukasa
| valign="top" |'''Minisita w'Abakozi ba Gavumenti'''
Ogwokutaanao 2026-Okutuusa leero
| valign="top" |'''Eyamuddira mu bigere'''
Ekifo yakirimu
|}
[[Category:Abaazaalibwa mu 1956]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abantu abava mu Disitulikiti y'e Kalangala]]
[[Category:Abaganda]]
[[Category:Abaduumizi ba police ya Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Uganda Millitary Academy]]
[[Category:Abaasomera ku United States Army and General Staff College]]
[[Category:Abaasomera ku the Command and General staff College abatali Bamerica]]
[[Category:Abaasomera ku United States Army War College]]
[[Category:Abaasomera ku Yunivasite y'e Nkumba]]
[[Category:Abaasomera ku Tanzania Military Academy]]
[[Category:Baminisita ba gavumenti ya Uganda]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]]
[[Category:Bagenero ba Uganda]]
[[Category:Abakoseddwa ebikolwa by'obumenyi bw'amateeka]]
[[Category:Baminisita ba Uganda ab'emirimu gya gavumenti]]
[[Category:Baminisita ba Uganda ab'ebyentambula]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Abaduumizi abokuntikkpo ab'eggye (Uganda)]]
faa0ptp41jahz40x1xt74mhc3m2oh1p
Vampino
0
8270
74786
58065
2026-09-15T09:03:11Z
B722N
6898
edited article
74786
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Vampino''', Elvis Kirya, munnayuganda omuyimbi w'ennyimba az'ekika kya dance hall<ref name="/chimpreports">{{Cite web |last=ChimpReports |date=2012-06-27 |title=My Life: Meet Uganda's Dance Hall Star Vampino |url=https://chimpreports.com/4869-my-life-meet-ugandas-dance-hall-star-vampino/ |access-date=2026-09-15 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref name="chano8">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chano8.com/vampino-dumps-local-shows-for-more-lucrative-international-gigs/ |access-date=2022-11-18 |archive-date=2021-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129000134/https://chano8.com/vampino-dumps-local-shows-for-more-lucrative-international-gigs/ |url-status=dead }}</ref> era omuzannyi wa filimu nga yasooka kuzanyira filimu ya [[Nana Kagga Macpherson|Nana Kagga]] eya 2012, [[The Life (2012 Film)|The life]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://chimpreports.com/entertainment/singer-vampino-on-his-role-in-ugandan-movie-the-life/ |access-date=2022-11-18 |archive-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231074813/http://chimpreports.com/entertainment/singer-vampino-on-his-role-in-ugandan-movie-the-life/ |url-status=dead }}</ref> Yazanyira wamu ne munne nga bayitibwa "Benon ne Vamposs."<ref name="musicuganda">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.musicuganda.com/Benon%20%26%20Vamposs.html |access-date=2022-11-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034615/http://www.musicuganda.com/Benon%20%26%20Vamposs.html |url-status=dead }}</ref> Muganda w'omuyimbi [[Maurice Kirya]].<ref name="urbanafrican">{{Cite web |title=Uganda’s Vampino Teams Up With Jamaica’s Frisco Kid On New Hit – Urban African Magazine |url=http://urbanafrican.com/ugandas-vampino-teams-up-with-jamaicas-frisco-kid-on-new-hit/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20161008212118/http://urbanafrican.com/ugandas-vampino-teams-up-with-jamaicas-frisco-kid-on-new-hit/ |archive-date=2016-10-08 |access-date=2026-09-15 |website=urbanafrican.com |language=en-US}}</ref> Ayimbira mu kibiina kya [[Swangz Avenue]].<ref name="swangzavenue">{{Cite web |last=Avenue |first=Swangz |title=Vampino |url=http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=98&Itemid=96 |archive-url=http://web.archive.org/web/20150924112246/http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=98&Itemid=96 |archive-date=2015-09-24 |access-date=2026-09-15 |website=www.swangzavenue.com |language=en-gb}}</ref>
== Obulamu bwe obw'obuto n'emisomo gye ==
Vampino yazaalibwa mu 1980. yasomera mu masomero omw'ali Shimoni Primary school, Kabojja ne Namasagali secondary nga tannegata ku Aptech gy'eyafunira Dipuloma ya Computer Networking and Maintenance.
== Okuyimba kwe ==
Vampino yasoka okukola erinnya lye ng'ayimbira ne muyimbi munne era nga baayitibwanga Benon ne Vamposs. Bombi batandika okuyimba mu 2000. Baalina enyimba zaabwe ez'akyaaka nga "Mumulete", "I know", "Nsazewo", ne "My lady".<ref name="ourmusiq">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ourmusiq.com/ugandan-musicians-meet-benon-vamposs/534/m.aspx |access-date=2022-11-18 |archive-date=2017-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811102006/http://ourmusiq.com/ugandan-musicians-meet-benon-vamposs/534/m.aspx |url-status=dead }}</ref> Vidiyo y'oluyimba lw'abwe "Mumuleete" yatuuka ku ennyimba ekkumi ezisinze ku kipande kya MTV mu UK.<ref name="allafrica">http://allafrica.com/stories/200601250378.html</ref> Mu 2009, Vampino yasalawo okuyimba yekka ate nga ye Benon essira y'alissa mu kufulumya era n'okutunda ennyima. Okuyimba kwe ng'omuntu kwakwatayo nenyimba nga "Kwekunyakunya" ne [[Keko (Guyanese rapper)|Keko (rapper)]], [[Juliana Kanyomozi]] ne [[Cindy Sanyu|Cinderella Sanyu]] era "Tell it" mweyali ne [[Goodlyfe Crew|Radio and Weasle]]. Era yayimbako n'omuyimbi w'enyimba za R&B [[Nick Nola]] mu nyimba nga "Nobody Like Me" ne "Setula".<ref name="hi-pipo">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hipipo.com/people/29/Benon-Mugumbya/bio/98/Interview--Hipipo-com-Meets-Vampino-A-k-a-Vampos |access-date=2022-11-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090755/http://www.hipipo.com/people/29/Benon-Mugumbya/bio/98/Interview--Hipipo-com-Meets-Vampino-A-k-a-Vampos |url-status=dead }}</ref>
== Enyimba ze ==
* Amabanja, 2014
=== Benon ne Vamposs ===
* Extra, Extra Large, 2007
== Filimu z'eyazannya ==
* 2012 The Life as Smokey Luciano<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ugandamirror.com/news/singer-vampino-on-his-role-in-ugandan-movie-the-life |access-date=2022-11-18 |archive-date=2016-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230231459/http://ugandamirror.com/news/singer-vampino-on-his-role-in-ugandan-movie-the-life |url-status=dead }}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipediya ==
* [https://web.archive.org/web/20221118071843/https://redpepper.co.ug/vamposs-in-fresh-claims-over-susanakon-kid/ "Vamposs In Fresh Claims Over ‘Susan/Akon’ Kid"]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Abayimbi]]
d1xlqvc0g2nsaczpbkswmo35ycd87h6
Swangz Avenue
0
8292
74779
35219
2026-09-15T08:38:21Z
B722N
6898
removed English Wikipedia links
74779
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Swangz Avenue''' kibiina ekikola ku kukola amaloboozi n'okutunda filimu mu [[Uganda]]. Nga kkampuni elikoodinga, Swangz Avenue esinga kukola ku pulojekiti z'okufulumya ennyimba, kukwasaganya bayimbi, kutambuza nnyimba ku mitimbagano, kutumbula nnyimba n'okuteekateeka ebivvulu. Swangz Avenue kirowooza ekyateekebwa mu nkola <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hipipo.com/music/news/2006/Benon-Mugumbya--How-He-Started-Swangz-Avenue |access-date=2022-11-20 |archive-date=2016-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805181234/http://www.hipipo.com/music/news/2006/benon-mugumbya--how-he-started-swangz-avenue |url-status=dead }}</ref> ekyali eky'omuyimbi omunnayuganda [[Benon Mugumbya|Benon Mugumya]], eyatandikawo kkampuni eno mu mwaka gwa 2008.
== Ennyimba z'eyafulumya ==
Kkampuni eno ebadde y'akizo nnyo mu kisaawe ky'okuyimba mu ggwanga uganda mu kufulumya ennyimba ezikyasinze ng'elina abayimbi abawerako abawano n'ebweru w'eggwanga. Abayimbi abawerako bafulumize ennyimba ennungi okuva mu kkampuni eno era nga mulimu ennyimba nga:
* Abayimbi ba [[Goodlyfe Crew|Goodlyfe]]
* [[Iryn Namubiru]]
* [[Irene Ntale]]
* [[Aziz Azion]]
* [[GNL Zamba]]
* [[Vampino]]
* [[Vinka (musician)|Vinka]]
* [[Winnie Nwagi]]
* [[Azawi]]
* [[Zafaran (omuyimbi) .|Zafaran]]
== Abayimbi be bakwasanyiza ==
[[Young Zee]] yassa omukono ku ndagaano Swangz Avenue nga 12 Ogwokusatu 2012 era oluyimba lw'eyasooka okufulumya lw'ali "I Have A Dream" Sera naye yafulumizibwa mu mwaka gwe gumu.<ref>https://web.archive.org/web/20120510122149/http://www.ugandapicks.com/2012/03/swangz-avenue-signs-12-year-old-young-zee-56326.html</ref> Mu 2013, Swangz Avenue yayanjula mu butongole omuyimbi waayo omupya ng'ali wansi w'okuteekebwateekebwa kwa Swangz Avenue label,<ref>http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Swangz-Avenue--officially-unveils-Young-Zee/-/812796/1670494/-/ef18aaz/-/index.html</ref> Young Zee eyali ow'emyaka 14 ne Sera omugenzi kati.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ugandaonline.net/news/view/12998/upcoming_artiste_sera_nampijja_dies_at_22 |access-date=2022-11-20 |archive-date=2014-05-12 |archive-url=https://archive.is/20140512113109/http://www.ugandaonline.net/news/view/12998/upcoming_artiste_sera_nampijja_dies_at_22 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.newvision.co.ug/news/633628-Talented-Ugandan-musician-Sera-passes-on.html</ref>
Abayimbi abalala abatumbuddwa okuyita mu Swangz Avenue:
* [[Michael Ross Kakooza|Micheal Ross]]<ref name="artists">http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=92&Itemid=65</ref>
* [[Viboyo|Viboyo Oweyo]]<ref name="artists" />
* James B<ref name="artists" />
* Vampino<ref name="artists" />
* Benon
* Young Zee
* Vinka
* Winnie Nwagi
* [[:en:Azawi|Azawi]]
* Zafaran (Latest Signee)
== Ennyimba z'akyaka ennyo mu z'ebafulumya ==
* "Where You Are" olw'ayimbibwa e[[:en:Goodlyfe_Crew|kibinja kya Goodlyfe]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.getmziki.com/2009/04/blu-3-feat-radio-and-weasel-where-u-r/ |access-date=2022-11-20 |archive-date=2016-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826010048/http://www.getmziki.com/2009/04/blu-3-feat-radio-and-weasel-where-u-r/ |url-status=dead }}</ref>
* "Locomotive" ol'abayimbi abanene bonna
* MR DJ olw'abayimbi bonna<ref>https://swangzavenue.ffm.to/mrdj</ref>
== Ebijuliziddwamu ==
<references responsive="1"></references>
9h5cxn3m8nla0qts8090wm3tgbzsel5
Goodlyfe Crew
0
8382
74784
67927
2026-09-15T08:59:23Z
B722N
6898
converted links
74784
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Radio & Weasel''' baali bannayuganda babiri abaayimbira nga wansi w'erinya lyebeetuuma erya '''Goodlyfe,''' ekibiina ky'abayimbi Bannayuganda ekyali kikulemberwa abasanyusa nga bayimbi nga; [[Mowzey Radio|Moses Radio]] (ng'amannya gge amazaale ye Moses Nakintije Ssekibogo) ne Weasel Manizo ( ng'amannya ge amazaale ye Douglas Mayanja). Moses Radio yayimbira nga mu doboozi lya wansi nga liri mu sitayiro ya RnB ng'ate ye Weasel nga ayimbira mu sitayiro za reggae, ragga ne [[dancehall]].<ref name="Radio">{{Cite web |title=Radio and Weasel: Living the Good Life |url=http://www.ugpulse.com:80/articles/daily/Entertainment.asp?about=Radio+and+Weasel%3A+Living+the+Good+Life&ID=1104 |archive-url=http://web.archive.org/web/20100823023515/http://www.ugpulse.com:80/articles/daily/Entertainment.asp?about=Radio+and+Weasel%3A+Living+the+Good+Life&ID=1104 |archive-date=2010-08-23 |access-date=2026-09-15 |website=www.ugpulse.com}}</ref> Olw'obusobozi bwabwe mu kuyimba, Moses Radio ne Weasel baatandikawo ekibiina kyabwe ekyababiri nga bamannyikiddwa nga '''Radio and Weasel'''. Omuyimbi eyali akulembera Moses era eyalina edoboozi Radio yafa nga 1 Ogwokubiri 2018 olw'obuvune bweyafuna ku bwongo oluvannyuma lw'okukubibwa kanyama w'ebbaala emu esangibwa Entebbe. Eyalumba Radio yamusukuma wansi obuwanvu bwa mita 3 (ffuuti 9.8) n'agwa ku kigumu ekyali kyakolebwa munkokoto ekyamuviirako obuzibu obwamaanyi kuba omusaayi gwagenda mu bwongo. Radio ne Weasel era beebatandikawo ekibiina ekiyitibwa Goodlyfe Crew. Ekibiina kino kyafunamu enkyukakyuka mu nsengeka yaakyo naye nga mu biseera ebisinga mwalimu Chagga, Lenin Briton,ne Lawrence (Goodlyfe Crew). Bangi ku baakirimu baalina ennyimba za sekinnoomu ne zebaayimbanga naabayimbi abalala.
== Radio ne Weasel ==
[[Mowzey Radio|Moses Radio]] (ng'amannya ge ag'obuzaale yeeyali Moses Nakintije Ssekibogo) yali wa manyi mu mulimu gw'okuyimba.Emyaka enna egya siniya yagisoma wakati wa 1998 okutuuka mu 2001 ku Holy Cross Lake View Secondary School e Jinja, gyeyaweerereza ng'omukulebeze mu w'ekibiina kya Inter-School Youth Alive Club. Yayiiya ennyimba eza kozesebwa ekibiina kino nezibatuusa ne kubuwanguzi bw'empaka ezaali zivuganyizibwamu amassomero eza inter-school Youth Alive Club Competitions. Mu 2002, Radio yasomera ku Kiira College Butiki e Jinja gyeyawumuliramu omulimu gwe ogw'okuyimba, esira n'asinga kuliteeka kusoma. Oluvannyuma yeegatta ku kibiina kya [[Jose Chameleone]] ekyali kimannyikiddwa nga Leone Island Crew mu 2004.<ref name="Radio" /> Bweyali akola ng'omuyambi wa [[:en:Jose_Chameleone|Jose Chameleone]] mu mu by'amaloboozi, Radio yafulumya enyimba nga ye sekinoomu nga ziri wansi w'ekibiina kya Leone Island. Kuno kwaliko olwali luyitibwa "Jennifer", "Dagala", "Wololo" ne "Sweet Lady".<ref name="Radio" /> Oluyimba olwali luyitibwa ''Sweet Lady'' lwawulirizibwa nnyo wandde nga Radio yali tamannyikiddwa nnyo mu bantu.
Weasel (ng'amannya ge amazaale ye Douglas Mayanja) yatandika okuyimba ng'ali bwanamunigina eyafulumya ennyimba zze nga sekinoomu ng'ayambibwako ekibiina kya mukulu we Jose Chameleone naye nga lwali luyimba lwe lweyakola ne Jose Chameleone olwa "Bomboclat".
Radio ne Weasel baaliko baali bayambako mu kwongera amaloboozi mu nnyimba za'Omunayuganda omuyimbi amannyikiddwa nga [[Jose Chameleone]], naye oluvannyuma beeyawula ku kibiina kya Chameleone ekyali kimannyikiddwa nga Leone Island Crew mu 2008 nebatandika ekyabwe ekya Goodlyfe Crew.
Ennyimba z'abayimbi bano ababiri okuli Radio ne Weasel zibadde z'amannyi ku mukutu gya leediyo mu Uganda.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://afroprime.com/artist/goodlyfe-crew/ |access-date=2022-12-02 |archive-date=2015-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207095733/http://afroprime.com/artist/goodlyfe-crew/ |url-status=dead }}</ref> okutandikira n'olwali luyitibwa "Nakudata" mu 2008, Ababiri bano baafulumya "Lwaki Onumya", "Zuena", "Nyambura" ne "Bread and Butter". Mu masekati ga 2008, ababiri bano baakola ennyimba n'abayimbi omwali Rachel Kay, [[Blu*3]], OS Suuna, [[Allan Toniks]], [[GNL Zamba|GNL]] omuyimbi General Ozzy okuva e [[Zambia]]. Baayimbako mu buliwo era nebakola ennyimba n'omuyimbi Keko Omunnayuganda. Emabegako, beeyongera ettutumu mu Afirika oluvannyuma lw'okukola ennyimba n'abayimbi nga PJ Powers, gwe baakola naye oluyimba olwali luyitibwa "Home to Africa", omuyimbi okuva e Jamaica mu luyimba lwa "Fire &amp; Butter".Baakola oluyimba n'ekibiina kya Warner Music Group eky'abalongo ekiyitibwa Locnville mu luyimba lwabwe bokka olwali lumannyikiddwa nga Done.
== Abaali mu kibiinja kya Goodlyfe Crew ==
Radio ne Weasel be baali abayimbi abakulu mu kibiina kya '''Goodlyfe Crew'''. Emiwendo gy'abayimbi mu kibiina gyali gikyukakyuka naye nga bammemba abakulu mu Goodlyfe Crew beebano:<ref>{{Cite web |title=GOODLYFE {{!}}{{!}} Official Website |url=http://www.goodlyfe.net/bio.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100623020711/http://www.goodlyfe.net/bio.html |archive-date=2010-06-23 |access-date=2026-09-15 |website=www.goodlyfe.net}}</ref>
* Weasel Manizo
* Chagga Geoffrey
* Emotions Felingz
Ba mmemba bonna baafulumyanga ng'ennyimba nga bali bokka sekinoou. Jeff Kiwanuka baamusikiza Chaggaman nga maneja oluvannyuma lw Kiwanuka okugobwa ku nkomerero ya 2014.
== Abaaliko bammemba ==
* [[Mowzey Radio|Moses Radio]] ng'omu ku baali bakulira eby'emirimu mu. Yafa mu 2018 oluvannyuma lw'okufuna obuvune okuva mu kulwanagana, n'aleka Weasel Manizo yekka ng'omu kubaatandikawo ekibiina kino era akulira eby'emirimu.<ref>{{Cite news |date=2018-02-01 |title=Uganda's Mowzey Radio dies after 'pub brawl' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42902215 |access-date=2026-09-15 |language=en-GB}}</ref>
* Gift of Kado - yali omu kubaali mu kibiina kino ow'enkalakkalira oluvannyuma lw'okukyegatako mu 2009.<ref>https://web.archive.org/web/20140419012252/http://www.ugandaonline.net/red.../the_hostel_s_tibba_thrown_out_by_lover</ref> Wabula mu Gwekuminoogumu mu 2010, yalekulira naatandikawo Kaddo Pharm ng'ali ne Mr X (yafa mu Gwomukaaga mu 2012).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hipipo.com/music/news/1720/Mr-X-Is-Dead |access-date=2022-12-02 |archive-date=2016-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408041443/http://www.hipipo.com/music/news/1720/Mr-X-Is-Dead |url-status=dead }}</ref>
* Diamond Oscar<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://xclusive.co.ug/?p=8815 |access-date=2022-12-02 |archive-date=2014-04-14 |archive-url=https://archive.today/20140414130430/http://xclusive.co.ug/?p=8815 |url-status=dead }}</ref>
* [[Liam Voice]]<ref>{{Cite web |last=Mwesigwa|first=Solomon|date=2019-01-18|title=Goodlyfe Singer Liam Voice defaults payment on outfit worn at Biri Biri concert|url=http://mbu.ug/2019/01/18/goodlyfe-singer-liam-voice-defaults-payment-on-outfit-worn-at-biri-biri-concert/|access-date=2023-12-15|website=MBU|language=en-US}}</ref>
Ekibiina kya Goodlyfe Crew kyaali kirina amaka gaakyo webaali bafulumiza ennyimba, nga wamannyikiddwa nga Goodlyfe Magic.<ref>{{Cite web |url=http://www.hipipo.com/index.php?linkvar=music&pg=music_news&news_id=186&title=Ugandan%20Goodlife%20Musicians%20of%20the%20Goodlyfe%20Crew,%20the%20Nyanama%20Boys,%20Moses%20Radio%20and%20Weasel%20TV%20Manizo |title=Archive copy |access-date=2022-12-02 |archive-date=2016-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408055005/http://www.hipipo.com/index.php?linkvar=music&pg=music_news&news_id=186&title=Ugandan%20Goodlife%20Musicians%20of%20the%20Goodlyfe%20Crew,%20the%20Nyanama%20Boys,%20Moses%20Radio%20and%20Weasel%20TV%20Manizo |url-status=dead }}</ref> Wabula, ekibiina kino kirina pulojekiti endala , nadala mu by'omufulumya ennyimba,: bakoze ennyimba ezifulumiziddwa abantu nga, Washington, Bleas, Swangz Avenue, Bushington ne label Nash Wonder owa Monster.<ref>{{Cite web |last=BigEyeAdmin |date=2013-09-16 |title=BATTLE OF THE PRODUCER: Nash Wonder vs. Washington |url=https://bigeye.ug/battle-of-the-producer-nash-wonder-vs-washington/ |access-date=2026-09-15 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref><ref>https://archive.today/20141116195921/http://lyrics256.com/2014/01/.../ring-a-bell-nakudata-remix-lyrics-radio-wease</ref>
== Obutakaanya n'ennyimbi zebakoze n'abayimbi abalala ==
Mu 2008, Radio ne Weasel baafulumya oluyimba olwali lumannyikiddwa nga "Potential" n'omuyimbi okuva e Zambia amannyikiddwa nga General Ozzy.<ref>https://archive.today/20141116195921/http://lyrics256.com/2014/01/.../ring-a-bell-nakudata-remix-lyrics-radio-wease</ref> Abayimbi bano ababiri era nebakola olumannyikiddwa nga "Take my Heart Still" ne Ozzy.<ref>{{Cite web |last=Ltd |first=BandLab Singapore Pte |title=TAKE MY HEART {{!}} RADIO & WEASEL |url=http://legacy.reverbnation.com/radioweasel/song/7841270 |access-date=2026-09-15 |website=ReverbNation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.reverbnation.com/open_graph/song/7852562 |title=Archive copy |access-date=2022-12-02 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202133514/https://www.reverbnation.com/open_graph/song/7852562 |url-status=dead }}</ref>
Mu 2009, ekibiina kya Goodlyfe ky'afulumya oluyimba olwatutumuka ennyo lwebaayimba Rabadaba, nga lumannyikiddwa nga "Opportunity oba Ability". Wabula ky'agambibwa nti oluyimba lwali lulumba Bebe Cool, naddala mu kitundu eky'ayimbibwa Radio<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://gosong.net/GOOD_LIFE_FEATURING_RABADABA_ABILITY.html |access-date=2022-12-02 |archive-date=2019-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430233247/http://gosong.net/GOOD_LIFE_FEATURING_RABADABA_ABILITY.html |url-status=dead }}</ref> Ku ntandikwa ya 2014, Radio ne Weasel baakola oluyimba ne [[:en:Pallaso|Pallaso]] ne Mess, mu luyimba olwali luyitibwa "Amaaso".<ref>https://archive.today/20141116193125/http://lyrics256.com/2014/01/.../amaaso-lyrics-radio-weasel-ft-pallaso-the-mess</ref> Mu 2011, baafulumya "Dembesa" ne Da TWINZ.<ref>https://archive.today/20141116193125/http://lyrics256.com/2014/01/.../amaaso-lyrics-radio-weasel-ft-pallaso-the-mess</ref><ref>https://archive.today/20141116193125/http://lyrics256.com/2014/01/.../amaaso-lyrics-radio-weasel-ft-pallaso-the-mess</ref> Radio ne Weasel baafulumya oluyimba olulala ne Diamond Oscar lwebaatuuma "You Make Me cry".<ref>https://web.archive.org/web/20141129075538/http://www.hipipo.com/radio/26/Goodlyfe-Moses-Radio-And-Weasel-TV/Goodlfye-Moses-Radio-Weasel-and-Diamond-Oscar-You-Make-Me-Cry</ref> Radio ne Weasel baakola ennyimba n'abayimbi Abanayuganda abalala: okwali oluyitibwa "Tax Money" ne Sizza Man,<ref>https://web.archive.org/web/20141129075538/http://www.hipipo.com/radio/26/Goodlyfe-Moses-Radio-And-Weasel-TV/Goodlfye-Moses-Radio-Weasel-and-Diamond-Oscar-You-Make-Me-Cry</ref> "Pollination", ne Obsession mu 2011.<ref>https://web.archive.org/web/20141129075538/http://www.hipipo.com/radio/26/Goodlyfe-Moses-Radio-And-Weasel-TV/Goodlfye-Moses-Radio-Weasel-and-Diamond-Oscar-You-Make-Me-Cry</ref>
Mu 2010, Radio ne Weasel baafulumya olwali lumannyikiddwa nga "Maama Wabaana" ne Tom Close.<ref>https://web.archive.org/web/20140407140544/http://www.songswale.com/radio-and-weasel-goodlyfe-maama-wabaana-bange-mp3.html</ref> ate mu 2013, baakola ennyimba ne Desire Luzinda, ne "Hellena" nga bali ne David Lutalo.<ref>https://web.archive.org/web/20141129075543/http://www.hipipo.com/radio/26/Goodlyfe-Moses-Radio-And-Weasel-TV/Radio-Weasel-Desire-Luzinda-Fitting</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141129185433/http://lyrics256.com/tag/hellena-by-goodlyfe-and-david-lutalo/</ref>
Mu Gwokusatu 2011 akakuubagano kaabalukawo mu [[Kampala]] wakati wa Radio/Weasel ne Kenzo. Akakuubagano kano kaali kava luyimba lwa Kenzo olwai luyitibwa "Mundeke Numbe". Ekibiina kya Goodlyfe kyali kirumiriza okubeera ng'engeri gyebaakolamu oluyimba luno ne vidiyo, byonna byali byakobebwa ti oluyimba lwabwe olwa "Talk and Talk".<ref>{{Cite web |title=Uganda Online - Red Pepper Uganda News |url=http://www.ugandaonline.net/red_pepper/goodlyfe?category=141 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140403224053/http://ugandaonline.net/red_pepper/goodlyfe?category=141 |archive-date=3 April 2014 |access-date=31 March 2014}}</ref>
Mu Gwekkumineebiri mu 2013, Radio ne Weasel baalwana olutalo lwe nnyimba olwayatiikirira ennyo n'omuyimbi [[Bebe Cool]]. Baalutuuma "The Battle of the Champions", lwali ku kifo ekiyitibwa Kyadondo Rugby grounds.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ugandaonline.net/news/view/14500/battle_of_the_champions_2013___bebe_cool_wins |access-date=2022-12-02 |archive-date=2014-04-14 |archive-url=https://archive.is/20140414130403/http://www.ugandaonline.net/news/view/14500/battle_of_the_champions_2013___bebe_cool_wins |url-status=dead }}</ref> Chameleone yasiima aba Goodlyfe Crew engeri gyebaayimbamu; yasiima ne Bebe Cool.<ref name="Redpepper.co.ug">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.redpepper.co.ug/battle-of-champions-chameleone-salutes-goodlyfe/ |access-date=2022-12-02 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202140958/https://redpepper.co.ug/battle-of-champions-chameleone-salutes-goodlyfe/ |url-status=dead }}</ref> Tewaaliwo kusalawo kulabika kwakolebwawo.<ref name="Redpepper.co.ug" /><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.redpepper.co.ug/battle-of-champions-chameleone-salutes-goodlyfe/ |access-date=2022-12-02 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202140958/https://redpepper.co.ug/battle-of-champions-chameleone-salutes-goodlyfe/ |url-status=dead }}</ref> Kino era kyaviirako n'okutereeza obukuubagano obwaliwo wakati wabwe n'eyali mukama wabwe mu kibiina kya Leone Island Chameleone ne Radio ne Weasel. Bano beegatta ne Chamleone omulundi ogw'asooka oluvannyuma lw'okwawukana mu 2008.<ref>https://web.archive.org/web/20140413144342/https://xclusive.co.ug/?p=7790</ref> Kino kyaviira ababiri bano okuyimbira ku siteegi y'emu ne Chameleone mu kivvulu kya Tubonge ekyaliyo mu 2014.<ref>{{Cite web |url=http://ugandaonline.net/news/view/.../moze_radio__weasel_all_set_for_tubong |title=Archive copy |access-date=2014-11-16 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025340/http://ugandaonline.net/news/view/.../moze_radio__weasel_all_set_for_tubong |url-status=dead }}</ref>
Mu 2013, ababiri bano baagamba nti obukuubagano n'omuyimbi w'omu Gagamel, Bebe Cool nabwo bwali buweddewo.<ref>{{Cite web |url=http://ugandaonline.net/news/view/.../moze_radio__weasel_all_set_for_tubong |title=Archive copy |access-date=2014-11-16 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025340/http://ugandaonline.net/news/view/.../moze_radio__weasel_all_set_for_tubong |url-status=dead }}</ref>
== Ebirabo ==
=== Byebawangudde ===
* 2015 HiPipo Music Awards - Ekibiina ky'ababiri ekyali kisinga Radio ne Weasel
* 2015 HiPipo Music Awards - Oluyimba lw'omwaka- Neera – Radio ne Weasel
* 2015 HiPipo Music Awards - Ennyimba ezaasinga okukolebwa -Amaaso Ntunga nga za Radio ne Weasel
* 2015 HiPipo Music Awards - Oluyimba lwa Rnb olwali lusinga -Neera olwa Radio ne Weasel
* 2014 HiPipo Music Awards – Ekibiina ky'ababiri ekyali kisinga (' Radio ne Weasel')<ref>https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014</ref>
* 2014 HiPipo Music Awards – Oluyimba lw'omwaka– Radio ne Weasel ('Obudde Album')<ref>https://web.archive.org/web/20141218163446/http://www.hipipo.com/hma/2014/news/553/Full-List-Of-Winners-Hipipo-Music-Awards-2014</ref>
* 2008 Pearl of Africa Music Awards – Oluyimba lw'omwaka ('Nakudata')<ref name="Museke.com">https://web.archive.org/web/20160130101808/http://museke.com/node/2396</ref>
* 2008 Pearl of Africa Music Awards –Oluyimba lw'ekika kya AfroBeat olwali lusinga ('Zuena')<ref name="Museke.com" />
* 2008 Pearl of Africa Music Awards – Abayimbi abapya abaali basinga<ref name="Museke.com" />
'''Tanzania Music Awards'''
* 2010: Oluyimba olwali lusinga mu Mawanga g'Omubuvanjuba bwa Afrika – Bread and Butter/ Where You Are ft. BLU*3
* 2011:Oluyimba olwali lusinga mu Mawanga g'Omubuvanjuba bwa Afrika – Heart Attack Vuvuzela
* Channel O Music Video Awards
* 2011: Most Gifted African East Video – This is How We Do It ft. Keko
'''Buzz Teeniez Awards Uganda'''
* 2010: Hottest Group/Duo
* 2011: Hottest Group/Duo
* 2011: Hottest Collabo – Mr. DJ ft. Swangz Avenue
=== Okulondebwa okwetaba mu kuvuganya ===
* 2010 Tanzania music awards – Best East African Song ('Bread and Butter') & ('Where you are' with [[Blu*3]])
* MTV Africa Music Awards 2010 - Best Group
* 2011 Tanzania Music Awards – Best East African Song ('Vuvuzela')<ref>https://web.archive.org/web/20110223174235/http://allafrica.com/stories/201102220178.html</ref>
Mu Gwomunaana 2011, abayimbi ba Goodlyfe Radio ne Weasle baalondebwa okwetaba mu mpaka za Africa music awards, MOAMA okuvuganya ku ky'ekibiina ky'omwaka. Oluyimba lwabwe olwa Vuvuzela(olwayatiikirira mu 2010 ) lwalondebwa okuvuganya mutuluba lwa dance hall.<ref>https://web.archive.org/web/20140404042808/http://www.ugandaonline.net/news/goodlyfe?category=141</ref>
* 2013 BET Music Awards – Best International Act Africa.
* MTV Africa Music Awards 2014 – Abayimbi abaasinga okukola oluyimba nga bali n<nowiki>'omuyimbi omulala, nga luno lwali luyitibwa ''Kiboko Changu", olwa Amani ng'</nowiki>ali neba Radio ne Weasel)<ref>{{Cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/entertainment/2014/04/17/mafikizolo-uhuru-davido-lead-nominations-for-mtv-africa-music-awards |title=Archive copy |access-date=2022-12-02 |archive-date=2014-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140420073700/http://www.sowetanlive.co.za/entertainment/2014/04/17/mafikizolo-uhuru-davido-lead-nominations-for-mtv-africa-music-awards |url-status=dead }}</ref>
Radio and Weasel Music albums
Goodlyfe balina entambi z'ennyimba nga 10i
1. Mwana Wabandi (2016)
2. Neera & The Best of Radio & weasel (2015)
3. Amaaso Ntunga Album ( 2014 )
4. Obudde (2014)
5. Fantastic (2014)
6. Tonjagala (2012)
7. Talk and Tailk (2011)
8. Ngenda Maaso (2010)
9. Bread and Butter (2009)
10. Nyambura (2008)
== Ennyimba zabwe ==
<small>(mulimu ennyimba ezaafulumizibwa Goodlyfe Crew oba Radio ne Weasel)</small>
* 2008: ''Nyambura''
* 2009: ''Bread and Butter''
* 2010: ''Ngenda Maaso''
* 2011: ''Talk and Talk''
* 2012: ''Tonjagala''
* 2014: ''Fantastic''
* 2014: ''Obudde''
* 2014: ''Amaaso Ntunga''
* 2015: ''Neera & The Best of Radio & Weasel''
* 2015: Nkwegomba
* 2016: ''Mwana Wabandi''
* 2016: Hallo
* 2016: Plenty Plenty
* 2016: Media Appreciation
* 2016: Tovawo Awo
* 2016: Jaburata (Remix)
* 2016: Nfuula Zaabu
* 2016: Nkya Kujukila
* 2016: Sumulula
* 2016: Engule
* 2016: One In A Million
* 2016: Gudi Gude
* 2017: Skin Tight (Remix)
* 2017: Panadol
* 2017: Ntwalako Out
== Laba ne ==
* [[B2C Soldiers|B2C]]
* [[Blu*3|Blue*3]]
* [[Jose Chameleone]]
* [[Sheebah Karungi]]
* [[Eddy Kenzo]]
* [[Bebe Cool]]
* [[Pallaso]]
* [[Irene Ntale]]
== Ebijuliziddwa ==
<references responsive="0"></references>
== Ewalala w'oyinza okubigya ==
* [https://web.archive.org/web/20180923023046/http://spankradio.cz/artist/radio-weasel/ Goodlyfe Crew Songs]
* [https://web.archive.org/web/20180201193020/https://bongoexclusive.net/tag/goodlyfe-crew/ Goodlyfe Crew]
* [https://web.archive.org/web/20180202190305/http://ourmusiq.com/radio-and-weasel-living-the-good-life/1104/m.aspx Radio and Weasel Living the Good Life]
* [https://web.archive.org/web/20130515185608/http://goodlyfemagic.com/Goodlyfe/RadioWeasel/Content/home.shtml Official website]
* [https://www.youtube.com/results?search_query=radio+and+weasel+bread+and+butter&search_type=&aq=2sx&oq=rado+and+weas youtube]
* [https://www.youtube.com/watch?v=RXvf2iHWzmw&feature=PlayList&p=E48A289BDDDE0607&playnext=1&playnext_from=PL&index=18 youtube]
[[Matuluba:2008 establishment in Uganda]].
[[Category:Ebibiina by'abayimbi ebyatandikibwawo mu 2008]]
[[Category:Ebibiina by'abayimbi Abanayuganda]]
[[Category:Abayimbi Abanayuganda]]
[[Category:Abayimbi abanayuganda ab'ekyasa kya 21]]
f8ukaqaya8ij2ux4akol0ahiy36pab0
Benon Mugumbya
0
8452
74777
74753
2026-09-15T08:33:21Z
B722N
6898
removed English Wikipedia link
74777
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}'''Benon Mugumbya''' muyimbi Munnayuganda<ref name="swangzavenue">{{Cite web |url=http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=11 |title=Archive copy |access-date=2022-12-09 |archive-date=2015-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150625195919/http://swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=11 |url-status=dead }}</ref> era omukozi era omutunzi w'ennyimba.<ref name="hip-ipo">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hipipo.com/people/29/Benon-Mugumbya/bio/129/One-On-One-Interview-With-Renowned-Producer-And-Singer-Benon-Mugumbya-Part-One |access-date=2022-12-09 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045729/http://www.hipipo.com/people/29/Benon-Mugumbya/bio/129/One-On-One-Interview-With-Renowned-Producer-And-Singer-Benon-Mugumbya-Part-One |url-status=dead }}</ref> Yali kitundu ku mugogo gwa "Benon ne Vamposs".<ref name="musicuganda">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.musicuganda.com/Benon%20%26%20Vamposs.html |access-date=2022-12-09 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034615/http://www.musicuganda.com/Benon%20%26%20Vamposs.html |url-status=dead }}</ref> ye mutandisi wa [[Swangz Avenue]].<ref name="h-ipipo">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hipipo.com/people/29/Benon-Mugumbya/bio/150/Benon-Mugumbya--His-Business-Life-And-Love-For-Music |access-date=2022-12-09 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090750/http://www.hipipo.com/people/29/Benon-Mugumbya/bio/150/Benon-Mugumbya--His-Business-Life-And-Love-For-Music |url-status=dead }}</ref>
[[Category:Articles with hCards]]
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Benon Mugumbya yazaalibwa mu 1981 eri Benon Mugumbya ne Florence Mugumbya. Kitaawe y'afa nga wabulayo ssabiiti bbiri azaalibwe. Yasomera ku Budo Junior Primary School, Ndejje Secondary school mu siniya ey'okuna ne Namasagali Colvalege mu siniya ey'omukaaga.<ref name="ourmusiq">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ourmusiq.com/ugandan-musicians-meet-benon-vamposs/534/m.aspx |access-date=2022-12-09 |archive-date=2017-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811102006/http://ourmusiq.com/ugandan-musicians-meet-benon-vamposs/534/m.aspx |url-status=dead }}</ref>
== Mu kisaawe ky'okuyimba ==
Benon erinnya yasooka kulikola ng'ali mu mugogo gwa Benon ne Vamposs. Omugogo guno gw'atandika okuyimba mu 2000. Omugogo gw'alina ennyimba ez'akwatayo nga "Mumulete", "I know", "Nsazewo", and "My lady".<ref name="ourmusiq"/> Vidiyo y'oluyimba lwa "Mumuleete" yatuuka mu nnyimba ekkumi ezisinze ku MTV mu Bungereza.<ref name="allafrica">{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: Benon & Vamposs Music Video to Warm UK TV |url=http://allafrica.com/stories/200601250378.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060216104812/http://allafrica.com/stories/200601250378.html |archive-date=2006-02-16 |access-date=2026-09-12 |website=allafrica.com |url-status=live }}</ref> Mu 2009, Vampino yasalawo okuyimba obw'omu ate ye Benon n'asalawo okussa essira mu kufulumya n'okutunda ennyimba. Afunye ennyimba ezikutteyo nga "Ani yali amanyi" nga lw'asooka kuyimbibwa [[:en:Elly_Wamala|Elly Wamala]], "Hope", "Owana lwaki akaaba" ne "Singa Kisoboka".<ref name="monitor">{{Cite web |date=2021-01-04 |title=I don’t believe in sex before marriage |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/heart-to-heart/i-don-t-believe-in-sex-before-marriage-1576196 |access-date=2026-09-12 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ennyimba ze y'ayimba ==
* Olunaku Olupya (A new day)
=== Benon ne Vamposs ===
* Extra, Extra Large, 2007
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannayuganda abayimbi abasajja.]]
e1g8428dgeznp151dwausby635gjzf1
Ivan Bukenya
0
8533
74768
74765
2026-09-14T18:00:49Z
Halimah Nampiima
11015
Ngaseeko wiki links
74768
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ivan Bukenya''' (yazaalibwa nga 1 Ogwekkuminoogumu 1991),nga [[:en:Ugandan|munnayuganda]] [[:en:Association_football|omuzannyi w'omupiira]] gw'ebigere ogw'ensimbi. Bukenya azannyiddeko mu ttiimu ya [[:en:FC_Linköping_City|Linkoping City, Erbil FC]] mu [[:en:Iraq|Iraq]], [[:en:Kaizer_Chiefs_F.C.|Kaizer Chiefs]] mu [[South Africa]] ne [[:en:East_Bengal_FC|East Bengal FC]] mu [[:en:India|Buyindi.]]
== Omupiira gw'ensimbi ==
Bukenya yatandika okuzannya omupiira mu Gwomusanvu 2007 mu kiseera ky'okukyala kwa [[:en:Rio_Ferdinand|Rio Ferdinand]]. Yali azannyira ttiimu y'abavubuka eya [[:en:Coca-Cola|Coca-Cola]] ey'omutendesi Mike Mutebi n'abantu nga [[:en:Ibrahim_Juma_(footballer)|Ibrahim Juma]], Andrew Buteera ne Dennis Guma gye baazannyira abavubuka ba [[:en:Proline_FC|ttiimu ya Proline.]] Okubeera ku ludda lwa Coca-Cola kyali kyoleka ekitone Bukenya kye yalina era yamaliriza nga yeegasse ku ttiimu y'omu [[:en:Ugandan_Super_League|Uganda Super League]]. Ferdinand yasanyukira nnyo ebitone bye yalaba okusobola okukola ku akademi ya Proline, era Bukenya y'omu ku baali bagenda e [[:en:England|Bungereza]] okuzannya ne akademi za [[:en:Manchester_United_F.C.|Manchester United]] ne [[:en:West_Ham_United_F.C.|West Ham United]] mu Gwekkumi omwaka ogwo. Yateebanga mu [[:en:Ugandan_Super_League|Uganda Super League]] era yali wa bulabe mu bbanga mu kusimula amakoona n'ebisobyo ku [[:en:Proline_FC|Proline FC]]. Okubala omuzannyo Bukenya kwe yalina n'obusobozi bwe obw'okutambuza omupiira mu lulumba ge gamu ku maanyi ge yali asinga okuba nago mu ttiimu ya Mujib Kasule, gye yatandikira okuvaayo.
=== Arbil SC ===
Ivan Bukenya yazannyira ttiimu ya Iraq, [[:en:Arbil_SC|Arbil SC]] mu [[:en:Arbil|Arbil]] mu Liigi ya [[:en:Iraq|Iraq]] eya waggulu gye yatuuka mu mpaka za [[:en:2012_AFC_Cup|2012 AFC Cup]] ne [[:en:Kuwait_SC|Al Kuwait]] era n'ayamba okuwangula ekikopo kya [[:en:2011–12_Iraqi_Premier_League|Iraqi Premier League ekya 2011-12]].<ref>Ivan Bukenya – Defender, [http://www.goal.com/en-india/match/77744/arbil-sc-vs-east-bengal/preview Arbil SC – East Bengal Preview: Can the Indian side overcome the Iraqi challenge?], Anselm Noronha, goal.com, 10 April 2012. Retrieved 14 May 2012.</ref> Nga 14 Ogwokubiri 2013, Bukenya yateeba ggoolo ey'obuwanguzi nga bawangula [[:en:Al-Zawraa|Al-Zawraa]] ku ggoolo 0-1 mu [[:en:Al-Shaab_Stadium|kisaawe kya Al-Shaab]] mu [[:en:Baghdad|Baghdad.]]<ref>[https://int.soccerway.com/matches/2013/02/14/iraq/iraqi-league/al-zawraa/arbil/1449715/ Al Zawra'a vs. Erbil – 14 February 2013 – Soccerway]. Uk.soccerway.com (14 February 2013).</ref> Nga 5 Ogwokusatu 2013, yateeba ggoolo ey'okubiri mu mupiira gwe baawangula ewaka ku ggoolo 4-0 mu mpaka za [[:en:2013_AFC_Cup_group_stage|2013 AFC Cup ez'omu bibinja]] nga bazannya ne [[:en:Al-Ahli_Taizz_S.C.|Al-Ahli Taizz S.C.]] okuva mu [[:en:Yemen|Yemen]]. Bukenya yagenda mu maaso n'okuteeba ttiimu y'emu nga 24 Ogwokuna 2013 bwe yateeba ggoolo ey'okuna mu mupiira gwe baawangula ku ggoolo 0-4. Nga 27 Ogwomukaaga 2013, yeetaba era n'ateeba ggoolo ey'okuna mu mupiira gw'ewaka gwe bakyasinze okuwangula ne ggoolo ennyingi era ogwasingamu ggoolo ennyingi mu [[:en:2012–13_Iraqi_Premier_League|Iraqi Premier League mu sizoni ya 2012-2013]] bwe bakuba [[:en:Al-Mina'a_SC|Al-Mina'a SC]] 8-1 mu [[:en:Franso_Hariri_Stadium|kisaawe kya Franso Hariri]].<ref>[https://int.soccerway.com/matches/2013/06/27/iraq/iraqi-league/arbil/al-minaa/1491289// Erbil vs. Al Minaa Basra – 27 June 2013 – Soccerway]. Uk.soccerway.com (27 June 2013).</ref>
=== AKaizer Chiefs ===
Bukenya yatandika okutendekebwa ne ttiimu ya South African [[:en:South_African_Premier_Division|Premier Soccer League]] Kaizer Chiefs nga 12 Ogwomwenda 2013 era n'ateeka omukono ku ndagaano ya myaka 2 ku ttiimu nga 30 Ogwomwenda 2013 oluvannyuma lw'okusikiriza omutendesi [[:en:Stuart_Baxter|Stuart Baxter]] n'ekibinja ky'abakugu. Ye [[:en:Ugandan|munnayuganda]] ow'okubiri oluvannyuma lwa [[David Obua]] okwegatta ku ttiimu y'e South Africa eyo kirimaanyi. Nga 13 Ogwekkumi 2013, Bukenya yasooka kuzannyira mu Macufe Cup ne [[:en:Bloemfontein_Celtic|Bloemfontein Celtic]] mu [[:en:Free_State_Stadium|kisaawe kya Free State]]. Aba Chiefs baawangulwa 1-0 ne Bukenya ng'azannyira mu ddakiika 90 zonna era n'awuniikiriza abawagizi ba Amakhosi wamu n'omutendesi. Nga 4 Ogwekkumineebiri 2013, Bukenya yava ku katebe n'ayingira mu kifo kya [[:en:Charles_Mopeli_Stadium|Charles Mopeli Stadium]] n'atandika okuzannyira PSL mu buwanguzi bwa 0-2 ku [[:en:Free_State_Stars|Free State Stars]]. Nga 8 Ogwokusatu 2014 Bukenya yazannyira mu ddakiika 90 ez'omuzannyo ogwasooka ogwa [[:en:2014_CAF_Champions_League|CAF Champions League 2014]] era ttiimu ye yawangula [[:en:Liga_Muçulmana_de_Maputo|Liga Muçulmana de Maputo]] eya [[Mozambique]] 3-0 mu muzannyo ogw'okubiri. Bukenya omupiira gwa baliraanwa mu [[:en:Soweto_derby|Soweto]] nga 15 Ogwokusatu 2014 nga Amakhosi ewangula 1-0 mu mpaka za League mu [[:en:Soccer_City|Soccer City]]. Yateeba ggoolo ye esooka nga 26 Ogwokusatu 2014 mu [[:en:Nedbank_Cup|Nedbank Cup]] 16 mu buwanguzi bwa 2-1 ku [[:en:FC_Buffalo_(South_Africa)|FC Buffalo]]. Yagamba nti "Ndi mulungi...Nneewulira nga ndi musanyufu era nsuubira okulongoosa emikisa egisubiddwa mu biseera eby'omu maaso. Kikwata ku kukolera awamu n'okuteekateeka kw'abatendesi. Kikwata ku kutendekebwa okutuufu...kino kirungi naye si kye kisinga okusaanira". Nga 10 Ogwokutaano 2014, Bukenya yalondebwa okuba [[:en:Man_of_the_Match|omusajja w'omupiira]] mu Absa nga Kaizer Chiefs yawangula [[:en:AmaZulu_F.C.|AmaZulu F.C]] 3-0 mu muzannyo ogwasembayo ogw'omwaka. Nga 19 Ogwekumi 2014, Bukenya yazannyira mu buwanguzi bwa 0-1 ku [[:en:Ajax_Cape_Town|Ajax Cape Town]] okuteekawo likodi empya ey'okuwangula liigi y'e South Afrikan eyababinywera emirundi 15 egy'omuddiriŋŋanwa.
=== East Bengal ===
Bukenya yateeka omukono kundagaano ne ttiimu ya [[:en:I-League|I-League]] [[:en:East_Bengal|East Bengal]] nga 28 Ogwekkuminoogumu 2016.
Bukenya yayabilira Chiefs mu Gwomukaaga, 2016 oluvannyuma lw'akaseera akazibu mwe yatandikira emipiira 22 gyokka kyenkana mu myaka esatu.
Oluvannyuma lw'okusumululwa okuva mu Naturena omukubi w'amakkati ono yaddayo ewaabwe e Uganda gye yatendekebwa ne ttiimu ye eyasooka Proline FC nga tanneegatta ku Begal mu Gwekkumineebiri.
Olw'okuba I-League yali ewala omuzannyo okuva mu makkati g'omuzannyo, Bukenya yakola kinene nnyo mu kuyamba Bengal okutuuka ku ntikko y'omuzannyo era y'omu ku baddereeva bataano bokka abazannyidde mu mizannyo gyonna.
Yawangula emirundi esatu ng'azannya ng'omuzibizi mu I-League, ng'egenda mu maaso okutuuka mu mwezi gw'okutaano nga tannaba kuyingira mu Indian Super League.
=== Ekibuga kya Linköping ===
Mu Gwokuna 2018, Bukenya yateeka omukono ku ndagaano okumalako sizoni yonna eya 2018 ne ttiimu y[[:en:Division_1_(Swedish_football)|'ekibinja kya Sweden]] ekisooka, [[:en:FC_Linköping_City|FC Linköping City]]. Bukenya yali wakufuna ntandikwa nnungi nga FC Linköping City ezannya ne '''[[:en:Nyköpings_BIS|Nyköping BIS]]''' mu [[:en:Division_1_(Swedish_football)|kibinja ekisooka ekya bukiika kkono]]. Omupiira gwaggwa 1-1 oluvannyuma lwa City okuwangula Ivan Bukenya oluvannyuma lw'eddakiika 15 n'akuba 1-0 mu kibinja kya '''Ilir Terbunja''', eyagoba Bukenya mu kifo ky'ekibbonerezo.
"Owulira bulungi okufuna omupiira gwo, buli kiseera kisanyusa okuteeba, naye ekintu ekisinga obukulu kiri nti ttiimu ekola bulungi", Bukenya bwe yagamba oluvannyuma lw'omupiira.
Yateebwa [[:en:FC_Linköping_City|FC Linköping City]] mu Gwekkumineebiri 2018.
Yafa ekiro kya nga 5 Ogwekkumi, 2020
== Ttiimu y'eggwanga ==
Akiikiridde Uganda ku buli mutendera gw'abavubuka era mu kiseera kino ye muzannyi w'eggwanga omukulu. Bukenya yali mu ttiimu ya Uganda ey'abali wansi w'emyaka 20 eyawangula ekikopo kya [[:en:CECAFA_U-20_Championship|CECAFA U-20 mu 2010]] ng'awangula eggwanga lya Eritrea abatasukka myaka 20 mu mpaka ez'enkomerero oluvannyuma lw'okuwangula [[:en:Kenya_national_under-20_football_team|Kenya ey'abali wansi w'emyaka 20]] 2-1 mu mpaka ez ez'enkomeredde.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304034740/http://www.futaa.com/football/article/cecafa-u20-kenya-miss-out-on-finals-after-uganda-loss/ CECAFA U20: Kenya miss out on finals after Uganda loss]. Futaa.com.</ref> Bukenya era yali mu ttiimu ya Uganda ey'abatasukka myaka 23 eyawangula ttiimu ya [[:en:Tanzania_national_football_team|Tanzania]] eyabatasukka myaka 23 ku ggoolo 5-2 era n'awangula ttiimu ya Kenya ttiimu y'abatasukka myaka 23 ku ggoolo 5-1 mu kitundu ekisooka nga bagenda mu mizannyo gya All-Africa egyali mu [[:en:Maputo|Maputo]], Mozambique.<ref>[https://web.archive.org/web/20160303234400/http://www.futaa.com/football/article/u23-uganda-hammer-tanzania/ U23: Uganda hammer Tanzania]. Futaa.com.</ref><ref>[http://www.goal.com/en/news/89/africa/2011/06/28/2551431/kenya-u23-1-5-uganda-u23-cranes-edge-closer-to-all-africa/ Uganda's U-23 humiliate Kenya 5-1 at home to edge closer to All Africa Games qualification Uganda's U-23 team, the Kobs, hammered Kenya 5-1 in the All Africa Games qualifier played at Nyayo National Stadium yesterday. The match had been scheduled for]. Goal.com (28 June 2011).</ref> Oluvannyuma lw'omwaka omulungi ng'ali ne Proline FC, [[:en:Bobby_Williamson|Bobby Williamson]] yamulonda okuzannyira mu mpaka za African Nations Championship ezaali mu [[Sudaani|Sudan]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160202083034/http://www.kawowo.com/index.php/football/item/15805-in-memories-of-cranes-chan-2011-squad.html/ FLASHBACK: A Look at the 2011 CHAN Finals Cranes Squad in Sudan]. Kawowo.com.</ref> mu 2011 gye yazannyira buli muzannyo ng'omukuumi. Nga 1 Ogwomukaaga 2013 yazannyibwa mu mpaka z'okuwangula [[:en:Libya_national_football_team|Libya]] mu [[:en:Tripoli,_Libya|Tripoli]] era nga zino ze zisooka okugezesa omutendesi omupya [[:en:Milutin_Sredojević|Milutin Sredojević]] nga beetegekera Liberia nga 8 Ogwomukaaba mu mpaka za [[:en:2014_FIFA_World_Cup_qualification|2014 FIFA World Cup qualification.]]
== Enzannya ye ==
Bwe yamaliriza okwegatta ku ttiimu endala, kapiteeni wa [[:en:Kaizer_Chiefs|Kizer Chiefs]] ne [[:en:South_Africa_national_soccer_team|South Africa]] [[:en:Itumeleng_Khune|Itumeleng Khune]] yagamba nti "Muzannyi mulungi nnyo; muwanvu, mu mubiri era ayanguwa. Ye muzannyi omutuufu, naye byonna bye nnyinza okugamba kwe kulinda Macufe era ojja kulaba ky'atutereka".<ref>[https://web.archive.org/web/20150611090534/http://www.kickoff.com/news/37783/itumeleng-khune-ivan-bukenya-kaizer-chiefs Itumeleng Khune Ivan Bukenya Kaizer Chiefs – News]. Kick Off (3 October 2013).</ref>
== Obulamu bwe ==
Bukenya yazaalibwa Fred Yiga, omukozi wa gavumenti omwatiikirivu mu Kitongole kya [[Kampala|KCCA]] ne Justine Nantume. Maama we yali muzannyi wa tenisi mu buto bwe era kye kyamuleetera okuwagira n'okuwagira empaka z'omupiira z'abavubuka mu kitundu ky'ewaabwe ekyakubiriza Bukenya okufuuka omuzannyi omutendeke. Omutendesi w'abavubuka Moses Kibirango yagamba nti "Omuzadde nga maama wa Bukenya bw'alaga nti ayagala nnyo okukulaakulanya mutabani we ng'omuzannyi w'omupiira, kyangu omutendesi okukolera awamu n'omukulembeze". Oluvannyuma lw'okufa kwe mu 2010 yalowooza ku kuleka omuzannyo.
== Ebikopo ==
2014-15
=== Ttiimu ===
'''Kaizer Chiefs'''
Absa Premier League
'''.Nnantameggwa (1):2014-2015'''
.'''MTN( 81):2014'''
.'''EMacufe Cup:'''
.'''Carling( Black Label Cup1) 2013'''
; Arbil SC
* Iraqi Premier League:
: Omuwanguzi (1): 201112.
: Omuwanguzi ow'okubiri (1): 201213
* Ekikopo kya AFC:
:: 2012: Omuwanguzi ow'okubiri
:: 2013: Omulundi ogw'ekkumi n'omukaaga
:: .'''Proline Fc'''
:: '''Omuzannyi Asinga Okubalirirwamu ensimbi (MVP):2011-2012'''
=== Eggwanga ===
; Uganda-U20
* CECAFA U-20 Championship: 2010
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist|30em}}
== Ebijulizidwa wabweru wa wikipedia ==
* newvision.co.ug at the Wayback Machine (archived 23 June 2011)
* [http://en.soccerwiki.org/player.php?pid=56122 en.soccerwiki.org]
* Ivan Bukenya ku National-Football-Teams.com
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
qt8a2y32e9ym9b9s9m8jcuv0ry4p3t0
74769
74768
2026-09-14T18:56:48Z
Halimah Nampiima
11015
ngasseeko references
74769
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ivan Bukenya''' (yazaalibwa nga 1 Ogwekkuminoogumu 1991),nga [[:en:Ugandan|munnayuganda]] [[:en:Association_football|omuzannyi w'omupiira]] gw'ebigere ogw'ensimbi. Bukenya azannyiddeko mu ttiimu ya [[:en:FC_Linköping_City|Linkoping City, Erbil FC]] mu [[:en:Iraq|Iraq]], [[:en:Kaizer_Chiefs_F.C.|Kaizer Chiefs]] mu [[South Africa]] ne [[:en:East_Bengal_FC|East Bengal FC]] mu [[:en:India|Buyindi.]]<ref>{{cite web |title=I-League: East Bengal sign Ugandan defender Ivan Bukenya |url=https://www.goal.com/en-india/news/1064/i-league/2016/11/28/29978032/i-league-east-bengal-sign-ugandan-defender-ivan-bukenya |access-date=25 November 2018 |publisher=Goal}}</ref>
== Omupiira gw'ensimbi ==
Bukenya yatandika okuzannya omupiira mu Gwomusanvu 2007 mu kiseera ky'okukyala kwa [[:en:Rio_Ferdinand|Rio Ferdinand]]. Yali azannyira ttiimu y'abavubuka eya [[:en:Coca-Cola|Coca-Cola]] ey'omutendesi Mike Mutebi n'abantu nga [[:en:Ibrahim_Juma_(footballer)|Ibrahim Juma]], Andrew Buteera ne Dennis Guma gye baazannyira abavubuka ba [[:en:Proline_FC|ttiimu ya Proline.]] Okubeera ku ludda lwa Coca-Cola kyali kyoleka ekitone Bukenya kye yalina era yamaliriza nga yeegasse ku ttiimu y'omu [[:en:Ugandan_Super_League|Uganda Super League]]. Ferdinand yasanyukira nnyo ebitone bye yalaba okusobola okukola ku akademi ya Proline, era Bukenya y'omu ku baali bagenda e [[:en:England|Bungereza]] okuzannya ne akademi za [[:en:Manchester_United_F.C.|Manchester United]] ne [[:en:West_Ham_United_F.C.|West Ham United]] mu Gwekkumi omwaka ogwo.<ref>{{cite web |title=New Vision Online : Proline to visit Old Trafford, Upton Park |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/30/572695 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071010144017/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/572695 |archivedate=10 October 2007 |accessdate=2013-10-16}}</ref> Yateebanga mu [[:en:Ugandan_Super_League|Uganda Super League]] era yali wa bulabe mu bbanga mu kusimula amakoona n'ebisobyo ku [[:en:Proline_FC|Proline FC]]. Okubala omuzannyo Bukenya kwe yalina n'obusobozi bwe obw'okutambuza omupiira mu lulumba ge gamu ku maanyi ge yali asinga okuba nago mu ttiimu ya Mujib Kasule, gye yatandikira okuvaayo.<ref>{{cite web |title=Uganda Online – Rio Ferdinand |url=http://www.ugandaonline.net/rio_ferdinand |accessdate=28 November 2016}}</ref><ref name="observer.ug">{{Cite web |date=8 October 2013 |title=Bukenya on path to ultimate dream |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=27921:bukenya-on-path-to-ultimate-dream&catid=44:sports&Itemid=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328123916/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=27921:bukenya-on-path-to-ultimate-dream&catid=44:sports&Itemid=80 |archive-date=28 March 2023 |access-date=14 October 2013}}</ref>
=== Arbil SC ===
Ivan Bukenya yazannyira ttiimu ya Iraq, [[:en:Arbil_SC|Arbil SC]] mu [[:en:Arbil|Arbil]] mu Liigi ya [[:en:Iraq|Iraq]] eya waggulu gye yatuuka mu mpaka za [[:en:2012_AFC_Cup|2012 AFC Cup]] ne [[:en:Kuwait_SC|Al Kuwait]] era n'ayamba okuwangula ekikopo kya [[:en:2011–12_Iraqi_Premier_League|Iraqi Premier League ekya 2011-12]].<ref>Ivan Bukenya – Defender, [http://www.goal.com/en-india/match/77744/arbil-sc-vs-east-bengal/preview Arbil SC – East Bengal Preview: Can the Indian side overcome the Iraqi challenge?], Anselm Noronha, goal.com, 10 April 2012. Retrieved 14 May 2012.</ref> Nga 14 Ogwokubiri 2013, Bukenya yateeba ggoolo ey'obuwanguzi nga bawangula [[:en:Al-Zawraa|Al-Zawraa]] ku ggoolo 0-1 mu [[:en:Al-Shaab_Stadium|kisaawe kya Al-Shaab]] mu [[:en:Baghdad|Baghdad.]]<ref>[https://int.soccerway.com/matches/2013/02/14/iraq/iraqi-league/al-zawraa/arbil/1449715/ Al Zawra'a vs. Erbil – 14 February 2013 – Soccerway]. Uk.soccerway.com (14 February 2013).</ref> Nga 5 Ogwokusatu 2013, yateeba ggoolo ey'okubiri mu mupiira gwe baawangula ewaka ku ggoolo 4-0 mu mpaka za [[:en:2013_AFC_Cup_group_stage|2013 AFC Cup ez'omu bibinja]] nga bazannya ne [[:en:Al-Ahli_Taizz_S.C.|Al-Ahli Taizz S.C.]] okuva mu [[:en:Yemen|Yemen]].<ref>{{cite web |title=Official Home of Asian Football – Schedule & Results |url=http://www.the-afc.com/en/afc-cup-2013-schedule-results.html?fixtureid=7051&stageid=279&tMode=H&view=ajax&show=matchsummary/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215919/http://www.the-afc.com/en/afc-cup-2013-schedule-results.html?fixtureid=7051&stageid=279&tMode=H&view=ajax&show=matchsummary%2F |archive-date=4 October 2013 |website=the-afc.com}}</ref> Bukenya yagenda mu maaso n'okuteeba ttiimu y'emu nga 24 Ogwokuna 2013 bwe yateeba ggoolo ey'okuna mu mupiira gwe baawangula ku ggoolo 0-4.<ref>{{cite web |title=Official Home of Asian Football – Schedule & Results |url=http://www.the-afc.com/en/afc-cup-2013-schedule-results.html?fixtureid=7059&stageid=279&tMode=H&view=ajax&show=matchsummary/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004214353/http://www.the-afc.com/en/afc-cup-2013-schedule-results.html?fixtureid=7059&stageid=279&tMode=H&view=ajax&show=matchsummary%2F |archive-date=4 October 2013 |website=the-afc.com}}</ref> Nga 27 Ogwomukaaga 2013, yeetaba era n'ateeba ggoolo ey'okuna mu mupiira gw'ewaka gwe bakyasinze okuwangula ne ggoolo ennyingi era ogwasingamu ggoolo ennyingi mu [[:en:2012–13_Iraqi_Premier_League|Iraqi Premier League mu sizoni ya 2012-2013]] bwe bakuba [[:en:Al-Mina'a_SC|Al-Mina'a SC]] 8-1 mu [[:en:Franso_Hariri_Stadium|kisaawe kya Franso Hariri]].<ref>[https://int.soccerway.com/matches/2013/06/27/iraq/iraqi-league/arbil/al-minaa/1491289// Erbil vs. Al Minaa Basra – 27 June 2013 – Soccerway]. Uk.soccerway.com (27 June 2013).</ref>
=== AKaizer Chiefs ===
Bukenya yatandika okutendekebwa ne ttiimu ya South African [[:en:South_African_Premier_Division|Premier Soccer League]] Kaizer Chiefs nga 12 Ogwomwenda 2013<ref>{{cite web |title=Ugandan arrives for Chiefs trial |url=http://www.mtnfootball.com/africa/south-africa/absa-premiership/news/2013/sep/ugandan-arrives-for-chiefs-trial.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005044118/http://www.mtnfootball.com/africa/south-africa/absa-premiership/news/2013/sep/ugandan-arrives-for-chiefs-trial.html |archivedate=5 October 2013 |accessdate=1 October 2013 |publisher=MTN Football}}</ref> era n'ateeka omukono ku ndagaano ya myaka 2 ku ttiimu nga 30 Ogwomwenda 2013 oluvannyuma lw'okusikiriza omutendesi [[:en:Stuart_Baxter|Stuart Baxter]] n'ekibinja ky'abakugu.<ref>{{cite web |title=Kaizer Chiefs announce the signing of Ivan Bukenya |url=http://www.goal.com/en-za/new9s/4682/transfer-zone/2013/0/30/4300186/kaizer-chiefs-announce-the-signing-of-ivan-bukenya |accessdate=1 October 2013 |publisher=Goal}}</ref> Ye [[:en:Ugandan|munnayuganda]] ow'okubiri oluvannyuma lwa [[David Obua]] okwegatta ku ttiimu y'e South Africa eyo kirimaanyi.<ref>{{cite web |title=Chiefs seal Bukenya deal |url=http://www.mtnfootball.com/africa/south-africa/absa-premiership/news/2013/sep/chiefs-seal-bukenya-deal.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005044205/http://www.mtnfootball.com/africa/south-africa/absa-premiership/news/2013/sep/chiefs-seal-bukenya-deal.html |archivedate=5 October 2013 |accessdate=1 October 2013 |publisher=MTN Football}}</ref> Nga 13 Ogwekkumi 2013, Bukenya yasooka kuzannyira mu Macufe Cup ne [[:en:Bloemfontein_Celtic|Bloemfontein Celtic]] mu [[:en:Free_State_Stadium|kisaawe kya Free State]]. Aba Chiefs baawangulwa 1-0 ne Bukenya ng'azannyira mu ddakiika 90 zonna era n'awuniikiriza abawagizi ba Amakhosi wamu n'omutendesi.<ref>{{cite web |title=Chiefs seal Bukenya deal |url=http://www.mtnfootball.com/africa/south-africa/absa-premiership/news/2013/sep/chiefs-seal-bukenya-deal.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005044205/http://www.mtnfootball.com/africa/south-africa/absa-premiership/news/2013/sep/chiefs-seal-bukenya-deal.html |archivedate=5 October 2013 |accessdate=1 October 2013 |publisher=MTN Football}}</ref> Nga 4 Ogwekkumineebiri 2013, Bukenya yava ku katebe n'ayingira mu kifo kya [[:en:Charles_Mopeli_Stadium|Charles Mopeli Stadium]] n'atandika okuzannyira PSL mu buwanguzi bwa 0-2 ku [[:en:Free_State_Stars|Free State Stars]].<ref>{{cite web |last=realnet.co.uk |title=Kaizer Chiefs Bukenya reflects on PSL debu |url=http://www.kickoff.com/news/39565/kaizer-chiefs-bukenya-reflects-on-psl-debu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129151008/http://www.kickoff.com/news/39565/kaizer-chiefs-bukenya-reflects-on-psl-debu |archive-date=29 November 2016 |accessdate=28 November 2016}}</ref> Nga 8 Ogwokusatu 2014 Bukenya yazannyira mu ddakiika 90 ez'omuzannyo ogwasooka ogwa [[:en:2014_CAF_Champions_League|CAF Champions League 2014]] era ttiimu ye yawangula [[:en:Liga_Muçulmana_de_Maputo|Liga Muçulmana de Maputo]] eya [[Mozambique]] 3-0 mu muzannyo ogw'okubiri.<ref>{{cite web |date=8 March 2014 |title=Letsholonyane captains Chiefs against Muculmana – Goal.com |url=http://www.goal.com/en-za/news/4641/caf-champions-league/2014/03/08/4670413/letsholonyane-captains-chiefs-against-muculmana |accessdate=28 November 2016}}</ref> Bukenya omupiira gwa baliraanwa mu [[:en:Soweto_derby|Soweto]] nga 15 Ogwokusatu 2014 nga Amakhosi ewangula 1-0 mu mpaka za League mu [[:en:Soccer_City|Soccer City]].<ref>{{cite web |last=realnet.co.uk |title=Soweto Derby Player Ratings – Orlando Pirates 0-1 Kaizer Chiefs |url=http://www.kickoff.com/news/42530/soweto-derby-player-ratings-orlando-pirates-0-1-kaizer-chiefs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129145455/http://www.kickoff.com/news/42530/soweto-derby-player-ratings-orlando-pirates-0-1-kaizer-chiefs |archive-date=29 November 2016 |accessdate=28 November 2016}}</ref> Yateeba ggoolo ye esooka nga 26 Ogwokusatu 2014 mu [[:en:Nedbank_Cup|Nedbank Cup]] 16 mu buwanguzi bwa 2-1 ku [[:en:FC_Buffalo_(South_Africa)|FC Buffalo]]. Yagamba nti "Ndi mulungi...Nneewulira nga ndi musanyufu era nsuubira okulongoosa emikisa egisubiddwa mu biseera eby'omu maaso. Kikwata ku kukolera awamu n'okuteekateeka kw'abatendesi. Kikwata ku kutendekebwa okutuufu...kino kirungi naye si kye kisinga okusaanira".<ref>{{cite web |date=27 March 2014 |title=Ivan Bukenya Believes Things Will Get Better |url=http://www.soccerladuma.co.za/news/articles/teams/kaizer-chiefs/ivan-bukenya-believes-things-will-get-better/157532 |accessdate=28 November 2016}}</ref> Nga 10 Ogwokutaano 2014, Bukenya yalondebwa okuba [[:en:Man_of_the_Match|omusajja w'omupiira]] mu Absa nga Kaizer Chiefs yawangula [[:en:AmaZulu_F.C.|AmaZulu F.C]] 3-0 mu muzannyo ogwasembayo ogw'omwaka.<ref>{{cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |date=12 May 2014 |title=PSL: Brilliant weekend for Ugandans as League ends |url=https://www.kawowo.com/2014/05/12/psl-brilliant-weekend-for-ugandans-as-league-ends-2/ |accessdate=28 November 2016}}</ref> Nga 19 Ogwekumi 2014, Bukenya yazannyira mu buwanguzi bwa 0-1 ku [[:en:Ajax_Cape_Town|Ajax Cape Town]] okuteekawo likodi empya ey'okuwangula liigi y'e South Afrikan eyababinywera emirundi 15 egy'omuddiriŋŋanwa.
=== East Bengal ===
Bukenya yateeka omukono kundagaano ne ttiimu ya [[:en:I-League|I-League]] [[:en:East_Bengal|East Bengal]] nga 28 Ogwekkuminoogumu 2016.
Bukenya yayabilira Chiefs mu Gwomukaaga, 2016 oluvannyuma lw'akaseera akazibu mwe yatandikira emipiira 22 gyokka kyenkana mu myaka esatu.
Oluvannyuma lw'okusumululwa okuva mu Naturena omukubi w'amakkati ono yaddayo ewaabwe e Uganda gye yatendekebwa ne ttiimu ye eyasooka Proline FC nga tanneegatta ku Begal mu Gwekkumineebiri.
Olw'okuba I-League yali ewala omuzannyo okuva mu makkati g'omuzannyo, Bukenya yakola kinene nnyo mu kuyamba Bengal okutuuka ku ntikko y'omuzannyo era y'omu ku baddereeva bataano bokka abazannyidde mu mizannyo gyonna.
Yawangula emirundi esatu ng'azannya ng'omuzibizi mu I-League, ng'egenda mu maaso okutuuka mu mwezi gw'okutaano nga tannaba kuyingira mu Indian Super League.
=== Ekibuga kya Linköping ===
Mu Gwokuna 2018, Bukenya yateeka omukono ku ndagaano okumalako sizoni yonna eya 2018 ne ttiimu y[[:en:Division_1_(Swedish_football)|'ekibinja kya Sweden]] ekisooka, [[:en:FC_Linköping_City|FC Linköping City]]. Bukenya yali wakufuna ntandikwa nnungi nga FC Linköping City ezannya ne '''[[:en:Nyköpings_BIS|Nyköping BIS]]''' mu [[:en:Division_1_(Swedish_football)|kibinja ekisooka ekya bukiika kkono]]. Omupiira gwaggwa 1-1 oluvannyuma lwa City okuwangula Ivan Bukenya oluvannyuma lw'eddakiika 15 n'akuba 1-0 mu kibinja kya '''Ilir Terbunja''', eyagoba Bukenya mu kifo ky'ekibbonerezo.
"Owulira bulungi okufuna omupiira gwo, buli kiseera kisanyusa okuteeba, naye ekintu ekisinga obukulu kiri nti ttiimu ekola bulungi", Bukenya bwe yagamba oluvannyuma lw'omupiira.
Yateebwa [[:en:FC_Linköping_City|FC Linköping City]] mu Gwekkumineebiri 2018.<ref>{{Cite web |date=2020-08-05 |title=Ex-Kaizer Chiefs defender Ivan Bukenya trolled and dubbed an 'old youngster |url=https://www.kickoff.com/news/articles/south-africa-news/categories/news/lifestyle/ex-kaizer-chiefs-defender-ivan-bukenya-trolled-and-dubbed-an-old-youngster/682914 |access-date=2021-07-19 |website=Kick Off}}</ref>
== Ttiimu y'eggwanga ==
Akiikiridde Uganda ku buli mutendera gw'abavubuka era mu kiseera kino ye muzannyi w'eggwanga omukulu. Bukenya yali mu ttiimu ya Uganda ey'abali wansi w'emyaka 20 eyawangula ekikopo kya [[:en:CECAFA_U-20_Championship|CECAFA U-20 mu 2010]] ng'awangula eggwanga lya Eritrea abatasukka myaka 20 mu mpaka ez'enkomerero oluvannyuma lw'okuwangula [[:en:Kenya_national_under-20_football_team|Kenya ey'abali wansi w'emyaka 20]] 2-1 mu mpaka ez ez'enkomeredde.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304034740/http://www.futaa.com/football/article/cecafa-u20-kenya-miss-out-on-finals-after-uganda-loss/ CECAFA U20: Kenya miss out on finals after Uganda loss]. Futaa.com.</ref> Bukenya era yali mu ttiimu ya Uganda ey'abatasukka myaka 23 eyawangula ttiimu ya [[:en:Tanzania_national_football_team|Tanzania]] eyabatasukka myaka 23 ku ggoolo 5-2 era n'awangula ttiimu ya Kenya ttiimu y'abatasukka myaka 23 ku ggoolo 5-1 mu kitundu ekisooka nga bagenda mu mizannyo gya All-Africa egyali mu [[:en:Maputo|Maputo]], Mozambique.<ref>[http://www.goal.com/en/news/89/africa/2011/06/28/2551431/kenya-u23-1-5-uganda-u23-cranes-edge-closer-to-all-africa/ Uganda's U-23 humiliate Kenya 5-1 at home to edge closer to All Africa Games qualification Uganda's U-23 team, the Kobs, hammered Kenya 5-1 in the All Africa Games qualifier played at Nyayo National Stadium yesterday. The match had been scheduled for]. Goal.com (28 June 2011).</ref> Oluvannyuma lw'omwaka omulungi ng'ali ne Proline FC, [[:en:Bobby_Williamson|Bobby Williamson]] yamulonda okuzannyira mu mpaka za African Nations Championship ezaali mu [[Sudaani|Sudan]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160202083034/http://www.kawowo.com/index.php/football/item/15805-in-memories-of-cranes-chan-2011-squad.html/ FLASHBACK: A Look at the 2011 CHAN Finals Cranes Squad in Sudan]. Kawowo.com.</ref> mu 2011 gye yazannyira buli muzannyo ng'omukuumi.<ref>{{cite web |url=http://www.cafonline.com/userfiles/file/2.pdf/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926115229/http://www.cafonline.com/userfiles/file/2.pdf |archivedate=26 September 2012 |accessdate=2 October 2013}}</ref> Nga 1 Ogwomukaaga 2013 yazannyibwa mu mpaka z'okuwangula [[:en:Libya_national_football_team|Libya]] mu [[:en:Tripoli,_Libya|Tripoli]] era nga zino ze zisooka okugezesa omutendesi omupya [[:en:Milutin_Sredojević|Milutin Sredojević]] nga beetegekera Liberia nga 8 Ogwomukaaba mu mpaka za [[:en:2014_FIFA_World_Cup_qualification|2014 FIFA World Cup qualification.]]<ref>[http://www.mtnfootball.com/international/fifa-world-cup-2014/news/2013/june/01-uganda-cranes-fall-in-tripoli.html/ Uganda Cranes fall in Tripoli] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004213520/http://www.mtnfootball.com/international/fifa-world-cup-2014/news/2013/june/01-uganda-cranes-fall-in-tripoli.html/|date=4 October 2013}}. MTNFootball.</ref>
== Enzannya ye ==
Bwe yamaliriza okwegatta ku ttiimu endala, kapiteeni wa [[:en:Kaizer_Chiefs|Kizer Chiefs]] ne [[:en:South_Africa_national_soccer_team|South Africa]] [[:en:Itumeleng_Khune|Itumeleng Khune]] yagamba nti "Muzannyi mulungi nnyo; muwanvu, mu mubiri era ayanguwa. Ye muzannyi omutuufu, naye byonna bye nnyinza okugamba kwe kulinda Macufe era ojja kulaba ky'atutereka".<ref>[https://web.archive.org/web/20150611090534/http://www.kickoff.com/news/37783/itumeleng-khune-ivan-bukenya-kaizer-chiefs Itumeleng Khune Ivan Bukenya Kaizer Chiefs – News]. Kick Off (3 October 2013).</ref>
== Obulamu bwe ==
Bukenya yazaalibwa Fred Yiga, omukozi wa gavumenti omwatiikirivu mu Kitongole kya [[Kampala|KCCA]] ne Justine Nantume. Maama we yali muzannyi wa tenisi mu buto bwe era kye kyamuleetera okuwagira n'okuwagira empaka z'omupiira z'abavubuka mu kitundu ky'ewaabwe ekyakubiriza Bukenya okufuuka omuzannyi omutendeke. Omutendesi w'abavubuka Moses Kibirango yagamba nti "Omuzadde nga maama wa Bukenya bw'alaga nti ayagala nnyo okukulaakulanya mutabani we ng'omuzannyi w'omupiira, kyangu omutendesi okukolera awamu n'omukulembeze". Oluvannyuma lw'okufa kwe mu 2010 yalowooza ku kuleka omuzannyo.<ref name="observer.ug2">{{Cite web |date=8 October 2013 |title=Bukenya on path to ultimate dream |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=27921:bukenya-on-path-to-ultimate-dream&catid=44:sports&Itemid=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328123916/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=27921:bukenya-on-path-to-ultimate-dream&catid=44:sports&Itemid=80 |archive-date=28 March 2023 |access-date=14 October 2013}}</ref>
== Ebikopo ==
2014-15
=== Ttiimu ===
'''Kaizer Chiefs'''
Absa Premier League
'''.Nnantameggwa (1):2014-2015'''
.'''MTN( 81):2014'''
.'''EMacufe Cup:'''
.'''Carling( Black Label Cup1) 2013'''
; Arbil SC
* Iraqi Premier League:
: Omuwanguzi (1): 201112.
: Omuwanguzi ow'okubiri (1): 201213
* Ekikopo kya AFC:
:: 2012: Omuwanguzi ow'okubiri
:: 2013: Omulundi ogw'ekkumi n'omukaaga
:: .'''Proline Fc'''
:: '''Omuzannyi Asinga Okubalirirwamu ensimbi (MVP):2011-2012'''
=== Eggwanga ===
; Uganda-U20
* CECAFA U-20 Championship: 2010
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist|30em}}
== Ebijulizidwa wabweru wa wikipedia ==
* newvision.co.ug at the Wayback Machine (archived 23 June 2011)
* [http://en.soccerwiki.org/player.php?pid=56122 en.soccerwiki.org]
* Ivan Bukenya ku National-Football-Teams.com
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
981tu1apo1lgovtzriuvbcahky50kn7
Benna Namugwanya
0
9652
74776
74752
2026-09-15T08:32:12Z
B722N
6898
removed English Wikipedia links
74776
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}'''Benna Namugwanya Bugembe''' yali ayitibwa Benna Namugwanya. Yazaalibwa 21 Ogwomwenda 1967 [[Munnayuganda]] munnabyabufuzi . Yeeyali Minisita omubeezi ow'ekibuga Kampala mu Kabineeti ya Uganda . Yalondebwa mu kifo ekyo nga 6 Ogwomukaaga 2016.<ref>{{Cite web |last=Uganda State House |date=6 June 2016 |title=Museveni’s new cabinet list At 6 June 2016 |url=http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf |archive-date=7 October 2016 |access-date=11 June 2016 |format=PDF}}</ref> Yaweereza ng’Omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti ye Mubende mu Paalamenti ey'ekkumi (2016–2021).<ref name="Profile">{{Cite web |last=POUG |date=8 October 2017 |title=Parliament of Uganda: Members of the 10th Parliament: Namugwanya Bugembe Benny |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=297 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321102651/http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=297 |archive-date=21 March 2018 |access-date=8 October 2017 |publisher=[[Parliament of Uganda]] (POUG)}}</ref>
== Obuto bwe n’okusoma kwe ==
Benna yazaalibwa nga 21 Ogwomwenda 1967, mu Disitulikiti ye Mubende. Yasomera ku Saint Edwards College, e Bukuumi, nga leero ye [[Disitulikiti y'e Kakumiro]] ku misomo gye egy'omutendera gwa siniya ey'okuna (O-level). Yakyusa n’agenda ku Saint Kizito High School Bethany, e Ngugulo mu Disitulikiti ye Mityana gye yamalira' siniya ey'omukaaga (A-level).<ref name="Profile"/> Mu 1989, yaweebwa ekifo ku [[Ssettendekero wa Makerere]]. Yatikkirwa mu 1992 ne ddiguli esooka mu by'enjigiriza . Oluvannyuma mu 2006, yunivasite y'emu yamuwa ddiguli eyokubiri mu byenjigiriza. Benna Namugwaya era alina dipuloma mu kukulembera abakozi n'okubalabirira , gyeyafuna okuva mu ttendekero lya [[Uganda Management Institute]] mu 2007 ne Satifikeeti mu mateeka ag'enzirukanya y'emirimu, ey'amuweebwa ekitongole kya [[Law Development Centre|Law Development Center]] mu 2009.<ref name="Profile" />
== Emirimu gye ==
Omulimu gwe ogwasooka gwali gwa busomesa ku ssomero lya siniya erya Alliance High School nga yaweereza okutuusa mu 1995. Olwo yakyusa n’agenda ku Saint Augustine College e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]], n’asomesa eyo okuva mu 1996 okutuuka mu 1998.<ref name="Profile"/>
Mu 1998, Benna Namugwanya yapangisibwa Disitulikiti y'e Mubende, ng’omulambuzi w’amasomero, nga y’aweereza mu kifo ekyo okumala emyaka mukaaga. Mu 2004, yakuzibwa okutuuka ku kifo ky’omuyambi w’akulira eby'enjigiriza mu Disitulikiti y’e Mubende, n’aweereza mu kifo ekyo okumala omwaka gumu. Mu 2005, yaddamu okukuzibwa okutuuka ku kifo kyakola ng’akulira eby'enjigiriza mu Disitulikiti, nga y’aweereza okumala emyaka ebiri mu kifo ekyo. Yafuuka akulira eby'enjigiriza mu Disitulikiti mu 2007, n’aweereza mu kifo ekyo okutuusa mu 2010.<ref name="Profile"/>
Mu 2011 yayingira eby'obufuzi bya Uganda eby'okulonda ng'avuganya ku kifo ky'omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y'e Mubende, wansi wa tikiti y'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[National Resistance Movement]] ekiri mu buyinza. Yawangula era n'addamu okulondebwa mu 2016.<ref name="Profile"/> Mu lukalala lwa kabineeti, olwafulumizibwa nga 6 Ogwomukaaga 2016, Namugwanya yalondebwa ku bwa Minisita omubeezi w'ensonga z'ekibuga Kampala, ng'amyuka Beti Olive Namisango Kamya-Turomwe, Minisita wa kabineti omujjuvu.<ref>{{Cite web |title=President announces new Cabinet {{!}} State House Uganda |url=https://statehouse.go.ug/media/news/2016/06/06/president-announces-new-cabinet |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114093939/https://statehouse.go.ug/media/news/2016/06/06/president-announces-new-cabinet |archive-date=2021-01-14 |access-date=2026-09-11 |website=www.statehouse.go.ug |language=en |url-status=live }}</ref>
== Laba ne ==
* [[Cabinet of Uganda|Kabineeti ya Uganda]]
* [[Parliament of Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[Kampala Capital City Authority|Ekitongole kya Kampala Capital City Authority]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi abakyala]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
m73n97i38hnqoe2txnxnu48xyvtff5a
Viboyo
0
10733
74782
46412
2026-09-15T08:55:06Z
B722N
6898
Added data box
74782
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Viboyo Oweyo''', ng'amanya ge amatuufu ye '''Nsubuga Moses''',<ref name="newvision">http://www.newvision.co.ug/news/659444-viboyo-s-behind-the-scenes-ekitoobero-video-shoot.html</ref> [[Munnayuganda]] muyimbi era Pulodyusa.<ref name="allafrica">http://allafrica.com/stories/200205030494.html</ref> Akolera mu kibiina ekikwasaganya abayimbi ekya [[Swangz Avenue]].<ref name="swangzavenue">{{Cite web |url=http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=97 |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924112248/http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=97 |url-status=dead }}</ref> Amanyikiddwa olw'engeri gy'atolontokamu ebigambo bye buli mwaka ( emikolo egy'enjawulo egy'aliwo okumala omwaka.) Yayimbako n'abayimbi abamaanyi nga Radio neWeasel "Nyumbani", [[Cindy Sanyu]], "nyumirwa", [[Irene Ntale]], Mu "Banyilila", "St Nelly Sade in rap up 2018", n'eddoboozi lya [[GNL Zamba|GNl Zamba]] ly'awulikikako mu luyimba lwe mu 2019.
== Mu Kisaawe ky'okuyimba ==
Viboyo Oweyo yazaalibwa mu 1984 eri Nsubuga Moses. Yatandiika emirimu gye egy'okuyimba mu 1997 n'enyimba ekika kya hip-hop. Mu 2002 yakyusa n'atandiika okuyimba ennyimba ekika kya Afro-beat era y'afulumya ennymba nga "Owino Muwulire". Yafulumya alubaamu ye eyasooka ''Boyo's Dream'', mu 2005.<ref name="music-uganda">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.musicuganda.com/1%20on%201%20with%20Vboyo.html |access-date=2024-05-23 |archive-date=2015-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217152909/http://www.musicuganda.com/1%20on%201%20with%20Vboyo.html |url-status=dead }}</ref><ref name="observer">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=20782:take-five-moses-nsubuga-aka-viboyo- |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523184729/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=20782:take-five-moses-nsubuga-aka-viboyo- |url-status=dead }}</ref>
Yasalawo okuwummuza emirimu gye egy'okuyimba n'asalawo okussa essira ku kuwandiikira abayimbi abalala ennyimba. Yaliko maneja era Pulodyusa w'omuyimbi. Yaddamu okuyimba mu 2010 n'ennyimba nga "Gyembadde", "Muzik" ne "Nyumbani" lwe yayimba ne. Radio and Weasel.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.musicuganda.com/Viboyo.html |access-date=2024-05-23 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031809/http://www.musicuganda.com/Viboyo.html |url-status=dead }}</ref> Alubaamu ye ey'okubiri eya, ''Kiwundo Afilliationz (The Masterpiece)'' yafulumizibwa mu 2014. Alubaamu ye ey'okusatu, ''Desire'', yateekebwateekebwa okufulumizibwa mu 2015.
Enyimba za Viboyo Oweyo zitundibwa aba CDrun International, Kkampuni y'ensi yonna esaasanya ennyimba okuita ku mikutu egy'enjawulo. Ennyimba era zisangibwa ku mikutu nga YouTube, SoundCloud, ne iTunes.
== Ennyimba z'eyayimba ==
=== Ennyimba ===
* RapUp 2018
* RapUp 2017
* RapUp 2016
* Music Africa
* Ajooga
* Keep Striving
* Muwulire
* Love Me Love Me
* Desire
* Appetizer
* Mbikwata Mpola
* Amulimba
* Bisima
* Nyoso Na Motema
* Survival
* Sente
* Banyilila with Irene Ntale
* Gimme di Title
* Nyumbani with [[Goodlyfe Crew]]
* Zzina
* Mukka
* Pale Pote
* Tukola
* We Go
* Time
* Nyumirwa
* Kitoobero
* Parey
* Ndi Mu fix
* Sibawulila with Mun G
* The Beat
=== Alubaamu ze ===
* ''Kiwundo Afilliationz (The Masterpiece)'', 2014
* ''Desire'', 2015
== Empaka z'eyavuganyamu ne Awaadi z'eyafuna ==
Viboyo yalondebwa emirundi egy'enjawulo mu awaadi z'ekisaawe ky'ebyokuyimba. Yawangula Awaadi zino wammanga:
* HiPipo Music Awards, Best Afropop Song 2012
* Buzz Teenies, Best Collabo 2012
* HiPipo Music Awards, Oluyimba kwa Afrobeat olusinze 2013, "Love Me Love Me"
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://web.archive.org/web/20190117153039/http://www.djerycom.com/player?id=4335&a=viboyo "Viboyo Releases RapUp 2018"]
* [https://web.archive.org/web/20190205110822/http://www.djerycom.com/player?id=3340&a=radio-weasel "Nyumbani By Viboyo, Radio & Weasel"]
* [https://web.archive.org/web/20200928154109/https://www.djerycom.com/artist?id=139&a=viboyo "All Viboyo Oweyo Music"]
* [http://www.djerycom.com/search?q=viboyo&vIdbt=Search "Viboyo Music"]
4lvravug81qfv6fkpcvr5o7s7mmbapn
74783
74782
2026-09-15T08:55:59Z
B722N
6898
added [[Category:Abayimbi Abanayuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
74783
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Viboyo Oweyo''', ng'amanya ge amatuufu ye '''Nsubuga Moses''',<ref name="newvision">http://www.newvision.co.ug/news/659444-viboyo-s-behind-the-scenes-ekitoobero-video-shoot.html</ref> [[Munnayuganda]] muyimbi era Pulodyusa.<ref name="allafrica">http://allafrica.com/stories/200205030494.html</ref> Akolera mu kibiina ekikwasaganya abayimbi ekya [[Swangz Avenue]].<ref name="swangzavenue">{{Cite web |url=http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=97 |title=Archive copy |access-date=2024-05-23 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924112248/http://www.swangzavenue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=97 |url-status=dead }}</ref> Amanyikiddwa olw'engeri gy'atolontokamu ebigambo bye buli mwaka ( emikolo egy'enjawulo egy'aliwo okumala omwaka.) Yayimbako n'abayimbi abamaanyi nga Radio neWeasel "Nyumbani", [[Cindy Sanyu]], "nyumirwa", [[Irene Ntale]], Mu "Banyilila", "St Nelly Sade in rap up 2018", n'eddoboozi lya [[GNL Zamba|GNl Zamba]] ly'awulikikako mu luyimba lwe mu 2019.
== Mu Kisaawe ky'okuyimba ==
Viboyo Oweyo yazaalibwa mu 1984 eri Nsubuga Moses. Yatandiika emirimu gye egy'okuyimba mu 1997 n'enyimba ekika kya hip-hop. Mu 2002 yakyusa n'atandiika okuyimba ennyimba ekika kya Afro-beat era y'afulumya ennymba nga "Owino Muwulire". Yafulumya alubaamu ye eyasooka ''Boyo's Dream'', mu 2005.<ref name="music-uganda">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.musicuganda.com/1%20on%201%20with%20Vboyo.html |access-date=2024-05-23 |archive-date=2015-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217152909/http://www.musicuganda.com/1%20on%201%20with%20Vboyo.html |url-status=dead }}</ref><ref name="observer">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=20782:take-five-moses-nsubuga-aka-viboyo- |access-date=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523184729/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=20782:take-five-moses-nsubuga-aka-viboyo- |url-status=dead }}</ref>
Yasalawo okuwummuza emirimu gye egy'okuyimba n'asalawo okussa essira ku kuwandiikira abayimbi abalala ennyimba. Yaliko maneja era Pulodyusa w'omuyimbi. Yaddamu okuyimba mu 2010 n'ennyimba nga "Gyembadde", "Muzik" ne "Nyumbani" lwe yayimba ne. Radio and Weasel.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.musicuganda.com/Viboyo.html |access-date=2024-05-23 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031809/http://www.musicuganda.com/Viboyo.html |url-status=dead }}</ref> Alubaamu ye ey'okubiri eya, ''Kiwundo Afilliationz (The Masterpiece)'' yafulumizibwa mu 2014. Alubaamu ye ey'okusatu, ''Desire'', yateekebwateekebwa okufulumizibwa mu 2015.
Enyimba za Viboyo Oweyo zitundibwa aba CDrun International, Kkampuni y'ensi yonna esaasanya ennyimba okuita ku mikutu egy'enjawulo. Ennyimba era zisangibwa ku mikutu nga YouTube, SoundCloud, ne iTunes.
== Ennyimba z'eyayimba ==
=== Ennyimba ===
* RapUp 2018
* RapUp 2017
* RapUp 2016
* Music Africa
* Ajooga
* Keep Striving
* Muwulire
* Love Me Love Me
* Desire
* Appetizer
* Mbikwata Mpola
* Amulimba
* Bisima
* Nyoso Na Motema
* Survival
* Sente
* Banyilila with Irene Ntale
* Gimme di Title
* Nyumbani with [[Goodlyfe Crew]]
* Zzina
* Mukka
* Pale Pote
* Tukola
* We Go
* Time
* Nyumirwa
* Kitoobero
* Parey
* Ndi Mu fix
* Sibawulila with Mun G
* The Beat
=== Alubaamu ze ===
* ''Kiwundo Afilliationz (The Masterpiece)'', 2014
* ''Desire'', 2015
== Empaka z'eyavuganyamu ne Awaadi z'eyafuna ==
Viboyo yalondebwa emirundi egy'enjawulo mu awaadi z'ekisaawe ky'ebyokuyimba. Yawangula Awaadi zino wammanga:
* HiPipo Music Awards, Best Afropop Song 2012
* Buzz Teenies, Best Collabo 2012
* HiPipo Music Awards, Oluyimba kwa Afrobeat olusinze 2013, "Love Me Love Me"
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://web.archive.org/web/20190117153039/http://www.djerycom.com/player?id=4335&a=viboyo "Viboyo Releases RapUp 2018"]
* [https://web.archive.org/web/20190205110822/http://www.djerycom.com/player?id=3340&a=radio-weasel "Nyumbani By Viboyo, Radio & Weasel"]
* [https://web.archive.org/web/20200928154109/https://www.djerycom.com/artist?id=139&a=viboyo "All Viboyo Oweyo Music"]
* [http://www.djerycom.com/search?q=viboyo&vIdbt=Search "Viboyo Music"]
[[Category:Abayimbi Abanayuganda]]
pn7y9c9gwutuwx4dexxkdqdph9loa9f
Zafaran (omuyimbi)
0
11176
74781
58089
2026-09-15T08:51:31Z
B722N
6898
edited this article
74781
wikitext
text/x-wiki
'''Josephine Nkyoonyi''', amanyiddwa nga '''Zafaran''' muyimbi era muwandiisi w'ennyimba enzaalwa ya [[Yuganda|Uganda.]] Ayimbira wansi w'ekibiina kya [[Swangz Avenue]] Muyimba wa wanyimba za R&B, Afrobeat, Dancehall wamu ne Laga.<ref name=":0">{{Cite web |last=Platform|first=Ugmuziki Online Audio Streaming|date=2022-05-14|title=Zafaran Biography, Her Music Profile, Age, Education, Husband, Real Name, Net Worth - ugmuziki.com|url=https://www.ugmuziki.com/artists/zafaran|access-date=2026-09-07|website=Ugmuziki Online Audio Streaming Platform|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.mp3jaja.com/profile.php?name=Zafaran&id=6686|title=Archive copy|access-date=2025-04-29|archive-date=2025-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250802182547/https://www.mp3jaja.com/profile.php?name=Zafaran&id=6686|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.mp3jaja.com/profile.php?name=Zafaran&id=6686|title=Archive copy|access-date=2025-04-29|archive-date=2025-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250802182547/https://www.mp3jaja.com/profile.php?name=Zafaran&id=6686|url-status=dead}}</ref>
== Obulamu bw'obuto n'ebyenjigiriza ==
Zafaran yazaalibwa mu Busega eri Catherine Kalinda n'omugenzi Hajji Isaac Kayiira Makumbi. Ye muto ku baana omusanvu ba nnyina. Yakulira mu Namasuba, ku luguudo lwa [[Entebbe|Entebbe,]] oluvannyuma lwa kitaawe okufa.<ref name=":3">{{Cite web |last=Jjingo|first=Ernest|date=2022-06-21|title=Swangz fourth signing, Zafaran, is a church girl|url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/swangz-fourth-signing-zafaran-is-a-church-girl/|access-date=2026-09-07|website=The Observer Media Ltd|language=en-US}}</ref>
Zafaran yasomera pulayimale ku Lufuuka Islamic School ne Our Lady of Mount Carmel. Yasomera O-level ku Lubiri Secondary School, ne St. Petr's Secondary School Nsambya A-level. Oluvannyuma yeegatta ku Makerere University Business School (MUBS) okusoma ddiguli mu Transport and Logistics naye teyamalizria missomo olw'ebizibu by'ebyenfuna.<ref name=":3" />
== Omulimu ==
=== omulimu gw'okuyimba ===
Talanta ya Zafaran ey'okuyimba yatandika mu myaka gye egy'obuto nga yeetaba mu mirimu gye kkanisa ,yayimbira nga mu kkwaaya,nga maama we eya omukurisitayo omukukuutivu yeyamusikiriza. Yaweebwa sikaala okuva ewa Reverend Father olw'okubumanyirivu bwe obw'okuyimba.<ref name=":3" />
Yadde nga maama we yali akyelowoza ku okwenyigira kwe mu kuyimba, yeeyongera okwegatta ku bibiina by'abayimbi eby'enjawulo mu Uganda nga UB 5, Gin Afric, Nilers, Bahati Music, ne A Ka Dope band.<ref name=":3" />
Zafaran yakolako nga backup vocalist w'abayimbi abannayunganda omuli [[Jose Chameleone|Jose Chameleone,]] [[King Saha]], [[John Blaq]], Karole Kasita, [[B2C Entertainment|B2C]], ne Maureen Nantume. Eddoboozi lye ery'amaanyi n'obusobozi bwe obw'okukwatagana n'abayimbi ab'enjawulo byamuyamba okumanyibwa mu by'okuyimba mu Uganda.<ref name=":3" />
Mu December wa 2023, talanta ya Zafaran yazuulibwa munne ku A Ka Dope, eyamwanjula eri Swangz Avenue. Oluvannyuma lw'okusindika demo eri [[Benon Mugumbya]], Zafaran yayitibwa mu lukiiko mu January wa 2024. Newankubadde tewali ndagaano yateekebwako omukono mu bwangu ddala, yayanjulwa mu butongole ng'omuyimbi wa Swangz Avenue mu March wa 2024, ng'ali wamu ne banne [[Winnie Nwagi|Winnie Nwangi]], [[Vinka (musician)|Vinka]], ne [[Azawi]]. Mu March wa 2024 yalangiririrwa ng'omuyimbi omupya mu [[Swangz Avenue]]. Yafulumya oluyimba lwe olusooka olwa "Sweetheart" mu April wa 2024.<ref>{{Cite web |last=Benjie|date=2024-01-11|title=From journalism student to music sensation: Zafaran's story|url=https://mbu.ug/2024/01/11/zafaran-swangz-avenue-journey/|access-date=2026-09-07|website=MBU|language=en-US}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
== Ennyimba ze ==
* Sweet Heart (2022)
* Mwoto (2022)
* Ankuba (2022)
* Jeguli (2023)
* Nakawere (2023)
* Enafuya (2023)
* Otulo (2024).<ref name=":4">https://music.apple.com/ug/artist/zafaran/1483085034#:~:text=Top%20Songs&text=God%20Ye%20Buddy&text=Falayidid&text=Kukyakala%20Na%20Kubwa%20(feat.%20Nina,Love%2C%20Jowy%20Landa%20%26%20Zafaran)&text=Wewe&text=Enafuya%20(Remix)&text=Otulo&text=Wewe%20(A%20Cappella)</ref>
== Ennyimba zeyayimba n'abayimbi abalala ==
* Wewe - abayimbi ba Swangz Avenue bonna [[Azawi]], [[Winnie Nwagi]] ne Vinka (2024).<ref name=":4" />
* God Ye Buddy - abayimbi ba Swangz Avenue bonna Zafaran, Azawi, Vinka, Winnie Nwagi, [[Elijah Kitaka]] and [[Levixone]] (2024).<ref name=":4" />
* Kukyakala Na Kubwa - Ava Peace, Nina Roz, Recho Rey, Nandor Love, Jowy Landa (2024).<ref name=":4" />
== Laba ne ==
* [[Swangz Avenue]]
* [[Azawi]]
* [[Winnie Nwagi]]
* [[Veronica Lugya (Vinka)|Veronika Lugya (Vinka)]]
== Ebiwandiiko ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abawandiisi b'ennyimba Bannayuganda]]
[[Category:Abayimbi abakyala Bannayuganda]]
2ggi2mv2z0p5b5qbua2xj35gk0ny5xl
Robert Ikoja-Odongo, omusajja omulala
0
12005
74771
42084
2026-09-14T22:03:09Z
Andre Engels
68
Redirected page to [[Robert Ikoja-Odongo]]
74771
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Robert Ikoja-Odongo]]
k192siq54tqv877qxz7ujociepv2z4a
Ekika ky'eMpindi
0
12556
74775
74680
2026-09-15T08:21:54Z
B722N
6898
added short description
74775
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Ekika kya Buganda}}
[[File:Mpindi.jpg|alt=A picture of Vigna unguiculalta also known as mpindi in Luganda.|thumb|Ekimera ky'Empindi]]
'''Mpindi''' kye kimu ku bika 56 eby'[[:en:Buganda_Kingdom|Obwakabaka bwa Buganda]] ekimu ku lubu lw'ebika ebinene mu [[:en:Uganda|Uganda]] . Omukulu w’ekika ky’e Mpindi (omutaka) bamuyita Mazige ate entebe y’ekika (obutaka) eri Muyenje mu Ssaza ly'e Busiro County mu Uganda.<ref>{{Cite book |last=Nuwagaba |first=Taga F. |date=2014 |title=Totems of Uganda: culture embracing nature |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9789970443000 |last2=Kiwere |first2=Nathan |publisher=Taga Nuwagaba and Nathan Kiwere |isbn=978-9970-443-00-0 |location=Kampala |oclc=999673832}}</ref> Ekika ky’Abempindi kirina ''mpindi,'' ekigambo ky[[:en:Luganda|’Oluganda]] ekitegeeza [[:en:Cowpea|kawo]] ( ''Vigna unguiculalta'' ) oba Kiyindiru mu Luganda, nga omuziro gw'akyo.
== Ensibuko (Obutaka) ==
Okusinziira ku mukuza, Mbogga omutandiisi w'ekika kino yajja ne Ssekabaka (Kabaka) Kintu okutandikawo Obwakabaka bwa Buganda ku lubalama lw’ennyanja [[:en:Nnalubaale|Nalubaale]] (Victoria) mu Bukiikakkonobwobuggwanjuba bwa Uganda mu kyasa eky’ekkumi n’ettaano. Mu buwangwa, omulimu gwa Mbogga mu [[:en:Palace|lubiri]] gwali gwa kulabirira nte ya kabaka, "Mbulidde", omulimu kati ogukolebwa ab'ekika kino mu bwakabaka.
Ekika ky’eMpindi ky'ayawulwamu ebitundu bibiri; ekimu kivunanyibwa Mbogga ng’ekitebe kyakyo kiri ku lusozi Nsumba mu Mawokota (mu kaseera kano y'e [[:en:Mpigi_District|Disitulikiti y’e Mpigi]] ) ate ekirala kivunaanyizibwa Mugalu e Kyaggwe (kati [[:en:Mukono_District|Disitulikiti y’e Mukono]] ).
== Omubala gw'ekika ky'empindi ==
Samba eggotto. Samba egotto. Ggwe Mazige, Muggalu ne Kawenyera x 3
== Oluyimba lw'ekika ==
Oluyimba lw'ekika ky'e Mpindi olutongole
Ekiddibwamu ([[:en:Chorus|kolaasi]]) Ka tuyimbe ffenna n'essanyu lingi Olw'ekika kyaffe ekyokubwabajjajjaffe Tuwere mu maaso ga jjajjaffe Mazige Nti ffe ab'Empindi tunywedde
Mu bika ebiri m luse olw'okubiri Ekika ky'empindi mwanattu kivuga, Tuwera obutaswaza jajjaffe Mazige, Kaakano ab'empindi tuwera, ekiddibwamu (Kolaasi)
Tukola emirimu ewa ewa bbaffe, Ffe tukuuma Mbulidde eyo ente y'embuga, Tuli bawulize bbaffe bwaba atutumye Wetuli tetujja kweganya Ekiddibwamu (Kolaasi)
Tukole ekika kigaggawale Ka tuzaale empindi eyole Tukuume ebyabangwawo bajjajjaffe Naffe tusseewo ebipya
Emirembe n'emirembe tetujja kwetya Tuwera okukuuma Mazige [[:en:Buganda|Buganda]] yattu ebya Buganda byonna Awangaale nnyinimu wangaala
== Okutuuma abaana amannya ==
Olw’okuba mu kika mulimu ennyiriri ssatu, buli emu erina amannya ag’enjawulo ag’abasajja n’abakazi.
== Amanya agatuumibwa abaana abalenzi ==
Bwabye, Kabanda, Kadoma, Kamyuuka, Kasenge, Katantazi, Kawenyera, Kikambi, Kitenda, Kyaluula, Kyembe, Kyeswa, Lukowe, Lutimba, Lyazi, Majeegwa, Matutu, Mbere, Mbogga, Mbogo, Mboowa, Mugalu, Mugenyi, Mukuuma, Muluuta, Muwoone, Muwube, Muyimbwa, Muyobyo, Nalikka, Nnankyama, Nsumba, Ntabaazi, Ntulume, Sebadduka, Ssalambwa, Ssekaluvu, Ssendegeya, Ssensawo, Sserubende, Ssewambwa, Wakibugu.<ref name=":0">{{Cite book |last=Nuwagaba |first=Taga F. |date=2014 |title=Totems of Uganda: culture embracing nature |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9789970443000 |last2=Kiwere |first2=Nathan |publisher=Taga Nuwagaba and Nathan Kiwere |isbn=978-9970-443-00-0 |edition=Buganda edition |location=Kampala}}</ref>
== Amanya agatuumibwa abaana abawala ==
Bulyaba, Najjuko, Nakabanda, Nakafu, Nalube, Nalule, Namboowa, Namuganyi, Namugenyi, Namuswe, Namuyimbwa, Nannozi, Nansumba, Nawambwa.<ref>{{Cite book |last=Nuwagaba |first=Taga F. |date=2014 |title=Totems of Uganda: culture embracing nature |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9789970443000 |last2=Kiwere |first2=Nathan |publisher=Taga Nuwagaba and Nathan Kiwere |isbn=978-9970-443-00-0 |location=Kampala |oclc=999673832}}</ref>
== Laba ne bino ==
* [[:en:Njaza_Clan|Ekika ky'e Njaza]]
* [[:en:Lugave_Clan|Ekika ky'e Lugave]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ekika ky'e Mpindi ==
* Omukutu gw'Obwakabaka bwa Buganda Omutongole
* Buganda.com
* 101afirika.com
{{DEFAULTSORT:Mpindi Clan (Buganda)}}
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
[[Category:Ebika by'Abaganda]]
[[Category:Buganda]]
22vbx0xb9pazw39a79brogk3ial575m
Ekika ky'ente
0
12594
74772
74764
2026-09-15T07:47:44Z
B722N
6898
B722N moved page [[Nte Clan]] to [[Ekika ky'ente]]: Renamed the article into the Luganda
74764
wikitext
text/x-wiki
== '''EKIKA KY’ENTE ''(COW CLAN)'':''' ==
''— Ebimu kubiwandiikidwa wano byagibwa mu katabo - “Ebyafaayo By’Ekika Ky’Ente” ebyategekebwa Zadok Kagya Muwulya Kiwanuka Katikkiro e’ekika ky’Ente nga ali wamu n’abamasiga 28 mu kika ky’Ente. Ebirala byava mu Kitabo ekyawadiibwa Michael Bazzebulala Nsimbi “Amannya Amaganda n’Ennono Zaago”. —''<ref>{{Cite book |last=Nsimbi |first=M. B. |date=1956 |title=Amannya amaganda n'ennono zaago |url=https://books.google.com/books/about/Amannya_amaganda_n_ennono_zaago.html?id=37jANQAACAAJ |publisher=Uganda Society |language=lg}}</ref>
Ekika ky’ Enter kye kimu ku [[:en:Clan|bika]] atanu mwebibiri (52 clans) ebisangaibwa mu [[:en:Buganda|Bwakabaka bwa Buganda]]. Omukulu w’ekika Ky’ Ente ye Mutaka Katongole-Mugatta. Jajja we kika Katongole agambibwa nti yava mu [[:en:Bunyoro_kingdom|Bwakabaka / Obukama bwa Bunyoro-Kitara]]. Entebe y’Omutaka Katongole akulira ekika ky’ Ente esangibwa Mulema mu Buddu. <ref>{{Cite web |title=Nte History |url=https://www.obutaka.com/en/clans/clan-history/nte-history |access-date=2024-02-13 |website=www.obutaka.com |archive-date=2024-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213104042/https://www.obutaka.com/en/clans/clan-history/nte-history |url-status=dead }}</ref> Mulema kyalo ekisangibwa ku njegoyego y’ebugwanjuba y’enyanja Nalubaala (Lake Victoria).
Jjajja w’ekika ky’Ente owokuntiko Omutaka Katongole ava mu Bagabo b’e Mulema. Era kyekyo lwaki Katongole yeddira Nte Nkuggu (etalina mukira).
Ebikwata ku Kika ky’ Ente bingi era e Kika kino kirina emitindo gy’ Ente ezeddirwa bingi. Buli mutindo nabuli siga mu Kika birina obuzaale, ennono, wamu n’obulombolombo ebyawukana. Naye newnkubadde nga Ente ezeddirwa nyingi naye Omutaka Katongole - Mugatta ye Katikkiro we Kika ky’ Ente. Era buli mutindo guyita mu Katongole okweyunga kubika ebirala mu Bwakabaka bwa Buganda okutuuka eri Ssabasajja Kabaka, Ssabataka wa Buganda. Entegeka eno ab’ Ente okuba n’obukulembeze obumu kyatekebwawo Ssabasajja Ssekabaka Daudi Chwa II - anti yagamba nti “buli Nte esobola okuzala ginawayo”. Era Ssabasajja yali mutuufu enti Ente Enkuggu (etalina mukira) eyinza okuzaala Ente eya Kayinda, oba eya Busito, oba eya Lubombwe.
== '''AB’ETUTUMU MU EKIKA KY’ENTE MU BUGANDA:''' ==
Abente be bazaala Ssekabaka Edward Frederick William David Walugembe Mutebi Luwangula Muteesa II (19 November 1924 – 21 November 1969). Ssekabaka Muteesa II yalinnya ku Namulondo ya Buganda nga 22 November 1939. Ssekabaka Muteesa II yayali Pulesidenti wa Uganda eyasooka okuva mu 1962 okutuuka mu 1966 Milton Obote lweyamujjako obuyinza mu kikangabwa.
Maama we Ssekabaka Muteesa yayali Nnabagereka Irene Drusila Namaganda -- (November 11, 1896 – September 15, 1957). Nnabagereka Irene Drusila Namaganda yayali omukyala omukulu owa Ssekabaka Daudi Chwa II. Ate era yafuuka Namasole wa Buganda nga mutabaniwe Ssekabaka Muteesa II atudde ku Namulondo. Bakadde ba Nnabagereka Irene Drusila Namaganda yeyali omwami Yonasani Kayizi (1870 - 1930), ne mukyalawe Ketula Nakato Kayizi (1875 – 1959) abavanga mu Buddu. Omuzilante Kayizi yali Mwawule era Yamuna obwawule mu 1896 nga ye mwawule eyasooka mu Buganda.<ref>{{Cite web |url=https://www.wikitree.com/wiki/Kaidzi-1 |access-date=2026-09-05 |website=www.wikitree.com}}</ref>
== '''AMASIGA / EMITINDIRO GY’ EKIKA KY’ ENTE:''' ==
Ekika ky’ Ente kirimu amasiga agamanyiddwa mu Butongole musanvu (7).<ref>{{Cite book |last=Baral |first=Gehanath |date=2023 |title=Fluid Therapy in Labor |url=https://doi.org/10.1007/978-981-19-6145-8_44 |last2=Singh |first2=Ekika |publisher=Springer Nature Singapore |isbn=978-981-19-6144-1 |location=Singapore |pages=621–631}}</ref>
Abantu bonna ebeddira Ente bakulemberwa Katongole-Mugatta (Omukulu ow'ekika ky'E Nte). Buli siga mu kika Ky ‘Ente lirina Omutaka era omukulu wesiga era ono yayunga esiga eri Katongole-Mugatta. Buli siga lirondoola obulombolombo n'empisa zaakyo.
Gano wamanga ge masiga mu kika ky’ Ente agasinga okumanyika ennyo newankudde nga ekika kirina n’emitindiro emilala mingi.
# '''Ente Enkuggu oba Enkunku''': Eno ye Nte ezalibwa [[:en:Cow|nga]] telina mukira. Abeddira Ente eno tebalya n Yama ya Nte talina mukira. Era tabalyanga kintu kyonna oba ettu erisibiddwa nga tekuli kaayi kayiseeko kuliwa ogwalibadde omukira.
# '''Ente ya Lubombwe''': Eno ye Nte efaananamu nga Entulege ku Ddiba lyayo.
# '''Ente ya Kaasa''': Eno ye Ente eriko ebbala eryeru ku mutwe.
# '''Ente y’ Obusito''': Eno ye Nte eddamu okuwaka oba okuweeka nga tewannayita nnaku mwenda nga emaze okuzaala. Abeddira Ente eno tebanywa mata gavudde munte eno.
# '''Ente ya Kayinda:''' Eno ye Nte erina omugongo omuddugavu oba Kawembawemba okuva ku mutwe okutuuka ku mukira.
# '''Ente y’ Ekiganja''': Eno ye Nte erina ekinuulo ekimu kiddugavu ekirala kyeru. <ref name=":1">{{Cite web |title=Nte |url=https://www.obutaka.com/en/clans/nte |access-date=2024-02-13 |website=www.obutaka.com |archive-date=2024-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213104041/https://www.obutaka.com/en/clans/nte |url-status=dead }}</ref>
# '''Ente e Mpuula''': ENo ye Nte ebeera neddiba eriringa ettosi.
Ssekabaka Daudi Chwa II yagatta abeddira Ente ez’emitindo gino gyonna mu Kika kimu eky’Ente nga kikulirwa Omutaka Katongole - Mugatta. Naye buli mutindo gulina amasiga gagwo ageetuukira ku Katongole. Era buli mutindo gulina era gukuuma obujajja, ennono wamu n’obulombolombo obwago.
== '''EBIKULU EBIKWATA KU KIKA KY’ENTE:''' ==
{| class="wikitable"
|+
! Ekika
! Obubaka
|-
| Ekika
| Nte
|-
| Akabiro
| Ŋŋaali
|-
| Omukulu w'Ekika (Omutaka).
| Katongole Muggata
|-
| Entebe y'Ekika (Obutaka)
| Mulema, [[Buddu]]
|-
| Omubala
|
# Wante talina kabi. Mbadde ngaleeta (amata), omusumba aganywedde.
# Ekyuma nkiridde, n'omukimba (omusaala) ngulidde.
# Bwembirya, bwembiwoza, binsanga mu ssasa. <ref name=":1" />
|}
== '''ENSIBUKO Y’EKIKA KY’ENTE:''' ==
Kigambibwa mubyafaayo nti omu kubasajja abwerekera Kabaka Kintu Kato ne Mugandawe Omukama Rukidi Isingoma (Wasswa) nga bajja munsi eno Jajja eyavaamu abantu abeddira Ente Enkuggu abali mu Buganda Kati yajja awerekera abalangira bano ababiri. Era kigamibibwa nti Kintu Kato ne Rukidi Isingoma bwebaava mu Abisiniya basooka kusisira mu Masaba (Mount Elgon - Elgonyi). Baali banonya ekitundu ekirimu obulamu wamu namatale amalungi. Anti omusajja eyawerekera ba Ssekabaka bano eyali ayitibwa Kiswiga yali Muweesi mukugu. Kintu Kato bweyatuuka mu Muwawa oluvanyuma gyetuuma Buganda, yayawukana ne mugandawe Rukidi Isingoma. Kintu yasigala mu Muwawa (Buganda), ate munne Rukidi Isingoma neyeyngerayo era nakkalira e Bunyoro. Abantu abalala Kintu ne Rukidi bebajja nabo beyawuzaamu, abantu abamu ne basigala ne Kabaka Kintu, ate abalala nebagenda ne Rukidi Wasswa eyalya Obukama bwa Bunyoro-Kitala. Abagenda n’Omukama Rukidi Wasswa mwemwali ne Jajja wekika ky’Ente Kiswiga.<ref>{{Cite book |date=2023-03-02 |title=Katikkiro, n. |url=https://doi.org/10.1093/oed/1122807463 |publisher=Oxford University Press}}</ref>
Rukidi Isingoma (Wasswa) nga atuuse e Bunyoro yakuba embugaye e Kibulala mu Singo, era Naalya Obukama bwa Bunyoro-Kitara nayitibwa Omukama Rukidi Chwamale Mwanga Winyi. Ono yeyafuuka Omukama Isingoma (Wasswa) Mugaga Rukidi eyatandika obukulembeze bwa Babito mu Bunyoro-Kitara.
Omukama Rukidi yawa musajjawe Kiswiga ettaka ku mutala Kyankere eriri mu Ssingo, anti Kiswiga yali ''Muweesi'' ate nga mu Ssingo mwalimu amayinja gebayitanga amatale nga mangi ddala. Kiswiga yeyawesezanga Omukama Rukidi amafumu, obwambe, nebintu ebirala. Kiswiga yakolanga ebintu bingi muno mwemwali; okukola amafumu, enkumbi, obwambe, okuweta obukomo bwabambejja ate nendege zabalangira. Ku Kyankere Kiswiga gyeyazalira abaana be bano; Lwekana, Bwebale, Kaweesi, Kagolo era nabalala bangi. Kiswiga bweyafa omwanawe Lwekana yeyamusikira.
Lwekana nga amaze okusikira kitaawe Kiswiga naye yatuula ku kyalo Kyankere nakkalira. Lwekana yazaala abaana bano abamanyikiddwa; Wangi, Kyumu, Kyamanywa n’abalala bangi. Lwekana bweyafa omwanawe Wangi n’amusikira. Wangi naye yatuula mu Singo era yazaala abaana be bano; Katongole, Lwekana, Njuki, Kitaka, Kalibata, Ddungu, Mulindwa n’abalala bangi. Era Wangi naye yali ''Muweesi'' nga Jajjawe Kiswiga nekitaawe Lwekana.
Nga Katongole akuze wamu nebagandabe abamu bayawukuna ku Kitaabwe Wangi nabamuleka e Kyankere ate bbo nebagenda basenga ku mitala Kyaninga, abalala nebeyongerayo nebasenga e Mabona. Kalibata ye yasenga ku lusozi Ngobya. Katongole ne bagandabe bonna baweesezanga ku ngyegoyego z’omugga Lusamule, oguyiwa amazzi mu Mugga omunene Mayanja.
Wangi bweyafa mutabaniwe Katongole yeyamusikira. Naye Katongole yali ayagala nnyo Kitawe era nga munganzi nnyo. Kale kitaawe bweyafa omwezi gwali gwa ggabogabo (nga mwetolovu era nga gumemuka ng’enjuba), era kulwo Katongole yagaana okulya emmere mukyalawe gyeyali amutegekedde akawungeezi olw’okukungubagira kitaawe. Era ekiro ekyo yasula kukyoto teyesogga bulili. Olw’okujjukiranga olunaku kitaawe Wangi lweyafirako yagamba nti, “Nze n’abaana bange wamu Nabasumba yange bonna tetujja kulyanga kyagulo nga omwezi gwa ggabogabo.” Era akalombolombo kano kekavirako abaana nabazzukulu ba Katongole okuyitibwa ABAGABO.
Era Katongole nabaanabe batandika enkola enkola eyokujjukiranga Wangi nabantu babwe abalala abaana nga babasibira ku mwezi gwe ggabogabo era wabangawo y'okutukuza emyoyo ate nokusabira abalala okufuna ebirungi, obugagga, amaka nebirala omuntu byeyabanga ayagala okwetuusaako. Emikolo gino gyamalanga ennaku ssatu nga omwezi ogwegabogabo (omujuvu) tegunavaayo n'endala ssatu nga guvuddeyo. <ref name=":1" /> Naguno gujjwa Abagabo akalombolombo kano bakasaamu ekitiibwa.
== '''AB’ENTE N’OKUWEESA MU BUNYORO-KITARA:''' ==
Abaweesi (Blacksmith) omugaso gwamanyi nnyo mubyafaayo by’ Obukama bwa Bunyoro-Kitara wamu n’obwa Kabaka bwa Buganda. Omulimu gw’okuweesa guno Gwayamba nnyo okukulakulanya Bunyoro-Kitara muby’ obulimi, obusubuuzi, wamu neby’ amagye. Bunyoro-Kitara yakulakulana mangu ate nemanyika nnyo nga ensibuko yokuweesa n’okusanuusa ebyuma (metal working) mubitundu ebyetolodde enyanja Nalubaale. Kiswiga nabaanabe era nabantu bebatendekanga bebatambuzanga omulimu guno og’omugaso mu Bunyoro-Kitara.<ref>{{Cite book |last=Doyle |first=Shane |date=2011-12-08 |title=Winyi IV, Tito |url=https://doi.org/10.1093/acref/9780195301731.013.50217 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-530173-1}}</ref>
Kigambibwa nti Kiswiga nabaanabe wamu nabaweesi beyalungamya mu mulimu guno bakola kinene okuyamba Rukidi Isingoma (Wasswa) okulwana era n’okufuuka Omubito (Omukulembeze) mu Bunyoro-Kitara. Anti Katongole neebanne balina amagezi agasukuluma mukuyiya era n’okusanuusa ebyuma okuva mu mayinja (Amatale). Bakoleranga Rukidi Isingoma ebyokulwanyisa ate n’okutendeka egyelye mukokozesa eby’okulwanyisa bino. Mubyokulwanyisa byebakolnga mwe mwali amafumu, engabo, obusaale, emitego, embazzi nebirala. Essassa lya Katongole lyali mu Singo ku mugga Lusamule okumpi ne Kibulala. Omugga Lusamule mutono naye guyiwa amazi gagwo mu mugga omunene Mayanja. Bali balina okubeera okumpi namazi, anti okuweesa bali beetaaga amayinja ate n’amazi ag’okuwoza ate n’okuyoyota byebabanga bawesezza. Omulimu omulala Oglala omukukutivu eri Katongole nabaanabe kwekulunda ente.
== '''AMANNYA AGATUUMIBWA AB’EKIKA KY’ENTE:''' ==
Amannya ag’ekika ky’ Ente mangi nnyo. Waliwo agabasajja ate nagabakyala. Amannya agasinga gatuumibwa okuva mu milimu oba ebikolwa ba Jjajaffe bye byebakolanga ate n’ebyo ebyaliwo ne bye balabanga munsi mubudde obwo. Amannya gagwa mu biti bino;
1). Agaava kumilimu gwabwe ogw’okuweesa.
2). Agaava kumulimu gwabwe ogw’obulunzi.
3). Agaana mu ngero, oba ag’okugereesa.
4). Agaava mu byaliwo munsi mubudde obwo.
5). Agaava mu Mikago - emikwano.
6). Agaava mukubbula.
{| class="wikitable"
| valign="top" |
{| class="wikitable"
| colspan="4" valign="top" |'''AMANNYA G'ABASAJJA'''
|-
| valign="top" |Aligaweesa
| valign="top" |Katema Kansinjo
| valign="top" |Lwesabula
| valign="top" |Nnyondo
|-
| valign="top" |Bagonza Kyesero
| valign="top" |Katongole
| valign="top" |Maganagante
| valign="top" |Nsasi
|-
| valign="top" |Bakaze
| valign="top" |Kawaganya
| valign="top" |Maganda
| valign="top" |Nsinjo
|-
| valign="top" |Balirondo Bbalakka
| valign="top" |Kaweesi
| valign="top" |Magezi Ntake
| valign="top" |Ntensibe
|-
| valign="top" |Balunonyeza Mbazzi
| valign="top" |Kaweewo
| valign="top" |Manda
| valign="top" |Ntwata
|-
| valign="top" |Balyanente
| valign="top" |Kayaabula
| valign="top" |Mbajo
| valign="top" |Ssaaka Kyuma
|-
| valign="top" |Balyangente
| valign="top" |Kayima
| valign="top" |Mbalire
| valign="top" |Ssazi
|-
| valign="top" |Bazziwe
| valign="top" |Kiganda
| valign="top" |Mivubo Gyabaweesi
| valign="top" |Ssebiragala
|-
| valign="top" |Biraalo
| valign="top" |Kigodo
| valign="top" |Miwanda
| valign="top" |Ssebugenyi
|-
| valign="top" |Birigenda Bitalo
| valign="top" |Kigulenkumbi
| valign="top" |Mpijja
| valign="top" |Ssebuuma
|-
| valign="top" |Biriggwa
| valign="top" |Kitasse Muyima
| valign="top" |Mugaati
| valign="top" |Ssebyanzi
|-
| valign="top" |Bivuge Ebidde
| valign="top" |Kitunzi
| valign="top" |Mugabo
| valign="top" |Ssebyayi
|-
| valign="top" |Bubugga
| valign="top" |Kityamuweesi
| valign="top" |Muganji
| valign="top" |Ssekikubo Kitutente
|-
| valign="top" |Buggala Nziji
| valign="top" |Kiwanyizi
| valign="top" |Mugenyi
| valign="top" |Ssekyanzi
|-
| valign="top" |Bukulu Bwante
| valign="top" |Kyewalyanga
| valign="top" |Mugenyi Asooka
| valign="top" |Ssemaganda
|-
| valign="top" |Buuma
| valign="top" |Kyuma
| valign="top" |Mugonyi
| valign="top" |Ssemanda Agemenyambazzi
|-
| valign="top" |Bwebale
| valign="top" |Lubowa
| valign="top" |Mugonza
| valign="top" |Ssemata
|-
| valign="top" |Byuma
| valign="top" |Lugasa
| valign="top" |Mukimba
| valign="top" |Ssempijja
|-
| valign="top" |Ddungu
| valign="top" |Lugomugenyi
| valign="top" |Mukooza
| valign="top" |Ssenkomera
|-
| valign="top" |Enteweraga
| valign="top" |Lugonvu
| valign="top" |Mulema
| valign="top" |Ssennyondo
|-
| valign="top" |Jjesero
| valign="top" |Lujuna
| valign="top" |Muliro Gwassasa
| valign="top" |Ssente
|-
| valign="top" |Kagayo
| valign="top" |Lukyamuzi
| valign="top" |Munyagwa
| valign="top" |Ssenyana
|-
| valign="top" |Kagodo
| valign="top" |Luliiramunnyana
| valign="top" |Musubire
| valign="top" |Ssenyondo
|-
| valign="top" |Kajimbo
| valign="top" |Lutangirante
| valign="top" |Musumba
| valign="top" |Sserugo
|-
| valign="top" |Kajojo
| valign="top" |Luweesi
| valign="top" |Mutagubya
| valign="top" |Sseruwugge
|-
| valign="top" |Kakinda
| valign="top" |Luwerekera
| valign="top" |Muweesi
| valign="top" |Ssessazi
|-
| valign="top" |Kakooza
| valign="top" |Luwondera
| valign="top" |Muwulya
| valign="top" |Ssewalinte
|-
| valign="top" |Kalegga
| valign="top" |Luwugge
| valign="top" |Muyira
| valign="top" |Ssewannyana
|-
| valign="top" |Kalugo
| valign="top" |Luyima
| valign="top" |Mwesezi
| valign="top" |Ssewante
|-
| valign="top" |Kaluma
| valign="top" |Lwabisaka
| valign="top" |Mwota Ssubi
| valign="top" |Tteero Kibira
|-
| valign="top" |Kaluusi
| valign="top" |Lwasamayinja)
| valign="top" |Nakaana
| valign="top" |Wangi Mu Lubaale
|-
| valign="top" |Kannyambo
| valign="top" |Lwasampijja
| valign="top" |Nduusi
| valign="top" |Wante Talina Kabi
|-
| valign="top" |Kasibante
| valign="top" |Lwebuga
| valign="top" |Njagala
| valign="top" |Zzalugo Teziyomba
|}
| valign="top" |
{| class="wikitable"
| colspan="4" valign="top" |'''AMANNYA G'ABAKYALA'''
|-
| valign="top" |Nabagabo
| valign="top" |Nakyanzi
| valign="top" |Namugenyi
| valign="top" |Natoolo
|-
| valign="top" |Nabagonza
| valign="top" |Nakyesero
| valign="top" |Namugonza
| valign="top" |Natteero
|-
| valign="top" |Nabakooza
| valign="top" |Nakyuma
| valign="top" |Namugonza
| valign="top" |Navvumbe
|-
| valign="top" |Nabalamazi
| valign="top" |Nalugo
| valign="top" |Namukimba
| valign="top" |Nawangi
|-
| valign="top" |Nabasumba
| valign="top" |Nalujjuna
| valign="top" |Namukooza
| valign="top" |Nawante
|-
| valign="top" |Nabatongole
| valign="top" |Nalukwanzi
| valign="top" |Namusambante
| valign="top" |Nnannyana
|-
| valign="top" |Nabaweesi
| valign="top" |Nalusira
| valign="top" |Namusubire
| valign="top" |Nnyana
|-
| valign="top" |Nabbona
| valign="top" |Naluweesi
| valign="top" |Namusumba
| valign="top" |Terinakabi
|-
| valign="top" |Nabide
| valign="top" |Naluwugge
| valign="top" |Namuvubo
| valign="top" |Wannyana
|-
| valign="top" |Nabiragala
| valign="top" |Naluyijja
| valign="top" |Namuweesi
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabiralo
| valign="top" |Naluyima
| valign="top" |Namuwulya
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabiwata
| valign="top" |Namagana
| valign="top" |Namuyingo
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabugenyi
| valign="top" |Namaganda
| valign="top" |Namuyira
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabuuma
| valign="top" |Namalyante
| valign="top" |Namuyira
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabuuma
| valign="top" |Namanda
| valign="top" |Nanduusi
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabuyungo
| valign="top" |Namasiriba
| valign="top" |Nanjagala
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabyanzi
| valign="top" |Namata
| valign="top" |Nanjuki
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabyuma
| valign="top" |Nambaje
| valign="top" |Nankomera
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Naggana
| valign="top" |Nambalire
| valign="top" |Nankuuwe
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Najjesero
| valign="top" |Namivubo
| valign="top" |Nankwale
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakabiga
| valign="top" |Namiwanda
| valign="top" |Nannume
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakaddu
| valign="top" |Namiwanda
| valign="top" |Nannyondo
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakagodo
| valign="top" |Namiyingo
| valign="top" |Nansasi
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakasibante
| valign="top" |Namiyingo
| valign="top" |Nansawa
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakate
| valign="top" |Nampera
| valign="top" |Nansinjo
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakaweesi
| valign="top" |Nampijja
| valign="top" |Nantensibe
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakayima
| valign="top" |Nampomero
| valign="top" |Nantwatwa
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakayingo
| valign="top" |Namugaati
| valign="top" |Nanyondo
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakayondo
| valign="top" |Namugabo
| valign="top" |Nassaazi
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakinja
| valign="top" |Namuganji
| valign="top" |Nassasa
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabagabo
| valign="top" |Nakyanzi
| valign="top" |Namugenyi
| valign="top" |Natoolo
|}
<nowiki>*</nowiki>Nakayima – Lino lyali Linnya lya mmandwa ya Kabaka Ndawula eyaberanga ku lusozi Mudende
|}
== '''KATONGOLE N’ABAANABE BAWANGANGUKA OKUVA E’BUNYORO:''' ==
Ebyogerwa kukuva kwa Katongole nabantubee Bunyoro biwerako. Biwerako lwansonga nti ebigambo bino tebyawandikibwa nga byakabaawo. Naye naye buli kiragae nti Katongole yanyiza Omukama, ekintu kyeyali tasobola kumusonyiwa.
# '''ENTE ENKUNKU EZALIBWA MU KIRALO KYA KATONGOLE;'''
Olwali olwo nga ente mukiraro kya Katongole ezaala enyanja nga telina mukira. Ente bwetutyo yali terabwangako mukiralo kyonna era Katongole yamutiisa nnyo. Ente eno etalina mukira yali erabika bubi nnyo era ng’ebeera yetoloddwa ensowera. Abaana ba Katongole ente eno nga tebaagala kugitunulako oba kugitwala kutale kugirunda nante ndala. Katongole ente eno teyagyagala nakatono era yagamba abaanabe nti, “Ente eno nebwerikula tewabanga n’omu annywa amata gaayo oba okulya ennyama yaayo. Bwatyo Katongole nafuula Ente etalina mukira ey’omuziro era akabonero kaabwe akabawula kubantu abalala n’okutusa kati.
Naguno gujjwa bazzukulu ba Katongole Abagabo be Mulema tebalya nnyama y’ensolo yonna ezaalibwa nga terina mukira. Nebweliba tooke ona gonja emissa nelitayisayo mpumumpu Abagabo tebalirya. Era akalombolombo kano kagenda nekitundu erisibiddwa nerikunguyira nga teririna kaayi kasoolobyeko, anti nalyo Abagabo ebiriimu tebalirya.
Enti eyo etalina mukira ng’ezzaliddwa yasomba bangi okujja okugyerabirako. Naye mwabo mwemwali nebatayagaliza Katongole. Omu kwabo yali mulaguzi w’ Omukama wa Bunyoro-Kitara. Bweyawulira ekyagudde mukiraro kya Katongole nagamba Omukama nti toddamu kunywa mata gava wa Katongole anti bwonaganywa oba kweletera ebizibu. Era yasalako Katongole ebigambo bingi ebyamukyayisa Omukama wa Bunyoro.
2. '''MUWALA WA KATONGOLE AZAALA NAMAGOYE:'''
Olwatuuka nga Katongole asiigira Omukama Wanyi II muwalawe Nakayija. Olwali olwo, Nakayija Nasuna olubuto. Eby’embi bweyazaala omwana gweyazala yali Namagoye. Omukama bwebamubulira nti Nakayija omwana gwazadde Namagoye gwe wamma natya nnyo. Bwatyo yayita abalubaale be bamulagule kumwana ono Namagoye ate wamu ne Maama w’ omwana ono. Abalubaale bonna bamugamba kimu nti omwana ono aja kuba wabulabe eri Omukama wamu n’ Obukama bwa Bunyoro. Bamaulugula nti okujjwo obulabe buno omwana ono alina okutugibwa. Era bamugamba nti Nakayija nnyini womwana wamu ne kitaawe Katongole n’abantu ba Katongole bonna battibwe.
Katongole ebigambo by’abalubale bwebyamugwa mumatu nakungaanya bakazi be, abaana be, wamu nab’ ekikakye bonna nabategeza nti balina okwabulira Kibulala - Bunyoro. Badduka nga bolekera Buganda. Katongole yawereza abantu eri Kabaka wa Buganda okumubulira era n’okumusaba obubudamo. Olugendo lwali luwanvu ate nga lulimi ebizibu anti balina okwekweka okulaba nti abamow b’ Omukama tebabagwa mubuwufu. Olugendo okugenda okugwa nga Katongole nabantu be bali mu Buddu. Naye abamu kubaana ba Katongole nabantu babwe bagendanga basigalira mukubo nga bakooye. Kalibata yasigala Kiima ku lusozi Kagaba mu Ssingo. Kaweeru ne Kitaka bano baasigala ku kayanja Mutukula akali okumpi ne Nnyanja Mburo. Katongole nabantu be bwebaava e Kagaba gyebaleka Kalibata nebatuuka e Mubende, omuwala Nakayima ne Mugangi webaasigala nabantu babwe. Nga bavudde e Mubende batuuka ku kibira nakasozi Lusiba era wano Nakaddu naababe webasigala.
Bwebava ku Lusiba basomoka omugga Nabakazi era nabayita e Bujunuzi nebatuuka e Kawalya okumpi n’e Kisozi. Wano Mugalala ow’ Ensenene yabaniriza mukitundukye era wano Kangologwa naababe webasigala. Katongole bweyasiibula munywanyiwe Mugalula e Kawula basomoka omugga Katonga. Okumpi n’ omugga Katonga Kalwanga, Lwekana babantu baabwe webasimba amakanda. Ate Kalwanga bweyalengera akasozi Buganga nekibira ekyali kiketorodde nasiimawo nga walungi okwekweka, anti yalaba nga waliwo emigga egiyita erudda n’erudda ate nga waliwo nakayanja kale nga kiringa e kizinga era wano ye naababe webasigala.
Ate ye Lwera yasalawo kugenda kwekweka ku nnyanja e Nabugabo. Katongole nebeyali nabo nebasooka basigala e Kankobe okumala ekiseera. Oluvanyuma baava e Kankobe nebayongerayo nebayingira mu Buddu. Mubiseera ebyo Buddu yalimu abantu batono ddala era nga mulimu ebyalo bitono era balina okunonya awalungi awokwekweka. Bali balikumpi okumalako Buddu nebatuuka kukibira Tero era wano Katongole wamusanyusa nga basobola okwekweka obulungi ate nga kati ddala baali besulidde ddala okuva e Singo ewali olubiri lw’ Omukama. Bayingira mu Kibira Tero era bakuba Katongole yakuba embuga ku mbibiro z’ akagga Kabira.
Nga bagumidde mu Tero era nga Katongole alaba tewali abalondoola ye nabantu be batandika okwetaaya era abaana be nabantu abalala batandika okugenda buli omu gyayagala. Bwatyo Kagayu n’ abaana be Kabona ne Namwala nebasomoka ennyanja Kagera nebayingira mu Kiziba. Kagayu n’ abantu be bayanirizibwa Kabaka Bulungu I eyali alidde obwa kabaka bw’e Kiziba. Kabaka Bulungu I naawe Kagayu ebyalo bisatu; Bukwale, Luzinga wamu ne Ssozi. Kagayu nakuba embugaye n’essasa ku Bukwale, Kabona nazimba ku Luzinga, ate ye Namwala naabeera ku kyalo Ssozi, era nebatandika okuweseza Kabaka Bulungi I ekyayamba obwa Kabaka bwakiziba okwongera okukulakulana n’okusubula n’obwakabaka obulala.
Ddungu wamu n’abaana be Wangi ne Nemba bali kwabo abaasigal ne Katongole ku Tero. Ate bwewayita akabange ye Wangi olw’okwagala okuvuba nasenguka okuva e Tero nagenda e Bukoba Kati ekiri mu Tanzania. Ye Nemba yasigala ne kitaawe wamu n’abantu abalala a basigala ne Jajjaffe Katongole ku Tero. Ku Tero Nemba gyeyazalira omwana we omuwala Lukwanzi eyayatikirira ennyo ol’okuba omulwanyi kasiggu. Anti Naguno gujjwa akyayogerwako ng’omulwanyi eya wonya Jajjawe Katongole okutibwa bweyafumita Lukwate effumu namutta. Lukwate yali atumiddwa Omukama we Bunyoro wamu nabambowa abalala okugoberera Katongole era bamutte. Olutalo luno Lukwanzi yeyaluwangula nga lwali mu kibira Tero.
Nga wayise ebbanga nga waliabika tewakyali abawondera Ddungu yasalawo okuva mukibira Tero gyeyaleka Katongole n’abantu abalala. Ddungu ne mutabaniwe Nemba basengukira Kooki era nebakuba embuga yabwe ku nnyanja Kijanebarora (kitegeeza ennyanja eyajja nga abantu balaba). Era abantu abalala bebajja nabo nebasasanira mubitundu by’e Kanabulemu.
Oluvanyuma ne Wangi yava e Bukoba gyeyali avubira ate nasenga e Kibimba. Mugandawe Namuyira ye n’agenda asenga ku mutala Kakira e Bugabo. Munaabwe Lubowa ye yagenda n’asenga ku mutala Mugombe okulirina omugga Muzira okumpi n’e Minziro.
3. '''KATONGOLE AFUNYISA MUKYALA W’OMUKAMA OLUBUTO;'''
Ebyafaayo ebinyumizibwa ebirala bigamba nti Katongole ne muganda we Lukyamuzi baali balangira mu Bwakabaka bwa [[:en:Bunyoro|Bunyoro]]-Kitara. Mukulu waabwe yali [[:en:Omukama_of_Bunyoro|Omukama]] (Kabaka) mu kiseera ekyo, gwe baayamba okutwala entebe mu ntalo z’obulangira nga bakola amafumu n’obusaale obw’omulembe ebyasukkuluma mu buddu obwo. <ref name=":1" />
Katongole yagwa mu mukwano noomu kubakyala b’ [[:en:Omukama_of_Bunyoro|Omukama]]. Omukyala ono lwali olwo nafuna olubuto lwa Katongole. [[:en:Omukama_of_Bunyoro|Omukama]] bwe yakitegeera, yasunguwala nnyo n’alagira Katongole attibwe, wamu nabuli muntu eyali kulusegere lwa Katongole omwali [[:en:Prince|Abalangira]] wamu [[:en:Princess|Nabambejja]]. Katongole yali afulumye mu lubiri nga agenze okunonya ''amayinja ga Matale'' (amayinja mwe basaanuusa ebyuma okukola [[:en:Spear|amafumu]] [[:en:Princess|n'obusaale]] ). Lukyamuzi bweyawulira Omukama kyayogedde yadduka mangu nagenda ategeeza Katongole eyali ku mugga Lukale ebiri mu Lubiri era namugamba nti tosobola kuddayo. Yamubulira n’Omukama bwali omusunguwavu ennyo era nga yali awadde ekiragiro ky'okutta Katongole nabuli akolagana naye. Lukyamuzi yali ku lusegere nnyo ne Katongole era yasalawo okubeera ku ludda lwe. <ref name=":1" />
Ab’oluganda bano bwebamanya nti Omukama munyiivu bwati nabasalawo obutadda mu lubiri mu Singo. Era bwebatyo nebatumya abaana babwe nabakyala ekiro ekyo badduke, ng’ Omukama tategedde nti tebagenda kuno awo okuva ku mugga Lutale gyebawesezanga. Batambulanga mu kiro gyebayitanga Baganda okubalaba ate n’okutemyako abasaale b’omukama. Ebinyonyi bya Ngaali bwebyatandikanga okuyimba kumakya awo nga banguwa okwesogga ebibira oba emigga okulya ate n’okuwumula.
Abaluganda bombi nabantu babwe badduka nga baayolekera Obwakabaka bwa Buganda. [[:en:Kabaka_of_Buganda|Kabaka]] wa Buganda bweyawulira nti Katongole ne Lukyamuzi badduse e Bunyoro yabaniriza anti yalaba nti kigenda kumuwa obumanyirivu bw’abaweesi abakugu abasobola okumuyamba wamu n’egyelye okusukuluma ku maanyi g’egye lya Bunyoro. [[:en:Kabaka_of_Buganda|Kabaka]] yabaaniriza era nabagamba nti bagende bagira bewogoma e Mawokota. Kabaka yabasaba bakole nabaweesibe era babayigirize bulungi era omulimu guno baagukola bulungi. Era Kabaka yabasaba okukola amafumu, obusaale wamu n’ebyuma ebirala ebikozesebwa mu ntalo. Eby’okulwanyisa bino byayamba nnyo Kabaka Jjunju mukulwanyisa Bunyoro era n’okuwamba [[:en:Buddu|Buddu]].
Okunonyezebwa n'omutango byasigala ku mitwe gyaabwe e [[:en:Bunyoro|Bunyoro]] kale nga balina okusenguka ennyo era nga balina kwekweka buli kiseera. Katongole yali akyali mu kweraliikirira n’okutya nti olunaku lumu [[:en:Omukama_of_Bunyoro|Omukama]] ayinza okusindika abasirikale okumunonya ate n’okumtta wamu nabantube. Olw’okutya kuno, baayongera okwolekera obukiikaddyo bwa [[:en:Buganda|Buganda]] nebayingira mu [[:en:Buddu|Buddu]] gye baayingira ekibira Teero ku bubalama lwe Nyanja Nnalubale (Lake Victoria) nebekwekwa mukibira kino okumala ekiseera. Bavanga mu kibira Teero mu [[:en:Buddu|Buddu]] nga bwe banoonya ''Amatale'' (olwazi mwe bagyanga ebyuma).
Oluvanyuma nga wayise ebbange ate nga Buganda enyezeza Buddu Katongole ng’ate n’Omukama eyali yawolera e gwanga amaze okuva munsi, Katongole yassa ekikoowe era ye n’abantube nebatandika okwetaaya. Baava mu kibira Teero nebasenga e Bijja kati okumpi n’e [https://mapcarta.com/12815260 Bikira] gye baali basobola okuva okugenda nga boolekera olubalama [[:en:Lake_Victoria|lw’e Nnyanja Nnalubale]] okunoonya amatale. Baazula amatale agasangibwa mu bungi okumpi n’emyalo ku [[:en:Lake_Victoria|Nnyanja Nnalubale (Lake Victoria)]] mu kifo ekiyitibwa Mulema. <ref name=":1" />
Olw’okuba Katongole yali akaddiye, kyali kizibu okutambula olugendo luno okuva e Bijja okugenda e Mulema. Naye yasigira mutoowe Lukyamuzi wamu ne nabaanabe abamu okusenga e Mulema. Naye Mutagubya ne Nakana bakomangawo nnyo e Bijja okulambula ku kitaabwe, era bano e Mulema bavaayo neba era okumpi ne kitaabwe. Mutagubya oluvanyuma yasenga ku mutala Nkenge nga mu kiseera kino waliwo entebe y’ Omutaba gwa Mutagubya. Ate Kigambibwa nti Katongole yaleka alamye nti bwenfanga muganda wange Lukyamuzi ansikiranga bwaba taliwo munju ya Lukyamuzi mwemujjanga omusika wange, anti muganda wange yanjagala nnyo era yali mwetegefu okuwayo obulamu bwe olw’okubera nze. Kati naguno gujjwa Katongole akulira e Kika ky’ Ente ava mu Ssiga lya Lukyamuzi.
Katongole yaziikibwa Mulema era ebyafaayo bigamba nti waliwo [[:en:Baobab_tree|omuti omunene ogwa]] ogwamera mu maaso g’entaana ye era n’okutuusa kati guyimiridde. Ate era kigambibwa nti [[:en:Spear|effumu]] lya Katongole n'ensinjo (ekintu ekikozesebwa okusala ebyuma ebyokya) byaziikibwa wansi w'omuti guno. Omuti guno gwakozesebwanga mu mikolo mingi egy’a Bagabo nga okujaguza omwezi omujjuvu ogw’ eggabogabo. Mu kiseera kino, tewali muntu akakasa watuufu wali ntaana ya Katongole weyali. <ref name=":1" />
== '''KATONGOLE N’ABAANA BE BAGENDA E BIJJA N’EMULEMA:''' ==
Lwali olwo Katongole n’afuna amawulire nti Omukama we Bunyoro eyali amunonya okumutta yali akisizza omukono. Olwo Katongole yassa ekikoowe anti nga tewakyali amunonya kumutta wamu n’abantu be. Era Katongole yatandika okwetaaya obulungi, era yasenguka okuva mu kibira Tero n’asenga ku mutala Kamuganja okumpi n’e Sanje wamu nabantu be. Nga bali ku Kamuganja, Katongole yatuma Lujabuzi okwongera okulambula ebitundu ebibariranye naddala okulaba wa awajjimu ate nebitundu ebirimu amatale. Lujabuzi yetolola ebitundu bingi naye bweyatuuka e Bijja (Kati wano webayita Biikira okulirina ekibuga Kyotera) newamusanyula nnyo, anti waliwo olusozi okwali amayinja amalungi ate nga wetoloddwa emigga webasobola okufuna amazi gebetaaga mu ssassa. Bwatyo Lujabuzi yaddayo e Kamuganja naawa Katongole amawulire gano.
Katongole bweyafuna amawulire Lujabuzi geyamuwa yakunganya abaana be n’abantu babwe era nabagamba nti bagenda kusenguka bagende e Bijja. Katongole yakuba embuga ye ku Bijja n’abaana be Nakaana, Lukyamuzi, Lwegaba, Natasha, Lujabuzi ne Kakooza. Wano ku Bijja, Katongole n’abaana be bawesezaawo nnyo. Nga amayinja g’ amatale gugenda gakendeera, Katongole yatuma abaana be Lukyamuzi, Nakaana, ne Lwegaba bagende banonye ebitundu ebirala ewali amatale amalungi. Lukyamuzi ne banne bagoberera omugga oluvanyuma nebatuuka ku Kasozi Mulema okumpi n’ ennyanja Nalubaale.
Mulema yabasanyusa nnyo nga balaba walungi nnyo. Olusozi lwali lwetolodwa emigga ate nga waliwo n’ebibira mwebasobola okwokya amanda ag’okukozesa mu ssassa okuttulula eby’byuma. Abaana ba Katongole bano abasatu gwe wamma nebasalawo okusenga ku Mulema. Aboluganda bano baddayo e Bijja okutegeeza kitaabwe Katongole ebikwata ku kyalo Mulema era nga eno bwewali wasinga Bijja mubuli ngeri. Naye Katongole yatuula abaana be nabagamba nti nze nkaddiye era Nkode okusenguka nga, kale ngenda kusigala wano ku Bijja naye mwe mugenda musenge era mukkalire ku Mulema anti tewakyali etutawanya. Bwatyo Katongole yawa abaana be Lukyamuzi, Nakaana ne Lwegaba omukisa bagende okutuula ku Mulema.
Abaana ba Katongole bwebwatuuka e Mulema , Lukyamuzi ne Lwegaba bakuba embuga zaabwe ku Luyiga lwebuvanjuba bw’olusozi Mulema. Ate ye Nakaana yakuba embugaye era n’azimba Wanis w’olusozi ku kyalo Kyatokolo okumpi n’e Kyesiiga era yazimba nga atunudde bwenyi bw’oluzosi Mulema. Era abaluganda bano abasatu embuga zaabwe zaali zebulungudde olusozi Mulema era ng’entikko y’olusozi yeyali wakati wabwe okubaawula. Embuga Nakaana gyeyakuba ku Mulema naguno gujjwa tevangako era yansikirino eri abaana n’Abazzukulu be nga bamusikira mukufuga n’okutambuza ekika ky’Ente Enkunku.
Mutabani wa Katongole ayitibwa Kajojo yali asigadde ku kyalo Kamwanga okulirana e Kamusoga enti mukyala we yali mulwadde ddala. Mukyala wa Kajojo bweyamala okufuna, Kajojo n’omwana we Luteete nebagoberera bagandabe era nabo nebasenga ku Mulema.
Kiswiga, eyali omwana wa Kajojo ye yali yazimba wansi w’olusozi Mulema ku njegoyego z’akagga Kyakisigwa. Naye ebbanga bwelyayita kitaawe yalaba nga wano wafunda ate nga n’enkima ezavanga mu bibira ebyetolodde olusozi Mulema zibalira emmere yaabwe basalawo okuvaawo wamu ne Luteete nebagenda basenga e Ssenyange. Era Kajojo e Ssenyange gyeyafukira omuweesi wa Lubuga wa Kabaka Kimera.
Ebbanga nga liyisewo abaana ba Katongole okwali Lujabuzi, Kakooza ne Nataga baava e Bijja nebalekayo kitaabwe. Lujabuzi yasenga Buyingi kati ekiri okumpi n’ekibuga Kyotera. Kakooza ye embuga yagikuba Luti. Ate ye Nataga embuga ye nagikuba ku kyalo Nkenge. Bano abasatu amasiga gaabwe tegakyamanyidwa, gazikirira.
Kabaka Jjunju yawa olutabaalo okulwanyisa Bunyoro era nawangula n’atwala Buddu. Mubudde buno Muwulya yeyali omuweesi omukulu era eyali afuga e Mulema. Era Kabaka yalagira Muwulya okuweesa amafumu, okukola empiima wamu n’engabo ebyakozesebwa egye nabagalagala mu lutabaalo. Olutabaalo nga luwedde era nga Buddu eri mu mikono gya Kabaka Jjunju, Muwulya yayanjula eri Kabaka eby’amakula omwali amafumu, enkumbi, embazzi, empiima, n’obwambe, ebikomo, endege wamu nebirala bingi. Pokino Luzige ava mu kika ky’ Endiga ye yayanjula Muwulya, omuweesi owensusso mu Buddu eri Kabaka Jjunju.
Kabaka Jjunju bweyalaba eby’amakula Muwulya byeyali akoze gwe wamma nasanyuka nnyo n’okutenda musajjawe Muwulya amagezi abayambi ennyo egye lye okuwangula Bunyoro mu lutabaalo. Era Kabaka Jjunju yawa Muwulya obwami bw’okumyuka omuweesi we omukulu Walukagga, ono ng’ Ava mukika ky’ Akasimba. Muwulya yali mutabani wa Nakaddu.
Baagalatabala eyali muto wa Muwulya era nga naye yali mwana wa Nakaddu yesenguka naava e Mulema nasenga ku mutala Kikungwe. Lwali olw’olwo Muwulya yafuna obubaka okuva eri Kabaka nga amusaba amuwe omuweesi anawesezanga Omulongo Ssebukuule okumuwesezanga ebintu ebikoloddwa mu kikomo ng’ endege obukomo ate n amafumu. Bwatyo Muwulya omulimu guno nagukwasa mutoowe Baagalatabala era namusiiga ew’omulongo Ssebukuule. Omulongo Ssebukuule yasiima nnyo Baagalatabala era yamuwa ekiro e Nkoni okumpi n’olubiri lw’ e Nkoni.
Nga Kabaka Ssemakokiro amaze okulya Namulondo ya Buganda, Namasole Nanteza yamusaba amuwe omuweesi w’e Buddu. Bwatyo Kabaka Ssemakokiro nasaba Muwulya omuweesi. Muwulya yasigira omulimu guno mutabaniwe Lwasampijja. Lwasampijja yali avudde ku Mulema nasenga e Kawanga okumpi n’ e Kyanamukaka, ate yalina namaka amalala e Lusaka. Muwulya yasiigira omwana we Lwasampijja ewa Namasole Nanteza. Era Namasole Nanteza yawa Lwasampijja ekyalo Busenene era ekiri okumpi n’e Kyesiga. Emirimu gy’okuweseza Namasole Lwasampijja yagikola bulungi era. Mukusima Emirimu emirungi Namasole yawa Lwasampijja obwa Pokino bw’abaweesi b’e Lusaka mu Buddu.<ref>{{Cite book |date=2026-08-26 |title=Ssemakookiro of Buganda |url=https://lg.wikipedia.org/w/index.php?title=Ssemakookiro_of_Buganda&oldid=71696 |language=lg}}</ref>
Muwulya yakulembera ekika ky’ Ente nga Katongole ebbanga nelyetolola. Naye yatuuka amanyi nga gamukendeera ng’akaddiye era n’asalawo okulekulira obutaka n’obukulembeze ky’ Ente e Mulema. Era obukulu bw’ ekika yabukwasa mutabani we Kyalo eyali omwana we omulenzi omukulu. Bwatyo Kyalo ng’afuuse Katongole yatandika obukulembeze bw’e kika ky’ Ente nga kitaawe akyali mulamu.
Okuwa Kyalo omwaganya okusala ensonga zekika Muwulya yasenguka naava ku Mulema nagenda nasenga e Kibutamu. Ate nga wayise ekiseera Muwulya yakola amaka amalala nga asenga ku kyalo Bugo ekiri okumpi n’e Mitondo. Muwulya awo naabeera n’amaka abiri e Kibutamu ate n’e Bugo. Muwulya yafiira Kibutamu era gyeyaziikibwa.
Muwulya bweyafa, omwana we omukulu Kyalo yeyamusikira. Naye ol’okuba nti Kyalo yeyali yakwasibwa obukulu bwe kika e Mulema yasigala ku Mulema teyagenda Kibutamu kitaawe gyeyazikibwa.<ref>{{Cite book |last=Katongole |first=Emmanuel |date=2022-02-22 |title=Emmanuel Katongole |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv1x67csn.26 |publisher=Fortress Press |isbn=978-1-5064-7880-7 |pages=164–169}}</ref>
Nga Kyalo Katongole ye Muweesi omukulu e Mulema eyali Pokino yali Luwalira eyavanga mu kika ky’ Endiga. Pokino Luwalira yatumwa Kabaka Ssemakokiro okugenda okutabala e Bulondoganyi. Mulutabalo luno Pokino Luwalira yagenda nabantu bangi abaali abalwanyi siggwa mu Buddu. Era omu kubantu Pokino beyasaba okumwegattako mwemwali ne Katongole Kyalo. Anti yamuleeta okukakasa nti enawesezanga abalwanyi eby’okulwanyisa. Era Kyalo omulimu yagukola bulungi bwatyo Pokino namuwa e kyalo Mukulubitu okumpi n’e Semuto ekyali mu Bulondoganyi.
Kabaka Ssemakokiro yafuna amawulire nti Pokino Luwalira yagenda nabaweesi e Bulondogany. Kabaka teyasanyukira kikolwa kya Pokino kutwala baweesibe mu lutabaalo. Era Kabaka yatumira Pokino Luwalira abaweesi abasindike bakomewo e Buddu mbagirawo. Mulungendo lw’okudda e Buddu Katongole Kyalo yalwala era n’affira ku kyalo Mabanda ekiri mu Butambala era eno gyeyazikibwa.
Nga Katongole Kyalo affudde ate omwanawe Kibaya yamuskira. Kibaya ng’asikidde kitaawe yeetikka obukulembeze bw’ekika ky’ Ente e Mulema. Katongole Kibaya ng’asikidde kitaawe Kyalo yayingira mu mbuga ya kitaawe ku lusozi Mulema. Naye nga wayise ebbanga Katongole Kibaya yafuna obuttakanya nebagandabe wamu ne Pokino Mukasa muntambuza yemirimo gy’abaweesi, yadduka okuva e Mulema. Kibaya bweyadduka e Mulema yagenda nasenga e Maganda era eno gyefiira n’okuzikibwa gyeyaziikibwa.
Katongole Kibaya yaffa talese mwana era omusikawe bamulonda mu baana ba bagandabe. Lugaaya Walusimbi yeyamusikira, ng’ono yali mwana wa mugandawe Kigulenkumbi. Bwatyo Lugaaya Walusimbi ng’ amaze okusikira kitaawe omuto Kibaya yafuna obwa Katongole n’obulembeze bw’ekika ky’ Ente. Katongole Lugaaya Walusimbi yakulembera ekika okutuusa lweyaffa nga 2.3.1922. <ref>{{Cite journal |last=Stoltzfus |first=Ky B |date=2014-02-27 |title=Rethinking Blood Transfusions |url=https://doi.org/10.17161/kjm.v7i1.11482 |journal=Kansas Journal of Medicine |volume=7 |issue=1 |pages=28–38 |doi=10.17161/kjm.v7i1.11482 |issn=1948-2035}}</ref>
Katongole Lugaaya Walusimbi yasikirwa omwanawe Ssedulaka Kigulenkumbi Kibuuka nga 23.10.1922. Katongole Ssedulaka Kigulenkumbi Kibuuka bwatyo nafuna obukulembeze bw’ abagabo be Mulema. Era Katongole Ssedulaka Kigulenkumbi Kibuuka obukulembeze yabulwako okutuusa lweyafa nga 25.10.1952 gy’ emyaka asatu malambirira.
Katongole Ssedulaka Kigulenkumbi Kibuuka ng’ afudde, yasikirwa omwanawe Ayinea A. Kigulenkumbi. Katongole Ayinea A. Kigulenkumbi yatambuza emirimu n’obukulembeze bw’ ekika ky’ Ente bulungi okumala emyaka asatu mu mukaaga - 36 beddu. Katongole Ayinea A. Kigulenkumbi yaffa nga 12.9.1988.
Nga Katongole Ayinea A. Kigulenkumbi afudde ate omwanawe Samuel R. Miranda yeyamusikira. Miwanda yatuzibwa kubwa Katongole nga 25.6.1989. Omutaka Samuel Miwanda Katongole - Mugatta, okuva lwe yatandika okukulembeera ekika ky’Ente mu mwaka gwa 1988, akoze ebintu bingi eby’amaanyi ebiyambye ennyo okukuuma obumu bw’abazzukulu b’Ente.
Ebimu ku bintu byakoze ’amaanyi mwe muli bino:
* '''Okukuuma n'okulabirira Ettaka ly’Obutaka:''' Katongole - Mugatta alina n’omulimu omunene ogw’okulaba nti ettaka n’ebintu by ’ekika ebiri kubutaka e Mulema mu Buddu wamu n'ettaka ly’ekika ebirala ebisangibwa mu bitundu nga Katwe e Kampala likuumibwa.
* '''Okwetaba mu Kuzzaawo Obwakabaka bwa Buganda (1993):''' Omutaka Samuel Miwanda Katongole y'omu ku bataka ab’ebika abaaliwo ku mwanjo nga Kabaka Ronald Muwenda Mutebi II atuzibwa ku Ntebe y’Abajajja be e Naggalabi mu 1993. Abadde akulembera abazzukulu b'Ente okwongera amaanyi mu mirimu gye Mengo n'Obwakabaka obutwaliza awamu.
* '''Okukuuma Ennono z'Abazzukulu:''' abadde n'omulimu gw'okuyigiriza abazzukulu obulombolombo obukwata ku kika ky'Ente ekitalina mukira (Enkunku) okulaba nga tebuseerereba kitiibwa.
* '''Okugatta Amasiga n'Emituba gy'Ekika:''' Abadde atambula mu bitundu by'enjawulo okulambula bazzukulu be n'okutabaganya enzirukanya y'emirimu mu kika gitamula bulungi. Era agezezaako okulaba nti ebifo by'abaami bamasiga, okugeza Bugabo, Nkenge, ne Kabonero bikola n'obumu.
Laba ebiffa ku SSIGA LYA KAGOLO - [[Essiga lya Kagolo]]
== Laba na bino ==
* [[Kabaka wa Buganda]]
* [[Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]]
* [[Ekika ky'eMpindi|Ekika ky'E Mpindi]]
* [[Mpologoma Clan|Ekika ky'E Mpologoma]]
* [[Lugave Clan|Ekika ky'O Lugave]]
* [[Nvubu Clan|Ekika ky'E Nvubu]]
* [[Njovu Clan|Ekika ky'E Njovu]]
== Ebijjuliziddwamu ==
<references />
[[Category:Ebika by'Abaganda]]
[[Category:Buganda]]
5mfl353bgybxn9dewe50pvnnqi6fk2r
74774
74772
2026-09-15T08:19:53Z
B722N
6898
formatted the headings from Uppercase to Sentence case
74774
wikitext
text/x-wiki
'''<big>Ekika ky’ente</big>''' kye kimu ku [[:en:Clan|bika]] atanu mwebibiri (52 clans) ebisangaibwa mu [[:en:Buganda|Bwakabaka bwa Buganda]]. Omukulu w’ekika Ky’ Ente ye Mutaka Katongole-Mugatta. Jajja we kika Katongole agambibwa nti yava mu [[:en:Bunyoro_kingdom|Bwakabaka / Obukama bwa Bunyoro-Kitara]]. Entebe y’Omutaka Katongole akulira ekika ky’ Ente esangibwa Mulema mu Buddu.<ref>{{Cite web |title=Nte History |url=https://www.obutaka.com/en/clans/clan-history/nte-history |access-date=2024-02-13 |website=www.obutaka.com |archive-date=2024-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213104042/https://www.obutaka.com/en/clans/clan-history/nte-history |url-status=dead }}</ref> Mulema kyalo ekisangibwa ku njegoyego y’ebugwanjuba y’enyanja Nalubaala (Lake Victoria).
Jjajja w’ekika ky’Ente owokuntiko Omutaka Katongole ava mu Bagabo b’e Mulema. Era kyekyo lwaki Katongole yeddira Nte Nkuggu (etalina mukira).
Ebikwata ku Kika ky’ Ente bingi era e Kika kino kirina emitindo gy’ Ente ezeddirwa bingi. Buli mutindo nabuli siga mu Kika birina obuzaale, ennono, wamu n’obulombolombo ebyawukana. Naye newnkubadde nga Ente ezeddirwa nyingi naye Omutaka Katongole - Mugatta ye Katikkiro we Kika ky’ Ente. Era buli mutindo guyita mu Katongole okweyunga kubika ebirala mu Bwakabaka bwa Buganda okutuuka eri Ssabasajja Kabaka, Ssabataka wa Buganda. Entegeka eno ab’ Ente okuba n’obukulembeze obumu kyatekebwawo Ssabasajja Ssekabaka Daudi Chwa II - anti yagamba nti “buli Nte esobola okuzala ginawayo”. Era Ssabasajja yali mutuufu enti Ente Enkuggu (etalina mukira) eyinza okuzaala Ente eya Kayinda, oba eya Busito, oba eya Lubombwe.
== Ab'etutumu mu kika ky'ente ==
Abente be bazaala Ssekabaka Edward Frederick William David Walugembe Mutebi Luwangula Muteesa II (19 November 1924 – 21 November 1969). Ssekabaka Muteesa II yalinnya ku Namulondo ya Buganda nga 22 November 1939. Ssekabaka Muteesa II yayali Pulesidenti wa Uganda eyasooka okuva mu 1962 okutuuka mu 1966 Milton Obote lweyamujjako obuyinza mu kikangabwa.
Maama we Ssekabaka Muteesa yayali Nnabagereka Irene Drusila Namaganda -- (November 11, 1896 – September 15, 1957). Nnabagereka Irene Drusila Namaganda yayali omukyala omukulu owa Ssekabaka Daudi Chwa II. Ate era yafuuka Namasole wa Buganda nga mutabaniwe Ssekabaka Muteesa II atudde ku Namulondo. Bakadde ba Nnabagereka Irene Drusila Namaganda yeyali omwami Yonasani Kayizi (1870 - 1930), ne mukyalawe Ketula Nakato Kayizi (1875 – 1959) abavanga mu Buddu. Omuzilante Kayizi yali Mwawule era Yamuna obwawule mu 1896 nga ye mwawule eyasooka mu Buganda.<ref>{{Cite web |url=https://www.wikitree.com/wiki/Kaidzi-1 |access-date=2026-09-05 |website=www.wikitree.com|title=Yonasani Kaidzi (abt. 1870 - abt. 1930)}}</ref>
== Amasiga/emitindiro gy'ekika ky'ente ==
Ekika ky’ Ente kirimu amasiga agamanyiddwa mu Butongole musanvu (7).<ref>{{Cite book |last=Baral |first=Gehanath |date=2023 |title=Fluid Therapy in Labor |url=https://doi.org/10.1007/978-981-19-6145-8_44 |last2=Singh |first2=Ekika |publisher=Springer Nature Singapore |isbn=978-981-19-6144-1 |location=Singapore |pages=621–631}}</ref>
Abantu bonna ebeddira Ente bakulemberwa Katongole-Mugatta (Omukulu ow'ekika ky'E Nte). Buli siga mu kika Ky ‘Ente lirina Omutaka era omukulu wesiga era ono yayunga esiga eri Katongole-Mugatta. Buli siga lirondoola obulombolombo n'empisa zaakyo.
Gano wamanga ge masiga mu kika ky’ Ente agasinga okumanyika ennyo newankudde nga ekika kirina n’emitindiro emilala mingi.
# '''Ente Enkuggu oba Enkunku''': Eno ye Nte ezalibwa [[:en:Cow|nga]] telina mukira. Abeddira Ente eno tebalya n Yama ya Nte talina mukira. Era tabalyanga kintu kyonna oba ettu erisibiddwa nga tekuli kaayi kayiseeko kuliwa ogwalibadde omukira.
# '''Ente ya Lubombwe''': Eno ye Nte efaananamu nga Entulege ku Ddiba lyayo.
# '''Ente ya Kaasa''': Eno ye Ente eriko ebbala eryeru ku mutwe.
# '''Ente y’ Obusito''': Eno ye Nte eddamu okuwaka oba okuweeka nga tewannayita nnaku mwenda nga emaze okuzaala. Abeddira Ente eno tebanywa mata gavudde munte eno.
# '''Ente ya Kayinda:''' Eno ye Nte erina omugongo omuddugavu oba Kawembawemba okuva ku mutwe okutuuka ku mukira.
# '''Ente y’ Ekiganja''': Eno ye Nte erina ekinuulo ekimu kiddugavu ekirala kyeru. <ref name=":1">{{Cite web |title=Nte |url=https://www.obutaka.com/en/clans/nte |access-date=2024-02-13 |website=www.obutaka.com |archive-date=2024-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213104041/https://www.obutaka.com/en/clans/nte |url-status=dead }}</ref>
# '''Ente e Mpuula''': ENo ye Nte ebeera neddiba eriringa ettosi.
Ssekabaka Daudi Chwa II yagatta abeddira Ente ez’emitindo gino gyonna mu Kika kimu eky’Ente nga kikulirwa Omutaka Katongole - Mugatta. Naye buli mutindo gulina amasiga gagwo ageetuukira ku Katongole. Era buli mutindo gulina era gukuuma obujajja, ennono wamu n’obulombolombo obwago.
== Ebikulu ebikwata ku kika Ky'ente ==
{| class="wikitable"
|+
! Ekika
! Obubaka
|-
| Ekika
| Nte
|-
| Akabiro
| Ŋŋaali
|-
| Omukulu w'Ekika (Omutaka).
| Katongole Muggata
|-
| Entebe y'Ekika (Obutaka)
| Mulema, [[Buddu]]
|-
| Omubala
|
# Wante talina kabi. Mbadde ngaleeta (amata), omusumba aganywedde.
# Ekyuma nkiridde, n'omukimba (omusaala) ngulidde.
# Bwembirya, bwembiwoza, binsanga mu ssasa. <ref name=":1" />
|}
== Ensibuko y'ekika ky'ente ==
Kigambibwa mubyafaayo nti omu kubasajja abwerekera Kabaka Kintu Kato ne Mugandawe Omukama Rukidi Isingoma (Wasswa) nga bajja munsi eno Jajja eyavaamu abantu abeddira Ente Enkuggu abali mu Buganda Kati yajja awerekera abalangira bano ababiri. Era kigamibibwa nti Kintu Kato ne Rukidi Isingoma bwebaava mu Abisiniya basooka kusisira mu Masaba (Mount Elgon - Elgonyi). Baali banonya ekitundu ekirimu obulamu wamu namatale amalungi. Anti omusajja eyawerekera ba Ssekabaka bano eyali ayitibwa Kiswiga yali Muweesi mukugu. Kintu Kato bweyatuuka mu Muwawa oluvanyuma gyetuuma Buganda, yayawukana ne mugandawe Rukidi Isingoma. Kintu yasigala mu Muwawa (Buganda), ate munne Rukidi Isingoma neyeyngerayo era nakkalira e Bunyoro. Abantu abalala Kintu ne Rukidi bebajja nabo beyawuzaamu, abantu abamu ne basigala ne Kabaka Kintu, ate abalala nebagenda ne Rukidi Wasswa eyalya Obukama bwa Bunyoro-Kitala. Abagenda n’Omukama Rukidi Wasswa mwemwali ne Jajja wekika ky’Ente Kiswiga.<ref>{{Cite book |date=2023-03-02 |title=Katikkiro, n. |url=https://doi.org/10.1093/oed/1122807463 |publisher=Oxford University Press}}</ref>
Rukidi Isingoma (Wasswa) nga atuuse e Bunyoro yakuba embugaye e Kibulala mu Singo, era Naalya Obukama bwa Bunyoro-Kitara nayitibwa Omukama Rukidi Chwamale Mwanga Winyi. Ono yeyafuuka Omukama Isingoma (Wasswa) Mugaga Rukidi eyatandika obukulembeze bwa Babito mu Bunyoro-Kitara.
Omukama Rukidi yawa musajjawe Kiswiga ettaka ku mutala Kyankere eriri mu Ssingo, anti Kiswiga yali ''Muweesi'' ate nga mu Ssingo mwalimu amayinja gebayitanga amatale nga mangi ddala. Kiswiga yeyawesezanga Omukama Rukidi amafumu, obwambe, nebintu ebirala. Kiswiga yakolanga ebintu bingi muno mwemwali; okukola amafumu, enkumbi, obwambe, okuweta obukomo bwabambejja ate nendege zabalangira. Ku Kyankere Kiswiga gyeyazalira abaana be bano; Lwekana, Bwebale, Kaweesi, Kagolo era nabalala bangi. Kiswiga bweyafa omwanawe Lwekana yeyamusikira.
Lwekana nga amaze okusikira kitaawe Kiswiga naye yatuula ku kyalo Kyankere nakkalira. Lwekana yazaala abaana bano abamanyikiddwa; Wangi, Kyumu, Kyamanywa n’abalala bangi. Lwekana bweyafa omwanawe Wangi n’amusikira. Wangi naye yatuula mu Singo era yazaala abaana be bano; Katongole, Lwekana, Njuki, Kitaka, Kalibata, Ddungu, Mulindwa n’abalala bangi. Era Wangi naye yali ''Muweesi'' nga Jajjawe Kiswiga nekitaawe Lwekana.
Nga Katongole akuze wamu nebagandabe abamu bayawukuna ku Kitaabwe Wangi nabamuleka e Kyankere ate bbo nebagenda basenga ku mitala Kyaninga, abalala nebeyongerayo nebasenga e Mabona. Kalibata ye yasenga ku lusozi Ngobya. Katongole ne bagandabe bonna baweesezanga ku ngyegoyego z’omugga Lusamule, oguyiwa amazzi mu Mugga omunene Mayanja.
Wangi bweyafa mutabaniwe Katongole yeyamusikira. Naye Katongole yali ayagala nnyo Kitawe era nga munganzi nnyo. Kale kitaawe bweyafa omwezi gwali gwa ggabogabo (nga mwetolovu era nga gumemuka ng’enjuba), era kulwo Katongole yagaana okulya emmere mukyalawe gyeyali amutegekedde akawungeezi olw’okukungubagira kitaawe. Era ekiro ekyo yasula kukyoto teyesogga bulili. Olw’okujjukiranga olunaku kitaawe Wangi lweyafirako yagamba nti, “Nze n’abaana bange wamu Nabasumba yange bonna tetujja kulyanga kyagulo nga omwezi gwa ggabogabo.” Era akalombolombo kano kekavirako abaana nabazzukulu ba Katongole okuyitibwa ABAGABO.
Era Katongole nabaanabe batandika enkola enkola eyokujjukiranga Wangi nabantu babwe abalala abaana nga babasibira ku mwezi gwe ggabogabo era wabangawo y'okutukuza emyoyo ate nokusabira abalala okufuna ebirungi, obugagga, amaka nebirala omuntu byeyabanga ayagala okwetuusaako. Emikolo gino gyamalanga ennaku ssatu nga omwezi ogwegabogabo (omujuvu) tegunavaayo n'endala ssatu nga guvuddeyo. <ref name=":1" /> Naguno gujjwa Abagabo akalombolombo kano bakasaamu ekitiibwa.
== Ab'ente n'okuweesa mu Bunyoto-Kitara ==
Abaweesi (Blacksmith) omugaso gwamanyi nnyo mubyafaayo by’ Obukama bwa Bunyoro-Kitara wamu n’obwa Kabaka bwa Buganda. Omulimu gw’okuweesa guno Gwayamba nnyo okukulakulanya Bunyoro-Kitara muby’ obulimi, obusubuuzi, wamu neby’ amagye. Bunyoro-Kitara yakulakulana mangu ate nemanyika nnyo nga ensibuko yokuweesa n’okusanuusa ebyuma (metal working) mubitundu ebyetolodde enyanja Nalubaale. Kiswiga nabaanabe era nabantu bebatendekanga bebatambuzanga omulimu guno og’omugaso mu Bunyoro-Kitara.<ref>{{Cite book |last=Doyle |first=Shane |date=2011-12-08 |title=Winyi IV, Tito |url=https://doi.org/10.1093/acref/9780195301731.013.50217 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-530173-1}}</ref>
Kigambibwa nti Kiswiga nabaanabe wamu nabaweesi beyalungamya mu mulimu guno bakola kinene okuyamba Rukidi Isingoma (Wasswa) okulwana era n’okufuuka Omubito (Omukulembeze) mu Bunyoro-Kitara. Anti Katongole neebanne balina amagezi agasukuluma mukuyiya era n’okusanuusa ebyuma okuva mu mayinja (Amatale). Bakoleranga Rukidi Isingoma ebyokulwanyisa ate n’okutendeka egyelye mukokozesa eby’okulwanyisa bino. Mubyokulwanyisa byebakolnga mwe mwali amafumu, engabo, obusaale, emitego, embazzi nebirala. Essassa lya Katongole lyali mu Singo ku mugga Lusamule okumpi ne Kibulala. Omugga Lusamule mutono naye guyiwa amazi gagwo mu mugga omunene Mayanja. Bali balina okubeera okumpi namazi, anti okuweesa bali beetaaga amayinja ate n’amazi ag’okuwoza ate n’okuyoyota byebabanga bawesezza. Omulimu omulala Oglala omukukutivu eri Katongole nabaanabe kwekulunda ente.
== Amannya agatuumibwa ab'kika ky'ente ==
Amannya ag’ekika ky’ Ente mangi nnyo. Waliwo agabasajja ate nagabakyala. Amannya agasinga gatuumibwa okuva mu milimu oba ebikolwa ba Jjajaffe bye byebakolanga ate n’ebyo ebyaliwo ne bye balabanga munsi mubudde obwo. Amannya gagwa mu biti bino;
# Agaava kumilimu gwabwe ogw’okuweesa.
# Agaava kumulimu gwabwe ogw’obulunzi.
# Agaana mu ngero, oba ag’okugereesa.
# Agaava mu byaliwo munsi mubudde obwo.
# Agaava mu Mikago - emikwano.
# Agaava mukubbula.
{| class="wikitable"
| valign="top" |
{| class="wikitable"
| colspan="4" valign="top" |'''Amannya g'abasajja'''
|-
| valign="top" |Aligaweesa
| valign="top" |Katema Kansinjo
| valign="top" |Lwesabula
| valign="top" |Nnyondo
|-
| valign="top" |Bagonza Kyesero
| valign="top" |Katongole
| valign="top" |Maganagante
| valign="top" |Nsasi
|-
| valign="top" |Bakaze
| valign="top" |Kawaganya
| valign="top" |Maganda
| valign="top" |Nsinjo
|-
| valign="top" |Balirondo Bbalakka
| valign="top" |Kaweesi
| valign="top" |Magezi Ntake
| valign="top" |Ntensibe
|-
| valign="top" |Balunonyeza Mbazzi
| valign="top" |Kaweewo
| valign="top" |Manda
| valign="top" |Ntwata
|-
| valign="top" |Balyanente
| valign="top" |Kayaabula
| valign="top" |Mbajo
| valign="top" |Ssaaka Kyuma
|-
| valign="top" |Balyangente
| valign="top" |Kayima
| valign="top" |Mbalire
| valign="top" |Ssazi
|-
| valign="top" |Bazziwe
| valign="top" |Kiganda
| valign="top" |Mivubo Gyabaweesi
| valign="top" |Ssebiragala
|-
| valign="top" |Biraalo
| valign="top" |Kigodo
| valign="top" |Miwanda
| valign="top" |Ssebugenyi
|-
| valign="top" |Birigenda Bitalo
| valign="top" |Kigulenkumbi
| valign="top" |Mpijja
| valign="top" |Ssebuuma
|-
| valign="top" |Biriggwa
| valign="top" |Kitasse Muyima
| valign="top" |Mugaati
| valign="top" |Ssebyanzi
|-
| valign="top" |Bivuge Ebidde
| valign="top" |Kitunzi
| valign="top" |Mugabo
| valign="top" |Ssebyayi
|-
| valign="top" |Bubugga
| valign="top" |Kityamuweesi
| valign="top" |Muganji
| valign="top" |Ssekikubo Kitutente
|-
| valign="top" |Buggala Nziji
| valign="top" |Kiwanyizi
| valign="top" |Mugenyi
| valign="top" |Ssekyanzi
|-
| valign="top" |Bukulu Bwante
| valign="top" |Kyewalyanga
| valign="top" |Mugenyi Asooka
| valign="top" |Ssemaganda
|-
| valign="top" |Buuma
| valign="top" |Kyuma
| valign="top" |Mugonyi
| valign="top" |Ssemanda Agemenyambazzi
|-
| valign="top" |Bwebale
| valign="top" |Lubowa
| valign="top" |Mugonza
| valign="top" |Ssemata
|-
| valign="top" |Byuma
| valign="top" |Lugasa
| valign="top" |Mukimba
| valign="top" |Ssempijja
|-
| valign="top" |Ddungu
| valign="top" |Lugomugenyi
| valign="top" |Mukooza
| valign="top" |Ssenkomera
|-
| valign="top" |Enteweraga
| valign="top" |Lugonvu
| valign="top" |Mulema
| valign="top" |Ssennyondo
|-
| valign="top" |Jjesero
| valign="top" |Lujuna
| valign="top" |Muliro Gwassasa
| valign="top" |Ssente
|-
| valign="top" |Kagayo
| valign="top" |Lukyamuzi
| valign="top" |Munyagwa
| valign="top" |Ssenyana
|-
| valign="top" |Kagodo
| valign="top" |Luliiramunnyana
| valign="top" |Musubire
| valign="top" |Ssenyondo
|-
| valign="top" |Kajimbo
| valign="top" |Lutangirante
| valign="top" |Musumba
| valign="top" |Sserugo
|-
| valign="top" |Kajojo
| valign="top" |Luweesi
| valign="top" |Mutagubya
| valign="top" |Sseruwugge
|-
| valign="top" |Kakinda
| valign="top" |Luwerekera
| valign="top" |Muweesi
| valign="top" |Ssessazi
|-
| valign="top" |Kakooza
| valign="top" |Luwondera
| valign="top" |Muwulya
| valign="top" |Ssewalinte
|-
| valign="top" |Kalegga
| valign="top" |Luwugge
| valign="top" |Muyira
| valign="top" |Ssewannyana
|-
| valign="top" |Kalugo
| valign="top" |Luyima
| valign="top" |Mwesezi
| valign="top" |Ssewante
|-
| valign="top" |Kaluma
| valign="top" |Lwabisaka
| valign="top" |Mwota Ssubi
| valign="top" |Tteero Kibira
|-
| valign="top" |Kaluusi
| valign="top" |Lwasamayinja)
| valign="top" |Nakaana
| valign="top" |Wangi Mu Lubaale
|-
| valign="top" |Kannyambo
| valign="top" |Lwasampijja
| valign="top" |Nduusi
| valign="top" |Wante Talina Kabi
|-
| valign="top" |Kasibante
| valign="top" |Lwebuga
| valign="top" |Njagala
| valign="top" |Zzalugo Teziyomba
|}
| valign="top" |
{| class="wikitable"
| colspan="4" valign="top" |'''Amannya g'abakyala'''
|-
| valign="top" |Nabagabo
| valign="top" |Nakyanzi
| valign="top" |Namugenyi
| valign="top" |Natoolo
|-
| valign="top" |Nabagonza
| valign="top" |Nakyesero
| valign="top" |Namugonza
| valign="top" |Natteero
|-
| valign="top" |Nabakooza
| valign="top" |Nakyuma
| valign="top" |Namugonza
| valign="top" |Navvumbe
|-
| valign="top" |Nabalamazi
| valign="top" |Nalugo
| valign="top" |Namukimba
| valign="top" |Nawangi
|-
| valign="top" |Nabasumba
| valign="top" |Nalujjuna
| valign="top" |Namukooza
| valign="top" |Nawante
|-
| valign="top" |Nabatongole
| valign="top" |Nalukwanzi
| valign="top" |Namusambante
| valign="top" |Nnannyana
|-
| valign="top" |Nabaweesi
| valign="top" |Nalusira
| valign="top" |Namusubire
| valign="top" |Nnyana
|-
| valign="top" |Nabbona
| valign="top" |Naluweesi
| valign="top" |Namusumba
| valign="top" |Terinakabi
|-
| valign="top" |Nabide
| valign="top" |Naluwugge
| valign="top" |Namuvubo
| valign="top" |Wannyana
|-
| valign="top" |Nabiragala
| valign="top" |Naluyijja
| valign="top" |Namuweesi
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabiralo
| valign="top" |Naluyima
| valign="top" |Namuwulya
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabiwata
| valign="top" |Namagana
| valign="top" |Namuyingo
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabugenyi
| valign="top" |Namaganda
| valign="top" |Namuyira
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabuuma
| valign="top" |Namalyante
| valign="top" |Namuyira
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabuuma
| valign="top" |Namanda
| valign="top" |Nanduusi
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabuyungo
| valign="top" |Namasiriba
| valign="top" |Nanjagala
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabyanzi
| valign="top" |Namata
| valign="top" |Nanjuki
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabyuma
| valign="top" |Nambaje
| valign="top" |Nankomera
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Naggana
| valign="top" |Nambalire
| valign="top" |Nankuuwe
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Najjesero
| valign="top" |Namivubo
| valign="top" |Nankwale
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakabiga
| valign="top" |Namiwanda
| valign="top" |Nannume
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakaddu
| valign="top" |Namiwanda
| valign="top" |Nannyondo
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakagodo
| valign="top" |Namiyingo
| valign="top" |Nansasi
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakasibante
| valign="top" |Namiyingo
| valign="top" |Nansawa
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakate
| valign="top" |Nampera
| valign="top" |Nansinjo
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakaweesi
| valign="top" |Nampijja
| valign="top" |Nantensibe
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakayima
| valign="top" |Nampomero
| valign="top" |Nantwatwa
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakayingo
| valign="top" |Namugaati
| valign="top" |Nanyondo
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakayondo
| valign="top" |Namugabo
| valign="top" |Nassaazi
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nakinja
| valign="top" |Namuganji
| valign="top" |Nassasa
| valign="top" |
|-
| valign="top" |Nabagabo
| valign="top" |Nakyanzi
| valign="top" |Namugenyi
| valign="top" |Natoolo
|}
<nowiki>*</nowiki>Nakayima – Lino lyali Linnya lya mmandwa ya Kabaka Ndawula eyaberanga ku lusozi Mudende
|}
== Katongole n'abaanabe bawanganguka okuva e'Bunyoro ==
Ebyogerwa kukuva kwa Katongole nabantubee Bunyoro biwerako. Biwerako lwansonga nti ebigambo bino tebyawandikibwa nga byakabaawo. Naye naye buli kiragae nti Katongole yanyiza Omukama, ekintu kyeyali tasobola kumusonyiwa.
=== Ente enkunku ezalibwa mu kiralo kya Katongole ===
Olwali olwo nga ente mukiraro kya Katongole ezaala enyanja nga telina mukira. Ente bwetutyo yali terabwangako mukiralo kyonna era Katongole yamutiisa nnyo. Ente eno etalina mukira yali erabika bubi nnyo era ng’ebeera yetoloddwa ensowera. Abaana ba Katongole ente eno nga tebaagala kugitunulako oba kugitwala kutale kugirunda nante ndala. Katongole ente eno teyagyagala nakatono era yagamba abaanabe nti, “Ente eno nebwerikula tewabanga n’omu annywa amata gaayo oba okulya ennyama yaayo. Bwatyo Katongole nafuula Ente etalina mukira ey’omuziro era akabonero kaabwe akabawula kubantu abalala n’okutusa kati.
Naguno gujjwa bazzukulu ba Katongole Abagabo be Mulema tebalya nnyama y’ensolo yonna ezaalibwa nga terina mukira. Nebweliba tooke ona gonja emissa nelitayisayo mpumumpu Abagabo tebalirya. Era akalombolombo kano kagenda nekitundu erisibiddwa nerikunguyira nga teririna kaayi kasoolobyeko, anti nalyo Abagabo ebiriimu tebalirya.
Enti eyo etalina mukira ng’ezzaliddwa yasomba bangi okujja okugyerabirako. Naye mwabo mwemwali nebatayagaliza Katongole. Omu kwabo yali mulaguzi w’ Omukama wa Bunyoro-Kitara. Bweyawulira ekyagudde mukiraro kya Katongole nagamba Omukama nti toddamu kunywa mata gava wa Katongole anti bwonaganywa oba kweletera ebizibu. Era yasalako Katongole ebigambo bingi ebyamukyayisa Omukama wa Bunyoro.
=== Muwala wa Katongole azaala Namagoye ===
Olwatuuka nga Katongole asiigira Omukama Wanyi II muwalawe Nakayija. Olwali olwo, Nakayija Nasuna olubuto. Eby’embi bweyazaala omwana gweyazala yali Namagoye. Omukama bwebamubulira nti Nakayija omwana gwazadde Namagoye gwe wamma natya nnyo. Bwatyo yayita abalubaale be bamulagule kumwana ono Namagoye ate wamu ne Maama w’ omwana ono. Abalubaale bonna bamugamba kimu nti omwana ono aja kuba wabulabe eri Omukama wamu n’ Obukama bwa Bunyoro. Bamaulugula nti okujjwo obulabe buno omwana ono alina okutugibwa. Era bamugamba nti Nakayija nnyini womwana wamu ne kitaawe Katongole n’abantu ba Katongole bonna battibwe.
Katongole ebigambo by’abalubale bwebyamugwa mumatu nakungaanya bakazi be, abaana be, wamu nab’ ekikakye bonna nabategeza nti balina okwabulira Kibulala - Bunyoro. Badduka nga bolekera Buganda. Katongole yawereza abantu eri Kabaka wa Buganda okumubulira era n’okumusaba obubudamo. Olugendo lwali luwanvu ate nga lulimi ebizibu anti balina okwekweka okulaba nti abamow b’ Omukama tebabagwa mubuwufu. Olugendo okugenda okugwa nga Katongole nabantu be bali mu Buddu. Naye abamu kubaana ba Katongole nabantu babwe bagendanga basigalira mukubo nga bakooye. Kalibata yasigala Kiima ku lusozi Kagaba mu Ssingo. Kaweeru ne Kitaka bano baasigala ku kayanja Mutukula akali okumpi ne Nnyanja Mburo. Katongole nabantu be bwebaava e Kagaba gyebaleka Kalibata nebatuuka e Mubende, omuwala Nakayima ne Mugangi webaasigala nabantu babwe. Nga bavudde e Mubende batuuka ku kibira nakasozi Lusiba era wano Nakaddu naababe webasigala.
Bwebava ku Lusiba basomoka omugga Nabakazi era nabayita e Bujunuzi nebatuuka e Kawalya okumpi n’e Kisozi. Wano Mugalala ow’ Ensenene yabaniriza mukitundukye era wano Kangologwa naababe webasigala. Katongole bweyasiibula munywanyiwe Mugalula e Kawula basomoka omugga Katonga. Okumpi n’ omugga Katonga Kalwanga, Lwekana babantu baabwe webasimba amakanda. Ate Kalwanga bweyalengera akasozi Buganga nekibira ekyali kiketorodde nasiimawo nga walungi okwekweka, anti yalaba nga waliwo emigga egiyita erudda n’erudda ate nga waliwo nakayanja kale nga kiringa e kizinga era wano ye naababe webasigala.
Ate ye Lwera yasalawo kugenda kwekweka ku nnyanja e Nabugabo. Katongole nebeyali nabo nebasooka basigala e Kankobe okumala ekiseera. Oluvanyuma baava e Kankobe nebayongerayo nebayingira mu Buddu. Mubiseera ebyo Buddu yalimu abantu batono ddala era nga mulimu ebyalo bitono era balina okunonya awalungi awokwekweka. Bali balikumpi okumalako Buddu nebatuuka kukibira Tero era wano Katongole wamusanyusa nga basobola okwekweka obulungi ate nga kati ddala baali besulidde ddala okuva e Singo ewali olubiri lw’ Omukama. Bayingira mu Kibira Tero era bakuba Katongole yakuba embuga ku mbibiro z’ akagga Kabira.
Nga bagumidde mu Tero era nga Katongole alaba tewali abalondoola ye nabantu be batandika okwetaaya era abaana be nabantu abalala batandika okugenda buli omu gyayagala. Bwatyo Kagayu n’ abaana be Kabona ne Namwala nebasomoka ennyanja Kagera nebayingira mu Kiziba. Kagayu n’ abantu be bayanirizibwa Kabaka Bulungu I eyali alidde obwa kabaka bw’e Kiziba. Kabaka Bulungu I naawe Kagayu ebyalo bisatu; Bukwale, Luzinga wamu ne Ssozi. Kagayu nakuba embugaye n’essasa ku Bukwale, Kabona nazimba ku Luzinga, ate ye Namwala naabeera ku kyalo Ssozi, era nebatandika okuweseza Kabaka Bulungi I ekyayamba obwa Kabaka bwakiziba okwongera okukulakulana n’okusubula n’obwakabaka obulala.
Ddungu wamu n’abaana be Wangi ne Nemba bali kwabo abaasigal ne Katongole ku Tero. Ate bwewayita akabange ye Wangi olw’okwagala okuvuba nasenguka okuva e Tero nagenda e Bukoba Kati ekiri mu Tanzania. Ye Nemba yasigala ne kitaawe wamu n’abantu abalala a basigala ne Jajjaffe Katongole ku Tero. Ku Tero Nemba gyeyazalira omwana we omuwala Lukwanzi eyayatikirira ennyo ol’okuba omulwanyi kasiggu. Anti Naguno gujjwa akyayogerwako ng’omulwanyi eya wonya Jajjawe Katongole okutibwa bweyafumita Lukwate effumu namutta. Lukwate yali atumiddwa Omukama we Bunyoro wamu nabambowa abalala okugoberera Katongole era bamutte. Olutalo luno Lukwanzi yeyaluwangula nga lwali mu kibira Tero.
Nga wayise ebbanga nga waliabika tewakyali abawondera Ddungu yasalawo okuva mukibira Tero gyeyaleka Katongole n’abantu abalala. Ddungu ne mutabaniwe Nemba basengukira Kooki era nebakuba embuga yabwe ku nnyanja Kijanebarora (kitegeeza ennyanja eyajja nga abantu balaba). Era abantu abalala bebajja nabo nebasasanira mubitundu by’e Kanabulemu.
Oluvanyuma ne Wangi yava e Bukoba gyeyali avubira ate nasenga e Kibimba. Mugandawe Namuyira ye n’agenda asenga ku mutala Kakira e Bugabo. Munaabwe Lubowa ye yagenda n’asenga ku mutala Mugombe okulirina omugga Muzira okumpi n’e Minziro.
=== Katongole afunyisa mukyala w'omukama olubuto ===
Ebyafaayo ebinyumizibwa ebirala bigamba nti Katongole ne muganda we Lukyamuzi baali balangira mu Bwakabaka bwa Bunyoro-Kitara. Mukulu waabwe yali Omukama (Kabaka) mu kiseera ekyo, gwe baayamba okutwala entebe mu ntalo z’obulangira nga bakola amafumu n’obusaale obw’omulembe ebyasukkuluma mu buddu obwo.<ref name=":1" />
Katongole yagwa mu mukwano noomu kubakyala b’ Omukama. Omukyala ono lwali olwo nafuna olubuto lwa Katongole. Omukama bwe yakitegeera, yasunguwala nnyo n’alagira Katongole attibwe, wamu nabuli muntu eyali kulusegere lwa Katongole omwali Abalangira wamu Nabambejja. Katongole yali afulumye mu lubiri nga agenze okunonya ''amayinja ga Matale'' (amayinja mwe basaanuusa ebyuma okukola amafumu n'obusaale ). Lukyamuzi bweyawulira Omukama kyayogedde yadduka mangu nagenda ategeeza Katongole eyali ku mugga Lukale ebiri mu Lubiri era namugamba nti tosobola kuddayo. Yamubulira n’Omukama bwali omusunguwavu ennyo era nga yali awadde ekiragiro ky'okutta Katongole nabuli akolagana naye. Lukyamuzi yali ku lusegere nnyo ne Katongole era yasalawo okubeera ku ludda lwe.<ref name=":1" />
Ab’oluganda bano bwebamanya nti Omukama munyiivu bwati nabasalawo obutadda mu lubiri mu Singo. Era bwebatyo nebatumya abaana babwe nabakyala ekiro ekyo badduke, ng’ Omukama tategedde nti tebagenda kuno awo okuva ku mugga Lutale gyebawesezanga. Batambulanga mu kiro gyebayitanga Baganda okubalaba ate n’okutemyako abasaale b’omukama. Ebinyonyi bya Ngaali bwebyatandikanga okuyimba kumakya awo nga banguwa okwesogga ebibira oba emigga okulya ate n’okuwumula.
Abaluganda bombi nabantu babwe badduka nga baayolekera Obwakabaka bwa Buganda. Kabaka wa Buganda bweyawulira nti Katongole ne Lukyamuzi badduse e Bunyoro yabaniriza anti yalaba nti kigenda kumuwa obumanyirivu bw’abaweesi abakugu abasobola okumuyamba wamu n’egyelye okusukuluma ku maanyi g’egye lya Bunyoro. Kabaka yabaaniriza era nabagamba nti bagende bagira bewogoma e Mawokota. Kabaka yabasaba bakole nabaweesibe era babayigirize bulungi era omulimu guno baagukola bulungi. Era Kabaka yabasaba okukola amafumu, obusaale wamu n’ebyuma ebirala ebikozesebwa mu ntalo. Eby’okulwanyisa bino byayamba nnyo Kabaka Jjunju mukulwanyisa Bunyoro era n’okuwamba Buddu.
Okunonyezebwa n'omutango byasigala ku mitwe gyaabwe e Bunyoro kale nga balina okusenguka ennyo era nga balina kwekweka buli kiseera. Katongole yali akyali mu kweraliikirira n’okutya nti olunaku lumu Omukama ayinza okusindika abasirikale okumunonya ate n’okumtta wamu nabantube. Olw’okutya kuno, baayongera okwolekera obukiikaddyo bwa [[Buganda]] nebayingira mu [[Buddu]] gye baayingira ekibira Teero ku bubalama lwe Nyanja Nnalubale (Lake Victoria) nebekwekwa mukibira kino okumala ekiseera. Bavanga mu kibira Teero mu Buddu nga bwe banoonya ''Amatale'' (olwazi mwe bagyanga ebyuma).
Oluvanyuma nga wayise ebbange ate nga Buganda enyezeza Buddu Katongole ng’ate n’Omukama eyali yawolera e gwanga amaze okuva munsi, Katongole yassa ekikoowe era ye n’abantube nebatandika okwetaaya. Baava mu kibira Teero nebasenga e Bijja kati okumpi n’e Bikira gye baali basobola okuva okugenda nga boolekera olubalama lw’e Nnyanja Nnalubale okunoonya amatale. Baazula amatale agasangibwa mu bungi okumpi n’emyalo ku Nnyanja Nnalubale (Lake Victoria) mu kifo ekiyitibwa Mulema.<ref name=":1" />
Olw’okuba Katongole yali akaddiye, kyali kizibu okutambula olugendo luno okuva e Bijja okugenda e Mulema. Naye yasigira mutoowe Lukyamuzi wamu ne nabaanabe abamu okusenga e Mulema. Naye Mutagubya ne Nakana bakomangawo nnyo e Bijja okulambula ku kitaabwe, era bano e Mulema bavaayo neba era okumpi ne kitaabwe. Mutagubya oluvanyuma yasenga ku mutala Nkenge nga mu kiseera kino waliwo entebe y’ Omutaba gwa Mutagubya. Ate Kigambibwa nti Katongole yaleka alamye nti bwenfanga muganda wange Lukyamuzi ansikiranga bwaba taliwo munju ya Lukyamuzi mwemujjanga omusika wange, anti muganda wange yanjagala nnyo era yali mwetegefu okuwayo obulamu bwe olw’okubera nze. Kati naguno gujjwa Katongole akulira e Kika ky’ Ente ava mu Ssiga lya Lukyamuzi.
Katongole yaziikibwa Mulema era ebyafaayo bigamba nti waliwo omuti omunene ogwa ogwamera mu maaso g’entaana ye era n’okutuusa kati guyimiridde. Ate era kigambibwa nti [[effumu]] lya Katongole n'ensinjo (ekintu ekikozesebwa okusala ebyuma ebyokya) byaziikibwa wansi w'omuti guno. Omuti guno gwakozesebwanga mu mikolo mingi egy’a Bagabo nga okujaguza omwezi omujjuvu ogw’ eggabogabo. Mu kiseera kino, tewali muntu akakasa watuufu wali ntaana ya Katongole weyali. <ref name=":1" />
== Katongole n'abaana be bagenda e bijja n'emulema ==
Lwali olwo Katongole n’afuna amawulire nti Omukama we Bunyoro eyali amunonya okumutta yali akisizza omukono. Olwo Katongole yassa ekikoowe anti nga tewakyali amunonya kumutta wamu n’abantu be. Era Katongole yatandika okwetaaya obulungi, era yasenguka okuva mu kibira Tero n’asenga ku mutala Kamuganja okumpi n’e Sanje wamu nabantu be. Nga bali ku Kamuganja, Katongole yatuma Lujabuzi okwongera okulambula ebitundu ebibariranye naddala okulaba wa awajjimu ate nebitundu ebirimu amatale. Lujabuzi yetolola ebitundu bingi naye bweyatuuka e Bijja (Kati wano webayita Biikira okulirina ekibuga Kyotera) newamusanyula nnyo, anti waliwo olusozi okwali amayinja amalungi ate nga wetoloddwa emigga webasobola okufuna amazi gebetaaga mu ssassa. Bwatyo Lujabuzi yaddayo e Kamuganja naawa Katongole amawulire gano.
Katongole bweyafuna amawulire Lujabuzi geyamuwa yakunganya abaana be n’abantu babwe era nabagamba nti bagenda kusenguka bagende e Bijja. Katongole yakuba embuga ye ku Bijja n’abaana be Nakaana, Lukyamuzi, Lwegaba, Natasha, Lujabuzi ne Kakooza. Wano ku Bijja, Katongole n’abaana be bawesezaawo nnyo. Nga amayinja g’ amatale gugenda gakendeera, Katongole yatuma abaana be Lukyamuzi, Nakaana, ne Lwegaba bagende banonye ebitundu ebirala ewali amatale amalungi. Lukyamuzi ne banne bagoberera omugga oluvanyuma nebatuuka ku Kasozi Mulema okumpi n’ ennyanja Nalubaale.
Mulema yabasanyusa nnyo nga balaba walungi nnyo. Olusozi lwali lwetolodwa emigga ate nga waliwo n’ebibira mwebasobola okwokya amanda ag’okukozesa mu ssassa okuttulula eby’byuma. Abaana ba Katongole bano abasatu gwe wamma nebasalawo okusenga ku Mulema. Aboluganda bano baddayo e Bijja okutegeeza kitaabwe Katongole ebikwata ku kyalo Mulema era nga eno bwewali wasinga Bijja mubuli ngeri. Naye Katongole yatuula abaana be nabagamba nti nze nkaddiye era Nkode okusenguka nga, kale ngenda kusigala wano ku Bijja naye mwe mugenda musenge era mukkalire ku Mulema anti tewakyali etutawanya. Bwatyo Katongole yawa abaana be Lukyamuzi, Nakaana ne Lwegaba omukisa bagende okutuula ku Mulema.
Abaana ba Katongole bwebwatuuka e Mulema , Lukyamuzi ne Lwegaba bakuba embuga zaabwe ku Luyiga lwebuvanjuba bw’olusozi Mulema. Ate ye Nakaana yakuba embugaye era n’azimba Wanis w’olusozi ku kyalo Kyatokolo okumpi n’e Kyesiiga era yazimba nga atunudde bwenyi bw’oluzosi Mulema. Era abaluganda bano abasatu embuga zaabwe zaali zebulungudde olusozi Mulema era ng’entikko y’olusozi yeyali wakati wabwe okubaawula. Embuga Nakaana gyeyakuba ku Mulema naguno gujjwa tevangako era yansikirino eri abaana n’Abazzukulu be nga bamusikira mukufuga n’okutambuza ekika ky’Ente Enkunku.
Mutabani wa Katongole ayitibwa Kajojo yali asigadde ku kyalo Kamwanga okulirana e Kamusoga enti mukyala we yali mulwadde ddala. Mukyala wa Kajojo bweyamala okufuna, Kajojo n’omwana we Luteete nebagoberera bagandabe era nabo nebasenga ku Mulema.
Kiswiga, eyali omwana wa Kajojo ye yali yazimba wansi w’olusozi Mulema ku njegoyego z’akagga Kyakisigwa. Naye ebbanga bwelyayita kitaawe yalaba nga wano wafunda ate nga n’enkima ezavanga mu bibira ebyetolodde olusozi Mulema zibalira emmere yaabwe basalawo okuvaawo wamu ne Luteete nebagenda basenga e Ssenyange. Era Kajojo e Ssenyange gyeyafukira omuweesi wa Lubuga wa Kabaka Kimera.
Ebbanga nga liyisewo abaana ba Katongole okwali Lujabuzi, Kakooza ne Nataga baava e Bijja nebalekayo kitaabwe. Lujabuzi yasenga Buyingi kati ekiri okumpi n’ekibuga Kyotera. Kakooza ye embuga yagikuba Luti. Ate ye Nataga embuga ye nagikuba ku kyalo Nkenge. Bano abasatu amasiga gaabwe tegakyamanyidwa, gazikirira.
Kabaka Jjunju yawa olutabaalo okulwanyisa Bunyoro era nawangula n’atwala Buddu. Mubudde buno Muwulya yeyali omuweesi omukulu era eyali afuga e Mulema. Era Kabaka yalagira Muwulya okuweesa amafumu, okukola empiima wamu n’engabo ebyakozesebwa egye nabagalagala mu lutabaalo. Olutabaalo nga luwedde era nga Buddu eri mu mikono gya Kabaka Jjunju, Muwulya yayanjula eri Kabaka eby’amakula omwali amafumu, enkumbi, embazzi, empiima, n’obwambe, ebikomo, endege wamu nebirala bingi. Pokino Luzige ava mu kika ky’ Endiga ye yayanjula Muwulya, omuweesi owensusso mu Buddu eri Kabaka Jjunju.
Kabaka Jjunju bweyalaba eby’amakula Muwulya byeyali akoze gwe wamma nasanyuka nnyo n’okutenda musajjawe Muwulya amagezi abayambi ennyo egye lye okuwangula Bunyoro mu lutabaalo. Era Kabaka Jjunju yawa Muwulya obwami bw’okumyuka omuweesi we omukulu Walukagga, ono ng’ Ava mukika ky’ Akasimba. Muwulya yali mutabani wa Nakaddu.
Baagalatabala eyali muto wa Muwulya era nga naye yali mwana wa Nakaddu yesenguka naava e Mulema nasenga ku mutala Kikungwe. Lwali olw’olwo Muwulya yafuna obubaka okuva eri Kabaka nga amusaba amuwe omuweesi anawesezanga Omulongo Ssebukuule okumuwesezanga ebintu ebikoloddwa mu kikomo ng’ endege obukomo ate n amafumu. Bwatyo Muwulya omulimu guno nagukwasa mutoowe Baagalatabala era namusiiga ew’omulongo Ssebukuule. Omulongo Ssebukuule yasiima nnyo Baagalatabala era yamuwa ekiro e Nkoni okumpi n’olubiri lw’ e Nkoni.
Nga Kabaka Ssemakokiro amaze okulya Namulondo ya Buganda, Namasole Nanteza yamusaba amuwe omuweesi w’e Buddu. Bwatyo Kabaka Ssemakokiro nasaba Muwulya omuweesi. Muwulya yasigira omulimu guno mutabaniwe Lwasampijja. Lwasampijja yali avudde ku Mulema nasenga e Kawanga okumpi n’ e Kyanamukaka, ate yalina namaka amalala e Lusaka. Muwulya yasiigira omwana we Lwasampijja ewa Namasole Nanteza. Era Namasole Nanteza yawa Lwasampijja ekyalo Busenene era ekiri okumpi n’e Kyesiga. Emirimu gy’okuweseza Namasole Lwasampijja yagikola bulungi era. Mukusima Emirimu emirungi Namasole yawa Lwasampijja obwa Pokino bw’abaweesi b’e Lusaka mu Buddu.<ref>{{Cite book |date=2026-08-26 |title=Ssemakookiro of Buganda |url=https://lg.wikipedia.org/w/index.php?title=Ssemakookiro_of_Buganda&oldid=71696 |language=lg}}</ref>
Muwulya yakulembera ekika ky’ Ente nga Katongole ebbanga nelyetolola. Naye yatuuka amanyi nga gamukendeera ng’akaddiye era n’asalawo okulekulira obutaka n’obukulembeze ky’ Ente e Mulema. Era obukulu bw’ ekika yabukwasa mutabani we Kyalo eyali omwana we omulenzi omukulu. Bwatyo Kyalo ng’afuuse Katongole yatandika obukulembeze bw’e kika ky’ Ente nga kitaawe akyali mulamu.
Okuwa Kyalo omwaganya okusala ensonga zekika Muwulya yasenguka naava ku Mulema nagenda nasenga e Kibutamu. Ate nga wayise ekiseera Muwulya yakola amaka amalala nga asenga ku kyalo Bugo ekiri okumpi n’e Mitondo. Muwulya awo naabeera n’amaka abiri e Kibutamu ate n’e Bugo. Muwulya yafiira Kibutamu era gyeyaziikibwa.
Muwulya bweyafa, omwana we omukulu Kyalo yeyamusikira. Naye ol’okuba nti Kyalo yeyali yakwasibwa obukulu bwe kika e Mulema yasigala ku Mulema teyagenda Kibutamu kitaawe gyeyazikibwa.<ref>{{Cite book |last=Katongole |first=Emmanuel |date=2022-02-22 |title=Emmanuel Katongole |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv1x67csn.26 |publisher=Fortress Press |isbn=978-1-5064-7880-7 |pages=164–169}}</ref>
Nga Kyalo Katongole ye Muweesi omukulu e Mulema eyali Pokino yali Luwalira eyavanga mu kika ky’ Endiga. Pokino Luwalira yatumwa Kabaka Ssemakokiro okugenda okutabala e Bulondoganyi. Mulutabalo luno Pokino Luwalira yagenda nabantu bangi abaali abalwanyi siggwa mu Buddu. Era omu kubantu Pokino beyasaba okumwegattako mwemwali ne Katongole Kyalo. Anti yamuleeta okukakasa nti enawesezanga abalwanyi eby’okulwanyisa. Era Kyalo omulimu yagukola bulungi bwatyo Pokino namuwa e kyalo Mukulubitu okumpi n’e Semuto ekyali mu Bulondoganyi.
Kabaka Ssemakokiro yafuna amawulire nti Pokino Luwalira yagenda nabaweesi e Bulondogany. Kabaka teyasanyukira kikolwa kya Pokino kutwala baweesibe mu lutabaalo. Era Kabaka yatumira Pokino Luwalira abaweesi abasindike bakomewo e Buddu mbagirawo. Mulungendo lw’okudda e Buddu Katongole Kyalo yalwala era n’affira ku kyalo Mabanda ekiri mu Butambala era eno gyeyazikibwa.
Nga Katongole Kyalo affudde ate omwanawe Kibaya yamuskira. Kibaya ng’asikidde kitaawe yeetikka obukulembeze bw’ekika ky’ Ente e Mulema. Katongole Kibaya ng’asikidde kitaawe Kyalo yayingira mu mbuga ya kitaawe ku lusozi Mulema. Naye nga wayise ebbanga Katongole Kibaya yafuna obuttakanya nebagandabe wamu ne Pokino Mukasa muntambuza yemirimo gy’abaweesi, yadduka okuva e Mulema. Kibaya bweyadduka e Mulema yagenda nasenga e Maganda era eno gyefiira n’okuzikibwa gyeyaziikibwa.
Katongole Kibaya yaffa talese mwana era omusikawe bamulonda mu baana ba bagandabe. Lugaaya Walusimbi yeyamusikira, ng’ono yali mwana wa mugandawe Kigulenkumbi. Bwatyo Lugaaya Walusimbi ng’ amaze okusikira kitaawe omuto Kibaya yafuna obwa Katongole n’obulembeze bw’ekika ky’ Ente. Katongole Lugaaya Walusimbi yakulembera ekika okutuusa lweyaffa nga 2.3.1922. <ref>{{Cite journal |last=Stoltzfus |first=Ky B |date=2014-02-27 |title=Rethinking Blood Transfusions |url=https://doi.org/10.17161/kjm.v7i1.11482 |journal=Kansas Journal of Medicine |volume=7 |issue=1 |pages=28–38 |doi=10.17161/kjm.v7i1.11482 |issn=1948-2035}}</ref>
Katongole Lugaaya Walusimbi yasikirwa omwanawe Ssedulaka Kigulenkumbi Kibuuka nga 23.10.1922. Katongole Ssedulaka Kigulenkumbi Kibuuka bwatyo nafuna obukulembeze bw’ abagabo be Mulema. Era Katongole Ssedulaka Kigulenkumbi Kibuuka obukulembeze yabulwako okutuusa lweyafa nga 25.10.1952 gy’ emyaka asatu malambirira.
Katongole Ssedulaka Kigulenkumbi Kibuuka ng’ afudde, yasikirwa omwanawe Ayinea A. Kigulenkumbi. Katongole Ayinea A. Kigulenkumbi yatambuza emirimu n’obukulembeze bw’ ekika ky’ Ente bulungi okumala emyaka asatu mu mukaaga - 36 beddu. Katongole Ayinea A. Kigulenkumbi yaffa nga 12.9.1988.
Nga Katongole Ayinea A. Kigulenkumbi afudde ate omwanawe Samuel R. Miranda yeyamusikira. Miwanda yatuzibwa kubwa Katongole nga 25.6.1989. Omutaka Samuel Miwanda Katongole - Mugatta, okuva lwe yatandika okukulembeera ekika ky’Ente mu mwaka gwa 1988, akoze ebintu bingi eby’amaanyi ebiyambye ennyo okukuuma obumu bw’abazzukulu b’Ente.
Ebimu ku bintu byakoze ’amaanyi mwe muli bino:
* '''Okukuuma n'okulabirira Ettaka ly’Obutaka:''' Katongole - Mugatta alina n’omulimu omunene ogw’okulaba nti ettaka n’ebintu by ’ekika ebiri kubutaka e Mulema mu Buddu wamu n'ettaka ly’ekika ebirala ebisangibwa mu bitundu nga Katwe e Kampala likuumibwa.
* '''Okwetaba mu Kuzzaawo Obwakabaka bwa Buganda (1993):''' Omutaka Samuel Miwanda Katongole y'omu ku bataka ab’ebika abaaliwo ku mwanjo nga Kabaka Ronald Muwenda Mutebi II atuzibwa ku Ntebe y’Abajajja be e Naggalabi mu 1993. Abadde akulembera abazzukulu b'Ente okwongera amaanyi mu mirimu gye Mengo n'Obwakabaka obutwaliza awamu.
* '''Okukuuma Ennono z'Abazzukulu:''' abadde n'omulimu gw'okuyigiriza abazzukulu obulombolombo obukwata ku kika ky'Ente ekitalina mukira (Enkunku) okulaba nga tebuseerereba kitiibwa.
* '''Okugatta Amasiga n'Emituba gy'Ekika:''' Abadde atambula mu bitundu by'enjawulo okulambula bazzukulu be n'okutabaganya enzirukanya y'emirimu mu kika gitamula bulungi. Era agezezaako okulaba nti ebifo by'abaami bamasiga, okugeza Bugabo, Nkenge, ne Kabonero bikola n'obumu.
== Laba na bino ==
* [[Essiga lya Kagolo]]
* [[Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]]
* [[Ekika ky'eMpindi|Ekika ky'E Mpindi]]
* [[Mpologoma Clan|Ekika ky'E Mpologoma]]
* [[Lugave Clan|Ekika ky'O Lugave]]
* [[Nvubu Clan|Ekika ky'E Nvubu]]
* [[Njovu Clan|Ekika ky'E Njovu]]
== Soma bino ==
* ''Ebimu kubiwandiikidwa wano byagibwa mu katabo - “Ebyafaayo By’Ekika Ky’Ente” ebyategekebwa Zadok Kagya Muwulya Kiwanuka Katikkiro e’ekika ky’Ente nga ali wamu n’abamasiga 28 mu kika ky’Ente. Ebirala byava mu Kitabo ekyawadiibwa Michael Bazzebulala Nsimbi “Amannya Amaganda n’Ennono Zaago”.''<ref>{{Cite book |last=Nsimbi |first=M. B. |date=1956 |title=Amannya amaganda n'ennono zaago |url=https://books.google.com/books/about/Amannya_amaganda_n_ennono_zaago.html?id=37jANQAACAAJ |publisher=Uganda Society |language=lg}}</ref>
== Ebijjuliziddwamu ==
<references />
[[Category:Ebika by'Abaganda]]
[[Category:Buganda]]
4lyspqs5ucnkcdsi6zt971ma3x6udjm
Nyanzi Martin Luther
0
15446
74770
73456
2026-09-14T19:27:33Z
Martin of Uganda
11778
Nongosereza
74770
wikitext
text/x-wiki
'''Nyanzi Martin Luther''' (era '''Martin Luther Nyanzi'''; yazaalibwa 5 Ogw'ekkumin'ebiri 2009) Munnayuganda omuyizi, munnabyamawulire era munnakulaakulana. Ye mutandisi era yabade omukulu omukulu (CEO) wa Apex Media Services okuva 2025 mpaka mu mwaka 2026<ref>{{Cite web |last=Kiva |first=Nelson |date=2026-08-27 |title=Family & Parenting: Teenage activist Nyanzi quits business to pursue studies |url=https://www.newvision.co.ug/category/family/teenage-activist-nyanzi-quits-business-to-pur-NV_239687_082026 |access-date=2026-08-30 |website=New Vision}}</ref>.ekibiina kikola ku by'amawulire n'emikutu gya radio egitunuulira abavubuka. Era ye mutandisi wa Apex Digital Skills.<ref>{{Cite web |last=Businge |first=Julius |date=2026-08-04 |title=Voices that shape tomorrow |url=https://www.independent.co.ug/voices-that-shape-tomorrow/ |access-date=2026-08-09 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref><ref name="PAV">{{cite web |url=https://panafricanvisions.com/2026/05/nyanzi-martin-luther-ugandan-teen-media-founder-building-a-radio-and-digital-platform-while-in-school/ |title=Nyanzi Martin Luther: Ugandan Teen Media Founder Building a Radio and Digital Platform While in School |website=Pan African Visions |date=11 May 2026 |access-date=8 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-08-03 |title=Nyanzi: The teen entrepreneur behind Apex Media |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyanzi-the-teen-entrepreneur-behind-apex-media--5503950 |access-date=2026-08-09 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu Gwokubiri 2026, ku myaka 16, yawaayo ekiwandiiko eri Palamenti ya Uganda okusaba okuteekawo etteeka ku nsimbi za gavumenti eri ebibiina by'abantu mu bitundu (CBOs) n'ebibiina ebitali bya gavumenti eby'omu Uganda.<ref name="Observer">{{cite web |url=https://observerug.com/en/national/story/nyanzi-martin-luther-ugandas-youngest-parliamentary-petitioner/ |title=Nyanzi Martin Luther: Uganda’s youngest parliamentary petitioner |website=The Observer |date=26 May 2026 |access-date=8 August 2026}}</ref><ref name="Independent">{{cite web |url=https://allafrica.com/stories/202608040341.html |title=Uganda: Voices That Shape Tomorrow |website=allAfrica (The Independent) |date=4 August 2026 |access-date=8 August 2026 |archive-date=5 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805081439/https://allafrica.com/stories/202608040341.html |url-status=dead }}</ref>
== Obulamu obwasooka n'okusoma ==
Nyanzi yazaalibwa nga 5 Ogw'ekkumin'ebiri 2009 mu ddwaliro lya Nsangi Hospital mu Disitulikiti y'e Wakiso.<ref name="PAV"/> Ye mwana asooka mu baana basatu. Bazadde be be Joan Vumilia (omuwandiisi) ne Ssekaayi Simon (omusuubuzi).<ref name="Observer"/><ref name="PAV"/>
Yatuukira mu Primary Leaving Examinations (PLE) mu 2023 n'afuna aggregates 13 mu MK International School e Busega. Kati asoma O-Level mu Kisozi High School mu Disitulikiti y'e Wakiso.<ref name="Observer"/>
== Emirimu ==
Yatandika ng'omuyimbi / DJ ng'akozesa erinnya Deejay Blockboy. Oluvannyuma yatandikawo Block FM, eyakula n'efuuka Apex Media Services (eyakakasibwa mu 2025). Ekibiina kino kikola ku Block FM 103.2 n'emikutu egirala egy'amawulire n'okutangaaza, ng'ekitunuulira abavubuka n'okutumbuula ennyimba.<ref name="Observer"/><ref name="PAV"/><ref name="Independent"/>
Mu 2025 yatandikawo Apex Digital Skills pulogulaamu etendeka abavubuka mu by'okukozesa kompyuta, okukola content, digital marketing n'eby'obusuubuzi ebya digito.<ref name="Observer"/><ref name="PAV"/>
== Eby'obufuzi n'okwenyigira mu bya bonna ==
Nga 27 Gwokubiri 2026, Nyanzi yawaayo ekiwandiiko eri Palamenti ya Uganda ng'asaba okuteekawo National NGO Fund n'okukyusa mu ngeri ebibiina by'abantu mu bitundu n'ebibiina ebitali bya gavumenti eby'omu Uganda bwe bafuna obuyambi. Mawulire agamu gaamuyita "Uganda’s youngest parliamentary petitioner".<ref name="Observer"/><ref name="Independent"/>
Mu Gwomunaana 2026, yafulumira mu kiwandiiko kya ''The Independent'' Uganda ekyayitibwa "Voices that shape tomorrow", ekyogera ku bakulembeze abato abakozesa amawulire n'okukolagana okukola ku ntegeka n'enkulaakulana.<ref name="Independent"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{reflist}}
[[Category:Bannayuganda abazaalibwa mu 2009]]
[[Category:Bannayuganda abannabyamawulire]]
[[Category:Bannayuganda abannakulaakulana]]
[[Category:Abantu okuva mu Disitulikiti y'e Wakiso]]
tboxirv3bhmzu7lbrkez8lb5pzh664d
Ekisaawe ky'ennyonyi Entebbe
0
15887
74793
74701
2026-09-15T11:41:57Z
B722N
6898
added the missing references
74793
wikitext
text/x-wiki
'''Ekisaawe ky'ennyonyi eky'Entebbe''' ( kye kisaawe ky'ennyonyi kyokka eky'ensi yonna mu [[Uganda]]. Kisangibwa kiromita 6 ( mayiro 3.7 ) mu bukiikaddyo bw’obugwanjuba bw’ekibuga [[Entebbe]], ku bukiikakkono bw'olubalama [[Nnalubaale|lw’ennyanja Victoria]].<ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Entebbe/Entebbe+aircargo+transporter,+14+Kitaasa+Rd,+Entebbe/@0.0458161,32.43625,14z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177d86b753c20ab3:0xa4a550c375cc2c14!2m2!1d32.463708!2d0.0511839!1m5!1m1!1s0x177d86cd37ba81af:0x9daba139d6433d1f!2m2!1d32.4417945!2d0.0435913!3e0?hl=en |access-date=2026-09-15 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Kino kiweza kiromita 40 (25 mi) ku luguudo oluva mu bukiikaddyo bw’amaserengeta g’ekitundu ky’ebyobusuubuzi wakati mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.<ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Amber+House+Ltd,+Speke+Rd,+Kampala/Entebbe+aircargo+transporter,+14+Kitaasa+Rd,+Entebbe/@0.1927026,32.3736757,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc8088ae51ed:0xda1acac01440f031!2m2!1d32.5820395!2d0.3135936!1m5!1m1!1s0x177d86cd37ba81af:0x9daba139d6433d1f!2m2!1d32.4417945!2d0.0435913!3e0?hl=en |access-date=2026-09-15 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
Ekitebe ky’ekitongole ky’ennyonyi ekya Civil Aviation Authority of Uganda ekikulu kikyusiddwa ne kitwalibwa mu kifo ekipya okuva ku luguudo olukulu olw’ekisaawe ky’ennyonyi ( [[Entebbe–Kampala Expressway]] ne Tunnel Road), kyokka nga kiriraanye ebifo ebisimbye mu kisaawe ky’ennyonyi.<ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/Civil+Aviation+Authority+Head+Office/@0.0404138,32.4546335,1525m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x177d86cd681fdd63:0xcbf40f2eacc58dd0!8m2!3d0.039922!4d32.4481416?hl=en |access-date=2026-09-15 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
== Ebyafaayo byakyo ==
[[File:Uganda._Entebbe._Plane_landed_on_aerodrome_LOC_matpc.17429_(cropped).jpg|left|thumb| A Handley Olupapula HP42 olwa Imperial Airways e Entebbe, 1936]]
Ekisaawe kino kyaggulwawo abakulu b'amatwale ga Bungereza. Okusinziira ku mukutu gwa Uganda Civil Aviation Authority, olw’okubeera ekisaawe kino ku [[Nnalubaale|nnyanja Victoria]] n’ebifo ebiriwo, gavumenti y’amatwale yasalawo nti ekifo ekisinga okunyumira entambula y’ennyonyi kyali Entebbe.<ref>{{Cite web |title=About Entebbe International Airport |url=https://caa.go.ug/about-entebbe-international-airport/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601025935/https://caa.go.ug/about-entebbe-international-airport/ |archive-date=1 June 2023 |access-date=21 May 2023 |publisher=[[Uganda Civil Aviation Authority]]}}</ref>
Nga 10 Ogwekkuminoogumu 1951, ekisaawe kyaggulwawo mu butongole oluvannyuma lw’okugaziya ebifo byakyo. Runway oba ekkubo ennyonyi kwesinziira okusituka oba okukka 12/30 yali ffuuti 9,900 (mayiro 3,000), nga beetegekera obuweereza obukolebwa de Havilland Comet.<ref>{{Cite web |last=Movietone |date=10 December 1951 |title=Africa's Largest Airport |url=http://www.movietone.com/N_search.cfm?ActionFlag=back2ResultsView&start=1&pageStart=1&totalRecords=1&V_DateType=3&V_DECADE=1929&V_FromYear=1928&V_QualifySubject=&V_storyNumber=&V_TermsToOmit=&V_ToYear=1980&V_searchType=1&V_MainSubject=Entebbe&V_Year=1951&V_resultsPerPage=30 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123035304/http://www.movietone.com/N_search.cfm?ActionFlag=back2ResultsView&start=1&pageStart=1&totalRecords=1&V_DateType=3&V_DECADE=1929&V_FromYear=1928&V_QualifySubject=&V_storyNumber=&V_TermsToOmit=&V_ToYear=1980&V_searchType=1&V_MainSubject=Entebbe&V_Year=1951&V_resultsPerPage=30 |archive-date=23 November 2015 |access-date=10 June 2018 |publisher=Movietone.com |format=Archived from the Original}}</ref> Ekizimbe ekipya ekikulu eky’ekisaawe kino kyakolebwa omukubi w’ebifaananyi Omuyugoslav Montenegro Aleksandar Keković era ne kizimbibwa kkampuni ya Energoprojekt holding mu kiseera kya 1972-1973.<ref>{{Cite web |last=Niebyl |first=Donald |date=2020-03-29 |title=16 Works of Yugoslav Modernist Architecture in Africa & the Middle East |url=https://www.spomenikdatabase.org/post/10-works-of-yugoslav-modernist-architecture-in-africa-the-middle-east |access-date=2026-09-15 |website=spomenikdatabase |language=en}}</ref>
Ekisaawe ky'ennyonyi ekikadde Entebbe kikozesebwa amagye ga Uganda. Kye kyali kifo awaali ekikwekweto ky'okutaasa abawambe ekyakolebwa Omuyisirayiri Sayeret Matkal, ekyatuumibwa Operation Entebbe, mu 1976 oluvannyuma lw'Abawalabu n'Abagirimaani okuwamba ennyonyi ya Air France Flight 139 oluvannyuma lw'okuyimirira mu kibuga Athens ekya [[Buyonaani|Greece]] ng'egenda e Paris okuva e Tel Aviv. Ekifo we baadduukirira abantu kyali kifo ekikadde awaali wasimba abasaabaze, ekibadde kimenyeddwa, okuggyako akanaala kwe balondoolera ennyonyi n’ekisenge ky’ekisaawe ky’ennyonyi. Okusinziira ku alipoota eyafulumizibwa mu 2006, enteekateeka zaakolebwa okuzimba ekifo awasimba abasaabaze mu ggwanga mu kifo ekisaawe ky’ennyonyi ekikadde we kyali.<ref>{{Cite web |date=22 September 2006 |title=Mayor of Entebbe: Old Terminal will not be demolished |url=http://www.israeltoday.co.il/NewsItem/tabid/178/nid/9596/Default.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224204926/http://www.israeltoday.co.il/NewsItem/tabid/178/nid/9596/Default.aspx |archive-date=24 February 2016 |access-date=17 February 2016}}</ref> Ekisaawe kino kyasaanawo ekitundu mu Gwokuna 1979 bwe kyawambibwa amagye ga Tanzania mu [[Olutalo lwa Uganda ne Tanzania|lutalo lwa Uganda ne Tanzania]].<ref>{{Cite news |last=Honey |first=Martha |date=11 April 1979 |title=Entebbe: Tranquility Amid Destruction |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1979/04/11/entebbe-tranquility-amid-destruction/222b27f1-efc2-40d5-ada0-cc2fa2d00ccb/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405084321/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1979/04/11/entebbe-tranquility-amid-destruction/222b27f1-efc2-40d5-ada0-cc2fa2d00ccb/ |archive-date=5 April 2019 |access-date=20 December 2018 |work=The Washington Post}}</ref>
Okusinziira ku ''lupapula lwa The Print'' mu Gwekkuminoogumu gwa 2021, amawulire agaafulumira mu mikutu gya Africa gaalaga nti China yali eyinza okutwala ekisaawe kino olw’okulemererwa okusasula looni, ekyegaanibwa minisitule ya China ey’ensonga z’ebweru ne Gavumenti ya Uganda.<ref>{{Cite web |last=Basu |first=Mohana |date=28 November 2021 |title=China to seize Uganda's Entebbe airport after loan default? Viral report officially denied |url=https://theprint.in/world/china-to-seize-ugandas-entebbe-airport-after-loan-default-viral-report-officially-denied/773150/ |access-date=28 November 2021 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> Bloomberg News yategeeza nti gavumenti ya Uganda eyagala okukyusa mu ndagaano y’okuwola obukadde bwa ddoola 200 gye yakola ne Export-Import Bank of China mu 2015, okulaba nga tefiirwa buyinza ku kisaawe kino, ng’ejuliza alipoota okuva mu lupapula lwa ''Daily Monitor'', olupapula lw’amawulire olwa buli lunaku olwa Uganda olwetongodde.<ref>{{Cite web |last=Fred Ojambo |date=28 November 2021 |title=Uganda Asks China to Fix Airport – Loan Clauses, Monitor Says |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-11-28/uganda-asks-china-to-amend-airport-loan-clauses-monitor-reports |access-date=2 December 2021 |website=[[Bloomberg News]]}}</ref> Nga 1 Ogwekkumineebiri 2021, Ssaabawolereza wa Uganda yategeeza nti baalaba emboozi ekwata ku kisaawe ky’ennyonyi mu mawulire era nti gaali mawulire mafu.<ref>{{Cite web |last=Kiwanuka |first=Kiryowa |author-link= |date=December 2021 |title=Entebbe Airport contract with China okay, says Kiryowa |url=https://www.parliament.go.ug/news/5460/entebbe-airport-contract-china-okay-says-kiryowa |url-access= |access-date=11 December 2021 |website=www.parliament.go.ug/ |publisher=[[Parliament of Uganda]] |type=Press Release |quote=According to Kiryowa, the talk of a takeover of the airport is false, wrong, and inconceivable since Uganda has not yet started paying the loan but is still in the grace period. “This contract was signed on 31st March 2015, with a grace period of seven years, the first repayment date is 1st April 2022. Government cannot be in default during the grace period,” Kiryowa said. On the arbitration process that reportedly favors China, Kiryowa said if Uganda’s rights are violated in the contract, Uganda can defend itself in any part of the world and it doesn’t matter if it is in China. |agency=Gov't. of Uganda}}</ref>
== Enteekateeka z’okuzza ebintu ku mulembe: 2015–2033 ==
[[Category:Entebbe]]
86t8biv2mnw1sne23u7wr1v9p1vjalp
Nte Clan
0
15888
74773
2026-09-15T07:47:44Z
B722N
6898
B722N moved page [[Nte Clan]] to [[Ekika ky'ente]]: Renamed the article into the Luganda
74773
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ekika ky'ente]]
i0ozxyf2yonfhj7j6sxnymap0oftnci
Template:Google maps
10
15889
74788
2026-09-15T09:15:46Z
Kinenkey
10423
Ntozeewo template ya "Template:Google maps"
74788
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template={{#if:{{{SV|}}}|cite web|cite map}}
|_exclude=SV,link,letter
|_reuse=date
|date={{#if:{{{date|}}}|{{{date}}}{{{letter|}}}}}
|title={{BASEPAGENAME}}
|website={{#if:{{{SV|}}}|{{#ifeq: {{{link}}}|no|Google Street View|[[Google Street View]]}}<!--
-->|{{#ifeq: {{{link}}}|no|Google Maps|[[Google Maps]]}}}}
}}<span class="error">{{#if:{{{url|}}}|| No URL entered.}}</span></includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude>
51y9auf3nolg5kniw5g6nuot6yhlc25
Template:Google maps/doc
10
15890
74789
2026-09-15T09:18:23Z
Kinenkey
10423
Ntozeewo template ya "Template:Google maps/doc"
74789
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{High-use}}
{{CS1 wrapper|type=source|base=cite map}}
This template is used for referencing maps published by [[Google LLC]] through their [[Google Maps]] service.
The template accepts all parameters that {{Template link|cite map}} does, unless {{para|SV|yes}}, in which case it accepts all parameters that {{Template link|cite web}} does. This template can also be set to emulate [[Help:Citation Style 2|Citation Style 2]] (CS2) style, via {{para|mode|cs2}}.
Note that unlike paper maps, Google offers dynamic sizing at variable scales. Major citation style guides omit a map scale in that situation so this template does not render any scale output.
== Usage ==
<code><nowiki>{{Cite Google Maps|url= |title= |access-date=</nowiki>{{#time: j F Y}}<nowiki>}}</nowiki></code>
=== Parameters ===
* '''url''' – the URL for the map in question
* '''title''' – a "subtitle" for the map. The link text will appear as "<title>" if "title" is used; otherwise, it will be the page name.
* '''access-date''' – the full retrieval date.
* '''SV''' – set to any value to change the website from [[Google Maps]] to [[Google Street View]].
* '''date''' – date of Street View photography or other map data
* '''link''' – set to "no" to unlink the publisher.
* '''mode''' – set to "cs2" to use [[Help:Citation Style 2|CS2]] output (lower case only)
* '''ref''': for Harvard-style referencing, if necessary
** '''letter''': a letter to append to a date or year for Harvard-style referencing, if necessary (requires {{para|date}})
=== Examples ===
Normal usage with automatic inclusion of page title (i.e. "{{BASEPAGENAME}}", which is taken from the template's full page title "{{FULLPAGENAME}}"):
* <code><nowiki>{{Cite Google Maps |url= http://maps.google.com/maps?hl=en&q=from:+E%20Market%20St/RT-308%20@41.926860,%20-73.912580+to:+RT-308%20@41.970313,%20-73.821096 |access-date= </nowiki>{{#time: j F Y}}<nowiki>}}</nowiki></code>
generates this:
* {{Cite Google Maps |url= http://maps.google.com/maps?hl=en&q=from:+E%20Market%20St/RT-308%20@41.926860,%20-73.912580+to:+RT-308%20@41.970313,%20-73.821096 |access-date= {{date}}}}
Using the optional "title" parameter:
* <code><nowiki>{{Cite Google Maps |url= http://maps.google.com/maps?hl=en&q=from:+E%20Market%20St/RT-308%20@41.926860,%20-73.912580+to:+RT-308%20@41.970313,%20-73.821096 |title= Driving directions to RT-308 |access-date= </nowiki>{{#time: j F Y}}<nowiki>}}</nowiki></code>
generates this:
* {{Cite Google Maps |url= http://maps.google.com/maps?hl=en&q=from:+E%20Market%20St/RT-308%20@41.926860,%20-73.912580+to:+RT-308%20@41.970313,%20-73.821096 |title= Driving directions to RT-308 |access-date= {{date}}}}
For Google Street View imagery:
* <code><nowiki>{{Cite Google Maps |url = https://goo.gl/maps/u5sTx |SV= yes |date= August 2014 |title = Adirondack Northway, Albany, New York |access-date = July 11, 2015}}
</nowiki></code>
generates this:
* {{Cite Google Maps |url = https://goo.gl/maps/u5sTx |SV= yes |date= August 2014 |title = Adirondack Northway, Albany, New York |access-date = July 11, 2015}}
== See also ==
*{{Template link|Cite Bing Maps}}, the counterpart to this template for [[Bing Maps]]
*{{Template link|Cite MapQuest}}, the counterpart to this template for [[MapQuest]]
*{{Template link|Cite map}}, generic
<includeonly>{{Sandbox other||
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
[[Category:Citation Style 1 specific-source templates]]
[[Category:Google templates]]
[[Category:Specific-source templates]]
}}</includeonly>
==TemplateData==
{{TemplateData header}}
<templatedata>
{
"params": {
"url": {
"label": "url",
"description": "the URL for the Google Map",
"type": "url",
"required": true
},
"access-date": {
"label": "access-date",
"description": "the full retrieval date",
"example": "2024-08-09",
"type": "date",
"suggested": true
},
"title": {
"label": "title",
"description": "Give a title for the map; otherwise, it will be the article name.",
"example": "Sydney Opera House",
"type": "string"
},
"SV": {
"label": "Street View",
"description": "set to \"yes\" if this is a Street View",
"example": "yes",
"type": "string"
},
"date": {
"label": "Street View date",
"description": "date of Street View photography; only required when citing a Street View",
"example": "May 2021",
"type": "date"
},
"letter": {
"label": "letter",
"description": "a letter to append to a date or year for Harvard-style referencing, if necessary",
"type": "string"
},
"link": {
"label": "link",
"description": "set to \"no\" to unlink the publisher",
"type": "string"
}
},
"format": "inline"
}
</templatedata>
kud4gjst4yfo4mf6f93gy2wkpwq5q89
Template:Cite map
10
15891
74790
2026-09-15T09:25:28Z
Kinenkey
10423
Ntozeewo template ya "Template:Cite map"
74790
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Citation/CS1 | citation
|CitationClass=map
}}</includeonly><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
38ke9acao9s2ir80x2omh7pfe6u1rrp
Template:Cite map/doc
10
15892
74791
2026-09-15T09:27:11Z
Kinenkey
10423
Ntozeewo template ya "Template:Cite map/doc"
74791
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{high use}}
{{csdoc|lua}}
{{csdoc|cs1}}
{{csdoc|lead|maps}}
These specific-source templates use {{tl|cite map}} as a meta-template:
* {{tl|Cite Bing Maps}}
* {{tl|Cite Google Maps}}
* {{tl|Cite MapQuest}}
* {{tl|Cite OpenStreetMap}}
== Usage ==
{{csdoc|usage}}
{{csdoc|usage common}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" copy="1">{{cite map |author= |date= |year= |map= |map-url= |title= |url= |trans-title= |format= |edition= |scale= |series= |language= |cartography= |location= |publisher= |page= |pages= |inset= |section= |sections= |isbn= |id= |archive-url= |archive-date= |access-date= |ref=}}</syntaxhighlight>
{{end}}
{{csdoc|usage full}}
<syntaxhighlight lang="wikitext" copy="1">{{cite map |last1= |first1= |author-link1= |last2= |first2= |author-link2= |display-authors= |author-mask1= |author-mask2= |collaboration= |df= |date= |year= |orig-date= |orig-year= |map= |script-map= |map-url= |map-url-access= |trans-map= |map-format= |type= |location= |editor-last1= |editor-first1= |editor-link1= |editor-last2= |editor-first2= |editor-link2= |display-editors= |editor-mask1= |editor-mask2= |title= |script-title= |title-link= |url= |url-access= |trans-title= |format= |website= |script-website= |trans-website= |edition= |scale= |series= |language= |cartography= |interviewer-last1= |interviewer-first1= |interviewer-link1= |interviewer-last2= |interviewer-first2= |interviewer-link2= |display-interviewers= |interviewer-mask1= |interviewer-mask2= |translator-last1= |translator-first1= |translator-link1= |translator-last2= |translator-first2= |translator-link2= |display-translators= |translator-mask1= |translator-mask2= |others= |name-list-style= |publication-place= |publisher= |publication-date= |volume= |issue= |minutes= |time-caption= |time= |page= |pages= |sheet= |sheets= |at= |no-pp= |inset= |section= |sections= |arxiv= |asin= |asin-tld= |bibcode= |bibcode-access= |biorxiv= |citeseerx= |doi= |doi-access= |doi-broken-date= |eissn= |hdl= |hdl-access= |isbn= |ismn= |issn= |jfm= |jstor= |jstor-access= |lccn= |medrxiv= |mr= |oclc= |ol= |ol-access= |osti= |osti-access= |pmc= |pmc-embargo-date= |pmid= |rfc= |sbn= |ssrn= |s2cid= |s2cid-access= |zbl= |id= |url-status= |archive-url= |archive-format= |archive-date= |access-date= |via= |quote-page= |quote-pages= |quote= |script-quote= |trans-quote= |mode= |ref= |postscript=}}</syntaxhighlight>
{{end}}
{{csdoc|usage vertical common}}
<!-- Please synchronize this list with the corresponding one at the overview page [[Wikipedia:Citation templates#Examples]] -->
<syntaxhighlight lang="wikitext" copy="1">
{{cite map
|author =
|date =
|year =
|map =
|map-url =
|title =
|url =
|trans-title =
|format =
|edition =
|scale =
|series =
|language =
|cartography =
|location =
|publisher =
|page =
|pages =
|inset =
|section =
|sections =
|isbn =
|id =
|archive-url =
|archive-date =
|access-date =
|ref =
}}
</syntaxhighlight>
{{end}}
{| class="wikitable"
|+ Full parameter set in vertical format
! width="7.8%" | Parameters !! width="9.25%" | Prerequisites !! colspan="2" | Brief instructions / notes !! width="12.5%" | Vertical list
|-
| {{tooltip|{{codett|last1}}|or any of its aliases, including: last; surname1; surname; author-last1; author1-last; author-last; author-surname1; author1-surname; author-surname; author1; author; subject-last1; subject1-last; subject-last; subject-surname1; subject1-surname; subject-surname; subject1; and subject}}
|
| colspan="2" | Author's last name or single name author. Don't link.
| rowspan="134" style="vertical-align:top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext" copy="1">
{{cite map
|last1 =
|first1 =
|author-link1 =
|last2 =
|first2 =
|author-link2 =
|display-authors =
|author-mask1 =
|author-mask2 =
|collaboration =
|df =
|date =
|year =
|orig-date =
|orig-year =
|map =
|script-map =
|map-url =
|map-url-access =
|trans-map =
|map-format =
|type =
|location =
|editor-last1 =
|editor-first1 =
|editor-link1 =
|editor-last2 =
|editor-first2 =
|editor-link2 =
|display-editors =
|editor-mask1 =
|editor-mask2 =
|title =
|script-title =
|title-link =
|url =
|url-access =
|trans-title =
|format =
|website =
|script-website =
|trans-website =
|edition =
|scale =
|series =
|language =
|cartography =
|interviewer-last1 =
|interviewer-first1 =
|interviewer-link1 =
|interviewer-last2 =
|interviewer-first2 =
|interviewer-link2 =
|display-interviewers =
|interviewer-mask1 =
|interviewer-mask2 =
|translator-last1 =
|translator-first1 =
|translator-link1 =
|translator-last2 =
|translator-first2 =
|translator-link2 =
|display-translators =
|translator-mask1 =
|translator-mask2 =
|others =
|name-list-style =
|publication-place =
|publisher =
|publication-date =
|volume =
|issue =
|minutes =
|time-caption =
|time =
|page =
|pages =
|sheet =
|sheets =
|at =
|no-pp =
|inset =
|section =
|sections =
|arxiv =
|asin =
|asin-tld =
|bibcode =
|bibcode-access =
|biorxiv =
|citeseerx =
|doi =
|doi-access =
|doi-broken-date =
|eissn =
|hdl =
|hdl-access =
|isbn =
|ismn =
|issn =
|jfm =
|jstor =
|jstor-access =
|lccn =
|medrxiv =
|mr =
|oclc =
|ol =
|ol-access =
|osti =
|osti-access =
|pmc =
|pmc-embargo-date =
|pmid =
|rfc =
|sbn =
|ssrn =
|s2cid =
|s2cid-access =
|zbl =
|id =
|url-status =
|archive-url =
|archive-format =
|archive-date =
|access-date =
|via =
|quote-page =
|quote-pages =
|quote =
|script-quote =
|trans-quote =
|mode =
|ref =
|postscript =
}}
</syntaxhighlight>
|-
| {{tooltip|{{codett|first1}}|or any of its aliases, including: first; given1; given; author-first1; author1-first; author-first; author-given1; author1-given; author-given; subject-first1; subject1-first; subject-first; subject-given1; subject1-given; subject-given; host1; and host}}
| {{tooltip|{{codett|last1}}|or any of its aliases, including: last; surname1; surname; author-last1; author1-last; author-last; author-surname1; author1-surname; author-surname; author1; author; subject-last1; subject1-last; subject-last; subject-surname1; subject1-surname; subject-surname; subject1; and subject}}
| colspan="2" | Author's first name. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|author-link1}}|or any of its aliases, including: author1-link; author-link; authorlink1; author1link; authorlink; subject-link1; subject1-link; and subject-link}}
| {{tooltip|{{codett|last1}}|or any of its aliases, including: last; surname1; surname; author-last1; author1-last; author-last; author-surname1; author1-surname; author-surname; author1; author; subject-last1; subject1-last; subject-last; subject-surname1; subject1-surname; subject-surname; subject1; and subject}}
| colspan="2" | Title of Wikipedia article about the first author. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|last2}}|or any of its aliases, including: surname2; author-last2; author2-last; author-surname2; author2-surname; author2; subject-last2; subject2-last; subject-surname2; subject2-surname; and subject2}}
| {{tooltip|{{codett|last1}}|or any of its aliases, including: last; surname1; surname; author-last1; author1-last; author-last; author-surname1; author1-surname; author-surname; author1; author; subject-last1; subject1-last; subject-last; subject-surname1; subject1-surname; subject-surname; subject1; and subject}}
| colspan="2" | Like <code>last1</code>, but for 2nd author. Don't link. Similar: <code>last3</code>, etc.
|-
| {{tooltip|{{codett|first2}}|or any of its aliases, including: given2; author-first2; author2-first; author-given2; author2-given; subject-first2; subject2-first; subject-given2; subject2-given; and host2}}
| {{tooltip|{{codett|last2}}|or any of its aliases, including: surname2; author-last2; author2-last; author-surname2; author2-surname; author2; subject-last2; subject2-last; subject-surname2; subject2-surname; and subject2}}
| colspan="2" | Like <code>first1</code>, but for 2nd author. Don't link. Similar: <code>first3</code>, etc.
|-
| {{tooltip|{{codett|author-link2}}|or any of its aliases, including: author2-link; authorlink2; author2link; subject-link2; and subject2-link}}
| {{tooltip|{{codett|last2}}|or any of its aliases, including: surname2; author-last2; author2-last; author-surname2; author2-surname; author2; subject-last2; subject2-last; subject-surname2; subject2-surname; and subject2}}
| colspan="2" | Like <code>author-link1</code>, but for 2nd author. Don't link. Similar: <code>author-link3</code>, etc.
|-
| {{tooltip|{{codett|display-authors}}|or alias display-subjects}}
| {{tooltip|{{codett|last1}}|or any of its aliases, including: last; surname1; surname; author-last1; author1-last; author-last; author-surname1; author1-surname; author-surname; author1; author; subject-last1; subject1-last; subject-last; subject-surname1; subject1-surname; subject-surname; subject1; and subject}}
| colspan="2" | Number (number of authors displayed) or <code>etal</code> (more authors)
|-
| {{tooltip|{{codett|author-mask1}}|or any of its aliases, including: author1-mask; author-mask; subject-mask1; subject1-mask; and subject-mask}}
| {{tooltip|{{codett|last1}}|or any of its aliases, including: last; surname1; surname; author-last1; author1-last; author-last; author-surname1; author1-surname; author-surname; author1; author; subject-last1; subject1-last; subject-last; subject-surname1; subject1-surname; subject-surname; subject1; and subject}}
| colspan="2" rowspan="2" | See [[#Display options|Display options]] below; not for lists of cited works
|-
| {{tooltip|{{codett|author-mask2}}|or any of its aliases, including: author2-mask; subject-mask2; and subject2-mask}}
| {{tooltip|{{codett|last2}}|or any of its aliases, including: surname2; author-last2; author2-last; author-surname2; author2-surname; author2; subject-last2; subject2-last; subject-surname2; subject2-surname; and subject2}}
|-
| <code>collaboration</code>
| {{tooltip|{{codett|last1}}|or any of its aliases, including: last; surname1; surname; author-last1; author1-last; author-last; author-surname1; author1-surname; author-surname; author1; author; subject-last1; subject1-last; subject-last; subject-surname1; subject1-surname; subject-surname; subject1; and subject}}
| colspan="2" |
|-
| <code>df</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>date</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>year</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>orig-date</code> || <code>date</code> or <code>year</code> || colspan="2" |
|-
| <code>orig-year</code> || <code>date</code> or <code>year</code> || colspan="2" |
|-
| <code>map</code> || || This should be the title of the map cited. Do not wikilink <code>map</code> if <code>map-url</code> is provided.
| width="32.5%" rowspan="6" | Note that if defined, these parameters become the third ones of this template, while {{tooltip|{{codett|type}}|or alias medium}} gets shifted from between <code>title</code>- and {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}}-related parameters, and <code>edition</code> and <code>series</code>, to between <code>map</code>-, and {{tooltip|{{codett|location}}|or alias place}}- and <code>editor</code>-related parameters, and {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}}-related parameters won't display.
|-
| <code>script-map</code> || ||
|-
| <code>map-url</code> || <code>map</code> or <code>script-map</code> ||
|-
| <code>map-url-access</code> || <code>map-url</code> ||
|-
| <code>trans-map</code> || <code>map</code> or <code>script-map</code> ||
|-
| <code>map-format</code> || <code>map-url</code> ||
|-
| {{tooltip|{{codett|type}}|or alias medium}} || || colspan="2" | Note that if not set, this parameter shows the word "Map" by default. Note that if the parameter <code>map</code> is defined, this parameter gets shifted from between <code>title</code>- and {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}}-related parameters, and <code>edition</code> and <code>series</code>, to between <code>map</code>-, and {{tooltip|{{codett|location}}|or alias place}}- and <code>editor</code>-related parameters.
|-
| {{tooltip|{{codett|location}}|or alias place}} || {{tooltip|{{codett|publisher}}|or alias institution}} || can be used for written-at location when <code>publication-place</code> is used for publication place
| rowspan="10" | Note that if the parameter <code>map</code> is defined, these parameters swap places with <code>title</code>-related parameters.
|-
| {{tooltip|{{codett|editor-last1}}|or any of its aliases, including: editor1-last; editor-last; editor1; editor; editor-surname1; editor1-surname; and editor-surname}}
|
| Like <code>last1</code>, but for editor. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|editor-first1}}|or any of its aliases, including: editor1-first; editor-first; editor-given1; editor1-given; and editor-given}}
| {{tooltip|{{codett|editor-last1}}|or any of its aliases, including: editor1-last; editor-last; editor1; editor; editor-surname1; editor1-surname; and editor-surname}}
| Like <code>first1</code>, but for editor. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|editor-link1}}|or any of its aliases, including: editor1-link; and editor-link}}
| {{tooltip|{{codett|editor-last1}}|or any of its aliases, including: editor1-last; editor-last; editor1; editor; editor-surname1; editor1-surname; and editor-surname}}
| Like <code>author-link1</code>, but for editor. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|editor-last2}}|or any of its aliases, including: editor2-last; editor2; editor-surname2; and editor2-surname}}
| {{tooltip|{{codett|editor-last1}}|or any of its aliases, including: editor1-last; editor-last; editor1; editor; editor-surname1; editor1-surname; and editor-surname}}
| Like <code>last1</code>, but for 2nd editor. Don't link. Similar: <code>editor-last3</code>, etc.
|-
| {{tooltip|{{codett|editor-first2}}|or any of its aliases, including: editor2-first; editor-given2; and editor2-given}}
| {{tooltip|{{codett|editor-last2}}|or any of its aliases, including: editor2-last; editor2; editor-surname2; and editor2-surname}}
| Like <code>first1</code>, but for 2nd editor. Don't link. Similar: <code>editor-first3</code>, etc.
|-
| {{tooltip|{{codett|editor-link2}}|or alias editor2-link}}
| {{tooltip|{{codett|editor-last2}}|or any of its aliases, including: editor2-last; editor2; editor-surname2; and editor2-surname}}
| Like <code>author-link1</code>, but for 2nd editor. Don't link. Similar: <code>editor-link3</code>, etc.
|-
| <code>display-editors</code>
| {{tooltip|{{codett|editor-last1}}|or any of its aliases, including: editor1-last; editor-last; editor1; editor; editor-surname1; editor1-surname; and editor-surname}}
| Like <code>display-authors</code>, but for editors
|-
| {{tooltip|{{codett|editor-mask1}}|or any of its aliases, including: editor1-mask; and editor-mask}}
| {{tooltip|{{codett|editor-last1}}|or any of its aliases, including: editor1-last; editor-last; editor1; editor; editor-surname1; editor1-surname; and editor-surname}}
| rowspan="2" | See [[#Display options|Display options]] below; not for lists of cited works
|-
| {{tooltip|{{codett|editor-mask2}}|or alias editor2-mask}}
| {{tooltip|{{codett|editor-last2}}|or any of its aliases, including: editor2-last; editor2; editor-surname2; and editor2-surname}}
|-
| <code>title</code> || || This parameter is required.
| rowspan="7" | Note that if the parameter <code>map</code> is defined, these parameters swap places with {{tooltip|{{codett|location}}|or alias place}}- and <code>editor</code>-related parameters, and that if the parameter {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}} is defined, these parameters get shown in ''italics'' instead of "quotation marks".
|-
| <code>script-title</code> || ||
|-
| <code>title-link</code> || <code>title</code> or <code>script-title</code> || Name of a Wikipedia article about the work. Do not use if <code>url</code> is provided
|-
| <code>url</code> || <code>title</code> or <code>script-title</code> || Do not use if <code>title-link</code> is provided
|-
| <code>url-access</code> || <code>url</code> ||
|-
| <code>trans-title</code> || <code>title</code> or <code>script-title</code> ||
|-
| <code>format</code> || <code>url</code> ||
|-
| {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}} ||
| colspan="2" rowspan="3" | Note that if defined, <code>title</code>-related parameters get shown in ''italics'' instead of "quotation marks", and <code>edition</code> won't display unless <code>map</code> is also defined as well.
|-
| {{tooltip|{{codett|script-work}}|or any of its aliases, including: script-journal; script-magazine; script-newspaper; script-periodical; and script-website}} ||
|-
| {{tooltip|{{codett|trans-work}}|or any of its aliases, including: trans-journal; trans-magazine; trans-newspaper; trans-periodical; and trans-website}} || {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}} or {{tooltip|{{codett|script-work}}|or any of its aliases, including: script-journal; script-magazine; script-newspaper; script-periodical; and script-website}}
|-
| <code>edition</code> || <code>map</code>, if {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}} is defined || colspan="2" | Note that if the parameter {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}} is defined, this parameter won't display unless <code>map</code> is also defined as well.
|-
| <code>scale</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>series</code> || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|language}}|or alias lang}} || || colspan="2" |
|-
| <code>cartography</code> || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last1}}|or any of its aliases, including: interviewer1-last; interviewer-last; interviewer1; interviewer; interviewer-surname1; interviewer1-surname; and interviewer-surname}}
|
| colspan="2" | Like <code>last1</code>, but for interviewer. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|interviewer-first1}}|or any of its aliases, including: interviewer1-first; interviewer-first; interviewer-given1; interviewer1-given; and interviewer-given}}
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last1}}|or any of its aliases, including: interviewer1-last; interviewer-last; interviewer1; interviewer; interviewer-surname1; interviewer1-surname; and interviewer-surname}}
| colspan="2" | Like <code>first1</code>, but for interviewer. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|interviewer-link1}}|or any of its aliases, including: interviewer1-link; and interviewer-link}}
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last1}}|or any of its aliases, including: interviewer1-last; interviewer-last; interviewer1; interviewer; interviewer-surname1; interviewer1-surname; and interviewer-surname}}
| colspan="2" | Like <code>author-link1</code>, but for interviewer. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last2}}|or any of its aliases, including: interviewer2-last; interviewer2; interviewer-surname2; and interviewer2-surname}}
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last1}}|or any of its aliases, including: interviewer1-last; interviewer-last; interviewer1; interviewer; interviewer-surname1; interviewer1-surname; and interviewer-surname}}
| colspan="2" | Like <code>last1</code>, but for 2nd interviewer. Don't link. Similar: <code>interviewer-last3</code>, etc.
|-
| {{tooltip|{{codett|interviewer-first2}}|or any of its aliases, including: interviewer2-first; interviewer-given2; and interviewer2-given}}
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last2}}|or any of its aliases, including: interviewer2-last; interviewer2; interviewer-surname2; and interviewer2-surname}}
| colspan="2" | Like <code>first1</code>, but for 2nd interviewer. Don't link. Similar: <code>interviewer-first3</code>, etc.
|-
| {{tooltip|{{codett|interviewer-link2}}|or alias interviewer2-link}}
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last2}}|or any of its aliases, including: interviewer2-last; interviewer2; interviewer-surname2; and interviewer2-surname}}
| colspan="2" | Like <code>author-link1</code>, but for 2nd interviewer. Don't link. Similar: <code>interviewer-link3</code>, etc.
|-
| <code>display-interviewers</code>
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last1}}|or any of its aliases, including: interviewer1-last; interviewer-last; interviewer1; interviewer; interviewer-surname1; interviewer1-surname; and interviewer-surname}}
| colspan="2" | Like <code>display-authors</code>, but for interviewers
|-
| {{tooltip|{{codett|interviewer-mask1}}|or any of its aliases, including: interviewer1-mask; and interviewer-mask}}
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last1}}|or any of its aliases, including: interviewer1-last; interviewer-last; interviewer1; interviewer; interviewer-surname1; interviewer1-surname; and interviewer-surname}}
| colspan="2" rowspan="2" | See [[#Display options|Display options]] below; not for lists of cited works
|-
| {{tooltip|{{codett|interviewer-mask2}}|or alias interviewer2-mask}}
| {{tooltip|{{codett|interviewer-last2}}|or any of its aliases, including: interviewer2-last; interviewer2; interviewer-surname2; and interviewer2-surname}}
|-
| {{tooltip|{{codett|translator-last1}}|or any of its aliases, including: translator1-last; translator-last; translator1; translator; translator-surname1; translator1-surname; and translator-surname}}
|
| colspan="2" | Like <code>last1</code>, but for translator. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|translator-first1}}|or any of its aliases, including: translator1-first; translator-first; translator-given1; translator1-given; and translator-given}}
| {{tooltip|{{codett|translator-last1}}|or any of its aliases, including: translator1-last; translator-last; translator1; translator; translator-surname1; translator1-surname; and translator-surname}}
| colspan="2" | Like <code>first1</code>, but for translator. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|translator-link1}}|or any of its aliases, including: translator1-link; and translator-link}}
| {{tooltip|{{codett|translator-last1}}|or any of its aliases, including: translator1-last; translator-last; translator1; translator; translator-surname1; translator1-surname; and translator-surname}}
| colspan="2" | Like <code>author-link1</code>, but for translator. Don't link.
|-
| {{tooltip|{{codett|translator-last2}}|or any of its aliases, including: translator2-last; translator2; translator-surname2; and translator2-surname}}
| {{tooltip|{{codett|translator-last1}}|or any of its aliases, including: translator1-last; translator-last; translator1; translator; translator-surname1; translator1-surname; and translator-surname}}
| colspan="2" | Like <code>last1</code>, but for 2nd translator. Don't link. Similar: <code>translator-last3</code>, etc.
|-
| {{tooltip|{{codett|translator-first2}}|or any of its aliases, including: translator2-first; translator-given2; and translator2-given}}
| {{tooltip|{{codett|translator-last2}}|or any of its aliases, including: translator2-last; translator2; translator-surname2; and translator2-surname}}
| colspan="2" | Like <code>first1</code>, but for 2nd translator. Don't link. Similar: <code>translator-first3</code>, etc.
|-
| {{tooltip|{{codett|translator-link2}}|or alias translator2-link}}
| {{tooltip|{{codett|translator-last2}}|or any of its aliases, including: translator2-last; translator2; translator-surname2; and translator2-surname}}
| colspan="2" | Like <code>author-link1</code>, but for 2nd translator. Don't link. Similar: <code>translator-link3</code>, etc.
|-
| <code>display-translators</code>
| {{tooltip|{{codett|translator-last1}}|or any of its aliases, including: translator1-last; translator-last; translator1; translator; translator-surname1; translator1-surname; and translator-surname}}
| colspan="2" | Like <code>display-authors</code>, but for translators
|-
| {{tooltip|{{codett|translator-mask1}}|or any of its aliases, including: translator1-mask; and translator-mask}}
| {{tooltip|{{codett|translator-last1}}|or any of its aliases, including: translator1-last; translator-last; translator1; translator; translator-surname1; translator1-surname; and translator-surname}}
| colspan="2" rowspan="2" | See [[#Display options|Display options]] below; not for lists of cited works
|-
| {{tooltip|{{codett|translator-mask2}}|or alias translator2-mask}}
| {{tooltip|{{codett|translator-last2}}|or any of its aliases, including: translator2-last; translator2; translator-surname2; and translator2-surname}}
|-
| <code>others</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>name-list-style</code>
| {{tooltip|{{codett|last2}}|or any of its aliases, including: surname2; author-last2; author2-last; author-surname2; author2-surname; author2; subject-last2; subject2-last; subject-surname2; subject2-surname; and subject2}}
| colspan="2" | Set to <code>amp</code> or <code>ampersand</code> to separate the last author with {{nowrap|"<code> & </code>"}}; set to <code>and</code> to separate with {{nowrap|"<code> and </code>"}}
|-
| <code>publication-place</code> || {{tooltip|{{codett|publisher}}|or alias institution}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|publisher}}|or alias institution}} || || colspan="2" |
|-
| <code>publication-date</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>volume</code> || <code>map</code> or {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|issue}}|or alias number}} || {{tooltip|{{codett|work}}|or any of its aliases, including: journal; magazine; newspaper; periodical; and website}} or {{tooltip|{{codett|script-work}}|or any of its aliases, including: script-journal; script-magazine; script-newspaper; script-periodical; and script-website}} || colspan="2" |
|-
| <code>minutes</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>time-caption</code> || <code>time</code> || colspan="2" |
|-
| <code>time</code> || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|page}}|or alias p}} || || colspan="2" | choose one: <code>page</code>, <code>pages</code>, <code>sheet</code>, <code>sheets</code>, or <code>at</code>
|-
| {{tooltip|{{codett|pages}}|or alias pp}} || || colspan="2" | choose one: <code>page</code>, <code>pages</code>, <code>sheet</code>, <code>sheets</code>, or <code>at</code>. Use when content on multiple pages supports the article text.
|-
| <code>at</code> || || colspan="2" | choose one: <code>page</code>, <code>pages</code>, <code>sheet</code>, <code>sheets</code>, or <code>at</code>
|-
| <code>sheet</code> || || colspan="2" | choose one: <code>page</code>, <code>pages</code>, <code>sheet</code>, <code>sheets</code>, or <code>at</code>
|-
| <code>sheets</code> || || colspan="2" | choose one: <code>page</code>, <code>pages</code>, <code>sheet</code>, <code>sheets</code>, or <code>at</code>
|-
| <code>no-pp</code> || {{tooltip|{{codett|page}}|or alias p}} or {{tooltip|{{codett|pages}}|or alias pp}} || colspan="2" | set to "yes" to suppress the "p." or "pp." before page numbers
|-
| <code>inset</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>section</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>sections</code> || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|arxiv}}|or alias eprint}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|asin}}|or alias ASIN}} || || colspan="2" |
|-
| <code>asin-tld</code> || {{tooltip|{{codett|asin}}|or alias ASIN}} || colspan="2" |
|-
| <code>bibcode</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>biorxiv</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>citeseerx</code> || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|doi}}|or alias DOI}} || || colspan="2" |
|-
| <code>doi-access</code> || {{tooltip|{{codett|doi}}|or alias DOI}} || colspan="2" |
|-
| <code>doi-broken-date</code> || {{tooltip|{{codett|doi}}|or alias DOI}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|eissn}}|or alias EISSN}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|hdl}}|or alias HDL}} || || colspan="2" |
|-
| <code>hdl-access</code> || {{tooltip|{{codett|hdl}}|or alias HDL}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|isbn}}|or alias ISBN}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|ismn}}|or alias ISMN}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|issn}}|or alias ISSN}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|jfm}}|or alias JFM}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|jstor}}|or alias JSTOR}} || || colspan="2" |
|-
| <code>jstor-access</code> || {{tooltip|{{codett|jstor}}|or alias JSTOR}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|lccn}}|or alias LCCN}} || || colspan="2" |
|-
| <code>medrxiv</code> || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|mr}}|or alias MR}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|oclc}}|or alias OCLC}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|ol}}|or alias OL}} || || colspan="2" |
|-
| <code>ol-access</code> || {{tooltip|{{codett|ol}}|or alias OL}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|osti}}|or alias OSTI}} || || colspan="2" |
|-
| <code>osti-access</code> || {{tooltip|{{codett|osti}}|or alias OSTI}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|pmc}}|or alias PMC}} || || colspan="2" |
|-
| <code>pmc-embargo-date</code> || {{tooltip|{{codett|pmc}}|or alias PMC}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|pmid}}|or alias PMID}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|rfc}}|or alias RFC}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|sbn}}|or alias SBN}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|ssrn}}|or alias SSRN}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|s2cid}}|or alias S2CID}} || || colspan="2" |
|-
| <code>s2cid-access</code> || {{tooltip|{{codett|s2cid}}|or alias S2CID}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|zbl}}|or alias ZBL}} || || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|id}}|or alias ID}} || || colspan="2" |
|-
| <code>url-status</code> || {{tooltip|{{codett|archive-url}}|or alias archiveurl}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|archive-url}}|or alias archiveurl}} || {{tooltip|{{codett|archive-date}}|or alias archiveurl}}, <code>url</code> || colspan="2" |
|-
| <code>archive-format</code> || {{tooltip|{{codett|archive-url}}|or alias archiveurl}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|archive-date}}|or alias archivedate}} || {{tooltip|{{codett|archive-url}}|or alias archiveurl}} || colspan="2" |
|-
| {{tooltip|{{codett|access-date}}|or alias accessdate}} || <code>url</code> || colspan="2" |
|-
| <code>via</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>quote-page</code> || || colspan="2" | choose one: <code>quote-page</code>, <code>quote-pages</code>
|-
| <code>quote-pages</code> || || colspan="2" | choose one: <code>quote-page</code>, <code>quote-pages</code>. Use when quote contains contents from multiple pages.
|-
| {{tooltip|{{codett|quote}}|or alias quotation}} || || colspan="2" |
|-
| <code>script-quote</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>trans-quote</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>mode</code> || || colspan="2" | <code>cs1</code> or <code>cs2</code>
|-
| <code>ref</code> || || colspan="2" |
|-
| <code>postscript</code> || || colspan="2" |
|-
| colspan="5" style="text-align: center" | If a field name is listed in the '''Prerequisites''' column, it is a prerequisite for the field to the left.
|}
=== Examples ===
==== Sheet maps ====
*<code><nowiki>{{Cite map |first1 = Charles B. |last1 = Kitterman |author2 = Kulshan Cartographic Services |year = 2000 |title = Mt. Rainier National Park |edition = Centennial |scale = 1:30,000 |publisher = Stanley Maps |isbn = 0-9662209-4-3}}</nowiki></code>
** {{Cite map |first1 = Charles B. |last1 = Kitterman |author2 = Kulshan Cartographic Services |year = 2000 |title = Mt. Rainier National Park |edition = Centennial |scale = 1:30,000 |publisher = Stanley Maps |isbn = 0-9662209-4-3}}
*<code><nowiki>{{Cite map |author1 = Skelly Oil Company |author2 = Diversified Map Co. |year = 1966 |title = Highway Map of Oklahoma |scale = [1:1,500,000] |location = St. Louis |publisher = Diversified Map Co. |section = C11 |oclc = 67708775}}</nowiki></code>
** {{Cite map |author1 = Skelly Oil Company |author2 = Diversified Map Co. |year = 1966 |title = Highway Map of Oklahoma |scale = [1:1,500,000] |location = St. Louis |publisher = Diversified Map Co. |section = C11 |oclc = 67708775}}
**''Note'': for a map scale given only in library catalog records, enclose it in brackets as shown.
*<code><nowiki>{{Cite map |author = Kansas Department of Transportation |year = 2005 |title = Official State Transportation Map |url = http://www.ksdot.org/burtransplan/maps/state-pdf/kansas0708.pdf |format = PDF |edition = 2005-06 |scale = [c. 1:780,000] |location = Topeka |publisher = Kansas Department of Transportation |section = F9 |access-date = 2007-03-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070216021356/http://www.ksdot.org/BurTransPlan/maps/state-pdf/kansas0708.pdf |archive-date = 2007-02-16 |oclc = 63793104}}</nowiki></code>
** {{Cite map |author = Kansas Department of Transportation |year = 2005 |title = Official State Transportation Map |url = http://www.ksdot.org/burtransplan/maps/state-pdf/kansas0708.pdf |format = PDF |edition = 2005-06 |scale = [c. 1:780,000] |location = Topeka |publisher = Kansas Department of Transportation |section = F9 |access-date = 2007-03-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070216021356/http://www.ksdot.org/BurTransPlan/maps/state-pdf/kansas0708.pdf |archive-date = 2007-02-16 |oclc = 63793104}}
**''Note'': approximate map scales are represented prefixed with a "c.", which stands for ''[[wikt:circa#Latin|circa]]'', the Latin word for "approximately".
*<code><nowiki>{{Cite map |author1 = New Zealand Department of Conservation |author-link = New Zealand Department of Conservation |author2 = GeoSmart |year = 2003 |title = Kepler Track |edition = 3rd |scale = 1:50,000 |series = Parkmap |location = Wellington |publisher = New Zealand Department of Conservation |oclc = 489215989}}</nowiki></code>
** {{Cite map |author1 = New Zealand Department of Conservation |author-link = New Zealand Department of Conservation |author2 = GeoSmart |year = 2003 |title = Kepler Track |edition = 3rd |scale = 1:50,000 |series = Parkmap |location = Wellington |publisher = New Zealand Department of Conservation |oclc = 489215989}}
*<code><nowiki>{{cite map |author = United States Geological Survey |author-link = United States Geological Survey |year = 1975 |title = Gwinn, MI |url = http://ims.er.usgs.gov/gda_services/download?item_id=5439266&quad=Gwinn&state=MI&grid=7.5X7.5&series=Map%20GeoPDF |format = PDF |type = Topographic map |series = 7.5 Minute Series |scale = 1:24,000 |location = Reston, VA |publisher = United States Geological Survey |access-date = March 29, 2012}}</nowiki></code>
**{{cite map |author = United States Geological Survey |author-link = United States Geological Survey |year = 1975 |title = Gwinn, MI |url = http://ims.er.usgs.gov/gda_services/download?item_id=5439266&quad=Gwinn&state=MI&grid=7.5X7.5&series=Map%20GeoPDF |format = PDF |type = Topographic map |series = 7.5 Minute Series |scale = 1:24,000 |location = Reston, VA |publisher = United States Geological Survey |access-date = March 29, 2012}}
**''Note'': the type of map can be manually indicated; in this case this is a topographic map. The format of the computer file can also be manually indicated.
==== Maps contained within larger works ====
*<code><nowiki>{{Cite map |author = Rand McNally |year = 2013 |map = Michigan |title = The Road Atlas |edition = 2013 Walmart |scale = c. 1:1,874,880 |location = Chicago |publisher = Rand McNally |pages = 50–51 |inset = Western Upper Peninsula |sections = C10–C14 |isbn = 0-528-00626-6}}</nowiki></code>
**{{Cite map |author = Rand McNally |year = 2013 |map = Michigan |title = The Road Atlas |edition = 2013 Walmart |scale = c. 1:1,900,00 |location = Chicago |publisher = Rand McNally |pages = 50–51 |inset = Western Upper Peninsula |sections = C10–C14 |isbn = 0-528-00626-6}}
**''Note'': the printed scale on the map, "1 inch represents approximately 30 miles", or "1 in≈30 mi", can be represented as "c. 1:1,900,800". The ratio is determined by computing the number of the smaller units within the stated quantity of larger units. In this example, 30 miles equals 1,900,800 inches (30 mi × 5,280 ft/mi × 12 in/ft = 1,900,800 in), so the map has an approximate scale of 1:1,900,800.
*<code><nowiki>{{Cite map |author = Colorado State Highway Department |date = July 1923 |url = https://books.google.com/books?id=czs5AQAAMAAJ&pg=RA10-PA12 |title = New Map Showing the 8,880 Miles Which Comprise Colorado's Primary Highway System |journal = Colorado Highways |scale = Scale not given |volume = 2 |issue = 7 |pages = 12–13 |oclc = 11880590 |access-date = November 18, 2013 |via = [[Google Books]]}}</nowiki></code>
** {{Cite map |author = Colorado State Highway Department |date = July 1923 |url = https://books.google.com/books?id=czs5AQAAMAAJ&pg=RA10-PA12 |title = New Map Showing the 8,880 Miles Which Comprise Colorado's Primary Highway System |journal = Colorado Highways |scale = Scale not given |volume = 2 |issue = 7 |pages = 12–13 |oclc = 11880590 |access-date = November 18, 2013 |via = [[Google Books]]}}
*<code><nowiki>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |date=26 November 2011 |title=E.T. Seton Park |url=http://www.openstreetmap.org/?lat=43.70891&lon=-79.34334&zoom=15&layers=M&way=25480325 |website=[[OpenStreetMap]] |access-date=26 November 2011}}</nowiki></code>
** {{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |date=26 November 2011 |title=E.T. Seton Park |url=http://www.openstreetmap.org/?lat=43.70891&lon=-79.34334&zoom=15&layers=M&way=25480325 |website=[[OpenStreetMap]] |access-date=26 November 2011}}
**''Note'': For dynamic maps without a fixed scale, omit any mention of a map scale. Dynamically generated online maps should also use the access date as the publication date.
== Parameters ==
=== Syntax ===
{{csdoc|syntax}}
{{csdoc|sep_period}}
=== COinS ===
{{csdoc|coins}}
=== What's new ===
{{csdoc|whats new}}
=== Deprecated ===
{{csdoc|deprecated}}
=== Description ===
==== Authors ====
{{csdoc|author|others=yes}}
==== Date ====
{{csdoc|date}}
==== Editors ====
{{csdoc|editor}}
==== Title ====
{{csdoc|title|title_format=italics}}
*'''map''': The title of the map, if published in an atlas, book, or journal. May be wikilinked or may use '''map-url''', but not both. Displays in quotes.
{{csdoc|type|type_default=Map}}
{{csdoc|language}}
==== <span class="anchor" id="url"></span>URL ====
{{csdoc|url}}
==== Periodical (work, newspaper, website) ====
{{csdoc|journal}}
==== Publisher ====
{{csdoc|publisher}}
==== Edition, series, volume ====
{{csdoc|edition}}
{{csdoc|map_series}}
{{csdoc|volume}}
==== In-source locations ====
{{csdoc|time}}
{{csdoc|map_pages}}
==== Identifiers ====
{{distinguish|#Anchor}}
{{csdoc|id1}}
{{csdoc|id2}}
==== Subscription or registration required ====
{{csdoc|registration}}
==== Quote ====
{{csdoc|quote}}
==== Anchor ====
{{distinguish|#Identifiers}}
{{csdoc|ref}}
==== Display options ====
{{csdoc|display}}
== TemplateData ==
{{Warning |image=Stop hand nuvola.svg |This section contains configuration data used by editing tools and automated bots. Changes to this data can result in widespread and unintended effects. For more information see [[Help:Citation Style 1#TemplateData]]}}
{{TemplateData header}}
{{#invoke:cs1 documentation support|template_data_validate|{{ROOTPAGENAME}}}}
<templatedata>
{
"description": "This template formats a citation to a map using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.",
"params": {
"last": {
"label": "Last Name",
"description": "The surname or full name of the author; don't wikilink, use 'author-link' instead; can suffix with a numeral to add additional authors",
"type": "string",
"suggested": true,
"aliases": [
"last1",
"author-last",
"author1-last",
"author-last1",
"surname",
"surname1",
"author",
"author1",
"subject",
"subject1"
]
},
"last2": {
"label": "Last Name 2",
"description": "The surname of the second author; don't wikilink, use 'author-link2' instead; can suffix with a numeral to add additional authors",
"type": "string",
"aliases": [
"author2-last",
"author-last2",
"surname2",
"author2",
"subject2"
]
},
"last3": {
"label": "Last Name 3",
"description": "The surname of the third author; don't wikilink, use 'author-link3' instead.",
"type": "string",
"aliases": [
"author3-last",
"author-last3",
"surname3",
"author3",
"subject3"
]
},
"last4": {
"label": "Last Name 4",
"description": "The surname of the fourth author; don't wikilink, use 'author-link4' instead.",
"type": "string",
"aliases": [
"author4-last",
"author-last4",
"surname4",
"author4",
"subject4"
]
},
"last5": {
"label": "Last Name 5",
"description": "The surname of the fifth author; don't wikilink, use 'author-link5' instead.",
"type": "string",
"aliases": [
"author5-last",
"author-last5",
"surname5",
"author5",
"subject5"
]
},
"last6": {
"label": "Last Name 6",
"description": "The surname of the sixth author; don't wikilink, use 'author-link6' instead.",
"type": "string",
"aliases": [
"author6-last",
"author-last6",
"surname6",
"author6",
"subject6"
]
},
"last7": {
"label": "Last Name 7",
"description": "The surname of the seventh author; don't wikilink, use 'author-link7' instead.",
"type": "string",
"aliases": [
"author7-last",
"author-last7",
"surname7",
"author7",
"subject7"
]
},
"last8": {
"label": "Last Name 8",
"description": "The surname of the eighth author; don't wikilink, use 'author-link8' instead.",
"type": "string",
"aliases": [
"author8-last",
"author-last8",
"surname8",
"author8",
"subject8"
]
},
"last9": {
"label": "Last Name 9",
"description": "The surname of the ninth author; don't wikilink, use 'author-link9' instead.",
"type": "string",
"aliases": [
"author9-last",
"author-last9",
"surname9",
"author9",
"subject9"
]
},
"first": {
"label": "First Name",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'author-link' instead; can suffix with a numeral to add additional authors",
"type": "string",
"suggested": true,
"aliases": [
"first1",
"author-first",
"author1-first",
"author-first1",
"given",
"given1"
]
},
"first2": {
"label": "First Name 2",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the second author; don't wikilink, use 'author-link2' instead; can suffix with a numeral to add additional authors",
"type": "string",
"aliases": [
"author2-first",
"author-first2",
"given2"
]
},
"first3": {
"label": "First Name 3",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the third author; don't wikilink.",
"type": "string",
"aliases": [
"author3-first",
"author-first3",
"given3"
]
},
"first4": {
"label": "First Name 4",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the fourth author; don't wikilink.",
"type": "string",
"aliases": [
"author4-first",
"author-first4",
"given4"
]
},
"first5": {
"label": "First Name 5",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the fifth author; don't wikilink.",
"type": "string",
"aliases": [
"author5-first",
"author-first5",
"given5"
]
},
"first6": {
"label": "First Name 6",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the sixth author; don't wikilink.",
"type": "string",
"aliases": [
"author6-first",
"author-first6",
"given6"
]
},
"first7": {
"label": "First Name 7",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the seventh author; don't wikilink.",
"type": "string",
"aliases": [
"author7-first",
"author-first7",
"given7"
]
},
"first8": {
"label": "First Name 8",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the eighth author; don't wikilink.",
"type": "string",
"aliases": [
"author8-first",
"author-first8",
"given8"
]
},
"first9": {
"label": "First Name 9",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the ninth author; don't wikilink.",
"type": "string",
"aliases": [
"author9-first",
"author-first9",
"given9"
]
},
"author-mask": {
"label": "Author Mask",
"description": "Replaces the name of the first author with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing author separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"author1-mask",
"author-mask1"
]
},
"author-mask2": {
"label": "Author Mask 2",
"description": "Replaces the name of the second author with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing author separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"author2-mask"
]
},
"author-mask3": {
"label": "Author Mask 3",
"description": "Replaces the name of the third author with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing author separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"author3-mask"
]
},
"author-mask4": {
"label": "Author Mask 4",
"description": "Replaces the name of the fourth author with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing author separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"author4-mask"
]
},
"author-mask5": {
"label": "Author Mask 5",
"description": "Replaces the name of the fifth author with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing author separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"author5-mask"
]
},
"author-mask6": {
"label": "Author Mask 6",
"description": "Replaces the name of the sixth author with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing author separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"author6-mask"
]
},
"author-mask7": {
"label": "Author Mask 7",
"description": "Replaces the name of the seventh author with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing author separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"author7-mask"
]
},
"author-mask8": {
"label": "Author Mask 8",
"description": "Replaces the name of the eighth author with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing author separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"author8-mask"
]
},
"author-mask9": {
"label": "Author Mask 9",
"description": "Replaces the name of the ninth author with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing author separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"author9-mask"
]
},
"author-link": {
"label": "Author Link",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the author; can suffix with a numeral to add additional authors",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"author1-link",
"author-link1",
"subject-link",
"subject1-link",
"subject-link1"
]
},
"author-link2": {
"label": "Author Link 2",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the second author; can suffix with a numeral to add additional authors",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"author2-link",
"subject2-link",
"subject-link2"
]
},
"author-link3": {
"label": "Author Link 3",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the third author.",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"author3-link",
"subject3-link",
"subject-link3"
]
},
"author-link4": {
"label": "Author Link 4",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the fourth author.",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"author4-link",
"subject4-link",
"subject-link4"
]
},
"author-link5": {
"label": "Author Link 5",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the fifth author.",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"author5-link",
"subject5-link",
"subject-link5"
]
},
"author-link6": {
"label": "Author Link 6",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the sixth author.",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"author6-link",
"subject6-link",
"subject-link6"
]
},
"author-link7": {
"label": "Author Link 7",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the seventh author.",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"author7-link",
"subject7-link",
"subject-link7"
]
},
"author-link8": {
"label": "Author Link 8",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the eighth author.",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"author8-link",
"subject8-link",
"subject-link8"
]
},
"author-link9": {
"label": "Author Link 9",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the ninth author.",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"author9-link",
"subject9-link",
"subject-link9"
]
},
"editor-last": {
"label": "Editor Last Name",
"description": "The surname of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors",
"type": "string",
"aliases": [
"editor1-last",
"editor-last1",
"editor-surname",
"editor-surname1",
"editor1-surname",
"editor",
"editor1"
]
},
"editor-last2": {
"label": "Last Name of the Second Editor",
"description": "The surname of the second editor; don't wikilink, use 'editor-link2'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor2-last",
"editor-surname2",
"editor2-surname",
"editor2"
]
},
"editor-last3": {
"label": "Last Name of the Third Editor",
"description": "The surname of the third editor; don't wikilink, use 'editor-link3'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor3-last",
"editor-surname3",
"editor3-surname",
"editor3"
]
},
"editor-last4": {
"label": "Last Name of the Fourth Editor",
"description": "The surname of the fourth editor; don't wikilink, use 'editor-link4'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor4-last",
"editor-surname4",
"editor4-surname",
"editor4"
]
},
"editor-last5": {
"label": "Last Name of the Fifth Editor",
"description": "The surname of the fifth editor; don't wikilink, use 'editor-link5'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor5-last",
"editor-surname5",
"editor5-surname",
"editor5"
]
},
"editor-last6": {
"label": "Last Name of the Sixth Editor",
"description": "The surname of the sixth editor; don't wikilink, use 'editor-link6'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor6-last",
"editor-surname6",
"editor6-surname",
"editor6"
]
},
"editor-last7": {
"label": "Last Name of the Seventh Editor",
"description": "The surname of the seventh editor; don't wikilink, use 'editor-link7'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor7-last",
"editor-surname7",
"editor7-surname",
"editor7"
]
},
"editor-last8": {
"label": "Last Name of the Eighth Editor",
"description": "The surname of the eighth editor; don't wikilink, use 'editor-link8'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor8-last",
"editor-surname8",
"editor8-surname",
"editor8"
]
},
"editor-last9": {
"label": "Last Name of the Ninth Editor",
"description": "The surname of the ninth editor; don't wikilink, use 'editor-link9'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor9-last",
"editor-surname9",
"editor9-surname",
"editor9"
]
},
"editor-first": {
"label": "First Name of the Editor",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors",
"type": "string",
"aliases": [
"editor1-first",
"editor-first1",
"editor-given",
"editor-given1",
"editor1-given"
]
},
"editor-first2": {
"label": "First Name of the Second Editor",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the second editor; don't wikilink, use 'editor-link2'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor2-first",
"editor-given2",
"editor2-given"
]
},
"editor-first3": {
"label": "First Name of the Third Editor",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the third editor; don't wikilink, use 'editor-link3'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor3-first",
"editor-given3",
"editor3-given"
]
},
"editor-first4": {
"label": "First Name of the Fourth Editor",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the fourth editor; don't wikilink, use 'editor-link4'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor4-first",
"editor-given4",
"editor4-given"
]
},
"editor-first5": {
"label": "First Name of the Fifth Editor",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the fifth editor; don't wikilink, use 'editor-link5'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor5-first",
"editor-given5",
"editor5-given"
]
},
"editor-first6": {
"label": "First Name of the Sixth Editor",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the sixth editor; don't wikilink, use 'editor-link6'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor6-first",
"editor-given6",
"editor6-given"
]
},
"editor-first7": {
"label": "First Name of the Seventh Editor",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the seventh editor; don't wikilink, use 'editor-link7'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor7-first",
"editor-given7",
"editor7-given"
]
},
"editor-first8": {
"label": "First Name of the Eighth Editor",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the eighth editor; don't wikilink, use 'editor-link8'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor8-first",
"editor-given8",
"editor8-given"
]
},
"editor-first9": {
"label": "First Name of the Ninth Editor",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the ninth editor; don't wikilink, use 'editor-link9'",
"type": "string",
"aliases": [
"editor9-first",
"editor-given9",
"editor9-given"
]
},
"editor-mask": {
"label": "Editor Mask",
"description": "Replaces the name of the first editor with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing editor separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"editor1-mask",
"editor-mask1"
]
},
"editor-mask2": {
"label": "Mask for second editor",
"description": "Replaces the name of the second editor with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing editor separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"editor2-mask"
]
},
"editor-mask3": {
"label": "Mask for third editor",
"description": "Replaces the name of the third editor with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing editor separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"editor3-mask"
]
},
"editor-mask4": {
"label": "Mask for fourth editor",
"description": "Replaces the name of the fourth editor with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing editor separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"editor4-mask"
]
},
"editor-mask5": {
"label": "Mask for fifth editor",
"description": "Replaces the name of the fifth editor with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing editor separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"editor5-mask"
]
},
"editor-mask6": {
"label": "Mask for sixth editor",
"description": "Replaces the name of the sixth editor with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing editor separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"editor6-mask"
]
},
"editor-mask7": {
"label": "Mask for seventh editor",
"description": "Replaces the name of the seventh editor with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing editor separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"editor7-mask"
]
},
"editor-mask8": {
"label": "Mask for eighth editor",
"description": "Replaces the name of the eighth editor with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing editor separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"editor8-mask"
]
},
"editor-mask9": {
"label": "Mask for ninth editor",
"description": "Replaces the name of the ninth editor with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing editor separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"editor9-mask"
]
},
"editor-link": {
"label": "Link for editor",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the editor",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"editor1-link",
"editor-link1"
]
},
"editor-link2": {
"label": "Link for second editor",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the second editor",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"editor2-link"
]
},
"editor-link3": {
"label": "Link for third editor",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the third editor",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"editor3-link"
]
},
"editor-link4": {
"label": "Link for fourth editor",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the fourth editor",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"editor4-link"
]
},
"editor-link5": {
"label": "Link for fifth editor",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the fifth editor",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"editor5-link"
]
},
"editor-link6": {
"label": "Link for sixth editor",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the sixth editor",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"editor6-link"
]
},
"editor-link7": {
"label": "Link for seventh editor",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the seventh editor",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"editor7-link"
]
},
"editor-link8": {
"label": "Link for eighth editor",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the eighth editor",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"editor8-link"
]
},
"editor-link9": {
"label": "Link for ninth editor",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the ninth editor",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"editor9-link"
]
},
"translator-last": {
"label": "Translator Last Name",
"description": "The surname of the translator; don't wikilink, use 'translator-link'; can suffix with a numeral to add additional translators",
"type": "string",
"aliases": [
"translator1-last",
"translator-last1",
"translator-surname",
"translator-surname1",
"translator1-surname",
"translator",
"translator1"
]
},
"translator-last2": {
"label": "Last Name of the Translator",
"description": "The surname of the second translator; don't wikilink, use 'translator-link2'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator2-last",
"translator-surname2",
"translator2-surname",
"translator2"
]
},
"translator-last3": {
"label": "Last Name of the Translator",
"description": "The surname of the third translator; don't wikilink, use 'translator-link3'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator3-last",
"translator-surname3",
"translator3-surname",
"translator3"
]
},
"translator-last4": {
"label": "Last Name of the Translator",
"description": "The surname of the fourth translator; don't wikilink, use 'translator-link4'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator4-last",
"translator-surname4",
"translator4-surname",
"translator4"
]
},
"translator-last5": {
"label": "Last Name of the Translator",
"description": "The surname of the fifth translator; don't wikilink, use 'translator-link5'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator5-last",
"translator-surname5",
"translator5-surname",
"translator5"
]
},
"translator-last6": {
"label": "Last Name of the Translator",
"description": "The surname of the sixth translator; don't wikilink, use 'translator-link6'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator6-last",
"translator-surname6",
"translator6-surname",
"translator6"
]
},
"translator-last7": {
"label": "Last Name of the Translator",
"description": "The surname of the seventh translator; don't wikilink, use 'translator-link7'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator7-last",
"translator-surname7",
"translator7-surname",
"translator7"
]
},
"translator-last8": {
"label": "Last Name of the Translator",
"description": "The surname of the eighth translator; don't wikilink, use 'translator-link8'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator8-last",
"translator-surname8",
"translator8-surname",
"translator8"
]
},
"translator-last9": {
"label": "Last Name of the Translator",
"description": "The surname of the ninth translator; don't wikilink, use 'translator-link9'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator9-last",
"translator-surname9",
"translator9-surname",
"translator9"
]
},
"translator-first": {
"label": "First Name of the Translator",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the translator; don't wikilink, use 'translator-link'; can suffix with a numeral to add additional translators",
"type": "string",
"aliases": [
"translator1-first",
"translator-first1",
"translator-given",
"translator-given1",
"translator1-given"
]
},
"translator-first2": {
"label": "First Name of the Translator",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the second translator; don't wikilink, use 'translator-link2'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator2-first",
"translator-given2",
"translator2-given"
]
},
"translator-first3": {
"label": "First Name of the Translator",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the third translator; don't wikilink, use 'translator-link3'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator3-first",
"translator-given3",
"translator3-given"
]
},
"translator-first4": {
"label": "First Name of the Translator",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the fourth translator; don't wikilink, use 'translator-link4'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator4-first",
"translator-given4",
"translator4-given"
]
},
"translator-first5": {
"label": "First Name of the Translator",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the fifth translator; don't wikilink, use 'translator-link5'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator5-first",
"translator-given5",
"translator5-given"
]
},
"translator-first6": {
"label": "First Name of the Translator",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the sixth translator; don't wikilink, use 'translator-link6'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator6-first",
"translator-given6",
"translator6-given"
]
},
"translator-first7": {
"label": "First Name of the Translator",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the seventh translator; don't wikilink, use 'translator-link7'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator7-first",
"translator-given7",
"translator7-given"
]
},
"translator-first8": {
"label": "First Name of the Translator",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the eighth translator; don't wikilink, use 'translator-link8'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator8-first",
"translator-given8",
"translator8-given"
]
},
"translator-first9": {
"label": "First Name of the Translator",
"description": "Given or first name, middle names, or initials of the ninth translator; don't wikilink, use 'translator-link9'",
"type": "string",
"aliases": [
"translator9-first",
"translator-given9",
"translator9-given"
]
},
"translator-mask": {
"label": "Translator Mask",
"description": "Replaces the name of the first translator with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"translator1-mask",
"translator-mask1"
]
},
"translator-mask2": {
"label": "Mask for Translator",
"description": "Replaces the name of the second translator with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"translator2-mask"
]
},
"translator-mask3": {
"label": "Mask for Translator",
"description": "Replaces the name of the third translator with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"translator3-mask"
]
},
"translator-mask4": {
"label": "Mask for Translator",
"description": "Replaces the name of the fourth translator with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"translator4-mask"
]
},
"translator-mask5": {
"label": "Mask for Translator",
"description": "Replaces the name of the fifth translator with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"translator5-mask"
]
},
"translator-mask6": {
"label": "Mask for Translator",
"description": "Replaces the name of the sixth translator with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"translator6-mask"
]
},
"translator-mask7": {
"label": "Mask for Translator",
"description": "Replaces the name of the seventh translator with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"translator7-mask"
]
},
"translator-mask8": {
"label": "Mask for Translator",
"description": "Replaces the name of the eighth translator with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"translator8-mask"
]
},
"translator-mask9": {
"label": "Mask for Translator",
"description": "Replaces the name of the ninth translator with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string",
"aliases": [
"translator9-mask"
]
},
"translator-link": {
"label": "Link for Translator",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the translator",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"translator1-link",
"translator-link1"
]
},
"translator-link2": {
"label": "Link for Translator",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the second translator",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"translator2-link"
]
},
"translator-link3": {
"label": "Link for Translator",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the third translator",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"translator3-link"
]
},
"translator-link4": {
"label": "Link for Translator",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the fourth translator",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"translator4-link"
]
},
"translator-link5": {
"label": "Link for Translator",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the fifth translator",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"translator5-link"
]
},
"translator-link6": {
"label": "Link for Translator",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the sixth translator",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"translator6-link"
]
},
"translator-link7": {
"label": "Link for Translator",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the seventh translator",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"translator7-link"
]
},
"translator-link8": {
"label": "Link for Translator",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the eighth translator",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"translator8-link"
]
},
"translator-link9": {
"label": "Link for Translator",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the ninth translator",
"type": "wiki-page-name",
"aliases": [
"translator9-link"
]
},
"name-list-style": {
"label": "Namelist style",
"description": "Set to 'amp' or 'and' to change the separator between the last two names of the name list to ' & ' or ' and ', respectively. Set to 'vanc' to display name lists in Vancouver style.",
"type": "string"
},
"vauthors": {
"label": "Vancouver style author list",
"description": "If using Vancouver style, comma separated list of author names; enclose corporate or institutional author names in doubled parentheses",
"type": "string",
"example": "Mercator G, ((Rand McNally))"
},
"authors": {
"label": "Authors list",
"description": "List of authors as a free form list. Use of this parameter is discouraged, 'lastn' to 'firstn' are preferable. Warning: do not use if last or any of its aliases are used.",
"type": "string",
"aliases": [
"people"
],
"deprecated": true
},
"collaboration": {
"label": "Collaboration",
"description": "Name of a group of authors or collaborators; requires author, last, or vauthors which list one or more primary authors; follows author name-list; appends 'et al.' to author name-list.",
"type": "string"
},
"others": {
"label": "Others",
"description": "Used to record other contributions to the work, such as 'Illustrated by John Smith' or 'Translated by John Smith'",
"type": "string"
},
"title": {
"label": "Title",
"description": "Title of source. Can be wikilinked to an existing Wikipedia article or 'url' field may be used to add an external link, but not both. Displays in italics.",
"type": "string",
"required": true
},
"title-link": {
"label": "Title link",
"description": "Title of existing Wikipedia article about the source named in title – do not use a web address; do not wikilink.",
"type": "wiki-page-name"
},
"script-title": {
"label": "Script title",
"description": "For titles in languages that do not use a Latin-based alphabet (Arabic, Bengali, Chinese, Cyrillic, Greek, Hebrew, Japanese, Korean, Vietnamese, etc). Prefix with two-character ISO639-1 language code followed by a colon. For Japanese use: |script-title=ja:...",
"type": "string"
},
"trans-title": {
"label": "Translated title",
"description": "An English language title, if the source cited is in a foreign language; 'language' is recommended",
"type": "string"
},
"map": {
"label": "Map Title",
"description": "The title of the map, if published in an atlas, book, or journal. May be wikilinked or may use map-url, but not both. Displays in quotes.",
"type": "string"
},
"type": {
"label": "Type",
"description": "Additional information about the media type of the source; format in sentence case. The reserved keyword none can be used to disable the display of a type. Defaults to Map.",
"type": "string",
"aliases": [
"medium"
]
},
"language": {
"label": "Language",
"description": "The language in which the source is written, if not English; use the full language name; do not use icons or templates",
"type": "string",
"aliases": [
"lang"
]
},
"date": {
"label": "Date",
"description": "Full date of the source; do not wikilink",
"type": "date",
"suggested": true
},
"year": {
"label": "Year of publication",
"description": "Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known",
"type": "string"
},
"orig-date": {
"label": "Original Date",
"description": "Original date of publication; provide specifics",
"type": "string",
"aliases": [
"orig-year"
]
},
"df": {
"label": "Date format",
"description": "Sets rendered dates to the specified format",
"type": "string"
},
"publisher": {
"label": "Publisher",
"description": "Name of the publisher; displays after title",
"type": "string",
"example": "[[HarperCollins]]",
"suggested": true,
"aliases": [
"institution"
]
},
"place": {
"label": "Location of Creation",
"description": "The place where the map was made, if different from the place of publication",
"type": "string",
"aliases": [
"location"
]
},
"publication-place": {
"label": "Place of publication",
"description": "Publication place shows after title; if 'place' or 'location' are also given, they are displayed before the title prefixed with 'written at'",
"type": "string",
"suggested": true
},
"via": {
"label": "via",
"description": "Aggregate or database provider, when different from the Publisher. Typically used when maps are republished on the internet.",
"type": "string",
"example": "[[David Rumsey Historical Map Collection]]"
},
"publication-date": {
"label": "Publication date",
"description": "Date of publication when different from the date the work was created; do not wikilink",
"type": "string"
},
"edition": {
"label": "Edition",
"description": "When the publication has more than one edition; for example: '2nd', 'Revised' etc.; suffixed by ' ed.'",
"type": "string"
},
"scale": {
"label": "Scale",
"description": "Scale of map",
"type": "string"
},
"series": {
"label": "Series",
"description": "Title of map series.",
"type": "string"
},
"cartography": {
"label": "Cartographer",
"description": "Person or entity that did the cartography, if this needs to be differentiated from general authorship of the map. Displays preceded by \"Cartography by\".",
"type": "string"
},
"page": {
"label": "Page",
"description": "The number of a single page in the source that supports the content; displays after 'p.'; use either page= or pages=, but not both",
"type": "string"
},
"pages": {
"label": "Page(s) cited",
"description": "A range of pages in the source that support the content (not an indication of the number of pages in the source); displays after 'pp.'; use either page= or pages=, but not both",
"type": "string",
"example": "5-11",
"aliases": [
"pp"
]
},
"inset": {
"label": "Inset",
"description": "The name of the focused inset referenced; example: Downtown Fooburg. Output appends \"inset\" after the input; overridden by at.",
"type": "string"
},
"section": {
"label": "Section of map",
"description": "The map section(s) of the feature referenced; example: A6, B9, L11, etc; overridden by at.",
"type": "string"
},
"at": {
"label": "At",
"description": "May be used instead of 'page', 'pages', or similar fields, when these are inappropriate or insufficient to describe the in-source location(s)",
"type": "string"
},
"url": {
"label": "URL",
"description": "The URL of the online location where the map can be found. Requires schemes of the type \"http://...\" or maybe even the protocol relative scheme \"//...\"",
"type": "string",
"example": "https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/…"
},
"access-date": {
"label": "URL access date",
"description": "The full date when the original URL was accessed; do not wikilink",
"type": "string",
"aliases": [
"accessdate"
]
},
"archive-url": {
"label": "Archive URL",
"description": "The URL of an archived copy of a web page, if or in case the URL becomes unavailable; requires 'archivedate'",
"type": "string",
"aliases": [
"archiveurl"
]
},
"archive-date": {
"label": "Archive Date",
"description": "Date when the original URL was archived; do not wikilink",
"type": "string",
"aliases": [
"archive-date"
]
},
"url-status": {
"label": "URL status",
"description": "If set to 'live', the title display is adjusted; useful for when the URL is archived preemptively but still live. Set to \"dead\" or 'usurped' for broken links. Entering 'unfit' or 'usurped' makes the original link not appear at all.",
"type": "string",
"example": "'dead' or 'live'",
"default": "dead"
},
"archive-format": {
"label": "Archive Format",
"description": "Format of the Archive",
"type": "string"
},
"url-access": {
"label": "URL access level",
"description": "Classification of the access restrictions on the URL ('registration', 'subscription' or 'limited')",
"type": "string"
},
"format": {
"label": "Format",
"description": "Format of the work referred to by 'url'; examples: PDF, DOC, XLS; do not specify HTML",
"type": "string"
},
"ref": {
"label": "Ref",
"description": "An anchor identifier; can be made the target of wikilinks to full references; special value 'harv' generates an anchor suitable for the harv and sfn templates",
"type": "string"
},
"arxiv": {
"label": "Arxiv Identifier",
"description": "Do not include extraneous file extensions like \".pdf\" or \".html\".",
"type": "string",
"example": "1501.00001",
"aliases": [
"eprint"
]
},
"asin": {
"label": "ASIN",
"description": "Amazon Standard Identification Number; 10 characters",
"type": "string",
"aliases": [
"ASIN"
]
},
"asin-tld": {
"label": "ASIN TLD",
"description": "ASIN top-level domain for Amazon sites other than the US",
"type": "string"
},
"bibcode": {
"label": "Bibcode",
"description": "Bibliographic Reference Code (REFCODE); 19 characters",
"type": "string"
},
"biorxiv": {
"label": "biorXiv",
"description": "biorXiv identifier; 6 digits",
"type": "line"
},
"citeseerx": {
"label": "CiteSeerX",
"description": "CiteSeerX identifier; found after the 'doi=' query parameter",
"type": "line"
},
"doi": {
"label": "DOI",
"description": "Digital Object Identifier; begins with '10.'",
"type": "string",
"aliases": [
"DOI"
]
},
"doi-broken-date": {
"label": "DOI Broken Date",
"description": "Date a valid DOI was found to be non-working/inactive",
"type": "string"
},
"eissn": {
"label": "EISSN",
"description": "International Standard Serial Number for the electronic media of a serial publication; eight characters may be split into two groups of four using a hyphen, but not an en dash or a space.",
"type": "string",
"example": "2009-0048",
"aliases": [
"EISSN"
]
},
"hdl": {
"label": "Handle System identifier",
"description": "Handle System identifier for digital objects and other resources on the Internet",
"type": "string",
"aliases": [
"HDL"
]
},
"isbn": {
"label": "ISBN",
"description": "International Standard Book Number; use the 13-digit ISBN where possible",
"type": "string",
"aliases": [
"ISBN"
]
},
"ismn": {
"label": "ISMN",
"description": "International Standard Music Number; Use the ISMN actually printed on or in the work. Hyphens or spaces in the ISMN are optional.",
"type": "string",
"example": "979-0-9016791-7-7",
"aliases": [
"ISMN"
]
},
"issn": {
"label": "ISSN",
"description": "International Standard Serial Number; 8 characters; may be split into two groups of four using a hyphen",
"type": "string",
"aliases": [
"ISSN"
]
},
"jfm": {
"label": "jfm code",
"description": "Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik classification code",
"type": "string",
"aliases": [
"JFM"
]
},
"jstor": {
"label": "JSTOR",
"description": "JSTOR identifier",
"type": "string",
"aliases": [
"JSTOR"
]
},
"lccn": {
"label": "LCCN",
"description": "Library of Congress Control Number",
"type": "string",
"aliases": [
"LCCN"
]
},
"mr": {
"label": "MR",
"description": "Mathematical Reviews identifier",
"type": "string",
"aliases": [
"MR"
]
},
"oclc": {
"label": "OCLC",
"description": "Online Computer Library Center number",
"type": "string",
"aliases": [
"OCLC"
]
},
"ol": {
"label": "OL",
"description": "Open Library identifier; do not include \"OL\" at beginning of identifier",
"type": "string",
"aliases": [
"OL"
]
},
"osti": {
"label": "OSTI",
"description": "Office of Scientific and Technical Information identifier",
"type": "string",
"aliases": [
"OSTI"
]
},
"pmc": {
"label": "PMC",
"description": "PubMed Center article number",
"type": "string",
"aliases": [
"PMC"
]
},
"pmc-embargo-date": {
"label": "PMC Embargo Date",
"description": "Date that pmc goes live; if this date is in the future, then pmc is not linked until that date",
"type": "date"
},
"pmid": {
"label": "PMID",
"description": "PubMed Unique Identifier",
"type": "string",
"aliases": [
"PMID"
]
},
"rfc": {
"label": "RFC",
"description": "Request for Comments number",
"type": "string",
"aliases": [
"RFC"
]
},
"sbn": {
"label": "SBN",
"description": "Standard Book Number, use ISBN when possible",
"type": "string",
"aliases": [
"SBN"
]
},
"ssrn": {
"label": "SSRN",
"description": "Social Science Research Network",
"type": "string",
"aliases": [
"SSRN"
]
},
"s2cid": {
"label": "S2CID",
"description": "Semantic Scholar corpus ID",
"type": "string"
},
"zbl": {
"label": "Zbl",
"description": "Zentralblatt MATH journal identifier",
"type": "string",
"aliases": [
"ZBL"
]
},
"quote": {
"label": "Quote",
"description": "Relevant text quoted from the source; displays last, enclosed in quotes; needs to include terminating punctuation",
"type": "string",
"aliases": [
"quotation"
]
},
"script-quote": {
"label": "Script quote",
"description": "Original quotation for languages that do not use a Latin-based script. Must be prefixed with one of the supported language codes",
"type": "string"
},
"trans-quote": {
"label": "Translation of quote",
"description": "English translation of the quotation if the source quoted is in a foreign language.",
"type": "string"
},
"quote-page": {
"label": "Page of quote",
"description": "The number of a single page quoted in \"quote\". Use either \"quote-page\" or \"quote-pages\", but not both.",
"type": "string"
},
"quote-pages": {
"label": "Pages of quote",
"description": "A list or range of pages quoted in \"quote\". Use either \"quote-page\" or \"quote-pages\", but not both. Separate non-sequential pages with a comma (,).",
"type": "string"
},
"mode": {
"label": "Mode",
"description": "Sets separator and terminal punctuation to the style named in the assigned value; allowable values are: 'cs1' or 'cs2'",
"type": "string"
},
"contributor-mask": {
"label": "Others mask",
"description": "Replaces the name(s) listed in 'others' with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string"
},
"subject-mask": {
"label": "Subject",
"description": "Replaces the name of the subject with em dashes or text; set to a numeric value 'n' to set the dash 'n' em spaces wide; set to a text value to display the text without a trailing translator separator; for example, 'with' instead",
"type": "string"
},
"display-authors": {
"label": "Display authors",
"description": "number of authors to display before 'et al.' is used",
"type": "number"
},
"display-contributors": {
"label": "Display contributors",
"description": "number of contributors to display before 'et al.' is used",
"type": "number"
},
"display-editors": {
"label": "Display editors",
"description": "number of editors to display before 'et al.' is used",
"type": "number"
},
"display-subjects": {
"label": "Display subjects",
"description": "number of subjects to display before 'et al.' is used",
"type": "number"
},
"display-translators": {
"label": "Display translators",
"description": "number of translators to display before 'et al.' is used",
"type": "number"
},
"postscript": {
"label": "Postscript",
"description": "The closing punctuation for the citation; ignored if 'quote' is defined; to suppress use reserved keyword 'none'",
"type": "string",
"default": "."
}
},
"format": "inline"
}
</templatedata>
== See also ==
* [[Wikipedia:Using maps and similar sources in Wikipedia articles]]
{{Citation Style 1}}
{{Wikipedia referencing}}
{{UF-COinS}}
<includeonly>{{Sandbox other||
[[Category:Citation Style 1 templates|M]]
}}</includeonly>
b6u51l0khfx2zo8q6j9qhjsyx410r22