Wikipedia
lgwiki
https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ruth Wanyana
0
7795
74987
32647
2026-09-19T13:34:03Z
Mukisa Rhona
11804
converted reference
74987
wikitext
text/x-wiki
'''Ruth Wanyana''' (eyazaliibwa 4 September 1975) munnayuganda munnakatemba alabikidde mu firimu ne pulogulaamu ez'enjawulo ku ttivvi nga kwotadde n'okuwereeza ku leediyo ezitali zimu<ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://observer.ug/component/content/article?id=27424:quick-talk-ruth-wanyana-on-when-she-was-younger-and-smaller |access-date=2020-10-25 |archive-date=2023-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015024531/https://observer.ug/component/content/article?id=27424:quick-talk-ruth-wanyana-on-when-she-was-younger-and-smaller |url-status=dead }}</ref>.
== Emirimu gye ==
Wanyana yasokeera mu kibiina ekimanyidwa nga Black Pearls. Eyo gyeyava mu 1993 neyegatta ku kibiina ekirala ekya Afri Talents ekyali kitondeddwawo Abby Mukiibi <ref name=":0" />.
Mu bya leediyo, Wanyana yaliko omuwereeza ku mukutu gwa Beat FM okuviira ddala mu 2005 n'okutuusa 2016 gyeyava olwo n'agenda mu Amerika.
=== Muzirakisa ===
Nga ayita mu kawefube eyatumiibwa "“Wanyana and Fans Day Out”, Wanyana yasobola okukunga bannakatemba banne mpozi nabawuliriza ba Beat FM okuddukirira abaana abataliko mwasirizi mu maka gaabwe aga Mercy Childcare Ministries<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/lifestyle/entertainment/28491-ruth-wanyana-fans-spend-day-at-orphanage |access-date=2020-10-25 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212041/https://www.observer.ug/lifestyle/entertainment/28491-ruth-wanyana-fans-spend-day-at-orphanage |url-status=dead }}</ref>. Ekikolwa kino era yakiddamu mu 2014 nga kuluno yakyaalira New Dawn Foundation ekisangibwa Entebbe omuli abaana n'abakyala abalina HIV/AIDS <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.ugandanewsreleases.com/%EF%BB%BFruth-wanyana-to-the-rescue/ |access-date=2020-10-25 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212102/https://www.ugandanewsreleases.com/%EF%BB%BFruth-wanyana-to-the-rescue/ |url-status=dead }}</ref>.
== Firimu mwalabikidde ==
Mukutambuza emirimu gye mu nsiike y'okuzannya firimu, Wanyana yasobola okuzannya n'okulabikirako mu firimu zezitali zimu okugeza<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=I would have moved on, but the kids! |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-19 |website=New Vision}}</ref>
* Ezra
* Last King of Scotland
* Roses in the Rain
* Murder in the City
* Honourable
* Interdependence
* Ekwezenge
== Ebirala ==
Emabegako, Wanyana yava e Uganda eri nga kati awangaliira mu [[Amerika]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.bukedde.co.ug/kasalabecca/1441945/wanyana-alaalidde-mu-amerika |access-date=2020-10-25 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028211107/https://www.bukedde.co.ug/kasalabecca/1441945/wanyana-alaalidde-mu-amerika |url-status=dead }}</ref>. Weyaviira e [[Yuganda|Uganda]] yali azadde mu munnakatemba munne John Segawa. Okusinziira ku yintaviyu eyafulumira mu lupapula lwa Weekly Observer mu 2013, Wanyana yeyogerako nga omuwagizi wa ttiimu y'omupiira ya Express FC.
== Ebijuliziddwa ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Wanyana, Ruth}}
[[Category:Living people]]
[[Category:Ugandan women]]
[[Category:People from Central Region, Uganda]]
[[Category:1975 births]]
fgi8rpgzofj0rajfm6v753ivvw461df
Lydia Mugambe
0
8084
75004
70000
2026-09-19T17:28:49Z
Kabugo reagan
11810
removed link and converted refference
75004
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Bannamateeka ba Uganda]]
'''Lydia Mugambe''', ye Kaliisoliiso wa Gavumenti okuva mu Mugulansigo 2022, [[:en:Lawyer|munnamateeka]] wa Yuganda eyaweereza ng'omulamuzi mu kkooti enkulu ya Yuganda wakati wa Muzigo 2013 ne Mutunda 2020. Yalondebwa omukulembeze w'e Ggwanga [[Yoweri Museveni]] mu kkooti enkulu nga 3 Muzigo 2013. Lady Justice Mugambe Ssali oluvannyuma yalondebwa Pulezidenti Museveni nga Kaliisoliiso wa Yuganda nga 18 Mutunda 2020<ref name="One">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Museveni names new judges |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-19 |website=New Vision}}</ref>
== Ebyafaayo n'obuyigirize ==
Yamaliriza emisomo gye mu ssomero ly'amateeka mu Ssettendekero wa [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]], Ssettendekero esinga muYuganda obunene n'obukadde, n'afuna [[:en:Bachelor_of_Laws|Diguli mu mateeka]]. Oluvannyuma yaweebwa [[:en:Legal_practice|dipulooma mu by'amateeka]] okuva mu [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Centre]], mu Kampala, ekibuga kya Uganda ekikulu. Era yafuna Diguli ey'okubiri mu by'amateeka okuva mu University of Pretoria mu [[South Africa]].<ref name="Two">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.auschwitzinstitute.org/profiles-in-prevention/justice-lydia-mugambe/ |access-date=2022-03-19 |archive-date=2019-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110002358/http://www.auschwitzinstitute.org/profiles-in-prevention/justice-lydia-mugambe/ |url-status=dead }}</ref>
== Emirimu gye ==
Nga tannalondebwa mu kkooti enkulu, Mugambe yaweereza ng'omulamuzi mu kkooti za Uganda eza wansi.<ref name="Three">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Called-to-the-bench--here-are-the-candidates/691232-1852642-h73926z/index.html |access-date=2022-03-19 |archive-date=2018-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625081814/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Called-to-the-bench--here-are-the-candidates/691232-1852642-h73926z/index.html |url-status=dead }}</ref> Yalondebwa mu kkooti enkulu eya Uganda nga 15 Muzigo 2013. Asindikibwa mu kitongole kya kkooti ekya Civil Division.<ref name="Four">{{Cite web |title=Judiciary: The Republic of Uganda |url=http://www.judiciary.go.ug/data/incourt/16/The%20Honorable%20Judges%20of%20The%20High%20Court.html |access-date=2026-09-19 |website=www.judiciary.go.ug}}</ref><ref name="Five">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Justice Mugambe to hear UNEB-Senior Four results case |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-19 |website=New Vision}}</ref>
Mu Gatonnya wa 2017, Omulamuzi Mugambe yawa ensala ku ddwaliro lya [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]], eryali livunaanibwa ''Jennifer Musimenta'' ne bba ''Micheal Mubangaizi'', olw'okubula kw'omwana waabwe omuwere. Omulamuzi yasanga eddwaliro nga lirina omusango gw'obuteegendereza. Mugambe era yawa abafumbo obukadde bwa USh85 (nga mu doola ya Amerika zikunukkiriza 24,000) olw'ebyayonoonebwa.<ref name="Six">{{Cite web |date=2021-01-30 |title=Justice Mugambe’s ruling on lost baby offered mothers ray of hope |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/oped/commentary/justice-mugambe-s-ruling-on-lost-baby-offered-mothers-ray-of-hope-1706834 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name="Seven">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://observer.ug/news/headlines/53072-justice-mugambe-s-landmark-ruling-in-line-for-global-award.html |access-date=2022-03-19 |archive-date=2023-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015015732/https://observer.ug/news/headlines/53072-justice-mugambe-s-landmark-ruling-in-line-for-global-award.html |url-status=dead }}</ref>
Omusango gutenderezebwa abatunuulizi b'amateeka n'ebibiina by'obwannakyewa mu Yuganda, ng'omusango ogulimu ensa, oguggyayo eddembe ly'abakyala n'abatalina mwasirizi. Omusango guno gwaweebwa engule ya Center for Health, Human Rights and Development (CEHURD), mu 2017.<ref name="Eight">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cehurd.org/2017/05/cehurd-court-case-nominated-for-the-gender-justice-uncovered-awards/ |access-date=2022-03-19 |archive-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828025524/https://www.cehurd.org/2017/05/cehurd-court-case-nominated-for-the-gender-justice-uncovered-awards/ |url-status=dead }}</ref>
== Laba na bino ==
* [[:en:Jane_Kiggundu|Jane Kiggundu]]
* [[:en:Monica_Mugenyi|Monica Mugenyi]]
* [[:en:Ministry_of_Justice_and_Constitutional_Affairs_(Uganda)|Minisitule y'ensonga n'ensonga za ssemateeka (Uganda)]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{reflist}}
== Enkolagana ey'ebweru ==
* Omukutu gwa Lydia Mugambe
* Omukutu gw'ekitongole ky'amateeka mu Uganda
* Omulamuzi Mugambe alagira Tumukunde, Kaka okufulumya Etukuri
4nagxwcog1byc91kpgdx57ylfqbw4om
Derrick Nyeko
0
8106
74970
74969
2026-09-19T12:02:18Z
Berniter
10779
/* Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia */
74970
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
[[Category:Buganda]]
kxcpclacdw47rm68ev64b5ln9scwqza
74971
74970
2026-09-19T12:09:32Z
Berniter
10779
removed [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
74971
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
[[Category:Buganda]]
eiy3a15a60czcuaz0m6o65i8wu9c7xr
74972
74971
2026-09-19T12:09:40Z
Berniter
10779
removed [[Category:Baminisita ba Uganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
74972
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Buganda]]
r30slmht125w9q9sk2mdb6002wnr0to
74973
74972
2026-09-19T12:09:49Z
Berniter
10779
removed [[Category:Buganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
74973
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
r50f7i2frtgwubnrbffp1fw3whk47f9
74974
74973
2026-09-19T12:10:21Z
Berniter
10779
74974
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Abantu abalamu]]
bt5sfmwch9ie5csy57eyf7hiykodqi8
74975
74974
2026-09-19T12:11:07Z
~2026-50620-30
11802
74975
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abazaalibwa mu 1992]]
gvynkys2zhpc5lj06yy16r89ubvcuoh
74976
74975
2026-09-19T12:11:50Z
~2026-50620-30
11802
74976
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abazaalibwa mu 1992]]
[[Category:Abantu abajapadhola]]
7wlg2sb4q27dyh1kzru0zvc3fqijntx
74977
74976
2026-09-19T12:13:02Z
~2026-50620-30
11802
74977
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abazaalibwa mu 1992]]
[[Category:Abantu abajapadhola]]
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Unity Platform.]]
sip40jz1ujfkltrk829xq79x4rgdwgt
74978
74977
2026-09-19T12:13:52Z
~2026-50620-30
11802
74978
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abazaalibwa mu 1992]]
[[Category:Abantu abajapadhola]]
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Unity Platform.]]
[[Category:Bannabyabufuzi okuva mu kitundu ky'omu masekkati ga Uganda.]]
2l4htlu4jsoqfld4ds60brcikhasn50
74979
74978
2026-09-19T12:16:02Z
~2026-50620-30
11802
74979
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abazaalibwa mu 1992]]
[[Category:Abantu abajapadhola]]
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Unity Platform.]]
[[Category:Bannabyabufuzi okuva mu kitundu ky'omu masekkati ga Uganda.]]
[[Category:Abantu okuva mu Kampala Makindye Divizoni]]
fv7feyzcxvwmg6lrie79k15642zrb4f
74980
74979
2026-09-19T12:19:21Z
~2026-50620-30
11802
74980
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda}}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda}}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abazaalibwa mu 1992]]
[[Category:Abantu abajapadhola]]
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Unity Platform.]]
[[Category:Bannabyabufuzi okuva mu kitundu ky'omu masekkati ga Uganda.]]
[[Category:Abantu okuva mu Kampala Makindye Divizoni]]
[[Category:Ababaka ba paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'olumu.]]
4fvf7u9rmvczlpki2e9nj5pueowrand
Justina Geraldine Najjuka
0
8210
74982
30935
2026-09-19T13:30:12Z
Kabugo reagan
11810
converted refference
74982
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Articles with hCards]]
'''Sr. Dr. Justina Geraldine Najjuka''' gwebatera okuyita '''Sister Doctor Justina Liliana Lucy Geraldine Najjuka munadiini omubiikira ng'era munayuganda, muwandiisi wa butabo ng'akola n'ogw'okulongoosa abantu n'abakyusa emibiri ('''plastic surgeon). Ye munaani omukatuliki eyasooka okuva mu balooma okufuuka omulongoosa mu muvanjuba ne masekati ga Afrika.
== Obuvo n'eby'enjigiriza ==
Najjuka yemwana eyasooka mu 25 abaazalibwa Eli Canaan Sserwanga, eyali omupunta w'ettaka ne Maria Hellena Namazzi, omusomesa era omu kubatandikawo[[:en:Uganda_Martyrs'_Secondary_School_Namugongo|Uganda Martyrs Secondary School Namugongo]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Kisakye |first=Frank |date=2021-04-05 |title=Sister Dr Najjuka broke all glass ceilings to become plastic surgeon |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/sister-dr-najjuka-broke-all-glass-ceilings-to-become-plastic-surgeon/ |access-date=2026-09-19 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref>
Mu 1970, Najjuka yeegata ku kigo kya Little Sisters of St.Francis, [[:en:Nkokonjeru|Nkokonjeru Convent]] , nga mu mwezi gw'ekuminebiri nga 21 1975, yakuguka n'afuuka omunaani . nga yeeyongerayo mu kusoma kwe, yatuula ebibuuzo bya S.4 (O Level) mu [[:en:1980|1980]] ku Saint Joseph’s Girls School, Nsambya oluvannyuma n'agenda ku [[:en:Mount_Saint_Mary's_College_Namagunga|Mount Saint Mary's College, Namagunga]] gyeyatulira S.6 ( A Levels).<ref name=":0" />
Ng'atikiddwa ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]] mu [[:en:1988|1988]] ne [[:en:Bachelor_of_Medicine,_Bachelor_of_Surgery|diguli mu dagala n'okulongoosa]], Najjuka yafuuka omunaani omukatuliki okufuuka omulongoosa mu muvanjuba ne masekati. Obusawo yabuyigira ku [[:en:Lubaga_Hospital|ddwaliro ly'e Rubaga.]]<ref name=":0" />
Yaliko ne kutendekero lya Sri Ramachandra College mu India mu 1996 n'akuguka mu by'okulongoosa ebya plastic and reconstruction surgery.<ref name=":1">{{Cite web |title=ASSOCIATION OF SURGEONS OF UGANDA. Celebrating Women Surgeons in Uganda. International Women s Day PDF Free Download |url=https://docplayer.net/218380493-Association-of-surgeons-of-uganda-celebrating-women-surgeons-in-uganda-international-women-s-day-2021.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20220929112007/https://docplayer.net/218380493-Association-of-surgeons-of-uganda-celebrating-women-surgeons-in-uganda-international-women-s-day-2021.html |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-09-19 |website=docplayer.net}}</ref> Okuva ku[[:en:Uganda_Martyrs_University|Uganda Martyrs University, Nkozi]], Najjuka yafuna diguli ey'okubiri mu kudukanya eby'obulamu bw'abantu [[:en:Health_administration|Health Service Management]] .<ref name=":1" />
== Eby'emirimu ==
=== Obusawo ===
Ng'ayigirizibwa eby'obusawo mu ddwaliro ly'e Rubaga, , Najjuka yakola nga kalabalaba mu by'obujanjabi mu ddwaliro lya [[:en:St._Francis_Hospital_Nkokonjeru|St.Francis Hospital Nkokonjeru]]. Yaliyo okumala emyaka 7 gyeyava oluvannyuma n'adayo kusomero. Yakolako ng'omukozi wa gavumenti mu [[:en:Lubaga_Hospital|ddwaliro ly'e Rubaga]], oluvannyuma [[:en:Physician|ng'avunaanyizibwa ku by'obujanjabi]] mu ddwaliro ly'e Tororo.<ref name=":0" /> Yagibwayo n'atwalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]] ng'omulongoosa wabuli kimu, oluvannyuma n'akulira ekitongole ky'okulongoosa . Yakolako ng'omulongoosa [[:en:Plastic_surgery|eyakyusa ng'endabika y'abantu]] [[:en:Plastic_surgery|plastic surgeon]], oluvannyuma n'akulira ekitongole kya Plastics and Reconstructive Surgery ku ddwaliro lya [[:en:Mbarara_Hospital|Mbarara Regional Referral Hospital]]<ref name=":0" />
Mu by'obukugu, Najjuka memba w'ekibiina ekigata abalongoosa mu Uganda ekya Association of Surgeons of Uganda. Y'omu kuba "Fellow of the College of Surgeons, mu buvanjuva, masekati ne mu bukiika kono bwa Afrika"<ref>{{Cite web |title=Members & Fellows Directory – COSECSA |url=https://www.cosecsa.org/members-fellows-directory-2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925173243/https://www.cosecsa.org/members-fellows-directory-2/ |archive-date=2022-09-25 |access-date=2026-09-19 |website=www.cosecsa.org |language=en-US}}</ref> ne "Fellow of the International College of Surgeons".<ref name=":1" />
=== Okuwumula ===
Mu 2007, Najjuka yafuuka munywanyi w'ekitongole kw'obwa nakyewa, Smile Train.<ref name=":2">{{Cite web}}https://www.smiletrain.org/2022/03/15/sister-dr-liliana-najjuka-miracle-worker-smile-maker</ref>
Omukutu gw'ekitongole kino gugamba nti mu 2022, y'akulira gyebalongoseza "Head of Surgical Centre Smile Train Mbarara (SCSTM) ku at the Good Samaritan Village Helpers Centre mu Uganda". Wansi w'ekitongole kino, Najjuka akola gwakulongoosa babeera n'ebituli nadala mu mimwa (cleft surgeries) n'okuwa abaana abakazaalibwa ebiriisa nadala ababeera balina obuzito bwa wansi okusobola okubalongoosa obulungi (cleft surgery)".<ref name=":2" />
=== Ebirala ===
Najjuka atera okuwereza ku mukuto gwa, Radio Sapientia, ku bikwatagana n'eby'obulamu era wa lotale .
== Ebifulumiziddwa ==
== Laba ne ==
* [[:en:St._Francis_Hospital_Nkokonjeru|St. Francis Hospital Nkokonjeru]]
* [[:en:Cleft_lip_and_cleft_palate|Cleft lip and cleft palate]]
* [[:en:Catholic_Church_in_Uganda|Catholic Church in Uganda]]
* [[:en:Maura_Lynch|Maura Lynch]]
n33krawphadxlg5bwzu7arr6d4z3ldx
Philly Bongole Lutaaya
0
8336
74989
54060
2026-09-19T13:36:24Z
Kwagala Sarah
11809
converted references
74989
wikitext
text/x-wiki
[[File:Philly_Lutaaya.jpg|right|thumb|276x276px|Philly Lutaaya]]
[[File:Philly_Bongoley_Lutaaya.jpg|right|thumb|264x264px|Philly Lutaaya]]
'''Philly Bongole Lutaaya''' (19 Ogwekkumi 1951 – 15 Ogwekkumineebiri 1989) yali [[:en:Ugandan|Munnayuganda]] omuyimbi era ow'amanyi eyasooka okwerangirira nti yalina Mukenenya akayitibwa [[:en:HIV|HIV]]/[[:en:AIDS|AIDS.]] yafuuka omuzira mu ggwanga olw'okuba nga ye Munnayuganda eyasooka okuvaayo naalangirira nti yalina obulwadde buno. Gwali mwaka gwa 1988, mu kiseera nga abalina obulwadde buno bakyasosolebwa.<ref>{{Cite web |title=Book sources - Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9789970447008 |access-date=2026-09-19 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Nga tannaba kufa, yamala ebbanga ly'obulamu bwe obwali busigaddeyo,nga awandiika ennyimba ezikwata ku lutalo lweyalwana ne Mukenenya, olutambi lwe olwasembayo luyitibwa ''Alone and Frightened'',omwali n'oluyimbalwe olwali luyitibwa "Alone", nga luva mu luyimba lw'abayimbi ba [[:en:Roxette|Roxette]] oluyitibwa ''[[:en:It_Must_Have_Been_Love|It Must Have Been Love]]'', yatalaaga amasinzizo naamasomero okwetoloola Yuganda okutambuza obubaka obukwata ku kwetangira awamu n'okuba ne ssuubi.
Lutaaya yali mwatiikirivu mu Yuganda mu myaka gya 1960,mu myaka gya 1970 yatambula mu nsi ezenjawulo omwali [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of the Congo]], [[Kenya]], ne [[Japan]]. Wakati w'emyaka gya 1980, yabeeranga mu [[:en:Stockholm,_Sweden|Stockholm, Sweden]] gyeyakolera olutambi lwe olwayatiikirira ennyo oluyitibwa ''[[:en:Born_in_Africa_(compilation_album)|Born in Africa]]'', olukyali olwatiikirivu okutuusa kati mu Yuganda.
Olutambi lwa Lutaaya olwa Ssekukkulu olwafulumizibwa nga, mu 1986,<ref>{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: Philly Lutaaya's Music Suffers Generation Gap |url=http://allafrica.com/stories/201012240531.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20121019235208/http://allafrica.com/stories/201012240531.html |archive-date=2012-10-19 |access-date=2026-09-19 |website=allafrica.com |language=en}}</ref> lwelukyali olutambi lwe olusinga obuganzi. Olutambi kuliko ennyimba eziri mu [[:en:Luganda|luganda]], nga zeezisinga okuzannyibwa mu biseera bya Ssekukkulu mu Uganda. Mulimu ennyimba nga, "Merry Christmas, Zuukuka, Tumusinze, Ssekukkulu, Gloria, Anindiridde ne Katujaguze. Okutuusa kati, Philly Lutaaya asigadde omu ku bayimbi abasinga mu Uganda. Ennyimba za Lutaaya, agattamu enkuba ey'abazungu, kino kirabikira mu nnyimba ze okuli: "Anifa sembera, Gloria, I have a dream, the voice is crying out, sirimba, sekukkulu<nowiki>''</nowiki> nendala nnyingi.
== Ebirabo by'awangudde ==
Mu 2004, yawangula ekirabo ky'obulamu bwe bwonna bweyawangula mu mpaka za [[:en:Pearl_of_Africa_Music_Awards|Pearl of Africa Music Awards]] (PAM Awards)<ref>{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: Philly Lutaaya's Music Suffers Generation Gap |url=http://allafrica.com/stories/201012240531.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20121019235208/http://allafrica.com/stories/201012240531.html |archive-date=2012-10-19 |access-date=2026-09-19 |website=allafrica.com |language=en}}</ref>
Oluvannyuma, mu 2007 abayimbi abenjawulo mu Yuganda baddamu ennyiba ze ezimu ezaasinga okw'atiikirira. [[:en:Bebe_Cool|Bebe Cool]] yaddamu oluyimba oluyitibwa "Born in Africa", [[Juliana Kanyomozi]] yaddamu "Diana". [[:en:Iryn_Namubiru|Iryn Namubiru]] ne Nubian Li a Fire Base Crew baddamu "Empisazo".
== Omukululo gweyaleka ==
Nga amaze okufa ku myaka 38, Ekibiina kya Philly Lutaaya ekiyitibwa Initiative Association kyatandikibwa ekibinja ky'abantu abalwadde naabakoseddwa olw'obulwadde buno, okubayamba okumanya obubi obubulimu. Nga bayambibwako ekitongole kya [[:en:UNICEF|UNICEF]], ekibiina kino, kiddukanya emisomo mu masomero/amatendekero ne mu bitundu ebyenjawulo okwetoloola eggwanga nga batangaaza ku nsonga eno eri abo abalina obulwadde bwa Mukenenya. Mu Yuganda,ennaku z'omwezi 17 Ogwekkumi lwe lunaku olwateekebwawo ekitongo;e ekirwanyisa Mukenenya ekya Uganda Aids Commission, okujjukira Philly Bongole Lutaaya. Mu 2014, muwala we ayitibwa Tezra Lutaaya yatandika ekitongole mu Yuganda okukuuma omukululo gwa kitaawe. Ekitongole kino kijja okutumbula embeera z'abamulekwa ne bannamwandu ezaabulijjo n'ebyenfuna byabwe nga bayita mu ttendekero Philly Lutaaya Vocational Centre mu Kanoni, Gomba. Eno Lutaaya gye yazaalibwa.
Ebikwata ku bulamu bwe biteekebwateekebwa omuwandiisi wa firimu ayitibwa [[Usama Mukwaya]].<ref>{{Cite web |title=Untitled 'Philly Lutaaya' Biopic - IMDb |url=https://www.imdb.com/title/tt16607756/?ref_=pro_tt_visitcons |archive-url=http://web.archive.org/web/20221203142714/https://www.imdb.com/title/tt16607756/?ref_=pro_tt_visitcons |archive-date=2022-12-03 |access-date=2026-09-19 |language=en-US}}</ref>
== Ennyimba ze ==
=== Entambi ===
* ''Merry Christmas'' (1987, remastered and re-released 11 December 2015)<ref name=":0">{{Cite news |date=2015-10-05 |title=Philly Lutaaya Signs - Africori |url=http://africori.com/blog/2015/10/05/philly-lutaaya-signs/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124160227/http://africori.com/blog/2015/10/05/philly-lutaaya-signs/ |archive-date=2015-11-24 |access-date=2026-09-19 |work=Africori |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://blog.afripeans.com/news/a-legend-never-dies-philly-bongoley-lutaaya |title=Archive copy |access-date=2022-12-03 |archive-date=2015-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118125415/https://blog.afripeans.com/news/a-legend-never-dies-philly-bongoley-lutaaya/ |url-status=dead }}</ref>
* ''Alone'' (1988, remaster<ref name=":1" />ed and re-released 11 December 2015)<ref name=":0" />
* ''Alone'' ''II The legacy'' (1988, remastered and re-released 11 December 2015)<ref name=":0" /><ref name=":1" />
* ''Tumusinze'' (1988)
* ''Born in Africa'' (1986)
== Laba ne bino ==
* [[:en:HIV/AIDS_in_Uganda|HIV/AIDs in Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
<references responsive="1"></references>
== External links ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=nlWr4PXswAg&list=UUfBlFnGuGyjQtElHC1gLA0g&index=10 Philly Lutaaya]
* [https://www.youtube.com/watch?v=BXwKVqtzO9s Philly Lutaaya, " I am HIV positive".]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Kj6-GvCNzlM&list=UUfBlFnGuGyjQtElHC1gLA0g&index=2 PLC Candlelight 2014]
{{Authority control}}
hekbpfggdr6xscxraqwv638gynuw7wj
Fresh Kid
0
8434
74981
74839
2026-09-19T13:29:25Z
SSEBUNYA MARK alias as Mr.STRATEGY
11803
74981
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Fresh Kid Uganda''' (amannya ge amatuufu ye; Patrick Sennyonjo) Munnayuganda alina ekitone mu kuyimba ennyimba za Raapu.<ref name="bbc">{{Cite news |date=2019-03-27 |title=Youth minister tells child rapper to hang up his mic |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-47718761 |access-date=2026-09-19 |language=en-GB}}</ref>
[[Category:Articles with short description]]
[[Category:Short description matches Wikidata]]
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
== Eby'okuyimba kwe ==
Maneja Francis agamba nti yeyavumbula Fresh Kid okuva mu kyalo gyeyamusanga nga ageegenya enyimba ezimu, n'amuleeta mu kibuga okuyimusa ekitone kye eky'okuyimba n'okweyongerayo mu misomo gye. Maneja Francis nga Maneja ye yali asasula ebisale by'essomero bya Fresh Kid okutuusa lwe yafuna basale okuva ewa Rajiv Ruparelia okusomera ku Kampala Parents School<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Fresh Kid gets fresh start |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-19 |website=New Vision}}</ref><ref>{{Cite web |last=inbox |first=Get the stories shaping East Africa-delivered straight to your |date=2020-07-05 |title=Eight-year-old rapper strikes chord in Uganda with songs about poverty |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/eight-year-old-rapper-strikes-chord-in-uganda-with-songs-about-poverty-1436382 |access-date=2026-09-19 |website=The EastAfrican |language=en}}</ref> l, Maneja Francis yakola endagaano ne Fresh Kid wansi w'ekibiina lya De Texas Entertainment.<ref name="pmldaily">{{Cite web |date=2019-03-27 |title=VIDEO: Govt wants Fresh Kid to stop performing |url=https://pmldaily.com/features/celebrity/2019/03/video-govt-wants-fresh-kid-to-stop-performing.html |access-date=2026-09-19 |website=PML Daily |language=en-US}}</ref> Bazadde ba Fresh Kid balemererwa okuwatagana ne Maneja Francis olw'ebyali bigambibwa nti yalemererwa okutuukiriza obuvunanyizibwa bwe obw'ali mu Kontulakiti ekyaviirako Fresh Kid okulekulira De Texas Entertainment n'ada mu MC Events.<ref>{{Cite web |last=Kirabo |first=Jonah |date=2019-12-11 |title=Fresh Kid opens up on former manager; He gave up on me (VIDEO) |url=https://nilepost.co.ug/news/62274/fresh-kid-opens-up-on-former-manager-he-gave-up-on-me-video |access-date=2026-09-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ejazzug.com/fresh-daddy-parades-fake-family-members-to-pin-manager-francis-fresh-mummy-knows-nothing-shocking-details-emerge/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-07 |archive-date=2023-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323195642/https://ejazzug.com/fresh-daddy-parades-fake-family-members-to-pin-manager-francis-fresh-mummy-knows-nothing-shocking-details-emerge/ |url-status=dead }}</ref>
== Ennyimba ze ==
* Victim<ref>{{Cite web |url=https://ejazzug.com/audio-fresh-kid-drops-new-song-tip-tap-after-birthday-download-it-here/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-07 |archive-date=2022-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208010129/https://ejazzug.com/audio-fresh-kid-drops-new-song-tip-tap-after-birthday-download-it-here/ |url-status=dead }}</ref>
* Good Citizen
* Kyogereko
* Tip Tap<ref>{{Cite web |url=https://ejazzug.com/audio-fresh-kid-drops-new-song-tip-tap-after-birthday-download-it-here/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-07 |archive-date=2022-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208010129/https://ejazzug.com/audio-fresh-kid-drops-new-song-tip-tap-after-birthday-download-it-here/ |url-status=dead }}</ref>
* Sibilimu
* Bambi
* Bamuzeeyi Mukulu
* Banteeka
== Ebitakwatagana ==
[[:en:Ministry_of_Gender,_Labour_and_Social_Development_(Uganda)|Minisita omubeezi ow'abavubuka n'ensonga z'abaana]] owa [[:en:Ugandan|Uganda]] [[:en:Florence_Nakiwala_Kiyingi|Florence Nakiwala Kiyingi]] yalabula Fresh Kid obutaddamu kuyimba mu budde bw'okusoma okusinzira ku teeka lya Uganda elifuga abakozi erya ‘’tewali mutu yenna ali wansi w'emyaka 18 atekeddwa okukola<ref>https://regionweek.com/get-to-know-fresh-kid-a-7-year-rapper-warned-to-stop-performing-or-face-prison-in-uganda/</ref>’’.
[[File:Fresh Kid and Nakiwala Florence Kiyingi.jpg|left|thumb|Minisita Nakiwala ne Fresh Kid]]
Mu Ssemateeka wa Uganda akawayiiro namba 59 clause 56 line 8 kakugira abaana abali wansi w'emyaka 18 obutakozesebwa n'ebigendererwa eby'okubafunamu ensimbi.<ref name="pmldaily" />
Nakiwala yagamba nti Fresh Kid yali w'akutwalibwa mu [[:en:Juvenile_prison|kkomera ly'abaana]] singa yannyomoola eteeka lino.<ref name="bbc"/>
== Laba na bino ==
* [[:en:List_of_Ugandan_musicians|Olukalala lw'abayimbi ba Uganda]]
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://web.archive.org/web/20200218174924/https://ugamusic.biz/artists/fresh-kid-ug Ebikwata ku Fresh Kid UG]
* [https://profileability.com/fresh-kid/ Fresh Kid on Profile Ability]
* [https://web.archive.org/web/20221006010940/https://www.howwebiz.ug/FreshKidUG Fresh Kid UG at Howwebiz]
== Ebijuliziddwamu ==
<references />
87ekapuq4ixlt2y8oiqqr24ahhs893e
Credonia Mwerinde
0
9650
75002
72211
2026-09-19T17:19:44Z
Kabugo reagan
11810
removed link and converted refference
75002
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Credonia Mwerinde''' (yazaalibwa mu 1952) ye yali akulira eddiini eyatuumibwa [[:en:Movement_for_the_Restoration_of_the_Ten_Commandments_of_God|Movement for the Restoration of the Ten Commandments of God]], [[:en:Sect|ekibiina ky'abakkiriza]] eky'eyawula ku nzikiriza ya [[:en:Roman_Catholic_Church|Roman Catholic Church]] mu [[:en:Uganda|Uganda]]. Nga tannaba kutandikawo kisinde kino, yali atunda dduuka, [[:en:Brewer|musogozi]] w'[[:en:Banana_beer|amubisi]],<ref name="MYST">{{Cite news |last=Fisher |first=Ian |date=2000-04-02 |title=Uganda Cult's Mystique Finally Turned Deadly |url=https://www.nytimes.com/2000/04/02/world/uganda-cult-s-mystique-finally-turned-deadly.html |access-date=2026-09-19 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> era omutunzi w'akaboozi k'ekikulu.<ref name="PREACH" /> Mwerinde era yali mmemba w'ekibiina ky'abakkiririza mu [[:en:Virgin_Mary|Virgin Mary]]. Ye ne ba mmemba abalala babiri baatukirira [[:en:Joseph_Kibweteere|Joseph Kibweteere]] mu 1989, n'ebamugamba nti Bikira Maria yali amulagidde okubawasa.<ref name="FATE">{{Cite news |last=Cauvin |first=Henri E. |date=2000-03-27 |title=Fateful Meeting Led to Founding of Cult in Uganda |url=https://www.nytimes.com/2000/03/27/world/fateful-meeting-led-to-founding-of-cult-in-uganda.html |access-date=2026-09-19 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Kibweteere y'akkiriza, nti y'[[:en:Marian_apparition|alabikirwa Biikira Maria]] okumpi n'amaka ge emyaka etaano emabega. Mwerinde ne Kibweteere baatandiikawo ekisinde mu 1989.<ref name="FATE" />
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Eddiini mu Buganda]]
== Ebimukwatako ==
Mwerinde yali omu ku basatu abakulembera ekibiina ky'abakkiriza bano omwali Kibweteere, ne Dominic Kataribaabo, [[:en:Excommunication|Omusumba]] [[:en:Priesthood_(Catholic_Church)|eyali yagobebwa okuva mu Keleziya]]. Wabula Paul Ikazire, yali omukulembeze w'eddiini eno ng'oluvannyuma yaddayo mu Keleziya, yamunyonyola ng'owamaanyi mu kisinde ekyo. Yagamba nti, "Enkiiko z'akubirizibwanga Sister Credonia, ng'eyali akulembera ekibiina. Kibwetere yalinga munnaddiini waabwe okusobola okwolesa obuyinza okuva eri abagoberezi abalala okukwasaganya enzikiriza yaabwe."<ref name="POWER">The power behind the cult ''The Telegraph'' April 2, 2000</ref> Mwerinde ye yali ensibuko y'ebyali biteberezebwa okubaawo [[:en:Apocalypse|mu kusaanyawo ensi yonna]] era n'okulangirira nti okununulibwa kwali kusangibwa mu bubaka bwa Bikira Maria.
Ekisinde kyakulira ku sipiidi y'awaggulu era nga abantu baali bateeberezebwa okubeera wakati wa 5,000 ne 6,000.Abapaatiri Abakatoliki [[:en:Defrocking|abaali bamanyifu era ab'amaanyi]] n'abanaani babegattako era ne bakola nga [[:en:Theologians|abasomesa b'enzikiriza]]. [[:en:Apocalypse|Okusanyizibwawo kw'ensi]] kwali kuteeberezabwa okubaawo mu [[:en:Millennium|myaka lukumi]] oluvannyuma lw'okuzalibwa kwa Kristo. Oluvanyuma lw'enzikiriza eno okugobebwa mu Rwashamaire, yaddizibwa mu kifo kya kitaawe wa Mwerinde mu [[:en:Kanungu_District|Disitulikiti y'e Kanungu]]. Nga omwaka 2000 gunateera okutuuka, ba mmeba b'enzikiriza eno baatunda eby'obugagga byabwe amagoba ne bagazza eri obukulembeze bw'ekibiina.
Ensi bw'etaakomekkerera nga 1 Ogusooka, w'abalukawo akasambatuko mu kisinde. Ba memba batandika okubuuza ebibuuzo era ne batandika okubanja okuddizibwa ssente n'ebintu byabwe. Abanonyerza ba Poliisi bakkiriza nti obukulembeze bw'ekibiina kino naddala Mwerinde, bwatandika okusaanyawo abagoberezi baabwe ng'abatandikira ku kusaanyawo essinzizo ly'abwe erya Kanangu nga 17 Ogwokusatu 2000 mu muliro ogw'atta abantu 530 abaali munda. Emirambo kikumi gyasangibwa mu bifo by'ekibiina okwetoloola Obukiikaddyobwobugwanjuba bwa Uganda. Ekikkirizibwa nga [[:en:Mass_suicide|okutemulwa kw'ekibiina kyonna]], poliisi oluvannyuma yakirangirira nti kyali kinoonyerezaako ng'[[:en:Mass_murder|obutemu]].<ref name="POWER" />
== Okubulawo kwe n'ebyava mw'ekyo kye yakola ==
Mwerinde asuubirizibwa okuba nga yasimatuka nabbambula w'omuliro eyakwata essinzizo. Ab'obuyinza mu Uganda bakkiriza nti yava mu lugya lw'enzikiriza eno e Kanangu mu saawa z'okumakya nga 17 Ogwokusatu. Mu Gwokuna 2000, poliisi yafulumya walanti y'ensi yonna okumukwata nga yekuusa ku butemu bw'ekibiina kye kyonna.
Mu Gwomwenda 2011, Mwerinde n'abalabi b'ebiseera ebyomumaaso abatebereza ennaku z'omwezi enkyamu ez'enkomerero y'ensi baweebwa ekirabo ekya [[:en:Ig_Nobel_Prize|Ig Nobel Prize]] "olw'okusomesa ensi okubeera abegendereza nga bakola ebibalo".<ref>{{Cite news |title=Winners of the 2011 Ig Nobel Awards |url=http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2011/09/29/winners_of_the_2011_ig_nobel_awards/?rss_id=Boston.com+--+Massachusetts+news |archive-url=http://web.archive.org/web/20160304115726/http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2011/09/29/winners_of_the_2011_ig_nobel_awards/?rss_id=Boston.com+--+Massachusetts+news |archive-date=2016-03-04 |access-date=2026-09-19 |work=Boston.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2011-09-30 |title=Wasabi alarm, beetle sex win Ig Nobel spoof prizes |url=https://www.reuters.com/article/lifestyle/wasabi-alarm-beetle-sex-win-ig-nobel-spoof-prizes-idUSTRE78S6VP/ |access-date=2026-09-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref>
== Laba ne bino ==
* [[:en:List_of_fugitives_from_justice_who_disappeared|Olukalala lw'abanonyerezebwa abadduka okuvunanibwa]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* "Religion That Kills", ''ABC News'', 14 February 2001 News story about the phenomenon of cults in Uganda
* Seven Years Since the Kanungu Massacre
* Movement for the Restoration of the Ten Commandments of God.
* BBC Report
* Religious Tolerance.org on the Movement Archived 2007-06-09 at the Wayback Machine
{{Movement for the Restoration of the Ten Commandments of God}}
l6c8ewj6luj120pxjvf95p3ni37r2r2
Ennyanja Edward
0
10743
74991
41943
2026-09-19T13:45:14Z
Kabugo reagan
11810
converted refference
74991
wikitext
text/x-wiki
[[File:Fishermen on Lake Edward.jpg|thumb|Fishermen at Lake Edward]]
[[File:Lake Edward Katwe landing site.jpg|thumb|Lake Edward landing site]]
'''[[:File:Lake George P5200045 Lake George.JPG|Lake Edward]] Edward Edward''' nga amannya gaayo ag'ekinaansi oba nnasangwa eyitibwa '''Rwitanzigye, muttanzige''' oba '''Rweru''' y'emu ku [[:en:African_Great_Lakes|nyanja esinga okubeera ez'amaanyi ku semazinga wa Afrika]]. Esinganibwa mu [[:en:Albertine_Rift|bitundu bya Albertine Rift]], mutabi lya bugwanjuba ly'ebitundu bya [[:en:East_African_Rift|Buvanjuba bwa Afika]] kunsalawo salo eri wakati wa [[:en:Democratic_Republic_of_the_Congo|Democratic Republic of the Congo]] (DRC) ne [[:en:Uganda|Uganda]], nga embalama zaayo ez'omubukiika ddyo ziri kiromita ntono mu bukiika kkono bwa [[:en:Equator|equator.]]
== Ebigikwatako ==
[[File:Albert_Edward_Nyanza.jpg|thumb|Edward Nyanza. Obusaze obudugavu n'obukutusekutuse bulaga engeri Stanley gyeyali atambulamu.]]
[[:en:Henry_Morton_Stanley|Henry Morton Stanley]] omutambuze eyali akola n'okunoonyereza okuva mu ggwanga lya Wales yasooka okulaba enyanja eno mu 1888, mu [[:en:Emin_Pasha_Relief_Expedition|lugendo lwa Emin Pasha olwali olw'okulambula ebitundu eby'enjawulo]]. Ennyanja eno yaweebwa erinya mungeri y'okujukira [[:en:Edward_VII_of_the_United_Kingdom|Omulangira w'e Wales, Albert Edward]] eyafuulibwa Kabaka Edward VII, nga ono yeeyali mutabani wa [[:en:Queen_Victoria|Naabagerera Victoria]] eyali akulembera Bungereza, o.
Mu 1973, Uganda ne [[:en:Zaire|Zaire]] (DRC) baddamu okutuuma ennyanja eno nebagiyita Idi Amin nga basinziira ku eyali nakyemalira Omunayuganda [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]]. Oluvannyuma lw'okumugya mu buyinza mu 1979, yaddamu okufuna erinya lyayo eryasooka.
Mu 2014, ennyanja eno yeeyali ensibuko y'obutabanguko obwali busibuka ku mafuta kampuni ya [[:en:SOCO_International|SOCO International]] kyayingira mu kuumiro ly'ebisolo erya Virunga, ennyanja gyebagisuubira okubeera nga erina amafuta. Wabula banakyalo n'abakozi abaageza ngako okuyimiriza kampuni eno eyali ay'amafuta okuyingira ekifo kino baakubibwa nga, kuba waliwo n'abawambibwa nga era nebabatulugunya. Enteekateeka z'okuddamu okutereeza ensalo salo za Virunga nga temuli nyanja zaatekebwa munkola. Wabula engeri gyekiri nti ekuumiro ly'ebisolo ng'era kifo kyabuwangwa, omuli ebyafaayo ebyeyunira ensi yonna nga ne nyanja kyekimu ku byo, entegeka ez'ekika kino zibeera zikootana n'ekitongole kya [[:en:World_Heritage_Site|World Heritage Convention]].<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/11/16/world/oil-dispute-takes-a-page-from-congos-bloody-past.html|title=Oil Dispute Takes a Page From Congo's Bloody Past|last=Gettleman|first=Jeffrey|date=2014-11-15|work=The New York Times|access-date=2017-12-21|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref>
== Gyesinganibwa ==
[[File:Rivers_and_lakes_of_Uganda.png|right|thumb|Emiga n'enyanja ebisinganibwa mu Uganda .<br /><br />Koona mu kifananyi okusobola okukigeza]]
Ennyanja Edward eri ku buwanvu bwa mita 920 (zefuuti 3,020), nga zino ze kiromita 77 nga zino ze mayiro 48 obuwanvu ne kiro mita 40, nga zemayiro 25 obugazi kunsonda zaayo wezikoma, nga obunene bwayo ebika ebitundu ebiri ku sikweeya kiromita 898, ekigifuula okubeera enyanja eye 15 muzisinga okubeera enene ku semazinga wa Afrika.<ref>{{Cite web |last=Environment |first=Victor Kiprop in |date=2020-06-15 |title=The Largest Lakes in Africa |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-lakes-in-africa.html |access-date=2026-09-19 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Emiga egy'enjawulo okuli Nyamugasani, Ishasha, Rutshuru, Ntungwe, ne Rwindi gyegilikiriza enyanja eno n'amazzi.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=The source of River Nile is on the shores of Lake Edward |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-19 |website=New Vision}}</ref> Ennyanja George mu bukiika ddyo bwa buvanjuba eyiwa amazzi nga eyita mu mukutu gwa [[:en:Kazinga_Channel|Kazinga Channel]]. Ennyanja Edward eyiwa amazzi mu bukiika ddyo ng'eyita mu [[:en:Semliki_River|muga Semliki]] okutuuka mu [[:en:Lake_Albert_(Africa)|Nyanja Albert.]]
[[File:Kazinga Channel in Queen Elizabeth National Park.jpg|left|thumb|Kazinga Channel in Queen Elizabeth National Park.jpg ]]
[[:en:Escarpment|Akayiringito]] akawanvu ak'omubugwanjubwa bw'ekiko eky'amaanyi, kawanvuwa mita 2,000 nga ze fuuti 6,600 wagulu w'omwalo gw'omubugwanjubwa gw'enyanja. Emyalo gy'omu bukiika kkono n'ebifo [[:en:Lava|ebyatondebwawo okuva mu muliro ogwali guva mu nsozi]]. [[:en:Ruwenzori_Mountains|Ensozi za Ruwenzori]] ziriko kiromita 20 nga ze mayiro 12 mu bukiika ddyo bw'enyanja .<ref name="Google">Google Earth/Geographic Features/Volcanoes</ref>
[[File:001 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Photo by Giles Laurent.jpg|left|thumb|volcanism]]
=== Omuliro oguva munsozi ===
Ebitundu bino biraga obukakafu nti waaliwo ensozi ezaali ziwanda omuliro emyaka 5000 egyayita. Ebisaawe ebyaalimu omuliro okuli ekya Katwe-Kikorongo ne Bunyaruguru, by'alina obusongezo n'ebinya, bisinganibwa mujuuyi zombi ez'omukutu gwa Kazinga Channel ku mwalo gw'omubukiika ddayo bya buvanjuba bw'omwaka gw'enyanja eno. Kirowozebwa nti ennyanja George ne Edward mukusooka yali nnyanja emu eyali enene nga yeegata, naye omuliro ogwali guva mu bitundu bino gw'agiyitamu nezigyawula, ekyaleka omukutu gwa Kazinga Channel nga ebimu ku by'asigalawo ku byali bigata ennyanja eno. Mu bukiika kkono yeewasinganibwa May-ya-Moto ebimu ku bifo ebikyalimu omuliro oguva munsozi, nga kiro kiromita 30, nga zino ze mayiro 19 okuva okweyongerayo, ate mu buvanjuba waliyo [[:en:Nyamuragira|Nyamuragira]] nga nakyo kivaamu omuliro okufubutuka [[:en:Virunga_Mountains|munsozi za Virunga]], nga kiri kiromita 80, nga ze mayiro 50 mu bukiika kkono, naye omuliro ogukivaamu okutambula gwaali gutuseeko mu nnyanja mu myaka egiyise.<ref name="Google" />
Ekitundu kya Katwe-Kikorongo fkisinganibwamu ebinya eby'enjawulo n'obusongezo nga biri ku kitundu ekiweza kiromita 30 nga ze mayiro 19 ku kiromita 15 nga zibeera mayiro 9n'obutundu 3 wakati w'enyanja Edward ne George nga muno mulimu n'enyanja musanvu ezatondebwawo oluvannyuma lw'ettaka okugwamu n'erikola ebinya ebinene. Esinga obunene mu zino, kuliko eya kiromita 2 n'obutundu 5, nga ye mayiro 1 n'obutundu 6 ku buvanvu bw'ennyanja Katwe, ng'egya mu kinywa ekya kiromita 4 nga ze mayiro 2 n'obutundu 5 obuwanvu obuyitamu, wabula nga yayawukana ku nyanja Edward mita 300 nga ze fuuti 980 ez'ettaka. Ekinya kino kiri mita 100, nga ze fuuti 330 okukirira wansi obuwanvu, ng'ate wagulu w'ennyanja Katwe buliko mita 40 nga ze fuuti 130 okukirira wansi okusinga ku nnyanja Edward. Kyewunyisa nti ensibuko y'omuliro oguva munsozi ey'ekitundu kino mu bukiika kkono bw'abuvanjuba bwa Ruwenzori yali temannyikiddwa okutuusa alipoota eyakolebwa G. F. Scott Elliot mu 1894. Stanley yalambula ennyanja Katwe mu 1889 n'azuula obuwanvu obugiriko ng'akirira wansi, obungi bw'omunyo obuli mu nnyanja n'amazzi agalimu ekisu ekitategerekeka agaliraanyewo, wabula nga yelemererwa okugikata ku muliro ogubeera gufubutuka munsozi.<ref>
http://jgslegacy.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/88/1-4/370</ref>
Okunoonyereza kulaga kulaga nga Ennyanja Edward bw'erina ebirungo eby'enjawulo omuli calcite ne biogenic silica (BSi) okuviira ddala kunsibuko, ebiwandiiko bya equatorial Africa, biraga enkyuka kyuka y'embeera y'obudde mu myaka 5400 egiyise.<ref>{{Cite journal|last1=Russell|first1=James M.|last2=Johnson|first2=Thomas C.|date=July 2005|title=A high-resolution geochemical record from Lake Edward, Uganda Congo and the timing and causes of tropical African drought during the late Holocene|journal=Quaternary Science Reviews|volume=24|issue=12–13|pages=1375–1389|doi=10.1016/j.quascirev.2004.10.003|bibcode=2005QSRv...24.1375R|issn=0277-3791}}</ref>
Okwefanannyiriza ekibangirize kya Bunyaruguru kuluda olulala olw'omuktu gwa Kazinga Channel okuli ennyanja eziri mu binya 30, nga n'ezimu nene n'okusinga Katwe.<ref>{{Cite web|title=The mysterious twin lakes of Rubirizi {{!}} Rubirizi District|url=https://rubirizi.go.ug/opportunites/mysterious-twin-lakes-rubirizi#:~:text=Rubirizi%20District%20formerly%20Bunyaruguru%20County,which%2032%20are%20crater%20lakes.|access-date=2022-03-02|website=rubirizi.go.ug|archive-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302002852/https://rubirizi.go.ug/opportunites/mysterious-twin-lakes-rubirizi#:~:text=Rubirizi%20District%20formerly%20Bunyaruguru%20County,which%2032%20are%20crater%20lakes.|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-05|title=Mystical 52 crater lakes, valley of the dead of Bunyaruguru|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/travel/mystical-52-crater-lakes-valley-of-the-dead-of-bunyaruguru-1655932|access-date=2022-03-02|website=Monitor|language=en}}</ref>
=== Ebigyetoloddeko ===
[[File:Lake_Edward.jpg|thumb|Ennyanja Edward okuva mu Mweya mukuumiro y'ebisolo erya Queen Elizabeth]]
Ennyanja Edward esinganibwa mu [[:en:Virunga_National_Park|kuumiro lyebiso erya Virunga]] mu Congo wamu [[:en:Queen_Elizabeth_National_Park|n'ekumiiro lya Queen Elizabeth]] eya Uganda wabula nga terina bantu webayinza kubeera nadala ku mbalama zaayo, okugyako ku [[:en:Ishango|Ishango]] mu DRC mu bukiika ddyo, ng'eno yewasinganibwa ekifo ewatendekerwa abalina obuvunaanyizibwa bw'okulabirira ebifo bino ewakuumirwa ebisolo. Ebitundu bibiri ku bisatu eby'amazzi gasinganibwa mu DRC ate ekitundu kimu ku bisatu mu Uganda. Nga ogyeko Ishango, ekifo webasenga mu Congo kiri mu bukiika kkono ekya Vitshumbi, ate mu Uganda webasenga waliwo Mweya ne Katwe mu bukiika ddyo bwa buvanjuba, okulinaana ekinya ekyajula amazzi neefuuka ennyanja ng'era kyaweebwa erinya eryo, nga y'esinga okufulumya omunyo mu Uganda. Ebibuga ebirinaanye wo kuliko [[:en:Kasese|Kasese]] mu Uganda mu bukiika ddyo wamu ne [[:en:Butembo|Butembo]] mu DRC mu bukiika ddyo bwabugwanjuba, nga biri kiromita 50, ze mayiro 31 wamu ne kiromita 150 nga ze mayiro 93 okuviira ddala ku luguudo.<ref name="Mich">Carte Routière et Touristique Michelin (1996) ''Afrique Nord-Est et Arabie'', map scale 1:4 000 000, Paris : Pneu Michelin</ref>
== Enkwatagana y'abantu n'ebintu ebibetolodde ==
Ennyanja Edward esinganibwamu ebitonde eby'enjawulo nga eby'ennyanja okuli [[:en:Bagrus_docmak|''Bagrus docmak'',]] ''[[:en:Oreochromis_niloticus|Oreochromis niloticus]]'', ''[[:en:Oreochromis_leucostictus|Oreochromis leucostictus]]'', n'ebitonde ebisoba mu 50 ebya [[:en:Haplochromis|''Haplochromis'']] n'ebirala ebitonde ebya [[:en:Haplochromine|haplochromine,]] nga kuno 25 byebyokka ebisobola okunyonyolwa. Okukwaya eby'ennyanja oba okuvuba gwemulimuokusinga okubeera ogw'amaanyi era ogubeera banaansi abaliraanyewo. Ebisolo okubeera nga byebisinganibwa ku mbalama z'ennyanja nga kuno kuliko amazike, enjovu, goonya n'empologoma nga bino bibeera mu kuumiro ly'ebisolo. Ekifo kino era maka g'ebinnyonyi ebiwagalirawo, wamu n'ebirala ebyasengawo.
[[File:Hippo pod edit.jpg|left|thumb|envubu]]
=== Okukendeera kw'envubu n'engege ===
Mu gya 1970, ennyanja Edward yalina obungi [[:en:Hippo|bw'envubu]] obwali buwera 29,000 mu mazzi gaayo n'okwetoloola ennyanja. Wabula abantu webatandika okutta ebisolo nga tebafunye lukusa mu myaka egizze gitambula, wabaddewo okukendeera kw'obungi bw'ebisolo bino okuli ku bitundu 95 ku 100, obungi bw'abyo okutuuka okukendeera bwekuti kwatuuka nga wasigadde nga 100 kunkomerero ya 2006.<ref name=":0">{{Cite web|last=Schrank|first=Delphine|date=2009-06-01|title=As Go the Hippos …|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2009/06/as-go-the-hippos/307426/|access-date=2021-11-04|website=The Atlantic|language=en}}</ref> Okubala abantu mu bitundu ebyo kwakolebwa mu 2019, era nekizulibwa nga abatuuze webaali bawera 1500.<ref>{{Cite web|title=Hippopotamus {{!}} Discover Wildlife at Virunga National Park|url=https://virunga.org/wildlife/mammals/hippopotamus/|access-date=2021-11-04|website=Virunga National Park|language=en-US}}</ref> Envubu zitibwa nnyo abantu ababeera tebafunye lukusa nga babeera baagala kufuna nnyama yaayo ebeera enene ssaako n'amasanga agasinganibwa mu mannyo gaazo. Olw'okubeera nga ennyama y'envubu zino wamu n'amasanga bibeera byabeeyi, abantu abatta ensolo nga tebafunye lukusa babeera mu kuyiga ensolo zino obutediriza, ekiretawo embeera embi etakoza nvubu bungi bwabisolo bino bwokka, wabula, n'entambula y'ennyanja Edward wamu n'abavubu abagyetolodde ababeerawo olw'ennyanja eno.<ref>{{Cite web|date=2006-12-22|title=Elite rangers take on rebels to end the slaughter of Congo's hippos|url=http://www.theguardian.com/environment/2006/dec/22/congo.conservationandendangeredspecies|access-date=2021-11-04|website=the Guardian|language=en}}</ref>
Obungi bw'envubu bwamugaso nnyo eri embeera y'e nnyanja Edward olw'okubeera nga by'ebimu ku bitonde ebisinga okubeera eby'omugaso mu yo. Envubu kuvaamu kazaambi nga ono y'aliisa eby'ennyanja ekika ky'empuuta, nga kino kyali kina kyakyennyanja ekyatuuka nga tekikyalabika labika mu nnyanja Edward. Envubu emu yali esobola okuvaamu kiro za kazaambi eziwera 25 oba 55 buli lunaku, nga ono yali asobola okuliisa enkumi n'enkumi z'empuuta ezisinganibwa mu nnyanja eno.<ref name=":1">{{Cite web|date=2018-04-08|title=Conservation Efforts to Save Hippos May End Ongoing Tilapia Shortage in DRC Lakes|url=https://globalpressjournal.com/africa/democratic-republic-of-congo/conservation-efforts-save-hippos-may-end-ongoing-tilapia-shortage-drc-lakes/|access-date=2021-11-04|website=Global Press Journal|language=en-US}}</ref> Nga obungi bw'envubu buknedeera olw'okubeera nga zaali zitibwa abantu abaali tebalina lukusa, emmere gyebyaali biwa eby'ennyanja by'ekika ky'empuuta yatandika okugwaawo nga tekyalabika era n'ebula. Kino kyavirako okukendeera kw'obungi bw'empuuta, nga okukendeera kw'envubu kwali tekukyasobola kulabirira byennyanja ekika ky'empuuta nga bwegwali mu kusooka, nga kino tekyaletawo buzibu munkola ya nnyanja eno, wabula n'abavubu abasinganibwa mu byalo ebyetolodde ennyanja Edward.
[[File:Tilapia fish smoking.jpg|thumb|Abasajja nga bakalirira ebyenyanja]]
Okubeera nga baliraanye nnyo ennyanja Edward, ebyalo ebisinganibwa mu bitundu ebiriraanye wo bisinga kwesigama nnyo ku by<nowiki>'ennyanja nadala empuuta, okusobola okubezaawo famire zaabwe nga emere wamu n'okubitunda okufunamu ssente. Mu biseera ebyayita, Ennyanja Edward yali esobola okuvaamu eby'ennyanja ebyali bikozesebwa ebitundu bya buvanjubwa bwa Democratic Republic of the Congo yonna. Ennyanja yali esobola okuvaamu taani z'empuuta eziri wakati wa 15,000 ne 20,000, buli mwaka, nga kiteberezebwa nti amaato 700 geebabeera nga ku nnyanja eno. Olw'okuba envubu zaali zitandise okukendeera olw'abantu abaali bazita nga tebafunye lukusa, kino kyakosa obungi bw'empuuta mu nnyanja eno, ekyavirako abavubi abali mu byalo ebiriraanyewo okubonabona, wamu n''obugwanjuba bwa Democratic Republic of the Congo. Obutale obusinga bwali tebukyasobola kwekumira by'ennyaja byabwo, nga balina okufuna eby'</nowiki>ennyanja okuva mu bitundu ebirala okusigala mu bizineensi zaabwe.<ref name=":1" />
Wadde okukendeera kw'obungi bw'envubu siyensonga yokka ekosa empuuta mu Nnyanja Edward. Olw'okubeera nga obungi bw'empuuta bwali butandise okukendeera ebifo eby'ennyanja gyebibiika amaggi ne gyebibeera tebakyakirizaayo muvubi yenna. Wabula ebibinja by'abayeekera wamu n'abanyaguluzi n'abavuba mu bumenyi bw'amateeka bagezaako emikisa gyabwe mu bifo bino, nga kino ky'ongedde okuleeta obuzibu engeri gyebaagala okubeera nga boongeza obungi bw'empuuta n'okuzikuuma mu bitundu bino.<ref name=":1" /> Olw'okuba kino, ebyalo bingi okwetoloola Ennyanja Edward wamu n'enkola y'ennyanja eno bali mu kubonaabona.
== Olutalo lw'akabinja k'abajaasi olwali ku Nnyanja Edward mu 2018 ==
Mu Gwomusanvu, 2018, waliwo olutalo [[:en:Naval_warfare|lw'amaggye gw'okunyanja]] wakati w'amawanga abairi okuli erya [[:en:Uganda|Uganda]] ne [[:en:Democratic_Republic_of_the_Congo|Democratic Republic of the Congo]] nga luno lwali ku Nnyanja Edward. Olutalo luno lwatandikawo oluvannyuma l[[:en:Naval_ship|w'amaato g'amaggye]] abacongo agaali gasindikiddwa okukola okunoonyereza ebyali bigambibwa nti amaggye ga Uganda ag'okunnyanja gaali gaawamba [[:en:Fishing_vessel|amaato ag'bavubi]] abaCongo , wamu ne [[:en:Civilian|banaansi]] baayo. Obukuubagano buno bwavirako omuntu omu okufiirwa obulamu, ssaako n'okulumya abalala basatu.<ref>{{Cite web|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKBN1JW1A0-OZATP|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706150504/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKBN1JW1A0-OZATP|url-status=dead|archive-date=July 6, 2018|title=One killed, three wounded after clashes near Congo-Uganda border|date=July 6, 2018|website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.africanews.com/2018/07/07/one-killed-three-wounded-after-clashes-near-congo-uganda-border/|title=One killed, three wounded after clashes near Congo-Uganda border|date=July 7, 2018|website=africanews.com}}</ref>
[[File:Location RegionOfTheGreatLakes-Africa.png|thumb|Location of Lake Edward]]
Alipoota ezasooka okukolebwa abakungu okuva mu Congo zaali zigamba nti abantu musanvu beebaali batiddwa, wabula, kino ne gavumenti y'eggwanga teyavaayo ku kiwagira.<ref>{{Cite web|url=http://clubofmozambique.com/news/uganda-and-dr-congo-clash-on-lake-edward/|title=Uganda and DR Congo clash on Lake Edward|agency=BBC|date=July 6, 2018|website=Club of Mozambique}}{{Cite web|url=http://clubofmozambique.com/news/uganda-and-dr-congo-clash-on-lake-edward/|title=Uganda and DR Congo clash on Lake Edward|agency=BBC|date=July 6, 2018|website=Club of Mozambique}}</ref> Mu Gwomusanvu nga 9, omukungu okuvamu Bukiika ddyo bwa Kivu Muhindo Kyakwa yali agamba abavubi 12 nga ba Congo baali batiddwa ku kanyoolagano kano.<ref>{{cite news|url=https://www.dw.com/en/uganda-and-congo-forces-clash-in-lake-edward-dispute/a-44594461|publisher=[[Deutsche Welle]]|quote="The 12 bodies of our compatriots are still floating on Edward Lake," said Muhindo Kyakwa, a senior Congolese official of the province of North Kivu.|title=Uganda and Congo forces clash in Lake Edward dispute|date=July 10, 2018}}</ref>
== Ebijuliziddwamu ==
== Ewala w'oyinza okubiggya ==
*
* [https://web.archive.org/web/20080314015746/http://www.fao.org/fi/fcp/en/COD/BODY.HTM Ekitongole ekivinaanyizibwa mu by'emere n'obulimi mu kibiina ky'Amawanga Amagate]. Byaterekebwa mu 2008 Ogwokusatu nga 14 ku byuma bya Wayback bikalimagezi
* [https://wldb.ilec.or.jp/Lake/AFR-12 Ewaterekebwa ebikwata ku Nnyanja munsi yonna]
cien21mmhdqoytj5qamw8703rfzpe6u
Kampala Kids League
0
10824
74999
35694
2026-09-19T16:59:50Z
Kabugo reagan
11810
removed link and converted link
74999
wikitext
text/x-wiki
'''Kampala Kids League''' ntekateeka mu [[Kampala]], [[Yuganda|Uganda]] ewa omukisa eri abaana abava mu mbeera ez’enjawulo okukungaana awamu n'okuzannya bonna
== Ebyafaayo ==
Kampala Kids League (KKL) yatandikibwawo munnansi wa Bungeereza awangaalira mu [[Kampala]] '''Trevor Dudley''' mu 1998 okuyamba abaana ab'obulenzi n’abawala wakati w'emyaka 4 ne 14 okutumbula obulamu bwabwe nga bayita mu mizannyo <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=How KKL transformed Ugandan football |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-19 |website=New Vision}}</ref>
Olw'okwagala okulinyisa omutindo gw'ebyensoma mu kibiina n'okufulumya abayizi abayina obubonero obwa waggulu, amasomero manji mu kibuga essira gaali galitadde ku byansoma eby'omukibiina mwokka ekyaviiraako ebyemizannyo okudibizibwa ennyo. Amasomero amapya manji gali gameruka naye tegaliiko bisaawe bya kuzannyiramu era awo wewaava obwetaavu obwokuteekawo entekateeka ewa abaana omukisa okuzannya awamu.
Okuva olwo abalenzi n’abawala abasoba mu 16,000 okuva mu masomero ag’enjawulo agasukka mu 160, Amazaale g’Abaana abato n’abaana b’oku nguudo bamalirizza bulungi sizoni ezisoba mu 50 ez’enjawulo ez’emirimu gy’omupiira, Basketball, Baseball ne Mini Cricket. Bannakyewa abakulu abasoba mu 2,000 be batendekeddwa ng’abatendesi n’abaddukanya emirimu era abawagizi b’ebitongole eby’enjawulo eby’omu kitundu abasoba mu 150 be bawagidde liigi zino.
gc10v62oyl3e0lzcjtbkc1vb8djdc6u
Njeru
0
10910
74995
35869
2026-09-19T14:19:10Z
Mukisa Rhona
11804
converted references
74995
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement|official_name=Njeru|image_skyline=Njeru Uganda Str.jpg|nickname=|image_flag=|image_caption=Njeru, Uganda|image_seal=|image_map=|mapsize=150px|pushpin_map_caption=Map of Uganda showing the location of Njeru.|pushpin_map=Uganda|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uganda}}|subdivision_type1=[[Regions of Uganda|Region]]|subdivision_name1=[[Central Region, Uganda|Central Region]]|subdivision_type2=[[Districts of Uganda|District]]|subdivision_name2=[[Buikwe District]]|subdivision_type3=[[County]]|subdivision_name3=Buikwe County|subdivision_type4=[[Parliament of Uganda|Constituency]]|subdivision_name4=Buikwe North|leader_title=[[Parliament of Uganda|Member of Parliament]]|leader_name=Kakoba Onyango|area_magnitude=|area_total_km2=|area_land_km2=|area_water_km2=|population_as_of=2020 Estimate|population_urban=|population_note=|population_total=178800<ref name="1R"/>|population_metro=|timezone=[[East Africa Time|EAT]]|utc_offset=+3|elevation_m=1100|website=|footnotes=}}'''Njeru''' kibuga mu [[:en:Buikwe_District|Disitulikiti y'e Buikwe]], mu [[:en:Central_Region,_Uganda|masekkati]] ga [[:en:Uganda|Uganda]] . Kye kibuga ekisinga obunene mu disitulikiti eno. Okusinga kibuga kya bantu abasulamu obusuzi. Wabula nga mulimu amakolero agenjawulo okugeza nga East African Packaging Solutions Limited, kkampuni ekola ebintu ebipakiddwa mu mpapula, [[:en:Nile_Breweries_Limited|Nile Breweries Limited]], kkampuni ya [[:en:AB_InBev|AB InBev]] ne [[:en:Nyanza_Textile_Industries_Limited|Nyanza Textile Industries Limited]] (Nytil) ekola engoye. <ref name="2R">{{Cite web |date=2021-01-02 |title=Nytil is moving up the textile ladder after a turbulent past |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/finance/nytil-is-moving-up-the-textile-ladder-after-a-turbulent-past-1646960 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ekifo ==
Njeru esangibwa mu kilometres 38 (24 mi) obukiikakkono bw’obuvanjuba bwa [[:en:Buikwe|Buikwe]], awali ekitebe kya disitulikiti. <ref>{{Cite web |date=2021-01-02 |title=Nytil is moving up the textile ladder after a turbulent past |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/finance/nytil-is-moving-up-the-textile-ladder-after-a-turbulent-past-1646960 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ekifo kino kiri kilometres 7.5 (5 mi) mu bugwanjuba bwa [[:en:Jinja,_Uganda|Jinja]] wakati . <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Njeru/Jinja/@0.4373222,33.1405021,13z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177e7be1b33fe749:0xc6466f47bd92f662!2m2!1d33.1492106!2d0.4263679!1m5!1m1!1s0x177e7b862c391f47:0x300fe90f956a9f4a!2m2!1d33.2026122!2d0.4478566!3e0?hl=en |access-date=2026-09-19 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Njeru esangibwa emitala [[:en:River_Nile|w’omugga kiyira]] okuva mu kibuga Jinja mu nkola y’emirimu kitundu kya kibuga ekyo. Endagiriro ya Njeru tawuni council ku maapu eri:0°25'52.0"N, 33°08'52.0"E (Latitude:0.431111; Longitude:33.147778). <ref name="5R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B025%2752.0%22N+33%C2%B008%2752.0%22E/@0.4321351,33.1484752,1320m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.4311111!4d33.1477778?hl=en |access-date=2026-09-19 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
== Emirimu gy’ebyenfuna ==
Njeru erimu amakolero agenjawulo ne bizinensi eziwerako eziwa abantu abawera emirimu era nga kiyambye nnyo mu by'enfuna bya [[:en:Uganda|Uganda]] . Agamu ku makolero ge gano: <ref name="5R">https://www.google.com/maps/place/0%C2%B025'52.0%22N+33%C2%B008'52.0%22E/@0.4321351,33.1484752,1320m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.4311111!4d33.1477778</ref>
1. 1. . Nile Breweries Limited, kkampuni ya [[:en:SAB_Miller|SAB Miller]], nga ekitebe kyayo kiri mu [[:en:South_Africa|South Africa]] era nga essibuka [[:en:AB_InBev|AB InBev]] eya [[:en:Belgium|Bubirigi]]
2. 2. . [[:en:Nalubaale_Power_Station|Nalubaale Power Station]] - Installed Capacity 180 MW, nga eno ekulirwa gavumenti ya Uganda. Eddukanyizibwa wansi w’emisoso okuva mu kkampuni ya Eskom (Uganda), kkampuni ya [[:en:Eskom|Eskom]]
3. 3. . East African Packaging Solutions - Omukago gwa 50/50 oguli wakati wa [[:en:Madhvani_Group|Madhvani Group]] ne Graphic Systems Limited. <ref>{{Cite book |date=2026-09-18 |title=Kakira Sugar Works |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kakira_Sugar_Works&oldid=1375575876 |language=en}}</ref>
4. 4. . Nile Vocational Institute - Ettendekero ly'ebyemikono eririmu abayizi abasoba mu 100 eryatandikibwawo ekitongole ky'obwanakyewa ekigabi kyobuyambi ekya Girimaani [[:en:Kindernothilfe|Kindernothilfe]]
5. 5. . Vitafoam Industries - Ekkolero ly'emiffaliso.
6. 6. . Njeru Stock Farm - nga eno edda yali ffaamu ya gavumenti ey’obulunzi, naye nga kati ekozesebwa nga nkambi y'amagye.
7. 7. . [[:en:Nyanza_Textile_Industries_Limited|Nytil Picfare]] - Ekkolero ly'engoye erisingairaddala obunene mu Uganda, nga lino likozesa ppamba alimibwa abalimi babulijjo mu ggwanga. <ref name="2R">https://www.monitor.co.ug/Business/Nytil-moving-textile-ladder-turbulent-past/688322-3163324-28ibsm/index.html</ref>
== Eby'entambula ==
Enguudo zombi [[:en:Kampala-Jinja_Highway|Kampala-Jinja Highway]] olukadde n’oluguudo olupya olwa [[:en:Kampala–Jinja_Expressway|Kampala–Jinja Expressway]], ziyitiraddala mu Njeru era nga ezo kitundu ku kkubo erigenda mu bukiikakkono bw’oluguudo lwa Trans-Africa Highway. Oluguudo lwa Kampala–Jinja Expressway lugattira ddala ku [[:en:Source_of_the_Nile_Bridge|Source of the Nile Bridge]] e Njeru. <ref>{{Cite book |date=2026-08-21 |title=New Vision |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=New_Vision&oldid=1370565151 |language=en}}</ref>
== Obungi bw'abantu ==
Mu mwaka gwa 2014, okubala abantu mu ggwanga lyonna kwalaga nti Njeru erina omuwendo gw'abantu159,549. Mu mwaka gwa 2020, UBOS yatebereza nti omuwendo gw’abantu mu Njeru gwali 178,800. Ekitongole ekibala omuwendo gw’abantu kyalaga nti omuwendo gw’abantu mu bibuga buli mwaka gukulira ku bitundu 1.97 ku buli 100 buli mwaka, wakati w'omwaka gwa 2014 ne 2020. <ref name="1R">{{Cite book |date=2026-08-09 |title=Uganda Bureau of Statistics |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Uganda_Bureau_of_Statistics&oldid=1368550047 |language=en}}</ref>
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_and_towns_in_Uganda
== Laba nebino ==
* [[:en:Isimba_Power_Station|Essundiro ly’amasannyalaze e Isimba]]
* [[:en:Bujagali_Power_Station|Essundiro ly’amasannyalaze e Bujagali]]
* [[:en:Kiira_Power_Station|Essundiro ly'amasannyalaze e Kiira]]
* [[:en:List_of_cities_and_towns_in_Uganda|Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu Uganda]]
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
== Ebiyungo eby’ebweru ==
Njeru afuna obuyambi okuva mu kibiina kyobwanakyeewa eky'aba canada
imfkgk851xmp5s8cyedla2z4wy132fs
Iganga General Hospital
0
10967
74998
35962
2026-09-19T16:53:37Z
Kabugo reagan
11810
converted link
74998
wikitext
text/x-wiki
'''Iganga General Hospital''' Oba eddwaliro lya '''Iganga District''' oluusi eriyitibwa '''Iganga Main Hospital''',oba '''Nakavule Hospital,''' <ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=Iganga accident victims named |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iganga-accident-victims-named-1791440 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=I fought corruption in Iganga Hospital, says Bageya |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-19 |website=New Vision}}</ref> ddwaaliro erisangibwa e [[Iganga]],mu [[:en:Eastern_Region,_Uganda|bugwanjuba bwa Uganda]] .
== Endagiriro ==
Eddwaaliro lino lisangibwa ku luguudo oluva [[Jinja|e Jinja]] okudda [[Tororo]] kiromita 40 okuva ku ddwaliro [[:en:Jinja_Regional_Referral_Hospital|ly'e Jinja Regional Referral Hospital]] . <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Iganga+Hospital,+Main+St,+Iganga/Jinja+Regional+Referral+Hospital,+Rotary+Rd,+Jinja/@0.5235774,33.2051696,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177ef28a38228fed:0xccacb96023ec8515!2m2!1d33.4850604!2d0.6161948!1m5!1m1!1s0x177e7b9ad9e6532b:0x168afcf76f804f0a!2m2!1d33.2053335!2d0.4301143!3e0?hl=en |access-date=2026-09-19 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Ensengeka z'eddwaliro ekkulu e Iganga ku maapu zino: 0°36'57.0"N, 33°29'04.0"E (Obusimba:0.615828; Obukiika:33.484431). <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B036%2757.0%22N+33%C2%B029%2704.0%22E/@0.6139216,33.4434565,13.5z/data=!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.615828!4d33.484431?hl=en |access-date=2026-09-19 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
== Ebikwata ku ddwaliro ==
Eddwaaliro ekkulu e Iganga ddwaliro lya gavumenti nga lirimu ebitanda okujanjabirwa abalwadde 100.Eddwaliro liwereza abalwadde abava Disitulikiti okuli [[Iganga]] n'ebitundu ebiriraanyewo okuli [[Luuka (disitulikit)|Luuka]], [[Mayuge (disitulikit)|Mayuge]], [[Bugiri (disitulikit)|Bugiri]], [[Namutumba (disitulikit)|Namutumba]] ne [[Kaliro (disitulikit)|Kaliro]] . <ref>{{Cite journal |last=Rutebemberwa |first=Elizeus |last2=Lubega |first2=Muhamadi |last3=Katureebe |first3=Sheila K. |last4=Oundo |first4=Abanga |last5=Kiweewa |first5=Francis |last6=Mukanga |first6=David |date=2013-01-02 |title=Use of traditional medicine for the treatment of diabetes in Eastern Uganda: a qualitative exploration of reasons for choice |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3544563/ |journal=BMC international health and human rights |volume=13 |pages=1 |doi=10.1186/1472-698X-13-1 |issn=1472-698X |pmc=3544563 |pmid=23282020}}</ref> Eddwaliro lino lyazimbwa mu mwaka 1968. <ref name="Stagger">{{Cite web |date=2021-02-02 |title=45 years later, Iganga Hospital staggers on |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/45-years-later-iganga-hospital-staggers-on-1549114 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> Emyaka bwe gizze giyitawo,embeera y'ebizimbe mu ddwaliro lino yagenda eyonooneka olwobudde okuyitawo nga teriddabiirizibwa<ref>{{Cite web |date=2021-02-02 |title=45 years later, Iganga Hospital staggers on |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/45-years-later-iganga-hospital-staggers-on-1549114 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Okuddaabirizibwa ==
Mu 2013 [[:en:Uganda_Ministry_of_Health|Minisitule y’ebyobulamu mu Uganda]], ng’ekozesa looni ya bukadde bwa doola z'America 195 okuva mu [[:en:World_Bank|Banka y’ensi yonna]], yatandika okuddaabiriza amalwaliro agawerako okwetoloola eggwanga omuli n’eddwaliro lino.<ref>{{Cite web |title=Health {{!}} Iganga District |url=https://iganga.go.ug/dept/health |access-date=2026-09-19 |website=iganga.go.ug}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Government to renovate hospitals |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Government-to-renovate-hospitals/-/688334/2007398/-/hqkbljz/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603114523/http://www.monitor.co.ug/News/National/Government-to-renovate-hospitals/-/688334/2007398/-/hqkbljz/-/index.html |archive-date=2016-06-03 |access-date=2026-09-19 |language=en}}
</ref> Omulimu gw’okuddaabiriza eddwaliro gwaggwa mu gwekuminogumu 2015. <ref>http://allafrica.com/stories/201511061106.html</ref>Mu Gwomukaaga gwa 2024 waliwo abantu abeekubira enduulu mu kakiiko akalondoola eby'obulamu mu maka ga pulezidenti olwobuli bw'enguzi bwebali bagamba nti bwali busensedde eddwaliro lino. Mu bamu ku bakozi bebalumiriza okusaba ekyoja mumiro kwaliiko abakozi mu ggwanika bebalumiriza okusaba abantu ssente okusobola okubawa emirambo gyabantu babwe ababa bafudde.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2024-06-18 |title=News: Health Monitoring Unit petitioned to probe Iganga Hospital |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/health-monitoring-unit-petitioned-to-probe-ig-NV_190447_082026 |access-date=2026-09-19 |website=New Vision}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Olukangaga lw'amalwaliro mu Uganda|Olukalala lw'amalwaliro mu Uganda]]
== Ebiwandiiko ebijuliziddwa ==
066wyfes8d84ej62i47zxkvzx1su2wm
Namayingo
0
11040
74992
65978
2026-09-19T13:48:16Z
Kabugo reagan
11810
converted reference
74992
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement}}'''Namayingo''' kibuga mu [[Namayingo (disitulikit)|Disitulikiti y'e Namayingo]] mu Buvanjuba bwa [[Yuganda|Uganda]] . Kye kifo ekitebe kya disitulikiti we kiri. <ref name="2R">{{Cite web |title=Redirect |url=https://uganda.places-in-the-world.com/8658689-municipality-namayingo-town-council.html |access-date=2026-09-19 |website=uganda.places-in-the-world.com}}</ref>
== Ekifo ==
Namayingo eri ku lukalu mu kitundu kya Busoga era nga kiro mita 31 (19 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bwa [[Bugiri]], ekibuga ekinene ekisinga okumpi. <ref name="3R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Bugiri/Pentecostal+Church+Namayingo+West/@0.4569821,33.7977136,10.75z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177efc37245a884b:0xa5c463e4d6656773!2m2!1d33.7461847!2d0.5671365!1m5!1m1!1s0x177fb2327d983d6b:0x74ad4055795c5b91!2m2!1d33.8741139!2d0.3445337!3e0?hl=en |access-date=2026-09-19 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Kino kiweza kiro mita 88 (55 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bw’obuvanjuba bwa [[Jinja]], ekibuga ekisinga obunene mu kitundu kya Busoga . <ref name="4R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Jinja/Pentecostal+Church+Namayingo+West/@0.1110507,33.6191225,8.75z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177e7b862c391f47:0x300fe90f956a9f4a!2m2!1d33.2026122!2d0.4478566!1m5!1m1!1s0x177fb2327d983d6b:0x74ad4055795c5b91!2m2!1d33.8741139!2d0.3445337!3e0?hl=en |access-date=2026-09-19 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
Ekibuga Namayingo kisangibwa ku ''luguudo lwa Musita–Mayuge–Lumino–Majanji–Busia'', nga kiro mita 35 (22 mi), mu bukiikaddyo bw’amaserengeta ga [[Busia, Yuganda|Busia]], ekibuga ekinene ekisinga okumpi. <ref name="5R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Busia+Uganda/Pentecostal+Church+Namayingo+West/@0.3932787,33.8429225,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177fa0e07078428b:0x6c1d4dd11b933d52!2m2!1d34.0919803!2d0.4706692!1m5!1m1!1s0x177fb2327d983d6b:0x74ad4055795c5b91!2m2!1d33.8741139!2d0.3445337!3e0?hl=en |access-date=2026-09-19 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Endagiriro ya Namayingo ziri 0°20'42.0"mu mambuka, 33°52'48.0"buva njuba (bukiika ddyo:0.3450; bukiika kkono:33.8800). <ref name="6R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B020%2742.0%22N+33%C2%B052%2748.0%22E/@0.3498076,33.8751726,13z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0?hl=en |access-date=2026-09-19 |website=Google Maps |language=en}}</ref> Namayingo Town etudde ku buwanvu bwa mita1,276 (4,186 ft) waggulu w’obugulumivu bw’ennyanja . <ref name="7R">{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/UG/G7/Namayingo.html |title=Archive copy |access-date=2024-09-26 |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124223413/http://www.fallingrain.com/world/UG/G7/Namayingo.html |url-status=dead }}</ref>
== Okulambika ==
Ekibuga Namayingo kitono ate nga kijjudde enfuufu era tekirina mazzi ga lukale, amasannyalaze, oba emyala. <ref name="8R">http://www.newvision.co.ug/news/648833-namayingo-struggling-to-quench-residents-thirst.html</ref> Enguudo z’olukale zimanyiddwa nnyo nga mbi, ekyaviirako okwekalakaasa okw’olukale okwalimu abantu nga 200 mu Gwoluberyeberye 2013. <ref name="9R">http://www.ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=49412&PHPSESSID=79e437799b9f0ffabf5f905612c6013f</ref>
Mu 2020, oluguudo lwa Musita–Lumino–Busia Road, oluyita mu kibuga era nga lubadde lulongoosebwa okutuuka ku mutindo gwa bitumen ogw'omutendera II okuva mu 2015, lwatandikibwawo mu Gwekkumi nogumi 2020, nga bamalirizza okuddaabiriza okwo. <ref name="10R">{{Cite web |url=https://constructionreviewonline.com/news/uganda/musita-lumino-busia-majanji-road-commissioned-in-uganda/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-26 |archive-date=2024-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614020932/https://constructionreviewonline.com/news/uganda/musita-lumino-busia-majanji-road-commissioned-in-uganda/ |url-status=dead }}</ref> Oluguudo luno oluddabiriziddwa luvuddeko obudde bw’entambula obwangu n’okutereeza obwangu bw’okukola bizinensi mu kabuga k’e Namayingo, mu [[Namayingo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Namayingo]] n’ebitundu ebiriraanyewo. <ref name="11R">{{Cite web |date=2020-09-13 |title=How Musita-Namayingo tarmac road has turned around fortunes |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-musita-namayingo-tarmac-road-has-turned-around-fortunes-1854894 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Obungi bw'abantu ==
Mu Gwomwenda 2002, okubala abantu kwalaga nti omuwendo gw’abantu mu Namayingo guli 8,332. Mu Gwomunana 2014, okubala abantu mu ggwanga lyonna kwalaga omuwendo gw’abantu 15,741. <ref name="12R">{{Cite web |title=Uganda: Regions, Subregions, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/uganda/cities/ |access-date=2026-09-19 |website=www.citypopulation.de}}</ref>
Mu mwaka gwa 2015 ekitongole ekivunaanyizibwa ku bibalo ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu kibuga kino gwali 15,900. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bungi bw’abantu kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Namayingo Town gwali 17,300. Ku bano, 9,100 (52.6 ku buli 100) baali bakyala ate 8,200 (47.4 ku buli 100) baali basajja. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu kibuga kino gukula buli mwaka okutuuka ku bitundu 1.70 ku buli 100, wakati wa 2015 ne 2020. <ref name="1R">{{Cite web |title=City Population: Check for Humans |url=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fuganda%2Feastern%2Fadmin%2Fnamayingo%2FSC1239__namayingo%2F |access-date=2026-09-19 |website=www.citypopulation.de}}</ref>
== Ebintu ebyenkizo ==
Ebifo ebirala bino wammanga eby’enjawulo biri mu nsalo z’ekibuga oba okumpi n’ensalo zaakyo:
1. . Ofiisi za Tawuni Council y’e Namayingo
2. . Ofiisi za [[Namayingo (disitulikit)|Gavumenti ez’ebitundu mu Disitulikiti y’e Namayingo]]
3. . Akatale ka Namayngo Central
4. . Buyinja Health Centre IV, ekitongole kya gavumenti eky’ebyobulamu ekya minisitule y’ebyobulamu mu Uganda, ekiddukanyizibwa abaddukanya disitulikiti y’e Namayingo.
5. 5. . Oluguudo lwa Musita–Mayuge–Lumino–Majanji–Busia, oluyita mu kibuga mu ludda olw’amaserengeta okudda ebuvanjuba olw’awamu. <ref name="13R">{{Cite news |title=Enthusiasm as Mayuge welcomes Museveni |url=http://www.theinsider.ug/enthusiasm-as-mayuge-welcomes-museveni/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723033301/http://www.theinsider.ug/enthusiasm-as-mayuge-welcomes-museveni/ |archive-date=2015-07-23 |access-date=2026-09-19 |work=The Insider Uganda |language=en-US}}</ref>
6. 6. . ''Holy Resurrection Orthodox Church'', mu ssaza ly’e Buhemba, kro mita 17 (11 mi), mu bukiikaddyo bw’amaserengeta g’ekibuga, okuva ku luguudo Namayingo–Maruba. <ref name="14R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Holy+Resurrection+Orthodox+Church/Pentecostal+Church+Namayingo+West/@0.3156438,33.8116675,11.75z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177e4b786abbb49b:0x468c58df0f1404ab!2m2!1d33.7716676!2d0.2869972!1m5!1m1!1s0x177fb2327d983d6b:0x74ad4055795c5b91!2m2!1d33.8741139!2d0.3445337!3e0?hl=en |access-date=2026-09-19 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
ea748mkyeyymj2yzubobyuo1kklkhg1
Nana Asaase
0
11090
74997
42957
2026-09-19T16:38:44Z
Kabugo reagan
11810
converted refference
74997
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline;">Nana Asaase</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |Yazaalibwa
| class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |Philip Boakye Dua Oyinka [[Koforidua]], [[Ghana]]<br />
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |Obutuuze
| class="infobox-data category" style="line-height:1.4em;" |[[Ghanaian people|Munnaghana]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |Okusoma
| class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |[[:en:University_of_Ghana|University of Ghana]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |Alma mater
| class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |[[St. Augustine's College (Cape Coast)]]
|}
'''Philip Boakye Dua Oyinka''', amanyiddwa ennyo nga '''Nana Asaase'''<ref name=":1">{{Cite news |date=2019-01-10 |title=Hear him, Nana Asaase the poet speaks! |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/Hear-him-Nana-Asaase-the-poet-speaks-714230 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250123080319/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/Hear-him-Nana-Asaase-the-poet-speaks-714230 |archive-date=2025-01-23 |access-date=2026-09-19 |work=GhanaWeb |language=en-US}}</ref> [[:en:Poet|muwandiisi wa bitontome]],<ref>{{Cite web |title=BusinessGhana |url=https://www.businessghana.com/ |access-date=2026-09-19 |website=www.businessghana.com}}</ref><ref>https://ghana.um.dk/en/news/newsdisplaypage/?newsid=6a66c889-06b6-415b-81fe-83da35ce1350</ref> omutendesi mu biyiiye era [[:en:Writer|omuwandiisi]].<ref>{{Cite web |last=Obiri-Yeboah |first=Maxwell |title=Hear Him, Nana Asaase The Poet Speaks! |url=https://www.modernghana.com/news/908792/hear-him-nana-asaase-the-poet-speaks.html |access-date=2026-09-19 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://citifmonline.com/2018/03/nana-asaase-chief-moomen-advise-poets-world-poetry-day/ |title=Archive copy |access-date=2024-11-16 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205235519/https://citifmonline.com/2018/03/nana-asaase-chief-moomen-advise-poets-world-poetry-day/ |url-status=dead }}</ref> Era mmembe mu kibiina kya National Folklore Board.<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=caf6a0f670d72bf04344250cfc877b1e&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref> Yazaalibwa nga 12 Ogwekkumineebiri era asibuka [[:en:Koforidua|Koforidua]] mu kitundu ky'[[:en:Eastern_Region_(Ghana)|Ebuvanjuba]] wa Ghana. Nana Asaase, erinnya eritegeeza "Kabaka w'Ensi" mu lulimi [[:en:Akan_language|Olukaki]] olwa [[:en:Twi|Twi]], lyamuweebwa jjajja we.<ref name=":1" /> Agatta Olungereza ne Twi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://fakugesi.co.za/contributors/nana-asaase/ |access-date=2024-11-16 |archive-date=2024-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823230311/https://fakugesi.co.za/contributors/nana-asaase/ |url-status=dead }}</ref>
== Okusoma ==
Siniaya Nana Asaase yagisomera mu [[:en:St._Augustine's_College_(Cape_Coast)|St. Augustine's College]], [[:en:Cape_Coast|Cape Coast.]] Mu 2010, yatikkirwa ddiguli mu [[Lungereza]] n'[[:en:History|Ebyafaayo]] okuva mu [[:en:University_of_Ghana|University of Ghana]], [[:en:Legon|Legon]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=10eddf56a48e23c1c6adadecf9cbb95a&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-10 |title=I want to be Shakespeare of Ghana— Nana Asaase |url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/ghana-news-i-want-to-be-shakespeare-of-ghana-nana-asaase.html |access-date=2026-09-19 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref>
== Emirimu gye ==
Yaliko omumuyambi w'omwogezi w'ekitongole kya Saatchi & Saatchi okuva mu 2010 okutuuka mu 2011. Mu 2011, yafuuka omwogezi w'ekitongole kya Global Media Alliance okumala omwaka gumu era mu kiseera kino mutendesi mu kuwandiika ebitabo mu kkampuni ye eya Asaase Inscription.<ref name=":0" /> Mu Gwekkumineebiri 2022, yali aweereza omulundi gwe ogw'okubiri ng'omuwandiisi w'akakiiko akafuzi aka [[:en:National_Folklore_Board_(Ghana)|Ghana National Folklore Board]]. Ye amabasada wa Digital Reading ku owa Ghana Library App.<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=4c1672b9826307a5774161587d58b6b3&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref>
== Olukalala lw'ebitontome bye ==
* Life of Colours-Sancho Ignites
* Communion of Lies
* Sternly to the Day; Gently to the Earth
* Intoxicated Mirrors-London on fire
* Ephiphania
* Mental Pictures V<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=0438ba744f5ac7e1173557a7d5589b44&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=fa5ca4fa874657b3198cac3720fce86c&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref><ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=6d8d395dc8449af18472670362964c6d&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-22 |title=We wanted Nana Asaase to be a lecturer, not a poet - Nana Asaase's mother - Ghana Weekend |url=https://ghanaweekend.com/2021/09/22/we-wanted-nana-asaase-to-be-a-lecturer-not-a-poet-nana-asaases-mother/ |access-date=2026-09-19 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-25 |title=Pay attention to poetry like you do to beauty pageants - Nana Asaase - Ghana Weekend |url=https://ghanaweekend.com/2021/09/25/pay-attention-to-poetry-like-you-do-to-beauty-pageants-nana-asaase/ |access-date=2026-09-19 |language=en-US}}</ref>
== Ebifaananyi V<ref name=":2" /> ==
== Awaadi n'okusiimibwa kwe ==
Yasiimibwa olwa by'akola ne biweesa Ghana ekitiibwa n'okulinnyisa omutindo gw'ebitontome bya Ghana. Kino kyaliwo ku mukolo ogwasooka ogw'empaka za Ghana Writers Awards.<ref>https://ghanaguardian.com/nana-asaase-honoured-ghana-writers-award</ref>
== Ebyawandiikibwa ==
{{Reflist}}
7q4epx8tkjdpodrnoce4xawfrl2iovg
Ntare VI of Ankole
0
11295
75003
72056
2026-09-19T17:21:35Z
Kabugo reagan
11810
removed link and converted refference
75003
wikitext
text/x-wiki
.<ref>{{cite news|last=Mubangizi|first=Michael|title=Barigye declared king of Ankole|url=http://editions-sources-du-nil.over-blog.com/article-barigye-declared-king-of-ankole-43216696.html|accessdate=17 March 2011|newspaper=The Observer|date=17 January 2010}}</ref>{{Reflist}}
'''Ntare VI''' (omwezi ogusooka 10, 1940 – omwezi ogw'ekkumi 14, 2011) yeeyali [[Omugabe wa Nkore]] oba [[Ankole]] era nga ye wa 27 mu [[Bahinda dynasty|lulyo lwa Bahinda]] wadde nga teyafuga ku Ankole.<ref>{{cite news|last=Mubangizi|first=Michael|title=Barigye declared king of Ankole|url=http://editions-sources-du-nil.over-blog.com/article-barigye-declared-king-of-ankole-43216696.html|accessdate=17 March 2011|newspaper=The Observer|date=17 January 2010}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Ntare VI yazaalibwa nga John Patrick Barigye mu mwezi ogusooka ogwa 1940 eri Omugabe Charles Godfrey Gasyonga II ow'obugabe bwa Ankole / Nkore, mu Uganda ne Namasole Constance Ndyomwishiki. Barigye yatikkirwa ddiguli mu by'enfuna mu [[Yunivasite ya Cambridge|Yunivasite y'e Cambridge]] e Bungereza mu 1962 era ekyaddako kuba mubaka mu West Germany ne [[Vatican]]<ref>{{Cite web |title=The Holy See |url=https://www.vatican.va/content/vatican/en.html |access-date=2026-09-19 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> . [[Idi Amin]], eyali pulezidenti wa Uganda mu kiseera ekyo, yawa Barigye omulimu nga omubaka oluvannyuma lwa Barigye ne kitaawe okusaba Amin mu lujjudde obutazzaawo bugabe.
Yafa mu mwezi gwa kkumi ogw'omwaka 2011 ku myaka 71 n’asikizibwa mutabani we, Kabaka Charles Rwebishengye amanyiddwa ngo'mugabe mu kiseera kino.
== Okutuuzibwa ku ntebe y’obugabe ==
Okutuuzibwa kwe ku ntebe kwaliwo nga 20 ogw'ekkumi n'ogumu ,1993 era oluvannyuma gavumenti ya NRM n’emusazaamu. Yeeyali omukulembeze ow'enonno eyasooka oluvannyuma lw'obukulembeze obw'enonno okuwerebwa mu 1967. Obugabe mu Ankole n'okutuusa kati tebunnazzibwawo, okwawukana ku bukulembeze obw'enonno obulala mu Uganda nga [[Toro]], [[Buganda]] ne [[Bunyoro]] . [[Yoweri Museveni|Pulezidenti Museveni]] yennyini yasazaamu okutuuzibwa ku ntebe mu 1993, ng’agamba nti abantu b’Ankole baalina okusalawo.
== Ebimukwatako ng'omuntu<ref>{{Cite web |last=datuksiragung |date=2011-10-20 |title=Ntare VI of Ankole |url=https://afriendofankole.wordpress.com/2011/10/20/ntare-vi-of-ankole/ |access-date=2026-09-19 |website=Ankole Kingdom |language=en}}</ref> ==
Nga tannafa, John Patrick Barigye yali wakati mu musango gw'okwawukana ne mukyala we Denise Kwezi era maama w'abaana be abana . Omusango gwali mu maaaso g'omulamuzi wa kkooti esooka . Wabula , kkooti yali ewadde abaagalana bano amagezi okugonjoolera obutakkaanya wabweru wa kkooti okwewala okwanjala obuziina bwabwe mu lujjudde.
Mu mpaaba ye ku kkooti e Nakawa, Barigye yagamba nti yagezaakao enfunda nnyingi okuzzza obuggya essanyo ly'obufumbo naye naye mukyala we teyali mwetegefu era teyalina kwagala kuddamu bya bufumbo.
== Ebijuliziddwa ==
1. {{cite news|last=Mubangizi|first=Michael|title=Barigye declared king of Ankole|url=http://editions-sources-du-nil.over-blog.com/article-barigye-declared-king-of-ankole-43216696.html|accessdate=17 March 2011|newspaper=The Observer|date=17 January 2010}}
2. `{{cite book|last=Mwakikagile|first=Godfrey|title=Uganda : the land and its people|year=2009|publisher=New Africa Press|location=Dar es Salaam, Tanzania|isbn=978-9987-9308-9-0|pages=89|url=https://books.google.com/books?id=T9k0IkER6KYC&pg=PA89|edition=1st}}
3. ANKOLE
<references />
[[Category:Buganda]]
2441ku24ok5geb6z0mqf2yt8iz07blx
Eliphaz Maari
0
11506
74985
72357
2026-09-19T13:32:09Z
Phionah Nakyejwe
11805
removed a duplicated link and external links
74985
wikitext
text/x-wiki
'''Eliphaz Maari''' (yazaalibwa 1954) [[Bishop|mulabirizi wa]] [[Anglican]] mu Uganda era nga yaweereza nga [[Ekkanisa ya Uganda mu Buganda|Assistant Bishop w’essaza ly’e Kampala]] okuva mu 1997 okutuuka mu 2004, era yakola emirimu egy’obukulembeze egy’oku ntikko mu kusomesa eby’eddiini mu kkanisa y'Abakulisitaayo oba Anglican.<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-09-13 |title=History - Uganda Christian University |url=https://ucu.ac.ug/history/ |access-date=2025-12-18 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Provincial Secretary and CMS official named new bishops in Uganda |url=https://www.anglicannews.org/news/2004/08/provincial-secretary-and-cms-official-named-new-bishops-in-uganda.aspx |access-date=2025-12-16 |website=www.anglicannews.org}}</ref> Era yeeyali akulira [[Univasite ya Ugabda Christian University|yunivasite ya Uganda Christian University]].
== Obuto n’okusoma kwe ==
Maari yazaalibwa mu 1945 era yatendekebwa mu by’eddiini n’obuweereza nga tannatuuzibwa. Yeenyigira mu kusomesa obusumba n’obukulembeze bw’Ekkanisa ku ntandikwa y’omulimu gwe, okukkakkana ng’alina obuvunaanyizibwa obw’amaanyi mu by’ensoma n’eby’ekkanisa mu [[Kkanisa ya Uganda]].<ref>{{Cite web |url=http://survey-smiles.com/ |access-date=2025-12-19 |website=survey-smiles.com}}</ref>
== Obuweereza bwe ==
Mu 1997, Maari yalondebwa okuba Omumyuka w'Omulabirirzi w'obulabirizi bwa Kampala, ng’aweereza wamu ne Ssaabalabirizi [[Livingstone Mpalanyi Nkoyoyo]] ng’omu ku bakulembeze ab’oku ntikko mu kkanisa y’amasaza. Mu kiseera kye eky’obulabirizi, yakola ku kulondoola bannaddiini, okulabirira abasumba, n’okuddukanya obulabirizi okutuusa lwe yawummula ekifo kino mu 2004.<ref>{{Cite journal |last=Ivan |first=Naijuka |date=19 December 2025 |title=The Consecration Magazine |url=https://allsaintskampala.org/download/TheConsecrationMagazine.pdf?utm}}</ref><ref>"Anglican Communion in Crisis: How Episcopal Dissidents and Their African" Hassett, M.K. p217: New Jersey; [[Princeton University Press]]; 2009 {{ISBN|9780691125183}}</ref>
== Obukulembeze bwe mu Uganda Christian University ==
Maari yakola kinene nnyo mu kutondawo ne mu bukulembeze obwasooka obwa [[Uganda Christian University]] (UCU). UCU bwe yatandikibwawo mu 1997, ng’ava mu Bishop Tucker Theological College. Maari yaweereza nga Omumyuka w'omukulu wa yunivasite ow'ekiseera mu myaka gya yunivasite eno nga etandika, n’ayamba okulungamya enkyukakyuka yaayo okufuuka yunivasite y’Ekikulisitaayo erina ekiwandiiko ekigikkiriza oba charter. Ebyafaayo bya UCU ebitongole biwandiika ku mulimu gwe ogw’obukulembeze mu kiseera yunivasite eno bwe yali ng'etandika okukula. <ref name=":02">{{Cite web|date=2023-09-13|title=History - Uganda Christian University|url=https://ucu.ac.ug/history/|access-date=2025-12-18|language=en-US}}</ref>
== Omukululo gwe ==
Okusukka obuweereza bw'obulabirizi, Maari bye yakola mu kusomesa eby'eddiini n'amatendekero aga waggulu ng'ayita mu UCU byayamba okunyweza amaanyi g'[[Ekkanisa ya Uganda mu Buganda|Ekkanisa ya Uganda]] mu kutondawo bannaddiini n'abakulembeze b'eddiini n'abakulmbeze ab'abulijjo mu by'ensoma okwetoloola [[East Africa]].<ref name=":03">{{Cite web|date=2023-09-13|title=History - Uganda Christian University|url=https://ucu.ac.ug/history/|access-date=2025-12-18|language=en-US}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Church of Uganda|Ekkanisa ya Uganda]]
* [[Ekkanisa ya Uganda mu Buganda|Obulabirizi bwa Kampala]]
* [[Uganda Christian University]]
* Abalabirizi b’Abangereza mu Uganda
== Ebijuliziddwa ==
# {{Reflist}}All Africa
# Anglican News
# "Anglican Communion in Crisis: How Episcopal Dissidents and Their African" Hassett, M.K. p217: New Jersey; [[:en:Princeton_University_Press|Princeton University Press]]; 2009 {{ISBN|9780691125183}}
[[Category:Abalabirizi b'Abakulisitaayo ab'ekyasa kyabirimwekimu mu Uganda]]
[[Category:Abalabirizi b'Abakulisitaayo aba Kampala]]
[[Category:Abakozi ku ludda lw'ebyensoma aba Uganda Christian University]]
[[Category:Abazaale ba 1954]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Eddiini mu Buganda]]
dvv347ne0i3nbm5p24yvoyeqi1pwmz5
Kkampuni ya yinsuwa ya Jubilee Limited
0
11616
75000
73286
2026-09-19T17:05:34Z
Kabugo reagan
11810
removed link and converted refference
75000
wikitext
text/x-wiki
'''Kkampuni ya yinsuwa ya Jubilee eya Kenya''' ( '''JICK''' ) esinga okumanyibwa nga '''Jubilee Insurance''' [[:en:Insurance_company|kkampuni ya yinsuwa]] mu [[:en:Kenya|Kenya]], esinga eby'enfuna mu [[:en:East_African_Community|mukago gwa East Africa]] . Kkampuni eno ekola era elia emigabo mu [[:en:Jubilee_Holdings_Limited|Jubilee Holdings Limited]], kkampuni ya yinsuwa ey’amawanga amangi, elina ekitebe kyayo mu [[:en:Nairobi|Nairobi]], ekibuga ekikulu ekya Kenya, ng’erina Kkampuni z'ekolagana nazo mu [[:en:Kenya|Kenya]], [[:en:Tanzania|Tanzania]], [[:en:Uganda|Uganda]], [[:en:Burundi|Burundi]], ne [[:en:Mauritius|Mauritius]], ng’erina enteekateeka z’okugaziya ku [[:en:Africa|ssemazinga wa Afrika]] . <ref>{{Cite web |title=About Jubilee Insurance Kenya Pioneering Insurance Since 1937 |url=https://jubileeinsurance.com/ke/about-us/ |access-date=2026-09-19 |website=jubileeinsurance.com}}</ref> <ref>Juma, Victor (1 August 2014).</ref>
== Ebyafaayo ==
Jubilee Insurance yassibwawo nga kkampuni ya Kenya ekola ku by'ensimbi ng'ekitebe kyayo kiri mu kibuga [[:en:Mombasa|Mombasa]] ekiri ku lubalama lw'ennyanja. Kkampuni eno yakulaakulana era okumala emyaka, yaggulawo ofiisi mu bibuga mu Buvanjuba bwa Afrika, omuli [[:en:Nairobi|Nairobi]], [[:en:Dar-es-Salaam|Dar-es-Salaam]] ne [[:en:Kampala|Kampala]] . Kkampuni eno era yaggulawo amatabi mu kibuga kya Buyindi ekya [[:en:Bombay|Bombay]] ne [[:en:Karachi|Karachi]], Pakistan. Ku bizinga bya Ssemayanja e Mauritius ne [[:en:Zanzibar|Zanzibar]] . Omuzadde wa kkampuni eno, Jubilee Holdings Limited, yagatta emigabo gy'ayo ku [[:en:Nairobi_Stock_Exchange|katale k’emigabo e Nairobi]] (NSE) mu 1973, gy’esuubula wansi w’akabonero '''JUB''' .
Oluvanyuma lw’obutabanguko mu by'ensimbi n'ebyobufuzi mu myaka gya 1970 ne 1980 mu Uganda, Kampuni ya Jubilee Insurance Company of Uganda (JICU) yaddamu okukola mu 1992. Kkampuni eno eya Uganda ekolagana n’ekibiina kya [[:en:DFCU_Group|DFCU Group]] era n’ekitongole kya [[:en:Aga_Khan_Fund_for_Economic_Development|Aga Khan Fund for Economic Development]] ( [[:en:AKFED|AKFED]] ). Mu 2006, kkampuni ya Jubilee Holdings Limited yateeka emigabo gy'ayo ku katale k'ebyensimbi aka [[:en:Uganda_Securities_Exchange|Uganda Securities Exchange]] (USE). <ref>Juma, Victor (23 May 2014).</ref>
Mu 1998, kkampuni eno yaddamu okuggulawo ettabi eddala mu Tanzania. Kkampuni ya yinsuwa ya Jubilee eya Tanzania (JICT) erina emigabo n'ebamusigansimbi mu Tanzania. Yali kkampuni ya yinsuwa ey’obwannannyini eyasooka okufuna layisinsi mu ggwanga, oluvannyuma lw’okuggya envumbo ku bitongole by’ebyensimbi. Jubilee Holdings Limited yateeka emigabo gy'ayo ku lukala lw'ebyensimbi olwa [[:en:Dar_es_Salaam_Stock_Exchange|Dar es Salaam Stock Exchange]] (DSE), era mu 2006. <ref>Bondia, Jacob (8 January 2007).</ref>
Okusinziira ku alipoota y'ekitongole ekivunanyizibwa ku yinsuwa ekya [[:en:Insurance_Regulatory_Authority_(Kenya)|Insurance Regulatory Authority]] mu Kenya ey'afulumizibwa mu Gwomwenda 2014, kkampuni ya yinsuwa eya Jubilee eya Kenya yakwata kisooka mu katale k'emigabo n’ebitundu 11.9% ku katale ka Kenya ng’esinga [[:en:Britam|Britam]] ne [[:en:CIC_Insurance_Group_Limited|CIC Insurance Group Limited]], ezaafuga ebitundu 11.2% ne 9%. <ref>Herbling, David (21 December 2014).</ref>
== Ekitongole kya Jubilee Holdings Limited ==
Wammanga lwe lukalala [[:en:Subsidiary|lw’amakampuni agakolagana]] (50+% emigabo) aga Jubilee Holdings Limited, nga gonna awamu gakola Jubilee Group.
* Kkampuni ya yinsuwa ya Jubilee eya Kenya Limited (100%)
* Kkampuni ya yinsuwa ya Jubilee eya Uganda Limited (65%)
* Kkampuni ya yinsuwa ya Jubilee eya Tanzania Limited (51%)
* Kkampuni ya yinsuwa ya Jubilee eya Burundi SA (70%) .
* Yinsuwa ya Jubilee (Mauritius) Limited (80%) .
* Ekitongole ky’ebyensimbi ekya Jubilee (100%) .
* Kkampuni ya Jubilee Investments Company Limited (Uganda) (100%).
* Ekitongole kya Jubilee Investments Tanzania Limited (100%) .
* Ekitongole kya Jubilee Investments Burundi Limited (100%) .
* Ekifo kya Jubilee Burundi (80%) .
Kkampuni eziragiddwa wansi zitwalibwa nga kkampuni ezikolagana, nga zirina emigabo egiri wansi wa 50% mu Jubilee Holdings Limited: <ref name="Group">https://web.archive.org/web/20161002063033/https://www.jubileeinsurance.com/ke/images/downloads/AnnualReports/Jubilee-Annual-Report-2015-webversion.pdf</ref>
* PDM (Holdings) Ekitongole (37.1%) .
* Enkola ya IPS Cable Systems Limited (33.3%) .
* Kkampuni ya FCL Holdings Limited (30.0%) .
* Ekitongole kya IPS Power Investment Limited (27.0%) .
* [[:en:Bujagali_Energy_Limited|Kkampuni y’amasannyalaze eya Bujagali Holding Power Company Limited]] (25.0%)
* Ekibiina ky'abbanka ya [[:en:Diamond_Trust_Bank_Group|Diamond Trust Bank Group]] (10.27%)
== Obw'annannyini ==
Jubilee Insurance Company Limited ye kampuni 100% eya Jubilee Holdings Limited, "kampuni enkulu ekulira endala" oba "omuzadde". [[:en:Stock|Emigabo]] gya kkampuni eno eri ku lukalala lw’obutale busatu ku buna mu Buvanjuba bwa Afrika, okuli [[:en:Nairobi_Stock_Exchange|Nairobi Stock Exchange]], [[:en:Uganda_Securities_Exchange|Uganda Securities Exchange]] ne [[:en:Dar_es_Salaam_Stock_Exchange|Dar es Salaam Stock Exchange]] . <ref>Planting, Sasha (26 July 2011).</ref> Mu Gwekkuminebiri 2013 , eby’obugagga byonna eby’Omuzadde byabalirirwamu obukadde bwa ddoola za Amerika 678 (KES:61.16 billion), nga emigabo gibalirirwamu obukadde bwa doola za Amerika 119 (KES:10.7 billion). <ref name="Group"/>
== Ettabi ly'e Kenya ==
Kkampuni eno elina ofiisi zino wammanga mu Kenya, okuva nga 31 Ogwekkuminebir 2013: <ref name="Group"/>
* Ofiisi enkulu – Ekizimbe kya Jubilee Insurance House ku luguudo lwa Wabera mu [[:en:Nairobi_County|Ssaza ly’e Nairobi]]
* Ofiisi y’e Mombasa – Omwaliiro ogw’okusatu, ekizimbe kya Jubilee Insurance House, Moi Avenue mu [[:en:Mombasa_County|Ssaza ly'e Mombasa]]
* Ofiisi y’e Kisumu – Omwaliiro ogw’okusatu, Jubilee Insurance House, ku luguudo lwa Oginga Odinga, [[:en:Kisumu|Kisumu]]
* Ofiisi y’ekitongole kya Nairobi 1 – Omwaliiro ogw’okusatu, ekizimbe kya Jubilee Exchange Building, ku luguudo lwa Mama Ngina, Nairobi
* Ofiisi y’ekitongole kya Nairobi 2 – Omwaliiro ogwa wansi, Tulip House, oluguudo lwa Mombasa, Nairobi
* Ofiisi y’ekitongole kya Nairobi 3 – Omwaliiro ogw’omukaaga, Wing B, Vanguard House, First Crossway Road, Chiromo Road, [[:en:Westlands,_Nairobi|Westlands]], Nairobi
* Ofiisi y’e Nakuru – Omwaliiro ogusooka, Polo Centre, Kenyatta Avenue, [[:en:Nakuru|Nakuru]]
* Ofiisi ya Nyeri – Omwaliiro ogw’okusatu, Sohan Plaza, Kimathi Way, [[:en:Nyeri|Nyeri]]
* Ofiisi y’e Kisii – Omwaliiro ogwokubiri, ekizimbe ekipya e Sansora, ku luguudo lw’eddwaliro lya Town Center, [[:en:Kisii,_Kenya|Kisii]]
* Ofiisi y’e Eldoret – Omwaliiro ogwokubiri, Imperial Court Eldoret, Nairobi – Uganda Highway, [[:en:Eldoret|Eldoret]]
* Ofiisi ya Meru – Omwaliiro ogwokubiri, Alexander House, Moi Avenue, [[:en:Meru,_Kenya|Meru]]
* Ofiisi ya Thika – Omwaliiro ogw’okuna, Thika Arcade, ku luguudo lwa Kenyatta Highway ku Commercial Street, [[:en:Thika|Thika]]
* Ofiisi y’e Bungoma – Omwaliiro ogusooka, Bungoma Business Centre, Moi Avenue, [[:en:Bungoma|Bungoma]]
== Laba ne ==
* [[:en:List_of_Insurance_companies_in_Kenya|Olukalala lwa kkampuni za Yinsuwa mu Kenya]]
* [[:en:Nairobi_Stock_Exchange|Akatale k’emigabo mu Nairobi]]
* [[:en:Dar_es_Salaam_Stock_Exchange|Akatale k’emigabo mu Dar es Salaam]]
* [[:en:Uganda_Securities_Exchange|Uganda Securities Exchange]]
* [[:en:Economy_of_Kenya|Ebyenfuna bya Kenya]]
* [[:en:List_of_insurance_companies_in_Uganda|Olukalala lwa kampuni za yinsuwa mu Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia ==
* Omukutu gwa Yinsuwa ya Jubilee
* Ebikwata ku kkampuni Ku Alacrastore
{{Agha Khan Fund for Economic Development}}{{Authority control}}
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
8gky46vm6q5xg5sg09scxluhl9cljor
Lukyamuzi Bashir
0
11637
75001
43976
2026-09-19T17:11:07Z
Kabugo reagan
11810
removed links
75001
wikitext
text/x-wiki
'''Lukyamuzi Bashir''' (oba '''Badi''' )(yazaalibwa 7 Ogw'ekkumin'ebiri 1986) Munnayuganda omuteesiteesi w'ennyimba, muteesiteesi wa firimu era azifulumya.
== Emirimu ==
Yateekateeka vidiyo ya [[Blu*3]] ''Where you are'' omwali [[Abayimbiramu kibiina kye bayita 'Goodlyfe'|Goodlyfe Crew]], ''Bona Obasinga'' eya [[Iryn Namubiru]], ne ''Vumilia'' eya [[Jose Chameleone|Chameleone]]. Era yeeyateekateeka vidiyo za Goodlyfe Crew eza ''Talk n Talk'', ''This is how we do it'' . Amanyiddwa nnyo okukola ne mukwano gwe era omuyimbi [[:en:A_Pass|A Pass]] .<ref>{{Cite web |title=Llolypop Records - Events Organisers, Promoters and Marketing |url=http://www.llolypop.com/apass.php/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140550/http://www.llolypop.com/apass.php/ |archive-date=2 April 2015 |access-date=26 March 2015}}</ref>
Bashir ye mukiise wa [[:en:Channel_O|Channel O]] owa Uganda era dayirekita w’ebifaananyi ku mukutu gwa ttivvi y’ennyimba ogusangibwa e South Afrika era abadde akola ku mukutu gwa Off the Record, Introducing [[Keko (Ugandan rapper)|Keko]] ne Lifestyle Uganda ku mukutu guno.
Yateekateeka firimu ye eyasooka eya ''[[:en:Bala_Bala_Sese|Bala Bala Sese]]'' eyawandiikibwa [[Usama Mukwaya]] era nga yalimu [[:en:Ashraf_Ssemwogerere|Ashraf Ssemwogerere]].
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* Lukyamuzi Bashir at IMDb
* <nowiki>https://archive.today/20131008174154/http://africanpulse.co.uk/tag/ugandan-music/</nowiki>
366v0613dibbv3i4drd1ssf68z8vj1v
Ovie Ejeheri
0
11793
74988
72746
2026-09-19T13:35:58Z
SSEBUNYA MARK alias as Mr.STRATEGY
11803
i converted references
74988
wikitext
text/x-wiki
'''Ovie Prince Ejeheri''' (yazaalibwa 23 Ogw'okuna 2003) [[Omupiira ogw'ebigere|muzannyi wa mupiira]] mu Bungereza ow'ekikugu era azannya nga [[:en:Goalkeeper_(association_football)|omukwasi wa ggoolo]] mu kiraabu ya [[:en:Danish_Superliga|Danish Superliga]] [[:en:FC_Midtjylland|eya FC Midtjylland]] .
== Omulimu gwa kiraabu ==
Ejeheri yeegatta ku [[:en:Arsenal_F.C.|Arsenal]] ku myaka munaana. Mu Ogw'omunaana 2021,yateeka omukono ku ndagaano ye eyasooka ne ttiimu eno.<ref>{{Cite book |date=2026-09-17 |title=Arsenal F.C. |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Arsenal_F.C.&oldid=1375312777 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 August 2021 |title=Ejeheri signs first professional contract |url=https://www.arsenal.com/news/ejeheri-signs-first-professional-contract |access-date=29 January 2023 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref>
Nga 6 Ogw'omusanvu 2022, Ejeheri yakola endagaano ne kiraabu ya [[:en:National_League_South|National League South]] ey'ekibuga [[:en:Chelmsford_City_F.C.|Chelmsford]] ku bbanja okutuusa mu Ogusooka 2023.<ref>{{Cite web |date=6 July 2022 |title=Ovie Ejeheri joins Chelmsford City on loan |url=https://www.arsenal.com/ovie-ejeheri-joins-chelmsford-city-short-term-loan |access-date=29 January 2023 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref> Mu bbanga Ejeheri lye yamala mu Chelmsford, yazannya emipiira 25 mu mpaka zonna, n'akuuma emipiira 12 nga talinaako nziro.<ref>{{Cite web |date=8 January 2023 |title=Transfer news : Ovie Ejeheri |url=https://chelmsfordcityfc.com/transfer-news-ovie-ejeheri/ |access-date=29 January 2023 |publisher=Chelmsford City F.C.}}</ref>
Nga 19 Ogusooka 2023, Ejeheri yakola endagaano mu kiraabu ya Finland eya [[:en:Seinäjoen_Jalkapallokerho|SJK]] okutuusa [[:en:2022–23_in_English_football|sizoni]] ya Bungereza lwe yaggwaako.<ref>{{Cite web |date=19 January 2023 |title=Ovie Ejeheri joins SJK Seinajoki on loan |url=https://www.arsenal.com/news/ovie-ejeheri-joins-sjk-seinajoki-loan |access-date=29 January 2023 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref> Nga 28 Ogusooka 2023, Ejeheri yasooka mu SJK, n'azannya eddakiika 90 zonna mu kukubwa [[:en:Kuopion_Palloseura|KuPS]] ggoolo 1-0 mu [[:en:Finnish_League_Cup|kikopo kya Finland League Cup]]. Nga 8 Ogw'omusanvu 2023, SJK yalangirira nti Ejeheri agenda kuva mu SJK oluvannyuma lwa ddiiru ye eya ey'ebanja okuggwaako, nga Ejeheri yakuuma clean sheets mwenda mu mipiira 14 egya [[:en:Veikkausliiga|Veikkausliiga]] mu kiseera kye yamala mu kiraabu eno.<ref>{{Cite web |date=8 July 2023 |title=SJK palasi voittojen tielle ja hyvästeli Ejeherin |url=https://sjk.fi/raportit/sjk-palasi-voittojen-tielle-ja-hyvasteli-ejeherin/ |access-date=15 July 2023 |publisher=Seinäjoen Jalkapallokerho}}</ref>
Ejeheri yayimbulwa Arsenal ku nkomerero ya sizoni ya 2023–24 oluvannyuma lw’endagaano ye okuggwaako.<ref>{{Cite web |date=3 June 2024 |title=22 players to depart Arsenal at end of contacts |url=https://www.arsenal.com/news/22-players-depart-arsenal-end-contacts |access-date=3 June 2024 |publisher=Arsenal FC}}</ref>
Mu July wa 2024, Ejeheri yeegatta ku [[:en:FC_Midtjylland|Midtjylland,]] bakyampiyoni ba [[:en:Danish_Superliga|Danish Superliga]], ku ndagaano ya myaka etaano.<ref>{{Cite web |date=15 July 2024 |title=OVIE EJEHERI ER NY KEEPER I FC MIDTJYLLAND |trans-title=OVIE EJEHERI IS THE NEW GOALKEEPER AT FC MIDTJYLLAND |url=https://www.fcm.dk/nyheder/ovie-ejeheri-er-ny-keeper-i-fc-midtjylland/ |access-date=15 July 2024 |website=www.fcm.dk |language=Danish}}</ref> Nga 13 Ogw'omukaaga 2025 kyakakasibwa, nti Ejeheri yali yeewolwa mu kiraabu ya [[:en:Danish_Superliga|Danish Superliga]] eya [[:en:FC_Fredericia|FC Fredericia]] sizoni yonna eya 2025-26.<ref>{{Cite book |date=2026-09-17 |title=FC Fredericia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=FC_Fredericia&oldid=1375408017 |language=en}}</ref> Oluvannyuma lw'okuzannya emipiira ebiri gyokka mu kiraabu eno, kyalangiriddwa nti Ejeheri yalongoosebwa olw'obuvune obutategeerekeka obugenda okumukuumira omupiira okumala ebbanga eddene.<ref>{{Cite book |date=2026-09-17 |title=FC Fredericia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=FC_Fredericia&oldid=1375408017 |language=en}}</ref> Nga 1 Ogw'omwenda 2025, Fredericia yakakasa nti Ejeheri yazzibwayo e Midtjylland olw’obuvune bwe yali afunye.<ref>{{Cite book |date=2026-09-17 |title=FC Fredericia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=FC_Fredericia&oldid=1375408017 |language=en}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Ejeheri yazaalibwa mu [[:en:Greenwich|Buyonaani]], Bungereza, alina ebisaanyizo okukiikirira [[:en:England_national_football_team|Bungereza]], [[:en:Nigeria_national_football_team|Nigeria]] oba [[Uganda Cranes|Uganda]]. <ref>{{Cite book |date=2026-09-19 |title=Nigeria national football team |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nigeria_national_football_team&oldid=1375692980 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |date=2026-09-19 |title=Nigeria national football team |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nigeria_national_football_team&oldid=1375692980 |language=en}}</ref> Mu Ogw'ekkumin'ebiri wa 2020, Ejeheri yali mu nkambi y’abavubuka e Bungereza.<ref>{{Cite book |date=2026-09-19 |title=Nigeria national football team |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nigeria_national_football_team&oldid=1375692980 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 November 2020 |title=Arsenal's Ovie Ejeheri says England training camp is a good opportunity to showcase talent |url=https://www.goal.com/en/news/arsenals-ovie-ejeheri-england-training-camp-is-a-good/1415vduvn14l11hkddt5o9n07v |access-date=29 January 2023 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref>
== Ebibalo by’emirimu ==
{{updated|9 January 2025}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Endabika ne ggoolo okusinziira ku kiraabu, sizoni n’empaka
! rowspan="2" | Kiraabu
! rowspan="2" | Ebiro
! colspan="3" | Liigi
! colspan="2" | Ekikopo [ a ] .
! colspan="2" | Ekikopo kya liigi [ b ].
! colspan="2" | Bulaaya
! colspan="2" | Lala
! colspan="2" | Okugatta
|-
! Okugabanya
! Apps
! Goolo
! Apps
! Goolo
! Apps
! Goolo
! Apps
! Goolo
! Apps
! Goolo
! Apps
! Goolo
|-
| rowspan="4" | Arsenal U21
| 2020–21
| –
| colspan="8" | –
| 0.
| 0.
| 0.
| 0.
|-
| 2021–22
| –
| colspan="8" | –
| 4 [ c ] .
| 0.
| 4. 4.
| 0.
|-
| 2023–24
| –
| colspan="8" | –
| 3 [ c ] .
| 0.
| 3. 3.
| 0.
|-
! colspan="2" | Okugatta
! 0.
! 0.
! 0.
! 0.
! 0.
! 0.
! 0.
! 0.
! 7. 7.
! 0.
! 7. 7.
! 0.
|-
| Chelmsford City (ebbanja) .
| 2022–23
| Liigi y'eggwanga South
| 21.
| 0.
| 2. 2.
| 0.
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 0.
| 0.
| 23.
| 0.
|-
| SJK Seinäjoki (ebbanja) .
| 2023. 2023
| Veikkausliiga nga bano
| 14.
| 0.
| 0.
| 0.
| 4. 4.
| 0.
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 18.
| 0.
|-
| Midtjylland mu kibuga wakati
| 2024–25
| Superliga ya Denmark
| 0.
| 0.
| 0.
| 0.
| colspan="2" | –
| 0.
| 0.
| colspan="2" | –
| 0.
| 0.
|-
! colspan="3" | Omugatte gw’emirimu
! 35.
! 0.
! 2. 2.
! 0.
! 4. 4.
! 0.
! 0.
! 0.
! 7. 7.
! 0.
! 48. Ebikwata ku nsonga eno
! 0.
|}
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* Ovie Ejeheri at WorldFootball.net
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
r4lbkzuw32th7mzd9pwsfnpy8emtn1r
Richard Sebamala
0
11922
74996
74747
2026-09-19T15:53:03Z
Ssebuufu
9882
74996
wikitext
text/x-wiki
'''Richard Sebamala''' (yazaalibwa 22 Ogwoluberyeberye 1997) yinginiya w'ebyobuzimbi, musuubuzi era munnabyabufuzi [[Munnayuganda]] aweereza ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu kya Bukoto ey'amasekkati mu Paalamenti ya Uganda okuva okuva mu 2021 okutuusa leero mu 2026.<ref>"Sebamala Richard – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> <ref name=":0">List of members of the twelfth Parliament of Uganda</ref>Yasooka okulondebwa mu kifo kino nga 14 Ogwoluberyeberye 2021 mu kulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021. <ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2021-03-22 |title=Voter seeks to overturn victory of Ssekandi's rival |url=https://www.independent.co.ug/voter-seeks-to-overturn-victory-of-ssekandis-rival/ |access-date=2026-09-09 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref>
Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]].<ref>"Bukoto Central Constituency – 2021 General Election – Visible Polls". ''visiblepolls.org''. Retrieved 2021-06-30.</ref> Mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] aweereza nga nga mmemba ku kakiiko k’ebizimbibwa akalondoola minisitule y’ettaka n’amayumba saako ne minisitule y’emirimu n’entambula nga kw’otadde n’okubeera mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku kulondoola emirimu gy'ebitongole bya gavumenti ka COSASE <ref>{{Cite web |last=Paskazia |date=2018-09-24 |title=Public Accounts Committee-COSASE |url=https://www.parliament.go.ug/committee/2728/public-accounts-committee-cosase |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528070402/https://www.parliament.go.ug/committee/2728/public-accounts-committee-cosase |archive-date=2024-05-28 |access-date=2026-09-09 |website=www.parliament.go.ug |language=en |url-status=live }}</ref><ref>Independent, The (July 28, 2021). "New COSASE members cautioned on corruption".</ref>
== Obuto bwe n'okusoma kwe ==
Sebamala yazaalibwa nga 22 Ogwoluberyeberye 1979 e Bisanje mu Ssaza ly'e [[Buddu]] mu Disitulikiti y’e Masaka mu masekkati ga Uganda nga bazadde be ye Mwami Cyrus Ndawula omukanisi w'amasanyalaze ne Betty Elizabeth Nannyonga omusawo omuzaalisa.<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-04-24 |title=Many thought I was crazy daring to unseat VP Ssekandi - Sebamala |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/many-thought-i-was-crazy-daring-to-unseat-vp-ssekandi-sebamala-3375304 |access-date=2026-09-09 |website=Monitor |language=en}}</ref> Pulayimale yagimalira mu Nazareth Boarding Primary School, nagenda ku Bukalasa Seminary ku mutendera gwa siniya ey'okuna naatuula siniya ye eyomukaaka ku [[Namilyango College]] mu 2000. Mu 2001, yeegatta ku [[Yunivasite y'e Kyambogo]] naatikkirwa mu 2005 ne ddiguli esooka mu bwayinginiya bw'okuzimba.<ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''.</ref> Era alina ddiguli ey'okubiri mu bukulembeze n'okuddukanya emirimu okuva ku ttendekero lya [[Uganda Management Institute]].<ref>"Many thought I was crazy daring to unseat VP Ssekandi – Sebamala". ''Monitor''. 2021-04-24. Retrieved 2025-08-18.</ref><ref>mikessegawa (2021-04-08). "10 questions for Parliament Speaker aspirant, Engineer Richard Sebamala". ''Watchdog Uganda''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>Writer, JAVIRA SSEBWAMI | PML Daily Staff (2019-12-04). "Youthful civil engineer Sebamala moves to unseat VP Ssekandi from Bukoto Central". ''PML Daily''. Retrieved 2021-06-30.</ref>
== Emirimu gye. ==
Nga tannatikkirwa ku [[Yunivasite y'e Kyambogo|yunivasite y’e Kyambogo]] mu 2004, Sebamala yaweereza ng’omutendeke mu kkampuni ya Zzimwe Construction Company, kkampuni ya Uganda ekola enguudo . Abaddeko mu bifo eby’enjawulo ebya yinginiya mu kkampuni ez’enjawulo nga Dayirekita mu Ddaki Technical Services (2006), Contract Manager mu Multiplex Uganda Limited (Ogwomwenda 2009-Ogwokubiri 2010), nga Dayirekita mu Multix Limited (kampuni ya yinginiya) 2010-2013 nga tannaba kwegatta ku Gavumenti ez’ebitundu mu Disitulikiti y’e Iganga nga yinginiya omukulu (2013-2019). <ref name="auto">{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2021-01-29 |title=Politics: Know your MP-elect: Richard Sebamala |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/know-your-mp-elect-richard-sebamala-NV_88427_092026 |access-date=2026-09-12 |website=New Vision}}</ref> Mu kiseera kino, Sebamala akola bizinensi y’okuyingiza n’okufulumya ebintu mu kibuga Kampala. <ref>{{Cite web |url=https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-21 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182814/https://ugnews24.info/politics/eng-richard-sebamala-nomumyuka-wa-pulezidenti-edward-sekandi-baakugwisa-bwenyi-e-bukoto-central-masaka-ugnews24/ |url-status=dead }}</ref>
=== Eby'obufuzi ===
Nga 14 Ogusooka 2021, yalondebwa ng'omubaka mu Paalamenti akiikirira ekitundu ky'e Bukoto ey'amasekkati mu [[Masaka (disitulikit)|Disitulikiti y'e Masaka]] mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekkumin'emu (2021 okutuuka 2026) mu kulonda kwa bonna okwa 2021 mu Uganda era nga 20 Ogwokutaano 2021 yalayizibwa ku bwa Mmemba wa Paalamenti . <ref>{{Cite web |title=Sebamala Richard - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2016-election/candidates/sebamala-richard-8021/ |access-date=2026-09-12 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref>Sebamala yawangula n'obululu 9916 nga yawangula eyali omumyuka wa Pulezidenti [[Ow'ekitiibwa Edward Kiwanuka Ssekandi|Edward Kiwanuka Ssekandi]] eyali aweerezza ng'omubaka mu Paalamenti ya Uganda ow'Essaza ly'e Bukoto ey'amasekkati okuva mu 1996 .<ref name=":1" /><ref>"Know your MP-elect: Richard Sebamala". ''New Vision''. Retrieved 2021-06-30.</ref><ref>''TUWAYE: Richard Sebamala ayogera ku bintu omuvubuka by'alina okwekwata okusobola okufuna ssente'', retrieved 2021-06-30</ref>Yali omu ku ba mmemba b'ekibiina ki [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic party]] abana abeesamba endagaano y'okukolagana eyateekebwako omukono wakati w'ekibiina ekifuga ki [[National Resistance Movement]] ne DP eyavaamu pulezidenti wa Democratic Party [[Norbert Mao|Nobert Mao]] okulondebwa pulezidenti Museveni nga Minisita w'Obwenkanya n'ensonga za Ssemateeka.Oluvannyuma lw'ebyo, Sebamala yalaga obwagazi bw'okuvuganya Mao mu lwokaano lw'okulonda pulezidenti wa Democratic party okwali kuddako<ref>{{Cite web |title=Eby’okusiguukulula Mao mu DP Bizzeemu, Richard Sebamala Yeewera Kumuwangula - BBS Terefayina |url=https://bbstv.ug/news/politics/eby-okusiguukulula-mao-mu-dp-bizzeemu-richard-sebamala-yeewera-kumuwangula/ |access-date=2026-09-12 |website=bbstv.ug}}</ref> naye yaggyibwa nti a mu lwokaano ku nsonga z'obutaba na bisaanyizo bya kibiina ommuli n'ekyekiseera ng'ayagala okwesimbawo ku kifo ekyo ateekeddwa okuba ng'amaze wakiri ebbanga lya myaka kkumi nga mmemba nga tannatuusa kwesimba ku kifo ekyo ekya pulezidenti w'ekibiina.<ref>{{Cite web |date=2025-06-03 |title=Mao secures 4th term as DP president amid chaos |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mao-secures-4th-term-as-dp-president-amid-chaos-5066850 |access-date=2026-09-12 |website=Monitor |language=en}}</ref>Abalala abastu mwalimu Richard Lumu owa Mityana ey'Obukiika ddyo, owa [[Buikwe]] ey'Obukiika ddyo n'owessaza lya Kyotera John Paul Mpalanyi.<ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2022-07-22 |title=Democratic Party MPs call for Mao's resignation |url=https://www.independent.co.ug/democratic-party-mps-call-maos-resignation/ |access-date=2026-09-12 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> Yaddamu naavuganya ku kifo kya paalamenti ekya Bukoto ey'amasekkati mu Disitulikiti y'e Masaka eyaawamu naawangula.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=2025-08-10 |title=Sebamala eager to show 2021 win was not a fluke |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/sebamala-eager-to-show-2021-win-was-not-a-fluke-5149428 |access-date=2026-09-12 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>https://www.facebook.com/NTVUganda/posts/incumbent-richard-ssebamala-has-been-declared-the-member-of-parliament-elect-for/1373184451518802/</ref>
== Obulamu bwe ng'omuntu ==
Sebamala mufumbo eri Joanitah Mbabazi era bombi balina abaana bataano.<ref>{{Cite web |last=BAMULANZEKI |first=NICHOLAS |date=2021-08-13 |title=Richard Sebamala, accidental politician eyeing global clout |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/richard-sebamala-accidental-politician-eyeing-global-clout/ |access-date=2026-09-12 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Mmemba w'ekibiina kya [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|Democratic Party ekya Uganda]] . <ref name="auto1">{{Cite web |title=Bukoto Central Constituency - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/constituencies/bukoto-central-116/ |access-date=2026-09-12 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu
* Okulonda kwa Uganda okwa bonna okwa 2021
== Ebijuliziddwa ==
<references />
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia ==
* Ebikwata ku bulamu bwe
* [https://twitter.com/RichardSebamala]
* [[Richard Sebamala]].
* [https://www.linkedin.com/in/sebamala-richard-a5677310]
{{DEFAULTSORT:Sebamala, Richard}}
[[Category:Abaasomera ku yunivasite y'e Kyambogo]]
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abaasomera ku Uganda Management Institute]]
[[Category:Abantu abava mu Disitulikiti y'e Masaka]]
[[Category:Abaazalibwa mu 1979]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]]
[[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]]
9z3teopxfg3naig3hfu8nqj82mhhzup
Wilberforce Kisamba Mugerwa
0
12471
74986
71980
2026-09-19T13:33:03Z
Amyampaire
11806
removed link
74986
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wilberforce Kisamba Mugerwa''', era '''Wilberforce Kisamba - Mugerwa''', (yazaalibwa nga 5 Ogwomusanvu 1945 - 7 Ogwolubereberye 2021) yali Munnayuganda [[Agricultural economist|omukugu mu by’enfuna by'eby'obulimi]], munnabyabufuzi era omukugu mu by'ensoma, eyaweereza nga ssentebe w’ekitongole kya Uganda Microfinance Support Center, kkampuni ya gavumenti eyatandikibwawo mu 2001, eddukanya enteekateeka z’okuwola ssente entonotono mu Uganda. Enteekateeka zino ziteekebwamu ssente [[African Development Bank]], [[Islamic Development Bank]], ne [[gavumenti ya Uganda]].<ref name="1R">{{Cite web |last=Tajuba |first=Paul |date=21 February 2018 |title=Kisamba-Mugerwa appointed Microfinance Support Centre boss |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Kisamba-Mugerwa-appointed-Microfinance-Support-Centre-boss/688334-4314626-format-xhtml-itmg5i/index.html |access-date=6 April 2019}}</ref> Yaweereza nga ssentebe w'ekitongole ekiteesiteesi ekya [[National Planning Authority of Uganda]] okumala emyaka kkumi wakati wa 2008 ne 2018.<ref name="1R" /><ref name="2R">{{Cite web |last=Kwesiga |first=Pascal |last2=Nakandi |first2=Subaiha |date=15 August 2018 |title=Outgoing NPA Chairman Mugerwa Hands Over Office |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1483601/outgoing-npa-chair-mugerwa-hands-office |access-date=6 April 2019}}</ref>
== Obuto bwe n'okusoma ==
Mugerwa yazaalibwa nga 5 Ogwomusanvu 1945, mu ssaza ly’e Bamunanika, mu [[Disitulikiti y’e Luwero]], mu [[Central Region, https://lg.wikipedia.org/wiki/Central Region, Uganda|Buganda]]. Yasomera Muyembe Tree Nursery School e Bamunanika, nadda Wampeewo Junior Primary School. Oluvannyuma yakyusibwa n’agenda ku Mukono Bishop’s Senior Secondary School gye yamalira emisomo gye egya siniya eyookuna. Oluvannyuma yamaliriza emisomo gye egya siniya eyoomukaga ku Kololo High school e [[Kololo|Kololo,]] Kampala, n’atikkirwa ne dipulooma.<ref name="3R">{{Cite web |last=Wandera |first=Dan |date=20 July 2015 |title=Kisamba Mugerwa: the family man, politician and economist |url=https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Kisamba-Mugerwa-the-family-man-politician-and-economist/691232-2798800-14xpscx/index.html |access-date=7 April 2019}}</ref>
Mu 1968 Mugerwa yayingira Makerere College kati nga ye [[:en:Makerere_University|Makerere yunivaasite]] eya gavumenti esinga obukadde n'obunene mu Uganda. Yalonda okusoma ekitundu [[Agricultural economics|ky'ebyenfuna by'eby'obulimi]]. Yafuna diguli esooka eya sayansi, n’ eyookubiri mu ssomo lya sayansi. Oluvannyuma yaweebwa diguli eyookusatu mu ssomo lye limu, nga nayo eva Makerere.<ref name="3R">{{Cite web |last=Wandera |first=Dan |date=20 July 2015 |title=Kisamba Mugerwa: the family man, politician and economist |url=https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Kisamba-Mugerwa-the-family-man-politician-and-economist/691232-2798800-14xpscx/index.html |access-date=7 April 2019}}</ref>
== Emirimu gye ==
Oluvannyuma lwa diguli esooka, Mugerwa yeegatta ku bakozi ba [[gavumenti]] mu [[Uganda|Uganda.]] Yaweereza ng’omukungu omukulu mu by’obulimi mu buvanjuba bwa Mengo n'e bugwanjuba bwa Uganda, okutandika mu 1971 . Oluvannyuma yakuzibwa n’afuulibwa omukugu omukulu muby'enfuna by'ebyobulimi mu ssaza lyonna.<ref name="3R">{{Cite web |last=Wandera |first=Dan |date=20 July 2015 |title=Kisamba Mugerwa: the family man, politician and economist |url=https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Kisamba-Mugerwa-the-family-man-politician-and-economist/691232-2798800-14xpscx/index.html |access-date=7 April 2019}}</ref>
Mu 1980, yayingira eby'obufuzi bya Uganda eby’okulonda, n’aweerezayo okutuusa lwe yalekulira mu 2004, bwe yakkiriza omulimu gwa Dayirekita w’ekitongole eky’ensi yonna ekya [[International Food Policy Research Institute]](IFPRI), International Service for National Agricultural Research (ISNAR), ekisangibwa mu [[Addis Ababa]], [[Ethiopia]].<ref name="4R">{{Cite web |last=Kiwawulo |first=Chris |last2=Wasike |first2=Alfred |date=15 July 2004 |title=Uganda: Kisamba Mugerwa to Step Down |url=https://allafrica.com/stories/200407150108.html |access-date=7 April 2019}}</ref>
Mu 2008, yalondebwa okuba Ssentebe w’ekitongole ekya [[National Planning Authority of Uganda]], ekifo kyeyakuuma okumala emyaka kkumi egyaddirira. Bwe yali eyo, yavunaanyizibwa ku kuteekawo enteekateeka ya Uganda Vision 2040 n’enteekateeka bbiri eza National Development Plans, (NDP I ne NDP II).<ref name="5R">{{Cite web |last=Bwambale |first=Taddeo |date=11 August 2018 |title=Kisamba Mugerwa Ends Term As Planning Authority Boss |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1483311/kisamba-mugerwa-term-planning-authority-boss |access-date=7 April 2019}}</ref>
== Omulimu gw’ebyobufuzi ==
Mu 1980, Mugerwa yavuganya ku bubaka bwa paalamenti, ku tiketi y’ebyobufuzi eya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party (Uganda)]], okukiikirira bukiikaddyo bw'ebuvanjuba bwa Luweero. Empaka ezo yaziwangula, wadde nga yakubwa amasasi mu mukono mu lumu ku nkungaana ze eza kampeyini. Yaweereza ekisanja kye(okuva 1980–1985). Kisamba Mugerwa yakola bulungi nga ssentebe wa LC 5 eyasooka okulondebwa ku [[Disitulikiti y’e Luweero]], ekibiina kya National Resistance Movement bwe kyatwala gavumenti mu 1986,(1986–1991). Olwo n'alondebwa [[ng'omubaka wa Paalamenti]] ng'akiikirira essaza lya Bamunanika, okutandika mu 1991.<ref name="3R">{{Cite web |last=Wandera |first=Dan |date=20 July 2015 |title=Kisamba Mugerwa: the family man, politician and economist |url=https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Kisamba-Mugerwa-the-family-man-politician-and-economist/691232-2798800-14xpscx/index.html |access-date=7 April 2019}}</ref>
Mu bbanga ly'emyaka 13 okuva 1991 okutuuka 2004, Kisamba Mugerwa yaweereza ng'omubaka wa [[kabineti ya Uganda,]] ku mitendera egy'enjawulo, omuli Minisita atalina Portfolio mu ofiisi ya Ssaabaminisita, Minisita w'eggwanga ow'ebyensimbi n'okuteekateeka ebyenfuna, era ne Minisita w'ebyobulimi, amakolero g'ebisolo, n'obuvubi. Yalekulira ku ky'okutwala omulimu gw'ensi yonna ebweru wa Uganda mu 2004.<ref name="3R">{{Cite web |last=Wandera |first=Dan |date=20 July 2015 |title=Kisamba Mugerwa: the family man, politician and economist |url=https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Kisamba-Mugerwa-the-family-man-politician-and-economist/691232-2798800-14xpscx/index.html |access-date=7 April 2019}}</ref>
== Ebirala by’olina okulowoozaako ==
Mugerwa yaliko omuyambi omukugu mukunonyereza mukitongole kya [[:en:Makerere_Institute_of_Social_Research|Makerere Institute of Social Research]], ku yunivaasite e Makerere, mu Kampala. We yafiira nga ye Cansala wa [[:en:Ndejje_University|Ndejje University]], ey’obwannannyini ey’Abakulistaayo ng’esangibwa mu Disitulikiti y’e Luweero; ey’ewaabwe. Yalina ffaamu y’ebyobulimi n'eby’obusuubuzi(ebirime n’ebisolo by’awaka) ku kyalo Kikonda, gombolola ye Bamunanika mu Disitulikiti y’e Luweero, mu kitundu kya [[:en:Buganda|Buganda]] ekiri mu Uganda.<ref name="1R">{{Cite web |last=Tajuba |first=Paul |date=21 February 2018 |title=Kisamba-Mugerwa appointed Microfinance Support Centre boss |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Kisamba-Mugerwa-appointed-Microfinance-Support-Centre-boss/688334-4314626-format-xhtml-itmg5i/index.html |access-date=6 April 2019}}</ref><ref name="3R">{{Cite web |last=Wandera |first=Dan |date=20 July 2015 |title=Kisamba Mugerwa: the family man, politician and economist |url=https://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Kisamba-Mugerwa-the-family-man-politician-and-economist/691232-2798800-14xpscx/index.html |access-date=7 April 2019}}</ref>
== Okufa ==
Mugerwa yafa olw'ebizibu ebyava mu [[:en:COVID-19|COVID-19]] mu [[:en:Mulago_National_Specialised_Hospital|ddwaliro lya Mulago National Referral Hospital]] nga 7 Ogwolubereberye mu 2021, mu kiseera [[:en:COVID-19_pandemic_in_Uganda|kyekirwadde kya COVID-19 mu Uganda]].<ref>{{Cite web |last=Wandera |first=Dan |date=8 January 2021 |title=Luweero mourns former minister Kisamba Mugerwa |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/luweero-mourns-former-minister-kisamba-mugerwa-3250784 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Etukuri |first=Charles |date=7 January 2021 |title=Former minister Kisamba Mugerwa succumbs to COVID-19 |url=https://www.newvision.co.ug/news/1537336/former-minister-kisamba-mugerwa-succumbs-covid-19 |website=[[New Vision (newspaper)|New Vision]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Etukuri |first=Charles |date=7 January 2021 |title=Kisamba Mugerwa died before receiving award for his book |url=https://www.newvision.co.ug/news/1537353/kisamba-mugerwa-died-receiving-award-book |website=[[New Vision (newspaper)|New Vision]]}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Cabinet of Uganda]] – Kabineeti ya Uganda
* [[Palamenti ya Uganda]]
* [[Luweero Triangle]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
[[Category:Buganda]]
<references />
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia ==
* NPA Elabye Kisamba Mugerwa Mu Sitayiro Nga 13 ogwomunaana 2018.
* Empisa Embi Ensimbi N’okukulembeza Ebikosa Enkula Ya Uganda – Kisamba Mugerwa Okuva nga 21 ogwomusanvu mu 2018.
2lar1p6g683nhfiqg1ynk8gmypmpqb1
Grace Namara
0
12637
74983
69652
2026-09-19T13:30:56Z
Mukisa Rhona
11804
converted references
74983
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Grace Namara''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]], munnabyabufuzi era mubaka wa Paalamenti. [[:en:Member_of_parliament|Yakiikiridde]] [[:en:Lyantonde|Disitulikiti y’e Lyantonde]] mu Paalamenti ya Uganda ey’omunaana. <ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Life after Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/life-after-parliament--1665454 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-21 |title=100 MPs who signed, dodged House listed |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/100-mps-who-signed-dodged-house-listed-1536298 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined</ref> <ref name=":2">https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined</ref>
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Namara mufumbo eri Mw. Godfrey Kirumira Munnayuganda era omusuubuzi. <ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined</ref> <ref name="monitor.co.ug">{{Cite web |date=2020-09-14 |title=Kirumira, city lawyer fight over property |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kirumira-city-lawyer-fight-over-property-1850140 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
Namara yavuganya ne Ruth Asiimwe Karyaju [[:en:Partisan_primary|mu kulonda kw'ekibiina]] kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] mu Disitulikiti y’e Lyantonde kyokka oluvannyuma n’aggyayo obwagazi n’eyeesimbyewo ku bwannamunigina. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://ulii.org/akn/ug/judgment/ughc/2011/21/eng@2011-02-17 |title=Archive copy |access-date=2026-02-10 |archive-date=2025-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802182751/https://ulii.org/akn/ug/judgment/ughc/2011/21/eng@2011-02-17 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined</ref> Mmemba w’ekibiina kya Visionary Women Sacco, ekibiina ky’ababaka abakyala nga 50. <ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Life after Parliament |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/life-after-parliament--1665454 |access-date=2026-09-19 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2010, Kanyaruju yatwala Namara mu kkooti ku musango gw’obwannannyini, kubanga Namara teyalina bisaanyizo bya kusoma bya s.6 (Uganda Advanced Certificate of Education eyeetaagibwa okuvuganya ku kifo mu Paalamenti ya Uganda).
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Namara, Grace}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ey'omunaana]]
[[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omunaana]]
8ebjl9ec62rpxz1qgitlz0ob4cuwcsb
Klear Kut
0
13069
74990
67945
2026-09-19T13:39:45Z
Kabugo reagan
11810
removed external links
74990
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist|30em}}
'''Klear Kut''' kibiina kya [[Yuganda|bannayuganda]] abayimbi bataano nga kirimu [[Navio (akuba ennyimba z'okufubutuka ebigambo)|Navio]], Papito, Abba Lang, JB, ne The mith. <ref name="observer">{{Cite web |last= |first= |date= |title=The Mith reinvents himself |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=13314:the-mith-reinvents-himself |access-date=1 January 2015 |website=Observer |publisher=}}</ref><ref name="ourmusiq">{{Cite web |last= |first= |date= |title=Ugandan Musicians: Meet Klear Kut |url=http://ourmusiq.com/ugandan-musicians-meet-klear-kut/403/m.aspx |access-date=1 January 2015 |website=ourmusiq.com |publisher= |archive-date=9 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109031553/http://ourmusiq.com/ugandan-musicians-meet-klear-kut/403/m.aspx |url-status=dead }}</ref>
== Ebyafaayo ==
Klear Kut yatandikibwawo mu gwomunaana 2000. <ref>{{Cite web |last=Gazemba |first=Stanley |date=October 31, 2014 |title=Klear Kut Bio |url=https://www.musicinafrica.net/directory/klear-kut |access-date=April 7, 2025 |website=Music in Africa |publisher= |quote=}}</ref> Ekibiina kino kyatandika nga kiyimba mu [[Kenya|karaokes]] okwetoloola [[Kampala]] era kyafuna mangu erinnya olw’okuyimba kwakyo okwasooka. Mu bbanga ttono kyatandika okuyimba ku mikolo eminene era ne kikwata eriiso lya pulodyusa wa wano Steve Jean, gwe kyakwata naye oluyimba lwakyo olwasooka, "Nothin' Wrong Wit' A Lil' Doe." Ekibiina kino kyafuuka ekibiina kya Hip hop mu Uganda ekyasooka okukkirizibwa mu bayimbi abakulu. <ref>{{Cite web |last=Abeka |first=Moses |date=January 5, 2016 |title=Rap battles sparks hip-hop renaissance in Uganda |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/rap-battles-sparks-hip-hop-renaissance-uganda |access-date=April 7, 2025 |website=Music in Africa |publisher= |quote=}}</ref>
== Ennyimba ==
Klear Kut olwo n’akwatagana ne Dawoo & Damz (D&D) productions ne bakwata olutambi olujjuvu olwa mind,Body ''& Soul'' .Olutambi luno lwalaga nti lwabadde lwa buwanguzi eri ekibiina kino ,ne luzaalola ennyimba ezikwatayo "All I Wanna Know" nga zirimu [[Juliana Kanyomozi|Juliana]] ne "Superstar" nga zirimu [[Bebe Cool]] . Ennyimba zino ze zaakulembedde mu [[Yuganda|Uganda]], [[Kenya]] ne [[Tanzania]] .
Vidiyo ya "All I Wanna Know" ye yataye yatandika okukola vidiyo ez'omulembe mu Uganda. Yafuna ekibiina kino okusunsulwamu emirundi ebiri mu mpaka z'ennyimba ez'ekitiibwa [[Kenya|eza Kora All Africa Music Awards eza]] 2002 mu mitendera gya "Most Promising African Group" ne "Revelation of the Year". Kino era kibafudde ekibiina kya Uganda ekisoose okusunsulwa mu mpaka za KORA. Klear Kut era yasunsulwa mu mpaka za Pearl of Africa Music Awards eza 2003 era n'awangula engule ya "Best Hip Hop Group." Ekibiina kino era kyafulumya olutambi olulala, ''K2'', olwalimu oluyimba olwakwatayo ennyo "Mon Coeur/Murder of Crows." Akatambi kano kaali ku kukyukakyuka okwamaanyi ku WBS nga kw'otadde ne TV Africa nga siteegi eno tennaggwa. Vidiyo eno yakwata ekifo kya EATV Top 10 mu lukalala lwa vidiyo z’ennyimba. Vidiyo eno yandiyongedde okukola likodi empya nga ye vidiyo ya Uganda esoose okufulumira ku MTV [https://web.archive.org/web/20051110040911/http://www.musicuganda.com/galleries1/klear_kut_zim.htm] . Olutambi luno lulimu [[Bebe Cool]], TID, Benon, Rania, E-Von & Poetic.
Klear Kut azimbye erinnya ery'amaanyi ng'abayimbi abayimba obutereevu era abayimbidde mu mikolo egyebweru egyo'butereevu omuli Shaggy Boombastic Concert, Miss Uganda, Tevin Campbell New Year Concert, Sanyu Carnival mu Uganda, [[Kenya|Miss Kenya]] ne Coca-Cola Race Day e Kenya, Bongo All-Stars e Tanzania, '''Sauti Za Busara''' mu Zanzibar . Bano era bazze bayimba mu kivvulu kya [[Kisima Awards: Nominees 2008 Archived 2008-10-14 at the Wayback Machine|Harare International Festival of the Arts]] (HIFA) wamu n’abayimbi abakulu mu Afrika nga Femi Kuti<ref>Kisima Awards: Nominees 2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014030208/http://www.kisimaawards.co.ke/kminner.asp?cat=nom08&pcat=nominees|date=2008-10-14}}</ref> (Nigeria) ne Habib Koite (Mali).
Ekibiina kino kibadde kibeera mu kukoloa birango byamaloboozi ne vidiyo mu kkampuni nga biina kino kibadde kibeera mu kukola ebirango by’amaloboozi ne vidiyo mu kkampuni nga Coca-Cola, MTN, PSI Protector, BB Soda, Allied Bank, Celtel, Guinness, ne Pepsi. Klear Kut era abadde mu kampeyini z’okumanyisa abantu ku mukenenya n’okulwanyisa okunywa sigala, ng’ayimba n’okwogera n’abavubuka ku nsonga ezo.
Mu mpaka za [[Kisima Awards: Nominees 2008 Archived 2008-10-14 at the Wayback Machine|Kisima Music Awards]] eza 2008 Klear Kut yasunsulwa mu mutendera gwa vidiyo y'omwaka mu Uganda olw'okuyimba vidiyo yaabwe "Klear discussion" <ref>Kisima Awards: Nominees 2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014030208/http://www.kisimaawards.co.ke/kminner.asp?cat=nom08&pcat=nominees|date=2008-10-14}}</ref>
== Engule n'okusiimibwa ==
* Yasunsulwa mu [[Kisima Awards: Nominees 2008 Archived 2008-10-14 at the Wayback Machine|mpaka za Kisima Music Awards]] mu mutendera gwa vidiyo z'omwaka mu Uganda olw'akatambi kaabwe "Klear discussion", 2008
* Yawangula engule y'ekirabo ky'okuyimba mu kibiina [[Kisima Awards: Nominees 2008 Archived 2008-10-14 at the Wayback Machine|kya Pearl of Africa Music Awards]] ekisinga obulungi mu Hip Hop Groupin, 2003.
* Yasunsulwa mu [[Kisima Awards: Nominees 2008 Archived 2008-10-14 at the Wayback Machine|mpaka za Kora Al Africa Music Awards]] mu kibiina kya Afrika ekisinga okusuubiza, 2002
* Yasunsulwa mu [[Kisima Awards: Nominees 2008 Archived 2008-10-14 at the Wayback Machine|mpaka za Kora All Africa Music Awards]] mu mutendera gw’okubikkula omwaka, 2002
== Ennyimba ze kibiina kino ==
* ''Ebirowoozo, Omubiri & Omwoyo''
* ''K2''
* ''Klear okukubaganya ebirowoozo''
== Ebijjuliziddwa ==
{{Reflist|30em}}
3ks48ns4d7mc80qmfjl0u0vvfem0gup
Kiddu Makubuya
0
13158
74984
70250
2026-09-19T13:31:41Z
Kwagala Sarah
11809
removed duplicate links
74984
wikitext
text/x-wiki
'''Kiddu Makubuya''' (30 Omwezi gwomusanvu 1949 – 19 August 2024) yali munna Uganda, munnamateeka, munnabyabufuzi, era omuyivu. Yaliko minisita w’emirimu egy’ewamu mu ofiisi ya ssaabaminisita. ekyo yalondebwa ku kifo kino nga 27 Omwezi gwokutaano 2011, n’adda mu bigere bya [[Janat Mukwaya]] eyawummula ebyobufuzi eby’okulonda. <ref>{{cite web |last=Uganda State House |date=27 May 2011 |title=Comprehensive List of New Cabinet Appointments & Dropped Ministers |url=https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments |accessdate=13 March 2015 |publisher=[[Facebook.com]]}}</ref> Nga tannatuuka ku kino, okuva mu mwaka gwa 2005 okutuuka mu 2011, yali Ssaabawaabi wa Gavumenti wa Uganda . <ref name="AG">{{cite web |last=Felix Osike |first=and Henry Mukasa |date=13 January 2005 |title=Cabinet Shuffled |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/411869 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402131338/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/411869 |archivedate=2 April 2015 |accessdate=13 March 2015 |location=Kampala |newspaper=[[New Vision]]}}</ref> Yalekulira mu kabineti nga 16 omwezi gwokubiri 2012 wakati mu bigambibwa nti yabulankanya ssente za gavumenti. <ref>{{cite web |last=Sheila Naturinda |first=and Yasiin Mugerwa |date=17 February 2012 |title=Makubuya, Bbumba Resign From Cabinet |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1329176/-/b0pd8uz/-/ |accessdate=13 March 2015 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}}</ref> <ref name="Name">{{cite web |last=Kiggundu |first=Edris |date=17 February 2012 |title=Politics Tarnishes Makubuya's Image |url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=17212:politics-tarnishes-makubuya-image |accessdate=13 March 2015 |newspaper=[[The Observer (Uganda)]]}}</ref> Era yali [[Parliament of Uganda|mmemba wa palaamenti]], ng'akiikirira Katikamu Ssaza ly'eBuukiika ddyo, [[Luweero (disitulikit)|mu Disitulikiti y'e Luweero]] . <ref name="Parliament">{{cite web |last=POU |date=2011 |title=Profile of Edward Makubuya Khiddu, Member of Parliament for Katikamu County South, Luwero District |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=147.000000&const=Katikamu+County+South&dist_id=4.000000&distname=Luwero |accessdate=13 March 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]] (POU)}}</ref>
== Obutobwe n’okusoma kwe ==
Makubuya yazaalibwa nga 30 Omwezi gwomusanvu 1949. Yalina Diguli ey’omutendera ogusooka mu Mateeka okuva mu [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y’e Makerere]], gye yafuna mu mwka gwa 1974. Era yalina Diguli eyokubiri mu mateeka ne Diguli ya Dokita mu Ssaayansi w’Amateeka , zombi okuva mu Yale Law School era n’afuna mu 1976 ne 1979. Bwe yakomawo mu Uganda, yeegattaku kitongole ekikuuma n’okusomesa amateeka ( [[Law Development Centre|Law Development Center]]} gye yamalira [[:en:Legal_practice|Dipuloma ye mu by'amateeka]] wakati wo mwaka gwa 1981 ne 1982. Yeewandiisa nga omuwolereza wa kkooti enkulu mu Uganda mu mwaka gwa 1985. <ref name="Parliament">{{Cite web |last=POU |date=2011 |title=Profile of Edward Makubuya Khiddu, Member of Parliament for Katikamu County South, Luwero District |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=147.000000&const=Katikamu+County+South&dist_id=4.000000&distname=Luwero |access-date=13 March 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]] (POU)}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPOU2011">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=147.000000&const=Katikamu+County+South&dist_id=4.000000&distname=Luwero "Profile of Edward Makubuya Khiddu, Member of Parliament for Katikamu County South, Luwero District"]. [[Parliament of Uganda]] (POU)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 March</span> 2015</span>.</cite></ref>
== Emirimu ebweru w’ebyobufuzi ==
Makubuya yakola ng’omuyambi ow’enjawulo mu kitongole ky’amateeka, ku Makerere University, mu mwaka gwa 1974 ne 1975. Mu mwaka gwa 1979, yakuzibwa n’afuulibwa omusomesa mu Yunivasite y’emu, ekifo kye yalimu okutuusa mu mwaka gwa 1982 lwe yafuuka omusomesa omukulu . Mu mwaka gwa 1984, yakuzibwa n’afuulibwa [[:en:Associate_professor|pulofeesa omukwanaganya]] . Era yakolagana ne Kasolo mu kkampuni ey’obwannannyini mumateeka eya Kasolo & Khiddu Advocates.
Makubuya yali mmemba ku kakiiko akavunaanyizibwa ku Ssemateeka wa Uganda, akaayamba ennyo mu kuwandiika Ssemateeka wa Uganda mu mwaka gwa 1995. Yali mmemba w’akakiiko akanoonyereza ku kutyoboola eddembe ly’obuntu. Wakati wo mwaka gwa 1984 ne 1987, yaliko omuwandiisi omukulu mu lupapula lwa [[Uganda Law Society]] Review. Makubuya yali akulira ekitongole ky’amateeka mu Makerere University, okutuusa mu mwaka gwa 1995, lwe yalondebwa okuba dayirekita w’ekitongole kya Uganda Human Rights and Peace Center. <ref name="Parliament">{{Cite web |last=POU |date=2011 |title=Profile of Edward Makubuya Khiddu, Member of Parliament for Katikamu County South, Luwero District |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=147.000000&const=Katikamu+County+South&dist_id=4.000000&distname=Luwero |access-date=13 March 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]] (POU)}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPOU2011">POU (2011). [http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=147.000000&const=Katikamu+County+South&dist_id=4.000000&distname=Luwero "Profile of Edward Makubuya Khiddu, Member of Parliament for Katikamu County South, Luwero District"]. [[Parliament of Uganda]] (POU)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 March</span> 2015</span>.</cite></ref>
== Omulimu gwe ogw’ebyobufuzi ==
Makubuya yeegatta ku byobufuzi mu mwaka gwa 1988. Mu mwaka gwa 1996 yalondebwa okuba omubaka wa Palaamenti mu Bukiika ddyo mu "Katikamu Consituwensi " mu [[Luweero (disitulikit)|Disitulikiti y'e Luweero]]. Oluvannyuma yalondebwa okuba Minisita w'eggwanga mu Luweero Triangle mu ofiisi ya Pulezidenti . Mu mwaka gwa 1998 ofiisi ye nga Minisita w'eggwanga avunaanyizibwa ku Luweero Triangle yakyusibwa n'etwalibwa mu [[Ssaabaminisita wa Uganda|ofiisi ya Ssaabaminisita]] . Mu mwaka gwe gumu, yalondebwa okuba Minisita w’eggwanga ow’ensonga z’ebweru (International Cooperation), ekifo kye yalina okutuusa nga 5 Omwezi gwokuna , 1999, lwe yalondebwa okuba Minisita w’ebyenjigiriza n’emizannyo .Yaliko Minisita w’ebyamateeka mu Uganda era Ssaabawolereza wa Gavumenti, okuva nga 14 Omwezi gwoluberyeberye mu mwaka gwa 2005 okutuuka nga 27 Omwezigwokutaano omwaka gwa 2011, lwe yakwata ekifo kya Minisita w’emirimu egy’enjawulo mu ofiisi ya Ssaabaminisita . <ref name="AG">{{Cite web |last=Felix Osike |first=and Henry Mukasa |date=13 January 2005 |title=Cabinet Shuffled |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/411869 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402131338/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/411869 |archive-date=2 April 2015 |access-date=13 March 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFelix_Osike2005">Felix Osike, and Henry Mukasa (13 January 2005). [https://web.archive.org/web/20150402131338/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/411869 "Cabinet Shuffled"]. ''[[New Vision (olupapula lw'amawulire)|New Vision]]''. Kampala. Archived from [http://www.newvision.co.ug/D/8/12/411869 the original] on 2 April 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 March</span> 2015</span>.</cite></ref> Yalekulira mu kabineti nga 16omwezi gwokubiri mu mwaka gwa 2012. <ref name="Name">{{Cite web |last=Kiggundu |first=Edris |date=17 February 2012 |title=Politics Tarnishes Makubuya's Image |url=http://www.observer.ug/component/content/article?id=17212:politics-tarnishes-makubuya-image |access-date=13 March 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKiggundu2012">Kiggundu, Edris (17 February 2012). [http://www.observer.ug/component/content/article?id=17212:politics-tarnishes-makubuya-image "Politics Tarnishes Makubuya's Image"]. ''[[The Observer|The Observer (Uganda)]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 March</span> 2015</span>.</cite></ref>
== Emirimu emirala ==
Ng’oggyeeko obumanyirivu nobukugu, Makubuya yaweereza era yadukanya emirimu egiwerako. Wakati wo mwaka gwa 1981 ne 1982, yaliko omukiise ku lukiiko lw’amateeka olwa Uganda Law Council n’akakiiko akaddukanya ekitongole ekikulaakulanya amateeka. Yali mmemba ku bukiiko obw’enjawulo ku [[Makerere University, Uganda|Yunivasite y’e Makerere]], omuli ne Senate.Omukulembeze eyali minister yali ayagala nnyo okunoonyereza ku '''nsonga z’ensibuko n’enkola y’amateeka''' , amateeka g’amaka, amateeka g’ensi yonna, amateeka n’enkulaakulana, eddembe ly’obuntu eri abakyala, amateeka g’ettaka n’okuteekateeka ettaka, ensimbi z’enkulaakulana, amateeka g’ababundabunda, amateeka ga ssemateeka, n’omuwendo gw’abantu, n’ekikula ky’abantu n’amateeka. <ref>{{Cite web |last=Kiggundu |first=Edris |title=Politics tarnishes Makubuya image |url=https://www.observer.ug/news-headlines/17212-politics-tarnishes-makubuya-image |access-date=17 February 2022 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
== Okufa ==
Makubuya yafiira mu Uganda nga 19 Omwezi gwomunaana 2024, ku myaka 75. <ref>{{Cite web |last=Kiggundu |first=Edris |title=Politics tarnishes Makubuya image |url=https://www.observer.ug/news-headlines/17212-politics-tarnishes-makubuya-image |access-date=17 February 2022 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
== Laba ne ==
* Ebyobufuzi bya Uganda
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* Olukalala lwa kabineti mu bujjuvu, Ogwokutaano 2011
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Bannamateeka ba Uganda]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
j3x8kgmz0hj3spzrzsxq4vqhyemwma1
Colin Chapman (omukugu mu by'enkuma n'amazike) .
0
13714
74993
54805
2026-09-19T13:53:26Z
Amyampaire
11806
convert references
74993
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Colin A. Chapman''' pulofeesa mu yunivaasite ya [[:en:Vancouver_Island_University|Vancouver Island University]] mu [[:en:British_Columbia,_Canada|British Columbia, Canada]] . Okugatta ku ekyo, munnakibiina kya [[:en:Royal_Society_of_Canada|Royal Society of Canada]], Omusomesa ow’ekitiibwa mu [[Makerere University, Uganda|Makerere University]] ey'omu Uganda, Mmemba ku kakiiko akanoonyereza n’okuzuula akayitibwa Committee of Research and Exploration mu [[:en:National_Geographic_Society|National Geographic]], <ref>{{Cite web |title=Grants and Investments |url=https://nationalgeographic.org/explore/grants-investments |access-date=2026-09-19 |website=National Geographic Society |language=en}}</ref> era Associate Scientist mu [[:en:Wildlife_Conservation_Society|kibiina ekikuuma ebisolo by’omu nsiko]] mu New York. Nga tannafuna kifo kye mu [[:en:McGill_University|McGill University]], yali mu [[:en:University_of_Florida|University of Florida]] mu Department of Zoology okuva mu 1993 okutuuka mu 2004. Amanyiddwa mu nsi yonna olw’okunoonyereza kwe okumala emyaka 30 n'omusobyo okwali kukwata ku mbeera z'amazike, okukwasaganya obungi bw'ago, eby'endya, and n'enkukakyuka mu ndwadde n’olw’okuyamba mu kugakuuma mu nsi yonna.
Ye Dayirekita wa Pulojekiti y’enkima e Kibale; pulojekiti ey’ekiseera ekiwanvu mu kkuumiro ly'ebisolo erya [[:en:Kibale_National_Park|Kibale National Park]], mu Uganda gye yatandika mu 1989, ng’azimbira ku biwandiiko bya Thomas Struhsaker okuva mu [[:en:Duke_University|Duke University]] eyakolera mu Kibale okuva mu 1970 okutuuka mu 1987. <ref>{{Cite journal |last=Box |first=Hilary |last2=Butynski |first2=Thomas M. |last3=Chapman |first3=Colin A. |last4=Lwanga |first4=Jeremiah S. |last5=Oates |first5=John F. |last6=Olupot |first6=William |last7=Rudran |first7=Rudy |last8=Waser |first8=Peter M. |date=2008-02-01 |title=Thomas T. Struhsaker: Recipient of the Lifetime Achievement Award of the International Primatological Society 2006 |url=https://doi.org/10.1007/s10764-007-9155-3 |journal=International Journal of Primatology |volume=29 |issue=1 |pages=13–18 |doi=10.1007/s10764-007-9155-3 |issn=1573-8604}}</ref> Pulojekiti eno essira esinga kulissa ku mbeera z'amazike n'engeri y'okugakuuma, naye era erina ekitundu eky’amaanyi ennyo eky'ekenneenya enkyukakyuka z’ebibira, omuli n’ezo ezivugibwa [[:en:Climate_change|enkyukakyuka y’embeera y'obudde]], omuwendo gw’enjovu, n'okukyuka kw’ebibira. Ttiimu y’abanoonyereza b’akoze nabo era essira balitadde nnyo ku ngeri z’okukuuma ebibira, omuli okuzzaawo ebibira, okuzzaawo omuwendo gw’ebisolo, okwawulamu, enkwatagana wakati w’abantu n'amakuumiro, okusaasaana kw’endwadde z’ebisolo, n’akakwate akaliwo wakati w’okugaba obujjanjabi n’okukuuma ebisolo.
== Obuto n’okusoma kwe ==
Chapman yazaalibwa mu [[:en:Edmonton|Edmonton]], [[:en:Alberta|Alberta]] e Canada, era diguli ze zonna (Esooka, Eyookubiri , n'Eyookusatu) yaziggya mu [[:en:University_of_Alberta|University of Alberta]] era n’afuna diguli eyookusatu oba Ph.D, wansi w’obukulungaizibwa kwa Dr. [[:en:Linda_Marie_Fedigan|Linda Fedigan]], John Addicott, ne Jan Murie. Yagenda mu maaso n’akola Post-doc ne Louis Lefebvre mu ssomo lya Biology mu [[:en:McGill_University|McGill University]] n’oluvannyuma ne [[:en:Richard_Wrangham|Richard Wrangham]] mu ssomo erikwata ku bantu oba Anthropology mu [[:en:Harvard_University|Harvard University]] . Bwe yali tannagenda mu Harvard yakola okunoonyereza ku nsolo eziri mu kika ky'amazike n'enkima mu Caribbean (St. Kitts) ne Costa Rica, kyokka bwe yali mu Harvard yatandika okunoonyereza ku kkuumiro ly'ebisolo erya [[:en:Kibale_National_Park|Kibale National Park]], erisangibwa mu Uganda.
Okwagala kwe okw'okukuuma ebisolo kwatandikira mu Costa Rica, kubanga kino kye kiseera ekyali eky'okukuza n’enkola y'amakuumiro g'ebisolo mu mawanga era yakola okunoonyereza mu kitundu ekyali kigenda okufuuka ekkuumiro lya [[:en:Guanacaste_National_Park_(Costa_Rica)|Guanacaste National Park]], n’ekigendererwa eky’okuyamba [[:en:Daniel_H._Janzen|Daniel Janzen]] okwekenneenya engeri ebisolo by’omu nsiko gye biddamu okulabika. Naye okukuuma ebisolo kwafuuka omusingi gw’okunoonyereza kwe mu Uganda, gye yayambako okutandikawo ekifo kya Makerere University Biological Field Station, <ref>{{Cite web |title=Makerere University Biological Field Station - Kibale - Home |url=http://caes.mak.ac.ug/mubfs/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113115525/http://caes.mak.ac.ug/mubfs/ |archive-date=2016-11-13 |access-date=2026-09-19 |website=caes.mak.ac.ug |language=en-gb}}</ref> okukulaakulanya obulambuzi bw’enkula y'amazike agayitibwa chimpanzee, yakubiriza abantu b’omu kitundu okutandikawo kaweefube w’obulambuzi bw’obutonde obutonotono naye nga asobola okuwangaala, n’ayambibwako mu nteekateeka z’[[:en:Fisheries_management|okuddukanya eby’obuvubi]], n’akola ne ku kwekenneenya okuzzaawo ebibira ku lw'ekitongole kya [[:en:Uganda_Wildlife_Authority|Uganda Wildlife Authority]] . <ref>{{Cite web |title=Translate page - Wikipedia |url=https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&page=Colin+Chapman+(primatologist)&to=lg |access-date=2026-09-19 |website=lg.wikipedia.org |language=lg}}</ref> <ref>{{Cite book |date=2026-09-12 |title=CiteSeerX |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=CiteSeerX&oldid=1374489038 |language=en}}</ref> Yayambako mu kuteekawo ebifo bya Kibale field stations eby'akuumibwa obutasaanyizibwawo okuyita mu kukola obwegassi mu Bantu ba yunivaasite omwali n'abayizi era n'ateekawo essomo ery'obuwaze, lisobozese abayizi okujjanga mu kifo kino, n'ebifo ebirala omwali (Canadian Field Studies in Africa, Tropical Biology Association, Makerere University, Waterloo), <ref>{{Cite web |title=Translate page - Wikipedia |url=https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&page=Colin+Chapman+(primatologist)&to=lg |access-date=2026-09-19 |website=lg.wikipedia.org |language=lg}}</ref> era n'ateekawo n'akalwaliro akatono mu kifo, wamu n'akalala akaalimu okutambuza obujjanjabi mu bantu. Obulwaliro buno bwakola ng’ekintu ekyakozesebwa okuteekawo ekolagana wakati w'ebifo bino n’abantu b’omu kitundu, ng’obulwaliro bwali buwa obujjanjabi ku miwendo egy'awansi mu kuddiza abantu olw'ekolagana eyali yeeyongedde okuba ennungi wakati w'ebifo bino n’abantu. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Chapman |first=Colin A. |last2=van Bavel |first2=Bianca |last3=Boodman |first3=Carl |last4=Ghai |first4=Ria R. |last5=Gogarten |first5=Jan F. |last6=Hartter |first6=Joel |last7=Mechak |first7=Lauren E. |last8=Omeja |first8=Patrick A. |last9=Poonawala |first9=Sofia |last10=Tuli |first10=Dan |last11=Goldberg |first11=Tony L. |date=2015-10 |title=Providing health care to improve community perceptions of protected areas |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4594866/ |journal=Oryx: The Journal of the Fauna Preservation Society |volume=49 |issue=4 |pages=636–642 |doi=10.1017/S0030605313001592 |issn=0030-6053 |pmc=4594866 |pmid=26456977}}</ref> Mu kiseera kino kyonna, yateeka amaanyi mangi mu kutendeka abayizi Bannayuganda n’abakozi b'ebifo bino.
== Ebitiibwa n’awaadi ze ==
{| class="wikitable"
!Omwaka
!Awaadi
|-
|2017
|Velan Award for Humanitarian Service
|-
|2012 - 2014
|[https://web.archive.org/web/20161201232642/http://canadacouncil.ca/council/prizes/find-a-prize/prizes/killam-research-fellowships Killam Research Fellow]
|-
|2012 okutuusa leero
|[http://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=1782 Canadian Research Chair – Primate Ecology and Conservation (Tier 1)]
|-
|2012
|Globe and Mail newspaper - the most cited Anthropologist in Canada
|-
|2010 okutuusa leero
|[https://web.archive.org/web/20161117140131/http://rsc.ca/en/fellows Fellow of the Royal Society of Canada]
|-
|2005 - 2011
|[http://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=1782 Canadian Research Chair – Primate Ecology and Conservation (Tier 1)]
|-
|2003
|Anderson Teacher Scholar – University of Florida
|}
== Okunoonyereza kwe ==
Ku ntandikwa y’omulimu gwe yali ayagala nnyo ensonga z’obutonde ezivaako obunene bw’ebibinja, entegeka z’embeera z’abantu, n’okutereeza omuwendo gw’abantu, era okwagala kuno oluvannyuma kwe kwamuleetera okutuuka ku kukuuma ebisolo – ekyo n’embeera embi ey’ebisolo eby'ebika by'amazike n'enkima ebiyitibwa primates bye yalaba okuyita mu kunoonyereza kwe. Bwe ku daala ery'awansi mu kusoma Diguli ye Eyookusatu oba Ph.D, yafuna obwagazi mu ekyo obwamuleetera okusalawo obunene bw’ebibinja by’enkima z’ekika kya ( ''Ateles geoffroyi'' ) era kino kyatuuka n’okumuleetera okussa mu butongole kye yayiiya era n'atuuma Ecological Constraints Model. <ref name=":1">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Colin+Chapman+%28primatologist%29#:~:text=on%20this%20page.-,Chapman%20C.A.%2C%20Chapman%20L.J.%202000%20Determinants%20of%20group%20size%20in%20primates%3A%20the%20importance%20of%20travel%20costs.%20In%20On%20the%20move%3A%20how%20and%20why%20animals%20travel%20in%20groups%20(eds.%20Boinski%20S.%2C%20Garber%20P.A.)%2C%20pp.%2024%2D41.%20Chicago%2C%20University%20of%20Chicago%20Press.,-Issues</ref> Okusoomoozebwa okuva eri Daniel Janzen okulaga nti ebisolo ebiyitibwa primates byalina omulimu gwonna ogw’amaanyi mu butonde kwamuleetera okunoonyereza ku kusaasaana kw’ensigo n’oluvannyuma omulimu gwa primates mu kuzzaawo ebibira mu kuzzaawo ebibira mu nkyukakyuka y’emiti egy’omu nsi za Africa ezisinga obungi. Okuzza obuggya ebibira kwasigala nga nsonga gye yaddamu okutunuulira mu myaka gye gyonna egy’okunoonyereza okulaga enkyukakyuka ey’ekiseera ekiwanvu ey’okuzzaawo ebibira nga bwe kyalabibwa mu bitundu by’ekibira eby’enjawulo ebyafuna obungi obw’enjawulo obw’okutaataaganyizibwa mu biseera eby’emabega. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bibcode_(identifier)</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bibcode_(identifier)</ref>
Ng’ali e Kibale yasanyukira nnyo ekika ky'enkima ekya [[:en:Red_colobus|red colobus]] n’ebintu ebisalawo obunene bw’ekibinja kyazo byombi, ekyo ekiyinza okuvaako ebibinja by’azo ebisukka mu 150, n’enjawulo mu bungi. Kino kyamuleetera okusoma eby’obutonde bw’endya, [[:en:Disease_ecology|eby’obutonde bw’endwadde]], n’okuwandiika enkyukakyuka ez’ekiseera ekiwanvu. Omukwano gwe ne Tom Struhsaker okuva mu Duke University n’ebiwandiiko ebingi ebyalimu okunoonyereza okuva mu 1970 okutuuka mu 1987 bye byaleetera ddala Dr. Chapman okugera obungi bw’enkola ez’ekiseera ekiwanvu. Ebiwandiiko bino byafuuka bya muwendo nnyo mu nsi yonna, abanoonyereza bwe baategeera enkyukakyuka mu mbeera y’obudde n’okuba nti ebibira ebikadde ebikula byali bikyukakyuka nnyo okusinga bwe kyali kirowoozebwa edda. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2021)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' ]</sup>
== Okuyiiya kwe okwaEcological Constraints Model ==
Chapman akoze ku nsonga ezikwata ku kutegeera obunene bw’ebibinja by’ebisolo n’obutonde bwabyo okuva lwe yafuna diguli eyookusatu oba Ph.D era n’akola mu butongole okuyiiya kwe kwe yatuuma Ecological Constraints Model. Ebirowoozo byangumu. Abanoonyereza ab’enjawulo bagamba nti okugabanya mu bibinja kuwa emigaso egiteeberezebwa ne kiba nti enjawulo mu bunene bw’ebibinja esobola okunnyonnyolwa ebizibu. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bibcode_(identifier)</ref> Ekizibu ekisinga okukkirizibwa nga kiva mu kugatta mu bibinja kirowoozebwa nti kwe kukendeeza ku kwenoonyeza obulungi eky'okulya. Okubeera n’ebisolo ebirala ssekinnoomu ebirina ebyetaago by’emmere nga bye bimu kitegeeza nti ebisolo bijja okulwanira emmere, oba ensolo emu mu kibinja ejja kukuba endala okusobola okugiggyako emmere, bwe kityo ensolo endala bw’etuuka mu kitundu tewabaawo mmere esigaddewo. Mu mbeera zino zombi, kirowoozebwa nti okuvuganya ku mmere kiviirako ebisolo okutambula ewala ng’obunene bw’ekibinja bweyongera. Eggezi eriri emabega w’ensonga eno lyangu nnyo. Ebisolo birina okunoonya emmere ku kitundu ekiyinza okutuukiriza ebyetaago byabyo eby’amaanyi n’emmere. Kivaamu nti okweyongera kw’obunene bw’ebibinja kijja kwongera ku kitundu ekirina okubeerwamu okusobola okufuna emmere emala. Bwebityo ebisolo sekinnoomu birina okutambula okweyongerayo n’okukozesa amaanyi amangi singa biba mu kibinja ekinene, okusinga bwe biba nga binoonya emmere mu kibinja ekitono. Nga obudde obumala mu kutambula bweyongera, ekifo kisembererwa ng’amaanyi agasaasaanyizibwa mu kutambula ga bbeeyi nnyo era ebibinja ebitonotono ne bifuuka eby’omugaso. Mu ngeri eno ensonga z’obutonde zisobola okukosa enkola y’entambula n’obulungi bw’okunoonya emmere, bwe kityo ne kiziyiza obunene bw’ebibinja ebisobola okukozesa obulungi emmere eriwo. Ebirowoozo bino bifuuliddwa bitongole mu kimanyiddwa nga Ecological Constraints Model <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bibcode_(identifier)</ref> era nga biragiddwa okulagula obunene bw’ekibinja mu bisolo eby’enjawulo ebiyitibwa primates n’ebika ebirala. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bibcode_(identifier)</ref>
Enkola ya Ecological Constraint Model ezuuliddwa nga ewagirwa mu bika by’ebisolo eby’enjawulo ebirina emmere ey’enjawulo, nga, amazike ekika kya [[:en:Pan_troglodytes|chimpanzees]] oba ( ''Pan'' ''troglodytes'' ), <ref name=":2">https://en.wikipedia.org/wiki/Bibcode_(identifier)</ref> [[:en:Geoffroy's_spider_monkey|enkima ekika kya spider monkeys]] ( ''Ateles geoffroyi'' ), <ref name=":2" /> [[:en:Pennant's_colobus|enkima ekika kya red colobus]] oba ( ''Procolobus pennantii'' ), <ref name=":3">https://doi.org/10.1023%2FA%3A1005557002854</ref> [[:en:Red-tailed_monkey|red-tailed guenon]] ( ''Cercopithecus ascanius'' ), <ref name=":3" /> n'enkima ekika kya [[:en:Ursine_colobus|ursine colobus monkeys]] (Colobus vellerosus).
== Enkolagana wakati w’okukuuma n’ebyobulamu: Kibale Mobile Clinic ==
Ebibira eby’omu bitundu by'Africa ebisinga bye bimu ku bijjayo enkolagana y'obutonde esinga okulabika obulungi era ebirimu ebitonde eby’enjawulo ku nsi, naye ate biri mu kabi ak’amaanyi. Okukebera kw’ensi yonna okwakakolebwa kulaga nti ebibira obukadde 2.3 km <sup>2</sup> byabula wakati wa 2000 ne 2012 ate mu bitundu ebyo [[:en:Forest_loss|okufiirwa ebibira]] kweyongera ku bugazi bwa 2101km <sup>2</sup> buli mwaka. <ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2013Sci...342..850H</ref> Mu nkomerero, enkyukakyuka mu bibira biva ku bungi bw’abantu okweyongera n’emiwendo gy’okukozesa eby’obugagga. Mu nsi za Africa ezirimu ebibira ebyo, obungi bw’abantu bweyongera okuva ku bantu 8 buli kiromita <sup>2</sup> mu 1950 okutuuka ku bantu 35 buli kiromita <sup>2</sup> mu 2010. <ref>https://doi.org/10.1002%2Fajp.22080</ref> Embeera eno eyeeyongera okuba ey’entiisa tekoma ku kuteeka bitonde eby’enjawulo mu matigga, naye kyeyoleka lwatu nti obwavu obw’amaanyi n’okufiirwa kuno okw’amangu [[:en:Loss_of_biodiversity|okw’ebitonde eby’enjawulo]] bikwatagana nnyo, ng’obwavu obw’amaanyi n’ebifo eby’enjawulo eby’ebiramu bikwatagana nnyo mu bitundu ekintu ekibaddewo mu butanwa. Abantu ababeera okumpi n’ebitundu ebikuumibwa mu bitundu ebyo be bamu ku bantu abasinga obwavu mu nsi yonna era batera okufuna ebizibu by’ebyobulamu eby’amaanyi. Okugeza, mu Uganda ensi Chapman gy’akozeemu okumala emyaka 27+ egiyise, ebitundu 30% ku baana bonna abafa abali wakati w’emyaka 2 ne 4 bava ku musujja, obulwadde obwali busobola okwanguyirwa okujjanjabibwa oba okuziyizibwa; era abaana 26% abali wansi w’emyaka etaano tebalina mmere nnungi. <ref name=":0"/> Embeera eno etegeeza nti okukuuma obutonde obulungi okusobola okubaawo abantu b’omu kitundu balina okwenyigiramu, ekitera okutegeeza nti bafuna emiganyulo. Chapman atadde mu nkola enkola ezikwataganya okugaba ebyobulamu n’okukuuma. Okufuna ssente oba emirimu okuva mu ppaaka mazima ddala kya mugaso era kisiimibwa, naye okutaasa obulamu bw’omwana omuto alina omusujja kinene nnyo era omugaso gwayo tegupimibwa eri omuzadde. Chapman, yasooka kutandikawo ddwaaliro okusobola okutuukiriza ebyetaago by’ebyobulamu by’abantu b’omu kitundu era oluvannyuma olw’okuba Kibale munene ate ng’abantu bangi tebasobola kugenda mu ddwaaliro, yaleeta ambyulensi okuva e Canada n’agenda e Kibale okukola ng’eddwaliro eritambula. Eddwaaliro ly’ebyobulamu erya Mobile Health Clinic litambula mu ppaaka eno, nga liwa; obujjanjabi obusookerwako, ekizaala ggumba, okutta obuwuka mu lubuto, okujjanjaba n’okubudaabuda abalina siriimu, okugema, n’okusomesa abantu ku byalo ebyesudde mu by’obulamu n’okukuuma obutonde. Abakozi bano era boogera eri abantu mu lujjudde ku ngeri y’okwetangira endwadde. Chapman akoze enkola ey’ekika kino ey’okukolagana n’abantu b’omu kitundu okubayamba okufuna ebyetaago bye bazudde, ate ng’akyaddukanya okukuuma ebisolo by’omu nsiko mu ngeri enkakali mu kaweefube we yenna ow’okukuuma.
== Ebijuliziddwa ==
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* Colin Chapman's Website
1l6krclpgvl88u9g2k13l37egvaabjm
Charles Ayiekoh Lukula
0
13955
74994
72738
2026-09-19T14:01:33Z
Kabugo reagan
11810
removed external links
74994
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Charles Ayiekoh Lukula</big>''' mutendesi wa mupiira era [[Munnayuganda]]. Yali akulira abatendesi mu mpaka za FUFA Women Super League Champions Kampala Queens FC.<ref>{{Cite web |last=Muyita |first=Joel |date=2023-12-28 |title=Kampala Queens appoint Charles Ayiekoh as new head coach |url=http://kawowo.com/2023/12/28/kampala-queens-appoint-charles-ayiekoh-as-new-head-coach/ |access-date=2024-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Charles Ayiekoh - Soccer player profile & career statistics - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/charles-ayiekoh/212568/ |access-date=2024-08-13 |website=globalsportsarchive.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2023-06-16 |title=CHIMP SPORT: Charles Ayiekoh Leaves Simba Queens |url=https://chimpreports.com/chimp-sport-charles-ayiekoh-leaves-simba-queens/ |access-date=2024-08-13 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-29 |title=Kampala Queens coach Ayiekoh glad to end the poor run |url=https://sports.mtn.co.ug/2024/04/29/kampala-queens-coach-ayiekoh-glad-to-end-the-poor-run/ |access-date=2024-08-13 |website=MTN Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Charles Ayiekoh Lukula Archives |url=https://nexusmedia.ug/tag/charles-ayiekoh-lukula/ |access-date=2024-08-13 |website=Nexus Media |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2023-12-28 |title=Official: Charles Ayiekoh appointed Kampala Queens head coach, Tonny Mawejje learns fate |url=https://www.pulsesports.ug/football/story/official-charles-ayiekoh-appointed-kampala-queens-head-coach-tonny-mawejje-learns-fate-2023122809044914540 |access-date=2024-08-13 |website=Pulse Sports Uganda |language=en |archive-date=2024-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813082026/https://www.pulsesports.ug/football/story/official-charles-ayiekoh-appointed-kampala-queens-head-coach-tonny-mawejje-learns-fate-2023122809044914540 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Charles Ayiekho Archives |url=https://sportsnation.co.ug/tag/charles-ayiekho/ |access-date=2024-08-13 |website=Live from ground |language=en}}</ref>
== Ebyafaayo by’emirimu gye ==
Charles yeegatta ku FUFA Women Super League Champions Kampala Queens FC oluvannyuma lw'okukolagana ne [[She Corporates Football club|She Corporate]] mu mpaka za CAF Women's Champions League za zonal qualifiers ezakwajira e [[Tanzania]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |date=2022-07-18 |title=Charles Ayiekoh Lands New Coaching Job |url=https://chimpreports.com/charles-ayiekoh-lands-new-coaching-job/ |access-date=2024-08-13 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Emabegako yatendekako ku [[Maroons FC]], Kirinya Jinja SS (kati [[Busoga United Football Club|Busoga United]]),<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2021-05-17 |title=Ayiekoh resigns as head coach at Maroons Football Club |url=http://kawowo.com/2021/05/17/ayiekoh-resigns-as-head-coach-at-maroons-football-club/ |access-date=2024-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-02-14 |title=Charles Ayieko Lukula |url=https://upl.co.ug/staff/charles-ayieko-lukula/ |access-date=2024-08-13 |website=Uganda Premier League - Official Website |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maroons FC Archives - Page 11 of 14 |url=https://sportsnation.co.ug/tag/maroons-fc/ |access-date=2024-08-13 |website=Live from ground |language=en |archive-date=2024-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715150839/https://sportsnation.co.ug/tag/maroons-fc/ |url-status=dead }}</ref> SOANA, Water FC, Wandegeya FC, Bunamwaya SC, Horizon FC ne [[Uganda Revenue Authority SC|Uganda Revenue Authority]] (URA FC).<ref name=":1" /> Era aweereza n'etendekero lya Yunivasite ye Makerere Business (MUBS) mu liigi y'omupiira eya Pepsi Yunivasite ne liigi ya National Beach Soccer.<ref name=":1" /> Yatandika okukola ne Crested Cranes nga yeetegekera okusunsulamu abagenda okuzannya Summer Olympics eza 2024.<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-10-17 |title=Charles Ayiekoh starts work with Crested Cranes {{!}} 2024 Olympics Qualifiers |url=https://sports.mtn.co.ug/2023/10/17/charles-ayiekoh-starts-work-with-crested-cranes-2024-olympics-qualifiers/ |access-date=2024-08-13 |website=MTN Sports |language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2023-10-11 |title=Ayiekoh to handle Uganda Crested Cranes against Cameroon in Olympic qualifier |url=https://www.pulsesports.ug/football/story/ayiekoh-to-handle-uganda-crested-cranes-against-cameroon-in-olympic-qualifier-2023101113070006025 |access-date=2024-08-13 |website=Pulse Sports Uganda |language=en |archive-date=2024-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813082023/https://www.pulsesports.ug/football/story/ayiekoh-to-handle-uganda-crested-cranes-against-cameroon-in-olympic-qualifier-2023101113070006025 |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Uganda coach optimistic ahead of Paris 2024 qualifier against Cameroon - China.org.cn |url=http://www.china.org.cn/world/Off_the_Wire/2023-10/20/content_116761295.htm |access-date=2024-08-13 |website=www.china.org.cn}}</ref> Yalondebwa okumala omwezi mulamba nga yeetegekera ekifo kya [[Ekitongole kya Federation of Uganda Football Associations|FUFA]] Technical Centre, [[Njeru]] ekyaliwo ku Lwokuna omwezi Ogwekkumi nga 26 mu mwaka gwa 2023.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
== Laba ne ==
* Ttiimu y'eggwanga ey'abakazi ey'omupiira gw'ebigere eya Uganda
* [[Maroons FC]]
* [[Ekitongole kya Federation of Uganda Football Associations|Federation of Uganda Football Associations]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* Charles Ayiekoh Lukula omutendesi omukulu owa Kampala Queens
* She Corporate omutendesi Charles Ayiekoh Lukula Okukubaganya ebirowoozo oluvanyuma lw'obuwanguzi bwa leero ne Yei Joint Stars
* Crested Cranes: Omutendesi Ayiekoh musanyufu oluvannyuma lw’omupiira gw’omukwano ogusoose
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
7z7ti7z68v5hnpu38jabubxe5oizppq
MediaWiki:Gadgets-definition
8
14397
75005
57619
2026-09-20T09:42:50Z
NguoiDungKhongDinhDanh
6596
Remove deprecated option. See [[:phab:T298199|T298199]] for more information. ([[:m:GS|global sysop]] action)
75005
wikitext
text/x-wiki
== Categories ==
* HotCat|HotCat.js
* Cat-a-lot[dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.js
k4i87x7ihc6x1athglp55yw9n6b3mo0