Wikipedia
lgwiki
https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Wikipedia:Community Portal
4
2198
75042
74805
2026-09-21T15:20:54Z
MediaWiki message delivery
2616
/* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */ new section
75042
wikitext
text/x-wiki
{{Wikipedia:Community Portal/Header}}
== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==
Dear Wikimedia communities,
We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.
''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''
In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.
We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.
📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]
If you have questions about the project, please refer to the FAQs:
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]
''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''
''Stay connected and receive updates:''
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]
We look forward to collaborating with you and your community.
'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Gusooka 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 -->
== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026
Dear Wiki Community,
We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.
The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.
;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.
;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:
* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices
Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.
;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:
# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''
;Campaign Tools
The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:
* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.
Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''
;Learn More & Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.
;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.
Thank you and best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''
----
''Stay connected:''
[[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]
[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,
We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.
;About Wiki Loves Folklore
'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals
* Cultural festivals and celebrations
* Traditional attire and crafts
* Performing arts, music, and dance
* Everyday practices rooted in folk heritage
Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.
[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]]
; Host a Local Edition
As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture
* Engage new contributors in your community
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content
'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''
If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.
If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.
;Get in Touch
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:
* The project Talk pages
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''
We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.
Warm regards,
'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
</div>
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 13:21, 18 Gusooka 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" />
</div>
21:01, 19 Gusooka 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 -->
== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}
Dear Wikipedians!
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.
The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.
🧩'''How to participate?'''
Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.
🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.
'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''
If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language.
Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge!
[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
</div>
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==
Hello everyone,
This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>).
'''The Change:'''<br />
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]].
We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.
'''What You Need To Do:'''<br />
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.
'''Deadline:'''<br />
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.
Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 17:11, 3 Gwakuna(Kafuumuulampawu) 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 -->
== Request for comment (global AI policy) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 00:58, 26 Gwakuna(Kafuumuulampawu) 2026 (UTC)
</bdi>
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 -->
== lgwiki should avoid using hard links to enwiki ==
Hello.
I am from Wikipedia in French and I helped {{u|B722N}} with AWB.
I noticed that on this wiki, people use links to the English Wikipedia but make them appear as lgwiki links (e.g. <code><nowiki>[[:en:2021 Ugandan general election|kulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2021]]</nowiki></code>).
This is not a good long-term solution, as these links will always take readers to the English Wikipedia, even after an article is created on the Luganda Wikipedia.
The use of [[:en:Template:Interlanguage link]] can avoid this.
It will create a red link that also shows links to other Wikipedias using their language codes (for example, the link above would look like this: [[kulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2021]] <small>[<nowiki/>[[:en:2021 Ugandan general election|en]]]</small> ).
When the article is created on this wiki, the link will turn blue and the links to other languages will disappear.
A bot is needed to replace the template with normal links once the article exists, but this can be done later (you may ask the owner of bots doing this on other wikis to do the same here).
The latest version of the template uses modules, but it is possible to create a version that only uses templates for simplicity.
Notify me if you need help you to create a basic template if needed, and I have an AWB bot that can replace the links to enwiki with the new template when it will be created.
Just mind that I am not competent in lua modules, and I don't speak a word of Luganda.
Best regards, [[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] ([[User talk:SyntaxTerror|talk]]) 13:36, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC)
:Thank you so much for the help, @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]], that you gave me on AWB. It was very helpful.
:If possible, we also request you to train us or point us to someone (or a community) that can help us learn how to use AutoWikiBrowser (AWB), because the tutorials online both on YouTube and on Wikimedia Commons—do not go in depth on how to use it.
:We certainly need your help as a community to create the basic template(s), as well as other templates.
:As the Luganda community, where the majority of members are part of the Wikimedia Community User Group Uganda, we are facing multiple challenges, including:
:# Translating categories and templates
:# Automating repetitive tasks such as fixing categorization, correcting typos, and fixing article titles that were created in uppercase, among other issues
:# Translating and creating templates
:# A lack of local admins, and those we have do not know what to do
:# Some gadgets, bots, and tools are not activated on this Wikipedia, and we don't know where to request them<br />
:As a result, most of the work being done by volunteers on this Wikipedia is largely trial and error try and fail, try again until you get it right. And if they fail for good, they become demotivated and stop trying. Getting someone or a community that would help us improve would be highly appreciated.
:Some of the active Luganda community members who are training others on how to contribute to the Luganda Wikipedia, and who can also speak and write Luganda fluently, include:
:# @[[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]],
:# @[[User:Solomon Suubi|Solomon Suubi]],
:# @[[User:Nambogo Catharine|Nambogo Catharine]],
:# @[[User:Ssenkungu ivan|Ssenkungu ivan]]
:# @[[User:Geossegawa|Geossegawa]]
:Thank you so much for reaching out. [[User:B722N|B722N]] ([[User talk:B722N|talk]]) 16:12, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC)
:@[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] your concern is well noted and will surely be taken care of moving forward. I also associate myself with the ideas and requests submitted by @[[User:B722N|B722N]] above and wish to inform you that the team in charge of the luganda wiki under the leadership of @[[User:Ssenkungu ivan|Ssenkungu ivan]] is willing and available to learn more [[User:Geossegawa|Geossegawa]] ([[User talk:Geossegawa|talk]]) 16:33, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC)
::@[[User:B722N|B722N]] & [[User:Geossegawa|Geossegawa]].
::Sorry, but I'll be a little negative... 😛
::I'm quite fluent in English, but have problems when it comes to ''technical'' English, and I have no knowledge in any language programming, except wikicode and a bit of regex.
::I'm also not very competent in AWB, and learning it from scratch is quite complicated.
::Even on frwiki, the documentation is scarce and doesn't really help in real cases, and on enwiki it is not always up to date (I read B722N's message there after asking for help about the AWB plugins tuto that is outdated since at least 2015, and didn't get much help).
::The most important thing seems to be competent in regex (.NET flavour for AWB, use [https://regex101.com/ regex101.com] for tests and don't forget to choose .NET).
::You can get some help on [https://stackoverflow.com/questions/tagged/mediawiki-templates stackoverflow.com], there is not a big amount of people that can can help for wikicode, but there are some geniuses in regex.
::I sometimes use [https://chat.qwen.ai/ qwen.ai] to design regexes for me, but it is not 100% reliable, especially for complex ones.
::Maybe [[mw:Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is more powerful and can do more things, but I don't use it and don't know python.
::I've been told that AI bots (e.g. [https://claude.ai claude.ai]) are better at designing python code than for AWB plugins' C#/Visual Basic, but I haven't tested them.
::.
::A positive thing is that people that speak Luganda are probably also fluent in English, so importing templates from enwiki and keeping their parameters in English can be a good temporary solution (many Wikipedias do this, even frwiki has some technical templates in English).
::You can also read enwiki's help pages and get help there (but be aware that cross-wiki relations are always a bit difficult to say the least, and views on what has to be done and how are most of the time different, so it is good to have a strong local community, with competent bot owners that can solve most problems).
::To get help from other Wikipedia's bots, the best is to ask directly to their owner.
::Most of the time, the fully automated bot can run on different wikis.
::For example, [[:en:User:Cewbot|Cewbot]], the bot that removes [[:en:Template:Interlanguage link]] when the article is created, is owned by someone from Wikipedia in Chinese who only has a basic knowledge of English, according to his user page.
::Importing JavaScript gadgets can also help. On frwiki we have [[:fr:Projet:Scripts et gadgets/Notices/CatRename|CatRename]] that can rename categories in semi-automated mode for any user (it takes control of the user account and makes up to 250 edits per 24 hours every 5 seconds). I don't know if there is an equivalent on enwiki.
::.
::Anyway, what lgwiki needs is bot owners fluent in Luganda that also know well HTML, CSS, JS, etc.
::I know this can seem difficult to find, but there is never enough bots. Even on frwiki we don't have enough, and the backlog of wikicode, typography, lint errors, etc. is huge.
::On the other hand, bots cannot do everything, and sometimes in complex cases, thousands of articles need human intervention, and only a few a ready to do it.
::Do not try to do everything at once, it is never possible. Focus on one issue at a time, then move to the next. (don't worry, there will always be a technical issue somewhere).
::.
::I'll look how to import [[:en:Template:Interlanguage link]] here, with the needed metatemplates and modules, then I may ask for a bot status to implement it, if you have only 9,000 pages and 5,000 articles, it'll be a piece of cake.
::It is best to keep the templates in English for now, focus rather on the article content (keeping red links will encourage article creation).
::Parameters can be in Luganda, but should also have aliases in English.
::Template names can also be in Luganda, but they should be redirects to templates with an English name.
::You can trust me, I imported some templates on frwiki from enwiki, and translating the metatemplates names is not a good idea, same for parameters names.
::.
::I just had a look at [[Special:Statistics]] and you only have ONE admin, who is not even a person ({{u|Abuse filter}}), and no [[:en:WP:bureaucrat|bureaucrat]] to give user rights, so you must rely on global bureaucrats I guess.
::This is a real problem, but be careful to take competent people for these tasks.
::I have been an admin (and bureaucrat) on a wikia I created [https://alphabettysaga.fandom.com/fr/wiki/Alphabetty_Wiki] and also on the version in English [https://alphabettysaga.fandom.com/wiki/Alphabetty_Wiki], so I have some knowledge about it and may ask for the user right here to help with some edits, but I'm not planning to do much, and I definitely don't want to be the only one.
::Bureaucrats are essential to the smooth running of wikis. On the French-language Wikiquote, the only bureaucrat is inactive, which is paralysing the entire project. [[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] ([[User talk:SyntaxTerror|talk]]) 22:21, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC)
:::Actually, small wikis must have at least 6 permanent admins to have a bureaucrat. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions/Minimum_voting_requirements#Bureaucrat].
:::Global [[:mw:Stewards|stewards]] take care of the giving user rights in the meantime. [[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] ([[User talk:SyntaxTerror|talk]]) 22:39, 8 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC)
::::I imported {{t|Interlanguage link}} here (shortcut: {{t|ill}}) and it seems to work with the modules already present (I didn't check in depth, but we need to talk about Luganda spelling and grammar before I can start to replace the links automatically : [[Template talk:Interlanguage link#Replacing the hard links to enwiki with a bot]] ) :
::::*<code><nowiki>{{ill|kulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2021|en|2021 Ugandan general election}}</nowiki></code> produces : {{Interlanguage link|kulonda kwa bonna mu Uganda okwa 2021|en|2021 Ugandan general election}}
::::*<code><nowiki>{{ill|Olubiri lwa Ropsha|de|Ropscha-Palast|fr|Palais de Ropcha|ru|Ропшинский дворец}}</nowiki></code> produces : {{ill|Olubiri lwa Ropsha|de|Ropscha-Palast|fr|Palais de Ropcha|ru|Ропшинский дворец}}
::::Note that I had to update the modules for this template to work properly, so if an imported template using other templates or modules doesn't work as intended, try to update them (you may have to [[:en:Help:Purge#Purge_request_to_server|purge]] the template page).
::::And you've probably noticed that I added a new header to this page (you can modify it in [[Wikipedia:Community Portal/Header]]), and I archived the 2011-2025 messages in [[Wikipedia:Community Portal/Archive 2011-2025]] (that's why the page now loads ten times faster 🤭).
::::I also imported dozens of templates and modules from enwiki, mainly related to other templates and modules and the 'non-main' pages. There will probably be missing templates/modules in their docs, but this is a huge task, especially since enwiki uses tempaltes and modules, for the most mundane things, with loads of redirects.
::::And I created [[WP:Bots]] and [[WP:Bots/Requests for approval]] (without editing the content yet). I'll look into it later to make them similar to enwiki.
::::[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] ([[User talk:SyntaxTerror|talk]]) 17:47, 9 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC)
:::Thank you so much, @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]], for the work you have done so far toward the improvement of Luganda Wikipedia and for sharing your knowledge with us. The information you have provided is very enriching, and we would greatly appreciate the opportunity to have sessions with you to further guide us on what to do and how to do it.
:::As you know, the Wikimedia ecosystem can be quite broad, and at times one can get lost in research that keeps leading deeper and deeper without clear direction.
:::As I mentioned earlier, there are experienced editors who are very fluent in Luganda and are ready to take on permanent administrator roles. However, the challenge lies in understanding how to request these rights, what responsibilities come with them, and the requirements involved, so that we can share the workload and support each other in strengthening Luganda Wikipedia.
:::I would therefore like to request virtual sessions between you and the experienced editors from Luganda Wikipedia at a time and date that are convenient for you.
:::I will also use the [[Special:EmailUser]] feature to send you an email so that we can continue this discussion further on bots, administratorship, AWB, importing templates, and other related topics.
:::Thank you once again. [[User:B722N|B722N]] ([[User talk:B722N|talk]]) 08:55, 11 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC)
::::Hallo @[[User:B722N|B722N]]and @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]]. I am really happy to see this development coming up. As a senior editor of Luganda Wiki, I know how big this work would be to correct all these wiki-links.
::::May we please have the suggested online session, so that @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] implements the idea! I will be waiting for your suggested date, then I will mobilize the editors to attend and participate. [[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] ([[User talk:Ssemmanda will|talk]]) 19:26, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC)
:::::Hello @[[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]].
:::::After studying carefully the links, it doesn't seem possible to do this, even for links that have the same names on lgwiki and enwiki.
:::::All edits need to be made semi-automatically, by someone understanding Luganda, or some links may not be accurate.
:::::Also, I kinda gave up, as there is practically no-one on lgwiki with the needed knowledge in wikicode, and I don't speak Luganda.
:::::Even for a {{NUMBEROFARTICLES}}-article wiki, thousands of meta pages (templates, modules, etc.) are needed, and I'm not competent enough in lua nor HTML/CSS to handle this. <span class="nowrap">[[User talk:SyntaxTerror|Şÿℵדαχ₮ɘɼɾ๏ʁ]]</span> 19:38, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC)
::::::Sorry @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] for the hardships you passed through. I know that the community has not yet advanced much into wikicode. But we can learn under your guidance. I am sure that if we have virtual engagements together with @[[User:B722N|B722N]], @[[User:Solomon Suubi|Solomon Suubi]] and I, we can easily do what seems hard for you, due to the language barrier. Please don't give up on us, I beg you!! [[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] ([[User talk:Ssemmanda will|talk]]) 19:45, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC)
:::::::I'm sorry, but I only planned to help with the links to other wikis in articles, and I don't want to have talks outside of Wikipedia (on Zoom or things like that).
:::::::You should go check [[Template talk:Interlanguage link]] and start using this template (shortcut: {{t|ill}}).
:::::::For the rest, I have only little knowledge and I wouldn't want to lead you in the wrong directions.
:::::::You'd better ask the Wikimedia Foundation (?) if some of their employees can help you.
:::::::The best is to learn by yourselves, as I did years ago with wikicode, AWB, Inkscape, etc.
:::::::A base of contributors with good technical knowledge is mandatory, I may be a little part of this base, but I cannot handle everything, and it is not healthy to rely on people not speaking the language.
:::::::If you are only looking to have a handful of articles in Luganda, it may work for some time, but this Wikipedia will never grow nor be really useful. It will only be a cheap version of enwiki, that cannot survive without it.
:::::::Sorry to not be very positive, but I prefer to be frank. <span class="nowrap">[[User talk:SyntaxTerror|Şÿℵדαχ₮ɘɼɾ๏ʁ]]</span> 20:27, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC)
::::::::Thank you dear @[[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] for your advice. We shall discuss it as a community and look for help from the Language Diversity Hub [[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] ([[User talk:Ssemmanda will|talk]]) 21:45, 1 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].
Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Gwakutaano(Muzigo) 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== Call to participate: Proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard ==
Hello-hello!
I am inviting you to participate in the public discussion regarding a proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard. The proposed baseline is meant for the Wikipedias which do not yet have an NPOV policy, for these communities to adopt, use, and build upon. [[m:Proposed_baseline_NPOV_standard#Proposed_baseline_NPOV_standard|You can find the proposed text here]].
As your Wikipedia does not seem to have an NPOV policy, we hope that this public discussion and proposed baseline standard will support your project community in adopting one. [[m:Talk:Proposed_baseline_NPOV_standard|You can join the public discussion on meta]]<nowiki>. The timeframe for the discussion is from June 17 - July 15, 2026. Looking forward to engagement from your community and hopefully seeing your community to adopt the Neutral Point of View policy! --~~~~</nowiki> [[User:KVaidla (WMF)|KVaidla (WMF)]] ([[User talk:KVaidla (WMF)|talk]]) 08:25, 19 Gwamukaaga(Ssebaaseka) 2026 (UTC)
== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==
<bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|yogera nange]])</bdi> 17:11, 23 Gwamukaaga(Ssebaaseka) 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="Message"/>
'''Legal & Safety Contacts'''
Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].
<section end="Message"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 Gwamukaaga(Ssebaaseka) 2026 (UTC)
:Thank you @[[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] [[User:B722N|B722N]] ([[User talk:B722N|talk]]) 03:16, 4 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 -->
== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Gwamusanvu(Kasambula) 2026 (UTC)
</bdi>
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.
All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2026-09-23|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation.
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
* You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.
* If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
* Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.
'''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 Gwamwenda(Mutunda) 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 -->
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''
Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/>
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).
We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/>
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]]
The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''.
Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]
Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:20, 21 Gwamwenda(Mutunda) 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Wikipedia:Ebibindabinda]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067418 -->
1fey8ln72zbxh33p1hjg2ki20l1quko
Luganda
0
3495
75064
71726
2026-09-21T19:38:56Z
MichealKal
6850
75064
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox lulimi
| erinnya = Oluganda
| erinnya_lyennono = Oluganda
| eggwanga = [[Yuganda]]
| ekitundu = [[Buganda]]
| abayogera =
| enkola = Niger–Congo
| ennyiriri = Niger–Congo
| ennyiriri2 = Bantu
| ennyiriri3 = Great Lakes Bantu
| ennukuta = Latin
| iso1 = lg
| iso2 = lug
| iso3 = lug
}}
[[File:Flag of Uganda.svg|thumb|225x225px]]
'''Luganda/Oluganda''' lwe lulimi olwogerwa [[baganda|Abaganda]] e [[Yuganda]]. Oluganda lukozesebwa nnyo mu masekkati ga Yuganda. Lwe lulimi olukozesebwa okusinga mu nsi ya Yuganda. Olugaganda luva ku linnya ly'Abaganda, abalwogera okuva edda nnyo. Olw'okuba ebibuga ebikulu ebya Yuganda mu myaka gyonna bisangibwa mu [[Buganda]], olulimi lwayambuka nnyo mu byetaagisa mu Yuganda yonna, kuba kati lukozesebwa nnyo mu by'obusuubuzi mu maduuka, ne mu butale obw'enjawulo mu Yuganda.
Abantu abasinga okwogera Oluganda bava mu masekkati ga Yuganda okuli ebifo eby'enjawulo nga Kampala, Mukono, Kayunga, Masaka, Kalangala, Mpigi, Sembabule, n'ebilala.
== Ebijuliziddwa ==
* [http://www.linguistics.berkeley.edu/~hyman/Luganda_Word_Paper.pdf ''The Word in Luganda''], by Larry M. Hyman & Francis X. Katamba
* An excellent online summary of the Luganda language can be found at https://web.archive.org/web/20101124071115/http://www.buganda.com/luganda.htm.
* [https://web.archive.org/web/20040411033220/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Luganda-english/ Luganda–English Dictionary]
* The website of a team developing Luganda language capability for computers is at https://web.archive.org/web/20080209115256/http://www.kizito.uklinux.net/
* https://web.archive.org/web/20110727163222/http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Ganda PanAfrican L10n page on Ganda
[[Category:Lulimi]]
[[Category:Ebitundu bya Uganda eby'enjawulo]]
[[Category:Buganda]]
1kdfjgz3izw1d07gf2tgoftigftieha
Judith Nabakooba
0
7474
75047
48073
2026-09-21T19:00:54Z
MichealKal
6850
added [[Category:Aba poliisi ba Yuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
75047
wikitext
text/x-wiki
[[File:Uganda Police's Judith Nabakooba got a medal.jpg|left|thumb|Uganda Wildlife Conservation Education Centre (Zoo) in Entebbe.jpg ]]
'''BBNabakooba Nalule Judith mukyala munnayuganda''' nga yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 28 mukulukusa bitungotungo mu mwaka gwa 1977. Yaliko omwogezi w'ekitongole kya poliisi ya Uganda. Mu mwaka 2016 yalondebwa okubeera omubaka omukyala akiikirira ebbendobendo lya Mityana mu lukiiko lwa uganda olukulu. Mu kiseera kino y'akulira akakiiko akalondoola obutebenkevu ko n'ensonga ez'omunda mu ggwanga. Nga ali ku kaadi yekibiina ekiri mu buyinza ekya NRM.r 1977
O<ref>{{Cite web}}</ref>o.<ref>{{Cite news}}</ref>
== OBUYIGIRIZE ==
Judith Nabakooba yasomera mu masomero gano wammanga;
Yasomera Ndejje senior secondary school, nga eno bye yasomera okuva Ku kibiina ekisooka okutuukira ddala Ku kyomukaaga. Nga yatuula ebigezo ebyaka malirizo ebyekibiina ekyokuna my mwaka 1994 ko nebyokyomukaaga mu mwaka 1997. Olwo neyeegatta Ku ssetendekero was makerere nga eno gyeyabangulwa mu kuweereza Ku mpewo byeyafunamu diigiri mu mwaka gwa 2002. Ate oluvannyuma yeyongerayo nemisomo mu byobukulembeze nga Gino yagifunamu diploma mu ttendekero eriyitibwa chartered management institute erisasangibwa e Bungereza.
Mu 2012 yaddayo e makerere Ku ssetendekero nabanguka era nafuna diguli eyokubiri mu bye ddembe lyobuntu era nayongera okusoma ebyenzirukanya yebyemirimu nga muno yafunamu dipulooma nga eno yagisomera Ku ttendekero lya Uganda management institute mwaka 2013.
ENKOLA YEMIRIMO GYE
Wakati wemyaka 2004 ne 2015 Nabakooba yali akolera mu kitongole kya poliisi ya Uganda gye yawerereza mu bifo ebyobuvunaanyizibwa ebyenjawulo, gamba nga; okubeera omwogezi wekitongole kya poliisi ya Uganda, yaweerezako nga omuwandiisi wekibiina kya basirikale ba poliisi ekyokwekulakulanya ekimanyiddwa nga"Exodus Sacco ". Erabyweerezako nga omumyuka womukulu wa poliisi evunanyizibwa Ku byobufuzi mu mwaka 2014. Noluvannyuma naalekulira emirimu gyobusirikale bwa poliisi mu mwaka 2015 mu mwezi gwa ssebaaseka.
Mu kulonda kwa bonna okwategekebwa akakiiko kebyokulonda mu Uganda mu mwaka 2016, Nabakooba yesimbawo kunkifo kyomubaka omukyala owebbendobendo lya Mityana ara nakiwangula. Era nga yasimbibwawo ekibiina ekiri mu buyinza ekya NRM.
Nabakooba asanze okusoomoozebwa kungi, gamba nga; okuwakanyizibwa oboludda oluwabula gavumenti Ku nsonga Ku bbago lyokuggya ekkomo Ku myaka gyomukulembeze weggwanga ssako nokuwakanyizibwa banne Ku nsonga za alipoota ekwata Ku butabanguko obwali e Kaseese bee yalwawo okufulumizibwa.
In 2012 she acquired a Masters Rights from [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere]] .<ref>{{Cite web}}</ref>
In the 2016 general elections,Nabakooba was elected as Mityana District woman representative on the NRM party ticket.<ref>{{Cite web}}</ref> During her tenure, she has faced criticism and threats over her position regarding the parliamentary Age-Limit bill <ref>{{Cite news}}</ref> She has also faced criticism over the delayed Kasese Report.<ref>{{Cite news}}</ref>
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Aba poliisi ba Yuganda]]
cuz95g3hbwcyavjacuytb4ywvrry4ml
75048
75047
2026-09-21T19:02:34Z
MichealKal
6850
75048
wikitext
text/x-wiki
[[File:Uganda Police's Judith Nabakooba got a medal.jpg|thumb|Uganda Wildlife Conservation Education Centre (Zoo) in Entebbe.jpg ]]
'''BBNabakooba Nalule Judith mukyala munnayuganda''' nga yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 28 mukulukusa bitungotungo mu mwaka gwa 1977. Yaliko omwogezi w'ekitongole kya poliisi ya Uganda. Mu mwaka 2016 yalondebwa okubeera omubaka omukyala akiikirira ebbendobendo lya Mityana mu lukiiko lwa uganda olukulu. Mu kiseera kino y'akulira akakiiko akalondoola obutebenkevu ko n'ensonga ez'omunda mu ggwanga. Nga ali ku kaadi yekibiina ekiri mu buyinza ekya NRM.r 1977<ref>{{Cite web}}</ref><ref>{{Cite news}}</ref>
== Obuyigirize ==
Judith Nabakooba yasomera mu masomero gano wammanga;
Yasomera Ndejje senior secondary school, nga eno bye yasomera okuva Ku kibiina ekisooka okutuukira ddala Ku kyomukaaga. Nga yatuula ebigezo ebyaka malirizo ebyekibiina ekyokuna my mwaka 1994 ko nebyokyomukaaga mu mwaka 1997. Olwo neyeegatta Ku ssetendekero was makerere nga eno gyeyabangulwa mu kuweereza Ku mpewo byeyafunamu diigiri mu mwaka gwa 2002. Ate oluvannyuma yeyongerayo nemisomo mu byobukulembeze nga Gino yagifunamu diploma mu ttendekero eriyitibwa chartered management institute erisasangibwa e Bungereza. Mu 2012 yaddayo e makerere Ku ssetendekero nabanguka era nafuna diguli eyokubiri mu bye ddembe lyobuntu era nayongera okusoma ebyenzirukanya yebyemirimu nga muno yafunamu dipulooma nga eno yagisomera Ku ttendekero lya Uganda management institute mwaka 2013.
== Enkola Yemirimo Gye ==
Wakati wemyaka 2004 ne 2015 Nabakooba yali akolera mu kitongole kya poliisi ya Uganda gye yawerereza mu bifo ebyobuvunaanyizibwa ebyenjawulo, gamba nga; okubeera omwogezi wekitongole kya poliisi ya Uganda, yaweerezako nga omuwandiisi wekibiina kya basirikale ba poliisi ekyokwekulakulanya ekimanyiddwa nga"Exodus Sacco ". Erabyweerezako nga omumyuka womukulu wa poliisi evunanyizibwa Ku byobufuzi mu mwaka 2014. Noluvannyuma naalekulira emirimu gyobusirikale bwa poliisi mu mwaka 2015 mu mwezi gwa ssebaaseka.
Mu kulonda kwa bonna okwategekebwa akakiiko kebyokulonda mu Uganda mu mwaka 2016, Nabakooba yesimbawo kunkifo kyomubaka omukyala owebbendobendo lya Mityana ara nakiwangula. Era nga yasimbibwawo ekibiina ekiri mu buyinza ekya NRM.
Nabakooba asanze okusoomoozebwa kungi, gamba nga; okuwakanyizibwa oboludda oluwabula gavumenti Ku nsonga Ku bbago lyokuggya ekkomo Ku myaka gyomukulembeze weggwanga ssako nokuwakanyizibwa banne Ku nsonga za alipoota ekwata Ku butabanguko obwali e Kaseese bee yalwawo okufulumizibwa.
In 2012 she acquired a Masters Rights from [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere]] .<ref>{{Cite web}}</ref>
In the 2016 general elections,Nabakooba was elected as Mityana District woman representative on the NRM party ticket.<ref>{{Cite web}}</ref> During her tenure, she has faced criticism and threats over her position regarding the parliamentary Age-Limit bill <ref>{{Cite news}}</ref> She has also faced criticism over the delayed Kasese Report.<ref>{{Cite news}}</ref>
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Aba poliisi ba Yuganda]]
0u1n8hw17bl3nlzkqkiwe5s8bpquu11
Tito Okello
0
7697
75070
74945
2026-09-22T02:12:09Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
75070
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tito Lutwa Okello''' ( 15 Ogwekkumi 1914 – 3 Ogwomukaaga1996) yali MunnaUganda , munnamagye, era munnabyabufuzi. Yali [[Abakulembeze ba Uganda|Pulezidenti wa Uganda]] okuva 27 Ogwomusanvu 1985 okutuuuka nga 26 Ogwoluberyeberye1986.<ref name="President">{{Cite web |title=President Tito Okello Lutwa (General) {{!}} State House Uganda |url=https://statehouse.go.ug/past-presidents/president-tito-okello-lutwa-general |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924024512/https://statehouse.go.ug/past-presidents/president-tito-okello-lutwa-general |archive-date=2023-09-24 |access-date=2026-09-19 |website=www.statehouse.go.ug |language=en |url-status=live }}</ref>
== Obuvo bwe ==
Tito Okello yazaalibwa mu ggwanga lya Acholi famire mu circa 1914 mu Namokora,<ref>{{Cite web |title=President Tito Okello Lutwa (General) |url=https://statehouse.go.ug/the-state-house/past-presidents/president-tito-okello-lutwa-general/ |access-date=2024-06-04 |website=State House Uganda |language=en-US}}</ref> [[Kitgum (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kitgum]].<ref name="Toes">{{Cite web |title=Tito Okello: The President who was kept on his toes |url=http://www.newvision.co.ug/news/628581-tito-okello--the-president-who-was-kept-on-his-toes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216223129/http://www.newvision.co.ug/news/628581-tito-okello--the-president-who-was-kept-on-his-toes.html |archive-date=2015-02-16 |access-date=2026-09-19 |website=www.newvision.co.ug}}</ref>
Yeegatta ku ggye lya Kabaka elya (King's African Rifles)mu 1940 era n'aweereza mu kampeyini ya ssematalo ow'okubiri owa East African Campaign .Ng'omukungu w'amagye omukugu, yalina emirimu egy'enjawulo.
Ng'omugoberezi wa Pulezidenti [[Milton Obote]], Okello yagenda mu buwaŋŋanguse oluvannyuma lw'okulwanyisa gavumenti mu 1971 ekyaviirako [[Idi Amin]] okufuuka omufuzi wa Uganda omupya. Mu 1972, abayeekera baalumba Uganda okuzzaawo [[Milton Obote|Obote]]. Okello yali omu ku bakulembeze b'ekibinja ky'abayeekera ekyalumba Masaka. Obulumbaganyi bwawangulwa amagye ga Uganda agalimu abajaasi ba abeesigwa.
Okello yeetaba mu lutalo lwa Uganda–Tanzania.Yali omu ku baduumizi mu mukago wakati w’Eggye lya Tanzania ery’Obukuumi bw’Abantu (TPDF)ne n’Eggye ly’Okununula Uganda (UNLA) elyaggya [[Idi Amin|Amin]] mu buyinza mu 1979. Mu 1980, Obote yazzibwa mu ntebe y'obwa pulezidenti. Okello yalondebwa okubeera omuduumizi wa UNLA okuva mu 1980 okutuuka mu 1985.
== Okuwamba gavumenti ==
Mu Gwomusanvu 1985, awamu ne [[Bazilio Olara-Okello]], Tito Lutwa Okello baakola obulumbaganyi obwaggyako Pulezidenti Obote.Okello yafuga nga pulezidenti okumala emyezi mukaaga okutuusa lwe yawaayo obuyinza eri National Resistance Army (NRA) eyali ekulemberwa pulezidenti aliwo kati, Yoweri Museveni.Yaddukira mu buwaŋŋanguse e Kenya oluvannyuma lwa Museveni okozesa amaanyi namuggyako obuyinza.
== Amaka ==
Mutabani wa Tito Okello, [[Henry Oryem Okello]] ye minisita w'ensonga z'ebweru avunaanyizibwa ku nsonga z'ensi yonna.Mu 2002, Erisanweri Opira, omuto wa Tito Okello, yawambibwa okuva mu maka ge mu Disitulikiti y'e Kitgum ekibinja ky'abayeekera ekya Lord's Resistance Army.Okuwambibwa kwe kwatwalibwa ng'Okutali kwa bulijjo kubanga LRA yateranga okuwamba bavubuka nabato okubakozesa ng'abajaasi oba abaddu mu nsonga zokwegatta.Opira yali mu myaka nsanvu we baamuwambira.<ref name="Rebels">{{cite web |last=Ross |first=Will |date=24 July 2002 |title=Uganda Rebels Grab Ex-President's Brother |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2149675.stm |access-date=16 February 2015 |publisher=[[BBC|BBC News]] (London)}}</ref>
== Emyaka gye egy’oluvannyuma ==
Okello yasigala mu buwaŋŋanguse okutuusa mu 1993, Pulezidenti Museveni bweyamusonyiwa nakomawo e Kampala.Yafa oluvannyuma lw'emyaka esatu nga 3 Ogwomukaaga 1996, ku myaka 81.Yaziikibwa mu maka ga bajjajjaabe mu Disitulikiti y'e Kitgum, mu ggombolola y'e Namokora.<ref name="NYTimes">{{cite web |date=10 June 1996 |title=General Tito Okello, Ex-Ugandan Leader, 82 |url=https://www.nytimes.com/1996/06/10/world/gen-tito-okello-ex-ugandan-leader-82.html |access-date=16 February 2015 |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[New York Times]]}}</ref>
== Omukululo n'ebitiibwa ==
Mu Gwoluberyeberye 2010, Okello yaweebwa ekirabo kya Kagera National Medal of Honour olw'okulwanyisa obwannakyemalira bwa Idi Amin mu myaka gya 1970.<ref>{{cite web |last=Milton Olupot |first=and Daniel Edyegu |date=26 January 2010 |title=Museveni, Janet, Moi Get National Medals |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/708184 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130112540/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/708184 |archive-date=30 January 2010 |access-date=16 February 2015 |newspaper=[[New Vision]] (Kampala)}}</ref>
== Laba ne ==
* Uganda okuva mu 1979, kitundu kya byafaayo bya Uganda .
* [[President of Uganda|Pulezidenti wa Uganda]]
* Ebyobufuzi bya Uganda
* [[Henry Oryem Okello|Okello Oryem]]
* [[Rose Nakasi]]
* [[Grace Ndeezi]]
* [[Stella Nyanzi]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* Okwekenneenya Obutabanguko bw'Ebyobufuzi n'Ebyamagye mu Uganda mu Myaka gya 1970 ne
*
{| class="wikitable"
| colspan="3" valign="top" |Woofisi z'ebyobufuzi
|-
| valign="top" |Gweyaddira mubigere
Bazilio Olala Okello
| valign="top" |Pulezidenti wa Uganda
29 Ogwomusanvu 1985-26 Ogwoluberyeberye 1986
| valign="top" |Eyamuddira mu bigere
Yoweri Museveni
|}
*
[[Category:Abazaalibwa mu 1914]]
[[Category:Abaafa mu 1996]]
[[Category:Abantu b'omu Acholi]]
[[Category:BannaUganda abanoonyi b'obubudamu]]
[[Category:Bagenero ba Uganda]]
[[Category:Bapulezidenti ba Uganda]]
[[Category:Abantu abava mu Disitulikiti ye Kitgum]]
4tmukuyuoyzkllcfhdo4e454mn0j34q
Template:Infobox lulimi
10
7776
75061
25428
2026-09-21T19:34:35Z
MichealKal
6850
75061
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vevent
| title = {{{erinnya|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}
| image = {{#if:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|[[File:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|{{{obunene|{{{imagesize|frameless}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]}}
| caption = {{{okunnyonnyola|{{{imagecaption|{{{caption|}}}}}}}}
| header1 = Olulimi
| label2 = Erinnya ery’ennono
| data2 = {{{erinnya_lyennono|{{{nativename|}}}}}}
| label3 = Eggwanga
| data3 = {{{eggwanga|{{{states|{{{state|}}}}}}}}
| label4 = Ekitundu
| data4 = {{{ekitundu|{{{region|}}}}}}
| label5 = Abayogera
| data5 = {{{abayogera|{{{speakers|}}}}}}
| label6 = Enkola
| data6 = {{{enkola|{{{familycolor|}}}}}}
| label7 = Ennyiriri y’ennimi
| data7 = {{{ennyiriri|{{{fam1|}}}}}}
| label8 = Ennyiriri II
| data8 = {{{ennyiriri2|{{{fam2|}}}}}}
| label9 = Ennyiriri III
| data9 = {{{ennyiriri3|{{{fam3|}}}}}}
| label10 = Ennukuta
| data10 = {{{ennukuta|{{{script|}}}}}}
| label11 = ISO 639-1
| data11 = {{{iso1|}}}
| label12 = ISO 639-2
| data12 = {{{iso2|}}}
| label13 = ISO 639-3
| data13 = {{{iso3|}}}
| label14 = Glottolog
| data14 = {{{glotto|}}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
pqbhws7zxa7kxdm5fh8ll94xek10yen
75063
75061
2026-09-21T19:38:13Z
MichealKal
6850
75063
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vevent
| title = {{{erinnya|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}
| image = {{#if:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|[[File:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|{{{obunene|frameless}}}|alt={{{alt|}}}]]}}
| caption = {{{okunnyonnyola|{{{caption|}}}}}}
| headerstyle = background:#eaecf0
| header1 = Olulimi
| label2 = Erinnya ery’ennono
| data2 = {{{erinnya_lyennono|{{{nativename|}}}}}}
| label3 = Eggwanga
| data3 = {{{eggwanga|{{{states|}}}}}}
| label4 = Ekitundu
| data4 = {{{ekitundu|{{{region|}}}}}}
| label5 = Abayogera
| data5 = {{{abayogera|{{{speakers|}}}}}}
| label6 = Ennyiriri y’ennimi
| data6 = {{{ennyiriri|{{{fam1|}}}}}}
| label7 = Ennyiriri II
| data7 = {{{ennyiriri2|{{{fam2|}}}}}}
| label8 = Ennyiriri III
| data8 = {{{ennyiriri3|{{{fam3|}}}}}}
| label9 = Ennukuta
| data9 = {{{ennukuta|{{{script|}}}}}}
| label10 = ISO 639-1
| data10 = {{{iso1|}}}
| label11 = ISO 639-2
| data11 = {{{iso2|}}}
| label12 = ISO 639-3
| data12 = {{{iso3|}}}
| label13 = Glottolog
| data13 = {{{glotto|}}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
dbyfxqx04mdbmzsy4pkd12hdvwt6ohe
Derrick Nyeko
0
8106
75066
74980
2026-09-21T23:22:22Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
75066
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Nyeko Keko''' (yazaalibwa 1992),Munnayuganda Munnabyabufuzi, omulimi era yaliko omubaka wa paalamenti mu paalamenti ya Uganda ey'ekkumi nemu (2021-2026)akiikirira Buvanjuba bwa Makindye.<ref>{{cite web |title=Nyeko Derrick - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/nyeko-derrick-7482/ |access-date=2023-02-09 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asiimwe |first=George |date=2025-09-02 |title=Makindye MP Nyeko Says He Will Not Seek Re-election |url=https://chimpreports.com/makindye-mp-nyeko-says-he-will-not-seek-re-election/ |access-date=2026-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>Minisita ow'ekisiikirize ow'ensonga z'obwapulezidenti n'ebyokerinda (2021-2024) era yaliko Minisita w'ekisiikirize ow'ebyokwerinda n'ensonga z'abaazirwanako (2024-2026).Mufumbo ne Ruth Kirabo Nyeko.<ref>{{cite web |date=7 March 2018 |title=Shadow Cabinet as at 25 June 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/shadow-cabinet-25-june-2021 |access-date=21 August 2021 |work=Parliament of Uganda}}</ref><ref>{{cite web |author=Matooke Republic |date=28 December 2022 |title=Photos: NUP MP Derrick Nyeko Proposes To Girlfriend |url=https://www.matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |access-date=9 February 2023 |work=MatookeRepublic.com |location=Kampala, Uganda |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209161200/https://matookerepublic.com/2022/12/28/photos-nup-mp-derrick-nyeko-proposes-to-girlfriend/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=17 December 2022 |title=Makindye East MP Proposes To Girlfriend |url=https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |access-date=9 February 2023 |work=93.3 KFM |location=Kampala, Uganda |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004094824/https://www.kfm.co.ug/lifestyle/makindye-east-mp-proposes-to-girlfriend.html |url-status=dead }}</ref>Mmemba w'ekiibina ekivuganya gavumenti ekya National Unity Platform(NUP)era nga muwagizi wa people power,Our power Movement.Gyebuvuddeko yali akolagana n’ekibiina ekiri mubuyinza ekya National Resistance Movement (NRM).<ref>{{cite news |title=Nyeko Derrick swears in as MP Makindye East Division |url=https://www.youtube.com/watch?v=lY4r_SkBLjU |access-date=21 August 2021 |publisher=Discover Uganda |agency=Youtube}}</ref><ref>{{cite news |author=Derrick Wandera |date=25 July 2021 |title=How NUP MPs Plan To Spend Shs200 Million Car Cash |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-nup-mps-plan-to-spend-shs200m-car-cash-3485838 |access-date=21 August 2021 |work=[[Daily Monitor]] |location=Kampala, Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Nyeko yaweerezako nga Ssaabawandiisi w'ensonga z'abayizi mu Kakiiko k’abuvubuka aka Youth for market zone 2011.Oluvannyuma mu mwaka gwe gumu yalondebwa nga Ssabawandiisi w'ekibiina kya Buganda youth Council ku parish level nga Omuwandiisi w’Okumanyisa abantu.Era yaweerezaako nga kansala w’Abavubuka mu Makindye Urban Council era ng'Omuwandiisi wa NRM Youth Council mu Kampala, ekifo kino kyaleetawo obutakkaanya kubanga , kubanga yalabikanga ng’ali mu bibiina by’obufuzi bibiri,NRM ekibiina ekiri mu buyinza n'ekya National Unity Platform (NUP) ekiri ku ludda oluvuganya.<ref>{{cite news |title=NUP unmoved by Derrick Nyeko's current position in NRM |url=https://www.independent.co.ug/nup-unmoved-by-derrick-nyekos-current-position-in-nrm/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Nyeko yava mu National Resistance Movement (NRM) n'agenda mu National Unity Platform (NUP) ng'awakanya okuggyawo ekkomo ku myaka gya pulezidenti ekyandireetedde Museveni okusigala mu buyinza okumala emyaka egisukka mu 35.Oluvannyuma yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa paalamenti ow'Amambuka Makindye era n'awangula eyali mu kifo ekyo Hon. Ibrahim Kasozi owa FDC, ekibiina ekirala ekiri ku ludda oluvuganya Gavumenti.<ref>{{cite news |title=Derrick Nyeko: Know your Member of Parliament - New Vision |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105290 |access-date=21 August 2021 |agency=New Vision}}</ref>Oluvannyuma yalondebwa nga Ssaabaminisita ow'ekisiikirize era ow'eby'okwerinda mu kabineti ey'ekisiikirize nga yalondebwa omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti Hon. Mathias Mpuuga.<ref>{{cite news |title=SHADOW CABINET: Niwagaba, Nyeko and Bwanika picked |url=https://www.independent.co.ug/shadow-cabinet-niwagaba-nyeko-and-bwanika-picked/ |access-date=21 August 2021 |agency=The Independent}}</ref>
Yava mu lwokaano lwa 2026 wakati mu ntalo za NUP.<ref>{{Cite web |last=Nuwagaba |first=Isaac |date=2025-09-03 |title=Politics: Makindye East MP Nyeko exits 2026 race amid NUP ticket battles |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/makindye-east-mp-nyeko-exits-2026-race-amid-n-NV_217763_062026 |access-date=2026-07-22 |website=New Vision}}</ref>
[[File:Nyeko Derrick.jpg|left|thumb|Nyeko Derrick.jpg]]
== Okukwatibwa ==
Nyeko yakwatibwa era n'ateebwa emirundi egiwerako mu kunoonya akalulu k'omubaka wa Paalamenti,wamu n’omukulembeze wa NUP Bobi Wine mu kunoonya akalulu k'obwa pulezidenti ne mu kwekalakaasa olw'abawagizi b'oludda oluvuganya gavumenti ababula.<ref>{{cite web |last1=Kasirye |first1=Ashraf |title=Makindye East NUP- MP aspirant Derrick Nyeko during his arrest at Kabalagala polling station |url=https://ugandaradionetwork.net/a/file.php?fileId=222189 |access-date=21 August 2021 |website=Uganda Radio Network}}</ref>
== Obuvo n'okusoma ==
Nyeko yazaalibwa mu ddwaliro ly'e Nsambya mu Kampala 1992 eri abazadde abajapadhola, omwami. Paineto Ofumbi n'Omukyala we Florence Ofumbi.Yakulira Wabigalo, Namuwongo mu Disitulikiti y'e Kampala mu famire y'abantu mukaaga.Yasomera Ebenezer Primary School e Wabigalo, St. Peter's Secondary School e Nsambya kumutendera ogwa siniya eyokuna ne St. Mary's College Lugazi kumudendera gwa siniya eyomukaaga.Oluvannyuma, yasomera ku Kampala Film School, n’afuna Dipulooma mu by’okukola firimu.<ref>{{cite news |last1=Batte |first1=Baker |title=I'm a Muganda – Derrick Nyeko |url=https://observer.ug/lifestyle/68438-i-m-a-muganda-derrick-nyeko |access-date=21 August 2021 |agency=The Observer}}</ref><ref>{{cite web |title=Omubaka wo : Olugendo Lwa Munna NUP Derrick Nyeko omubaka wa Makindye East mu Kampala |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBXpbRoK8es |access-date=21 August 2021 |website=Youtube |publisher=BBS TV}}</ref>
== Naba ne ==
Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu
== Ebijuliriziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebujuliziddwa wabweruwa wikipedia ==
* MorningXpress - Annatalia Oze ng'akyaza Hon. Derrick Nyeko okutubuulira olugendo lwe mu by'obukulembeze.
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Abazaalibwa mu 1992]]
[[Category:Abantu abajapadhola]]
[[Category:Bannabyabufuzi ab'ekibiina kya National Unity Platform.]]
[[Category:Bannabyabufuzi okuva mu kitundu ky'omu masekkati ga Uganda.]]
[[Category:Abantu okuva mu Kampala Makindye Divizoni]]
[[Category:Ababaka ba paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'olumu.]]
a85zeu9oe17e07xx3kbw80z11wscij3
Justina Geraldine Najjuka
0
8210
75067
74982
2026-09-22T00:35:58Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
75067
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Articles with hCards]]
'''Sr. Dr. Justina Geraldine Najjuka''' gwebatera okuyita '''Sister Doctor Justina Liliana Lucy Geraldine Najjuka munadiini omubiikira ng'era munayuganda, muwandiisi wa butabo ng'akola n'ogw'okulongoosa abantu n'abakyusa emibiri ('''plastic surgeon). Ye munaani omukatuliki eyasooka okuva mu balooma okufuuka omulongoosa mu muvanjuba ne masekati ga Afrika.
== Obuvo n'eby'enjigiriza ==
Najjuka yemwana eyasooka mu 25 abaazalibwa Eli Canaan Sserwanga, eyali omupunta w'ettaka ne Maria Hellena Namazzi, omusomesa era omu kubatandikawo[[:en:Uganda_Martyrs'_Secondary_School_Namugongo|Uganda Martyrs Secondary School Namugongo]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Kisakye |first=Frank |date=2021-04-05 |title=Sister Dr Najjuka broke all glass ceilings to become plastic surgeon |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/sister-dr-najjuka-broke-all-glass-ceilings-to-become-plastic-surgeon/ |access-date=2026-09-19 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref>
Mu 1970, Najjuka yeegata ku kigo kya Little Sisters of St.Francis, [[:en:Nkokonjeru|Nkokonjeru Convent]] , nga mu mwezi gw'ekuminebiri nga 21 1975, yakuguka n'afuuka omunaani . nga yeeyongerayo mu kusoma kwe, yatuula ebibuuzo bya S.4 (O Level) mu [[:en:1980|1980]] ku Saint Joseph’s Girls School, Nsambya oluvannyuma n'agenda ku [[:en:Mount_Saint_Mary's_College_Namagunga|Mount Saint Mary's College, Namagunga]] gyeyatulira S.6 ( A Levels).<ref name=":0" />
Ng'atikiddwa ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]] mu [[:en:1988|1988]] ne [[:en:Bachelor_of_Medicine,_Bachelor_of_Surgery|diguli mu dagala n'okulongoosa]], Najjuka yafuuka omunaani omukatuliki okufuuka omulongoosa mu muvanjuba ne masekati. Obusawo yabuyigira ku [[:en:Lubaga_Hospital|ddwaliro ly'e Rubaga.]]<ref name=":0" />
Yaliko ne kutendekero lya Sri Ramachandra College mu India mu 1996 n'akuguka mu by'okulongoosa ebya plastic and reconstruction surgery.<ref name=":1">{{Cite web |title=ASSOCIATION OF SURGEONS OF UGANDA. Celebrating Women Surgeons in Uganda. International Women s Day PDF Free Download |url=https://docplayer.net/218380493-Association-of-surgeons-of-uganda-celebrating-women-surgeons-in-uganda-international-women-s-day-2021.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929112007/https://docplayer.net/218380493-Association-of-surgeons-of-uganda-celebrating-women-surgeons-in-uganda-international-women-s-day-2021.html |archive-date=2022-09-29 |access-date=2026-09-19 |website=docplayer.net |url-status=live }}</ref> Okuva ku[[:en:Uganda_Martyrs_University|Uganda Martyrs University, Nkozi]], Najjuka yafuna diguli ey'okubiri mu kudukanya eby'obulamu bw'abantu [[:en:Health_administration|Health Service Management]] .<ref name=":1" />
== Eby'emirimu ==
=== Obusawo ===
Ng'ayigirizibwa eby'obusawo mu ddwaliro ly'e Rubaga, , Najjuka yakola nga kalabalaba mu by'obujanjabi mu ddwaliro lya [[:en:St._Francis_Hospital_Nkokonjeru|St.Francis Hospital Nkokonjeru]]. Yaliyo okumala emyaka 7 gyeyava oluvannyuma n'adayo kusomero. Yakolako ng'omukozi wa gavumenti mu [[:en:Lubaga_Hospital|ddwaliro ly'e Rubaga]], oluvannyuma [[:en:Physician|ng'avunaanyizibwa ku by'obujanjabi]] mu ddwaliro ly'e Tororo.<ref name=":0" /> Yagibwayo n'atwalibwa mu [[:en:Nsambya_Hospital|ddwaliro ly'e Nsambya]] ng'omulongoosa wabuli kimu, oluvannyuma n'akulira ekitongole ky'okulongoosa . Yakolako ng'omulongoosa [[:en:Plastic_surgery|eyakyusa ng'endabika y'abantu]] [[:en:Plastic_surgery|plastic surgeon]], oluvannyuma n'akulira ekitongole kya Plastics and Reconstructive Surgery ku ddwaliro lya [[:en:Mbarara_Hospital|Mbarara Regional Referral Hospital]]<ref name=":0" />
Mu by'obukugu, Najjuka memba w'ekibiina ekigata abalongoosa mu Uganda ekya Association of Surgeons of Uganda. Y'omu kuba "Fellow of the College of Surgeons, mu buvanjuva, masekati ne mu bukiika kono bwa Afrika"<ref>{{Cite web |title=Members & Fellows Directory – COSECSA |url=https://www.cosecsa.org/members-fellows-directory-2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925173243/https://www.cosecsa.org/members-fellows-directory-2/ |archive-date=2022-09-25 |access-date=2026-09-19 |website=www.cosecsa.org |language=en-US}}</ref> ne "Fellow of the International College of Surgeons".<ref name=":1" />
=== Okuwumula ===
Mu 2007, Najjuka yafuuka munywanyi w'ekitongole kw'obwa nakyewa, Smile Train.<ref name=":2">{{Cite web}}https://www.smiletrain.org/2022/03/15/sister-dr-liliana-najjuka-miracle-worker-smile-maker</ref>
Omukutu gw'ekitongole kino gugamba nti mu 2022, y'akulira gyebalongoseza "Head of Surgical Centre Smile Train Mbarara (SCSTM) ku at the Good Samaritan Village Helpers Centre mu Uganda". Wansi w'ekitongole kino, Najjuka akola gwakulongoosa babeera n'ebituli nadala mu mimwa (cleft surgeries) n'okuwa abaana abakazaalibwa ebiriisa nadala ababeera balina obuzito bwa wansi okusobola okubalongoosa obulungi (cleft surgery)".<ref name=":2" />
=== Ebirala ===
Najjuka atera okuwereza ku mukuto gwa, Radio Sapientia, ku bikwatagana n'eby'obulamu era wa lotale .
== Ebifulumiziddwa ==
== Laba ne ==
* [[:en:St._Francis_Hospital_Nkokonjeru|St. Francis Hospital Nkokonjeru]]
* [[:en:Cleft_lip_and_cleft_palate|Cleft lip and cleft palate]]
* [[:en:Catholic_Church_in_Uganda|Catholic Church in Uganda]]
* [[:en:Maura_Lynch|Maura Lynch]]
7h3t93f0fxtmphjv5loflio3256be48
Philly Bongole Lutaaya
0
8336
75069
74989
2026-09-22T01:44:33Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
75069
wikitext
text/x-wiki
[[File:Philly_Lutaaya.jpg|right|thumb|276x276px|Philly Lutaaya]]
[[File:Philly_Bongoley_Lutaaya.jpg|right|thumb|264x264px|Philly Lutaaya]]
'''Philly Bongole Lutaaya''' (19 Ogwekkumi 1951 – 15 Ogwekkumineebiri 1989) yali [[:en:Ugandan|Munnayuganda]] omuyimbi era ow'amanyi eyasooka okwerangirira nti yalina Mukenenya akayitibwa [[:en:HIV|HIV]]/[[:en:AIDS|AIDS.]] yafuuka omuzira mu ggwanga olw'okuba nga ye Munnayuganda eyasooka okuvaayo naalangirira nti yalina obulwadde buno. Gwali mwaka gwa 1988, mu kiseera nga abalina obulwadde buno bakyasosolebwa.<ref>{{Cite web |title=Book sources - Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9789970447008 |access-date=2026-09-19 |website=en.wikipedia.org |language=en}}</ref> Nga tannaba kufa, yamala ebbanga ly'obulamu bwe obwali busigaddeyo,nga awandiika ennyimba ezikwata ku lutalo lweyalwana ne Mukenenya, olutambi lwe olwasembayo luyitibwa ''Alone and Frightened'',omwali n'oluyimbalwe olwali luyitibwa "Alone", nga luva mu luyimba lw'abayimbi ba [[:en:Roxette|Roxette]] oluyitibwa ''[[:en:It_Must_Have_Been_Love|It Must Have Been Love]]'', yatalaaga amasinzizo naamasomero okwetoloola Yuganda okutambuza obubaka obukwata ku kwetangira awamu n'okuba ne ssuubi.
Lutaaya yali mwatiikirivu mu Yuganda mu myaka gya 1960,mu myaka gya 1970 yatambula mu nsi ezenjawulo omwali [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of the Congo]], [[Kenya]], ne [[Japan]]. Wakati w'emyaka gya 1980, yabeeranga mu [[:en:Stockholm,_Sweden|Stockholm, Sweden]] gyeyakolera olutambi lwe olwayatiikirira ennyo oluyitibwa ''[[:en:Born_in_Africa_(compilation_album)|Born in Africa]]'', olukyali olwatiikirivu okutuusa kati mu Yuganda.
Olutambi lwa Lutaaya olwa Ssekukkulu olwafulumizibwa nga, mu 1986,<ref>{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: Philly Lutaaya's Music Suffers Generation Gap |url=http://allafrica.com/stories/201012240531.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019235208/http://allafrica.com/stories/201012240531.html |archive-date=2012-10-19 |access-date=2026-09-19 |website=allafrica.com |language=en |url-status=live }}</ref> lwelukyali olutambi lwe olusinga obuganzi. Olutambi kuliko ennyimba eziri mu [[:en:Luganda|luganda]], nga zeezisinga okuzannyibwa mu biseera bya Ssekukkulu mu Uganda. Mulimu ennyimba nga, "Merry Christmas, Zuukuka, Tumusinze, Ssekukkulu, Gloria, Anindiridde ne Katujaguze. Okutuusa kati, Philly Lutaaya asigadde omu ku bayimbi abasinga mu Uganda. Ennyimba za Lutaaya, agattamu enkuba ey'abazungu, kino kirabikira mu nnyimba ze okuli: "Anifa sembera, Gloria, I have a dream, the voice is crying out, sirimba, sekukkulu<nowiki>''</nowiki> nendala nnyingi.
== Ebirabo by'awangudde ==
Mu 2004, yawangula ekirabo ky'obulamu bwe bwonna bweyawangula mu mpaka za [[:en:Pearl_of_Africa_Music_Awards|Pearl of Africa Music Awards]] (PAM Awards)<ref>{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: Philly Lutaaya's Music Suffers Generation Gap |url=http://allafrica.com/stories/201012240531.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019235208/http://allafrica.com/stories/201012240531.html |archive-date=2012-10-19 |access-date=2026-09-19 |website=allafrica.com |language=en |url-status=live }}</ref>
Oluvannyuma, mu 2007 abayimbi abenjawulo mu Yuganda baddamu ennyiba ze ezimu ezaasinga okw'atiikirira. [[:en:Bebe_Cool|Bebe Cool]] yaddamu oluyimba oluyitibwa "Born in Africa", [[Juliana Kanyomozi]] yaddamu "Diana". [[:en:Iryn_Namubiru|Iryn Namubiru]] ne Nubian Li a Fire Base Crew baddamu "Empisazo".
== Omukululo gweyaleka ==
Nga amaze okufa ku myaka 38, Ekibiina kya Philly Lutaaya ekiyitibwa Initiative Association kyatandikibwa ekibinja ky'abantu abalwadde naabakoseddwa olw'obulwadde buno, okubayamba okumanya obubi obubulimu. Nga bayambibwako ekitongole kya [[:en:UNICEF|UNICEF]], ekibiina kino, kiddukanya emisomo mu masomero/amatendekero ne mu bitundu ebyenjawulo okwetoloola eggwanga nga batangaaza ku nsonga eno eri abo abalina obulwadde bwa Mukenenya. Mu Yuganda,ennaku z'omwezi 17 Ogwekkumi lwe lunaku olwateekebwawo ekitongo;e ekirwanyisa Mukenenya ekya Uganda Aids Commission, okujjukira Philly Bongole Lutaaya. Mu 2014, muwala we ayitibwa Tezra Lutaaya yatandika ekitongole mu Yuganda okukuuma omukululo gwa kitaawe. Ekitongole kino kijja okutumbula embeera z'abamulekwa ne bannamwandu ezaabulijjo n'ebyenfuna byabwe nga bayita mu ttendekero Philly Lutaaya Vocational Centre mu Kanoni, Gomba. Eno Lutaaya gye yazaalibwa.
Ebikwata ku bulamu bwe biteekebwateekebwa omuwandiisi wa firimu ayitibwa [[Usama Mukwaya]].<ref>{{Cite web |title=Untitled 'Philly Lutaaya' Biopic - IMDb |url=https://www.imdb.com/title/tt16607756/?ref_=pro_tt_visitcons |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203142714/https://www.imdb.com/title/tt16607756/?ref_=pro_tt_visitcons |archive-date=2022-12-03 |access-date=2026-09-19 |language=en-US |url-status=live }}</ref>
== Ennyimba ze ==
=== Entambi ===
* ''Merry Christmas'' (1987, remastered and re-released 11 December 2015)<ref name=":0">{{Cite news |date=2015-10-05 |title=Philly Lutaaya Signs - Africori |url=http://africori.com/blog/2015/10/05/philly-lutaaya-signs/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124160227/http://africori.com/blog/2015/10/05/philly-lutaaya-signs/ |archive-date=2015-11-24 |access-date=2026-09-19 |work=Africori |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://blog.afripeans.com/news/a-legend-never-dies-philly-bongoley-lutaaya |title=Archive copy |access-date=2022-12-03 |archive-date=2015-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118125415/https://blog.afripeans.com/news/a-legend-never-dies-philly-bongoley-lutaaya/ |url-status=dead }}</ref>
* ''Alone'' (1988, remaster<ref name=":1" />ed and re-released 11 December 2015)<ref name=":0" />
* ''Alone'' ''II The legacy'' (1988, remastered and re-released 11 December 2015)<ref name=":0" /><ref name=":1" />
* ''Tumusinze'' (1988)
* ''Born in Africa'' (1986)
== Laba ne bino ==
* [[:en:HIV/AIDS_in_Uganda|HIV/AIDs in Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
<references responsive="1"></references>
== External links ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=nlWr4PXswAg&list=UUfBlFnGuGyjQtElHC1gLA0g&index=10 Philly Lutaaya]
* [https://www.youtube.com/watch?v=BXwKVqtzO9s Philly Lutaaya, " I am HIV positive".]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Kj6-GvCNzlM&list=UUfBlFnGuGyjQtElHC1gLA0g&index=2 PLC Candlelight 2014]
{{Authority control}}
422u23a2wvej8chdq6d2xvhdewuot1g
Lutikko ya Namirembe
0
8366
75074
72405
2026-09-22T06:46:59Z
MichealKal
6850
75074
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ekkanisa
| erinnya = Lutikko ya Namirembe
| okunnyonnyola = Lutikko y’Omutukuvu Paulo, Namirembe
| wesangibwa = Namirembe, [[Lubaga]], [[Kampala]]
| ensi = Yuganda
| eddiini = Ekkanisa ya Yuganda (Anglican)
| omukutu = [https://namirembecathedral.org/ namirembecathedral.org]
| yatandikibwa = 1890
| eyasooka = [[Alfred Tucker]]
| gyeyatuumibwa = Omutukuvu Paulo
| emberera = Lutikko (cathedral)
| omusizi = Arthur Beresford Pite
| yaggwa = 1919
| dioseesi = Obulabirizi bw’e Namirembe
}}
[[File:Namirembe Cathedral Image06.jpg|thumb|Lutikko y’e Namirembe ]]
[[Category:Infobox religious building with unknown affiliation|Anglican Communion]]
[[Category:Buganda]]
[[Category:Eddiini mu Buganda]]
'''Lutikko y'Omutukuvu Paulo Namirembe (Saint Paul's Cathedral Namirembe)''', amanyiddwa nga Lutikko ya '''Namirembe''', ye Lutikko eyasooka okuzimbibwa mu [[Yuganda|Uganda]]. Ye Lutikko y'Ekkanisa ya Uganda (Anglican [[:en:Church_of_Uganda|Church of Uganda]]) era ye Lutikko y'[[:en:Anglican_dioceses_of_Buganda|Obulabirizi b'weNamirembe]], nga bwe Bulabirizi obwasooko okutondebwawo mu Kkanisa ya Uganda mu 1890.<ref>http://www.kampala-city-guide.com/kampala/gallery/Namirembe_Cathedral.html</ref> Wakati wa 1919 ne 1967, Lutikko eno yakolanga Lutikko y'[[:en:Anglican_Communion|Ekkanisa ya Uganda oba giyite, Anglican Communion]]. Mu myaka gya 1960, ekitebe ekikulu ek'Ekkanisa ya Uganda kyava e Namirembe ne kidda ku [[:en:All_Saints'_Cathedral,_Kampala|Lutikko ya All Saints]] e [[:en:Nakasero|Nakasero]] kyokka oluvannyuma kyaggibwayo ne kiddizibwa e Namirembe.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://churchofuganda.org/about/provincial-secretariat |access-date=2022-11-30 |archive-date=2014-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823083435/http://churchofuganda.org/about/provincial-secretariat |url-status=dead }}</ref>
== W'esangibwa ==
[[File:NAMIREMBE_CATHEDRAL._side_view.jpg|thumb|Mu mbiriizi zaayo]]
Lutikko eno esangibwa ku [[:en:Namirembe_Hill|kasozi Namirembe]] mu [[:en:Lubaga_Division|Divizoni y'e Lubaga]], mu kibuga kya [[:en:Uganda|Uganda]] ekikulu era ekisinga obunene, [[Kampala]]. Namirembe eri mu kiro mmita nga 2 ng'odda mu bugwanjuba bwa Kampala, [[:en:Central_business_district|Disitulikiti y'omu masekkati ga Uganfa esingamu ebyobusuubuzi]].<ref>http://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Namirembe%20(Western%20Province)&fromlat=0.3155556&tolat=0.3&fromlng=32.5655556&tolng=32.5666667</ref> Namirembe esangibwa ku bipimo bino:0°18'54.0"N, 32°33'35.0"E (Latitude: 0.315000; Longitude: 32.559710).<ref>https://www.google.com/maps/place/0%C2%B018'54.0%22N+32%C2%B033'35.0%22E/@0.315,32.55971,15z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x0:0x0</ref>
== Ebirala ebigikwatako ==
Akasozi Namirembe kye kibadde ekifo ekikulu eky'[[:en:Anglican|Abakristaayo]] eky'okusinzizaako mu in [[Buganda]] okuva Omulabirizi Alfred Tucker lwe yatandikawo ofiisi y'Obwali buyitibwa Obulabirizi [[:en:Diocese_of_Eastern_Equatorial_Africa|Eastern Equatorial Africa]] mu 1890. Kyokka Lutikko ennya ezaasooka okuzimbibwa Abakuristaayo baagenda zaatuukako ebizibu nga zisaanawo.
# Ekizimbe ekyasooka okuzimbibwa ne kiba Ekkanisa eno kyazimbibwa mu 1890, ng'etuuza abantu 800, Abakristaayo baagisuulawo mu 1891 kubanga yali mu kifo kya lutobazzi w'ansi w'akasozi Namirembe. N'ensonga endala yali nti ekizimbe kyali kifuuse kitono okutuuza Abakristaayo abaali beeyongedde obungi.
# Ekizimbe ekirala kyazimbibwa kibe ekkanisa wakati w'Ogwomusanvu 1891 n'Ogwomusanvu ogwa 1892, ng'etuuza abantu abasukka mu 3,000. Mu Gwekkumi 1894, kibuyaga ow'amaanyi yajja n'abambulako akasolya kaayo era ekkanisa eyo nayo n'erekebwa ne bazimba endala.
# [[File:Jules_Leclercq-_Aux_sources_du_Nil-1913-Kampala,_la_cathédrale_de_Namirembé.jpg|thumb|Egambibwa okuba Lutikko ya Namirembe eyookuna eyaliwo wakati wa (1904-1910)]]Ekkanisa eyookusatu yazimbibwawakati wa 1894 ne mu 1895. Eno yali etuuza asabi 4,000. Eno baagizimba na budongo, emmuli empagi z'emiti n'essubi, nayo ne bagivaamu ku ntandikwa y'emyaka gya 1900 nga batya nti [[:en:Termites|enkuyege]] zaali ziyinza okugirya ne zzigikuba ku ttaka.
# Ekizimbe kya Lutikko ekyokuna kyazimbibwa na mataffaali n'[[:en:Thatching|akasolya ak'essubi n'emmuli]], wakati wa 1900 ne 1904. Yaggulwawo nga 21 Ogwomukaaga 1904, ku mukolo ogwetabwako abantu abasoba mu 10,000 omwali n'eyali Kabaka ya Buganda mu budde obwo, [[Ssekabaka Daudi Cwa II|Kabaka Daudi Chwa II]], nga mu kiseera ekyo yali wa myaka musanvu gyokka egy'obuto. Mu ttuntu lya nga 23 Ogwomwenda 1910, akasolya ka Lutikko eno kaakwata omuliro nga kigambibwa nti laddu ye kagikuba olwo yonna n'ebengeya. Mu ddakiika ezitasukka asatu (30), akasolya konna kaali kayidde era ekkanisa eno n'emenyebwawo.
# Lutikko ya St Paul's Cathedral Namirembe eriwo kati yazimbibwa wakati wa 1915 ne 1919 nga bakozesa bbulooka/ amataffaali ne bagiseresa amategula. Ebadde ekyaliwo mu bugumu bwayo kyokka bazze bagiddaabiriza okusinziira ku bwetaavu obw'enajwulo. Lutikko eno y'emu ku [[:en:National_Cultural_Sites_of_Uganda|bifo eby'Obuwangwa ebya Uganda]] (id: UG-C-022).
== Ennanga y'e Namirembe ==
[[:en:Pipe_organ|Ennanga]] y'e Namirembe yateekebwamu mu 1931 ng'omulimu guno gwakolebwa kkampuni ya[[:en:Positive_Organ_Company|Positive Organ Company (1922) Limited]]. Mu 1952, bwe yali yaakamala emyaka makumi abiri ng'ekozesebwa ennanga eno yali ekaddiye nga yeetaaga okuddaabirizibwa okw'amaanyi ng'obuvunaanyizibwa obwo bwaweebwa omwami Alfred E. Davis ow'e [[:en:Northampton|Northampton]] mu Bungereza. Ennanga eno yaddamu n'etereera n'ekola okumala emyaka emirala makuni abiri, kyokka oluvannyuma lw'okuggibwako kwa [[Idi Amin]] mu 1971 ennanga eno yagenda eyonoonoka olw'obutakozebwa mu biseera by'entalo. Oluvannyuma olutalo bwe lwaggwa, mu 1998, Peter Wells okuva e Bungereza yasindikibwa e Namirembe okugyekebejja era oluvannyuma yawa amagezi ku kyalina okukolebwa okugizza obuggya. Baabaga engeri ez'enjawulo ez'okugizza obujja ne basalawo okukozesa eya Michael Sozi, eyali ssentebe w'olukiiko olwali luvunaanyizibwa nnanga eno mu 1999.
Olwokuba ssente ezaaliwo zaali tezimala, bakkaanya okuzzaawo ennanga eno mu ngeri ya mitendera ng'omutendera ogwasooka gwatandika oluvannyma lwa Paasika ya 1999 nga nakyo kyakolebwa Bangereza okwali Peter ne Ann. Omulimu guno gwaggwe wakati wa 2006 ne 2007.
== Egimu ku mikolo emikulu egibadde mu Lutikko ya Namirembe ==
Nga 16 Ogwekkumineebiei 2012, Namirembe ye yalimu okutuuzibwa kwa Ssaabalabirizi omuggya [[:en:Stanley_Ntagali|Most Reverend Stanley Ntagali]], eyafuuka [[:en:Archbishop_of_Uganda|Ssaabalabirizi w'Ekkanisa ya Uganda]] owoomunaana (8). Omukolo guno gwetabwako abantu abateeberezebwa okubeera eyo mu 3,000 omwali ne [[:en:Robert_Duncan_(bishop)|Robert Duncan]], [[:en:Anglican_Church_in_North_America|Ssaabalabirizi w'Ekkanisa ya Anglican mu North Amerika]] ne [[:en:John_Sentamu|John Sentamu]], [[:en:Archbishop_of_York|Ssaabalabirizi wa York]] mu Bwakabaka bwa Bungereza (United Kingdom). Mu balala abajja mwalimu [[:en:Burundi|Ssaabalabirizi wa Burundi]], Owa Bungereza (England), Ssaabalabirizi wa Indian Ocean, Ssaabalabirizi wa [[Kenya]], Ssaabalabirizi wa Middle East, [[:en:Nigeria|Ssaabalabirizi wa Nigeria]], Ssaabalabirizi wa [[Rwanda]], Ssaabalabirizi wa Scotland n'owa [[Sudaani|Sudan]]. Omukolo gwe gumu gwetabwako ne [[Yoweri Museveni]], [[:en:President_of_Uganda|Pulezidenti wa Uganda]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.livingchurch.org/uganda-enthrones-archbishop |access-date=2022-11-30 |archive-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150727053624/http://www.livingchurch.org/uganda-enthrones-archbishop |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Ntagali-enthroned-as-Museveni-preaches-against-homosexuality/-/688334/1645454/-/smb6diz/-/index.html</ref>
== Laba na bino ==
== Ebijuliziddwamu ==
<references responsive="1"></references>
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* [https://web.archive.org/web/20140408222922/http://churchofuganda.org/dioceses/namirembe Ekibanja ky'oku mutimbagano Eky'Obulabirizi bw'e Namirembe.]
89msh21j1j33yetvfljn7do92rkv50a
Credonia Mwerinde
0
9650
75065
75002
2026-09-21T23:15:01Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
75065
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Credonia Mwerinde''' (yazaalibwa mu 1952) ye yali akulira eddiini eyatuumibwa [[:en:Movement_for_the_Restoration_of_the_Ten_Commandments_of_God|Movement for the Restoration of the Ten Commandments of God]], [[:en:Sect|ekibiina ky'abakkiriza]] eky'eyawula ku nzikiriza ya [[:en:Roman_Catholic_Church|Roman Catholic Church]] mu [[:en:Uganda|Uganda]]. Nga tannaba kutandikawo kisinde kino, yali atunda dduuka, [[:en:Brewer|musogozi]] w'[[:en:Banana_beer|amubisi]],<ref name="MYST">{{Cite news |last=Fisher |first=Ian |date=2000-04-02 |title=Uganda Cult's Mystique Finally Turned Deadly |url=https://www.nytimes.com/2000/04/02/world/uganda-cult-s-mystique-finally-turned-deadly.html |access-date=2026-09-19 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> era omutunzi w'akaboozi k'ekikulu.<ref name="PREACH" /> Mwerinde era yali mmemba w'ekibiina ky'abakkiririza mu [[:en:Virgin_Mary|Virgin Mary]]. Ye ne ba mmemba abalala babiri baatukirira [[:en:Joseph_Kibweteere|Joseph Kibweteere]] mu 1989, n'ebamugamba nti Bikira Maria yali amulagidde okubawasa.<ref name="FATE">{{Cite news |last=Cauvin |first=Henri E. |date=2000-03-27 |title=Fateful Meeting Led to Founding of Cult in Uganda |url=https://www.nytimes.com/2000/03/27/world/fateful-meeting-led-to-founding-of-cult-in-uganda.html |access-date=2026-09-19 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Kibweteere y'akkiriza, nti y'[[:en:Marian_apparition|alabikirwa Biikira Maria]] okumpi n'amaka ge emyaka etaano emabega. Mwerinde ne Kibweteere baatandiikawo ekisinde mu 1989.<ref name="FATE" />
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:Eddiini mu Buganda]]
== Ebimukwatako ==
Mwerinde yali omu ku basatu abakulembera ekibiina ky'abakkiriza bano omwali Kibweteere, ne Dominic Kataribaabo, [[:en:Excommunication|Omusumba]] [[:en:Priesthood_(Catholic_Church)|eyali yagobebwa okuva mu Keleziya]]. Wabula Paul Ikazire, yali omukulembeze w'eddiini eno ng'oluvannyuma yaddayo mu Keleziya, yamunyonyola ng'owamaanyi mu kisinde ekyo. Yagamba nti, "Enkiiko z'akubirizibwanga Sister Credonia, ng'eyali akulembera ekibiina. Kibwetere yalinga munnaddiini waabwe okusobola okwolesa obuyinza okuva eri abagoberezi abalala okukwasaganya enzikiriza yaabwe."<ref name="POWER">The power behind the cult ''The Telegraph'' April 2, 2000</ref> Mwerinde ye yali ensibuko y'ebyali biteberezebwa okubaawo [[:en:Apocalypse|mu kusaanyawo ensi yonna]] era n'okulangirira nti okununulibwa kwali kusangibwa mu bubaka bwa Bikira Maria.
Ekisinde kyakulira ku sipiidi y'awaggulu era nga abantu baali bateeberezebwa okubeera wakati wa 5,000 ne 6,000.Abapaatiri Abakatoliki [[:en:Defrocking|abaali bamanyifu era ab'amaanyi]] n'abanaani babegattako era ne bakola nga [[:en:Theologians|abasomesa b'enzikiriza]]. [[:en:Apocalypse|Okusanyizibwawo kw'ensi]] kwali kuteeberezabwa okubaawo mu [[:en:Millennium|myaka lukumi]] oluvannyuma lw'okuzalibwa kwa Kristo. Oluvanyuma lw'enzikiriza eno okugobebwa mu Rwashamaire, yaddizibwa mu kifo kya kitaawe wa Mwerinde mu [[:en:Kanungu_District|Disitulikiti y'e Kanungu]]. Nga omwaka 2000 gunateera okutuuka, ba mmeba b'enzikiriza eno baatunda eby'obugagga byabwe amagoba ne bagazza eri obukulembeze bw'ekibiina.
Ensi bw'etaakomekkerera nga 1 Ogusooka, w'abalukawo akasambatuko mu kisinde. Ba memba batandika okubuuza ebibuuzo era ne batandika okubanja okuddizibwa ssente n'ebintu byabwe. Abanonyerza ba Poliisi bakkiriza nti obukulembeze bw'ekibiina kino naddala Mwerinde, bwatandika okusaanyawo abagoberezi baabwe ng'abatandikira ku kusaanyawo essinzizo ly'abwe erya Kanangu nga 17 Ogwokusatu 2000 mu muliro ogw'atta abantu 530 abaali munda. Emirambo kikumi gyasangibwa mu bifo by'ekibiina okwetoloola Obukiikaddyobwobugwanjuba bwa Uganda. Ekikkirizibwa nga [[:en:Mass_suicide|okutemulwa kw'ekibiina kyonna]], poliisi oluvannyuma yakirangirira nti kyali kinoonyerezaako ng'[[:en:Mass_murder|obutemu]].<ref name="POWER" />
== Okubulawo kwe n'ebyava mw'ekyo kye yakola ==
Mwerinde asuubirizibwa okuba nga yasimatuka nabbambula w'omuliro eyakwata essinzizo. Ab'obuyinza mu Uganda bakkiriza nti yava mu lugya lw'enzikiriza eno e Kanangu mu saawa z'okumakya nga 17 Ogwokusatu. Mu Gwokuna 2000, poliisi yafulumya walanti y'ensi yonna okumukwata nga yekuusa ku butemu bw'ekibiina kye kyonna.
Mu Gwomwenda 2011, Mwerinde n'abalabi b'ebiseera ebyomumaaso abatebereza ennaku z'omwezi enkyamu ez'enkomerero y'ensi baweebwa ekirabo ekya [[:en:Ig_Nobel_Prize|Ig Nobel Prize]] "olw'okusomesa ensi okubeera abegendereza nga bakola ebibalo".<ref>{{Cite news |title=Winners of the 2011 Ig Nobel Awards |url=http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2011/09/29/winners_of_the_2011_ig_nobel_awards/?rss_id=Boston.com+--+Massachusetts+news |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115726/http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2011/09/29/winners_of_the_2011_ig_nobel_awards/?rss_id=Boston.com+--+Massachusetts+news |archive-date=2016-03-04 |access-date=2026-09-19 |work=Boston.com |language=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2011-09-30 |title=Wasabi alarm, beetle sex win Ig Nobel spoof prizes |url=https://www.reuters.com/article/lifestyle/wasabi-alarm-beetle-sex-win-ig-nobel-spoof-prizes-idUSTRE78S6VP/ |access-date=2026-09-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref>
== Laba ne bino ==
* [[:en:List_of_fugitives_from_justice_who_disappeared|Olukalala lw'abanonyerezebwa abadduka okuvunanibwa]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya ==
* "Religion That Kills", ''ABC News'', 14 February 2001 News story about the phenomenon of cults in Uganda
* Seven Years Since the Kanungu Massacre
* Movement for the Restoration of the Ten Commandments of God.
* BBC Report
* Religious Tolerance.org on the Movement Archived 2007-06-09 at the Wayback Machine
{{Movement for the Restoration of the Ten Commandments of God}}
takccw48nj6p01y9h8enyomesybjg5w
Asan Kasingye
0
10884
75049
71932
2026-09-21T19:03:10Z
MichealKal
6850
added [[Category:Aba poliisi ba Yuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
75049
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Asan Kasingye''' yaliko omuserikale wa [[:en:Uganda_Police_Force|Uganda Police Force]] ku ddaala lya [[:en:Assistant_Inspector_General_of_Police|Assistant Inspector General of Police]] (lino ly'eddaala ery'okusatu mu bukulu mu poliisi ya Uganda). Kasingye Weyabeera mu Poliisi yaweereza mu bifo ebyenjawulo nga eky'obwa [[:en:Political_commissar|Political Commissar]] oba muyite atwala ensonga z'ebyobufuzi mu poliisi, yaliko [[:en:Spokesperson|omwogezi]] wa poliisi yeggwanga oluvanyuma lw'okutemulwa kwa '''Felix Kaweesi,''' era nga yaliko omukulu wa Poliisi y'ensi yonna mu Uganda eyitibwa [[:en:Interpol|Interpol]], ono era yaliko ssentebe wa kiraabu [[Omupiira ogw'ebigere|y'omupiira]] eyekitongole kya poliisi eyitibwa [[Police FC (Uganda) .|Police Fc]]. Ono oluvannyuma yannyuka emirimu gya Poliisi mu mwaka 2022 era nga mu kiseera kino ye mwogezi wa kiraabu [[Kilaabu ya SC Villa|SC Villa]] era nga mu ngeri yemu era yakulira emirimu mu kampuni enkuumi eya Tayari Security Company<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.pulse.ug/sports/police-fc-chairman-asan-kasinye-leaves-uganda-police-force-police-fc-aigp-asan/fflnjj9 |access-date=2024-09-05 |archive-date=2022-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504143841/https://www.pulse.ug/sports/police-fc-chairman-asan-kasinye-leaves-uganda-police-force-police-fc-aigp-asan/fflnjj9 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://thetowerpost.com/2020/03/31/museveni-renews-contracts-of-aigps/</ref> <ref>https://www.monitor.co.ughttps//www.monitor.co.ug/uganda/news/national/hotels-lodges-asked-to-reveal-clients-names-to-police-daily-1855974
</ref> <ref>https://www.pmldaily.com/news/2020/08/just-in-aigp-kasingye-tests-positive-for-covid-19.html</ref> <ref>https://www.independent.co.ug/positive-kasingye-shares-his-covid-19-results/</ref> <ref>https://observer.ug/news/headlines/55404-police-stuck-with-body-of-murdered-woman</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/category/sports/sc-villa-seeks-fan-unity-amid-caf-ticket-pric-NV_193870</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/category/sports/sc-villa-fans-meet-clubs-executive-ahead-of-n-NV_142861</ref>
== Obuto bwe n’emisomo ==
Asan Kasingye yazaalibwa omukyala n'omwami Robinah ne John Kairukabi nga March 23, 1964 kyalo Kibingo [[Sheema (disitulikit)|mu disitulikiti y’e Sheema]] mu bugwanjuba bwa Uganda. Ono yasomera ku Kibingo Primary School, St. Kaggwa Bushenyi High School oluvannyuma neyegatta [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|ku yunivasite y’e Makerere]] gye yasomera ebyenfuna neby'obufuzi. Kasingye yeegatta [[:en:Uganda_Police_Force|ku Poliisi ya Uganda]] mu 1980 okutuusa lwe yannyuka obuweereza buno mu mwaka 2022.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=vyCHUm3Z5ug</ref><ref>https://www.independent.co.ug/retired-list-of-38-senior-police-officers-sent-off-officially/</ref> <ref>https://observer.ug/lifestyle/64270-asan-kasingye-has-thrived-in-an-arranged-marriage</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/asan-kasingye-on-his-love-for-twitter-1838444</ref>
== Emirimu ==
Kasingye yaweereza okumala emyaka 33 mu poliisi ya Uganda. Ono yaliko buvunaanyizibwa obw'enjawulo nga okukulira poliisi y'ensi yonna mu [[Uganda]] eyitibwa [[:en:Interpol|Interpol]] ,kuno kwossa okubeera omwogezi wa poliisi wamu nokukolanga omulungamya w’ebyobufuzi mu Poliisi. <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1499681/interpol-boss-kasingye-flees-social-media-cyberbullying</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1504567/kasingye-narrates-helped-woman-birth-kampala-street</ref> <ref>https://nilepost.co.ug/2020/10/20/police-apologise-to-buganda-catholic-church-for-firing-teargas-during-clan-meeting/</ref> <ref>https://observer.ug/news/headlines/67023-police-apologize-to-buganda-catholic-church-over-mbogo-clan-fracas</ref> <ref>https://www.independent.co.ug/police-apologize-to-buganda-catholic-church-over-mityana-mbogo-clan-teargas/</ref> <ref>https://catholicherald.co.uk/ugandan-police-apologise-for-firing-tear-gas-at-massgoers/</ref> <ref>https://www.aciafrica.org/news/2193/police-boss-in-uganda-sends-delegation-to-apologize-to-bishop-following-teargas-episode</ref> Mu January wa 2020, Kasingye n’abakungu abalala 11 abaali ku madaala agawaggulu mu poliisi baanenyezebwa nnyo banna Uganda bwekyazuuka nti bali mu bifo bino mu ngeri eyali tegoberera mateeka olwobutaba na ndagaano ntongole. Kyokka oluvannyuma [[Yoweri Museveni|Pulezidenti Museveni]] yazza buggya endagaano ye. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/12-police-chiefs-in-office-illegally--1869378</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/are-top-officers-driven-to-exit-police-early--1908718</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-renews-contracts-for-five-police-chiefs-1883162</ref> <ref>https://thetowerpost.com/2020/03/31/museveni-renews-contracts-of-aigps/</ref> Kasingye yaliko Ssentebe wa Uganda Police FC. <ref>https://www.independent.co.ug/tumwesigye-zaga-will-shine-at-police-fc-kasingye/</ref> <ref>https://www.independent.co.ug/star-times-uganda-premier-league-returns-to-action/</ref> <ref>https://chimpreports.com/we-must-remain-focused-kasingye-to-police-fc-players/</ref> <ref>https://www.goal.com/en-ug/news/mawejje-is-my-son-we-have-come-a-long-way-police-fc-chairman/1ic72efcd5lfa1966f6zy2kmqt</ref> Mu biseera bya ssenyiga omukambwe owa [[:en:COVID-19|COVID-19,]] Kasingye yali omu [[:en:Public_servants|bakungu ba gavumenti]] abaakeberebwa era nekikasibwa nti baali balwadde . Kasingye bwatyo yakozesa omutimbagano ku mukutu gwa Twitter (kati eyitibwa X) nategeeza ensi nti yali mulwadde . <ref>https://www.independent.co.ug/positive-kasingye-shares-his-covid-19-results/</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1525498/stop-stigmatizing-victims-covid-19-kasingye</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/news/1526568/senior-police-officer-recovers-covid-19-treatment</ref> Kasingye y'omu ku banna Uganda abaagala ennyo okukozesa omukutu gwa Twitter oba X era akola nga Pulezidenti wa Bannayuganda ku mukutu guno era nga Waliwo kko n'okubaganya ebiroowo ku mukutu gwe ogwa Twitter onga abantu beebuuza oba gugwe nga omuntu oba gwali gwa ofiisi zeyakoleranga. <ref>https://mbu.ug/2019/07/28/aigp-asan-kasingye-voted-new-president-of-ugandans-on-twitter/</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/asan-kasingye-on-his-love-for-twitter-1838444</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-wins-twitter-case-1891216</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/harvard-student-petitions-east-african-court-over-museveni-twitter-case--1901348</ref> <ref>https://mbu.ug/2020/06/07/kasingye-faces-severe-backlash-for-validating-nbs-tvs-use-of-all-lives-matter-theme/</ref> <ref>https://mbu.ug/2020/02/21/aigp-kasingye-asks-ykee-to-record-a-song-about-gender-based-violence/</ref>
=== Soma ne bino ===
[[:en:Martin_Okoth_Ochola|Martin Okoth Ochola,]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Buganda]]
[[Category:Aba poliisi ba Yuganda]]
fb1w8cgj4lihr7an6ff8n4z3i0ddh34
Martin Okoth Ochola
0
10909
75046
75041
2026-09-21T18:59:42Z
MichealKal
6850
added [[Category:Aba poliisi ba Yuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
75046
wikitext
text/x-wiki
'''Martin Okoth Ochola''' yali [[:en:Policeman|muserikale wa poliisi]] [[Yuganda|mu Uganda]]. Ono weyannyukira obuweereza mu [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] nga ye 4 ogwokusatu 2024 ye yali [[:en:Inspector_general_of_police|ssaabadumizi]] w'ekitongole kya gavumenti kino ekivunaanyizibwa okukuuma obutebenkevu n'okukwasisa amateeka era nga obukulu buno yabuliko okuva nga 4 March 2018.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ochola-bids-farewell-as-he-retires-4545784</ref> <ref name="Re">{{cite web|url=http://chimpreports.com/uganda-reacts-to-kayihura-tumukunde-exit/|title=Uganda Reacts to Kayihura, Tumukunde Exit|access-date=5 March 2018|date=4 March 2018|last=Wasswa|first=Sam|publisher=Chimp Reports Uganda|location=Kampala}}</ref> Ochola okufuuka omuduumizi wa poliisi yadda mu bigere bya General [[:en:Kale_Kayihura|Kale Kayihura]] . era nga mu biseera bya Kayihura ebyasembayo ng'omuduumizi wa Poliisi Ochola ye yali amumyuka oluvanyuma lw'okusikira Julius Odwee mu 2011.<ref>https://www.independent.co.ug/end-of-an-era-igp-martin-okoth-ocholas-legacy-and-the-road-ahead/</ref> <ref name="Out">{{cite web|title=Museveni fires Kayihura, Tumukunde|date=4 March 2018|newspaper=[[Daily Monitor]]|url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-fires-Kayihura--Tumukunde/688334-4328396-8ig9p9z/index.html|access-date=5 March 2018|author=Monitor Reporter|location=Kampala}}</ref>
== Ensibuko n’obuyigirize ==
Ochola yazaalibwa nga 19 Ogwomwenda 1958, ku kyalo Agumati, mu ggombolola Mulanda, e Budama mu [[Tororo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Tororo]] . Yasomera mu Abweli Primary School, Rock View Primary School ne Kisoko Boys Primary School, eno gyeyava okwegatta ku ssomero lya [[Namilyango College]], gye yamalira emisomo gya siniya. <ref>https://hicginewsagency.com/2024/03/06/martin-okoth-ochola-a-journey-through-the-ranks-of-ugandas-police-force/</ref>
Ochola bweyava e Namilyango yegatta ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|yunivasite y’e Makerere]] era natikkirwa diguli mu byamateeka ([[:en:Bachelor_of_Laws|Bachelor of Laws]]) mu mwaka 1983 olwo nagenda ku [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] okufuna obukugu obusobozesa munna mateeka okuwoza emisango mu kooti . <ref>https://charmarnews.com/what-you-didnt-know-about-former-igp-ochola/</ref>
== Emirimu n'obuweereza ==
Ochola oluvannyuma lwokumaliriza okusoma yakolako ng’omuyambi mu by’amateeka mu kampuni yabannamateeka eya ''Owori and company advocates'' e [[Mbale]] okumala emyezi nga ebiri. Oluvannyuma yafuna omulimu mu [[Kampala]] era nga yali akolera kitongole ekyali kiddukanya ekibuga ki Kampala City Council nga omuyambi ku nsonga zamateeka era omulimu guno yagukolera emyaka esatu<ref>https://charmarnews.com/what-you-didnt-know-about-former-igp-ochola/</ref>
ono oluvanyuma yeegatta ku [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] mu mwaka 1988 era oluvannyuma lwokumaliriza okutendekebwa yasindikibwa ku [[:en:Entebbe_International_Airport|kisaawe ky’ennyonyi Entebbe]] nga avunaanyizibwa kubyokwerinda era bwatyo najja mpola nga alinnya amadaala mu poliisi era nga mu bimu ku bifo byeyalimu mulimu; okubeera omumyuka wa ssabadduumizi wa poliisi, akulira ekitongole ekyemirimu egyenkizo,okukulira ekitongole ekinoonyereza ku buzzzi bw'emisango, omumyuka w'akulira ekitongole ekinoonyereza ku buzzi bw'emisango, yakolako mu ofiisi ya poliisi evunaanyizibwa ku byamateeka n'ebifo ebirala ebyenkizo.
== '''Ebimujjukirwako''' ==
Okot Ochola ajjukirwa olw'enkola ye eyemirimu etaalimu kwagala nnyo kubeera mu mawulire obutafaanana n'oyo gwe yaddira mu bigere. Mu biseera binji abamyuuka ba Ochola kubwa ssaabadduumizi ba Poliisi okwali Sabiiti Muzeyi, [[:en:Paul_Lokech|Gen.Paul Lokech]], ne Tumisiime Katsigazi baalabikiranga nnyo mu mawulire okwogera ku nsonga ezikwata ku poliisi nga ye Ochola nga ssaabadduumizi tanyeze.<ref>https://www.independent.co.ug/end-of-an-era-igp-martin-okoth-ocholas-legacy-and-the-road-ahead/
</ref>
Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] okulonda Ochola era kwaggulawo essuula empya mu bukulembeze bwa Poliisi kuba ekitongole kino kyali kirudde nga obukulembeze bwakyo bumaamiddwa bannamagye okuva ku [[Katumba Wamala|Gen Katumba Wamala]] ne Gen. [[:en:Kale_Kayihura|Kale Kayihura]] eyamuddira mu bigere. Kino kyali bwekiti kuba Ochola ye yali mu poliisi omutendeke; okwawukana nebanne abaali bajjiddwa mu majje okujja okuduumira poliisi. Essuula eno yagenda mu maaso oluvannyuma lwa Ochola okuwummula kuba neyamusikira ku bukulu buno Abbas Byakagaba mu poliisi ataava mu maje ga Uganda.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-names-byakagaba-new-igp-4626432</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ochola-s-long-walk-to-become-igp-1743542</ref>
Ochola era ajjukirwa olw'okuggalawo mu butongole ekkomera lye '''Nalufenya''' mu kibuga [[Jinja]]. Ekkomera lino lyali lyegulidde erinnya mu biseera bya [[:en:Kale_Kayihura|General Kayihura]] olw'ebyawulirwanga nti lyali lifuuse kifo kya kutulugunyizibwamu basibe abali batwalibwayo nga mubbo mwalimu bannabyabufuzi naddala ku ludda oluvuganya gavumenti, abateeberezebwa okuzza emisango nga abo abaali bavunaanibwa okutta '''Felix Kaweesi''' eyali omwogezi wa poliisi ya Uganda nabalala ekikolwa kino kyawa Ochola obubonero naddala okuva mu balwanirizi b'eddembe<ref>https://www.hrw.org/news/2018/04/12/closing-nalufenya-will-not-end-torture-uganda
</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/why-igp-ochola-closed-nalufenya-1753222</ref>.
Ochola era ajjukirwa ng'omuntu eyayagalanga okugoberera amateeka agafuga omulimu gwe. Kino kyeyoleka ku lunaku ekisanja kye nga ssabadduumizi lwe kyaggwaako bweyakomawo e Kampala okuwaayo ofiisi eri omumyuka we yadde nga yali afiiriddwa kitaawe nga tannaba na kuziikibwa. Mikwano gye gyategeeza nti teyayagala kunaanula kisanja kye yadde okuyisamu olunaku olumu yadde nga aba kukikola ssi yeyandibadde asoose kuba waliwo kko ekiseera nga ofiisi zabakungu mu poliisi ku madaala agawaggulu abazirimu bali wabweeru wamateeka.<ref>https://chimpreports.com/lawyers-want-senior-police-officers-with-expired-contracts-to-leave-office/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://spyreports.co.ug/igp-ochola-secretly-hands-over-office |access-date=2024-09-06 |archive-date=2024-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906175515/https://spyreports.co.ug/igp-ochola-secretly-hands-over-office |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-eulogises-former-igp-father-as-great-leader-4553644</ref>
Ochola era ajjukirwa olw'ebigambo bye yayogera nti poliisi yali yakukuba bannamawulire bannamawulire 'okubazzaamu amagezi kulw'obulunji bwabwe' bino Ochola yabyogera nga ayanukula ku kwemulugunya kwabannamawulire abaali bagamba nti ab'ebyokwerinda baali basusse okubakolako obulumbaganyi nga bakola emirimu gyabwe mu kiseera kyakalulu ka 2021. Ebigambo bino bannamawulire tebyabasanyusa era nebazirako n'enkungaana za Poliisi wabula oluvannyuma embeera yadda mu nteeko.<ref>https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/africa/-police-will-continue-beating-you-for-your-own-safety-uganda-s-igp-tell-journalists-3251298</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/police-will-beat-you-for-own-safety-igp-ochola-tells-journalists-3251102</ref>
== Laba ne; ==
* [[:en:Uganda_Police_Force|Uganda Police Force]]
* [[Katumba Wamala]]
* [[:en:Luke_Kercan_Ofungi|Luke Kercan Ofungi]]
== Ebiwandiiko ebijuliziddwa ==
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Bassaabaduumizi ba Poliisi (Yuganda)]]
[[Category:Poliisi ya Yuganda]]
[[Category:Abakungu ba gavumenti mu Yuganda]]
[[Category:Aba poliisi ba Yuganda]]
2rfvrnxaptjjpc9uub4o4l4fxpjj3iv
75057
75046
2026-09-21T19:14:07Z
MichealKal
6850
75057
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox omukungu
| erinnya = Martin Okoth Ochola
| obukulembeze = [[Ssaabaduumizi w'Ekirembawazo(Inspector General of Police)|Ssaabaduumizi wa Poliisi ya Yuganda]]
| yatandika = 4 Ogwokusatu 2018
| yawummula = 4 Ogwokusatu 2024
| pulezidenti = [[Yoweri Museveni]]
| eyamusooka = [[Kale Kayihura]]
| omulimu = Musirikale wa poliisi
}}
'''Martin Okoth Ochola''' yali [[:en:Policeman|muserikale wa poliisi]] [[Yuganda|mu Uganda]]. Ono weyannyukira obuweereza mu [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] nga ye 4 ogwokusatu 2024 ye yali [[:en:Inspector_general_of_police|ssaabadumizi]] w'ekitongole kya gavumenti kino ekivunaanyizibwa okukuuma obutebenkevu n'okukwasisa amateeka era nga obukulu buno yabuliko okuva nga 4 March 2018.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ochola-bids-farewell-as-he-retires-4545784</ref> <ref name="Re">{{cite web|url=http://chimpreports.com/uganda-reacts-to-kayihura-tumukunde-exit/|title=Uganda Reacts to Kayihura, Tumukunde Exit|access-date=5 March 2018|date=4 March 2018|last=Wasswa|first=Sam|publisher=Chimp Reports Uganda|location=Kampala}}</ref> Ochola okufuuka omuduumizi wa poliisi yadda mu bigere bya General [[:en:Kale_Kayihura|Kale Kayihura]] . era nga mu biseera bya Kayihura ebyasembayo ng'omuduumizi wa Poliisi Ochola ye yali amumyuka oluvanyuma lw'okusikira Julius Odwee mu 2011.<ref>https://www.independent.co.ug/end-of-an-era-igp-martin-okoth-ocholas-legacy-and-the-road-ahead/</ref> <ref name="Out">{{cite web|title=Museveni fires Kayihura, Tumukunde|date=4 March 2018|newspaper=[[Daily Monitor]]|url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-fires-Kayihura--Tumukunde/688334-4328396-8ig9p9z/index.html|access-date=5 March 2018|author=Monitor Reporter|location=Kampala}}</ref>
== Ensibuko n’obuyigirize ==
Ochola yazaalibwa nga 19 Ogwomwenda 1958, ku kyalo Agumati, mu ggombolola Mulanda, e Budama mu [[Tororo (disitulikit)|Disitulikiti y’e Tororo]] . Yasomera mu Abweli Primary School, Rock View Primary School ne Kisoko Boys Primary School, eno gyeyava okwegatta ku ssomero lya [[Namilyango College]], gye yamalira emisomo gya siniya. <ref>https://hicginewsagency.com/2024/03/06/martin-okoth-ochola-a-journey-through-the-ranks-of-ugandas-police-force/</ref>
Ochola bweyava e Namilyango yegatta ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|yunivasite y’e Makerere]] era natikkirwa diguli mu byamateeka ([[:en:Bachelor_of_Laws|Bachelor of Laws]]) mu mwaka 1983 olwo nagenda ku [[:en:Law_Development_Centre|Law Development Center]] okufuna obukugu obusobozesa munna mateeka okuwoza emisango mu kooti . <ref>https://charmarnews.com/what-you-didnt-know-about-former-igp-ochola/</ref>
== Emirimu n'obuweereza ==
Ochola oluvannyuma lwokumaliriza okusoma yakolako ng’omuyambi mu by’amateeka mu kampuni yabannamateeka eya ''Owori and company advocates'' e [[Mbale]] okumala emyezi nga ebiri. Oluvannyuma yafuna omulimu mu [[Kampala]] era nga yali akolera kitongole ekyali kiddukanya ekibuga ki Kampala City Council nga omuyambi ku nsonga zamateeka era omulimu guno yagukolera emyaka esatu<ref>https://charmarnews.com/what-you-didnt-know-about-former-igp-ochola/</ref>
ono oluvanyuma yeegatta ku [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] mu mwaka 1988 era oluvannyuma lwokumaliriza okutendekebwa yasindikibwa ku [[:en:Entebbe_International_Airport|kisaawe ky’ennyonyi Entebbe]] nga avunaanyizibwa kubyokwerinda era bwatyo najja mpola nga alinnya amadaala mu poliisi era nga mu bimu ku bifo byeyalimu mulimu; okubeera omumyuka wa ssabadduumizi wa poliisi, akulira ekitongole ekyemirimu egyenkizo,okukulira ekitongole ekinoonyereza ku buzzzi bw'emisango, omumyuka w'akulira ekitongole ekinoonyereza ku buzzi bw'emisango, yakolako mu ofiisi ya poliisi evunaanyizibwa ku byamateeka n'ebifo ebirala ebyenkizo.
== '''Ebimujjukirwako''' ==
Okot Ochola ajjukirwa olw'enkola ye eyemirimu etaalimu kwagala nnyo kubeera mu mawulire obutafaanana n'oyo gwe yaddira mu bigere. Mu biseera binji abamyuuka ba Ochola kubwa ssaabadduumizi ba Poliisi okwali Sabiiti Muzeyi, [[:en:Paul_Lokech|Gen.Paul Lokech]], ne Tumisiime Katsigazi baalabikiranga nnyo mu mawulire okwogera ku nsonga ezikwata ku poliisi nga ye Ochola nga ssaabadduumizi tanyeze.<ref>https://www.independent.co.ug/end-of-an-era-igp-martin-okoth-ocholas-legacy-and-the-road-ahead/
</ref>
Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] okulonda Ochola era kwaggulawo essuula empya mu bukulembeze bwa Poliisi kuba ekitongole kino kyali kirudde nga obukulembeze bwakyo bumaamiddwa bannamagye okuva ku [[Katumba Wamala|Gen Katumba Wamala]] ne Gen. [[:en:Kale_Kayihura|Kale Kayihura]] eyamuddira mu bigere. Kino kyali bwekiti kuba Ochola ye yali mu poliisi omutendeke; okwawukana nebanne abaali bajjiddwa mu majje okujja okuduumira poliisi. Essuula eno yagenda mu maaso oluvannyuma lwa Ochola okuwummula kuba neyamusikira ku bukulu buno Abbas Byakagaba mu poliisi ataava mu maje ga Uganda.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-names-byakagaba-new-igp-4626432</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/ochola-s-long-walk-to-become-igp-1743542</ref>
Ochola era ajjukirwa olw'okuggalawo mu butongole ekkomera lye '''Nalufenya''' mu kibuga [[Jinja]]. Ekkomera lino lyali lyegulidde erinnya mu biseera bya [[:en:Kale_Kayihura|General Kayihura]] olw'ebyawulirwanga nti lyali lifuuse kifo kya kutulugunyizibwamu basibe abali batwalibwayo nga mubbo mwalimu bannabyabufuzi naddala ku ludda oluvuganya gavumenti, abateeberezebwa okuzza emisango nga abo abaali bavunaanibwa okutta '''Felix Kaweesi''' eyali omwogezi wa poliisi ya Uganda nabalala ekikolwa kino kyawa Ochola obubonero naddala okuva mu balwanirizi b'eddembe<ref>https://www.hrw.org/news/2018/04/12/closing-nalufenya-will-not-end-torture-uganda
</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/why-igp-ochola-closed-nalufenya-1753222</ref>.
Ochola era ajjukirwa ng'omuntu eyayagalanga okugoberera amateeka agafuga omulimu gwe. Kino kyeyoleka ku lunaku ekisanja kye nga ssabadduumizi lwe kyaggwaako bweyakomawo e Kampala okuwaayo ofiisi eri omumyuka we yadde nga yali afiiriddwa kitaawe nga tannaba na kuziikibwa. Mikwano gye gyategeeza nti teyayagala kunaanula kisanja kye yadde okuyisamu olunaku olumu yadde nga aba kukikola ssi yeyandibadde asoose kuba waliwo kko ekiseera nga ofiisi zabakungu mu poliisi ku madaala agawaggulu abazirimu bali wabweeru wamateeka.<ref>https://chimpreports.com/lawyers-want-senior-police-officers-with-expired-contracts-to-leave-office/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://spyreports.co.ug/igp-ochola-secretly-hands-over-office |access-date=2024-09-06 |archive-date=2024-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906175515/https://spyreports.co.ug/igp-ochola-secretly-hands-over-office |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-eulogises-former-igp-father-as-great-leader-4553644</ref>
Ochola era ajjukirwa olw'ebigambo bye yayogera nti poliisi yali yakukuba bannamawulire bannamawulire 'okubazzaamu amagezi kulw'obulunji bwabwe' bino Ochola yabyogera nga ayanukula ku kwemulugunya kwabannamawulire abaali bagamba nti ab'ebyokwerinda baali basusse okubakolako obulumbaganyi nga bakola emirimu gyabwe mu kiseera kyakalulu ka 2021. Ebigambo bino bannamawulire tebyabasanyusa era nebazirako n'enkungaana za Poliisi wabula oluvannyuma embeera yadda mu nteeko.<ref>https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/africa/-police-will-continue-beating-you-for-your-own-safety-uganda-s-igp-tell-journalists-3251298</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/police-will-beat-you-for-own-safety-igp-ochola-tells-journalists-3251102</ref>
== Laba ne; ==
* [[:en:Uganda_Police_Force|Uganda Police Force]]
* [[Katumba Wamala]]
* [[:en:Luke_Kercan_Ofungi|Luke Kercan Ofungi]]
== Ebiwandiiko ebijuliziddwa ==
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Bassaabaduumizi ba Poliisi (Yuganda)]]
[[Category:Poliisi ya Yuganda]]
[[Category:Abakungu ba gavumenti mu Yuganda]]
[[Category:Aba poliisi ba Yuganda]]
qn9b826c6jztbninfhiex6upb65b5mm
Wilson Mbadi
0
10993
75060
72902
2026-09-21T19:24:19Z
MichealKal
6850
75060
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ow'amagye
| erinnya = Wilson Mbasu Mbadi
| yazaalibwa = 6 Ogwomukaaga 1962
| ekifaananyi = Mbadi Mbasu Wilson.jpg
| gyazaalibwa = [[Kasese]]
| gyeyali = [[Yuganda]]
| ettabi = [[Uganda People's Defence Forces|UPDF]]
| emyaka = 1986–
| eddaala = Generaali
| byeyaduumira = Omuduumizi w’eggye (Chief of Defence Forces), 2021–2024
| emirimu = Minisita omubeezi ow’ebyobusuubuzi
}}
[[:en:General|Generaali]] '''Wilson Mbasu Mbadi''' mukulu [[:en:Military_officer|munnamagye]] eyaduumirako [[:en:Uganda_People's_Defence_Forces|Uganda People's Defence Forces]] (UPDF) eggye lya Uganda era nga ye Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku byobusuubuzi mu minisitule y'ebyobusuubuzi, amakolero n'obwegassi. Mbadi yatuuka ku ntikko y'obukulembeze mu magye nga omuduumizi mu Gwomukaaga gwa 2021 era ekifo kino yakibeeramu okutuusa mu Gwokusatu gwa 2024 era ku bukulu buno yasikira General [[:en:David_Muhoozi|David Muhoozi]], eyali alondeddwa Pulezidenti wa Uganda okukola nga [[:en:Ministry_of_Internal_Affairs_(Uganda)|Minisita w’ensonga omubeezi avunaanyizibwa ku nsonga z'omunda mu ggwanga Uganda]]. <ref name="1R">{{Cite web |date=2021-06-24 |title=Gen Wilson Mbadi appointed new CDF |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/gen-wilson-mbadi-appointed-new-cdf-3448756 |access-date=2026-08-19 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Kazibwe |first=Kenneth |date=2021-06-24 |title=Lt Gen Mbadi appointed new CDF, Elwelu deputy |url=https://nilepost.co.ug/news/108614/lt-gen-mbadi-appointed-new-cdf-elwelu-deputy |access-date=2026-08-19 |website=Nilepost News |language=en}}</ref>
Gyebuvuddeko, okuva mu Gwolubereberye gwa 2017 okutuusa mu Gwomukaaga, 2021, ng'ali ku ddaala lya Lieutenant General, yaweereza nga Omumyuka W'omukulu W'ebyokwerinda ng'adda mu bigere bya [[:en:Lieutenant_general|Lieutenant General]] [[:en:Charles_Angina|Charles Angina]], eyafuuka Omumyuka W'omukulu wa ''Operation Wealth Creation''.<ref name="3R">{{Cite web |date=2021-01-15 |title=Promoted UPDF officers to be decorated Tuesday |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/promoted-updf-officers-to-be-decorated-tuesday-1683864 |access-date=2026-08-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu bwangu nnyo ng'ebyo tebinnabaawo, okuva mu Gwokutaano gwa 2013, okutuusa mu Gwolubereberye gwa January 2017, yaweereza nga Joint Chief of Staff ow'eggye lya UPDF, ng'eno yasikirwa Major General [[:en:Joseph_Musanyufu|Joseph Musanyufu]].<ref name="4R">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Musanyufu appointed UPDF Joint Chief of Staff |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-08-19 |website=New Vision}}</ref><ref name="1R" />
== Obuvo bwe ==
Yazaalibwa nga 6 Gwomukaaga 1962 mu [[:en:Kasese_District|Disitulikiti y'e Kasese]].<ref name="5R">{{Cite web |last=ChimpReports |date=2013-06-01 |title=Museveni Grooming Mbadi For Army Commander? |url=https://chimpreports.com/10448-museveni-grooming-mbadi-for-army-commander/ |access-date=2026-08-19 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Okusoma eby'amagye ==
Wilson Mbadi yeegatta mu ggye lya Uganda mu 1986. Mu 1991, yasindikibwa okutandika okuweereza, ng'amazeeko olusoma lwe olw'omwaka ogumu nga [[:en:Officer_Cadet|Ofiisa Asookerwako]] ku ssomero lya [[:en:Royal_Military_Academy_Sandhurst|Royal Military Academy Sandhurst]], mu [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]. Bwe yali mu Sandhurst, yatikkirwa era nga ye yasinga mu kibiina kye. Mu 1992, yasoma ''Platoon Commander's Course'' mu ssomero lya [[:en:Uganda_Military_Academy|Uganda School of Infantry]], nga mu biseera ebyo lyali lisangibwa [[:en:Jinja,_Uganda|Jinja]]. Mu 1994, yasomerako mu [[:en:Uganda_Junior_Staff_College|Uganda Junior Staff College]], era nga nayo esangibwa Jinja.<ref name="6R">{{Cite book |date=2026-06-21 |title=The Observer (Uganda) |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Observer_(Uganda)&oldid=1360389178 |language=en}}</ref>
Mu 1998, Mbadi yasoma essomo lya ''Mobile International Defence Management Course'', mu [[:en:Lusaka|Lusaka]], [[:en:Zambia|Zambia]]. Era mu 1998, yasoma essomo lya ''Company Command Course'' mu[[:en:Tanzania|Tanzania]]. Mu 2001, yasoma essomo lya ''Combat Group Command Course'' nga yasomera mu ''Armored Corps Center and School'', mu [[:en:Ahmadnagar|Ahmadnagar]], [[:en:India|India]]. Mu 2004, Yasoma essomo lya ''Senior Command and Staff Course'' ku [[:en:National_Defence_College,_Kenya|National Defence College, Kenya]] (NDCK). Era mu 2004, Wilson Mbadi yamaliriza essomo lya ''Peace Support Operations Course'' (PSTC) e [[:en:Karen,_Kenya|Karen]], [[:en:Kenya|Kenya]].<ref name="6R" />
Mu 2005, yamaliriza Olusoma lwa Dipulooma mu Strategic Studies ku [[:en:University_of_Nairobi|University of Nairobi]]. Mu 2007, yatikkirwa ne Diguli Ey'okubiri mu [[:en:Strategic_Studies|Strategic Studies]] nga yagisomera ku [[:en:Air_War_College|Air War College]] esangibwa e [[:en:Maxwell_Air_Force_Base|Maxwell Air Force Base]] mu [[:en:Alabama|Alabama]], [[:en:United_States_of_America|United States of America]].<ref name="5R" />
== Omulimu gwe ogw'amagye ==
Okuva mu 1987 okutuusa mu 1989, yaweereza nga Omuwi w'ebiragiro omuyiga ku ssomero ly'amagye erya Kaweweta and Kabamba Recruit Training Schools. Mu 1991, ye yali Omukungu avunaanyizibwa ku kukuba pulaani z'ebyemirimu. Ye yali akola nga Director of Supplies mu 1997/98 era nga Armoured Brigade Logistics Officer ne Brigade Administrative Officer mu 1999 ne 2000, mu buufu obwo. Mu 2001, yaweereza nga ''Directing Staff'', ku ssomero lya [[:en:Uganda_Junior_Staff_College|Uganda Junior Staff College]] erisangibwa e Jinja bwe yali tannaba kufuuka 503 Infantry Brigade Operations and Training officer mu 2001/2002. Wakati wa 2002 ne 2003, yaweereza nga Armoured Brigade Operations and Training Officer nga tannaba kutandika kuwa biragiro mu Armoured Brigade, era yali alikola nga ali mu kifo ekyo. Mu 2005, yafuna obuyinza obujjuvu mu kifo ekyo mu 507 Brigade nga tannaba kufuuka Principal Air Staff Officer (Personnel and Administration) ku Kitebe ekikulu eky'eggye lya Uganda mu 2006. Mu 2007, yafuuka [[:en:Aide-de-Camp|Aide-de-Camp]] (ADC) ewa [[:en:President_of_Uganda|omukulembeze wa Uganda]], nga yaweereza mu kifo ekyo okutuusa mu Gwekkumineebiri 2012 lwe yalondebwa okukulira ekibinja ekyokuna eky'eggye ly'okutttaka erya [[:en:Uganda_People's_Defence_Forces|UPDF]], ekisangibwa e [[:en:Gulu|Gulu]]. Mu Gwokutaano gwa 2013, yalondebwa okubeera Joint Chief of Staff owa UPDF.<ref name="5R" /><ref name="6R" /><ref name="7R">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ugblizz.com/the-full-list-appointed-dropped-officials-updf-top-officials-reshuffle/ |access-date=2024-09-14 |archive-date=2018-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115080125/http://ugblizz.com/the-full-list-appointed-dropped-officials-updf-top-officials-reshuffle/ |url-status=dead }}</ref>
== Obuvunaanyizibwa bwe obulala ==
General Wilson Mbadi ye yali omukulu mu kunoonyereza mu ggye lya UPDF era yali Ssentebe wa UPDF Medals Committee, UPDF Dress Committee, Defence Forces Duty free Shop Board of Directors, Senior Command and Staff College Control Board, Uganda National Defence College Steering Committee, MoDVA Projects Preparation Committee era nga mmemba wa Kyoga Dynamics Board of Directors. Era, Gen. Mbadi yali mmemba wa [[:en:Uganda_Standard_Gauge_Railway|Standard Gauge Railway Board of Directors]] (2015–2018). Era yaweereza nga Ssentebe w'ekibiina kya Uganda Military Engineering College era nga mmemba w'akakiiko akakulira [[:en:National_Enterprise_Corporation|National Enterprise Corporation Limited]] (2013–2016). Musajja mufumbo era alina abaana. Ono musajja [[:en:Christianity|mukulisitaayo]] mu nzikiriza.<ref name="6R" />
== Laba na bino ==
* [[:en:Christianity|UPDF]]
* [[:en:Crispus_Kiyonga|Crispus Kiyonga]]
* [[:en:Katumba_Wamala|Katumba Wamala]]
* [[:en:David_Muhoozi|David Muhoozi]]
* [[:en:Muhoozi_Kainerugaba|Muhoozi Kainerugaba]]
* [[:en:Muhoozi_Kainerugaba|Samuel Turyagyenda]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
[[Category:Bannayuganda bannamagye]]
42u2z5p9xzrmu8cm0ymid1aciyolmmq
Kale Kayihura
0
11051
75045
75036
2026-09-21T18:59:08Z
MichealKal
6850
added [[Category:Aba poliisi ba Yuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
75045
wikitext
text/x-wiki
'''Edward Kalekezi Kayihura''' amanyiddwa ennyo nga '''Kale Kayihura''' [[:en:Lawyer|munnamateeka]] mu Uganda,era munamaje eyagawummulira ku ddala lya [[:en:Military_officer|Genero]] nga aweerezza okumala emyaka 41, yaliko [[:en:Policeman|omupoliisi]] era najidduumira ku ddala lya [[:en:Inspector_General|Ssabaddumizi]] wa [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] okuva mu 2005 okutuuka nga 5 March 2018. <ref>https://nilepost.co.ug/news/170217/gen-kayihura-finally-retires-from-updf-after-41-years</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/gen-kayihura-10-others-exit-army-4354734</ref>
== Ebimukwatako ==
Kale Kayihura yazaalibwa mu [[Kisoro (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kisoro]], mu bugwanjuba bwa Uganda, nga 26 Ogwekuminebiri 1955. Kayihura mutabani wa Catherine Mukarwamo ne Johnson Komuluyange Kalekezi omu ku Bannayuganda abaalwanirira obwetwaze bw’eggwanga Uganda bwelyafuna nga 9 Ogwekumi 1962. Kitaawe yafiira mu kabenje k’ennyonyi mu kibuga [[:en:Kiev|Kiev]] ekya [[:en:Ukraine|Ukraine]] nga 17 Ogwomunaana 1960 era nga mu budde buno yali Kayihura yali wa myaka ena gyokka. Nnyina ye mwana omubereberye owa Nyamihana eyali omutaka w’ekyalo Nyakabande era nga yali azaalibwa n'omulamuzi Joseph Mulenga Nyamihana, eyaliko Pulezidenti wa [[:en:East_African_Court_of_Justice|kooti yamawanga agali mu mukago gw'obuvanjuba bwa Afirika]] era kojja wa Kayihura ono yafa nga 29 Ogwomunaana 2012. <ref name="Man">http://williamkituuka.blogspot.com/2012/08/kaihura-smack-ob.html</ref>
== Okusoma kwe ==
Kayihura emisomo gya pulayimale yajitandikira ku Gasiza Primary School mu [[Kisoro (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kisoro]] . oluvannyuma gyeyava okwegatta ku ssomero lya Buhinga Primary School mu [[Kabarole (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kabarole]] . Oluvannyuma lwokumaliriza pulayimale yagenda ku Mutolere Secondary School, e [[:en:Mutolere|Mutolere]], mu Disitulikiti y’e Kisoro, gyeyamalira siniya eyokuna era nga yabeeranga ne jjajjaawe azaala nnyina nga ono ye mugenzi ''Sofia Nyamihana'' . Kayihura yali mugezi nnyo mu kibiina era kino kyasikiriza kitaawe omuto ''Frank Gasasira'' ono yali omu ku bakozi ba gavumenti abagundiivu okusalawo okumuwereera. Mu 1974, Kale Kayihura yaweebwa ekifo ku ssomero li [[:en:St._Mary's_College_Kisubi|St. Marys college Kisubi]] gyeyasomera era eno yasoma amasomo okwali [[:en:Drama|Katemba (Drama)]], [[:en:History|Ebyafaayo]] (History), [[:en:English_Literature|Olulimi Olungereza]](English literature) kwossa [[:en:Economics|n'Eby'enfuna]] . Yakola bulungi era bweyamaliriza emisomo e Kisubi yegatta ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|yunivasite e Makerere]] okusoma diguli mu mateeka eya [[:en:Bachelor_of_Laws|Bachelor of Laws]] (LLB) era natikkirwa mu mwaka 1978 n’agenda ku [[:en:London_School_of_Economics|London School of Economics]] gye yatikkirwa diguli eyokubiri mu mateeka eya [[:en:Master_of_Laws|''Master of Laws'']] (LLM), mu 1982, nga aweza emyaka 26 gyokka.
== Emisomo egikwatagana n'ebyekijaasi ==
General Kayihura yali mu matendekero gabanamaje agenjawulo era nasoma emisomo egyenjawulo okuli; <ref>https://web.archive.org/web/20140513095022/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566%3A-new-army-big-wigs-who-are-they</ref>
* Emisomo mu kuduumira amaje mu ttendekero ly’abaduumizi b’amagye, e [[:en:Nanjing|Nanjing]] mu ggwanga lya [[Cayina|China]]
* ''The combined arms course'' guno gukwata ku nkwata na nkozesa ya byakulwanyisa nga emmundu.
* ''The Brigade/Battalion Commander's Course'' omusomo gwabadduumizi b'ebibinja bya maje.
* Omusomo gw'okugonjoola obukuubagano n'enzirukanya yemirimu ku [[:en:Nasser_Military_Academy|Nasser Military Academy]]<nowiki/>e [[:en:Cairo|Cairo]] mu [[Egypt|Misiri]] (''Conflict Resolution and Management Course'')
* ''The Command and Staff Course'' ku [[:en:Maxwell_Air_Force_Base|Maxwell Air Force Base]], [[:en:Montgomery,_Alabama|Montgomery, Alabama]], [[Amerika]], okuva mu 2000 okutuuka mu 2001.
== Obuweereza bwe mu gavumenti ==
Kayihura nga ali London ku misomo yeggatta ku kibiina kya bba mwoyo gwa Afirika ki ''<nowiki/>'Pan African activists''' Mu 1982, oluvannyuma lw’okumaliriza diguli ye ey'okubiri mu mateeka mu gwanga lya Bungereza yasalawo okwegatta ku bayeekera ba [[:en:National_Resistance_Army|National Resistance Army]], abaali baggude olutalo ku gavumenti ya [[Milton Obote|Milton Obote II]] gyebalanga okubba akalulu mu akakubwa mu mwaka 1980. Abayeekera bano abaali bakulirwa [[Yoweri Museveni]] bawamba obuyinza mu mwaka 1986 era okuva olwo Kayihura natandika mu butongole obuweereza mu maje ga Uganda ne gavumenti okutwaliza awamu era bino byebimu kubifo byeyaweerezaamu;<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/how-gen-kale-kayihura-became-so-powerful-4326874
</ref><ref>https://dailyexpress.co.ug/2023/07/04/who-is-kale-kayihura-the-retiring-nra-bush-war-general/</ref>
* [[:en:Aide_de_Camp|Omuyambi omukulu]] eri [[Salim Saleh]] Omuduumizi w'ekibinja kyabayekera ekya ''Mobile Brigade'', okuva mu 1982 okutuuka mu 1986.
* Avunaanyizibwa ku bakozi mu ofiisi ya Minisita omubeezi ow’ebyokwerinda, okuva mu 1986 okutuuka mu 1988.
* Avunaanyizibwa ku nsonga z'ebyobufuzi n'okusoma mu kibinja kyabayeekera ekya [[:en:National_Resistance_Army|National Resistance Army]] .
* Yadduumirako ebikwekweeto byamaje ga UPDF mu [[:en:Ituri_Province|ssaza Ituri]] mu ggwanga lya [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of the Congo]]
* Yaliko omuyambi wa [[Pulezidenti wa Uganda]] ku nsonga z'ekijaasi era nga akulembera ekitongole ekirwanyisa okukukusa ebintu ekya ''Special Revenue Police Services''.
Yaliko Omuddumizi ow'okuntikko owa [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] . <ref>https://web.archive.org/web/20140314210401/http://www.independent.co.ug/cover-story/8648-gen-kayihuras-moment-has-come</ref> Ekifo kya ssabadduumizi wa Poliisi yakijjamu oluvanyuma lwokusikira [[Katumba Wamala|General Edward Katumba Wamala]] mu mwaka 2005 era nakibeeramu okutuuka mu mwaka 2018. Ono ye mujaasi (munamaje) owokubiri okuweereza nga omuduumizi wa poliisi ya Uganda mu byafaayo by’eggwanga lino. Ono yannyuka amaje mu butongole mu mwaka 2023 <ref>https://nilepost.co.ug/news/170217/gen-kayihura-finally-retires-from-updf-after-41-years</ref><ref>https://web.archive.org/web/20131126165827/http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25947:ssemujju-nganda-should-the-police-celebrate-kayihura-promotion&catid=93:columnists
</ref>
== Obukuubagano ==
Kale Kayihura okutwaliza awamu yalabibwanga omusajja wa Pulezidenti Museveni eyali amaliridde okukola buli ekisoboka okulaba nga ebiruubirirwa bya mukama we [[Yoweri Museveni]] bituukirira n'okulemesa bannabyabufuzi ku ludda oluvuganya gavumenti okwetaaya. Mu kulonda kwa bonna okwa 2016 Kayihura nga ayita mu teeka erya ''Public Order Management Act'' (POMA) Palamenti ya Uganda lyeyali eyisizza mu mwaka 2013 yalinnyirira nnyo eddembe lya banna Uganda naddala ery'okukungaana ku nkungaana z'ebyobufuzi era Poliisi gyeyali adduumira yakozesa obukambwe obwamanyi ku banna Uganda abakungaanira ku nkungaana z'ebyobufuzi naddala ez'oludda oluvuganya gavumenti.<ref>{{Cite web |url=https://chapterfouruganda.org/timelines/public-order-management-act-2013-timeline/parliament-passes-public-order-management-bill |title=Archive copy |access-date=2024-09-30 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331220621/https://chapterfouruganda.org/timelines/public-order-management-act-2013-timeline/parliament-passes-public-order-management-bill |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/police-block-besigye-rally-as-one-is-killed-scores-injured-1640590</ref> <ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-23587166</ref> Eteeka lino Kayihura kweyasinziiranga okugumbulula enkungaana za bannabyabufuzi naddala abali ku ludda oluvuganya oluvanyuma lyazuulwa nga lyalimu obuwaayiro obumenya ssemateeka wa Uganda naddala kuddembe ly'okukungaana era bwetyo kooti ya ssemateeka mu Uganda nesazaamu obuwaayiro obwo mu mwaka 2020 yadde nga gavumenti ya Uganda yajulira mu Kooti ensukkulumu.<ref>https://www.csostandard.org/cso-standard/constitutional-cort-nullifies-the-public-order-management-act-in-the-republic-of-uganda/</ref><ref>https://cepiluganda.org/news-blog/constitutional-court-finds-section-8-of-the-public-order-management-act-2013-unconstitutional/
</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/government-appeals-constitutional-court-ruling-on-poma-1885510</ref> <ref>https://ugandaradionetwork.net/story/constitutional-court-nullifies-a-section-under-poma-act-</ref>Kayihura era yalabika nga omuntu eyali omukambwe ekisukkiridde era ataalina kisa naddala ku nsonga z'okugumbulula abeekalakaasi ku ludda oluvuganya gavumenti. Lumu Kayihura yatuuza olukiiko lwa banna mawulire nabategeeza mu lwatu nti poliisi ye gye yali adduumira ye yali ajiragidde okukuba emiggo abawagizi b'omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti mu budde obwo era munna FDC Dr. [[Kizza Besigye]].<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Police-okayed-beating-of-citizens--says-Kayihura/688334-3295338-v2yu4vz/index.html</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/officers-accused-of-beating-besigye-supporters-removed-from-their-positions-1659590</ref><ref>{{Cite web |url=https://redpepper.co.ug/police-severely-beat-kizza-besigye-supporters/67243/ |title=Archive copy |access-date=2024-09-30 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207201606/https://redpepper.co.ug/police-severely-beat-kizza-besigye-supporters/67243/ |url-status=dead }}</ref> Wabula oluvannyuma Kayihura bannansi bamusaako akazito era namenyawo ebigambo ebyo era naasubiza okukola okunoonyereza ku baserikale era abanaazuulibwa nga beetabye mu kikolwa ekyo bakkangavvulwe.<ref>https://ugandaradionetwork.net/story/kayihura-suspends-commanders-charged-for-beating-besigye-supporters-</ref><ref>https://www.independent.co.ug/video-police-put-trial-besigye-supporters-beating/</ref> Kayihura yassaawo akakiiko nekanoonyereza ku baserikale abanokolwayo era abamu emisango gyabasinga era nebaweebwa ebibonerezo yadde nga abamu ku banna Uganda omwali ne Dr Besigye baagamba nti ebibonerezo tebyali bikakali kimala kukoma ku baserikale bano kukomya kutulugunya bantu. <ref>https://chimpreports.com/besigye-decries-light-punishments-for-officers-who-beat-his-supporters/</ref><ref>https://eagle.co.ug/2016/09/06/police-tormentors-besigye-supporters-case-answer-police-says/</ref><ref>https://chimpreports.com/police-reshuffle-is-kayihura-under-pressure-over-besigye-supporters/</ref>Ekikolwa kya Kayihura okukangavvula basajja be nabamu okubasa amaddaala tekyalobera bamu ku bannamateeka kukuba Kayihura n’abaduumizi abalala ab’oku ntikko mu Poliisi ya Uganda mu kooti olw'okukuba abantu okwaliwo mu Gwomusanvu 2016. Kooti e Makindye omusango gyegwawabwa yafulumya ebbaluwa eziyita Kayihura ne banne abalala musanvu okulabikako mu kkooti beewozeeko ku emisango gy’okutulugunya abantu kyokka bonna tebaalabikako mu kkooti.<ref>https://www.watchdoguganda.com/news/20160811/2434/gen-kayihura-i-didnt-snub-court-i-wasnt-just-served-with-summons.html</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/gen-kayihura-snubs-court-as-his-supporters-overwhelm-security--1661834
</ref> Ku lunaku Kayihura lwatalabikako mu kooti waaliiwo akavuyo abavubuka abeeyita abawagizi be bwebajja mu bunji ku kooti nebakola effujjo nga bawakanya ekya kooti okuyita omuntu waabwe. Kayihura mu kwewozaako lwaki yali talabise mu kooti yategeeza nti yali tafunye mpapula zimuyita mu kooti nga n'olwekyo yali tayina nsonga emutwalayo.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/was-kayihura-served-criminal-summons--1662200</ref><ref>https://www.en.umuseke.rw/gen-kayihura-snubs-court-as-his-supporters-overwhelm-security.html</ref> Emisango egyali givunaanibwa Kayihura oluvannyuma gyayimirizibwa eyali omumyuka wa Ssaabalamuzi wa Uganda mu budde obwo Steven Kavuma mu ngeri etateegerekeka bulunji yadde nga ne ssabawaabi wa gavumenti yali amaze okuteekamu okusaba okweddiza emisango gyegimu.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/dpp-moves-to-take-over-kayihura-case-1661938</ref><ref>https://www.independent.co.ug/dep-chief-justice-issues-interim-court-order-stop-prosecution-igp-kayihura/</ref><ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/justice-kavuma-stops-kayihura-prosecution-1663986</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170307084415/https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2016/af/265314.htm</ref>
Nga 13 Ogwomukaaga 2018 oluvannyuma lw'okugobwa ku bwa ssabaddumizi wa Poliisi Kayihura yakwatibwa ku bigambibwa nti yali ateeberezebwa okuba n'omukono mu kufa kweyali omwogezi wa poliisi ya Uganda [[:en:Andrew_Felix_Kaweesi|Andrew Felix Kaweesi]] mu Gwokusatu 2017. <ref>http://www.africanews.com/2018/06/14/uganda-ex-police-chief-arrested-over-police-spokesman-s-killing/</ref>
Kale Kayihura yalabikako mu kkooti y’amaje mu Kampala mu Uganda nga 24 Ogwomunaana 2018 oluvannyuma nayimbulwa ku kakalu ka kkooti oluvannyuma lw’okumala ennaku 76 mu busibe ku misango gy’okulemererwa okukuuma ebyokulwanyisa ebikozesebwa mu ntalo n’okuyambako mu kuwamba abantu naddala bannansi b'eggwanga lya [[Rwanda]]. Oluvannyuma oludda oluwaabi emisango gino lwagigyamu enta era Kayihura nayimbulwa<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/state-drops-charges-against-gen-kayihura-s-men-4546764</ref> <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/military-court-frees-ex-police-boss-gen-kayihura-4352474</ref><ref>https://www.voanews.com/africa/ugandas-former-police-chief-released-bail</ref>
== Okugobwa ku bwa Ssabaduumizi wa Poliisi ==
Nga 4 Ogwokusatu 2018, Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] yakuza [[Martin Okoth Ochola]], eyali amyuuka okufuuka ssabaduumizi wa Poliisi ya Uganda omujjuvu. Mu nkyukakyuuka z'ezimu ne ''Lieutenant General'' [[Henry Tumukunde]] yagobwa ku bwa Minisita w'obutebenkevu mu ggwanga.<ref>https://www.myuganda.co.ug/kale-kaihura-tukukunde-fired/</ref><ref>https://observer.ug/news/headlines/57086-museveni-fires-police-boss-kayihura-security-minister-tumukunde.html</ref> Kino kyaddirira embeera y'ebyokwerinda okuba nga yali edoboonkanye nnyo nga abantu bawambibwa, abamu batulugunyizibwa, abalala batemulwa ate nga abakola ebikolobero ebyo tebakwatibwa ekintu ekyayolesa obunafu mu bitongole by'ebyokwerinda mu Uganda. <ref name="Out">http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni-fires-Kayihura--Tumukunde/688334-4328396-8ig9p9z/index.html</ref>
== Obulamu obwabulijjo ==
Kayihura musajja mufumbo era mukyala we ye Angella Kayihura, [[Kenya|Munsi wa kenya]] asibuka mu ggwanga lya [[Rwanda]] . omukyala ono alina oluganda ku [[:en:Rudahigwa|Rudahigwa]], omu ku bakulembeze ab'ennono abafuganga mu ggwanga lya Rwanda nga terinafuna mefuga. Kayihura ne mukyala we balina baana babiri. Era alina ne faamu mu kitungu ekiyitibwa kasagama mu [[Lyantonde (disitulikit)|Disitulikiti y’e Lyantonde]], gyeyawummulira oluvannyuma lw'okuwummula emirimu gyamaje ne Poliisi era nga eno alinayo embuzi, ebirime, ente kwossa n'okukola ebintu ebiva mu bulimu nga ''Yoghurt''.
== Envumbo okuva mu Amerika ==
Nga 13 Ogwomwenda 2019, Kayihura yassibwako envumbo okuva mu gavumenti ya America nga eyita mu kitongole kya ''Department of Treasury'' nga bamulanga kutyoboola ennyo eddembe ly’obuntu bwe yali adduumira [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] (UPF). Envumbo zino zeekuusa ku Kayihura okwenyigira mu okudduumira ekitongole ki ''Flying Squad Unit'' okutulugunya Bannayuganda mu bifo ebyenjawulo nga amakomera n'obuddukulu kwossa ebifo omwasibirwanga abantu ebyayitibwanga ''safe house'' mu bimu ku bifo ebyanokolwayo mwalimu '''''Nalufenya Special Investigations Centre''''' e [[Jinja]] mu buvanjuba bwa Uganda. Envumbo zino era zatwaliramu okukwata n'okubowa eby'obugagga bya Kayihura byonna mu ggwanga lya Amerika kwossa nebyo byalina mu makampuni nga yasinzamu emigabo obo ebyo ebyabantu abali ennyo ku lusegere lwe. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/us-imposes-sanctions-on-kayihura-1847586</ref><ref>https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm775</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Uganda_National_Police|Poliisi ya Uganda]]
* [[:en:List_of_military_schools_in_Uganda|Olukalala lw'amatendekero g'amaje mu Uganda]]
* [[:en:Luke_Kercan_Ofungi|Luke Kercan Ofungi]]
* [[Kisoro (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kisoro]]
* [[:en:Johnson_Omuhunde_Rwashote_Byabashaija|Johnson Byabashaija]]
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Bannamateeka ba Uganda]]
[[Category:Bannayuganda bannamagye]]
<references />
[[Category:Bassaabaduumizi ba Poliisi (Yuganda)]]
[[Category:Poliisi ya Yuganda]]
[[Category:Abakungu ba gavumenti mu Yuganda]]
[[Category:Aba poliisi ba Yuganda]]
9wvimoai7wzu50uen28cppl7af92vct
Nana Asaase
0
11090
75068
74997
2026-09-22T01:21:13Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
75068
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline;">Nana Asaase</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |Yazaalibwa
| class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |Philip Boakye Dua Oyinka [[Koforidua]], [[Ghana]]<br />
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |Obutuuze
| class="infobox-data category" style="line-height:1.4em;" |[[Ghanaian people|Munnaghana]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |Okusoma
| class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |[[:en:University_of_Ghana|University of Ghana]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |Alma mater
| class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |[[St. Augustine's College (Cape Coast)]]
|}
'''Philip Boakye Dua Oyinka''', amanyiddwa ennyo nga '''Nana Asaase'''<ref name=":1">{{Cite news |date=2019-01-10 |title=Hear him, Nana Asaase the poet speaks! |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/Hear-him-Nana-Asaase-the-poet-speaks-714230 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123080319/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/Hear-him-Nana-Asaase-the-poet-speaks-714230 |archive-date=2025-01-23 |access-date=2026-09-19 |work=GhanaWeb |language=en-US |url-status=live }}</ref> [[:en:Poet|muwandiisi wa bitontome]],<ref>{{Cite web |title=BusinessGhana |url=https://www.businessghana.com/ |access-date=2026-09-19 |website=www.businessghana.com}}</ref><ref>https://ghana.um.dk/en/news/newsdisplaypage/?newsid=6a66c889-06b6-415b-81fe-83da35ce1350</ref> omutendesi mu biyiiye era [[:en:Writer|omuwandiisi]].<ref>{{Cite web |last=Obiri-Yeboah |first=Maxwell |title=Hear Him, Nana Asaase The Poet Speaks! |url=https://www.modernghana.com/news/908792/hear-him-nana-asaase-the-poet-speaks.html |access-date=2026-09-19 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://citifmonline.com/2018/03/nana-asaase-chief-moomen-advise-poets-world-poetry-day/ |title=Archive copy |access-date=2024-11-16 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205235519/https://citifmonline.com/2018/03/nana-asaase-chief-moomen-advise-poets-world-poetry-day/ |url-status=dead }}</ref> Era mmembe mu kibiina kya National Folklore Board.<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=caf6a0f670d72bf04344250cfc877b1e&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref> Yazaalibwa nga 12 Ogwekkumineebiri era asibuka [[:en:Koforidua|Koforidua]] mu kitundu ky'[[:en:Eastern_Region_(Ghana)|Ebuvanjuba]] wa Ghana. Nana Asaase, erinnya eritegeeza "Kabaka w'Ensi" mu lulimi [[:en:Akan_language|Olukaki]] olwa [[:en:Twi|Twi]], lyamuweebwa jjajja we.<ref name=":1" /> Agatta Olungereza ne Twi.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://fakugesi.co.za/contributors/nana-asaase/ |access-date=2024-11-16 |archive-date=2024-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823230311/https://fakugesi.co.za/contributors/nana-asaase/ |url-status=dead }}</ref>
== Okusoma ==
Siniaya Nana Asaase yagisomera mu [[:en:St._Augustine's_College_(Cape_Coast)|St. Augustine's College]], [[:en:Cape_Coast|Cape Coast.]] Mu 2010, yatikkirwa ddiguli mu [[Lungereza]] n'[[:en:History|Ebyafaayo]] okuva mu [[:en:University_of_Ghana|University of Ghana]], [[:en:Legon|Legon]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=10eddf56a48e23c1c6adadecf9cbb95a&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-10 |title=I want to be Shakespeare of Ghana— Nana Asaase |url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/ghana-news-i-want-to-be-shakespeare-of-ghana-nana-asaase.html |access-date=2026-09-19 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref>
== Emirimu gye ==
Yaliko omumuyambi w'omwogezi w'ekitongole kya Saatchi & Saatchi okuva mu 2010 okutuuka mu 2011. Mu 2011, yafuuka omwogezi w'ekitongole kya Global Media Alliance okumala omwaka gumu era mu kiseera kino mutendesi mu kuwandiika ebitabo mu kkampuni ye eya Asaase Inscription.<ref name=":0" /> Mu Gwekkumineebiri 2022, yali aweereza omulundi gwe ogw'okubiri ng'omuwandiisi w'akakiiko akafuzi aka [[:en:National_Folklore_Board_(Ghana)|Ghana National Folklore Board]]. Ye amabasada wa Digital Reading ku owa Ghana Library App.<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=4c1672b9826307a5774161587d58b6b3&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref>
== Olukalala lw'ebitontome bye ==
* Life of Colours-Sancho Ignites
* Communion of Lies
* Sternly to the Day; Gently to the Earth
* Intoxicated Mirrors-London on fire
* Ephiphania
* Mental Pictures V<ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=0438ba744f5ac7e1173557a7d5589b44&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=fa5ca4fa874657b3198cac3720fce86c&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref><ref>{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=6d8d395dc8449af18472670362964c6d&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNana%2BAsaase%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-09-19 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-22 |title=We wanted Nana Asaase to be a lecturer, not a poet - Nana Asaase's mother - Ghana Weekend |url=https://ghanaweekend.com/2021/09/22/we-wanted-nana-asaase-to-be-a-lecturer-not-a-poet-nana-asaases-mother/ |access-date=2026-09-19 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-25 |title=Pay attention to poetry like you do to beauty pageants - Nana Asaase - Ghana Weekend |url=https://ghanaweekend.com/2021/09/25/pay-attention-to-poetry-like-you-do-to-beauty-pageants-nana-asaase/ |access-date=2026-09-19 |language=en-US}}</ref>
== Ebifaananyi V<ref name=":2" /> ==
== Awaadi n'okusiimibwa kwe ==
Yasiimibwa olwa by'akola ne biweesa Ghana ekitiibwa n'okulinnyisa omutindo gw'ebitontome bya Ghana. Kino kyaliwo ku mukolo ogwasooka ogw'empaka za Ghana Writers Awards.<ref>https://ghanaguardian.com/nana-asaase-honoured-ghana-writers-award</ref>
== Ebyawandiikibwa ==
{{Reflist}}
5qf9mk8kqnhkreyl14rjc39dmzjd2fu
Muhammad Kirumira
0
11336
75050
69053
2026-09-21T19:03:32Z
MichealKal
6850
added [[Category:Aba poliisi ba Yuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
75050
wikitext
text/x-wiki
'''Muhammad Kirumira''' (Gwokutaano 20, 1983 – Gwomwenda 8, 2018) yali Munnayuganda [[:en:Police_Commander|omuduumizi wa poliisi omukulu]], [[:en:Teacher|omusomesa]] omutendeke, <ref>https://www.weinformers.com/tag/kirumira-mohammed/</ref> era nga [[:en:Human_rights_activist|mulwanirizi w’eddembe ly’obuntu]], nga yattibwa amangu ddala nga amaze okulangirira mu lujjudde nti yali ava mu [[:en:Uganda_Police_Force|Poliisi ya Uganda]] olw’okukozesa obuyinza mu ngeri emenya amateeka okwali kususse. Mu 2017, yegaana emisango egyamuggulwako olw’ebigambibwa nti yali yeenyigira mu kutumbula enguzi, oluvannyuma ekyazuulibwa nti byali bya bulimba era bw’atyo n’asuubiza okwesasuza. <ref>https://www.standardmedia.co.ke/africa/article/2001295192/why-fearless-ugandan-policeman-muhammad-kirumira-was-gunned-down</ref> We yafiira, yali alangiridde okuvuganya ku kifo ky'ebyobufuzi ekitaamanyika mu kulonda kwa bonna okwa 2021.
== Obulamu bwe n’obuvunaanyizibwa bwe ==
Kirumira yazaalibwa mu Gwokutaano 20, 1983, nga bazadde be ye Hajji Abubaker Kawooya ne Sarah Namuddu. Yatikkirwa [[:en:Bachelor's_degree|diguli esooka]] mu busomesa gye yayitira mu ddaala erisooka mu [[:en:Kyambogo_University|yunivasite y’eKyambogo]] . Ku myaka 22 mu Gwolubereberye 29, 2005, yayingira Poliisi. <ref>https://businessfocus.co.ug/tribute-kirumiras-13-year-journey-in-police-force/</ref> Kyokka mu bbanga ttono yazzibwayo mu Kabalye Training School – [[:en:Masindi|Masindi]] okwongera okutendekebwa. Mu 2007, yasindikibwa mu [[:en:Kibaale|Disitulikiti y’eKibaale]] ng’omuserikale ate mu 2008 n’asindikibwa mu [[:en:Kampala|Kampala]] nga mbega. Oluvanyuma lw’obutategeeragana ne bakama baabwe mu kiseera ekyo, yagenda mu [[:en:Kaliro|Disitulikiti y’eKaliro]] mu 2009, naye nga mbega ku poliisi z’omu bitundu. Oluvannyuma yakuzibwa n’afuulibwa omumyuka w’omukulu w'okunoonyereza mu poliisi n’addayo okutendekebwa mu ttendekero lya Uganda Junior Staff College okumala emyezi mukaaga. Ku kumaliriza, mu 2015, yafuuka [[:en:Inspector_of_police|omunoonyereza wa poliisi]] . Nga wayise omwaka gumu (2016), yafuuka Assistant [[:en:Superintendent_of_Police|Superintendent of Police]] nga kwotadde n’omuduumizi wa poliisi mu Division ku [[:en:Old_Kampala|Kampala Mukadde]]. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/kirumira-s-policing-style-endeared-him-to-many-1777304</ref> Yafuna ettutumu olw'obukodyo bwe obw'okulwanyisa ababbi obwalagibwa ku ttivvi. Wabula mu 2017,wajjawo ebyali bigambibwa nti yeenyigira mu kukkiriza enguzi naddala wakati wa 2013 ne 2014. Yatwalibwa mu kkooti wadde nga [[:en:Journalist|bannamawulire]] bagaanibwa okuyingira, <ref>https://hrnjuganda.org/?p=4205</ref> oluvannyuma kye yannyonnyola ng’okwagala [[:en:Defamation|okwonoona erinnya]] lye nga yali akissa ku baserikale banne ab’oku ntikko n’agaana okusasula engassi.
== Okufa kwe ==
Nga wayise emyezi mitono bukya aweebwa omulimu gw’okuduumira disitulikiti [[:en:Buyende|y'eBuyende]], Kirumira yalekulira emirimu gya Poliisi mu Gwokubiri 2018, era emirundi egiwerako, yayogeranga nti abaagala okumutemula. Yalaga obuwagizi era ne yeekubya ebifaananyi n'[[:en:Opposition_leader|omukulembeze w'oludda oluvuganya gavumenti]] mu Uganda Robert Kyagulanyi aka [[:en:Kale_Kayihura|Bobi Wine]] . <ref>https://softpower.ug/kirumiras-killing-wont-stop-the-struggle-he-stood-for-says-bobi-wine/</ref> Yalangirira nti ayagala okuyingira ebyobufuzi. Ku ssaawa nga ssatu ezekiro nga 8 Ogwekkumi, 2018, bwe yali adda ewuwe e Bulenga, Kirumira yakubwa amasasi abazigu abaalina emmundu nga batambulira ku pikipiki. <ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1485389</ref> Yaddusiddwa mu ddwaaliro e Rubaga n'afa nga bamutuusa. Okunoonyereza tekwakolebwa okutuusa nga wayise emyaka ena, mu 2022. <ref>https://observer.ug/news/headlines/75238-muhammad-kirumira-s-murder-trial-starts-four-years-later</ref> Amawulire gasaasaanyizibwa, nga gasibuka mu bantu ba Kirumira ab’oku lusegere nti waliwo omukono gwa mukama we gwe yamala naye emyaka 12 ng’aweereza, [[:en:Kale_Kayihura|Gen. Kale Kayihura]] oluvannyuma eyaweebwa envumbo Amerika. Wabula poliisi yategeezezza nti omutemu, Abdul Kateregga 40, yafudde nga tannafulumya kizibiti kya mmundu eyatta. Muhammad Kirumira yaziikibwa [[:en:Mpigi|Mpigi]], n’aleka bannamwandu 8 okuli Mariam Kirumira n’abaana 25 abaalangirirwa oluvannyuma.<ref>https://www.pmldaily.com/news/2018/09/8-women-claim-kirumira-fathered-25-children-with-them.html</ref>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Abaasomera ku Kyambogo University]]
[[Category:Aba poliisi ba Yuganda]]
lbsaue5gp1na5sjqssb8zz7obi71wud
Mpologoma Clan
0
12557
75043
73508
2026-09-21T17:52:06Z
Jackshots256
9356
/* Emirimu gy'ekika ky'empologoma mu bwakabaka bwa Buganda */ nkoze enkyukakyuka mumpandiika ye kigambo
75043
wikitext
text/x-wiki
[[File:MPOLOGOMA_CLAN_Totem.jpg|thumb|Ekibumbe kino kabonero ka mpologoma omuziro gw'ekika ekisangibwa mu [[Mengo]] [[Kampala]]]]
Ekika ky'e '''Mpologoma''' kiri mu bika ebiri mu bwakabaka bwa Buganda eya leero<ref>buganda.or.ug https://buganda.or.ug/. Retrieved 2026-02-03. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help)</ref> ebikkirizibwa okuba nga byajja ne Kabaka Kintu <ref>"Tracing the historic journey of Kabaka's coronation". ''Monitor''. 2025-07-31. Retrieved 2026-02-03.</ref>. Mpologoma kigambo mu [[Luganda]] ekitegeeza empologoma . Buli muganda alina ekika mwava nga kino kirina kuba kika kya taata we, nga buli kimu kirina omuziro.<ref>"TOTEM Definition & Meaning | Dictionary.com". ''www.dictionary.com''. Retrieved 2026-01-21.</ref> n'akabbiro bye batakkirizibwa kulya era emiziro gino gikuumibwa ng'akalira k'omwana. [[Kabaka wa Buganda]]<ref>ADF (2023-05-19). "The Kingdom of Buganda". ''Africa Defense Forum''. Retrieved 2026-01-21.</ref> era amanyiddwa nga "Mpologoma ya [[Buganda]] " <ref name="auto">{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2015-06-24 |title=Mpologoma, more to the lion i thought i knew – Uganda safari news |url=https://www.primeugandasafaris.com/mpologoma-more-to-the-lion-i-thought-i-knew-uganda-safari-news/ |access-date=2024-01-25 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
== Entandikwa y'ekika ky'empologoma ==
Ku kasozi Lwadda<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/police-fail-to-mediate-mpologoma-clan-gen-kayanja-land-dispute--4380928</ref> e Matugga<ref>https://lambula.net/location/matugga</ref> mu ssaza Kyadondo mu disitulikiti y'e Wakiso<ref>https://wakiso.go.ug/events-2/locations/</ref> Kabaka Kintu kwe yakuba olubiri lwe olukulu. Okulukuba , yasooka kuzuula nti ekifo kino kirungi nnyo bweyali ayigga ensolo okuva mu lubiri lwe olw'e Kanyanya. Ekika ky'empologoma kyatandika, Kabaka kintu<ref>https://www.youtube.com/watch?v=J3Hn6b6nMws&t=1249s</ref> bweyali mu lubiri lwe olw'e Lwadda empologoma neziwulugumira ku kasozi Kasalirwe akali okumpi n'akasozi Lwadda e Matugga mu ssaza ly'e Kyaddondo<ref>https://www.newvision.co.ug/category/amawulire/abessaza-kyadondo-balonze-nnalulungi-webyobul-BUK_135262</ref> mu disitulikiti y'e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]]<ref>https://wakiso.go.ug/about-us/</ref> leero mu Uganda. Abantu baali bawangaalira mu kutya olw'ensolo zino enkambwe era ne kabak kintu kkyamwenyamizanga .Kabaka Kintu bweyawulira okuwuluguma kwempologoma, yatumya mutabani omukulu ssebuganda eyali omuzizi w'ensolo kungwa agende azige empologoma ezo.
Bweyali agenda okusisinkana kitaawe eyali amuyise, Ssebuganda yayitira ku lubiri lwa kitaawe olw'e Kanyanya nanonayo nnyina Nambi Nantuttululu<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/uganda-50/dindo-hill-home-of-buganda-s-first-man-1514508</ref> eyali eyali olubuto ne bagenda bonna mu lubiri e Lwadda gye yasisinkanira Kabaka kintu .
Kigambibwa nti ne Kabaka Kintu omuyiggo yagwenyigiramu. Bwebaatuuka ku kyalo Nasse ku kasozi Kasalirwe omuyiggo kwe gwayindira , baatandika okusaggula n'okugoba enspolo zino era ensolo eyasooka okufubutuka okubalumba ,nga yonna esitudde ekikuzzi kyayo yali mpologoma nsajja era Ssebuganda naagiwuula omuggo gumu n'egwa wansi n'efa.Ng'amaze okutta eyo, nempologoma enkazi nayo yabalumba era nayo naagikuba omuggo neefa.
Kabaka kintu yamuleka ku ttale ng'abaaga empologoma naddayo mu lubiri. Bweyatuuka mu lubiri, yasanga mukyalawe akubyewo ezadde lya balongo.
Bwatyo Kabaka Kintu yatuma mukodomi we Kawuuzumo era gweyali afudde omumbowa<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/abambowa-the-men-who-protect-the-kabaka-1548844</ref> mu lubiri agende ku ttale mutabani we Ssebuganda gyeyali abaagira empologoma amutegeeze nga nnyina bweyali azadde abalongo nti era amuleetere ne ku nnyama y'empologoma n'omuggo gweyakozesa okutta empologoma.Ng'amaze okubaaga empologoma Ssebuganda nga bweyalagirwa kitaawe yakwata emu kunnyama n'omuggo gweyakozesa okutta empologoma naayolekera mu lubiri. Yasanga Kabaka Kintu ali mu lukiiko era naamuwa omuggo gweyattisa empologoma.Kabaka kintu olwamuwa omuggo yagukwata naagutunuulira n'amala naguteeka wansi.Ate naagujja wansi naddamu naagutunuulira era naaguzza wansi ..Yakola bwatyo emirundi egiwera era omulundi ogwasembayo yagukwta naddamu naagutunuulira nga bwagamba nti "'''''wamma guno ssi muggo buggo, luwagga'''''".
Ennyama y'empologoma gye yaleeta yafumbibwa, emu neeyokyebwa okuliibwa abantu abaali mu lukiiko ..Ssebuganda naye yatwalako ennyama ewuwe era emu neefumbibwa okuba eye'ekyeggulo ekiro ekyo n'emu neeyokyebwa. Ekyegulo nga kiyidde, batuula wansi nebeebaza jajja Ddungu<ref>https://www.youtube.com/watch?v=T7jZq1KPFos</ref> lubaale w'okuyigga mu Buganda ne balya. Oluvannyuma lw'okulya ku nnyama y'empologoma, abantu bonna mu lubiri lwa kabaka Kintu n'ewa Ssebuganda abaalya ku nnyama y'empologoma baafuna okukyankalana omwali embiro, okulumwa embuto era baasesema nnyo. Enkeera, kabaka Kintu yatuma omumbowawe Kawuuzuumo agende ategeeze mutabani we Ssebuganda Ssebuganda ku kukyankalana kwe baafuna n'ebizibu ebyabatuukako oluvannyuma lwokulya ennyama y'empologoma n'era amutegeeze nti omuggo gweyakozesa okutta empologome n'entebe gye yamusanga atuddemu ng'amuleetedde omuggo byali bifuuse amayinja. Mu ngeri y'emu Ssebuganda kyu makya okwo yasindika omubaka ategeeze kitaawe ekyali kimutuuseeko n'abeewuwe mu kiro bwe baalya ku nnyama y'empologoma, naye ababaka bano bombi baakozesa amakubo ganjawulo. Omumbowa Kawuuzuumo bweyatuuka ewa Ssebuganda nakitegeera nti n'ewa Ssebuganda baali bafunnye obuzibu bwe bumu oluvannyuma lw'okulya ku nnyama y'empologoma ng'abaali mu lubiri lwa Kabaka Kintu, teyeebuuza ku muntu yenna naye yakunganya bukunganya nnyama yonna eyali esigaddewo ewa Ssebuganda neyo eyali ku kyoto ku misito ng'eyokebwa nagenda nayo mu lubiri.Nera yakunganya ennyama yonna eyali esigaddewo mu lubiri obutaleka kifi kyonna mabega ,naagitwala yonna naagisuula mu mugga Nakiduduma.
Bweyalaba ekyali kimutuuseeko n'abantu be abaalya ku nnyama y'empologoma era ne bweyawulira ekyali kituuse ku ku bantu ewa mutabaniwe abaalya ku nnyama y'empologoma ,yalangirira ye kennyini ,abaana be n'abazukkulu obutaddamu kulya nnyama ya mpologoma ekyavaako ekika ky'empologoma okutandika. N'era kyakkirizibwa nti singa balya ennya\ma y'empologoma nate ,bandifuna okukyankalana okusingawo bwogeraageranya ne kwebaafuna<ref>{{Cite web |title=Mpologoma History |url=https://www.obutaka.com/en/clans/clan-history/mpologoma-history |access-date=2024-01-24 |website=www.obutaka.com |archive-date=2024-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124191450/https://www.obutaka.com/en/clans/clan-history/mpologoma-history |url-status=dead }}</ref><ref name="auto2">{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2015-06-24 |title=Mpologoma, more to the lion i thought i knew – Uganda safari news |url=https://www.primeugandasafaris.com/mpologoma-more-to-the-lion-i-thought-i-knew-uganda-safari-news/ |access-date=2024-01-25 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>.
Abeddira empologoma ebiseera ebimu bayitibwa balangira na bambejja kubanga ekika kyabwe kyava mu mutabani wa kabaka Kintu omukulu ate nga kabaka azaala balangira na bambejja .
== Amasiga agakola ekika ky'empologoma ==
Nga mu bika byonna ebya Buganda, ne mu kika ky'empologpoma bwova ku Ssebuganda Namuguzi omukulu w'ekika ku ntikko ng'odda wansi mu nsengeka y'ekika, kirina amasiga abiri mu mwenda ( bwova ku w'akasolya ) era okusinzira ku buwangwa n'enonno za Buganda mu bika byonna ab'amasiga bano beebaba baali abaana ba jajja omukulu w'ekika ekyo eyasooka.Mu bika ebisinga ebya Buganda, obukulembeze mu masiga gano bwa nsikirano. Gano ge masiga abiri mwomwenda ag'ekika ky'empologoma wansi w'omukulu w'ekika Ssebuganda Namuguzi
# Tebwakedde
# Nnyalwa e Bbanda mu ssaza Buddu ( Mu disitulikiti y'e Masaka ennene eyawamu )
# Kiyuuka e Birongo mu ssaza Buddu ( Mu disoitulikiti y'e Masaka ennene eyawamu )
# Kimaka
# Masengere
# Lumeeme
# Mubbi Walutta e Bugiri Kkojja mu ssaza Kyaggwe ( Mu disitulikiti y'e Mukono )
# Katajjwa e Mitondo mu ssaza Buddu ( Mu disitulikiti y'e Masaka ennene eyawamu )
# Wassaggo e Lwadda mu ssaza Kyaddondo ( Mu disitulikiti y'e Wakiso )
# Ssembiro e Kkulambiro mu ssaza Kyaddondo ( Mu disitulikiti y'e Wakiso )
# Kirubaale e Ziroobwe mu ssaza Bulemeezi ( Mu disitulikiti y'e Luweero )
# Luguma
# Kabengwa e Bubengwa mu ssaza ly'e Bulemeezi ( Mu disitulikiti y'e Luweero )
# Kawemula e Buwemula mu ssaza ly'e Ggomba ( Mu disitulikiti y'e Ggomba )
# Kannajje e Kijujjusa mu ssaza ly'e Buddu ( Mu disitulikiti y'e Masaka ennene eyawamu )
# Ssegamwenge e Lwadda mu ssaza ly'e Kyaddondo ( Mu disitulikiti y'e Wakiso )
# Kasendwa e Kajuna mu ssaza ly'e Buddu ( Mu disitulikiti y'e Masaka ennene eyawamu )
# Lubanjwa e Lusiriba mu ssaza Mawokota (Mu disitulikiti y'e Mpigi)
# Makaayi e Namboole mu ssaza ly'e Kyaddondo <ref>https://baanabakintucultur.wixsite.com/baanabakintusa/single-post/2017/10/07/ssaabasajja-kabaka-agenda-alambula-ebifo-ebyenjawulo-mu-ssaza-lyekyadondo-ku-nkola-eya-bu</ref>( Mu disitulikiti y'e Wakiso )
# Mpuuta Kakadde e Mpuku mu ssaza ly'e Kyaggwe ( Mu disitulikiti y'e Mukono )
# Ggolooba
# Lule e Mpaffe mu ssaza Mawokota ( Mu disitulikiti y'e Mpigi )
# Ssagala at Butenzi mu ssaza ly'e Buddu (Mu disoitulikiti y'e Masaka ennene eyawamu)
# Kyalongo
# Kkukumba e Kibindu mu ssaza ly'e Buddu (Mu disitulikiti y'e Masaka ennene eyawamu)
# Ggonjaagabwe
# Lubyayi e Kasaka mu ssaza ly'e Buddu (Mu disitulikiti y'e Masaka<ref>https://masaka.go.ug/district-profile/</ref> ennene eyawamu)
# Mululu e Kasumba Kasalirwe Kyaddondo ( mu disitulikiti y'e Wakiso)
# Kiroomu e Katalemwa mu ssaza ly'e Kyaddondo ( mu disitulikiti y'e Wakiso<ref>https://www.internationalcitiesofpeace.org/cities-listing/wakiso-uganda/</ref>)
== Amannya g’ekika ==
Agamu ku mannya agatuumibwa mu kika ky'empologoma kuliko gano wammanga <ref>https://www.bugandauk.com/en/component/content/article/clans-of-buganda?catid=37&Itemid=395</ref>
=== '''Amannya agatuumibwa abaana 'abalenzi''' ===
* Ggenza
* Jjuuko
* Kalema
* Kasagga
* Kasalirwe
* Kayemba
* Kayondo
* Kibuule
* Mawanda
* Kimbugwe
* Kiyimba
* Kisekka
* Kitowoolo
* Lubuulwa
* Lubyayi<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=H_A0m6630rU</ref>
* Luwaga
* Luwemba
* Makaayi
* Mululu
* Ntale
* Ssebandeke
* Ssebuwufu
* Ssekibuule
* Ssembwa
* Sserwadda
* Ssuuna
=== '''Amannya agatuumibwa abaana abawala''' ===
* Nabadda
* Nabisere
* Nabuwufu
* Naggenza
* Najjuuko
* Nakalema
* Nakasagga
* Nakayondo
* Nakibuule
* Nakimbugwe
* Nakisozi
* Nakitowoolo
* Nakisekka
* Nakiyimba
* Nalubyayi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=H_A0m6630rU</ref>
* Naluwaga
* Naluwemba<ref name=":0" />
* Nalwadda
* Namazzi
* Nantale
* Nassiwa
* Nassolol
* Nassuuna.
*
== Obubaka obukwata ku kika. ==
{| class="wikitable"
|+
! Ekika
! Obubaka
|-
| Omuziro
| Mpologoma
|-
| Akabbiro
| Ngo
|-
| Obutaka bw'ekika
| Lwadda, Kyaddondo
|-
| Omubaka w'omukulu w'ekika e Bungereza
| Margaret D Ntale, omuwandiisi w’ebitabo
|-
| Omukulu w'ekika (Omukulu ow'akasolya)
| Ssebuganda Namuguzi
|-
| Omubala gw'ekika
| Ssebuganda Namuguzi Omutaka ffe Lwadda kyagaba tasaba tasaaga.
Ssebuganda Namuguzi Omutaka ffe Lwadda bwaba anatabaala asaabira ku kyoto. Ssebuganda Namuguzi Omutaka ffe Lwadda akaabira Kasagga. Ssebuganda Namuguzi Omutaka ffe Lwadda atambula masajja. Ggwe mpagi gwe Luwaga. <ref>https://www.bugandauk.com/en/component/content/article/clans-of-buganda?catid=37&Itemid=395</ref>
|-
|Omukulu w'ekika aliko okuva mu mwezi ogwomunaana 2024
|Erukaana Lukanga
|}
== Agamu ku mannya g'ekika ky'empologoma n'ebigambo n'ensibuko yaago ==
# '''''Namuguzi'':''' Erinnya Namuguzi lyatandikira ku Ssegamwenge, mutabani wa Ssebuganda eyawerekera omulangira Kalemeera okugenda e Bunyoro okukola .Ssegamwenge e Bunyoro yasuubulayo enkumbi nnyingi zeyaleeta naaziguza Abaganda ekyaviiraako okumutuuma Namuguzi nga bakiggya mu kigambo ky'oluganda okugula okutegeeza oyo agula enkumbi naaziguza Abaganda<ref>https://www.youtube.com/watch?v=H_A0m6630rU</ref>
# '''''Kassaga''''' : Erinnya lino lyava ku musajja omunyoro eyali amanyiddwa nga Misagga eyagobwa Ssekakbaka Jjuuko ne Namuguzi Ggenza Zziizziiri okuva mu e Bulemeezi . Kabaka Jjuuko bweyawa Namuguzi ekifo ekyo, ne kituumibwa Kasagga era nerifuuka erinnya ery'ekika okujjukira Misagga omunyoro eyali atuula e Bulemeezi<ref>https://www.youtube.com/watch?v=H_A0m6630rU</ref> .
# '''Luwaga :''' Erinnya lino lyatuumibwa omuggo Ssebuganda gweyattisa empologoma nga Kabaka Kintu agutendereza nti " ''guno ssi muggo wabula luwaga".''Okuva awo.luwaga neritandika okutuumibwa ng'erinnya mu kika ky'empologoma.
# '''Kawemula:''' Erinnya lino lyatandikira ku Ssekabaka Kateregga eyatuma mutabani wa Namuguzi okugenda okulwanyisa abanyoro e Ggomba kyokka ne bamuwangulirayo.Bino Kabaka Katergga olwamugwa mu matu naagamba omugabe nga awemudde Obuganda ,n'erinnya nerikala mu kika lwa mugabe oyo<ref>https://www.youtube.com/watch?v=H_A0m6630rU&t=244s</ref>
# '''Kireega:''' Erinnya lino lyava ku kiragiro kya Kintu eri Ssebuganda okuleega obugoma bubiri .Ssebuganda olwafuna ekiragiro kino, naye yalagira mutabani we Mululu Kireega okuleega engoma ezo Kabaka Kintu zeyali asabye era erinnya nerikala<ref>https://www.youtube.com/watch?v=J3Hn6b6nMws</ref>
== Oluyimba lw'ekika ky'empologoma ( Mpologoma clan Anthem) ==
Empologoma ye ffe, ffe mpologoma
Ensolo zonna zitya empologoma
Ffe bazzukulu ba Ssebuganda Namuguzi
e Lwadda mu Kyaddondo gyali..
Omutanda atumanyi ffe ab'empologoma
era kitwesimisa bwobeera gwe?
Wulira omubala <ref>https://buganda.or.ug/clan/mpologoma-clan/</ref>ogwaffe gwogera
'''"''Ssebuganda Namuguzi kyagaba, tasaaga'''''
'''''omutaka Ssebuganda Namuguzi atambula masajja'''''
'''''bwaba anaatabaala asaabira ku kyoto.'''''
'''''Ssebuganda Namuguzi omutaka w'e Lwadda'''''
'''''akaabira Kasagga. Gwe mpagi gwe luwaga....gwe mpagi gwe luwag''a""'''
Empologoma akabbiro y'engo
n'amasiga agaffe gali abiri mu munaana\
Omutaka Kireega ye katikkiro w'empologoma,
n'obwa Kireega bwa nsikirano
Ssegamwenge y'oyo ow'essiga
jajja Namuguzi mwava
alamula empologoma .
Wullira omubala ogwaffe gwogera
'''''"Ssebuganda Namuguzi kyagaba ,tasaaga'''''
'''''omutaka Ssebuganda Namuguzi atambula masajja'''''
'''''bwaba anaatabaala asaabira ku kyoto....'''''
'''''Ssebuganda Namuguzi omutaka w'e Lwadda'''''
'''''akaabira Kasagga....'''''
'''''Gwe mpagi gwe luwagaa...'''''
'''''Gwe mpagi... gwe luwagaa.....""'''''
Katajjwa, oyo wa ssiga, yaakomaga
olubugo olusumikirwa omutanda....
Lubyayi, mu Buddu eri e Kasaka
yakomaga olwa Nnaalinya lubuga....
Ab'empologoma kukola na kunnyweza
butaka ,e Lwadda jajja Namuguzi
gyali alinze.
Okuleega mujaguzo ogwo gwaffe,
era bwe bumu ku buweereza bwaffe
eri Kabaka.
Twenyumiriza okuleega
engoma zino mujaguzo
tetuva ku lusegere lw'omutanda...
Kale nno mujaguzo bwezivuga,
omutima ogwaffe gubuuka ffe ng'abempologoma.
Wulira omubala ogwaffe gwogera
'''''"Ssebuganda Namuguzi kyagaba ,tasaaga'''''
'''''omutaka Ssebuganda Namuguzi atambula masajja'''''
'''''bwaba anaatabaala asaabira ku kyoto....'''''
'''''Ssebuganda Namuguzi omutaka w'e Lwadda'''''
'''''akaabira Kasagga....'''''
'''''Gwe mpagi gwe luwaga....'''''
'''''gwe mpagi gwe luwaga""'''''
Empologoma kika kya kitiibwa
jajja Namuhuzi amuzaala
ye Kabaka Kintu
Ffe ab'empologoma
tuli bambejja n'abalangira abasibuka
mu kabaka Kintu.
Kino ekika kyaffe bakyegomba kuba
kya ttutumu, kwogatta ebyafaayo
lutotto
Empologoma nga ya kitiibwa
emanyi okweyiggira erina amanyi..
Bwendayira nnyinimu
kitegeeza mweri empologoma
twesiimye abeddira empologoma
Katonda jajjaffe amukuume
jajja Namuguzi, Obuganda
ne Mutaddwamu.
Wulira omubala ogwaffe gwogera
'''''"Ssebuganda Namuguzi kyagaba ,tasaaga'''''
'''''omutaka Ssebuganda Namuguzi atambula masajja'''''
'''''bwaba anaatabaala asaabira ku kyoto....'''''
'''''Ssebuganda Namuguzi omutaka w'e Lwadda'''''
'''''akaabira Kasagga....'''''
'''''Gwe mpagi gwe luwaga....'''''
'''''gwe mpagi gwe luwaga ""'''''
== Emirimu gy'ekika ky'empologoma mu bwakabaka bwa Buganda ==
* Ab'ekika ky'empologoma beebavunaanyizibwa ku kuleega engoma za mujaguzo mu bwakabaka bwa Buganda era omulimu guno gukulemberwamu omutaka mu kika ky'empologopoma ayitibwa Kasumba Kireega owokukasozi Kasalirwe era ngono nera ye katikkiro w'omukulu wekika era nga obuvunaanyizibwa buno bwa nsikirano.
* Ssebuganda Namuguzi omukulu w'ekika ky'empologoma yasooka okutema evvuunike wonna kabaka wabeera asiimye okukuba olubiri lwe..
* Ab'empologoma beebakomaga embugo za Kabaka n'abambejja
== Ebifo eby'ebyafaayo n'ebyobulambuzi ebiri ku Lwadda obutaka bw'ekika obukulu ==
# '''Entebe ey'ejinja''' awatikkirwa Ssebuganda ng'amaze okulondebwa ng'omukulu w'ekika engeri ekifo kino gyekiri eky'ensikirano
# '''Ekyoto ekigatta ebika byonna''' ebya Buganda era nga kiwanuuzibwa nti Kabaka Kintu ye yakikumanga okugattirako ebika bya Buganda
# '''Ejjinja Luwaga''' erigambibwa nti gwe gwali omuggo Ssebuganda gweyakozesa okutta empologoma nga bagenze okuziyigga<ref>https://www.youtube.com/watch?v=J3Hn6b6nMws</ref>
# Ejjinja Nakisozi
# '''Oluzzi''' oluyitibwa Nakibuule
# '''Enju''' ya Kabaka Kintu
== Kassaga obutaka obulala obwe'kika ky'emplogoma ==
Ekika ky'empologoma era kirina obutaka obulala e Kasagga mu ssaza Bulemeezi<ref>https://buganda.or.ug/counties/</ref> ng'ekigambo Kasagga bwekiwulirwa mu mubala gw'ekika nti "''Namuguzi akaabira Kasagga"''
== Laba ne ==
* [[Ekika ky'eMpindi|Ekika ky' eMpindi]]
* [[Lugave Clan|Ekika ky'olugave]]
== Ebijuliziddwa<ref>https://www.newvision.co.ug/category/amawulire/omukulu-wekika-kyempologoma-omuggya-ayanjuddw-BUK_150781</ref> ==
# <ref>https://www.newvision.co.ug/category/amawulire/omukulu-wekika-kyempologoma-omuggya-ayanjuddw-BUK_150781</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=7BWQNjBY0b4&list=RD7BWQNjBY0b4&start_radio=1</ref>{{Cite web |title=TOTEM Definition & Meaning {{!}} Dictionary.com |url=https://www.dictionary.com/browse/totem |access-date=2026-01-21 |website=www.dictionary.com}}
# {{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2015-06-24 |title=Mpologoma, more to the lion i thought i knew – Uganda safari news |url=https://www.primeugandasafaris.com/mpologoma-more-to-the-lion-i-thought-i-knew-uganda-safari-news/ |access-date=2024-01-25 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}
# {{Cite web |title=Mpologoma History |url=https://www.obutaka.com/en/clans/clan-history/mpologoma-history |access-date=2024-01-24 |website=www.obutaka.com |archive-date=2024-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124191450/https://www.obutaka.com/en/clans/clan-history/mpologoma-history |url-status=dead }}
# {{Cite web |title=Lion/ Mpologoma clan |url=https://africanculture1.blogspot.com/2019/04/lion-mpologoma-clan.html |access-date=2024-01-24 |website=Lion/ Mpologoma clan}}
# {{Cite web |title=Mpologoma |url=https://www.obutaka.com/en/clans/mpologoma |access-date=2024-01-26 |website=www.obutaka.com}}
# https://www.newvision.co.ug/category/amawulire/omukulu-wekika-kyempologoma-omuggya-ayanjuddw-BUK_150781
<references />
[[Category:Ebika bya Buganda]]
[[Category:Ebika by'Abaganda]]
[[Category:Buganda]]
pt489ebci56mz2i9iesrk6iteuajfc6
Victor Ray
0
13152
75071
69335
2026-09-22T02:13:55Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
75071
wikitext
text/x-wiki
'''<big>Victor Ray</big>''' Munnayuganda-omungereza, muyimbi era muwandiisi wa nnyimba.<ref name=":6">{{Cite web |last=Fofana |first=Oumou |date=2024-03-24 |title=The Rise of Victor Ray from Busker to Breakout Artist |url=https://www.bet.com/article/vkupn2/the-rise-of-victor-ray-from-busker-to-breakout-artist |access-date=2025-12-09 |website=BET |language=en |archive-date=2026-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125022527/https://www.bet.com/article/vkupn2/the-rise-of-victor-ray-from-busker-to-breakout-artist |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Bardsley |first=Miranda |date=2024-01-30 |title=Decca signs London-based rising star Victor Ray |url=https://www.musicweek.com/labels/read/decca-signs-london-based-rising-star-victor-ray/089184 |access-date=2025-12-09 |website=Music Week |language=en}}</ref> Yafuna ettutumu n'oluyimba lwe olwafuluma mu mwaka gwa 2024 olwa "Comfortable", wamu n'oluyimba lwa "Stay for a While" ne "It Only Cost Everything".<ref name=":1">{{Cite news|last=Morris|first=Damien|date=2024-06-22|title=One to watch: Victor Ray|url=https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/22/one-to-watch-victor-ray|access-date=2025-12-09|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=O’Connor |first=Roisin |date=2024-12-31 |title=From dark alt-pop to mind-melting techno-rock, the 10 acts to look out for in 2025 |url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/ones-to-watch-2025-lola-young-victor-ray-luvcat-b2667505.html |access-date=2025-12-09 |website=The Independent |language=en}}</ref> muziki wa Ray atabudwamu soulful R&B ne pop asikiriza amaloboozi egenjawulo nga bweganyonyolwa agamanyi naye nga makaka.<ref name=":1" />Oluvannyuma lw'okusooka okuzimba abagoberezi ng'ayita mu busking n'emitimbagano, Ray yakola endagaano ne Decca Records mu mwaka gwa 2024.<ref name=":7">{{Cite web |last=Wehner |first=Cyclone |date=2025-03-28 |title=Victor Ray On His Debut Australian Tour: 'It's Quite A Soulful Experience; It's Very Raw' |url=https://themusic.com.au/features/victor-ray-i-am-australian-tour-interview/2CZmys3Mz84/28-03-25 |access-date=2025-12-09 |website=The Music |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":3">{{Cite web |date=2024-01-30 |title=Victor Ray signs to Decca |url=https://www.recordoftheday.com/news-and-press/victor-raysigns-to-decca |access-date=2025-12-09 |website=Record of the Day}}</ref>
== Obuto bwe ==
Victor Ray yazaalibwa mukibuga kya uganda ekikulu Kampala era basengukira e Newcastle ne famire ye mu Bungereza ng’alina omwaka gumu.<ref name=":4">{{Cite web |last=Kawashima |first=Dale |date=2025-05-02 |title=Victor Ray Interview – U.K. R&B/Soul Singer & Songwriter |url=https://www.songwriteruniverse.com/victor-ray-singer-songs-i-will/ |access-date=2025-12-09 |website=Songwriter Universe |language=en-US}}</ref> Ray yafuna okwagala omuziki nga kyali, ng'ekimu ku bijjukizo mu muziki ekyasooka kwe kuzinira ku "Dancing Queen" ya ABBA ng'akyali mwana muto.<ref name=":5">{{Cite web |last=Dunn-Christensen |first=Millie |date=2025-01-25 |title=2025 Artists to Watch Digital Cover – Victor Ray |url=https://notion.online/amazon-music-uk-2025-artists-to-watch-digital-cover-victor-ray/ |access-date=2025-12-09 |website=Notion |language=en-GB}}</ref> Ku myaka mukaaga, ya yolesa ekitone kye mulujudde ku kivvulu ky'esomero ekya Ssekukkulu, n'ayimba edoboozi erya muleetera okwagala okuyimba.<ref name=":4" />
Ray yakula ng’awuliriza ebika by'omuziki bingi, omuli pop, soul, R&B, hip-hop, ne rock, era naddala yakwatibwako abayimbi nga [[:en:J._Cole|J. Cole]] ne [[:en:Usher_(musician)|Usher]].<ref>{{Cite web |last=Whelan |first=Leonie |date=2024-06-19 |title=Victor Ray & Teddy Swims' Street Corner Cover of "Crazy" WILL Give You GOOSEBUMPS |url=https://www.themusicman.uk/victor-ray-teddy-swims/ |access-date=2025-12-09 |website=The Music Man |language=en-GB}}</ref><ref name=":6" /> Ng'akyali mu myaka gy'e gy'ekumi, yayiga okukozesa guitar era n'atandika okuyimba ku sets ku mabbaala g'oku kitundu, embaga n'ekiro eky'okuggulawo mic, n'okudamu ennyimba okuva ku Whitney Houston ballads okutuuka ku nnyimba za pop-rock eza bbandi nga [[:en:Wheatus|Wheatus]].<ref name=":1" /><ref name=":7" />
== Ekika ky'ennyimba n'ebisikiriza ==
Ray ayogedde ku muziki gwe nti gusibuka mu buntu, emboozi ezikwata ku bulamu bwe, ng’asinziira ku bintu bya soul, R&B, ne pop ey’omulembe.<ref>{{Cite web |last=Phillips |first=Aimee |date=2024-07-22 |title=Victor Ray Interview: 'I'm excited to really push the boundaries' |url=https://principlemagazine.com/2024/07/22/victor-ray/ |access-date=2025-12-09 |website=Principle Magazine |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Haylette |first=Charlene |date=2024-12-02 |title=Cover Story With Victor Ray |url=https://www.theblkbrit.com/editorials/issue-002-cover-story-with-victor-ray |access-date=2025-12-09 |website=BLK BRIT |language=en-US}}</ref> Abadde ajuliza abayimbi nga [[:en:Ed_Sheeran|Ed Sheeran]], [[:en:Donny_Hathaway|Donny Hathaway]], [[:en:Michael_Jackson|Michael Jackson]] ne Usher ng'abakulu abakwata ku kuwandiika ennyimba ze n'engeri y'amaloboozi.<ref>{{Cite web |last=Kylene |first=Jazmin |date=2024-08-12 |title=Next Wave #1184: Victor Ray |url=https://www.clashmusic.com/next-wave/next-wave-1184-victor-ray/ |access-date=2025-12-09 |website=Clash Magazine |language=en-GB}}</ref>
Ray ayogedde ku kigendererwa kye eky'okugaziya okukiikirira abayimbi abaddugavu b'e Bungereza mu muzannyo gwa Pop ogwa bulijjo okusukka okussa essira ku rap oba grime, abawagizi bamulaba nga akoze enyo okukyusa "n'okumenyawo" eby'abantu mukisawe kyokuyimba.<ref name=":1" /><ref name=":2" />
== Emirimu gye ==
Oluvannyuma lw’okumaliriza okusoma kwe mu Newcastle, Ray yategeka okwegata ku yunivasite. Olw’okusubwa obubonero obwetaagisa mu kkoosi gye yalonda mu neyisa yabantu n'ebitundu byabwe (sociology),<ref>{{Cite web |last=Long |first=Jen |date=2023-08-30 |title=Victor Ray is on the rise – Interview |url=https://www.thelineofbestfit.com/features/interviews/victor-ray-on-the-rise |access-date=2025-12-09 |website=The Line of Best Fit |language=en-US}}</ref> mu kifo ky’ekyo essira yaliteka nyo ku muziki, n'okuyimba mulujudde ku nguudo.<ref name=":4" /> Maama we yamukubiriza okutwala okuyimba ng'ensonga enkulu enyo, ekyamuleetera okwewandiisa mu ttendekero ly'ennyimba mu Bungereza ne Irish Modern Music Institute e London.<ref>{{Cite web |date=2024-03-20 |title=BIMM graduate Victor Ray joins Teddy Swims for sold-out tour |url=https://www.bimm.ac.uk/news/bimm-graduate-victor-ray-joins-teddy-swims-for-sold-out-tour/ |access-date=2025-12-09 |website=BIMM Music Institute |language=en-US}}</ref><ref name=":7" />
Ku nkomerero y'omwaka 2021, akatambi ka Ray ng'ayimba oluyimba lwa Hozier olwa "Take Me to Church", olwakwatibwa ku luguudo, kaasaasaana ku mukutu gwa TikTok, n'okutumbula ekifananyi kye kumikutu gy'amugata bantu awamu n'abawagizi be.<ref>{{Cite web |last=Borkowski |first=Callum |date=2025-05-20 |title=Newcastle's own Victor Ray on his journey from Northumberland Street busking to touring with Teddy Swims |url=https://www.thecourieronline.co.uk/newcastles-own-victor-ray-on-his-journey-from-northumberland-street-busking-to-touring-with-teddy-swims/ |access-date=2025-12-09 |website=The Courier |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Charlton |first=Stephen |date=2023-08-02 |title=Busker Stops The Street With Incredible Soulful Cover Of "Take Me To Church" |url=https://www.themusicman.uk/victor-ray/ |access-date=2025-12-09 |website=The Music Man |language=en-GB}}</ref> Ku ntandikwa y'omwaka 2023, Ray nga yeetongodde yafulumya EP ye eyasooka ''i was.''. Yagoberera mu Gwomwenda mu mwaka gwa 2023 ne EP eyookubiri, ''i felt.'', nga mulimu n'ennyimba z'eyayimba yeka "Popcorn ne a Smoothie," oluyimba olukwata ku kitaawe.<ref name=":4" />
Obumanyirivu bwa Ray bw'eyongera n'obuwanguzi obwawagulu ekyaletera okugulawo emikisa mu makampuni amanene, nga Decca Records okulangirira nti baakoola naye endagano mu mwezi Ogwolubereberye mu mwaka gwa 2024.<ref name=":3" /> Oluyimba lwe olwasooka okufuluma ku Decca lwe yayimba yeka "Comfortable", olwafuna obukadde n'obukadde bw'abayimbi oluvannyuma lw'okutekebwa ku mikutu mugata bantu(social media),<ref name=":3" /> n'etuuka ku nnamba Nkaaga mubiri (62) ku mukutu gwa [[:en:UK_singles_chart|UK Official Singles Chart]].<ref>{{Cite web |date=2024-01-25 |title=COMFORTABLE |url=https://www.officialcharts.com/songs/victor-ray-comfortable/ |access-date=2025-12-09 |website=Official Charts |language=en}}</ref>
Mu mwezi Ogwomukaaga mu mwaka gwa 2024, Ray yafulumya oluyimba lwe olw'okussatu EP, ''I TRIED..'', olwayongeza obuvumu n'obukodyo bwe mukuwandiika ennyimba.Era EP yafulumya "Comfortable" nga oluyimba olukulembera n'egatako ennyimba ezadibwamu, "Falling Into Place,"olwayimbibwa omuyimbi ayitibwa Debbie.<ref>{{Cite web |last=Damara Kelly |first=Tyler |date=2024-05-16 |title=Victor Ray releases new single "Falling Into Place" featuring Debbie |url=https://www.thelineofbestfit.com/news/victor-ray-releases-new-single-falling-into-place-featuring-debbie |access-date=2025-12-09 |website=The Line of Best Fit |language=en-US}}</ref>
Mu mwaka gwa 2025, Ray yagobererwa ne NJA ''(I WILL).'', eyafulumiziddwa ng’eyita mu Decca/Capitol.<ref>{{Cite web |last=Forrest |first=Jo |date=2025-04-11 |title=Victor Ray releases New EP and Single |url=https://www.totalntertainment.com/music/victor-ray-releases-new-ep-and-single/ |access-date=2025-12-09 |website=TotalNtertainment |language=en-GB}}</ref> Era EP eno yayimbibwa yoka "Hearts Break and People Change" n'oluyimba olugatibwamu hip-hop "Sticks & Stones", nga lulimu abayimbi Abagereza Kojey Radical ne Strandz.<ref>{{Cite web |last=Damara Kelly |first=Tyler |date=2024-11-18 |title=Victor Ray links up with Strandz and Kojey Radical on new single, "Sticks & Stones" |url=https://www.thelineofbestfit.com/news/victor-ray-links-up-with-strandz-and-kojey-radical-on-new-single-sticks-stones |access-date=2025-12-09 |website=The Line of Best Fit |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2024-11-15 |title=Victor Ray, Strandz & Kojey Radical unite for "Sticks & Stones" |url=https://grmdaily.com/victor-ray-strandz-kojey-radical-sticks-stones/ |access-date=2025-12-09 |website=GRM Daily |language=en-GB |archive-date=2025-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251207160608/https://grmdaily.com/victor-ray-strandz-kojey-radical-sticks-stones/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-12-18 |title=Sticks & Stones ft. Kojey Radical & Strandz |url=https://www.recordoftheday.com/on-the-move/record/victor-ray/sticks-stones-ft-kojey-radical--strandz |access-date=2025-12-09 |website=Record of the Day}}</ref> Ray yategeeza nti yali akola ku lutambi lwe olusooka olujjuvu, olusuubirwa mu mwaka gwa 2026.<ref name=":5" />
Mu Gwekkuminoogumu mu mwaka gwa 2025, Ray yafuna oluyimba lwe olwasooka mu UK Top 40 eziyimbidwa omuyimbi yeka bwe yafulumya "You & I", n'atuuka ku ntikko ya nnamba Abirimu mwenda (29) ku mukutu gwa [[:en:UK_singles_chart|UK Official Singles Chart]].<ref>{{Cite web |date=2025-11-20 |title=YOU & I |url=https://www.officialcharts.com/songs/victor-ray-you-i/ |access-date=2025-12-09 |website=Official Charts |language=en}}</ref>
== Ennyimba ze ==
=== Alubaamu z'ennyimba ===
NZE NDI. MIXTAPE (2026)
=== EPs ===
* Nali. (2023)
* nawulira. (2023)
* NNAGEZAAKO. (2024)
* NJA. (2025)
=== Ennyimba z'eyayimba yeka ===
* Ekituli (2022) .
* Akatono Okukendeera Okwewummuza (2022)
* Nga Omwezi (2023)
* Okuva ku bbalansi (2023)
* Kifiiriza Buli Kimu Kyokka (2023)
* Sigala okumala Akaseera (2023)
* Ebikuta ne Smoothie (2023)
* Obuweerero (2024)
* Ekitundu ky'ekkubo (2024)
* Okugwa mu kifo ft. Debbie (2024) .
* Nakati Kyekimu (2024)
* Emiggo n'amayinja (2024)
* Emitima gimenyeka n'abantu ne bakyuka (2025)
* Ensi Ku Bigere Byange (2025)
* Ebisiigibwa (2025)
* Ggwe & Nze (2025)
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
d0c0p1o9cj2155pv57naxk9gys981md
Najib Yiga
0
13803
75075
73292
2026-09-22T10:34:26Z
Ssemmanda will
3837
cleared unnecessary space
75075
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Najib Yiga''' (yazaalibwa 18 Ogwekkumineebiri, 2002)<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-09-12 |title=Najib Yiga: Forward completes loan move to Kitara |url=https://sports.mtn.co.ug/2023/09/12/najib-yiga-forward-completes-loan-move-to-kitara/ |access-date=2025-07-22 |website=MTN Sports |language=en-US}}</ref> Munnayuganda [[Omupiira ogw'ebigere|omuzannyi w'omupiira]] ogw'ekikugu era azannya ku lugoba oluteebi /makkati mu [[Kilaabu ya SC Villa|SC Villa]].<ref>{{Cite web |date=2024-07-08 |title=Six new faces in SC Villa CECAFA squad |url=https://sports.mtn.co.ug/2024/07/08/six-new-faces-in-sc-villa-cecafa-squad/ |access-date=2025-07-22 |website=MTN Sports |language=en-US}}</ref> Najib Yiga, mutabani wa Abdullah Yiga ne Annet Nabukenya okuva e [[Mubende (disitulikit)|Mubende]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Muyita |first=Joel |date=2019-04-14 |title=Profiles of the 21 players representing Uganda Cubs at CAF U17 AFCON |url=https://kawowo.com/2019/04/14/profiles-of-the-21-players-representing-uganda-cubs-at-caf-u17-afcon/ |access-date=2025-07-22 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref> Yiga y'egomba [[Halid Lwaliwa]], era mu mupiira akozesa kugulu kwa kkono.<ref name=":1" /> Yawangula engule za liigi ssatu (2020, 2022, 2023) ne Uganda Cup bbiri (2021, 2023) ne Vipers.<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-06-22 |title=Najib Yiga moves to SC Villa |url=https://swiftsportsug.com/2024/06/22/najib-yiga-moves-to-sc-villa/ |access-date=2025-07-22 |website=Swift Sports Uganda |language=en-US |archive-date=2025-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250618122716/https://swiftsportsug.com/2024/06/22/najib-yiga-moves-to-sc-villa/ |url-status=dead }}</ref>
== Okuzannyira kiraabu ==
Yiga yatandika ng’ayita mu ttiimu y’essomero lya St. Mary’s Kitende ne Vipers Junior Team,<ref>{{Cite web |last=Club |first=Vipers Sports |date=2019-05-20 |title=Vipers starlets inspire Kitende to Copa glory |url=https://viperssc.co.ug/2019/05/20/vipers-starlets-inspire-kitende-to-copa-glory/ |access-date=2025-07-22 |website=Vipers SC Official Website |language=en-GB |archive-date=2025-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914075746/https://viperssc.co.ug/2019/05/20/vipers-starlets-inspire-kitende-to-copa-glory/ |url-status=dead }}</ref> baamuwola mu [[Kitara FC]] mu sizoni ya 2023–24 (nazannya emipiira mukaaga mu liigi) ng’akyalina endagaano ne [[Kiraabu ya Vipers SC|Vipers SC]]<ref name=":0"/> era mu Gwomukaaga 2024, y'egatta ku [[Kilaabu ya SC Villa|SC Villa]].<ref name=":2"/>
== Okuzannyira ku ddaala ly'ensi yonna ==
'''Uganda U-17 (The Cubs):''' Yiga yakiikirira [[Yuganda|Uganda]] mu mpaka z’abavubuka.<ref>{{Cite web |last=Club |first=Vipers Sports |date=2020-11-01 |title=Vipers quintet receive Hippos U-20 call-ups |url=https://viperssc.co.ug/2020/11/01/vipers-quintet-receive-hippos-u-20-call-ups/ |access-date=2025-07-22 |website=Vipers SC Official Website |language=en-GB |archive-date=2025-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803213640/https://viperssc.co.ug/2020/11/01/vipers-quintet-receive-hippos-u-20-call-ups/ |url-status=dead }}</ref>
'''Uganda U-20 (The Hippos):''' yalondebwa mu ttiimu ey’ekiseera ey’okusunsulamu abagenda okuzannya mu mpaka za U-20 AFCON eza 2021, oluvannyuma n’atandika n’okuzannya emipiira egy'enkizo mu mpaka za AFCON U-20 eza 2021 e [[Mauritania]].<ref>{{Cite web |last=Marsha |first=Ahmed |date=2021-02-10 |title=Uganda U20 Team off to Mauritania for AFCON Finals |url=https://www.fufa.co.ug/2021-afcon-u20-finals-uganda-hippos-departs-for-mauritania/ |access-date=2025-07-22 |website=FUFA: Federation of Uganda Football Associations |language=en-US}}</ref>
'''Uganda U-23 (The Kobs)''' : Yiga yavuganya mu mipiira egy’okusunsulamu mu mpaka za CECAFA U-23 Challenge Cup eza 2021, n’ateeba mu mupiira gwe bawangula [[Democratic Republic of Congo]] ggoolo 1-0 ate n’addamu mu kuwangula [[Eritrea]] ggoolo 2-1.<ref>{{Cite web |last=Abdusalam |first=Kigozi |date=2021-07-28 |title=CECAFA U23: Uganda Edge Eritrea to Finish Fifth |url=https://chimpreports.com/cecafa-u23-uganda-edge-eritrea-to-finish-fifth/ |access-date=2025-07-22 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Bazannyi b'omupiira Abannayuganda]]
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
pnbplvohqi452dohbxop0hobn6ll9m3
Category:Aba poliisi ba Yuganda
14
15928
75044
2026-09-21T18:58:42Z
MichealKal
6850
Created page with "Aba poliisi ba Yuganda"
75044
wikitext
text/x-wiki
Aba poliisi ba Yuganda
6da6o86nmkcb6ynh1zavn50f14f9u3c
75051
75044
2026-09-21T19:04:53Z
MichealKal
6850
added [[Category:Poliisi ya Yuganda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
75051
wikitext
text/x-wiki
Aba poliisi ba Yuganda
[[Category:Poliisi ya Yuganda]]
nubtib3f1k0nwnxnri392lswstg89rh
Template:Infobox omukungu
10
15929
75052
2026-09-21T19:10:42Z
MichealKal
6850
Created page with "{{Infobox | bodyclass = vcard | title = {{{erinnya|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}} | titleclass = fn | image = {{#if:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|[[File:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|{{{obunene|{{{image_size|frameless}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]}} | caption = {{{okunnyonnyola|{{{caption|}}}}}} | header1 = Ekifo | label2 = Obukulembeze | data2 = {{{obukulembeze|{{{office|}}}}}} | label3 = Yatandika | data3 = {{{yatandika|{{{term_start|}}}}}} | label4 =..."
75052
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| title = {{{erinnya|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}
| titleclass = fn
| image = {{#if:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|[[File:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|{{{obunene|{{{image_size|frameless}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]}}
| caption = {{{okunnyonnyola|{{{caption|}}}}}}
| header1 = Ekifo
| label2 = Obukulembeze
| data2 = {{{obukulembeze|{{{office|}}}}}}
| label3 = Yatandika
| data3 = {{{yatandika|{{{term_start|}}}}}}
| label4 = Yawummula
| data4 = {{{yawummula|{{{term_end|}}}}}}
| label5 = Pulezidenti
| data5 = {{{pulezidenti|{{{president|}}}}}}
| label6 = Eyamusooka
| data6 = {{{eyamusooka|{{{predecessor|}}}}}}
| label7 = Eyamuddirira
| data7 = {{{eyamuddirira|{{{successor|}}}}}}
| header8 = Ekifo II
| label9 = Obukulembeze
| data9 = {{{obukulembeze2|{{{office2|}}}}}}
| label10 = Yatandika
| data10 = {{{yatandika2|{{{term_start2|}}}}}}
| label11 = Yawummula
| data11 = {{{yawummula2|{{{term_end2|}}}}}}
| label12 = Eyamusooka
| data12 = {{{eyamusooka2|{{{predecessor2|}}}}}}
| label13 = Eyamuddirira
| data13 = {{{eyamuddirira2|{{{successor2|}}}}}}
| header14 = Eby’obuntu
| label15 = Yazaalibwa
| data15 = {{{yazaalibwa|{{{birth_date|}}}}}}
| label16 = Gy’azaalibwa
| data16 = {{{gyazaalibwa|{{{birth_place|}}}}}}
| label17 = Yafa
| data17 = {{{yafa|{{{death_date|}}}}}}
| label18 = Gy’afa
| data18 = {{{gyafa|{{{death_place|}}}}}}
| label19 = Ekibiina
| data19 = {{{ekibiina|{{{party|}}}}}}
| label20 = Omulimu
| data20 = {{{omulimu|{{{occupation|}}}}}}
| label21 = Gyeyasomera
| data21 = {{{gyeyasomera|{{{alma_mater|}}}}}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
nfdb0zcvcmpv5l7qqy7vb46tcgxedv7
Template:Infobox omukungu/doc
10
15930
75053
2026-09-21T19:11:09Z
MichealKal
6850
Created page with "{{Documentation subpage}} == Enkozesa == <pre> {{Infobox omukungu | erinnya = | ekifaananyi = | okunnyonnyola = | obukulembeze = | yatandika = | yawummula = | pulezidenti = | eyamusooka = | eyamuddirira = | obukulembeze2 = | yatandika2 = | yawummula2 = | eyamusooka2 = | eyamuddirira2 = | yazaalibwa = | gyazaalibwa = | yafa = | gyafa = | ekibiina = | omulimu..."
75053
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
== Enkozesa ==
<pre>
{{Infobox omukungu
| erinnya =
| ekifaananyi =
| okunnyonnyola =
| obukulembeze =
| yatandika =
| yawummula =
| pulezidenti =
| eyamusooka =
| eyamuddirira =
| obukulembeze2 =
| yatandika2 =
| yawummula2 =
| eyamusooka2 =
| eyamuddirira2 =
| yazaalibwa =
| gyazaalibwa =
| yafa =
| gyafa =
| ekibiina =
| omulimu =
| gyeyasomera =
}}
</pre>
[[Category:Infobox templates]]
o2e8sqr9ft7h67fc4w29x4kctvnicv3
75054
75053
2026-09-21T19:12:04Z
MichealKal
6850
75054
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
== Enkozesa ==
<pre>
{{Infobox omukungu
| erinnya =
| ekifaananyi =
| okunnyonnyola =
| obukulembeze =
| yatandika =
| yawummula =
| pulezidenti =
| eyamusooka =
| eyamuddirira =
| obukulembeze2 =
| yatandika2 =
| yawummula2 =
| eyamusooka2 =
| eyamuddirira2 =
| yazaalibwa =
| gyazaalibwa =
| yafa =
| gyafa =
| ekibiina =
| omulimu =
| gyeyasomera =
}}
</pre>
{{Infobox omukungu
| erinnya = Martin Okoth Ochola
| obukulembeze = [[Ssaabaduumizi w'Ekirembawazo(Inspector General of Police)|Ssaabaduumizi wa Poliisi ya Yuganda]]
| yatandika = 4 Ogwokusatu 2018
| yawummula = 4 Ogwokusatu 2024
| pulezidenti = [[Yoweri Museveni]]
| eyamusooka = [[Kale Kayihura]]
| omulimu = Musirikale wa poliisi
}}
[[Category:Aba Ssaabaduumizi ba Poliisi (Yuganda)]]
[[Category:Aba poliisi ba Yuganda]]
[[Category:Infobox templates]]
dqlu3ftb14fa5vo3pqdragz73c2vqon
75055
75054
2026-09-21T19:12:31Z
MichealKal
6850
75055
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
== Enkozesa ==
<pre>
{{Infobox omukungu
| erinnya =
| ekifaananyi =
| okunnyonnyola =
| obukulembeze =
| yatandika =
| yawummula =
| pulezidenti =
| eyamusooka =
| eyamuddirira =
| obukulembeze2 =
| yatandika2 =
| yawummula2 =
| eyamusooka2 =
| eyamuddirira2 =
| yazaalibwa =
| gyazaalibwa =
| yafa =
| gyafa =
| ekibiina =
| omulimu =
| gyeyasomera =
}}
</pre>
[[Category:Aba Ssaabaduumizi ba Poliisi (Yuganda)]]
[[Category:Aba poliisi ba Yuganda]]
[[Category:Infobox templates]]
rvcrfxqkl21rcb42vpkuislj21a8tjw
75056
75055
2026-09-21T19:13:01Z
MichealKal
6850
/* Enkozesa */
75056
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
== Enkozesa ==
<pre>
{{Infobox omukungu
| erinnya =
| ekifaananyi =
| okunnyonnyola =
| obukulembeze =
| yatandika =
| yawummula =
| pulezidenti =
| eyamusooka =
| eyamuddirira =
| obukulembeze2 =
| yatandika2 =
| yawummula2 =
| eyamusooka2 =
| eyamuddirira2 =
| yazaalibwa =
| gyazaalibwa =
| yafa =
| gyafa =
| ekibiina =
| omulimu =
| gyeyasomera =
}}
</pre>
[[Category:Infobox templates]]
o2e8sqr9ft7h67fc4w29x4kctvnicv3
Template:Infobox ow'amagye
10
15931
75058
2026-09-21T19:20:12Z
MichealKal
6850
Created page with "{{Infobox | bodyclass = vcard | title = {{{erinnya|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}} | titleclass = fn | image = {{#if:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|[[File:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|{{{obunene|{{{image_size|frameless}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]}} | caption = {{{okunnyonnyola|{{{caption|}}}}}} | header1 = Eby’obuntu | label2 = Yazaalibwa | data2 = {{{yazaalibwa|{{{birth_date|}}}}}} | label3 = Gy’azaalibwa | data3 = {{{gyazaalibwa|{{{birth_place|}}}}..."
75058
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| title = {{{erinnya|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}
| titleclass = fn
| image = {{#if:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|[[File:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|{{{obunene|{{{image_size|frameless}}}}}}|alt={{{alt|}}}]]}}
| caption = {{{okunnyonnyola|{{{caption|}}}}}}
| header1 = Eby’obuntu
| label2 = Yazaalibwa
| data2 = {{{yazaalibwa|{{{birth_date|}}}}}}
| label3 = Gy’azaalibwa
| data3 = {{{gyazaalibwa|{{{birth_place|}}}}}}
| label4 = Yafa
| data4 = {{{yafa|{{{death_date|}}}}}}
| label5 = Gy’afa
| data5 = {{{gyafa|{{{death_place|}}}}}}
| header6 = Omuweereza
| label7 = Gye yali aweereza
| data7 = {{{gyeyali|{{{allegiance|}}}}}}
| label8 = Ettabi
| data8 = {{{ettabi|{{{branch|}}}}}}
| label9 = Emyaka gy’obuweereza
| data9 = {{{emyaka|{{{service_years|}}}}}}
| label10 = Eddaala
| data10 = {{{eddaala|{{{rank|}}}}}}
| label11 = Ekitongole
| data11 = {{{ekitongole|{{{unit|}}}}}}
| label12 = Byeyaduumira
| data12 = {{{byeyaduumira|{{{commands|}}}}}}
| label13 = Entalo
| data13 = {{{entalo|{{{battles|}}}}}}
| label14 = Engule
| data14 = {{{engule|{{{awards|}}}}}}
| label15 = Emirimu emirala
| data15 = {{{emirimu|{{{other_work|}}}}}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
rxtlva4x7ygi4by9b6t76jni8x25h4f
Template:Infobox ow'amagye/doc
10
15932
75059
2026-09-21T19:20:48Z
MichealKal
6850
Created page with "{{Documentation subpage}} == Enkozesa == <pre> {{Infobox ow'amagye | erinnya = | ekifaananyi = | okunnyonnyola = | yazaalibwa = | gyazaalibwa = | yafa = | gyafa = | gyeyali = | ettabi = | emyaka = | eddaala = | ekitongole = | byeyaduumira = | entalo = | engule = | emirimu = }} </pre> [[Category:Infobox templates]]"
75059
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
== Enkozesa ==
<pre>
{{Infobox ow'amagye
| erinnya =
| ekifaananyi =
| okunnyonnyola =
| yazaalibwa =
| gyazaalibwa =
| yafa =
| gyafa =
| gyeyali =
| ettabi =
| emyaka =
| eddaala =
| ekitongole =
| byeyaduumira =
| entalo =
| engule =
| emirimu =
}}
</pre>
[[Category:Infobox templates]]
lgnb8co3jcd7n6q9czqzhxqemm277d1
Template:Infobox lulimi/doc
10
15933
75062
2026-09-21T19:34:55Z
MichealKal
6850
Created page with "{{Documentation subpage}} == Enkozesa == <pre> {{Infobox lulimi | erinnya = | erinnya_lyennono = | eggwanga = | ekitundu = | abayogera = | enkola = | ennyiriri = | ennyiriri2 = | ennyiriri3 = | ennukuta = | iso1 = | iso2 = | iso3 = | glotto = }} </pre> [[Category:Infobox templates]]"
75062
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
== Enkozesa ==
<pre>
{{Infobox lulimi
| erinnya =
| erinnya_lyennono =
| eggwanga =
| ekitundu =
| abayogera =
| enkola =
| ennyiriri =
| ennyiriri2 =
| ennyiriri3 =
| ennukuta =
| iso1 =
| iso2 =
| iso3 =
| glotto =
}}
</pre>
[[Category:Infobox templates]]
agaiclu8lpqctwai0ix4l5ofoo10on3
Template:Infobox ekkanisa
10
15934
75072
2026-09-22T06:43:53Z
MichealKal
6850
Created page with "{{Infobox | bodyclass = vcard | title = {{{erinnya|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}} | image = {{#if:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|[[File:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|{{{obunene|frameless}}}|alt={{{alt|}}}]]}} | caption = {{{okunnyonnyola|{{{caption|}}}}}} | headerstyle = background:#eaecf0 | header1 = Ekifo | label2 = W’esangibwa | data2 = {{{wesangibwa|{{{location|}}}}}} | label3 = Ensi | data3 = {{{ensi|{{{country|}}}}}}..."
75072
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| title = {{{erinnya|{{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}
| image = {{#if:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|[[File:{{{ekifaananyi|{{{image|}}}}}}|{{{obunene|frameless}}}|alt={{{alt|}}}]]}}
| caption = {{{okunnyonnyola|{{{caption|}}}}}}
| headerstyle = background:#eaecf0
| header1 = Ekifo
| label2 = W’esangibwa
| data2 = {{{wesangibwa|{{{location|}}}}}}
| label3 = Ensi
| data3 = {{{ensi|{{{country|}}}}}}
| label4 = Eddiini
| data4 = {{{eddiini|{{{denomination|}}}}}}
| label5 = Omukutu
| data5 = {{{omukutu|{{{website|}}}}}}
| header6 = Ebyafaayo
| label7 = Yatandikibwa
| data7 = {{{yatandikibwa|{{{founded|}}}}}}
| label8 = Eyasooka
| data8 = {{{eyasooka|{{{founder|}}}}}}
| label9 = Gyeyatuumibwa
| data9 = {{{gyeyatuumibwa|{{{dedication|}}}}}}
| label10 = Emberera
| data10 = {{{emberera|{{{status|}}}}}}
| header11 = Enzimba
| label12 = Omusizi
| data12 = {{{omusizi|{{{architect|}}}}}}
| label13 = Enkola
| data13 = {{{enkola|{{{style|}}}}}}
| label14 = Yaggwa
| data14 = {{{yaggwa|{{{completed|}}}}}}
| label15 = Obusobozi
| data15 = {{{obusobozi|{{{capacity|}}}}}}
| header16 = Obukulembeze
| label17 = Dioseesi
| data17 = {{{dioseesi|{{{diocese|}}}}}}
| label18 = Parish
| data18 = {{{parish|}}}
| label19 = Omukulu
| data19 = {{{omukulu|{{{priest|}}}}}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
m3mzf0wtlysd8ihqk7e43d36cyl8aky
Template:Infobox ekkanisa/doc
10
15935
75073
2026-09-22T06:44:29Z
MichealKal
6850
Created page with "{{Documentation subpage}} == Enkozesa == <pre> {{Infobox ekkanisa | erinnya = | ekifaananyi = | okunnyonnyola = | wesangibwa = | ensi = | eddiini = | omukutu = | yatandikibwa = | eyasooka = | gyeyatuumibwa = | emberera = | omusizi = | enkola = | yaggwa = | obusobozi = | dioseesi = | parish = | omukulu = }} </pre> [[Category:Infobox templates]]"
75073
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
== Enkozesa ==
<pre>
{{Infobox ekkanisa
| erinnya =
| ekifaananyi =
| okunnyonnyola =
| wesangibwa =
| ensi =
| eddiini =
| omukutu =
| yatandikibwa =
| eyasooka =
| gyeyatuumibwa =
| emberera =
| omusizi =
| enkola =
| yaggwa =
| obusobozi =
| dioseesi =
| parish =
| omukulu =
}}
</pre>
[[Category:Infobox templates]]
0mc1zl77utxqq4r2prabauvq6cpndup