Wikipedia lgwiki https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Arua 0 5158 75561 75310 2026-09-27T23:12:33Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75561 wikitext text/x-wiki {{stub}} <br> {{Databox}} '''Arua''', kibuga era kifo kya busuubuzi mu Disitulikiti y'e [[Arua]] mu Bukiikakkono bwa [[Uganda]].<ref name="1R">{{cite web |last=Ampurire |first=Paul |date=22 May 2019 |title=Cabinet Approves Phased Creation Of Nine New Cities Beginning 2020 |url=https://www.softpower.ug/cabinet-approves-phased-creation-of-9-new-cities-beginning-2020/ |access-date=22 May 2019 |publisher=SoftPower Uganda |location=Kampala}}</ref><ref name="2R">{{cite web |author=Uganda Radio Network |date=21 May 2019 |title=Cabinet approves creation of nine cities |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Cabinet-Museveni-Butime-Gulu-Mbale-Entebbe-nine-cities/688334-5124276-tvet8w/ |access-date=22 May 2019 |newspaper=[[Daily Monitor]] Quoting [[Uganda Radio Network]] |location=Kampala}}</ref> == Ekifo == Arua eri mu kiromita nga 475 (mayiro 295) mu bukiikakkono bw' Obugwanjuba bwa Kampala, ekibuga ekikulu era ekisinga obunene mu Uganda,<ref>{{google maps|url=https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Arua/@1.6696311,30.4916189,8z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x176e6265a178c769:0xaa1e18867d91929c!2m2!1d30.907304!2d3.0303299!3e0|title=Road Distance Between Kampala, Uganda And Arua, Uganda|access-date=15 June 2021}}</ref> Arua eri ku kiromita nga 228 (mayiro 142), bwoba ogoberedde oluguudo, mu Bugwanjuba bwa Gulu, ekibuga ekisinga obunene mu kitundu kya Uganda eky'obukiikakkono.<ref>{{google maps|url=https://www.google.com/maps/dir/Gulu/Arua/@2.7407677,31.0372314,9z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x1771a65c0fc42a27:0xce6ef3d1c3d80e06!2m2!1d32.2880726!2d2.7724038!1m5!1m1!1s0x176e6265a178c769:0xaa1e18867d91929c!2m2!1d30.907304!2d3.0303299!3e0|title=Road Distance Between Gulu, Uganda And Arua, Uganda|access-date=15 June 2021}}</ref> Ensengeka z'ebitundu by'ekibuga Arua ziri 03°02'07.0"N, 30°54'39.0"E (Latitude:3.035278; Longitude:30.910833).<ref>{{google maps|title=Location of the City of Arua, Uganda|url=https://www.google.com/maps/place/3%C2%B002'07.0%22N+30%C2%B054'39.0%22E/@3.0352832,30.90865,17z/data=!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d3.0352778!4d30.9108333|access-date=5 June 2019}}</ref> Arua etudde ku buwanvu bwa mita 1,310 (fuuti 4,298) waggulu w'obugulumivu bw'ennyanja.<ref name="8R">{{cite web |author=((The Editors of Encyclopaedia Britannica)) |date=2019 |title=Profile of Arua, Uganda |url=https://www.britannica.com/place/Arua |access-date=5 June 2019 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |location=Chicago}}</ref> Arua eri ku nsalo nnyo ne Democratic Republic of Congo mu Bugwanjuba ne South Sudan mu bukiikakkono, ekigifuula ekifo ekirungi ennyo mu bizinensi wakati wa Uganda ne baliraanwa baayo ababiri mu Bugwanjuba n’obukiikakkono.<ref>{{Cite web |last=Namakula |first=Juliette |date=2020-07-07 |title=Muni University hosts launch of Arua city |url=https://www.education.co.ug/2020/07/07/arua-city-launched-at-muni-university/ |access-date=2020-07-07 |website=Education News Uganda |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707164732/https://www.education.co.ug/2020/07/07/arua-city-launched-at-muni-university/ |archive-date=2020-07-07 |url-status=dead}}</ref> Olw'ekifo kyayo ekirungi, Arua era kitundu ku nteekateeka y'ababundabunda ey'okukyaza ababundabunda abawera 20% abayingira Uganda buli mwaka.<ref>{{cite web |author=ENU EDITOR |date=2020-05-04 |title=In Uganda, a refugee camp becomes a city |url=https://www.education.co.ug/2020/05/04/in-uganda-a-refugee-camp-becomes-a-city/ |access-date=2020-07-07 |website=Education News Uganda |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707223526/https://www.education.co.ug/2020/05/04/in-uganda-a-refugee-camp-becomes-a-city/ |archive-date=2020-07-07 |url-status=dead}}</ref> == Okutwalira awamu == [[File:Arua_Hill.jpg|thumb|View of Arua Hill]] [[File:A_road_in_Arua.jpg|thumb|A road in Arua]] Arua kifo kikulu nnyo eri ebibiina ebitali bya gavumenti ebikola mu kitundu kya West Nile oba ebiweereza Western Equatoria mu South Sudan n’obukiikakkono bw’obuvanjuba bwa Democratic Republic of Congo. Yafuuka ekifo ekikulu eky’ebyobusuubuzi n’ekkubo ly’entambula ng’oluguudo lwa Juba - Yei - Morobo - Kaya lugguddwawo, ne kisobozesa ebintu okujja mu Juba okuva mu bukiikaddyo ku luguudo lwa Kaya Highway mu kifo ky’okuyita mu Khartoum okuva mu bukiikakkono. == Entambula == Ettabi ly'eggaali y'omukka erya Uganda Railways lyali lya kugaziyizibwa okutuuka e Arua mu biseera by' oluvannyuma lwa 1964,[10] naye tewabaddewo mpeereza ya gaali y'omukka ey'abasaabaze okumala emyaka mingi mu Uganda .[11] Oluguudo lwa Vurra–Arua–Koboko–Oraba luyita mu kibuga, mu ludda olw’obukiikadyo–obukiikakkono.[12] Arua eyungibwa ku bibuga ebirala ebiri mu West Nile ku nguudo omuli: Nebbi, Pakwach, Paidha, Koboko, Yumbe, Moyo, Obongi, Adjumani n’obubuga obulala obutono. Waliwo entambula y’oku nguudo eya bulijjo wakati wa Arua ne Kampala, Gulu, Masindi ne Hoima Ekibuga kino kikozesa ekisaawe ky'ennyonyi ekya Arua, ekirina enteekateeka y'ennyonyi.[13] Ekisaawe ky'ennyonyi ekya Arua kibadde kyakubiri mu Uganda okukola emirimu emingi oluvannyuma lw'entebbe. Ekisaawe kino kyali kya kulongoosebwa n’ekifuulibwa ekisaawe ky’ennyonyi eky’ensi yonna. == Obungi bw'abantu == [[File:Boda,car_and_bicycle_on_move.jpg|alt=Boda, car and bicycle moving on Arua Main Street|thumb|'''Boda, car and bicycle moving on Arua Main Street''']] Okubala abantu mu ggwanga mu 1969 kwabala omuwendo gw’abantu mu kibuga Arua nga 10,837. Mu 1991, okubala abantu kwabala abantu 22,217 mu kibuga kino. Mu 2002, omuwendo gw’abantu gwali gweyongedde okutuuka ku 43,929. Okunoonyereza okwakolebwa mu Gwomusanvu 2014 mu kubala abantu be ggwanga lyonna n’amaka kwabala nti omuwendo gw’abantu mu Arua Town Council gwali 61,962. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bibalo ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kyabalirira nti abantu abali mu makkati g’omwaka baali 72,400. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Munisipaali y’e Arua gwakula ku kigero kya wakati wa bitundu 2.7 ku buli 100 buli mwaka, wakati wa 2014 ne 2020.[1] {{Historical populations|1969|10,837|1991|22,217|2002|43,929|2014|61,962|2020|72,400|||align=none|footnote=source:<ref name="PopR"/>}} == Embeera y'obudde == Arua erina embeera y’obudde ey’obutiti mu savanna (Köppen climate classification Aw). {{Weather box|location=Arua (1961–1990)|single line=Yes|metric first=Yes|Jan record high C=34.4|Feb record high C=36.1|Mar record high C=37.8|Apr record high C=35.6|May record high C=33.3|Jun record high C=30.6|Jul record high C=30.0|Aug record high C=31.1|Sep record high C=30.6|Oct record high C=32.4|Nov record high C=33.3|Dec record high C=33.6|year record high C=37.8|Jan high C=30.5|Feb high C=31.1|Mar high C=30.2|Apr high C=28.8|May high C=27.9|Jun high C=27.1|Jul high C=26.1|Aug high C=26.3|Sep high C=27.2|Oct high C=27.9|Nov high C=28.4|Dec high C=29.1|year high C=28.4|Jan low C=17.4|Feb low C=18.0|Mar low C=18.3|Apr low C=18.0|May low C=17.5|Jun low C=16.9|Jul low C=16.4|Aug low C=16.3|Sep low C=16.5|Oct low C=16.9|Nov low C=17.2|Dec low C=17.0|year low C=17.2|Jan record low C=12.8|Feb record low C=11.1|Mar record low C=13.9|Apr record low C=13.9|May record low C=14.4|Jun record low C=13.2|Jul record low C=11.7|Aug record low C=11.1|Sep record low C=12.2|Oct record low C=14.1|Nov record low C=14.4|Dec record low C=12.8|year record low C=11.1|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=17.5|Feb precipitation mm=36.6|Mar precipitation mm=90.7|Apr precipitation mm=120.4|May precipitation mm=127.6|Jun precipitation mm=146.4|Jul precipitation mm=154.5|Aug precipitation mm=216.9|Sep precipitation mm=173.0|Oct precipitation mm=209.5|Nov precipitation mm=125.1|Dec precipitation mm=29.8|year precipitation mm=1448.0|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=1.4|Feb precipitation days=3.0|Mar precipitation days=7.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=8.7|Jun precipitation days=8.5|Jul precipitation days=11.3|Aug precipitation days=12.6|Sep precipitation days=11.5|Oct precipitation days=13.8|Nov precipitation days=9.7|Dec precipitation days=3.1|year precipitation days=99.6|time day=14:00|Jan humidity=38|Feb humidity=36|Mar humidity=44|Apr humidity=56|May humidity=60|Jun humidity=63|Jul humidity=67|Aug humidity=66|Sep humidity=62|Oct humidity=60|Nov humidity=53|Dec humidity=46|year humidity=54|source 1=[[World Meteorological Organization]]<ref name = WMO > {{cite web | url=http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=1936 | title=World Weather Information Service – Arua | publisher=World Meteorological Organization | access-date=1 September 2016}}</ref>|source 2=[[Deutscher Wetterdienst]] (extremes and humidity)<ref name = DWD> {{cite web | url=https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_636020_kt.pdf | title=Klimatafel von Arua / Uganda | work=Baseline climate means (1961-1990) from stations all over the world | publisher=Deutscher Wetterdienst | language=de | access-date=1 September 2016}}</ref>}} == Ebyokukola == ==== Enfuga y' ebyokukola ==== Enfuga zino wammanga zitudde mu Arua: * Ofiisi za Arua Town Council * Ekitebe kya Disitulikiti y'e Arua * Ekitebe ky’obulabirizi bwa Roman Catholic Diocese of Arua ne Church of Uganda’s Madi ne West Nile Diocese ==== Emirimu emirala egy’obusuubuzi n’okusomesa ==== Etterekero ly’ebitabo ery’olukale erya Arua [[File:Arua_Public_Library_01.jpg|thumb|Arua Public Library]] * Arua Campus essomero ly'ebyobusuubuzi mu yunivasite y'e Makerere * Uganda Christian University Arua Campus e Ringili ku ttendekero lya St. Paul's Theological College * Arua Campus ya Yunivasite y'e Bugema * Muni University, yunivasite ya gavumenti ey’omukaaga eyatandikibwawo gavumenti ya Uganda * Essomero ly'abasawo n'abazaalisa erya Kuluva * Yunivasite y'Obusiraamu mu Uganda * PostBank Uganda * Ensawo y’eggwanga ey’obukuumi bw’abantu * Akatale ka Arua Central * Arua Currency Center, ekifo ekitereka n'okulongoosa ssente, nga kya Bank of Uganda, bbanka enkulu eya Uganda era nga kiddukanyizibwa.[16] * Arua Hospital, eddwaliro ly’olukale, erya regional referral hospital eririmu ebitanda 128 nga liddukanyizibwa minisitule y’ebyobulamu mu Uganda * Bbiici ya Ragem * United Media Consultants And Trainers(UMCAT) Essomero ly'ebyamawulire n'empuliziganya mu bantu. [17] == Emikutu gy’amawulire == [[File:BTN_TV_Arua.jpg|thumb|BTN TV and Nile FM studios in Anyafio Village, Arua Hill Division where they began]] Emikutu gya analog egy’obwereere, egyasibuka mu Kampala, gyalimu WBS TV (mu kiseera kino eggaddwa), UBC TV, ne NTV. Ku ntandikwa ya 2014, MBC 2 yalagibwa mu Arua ng'okugezesa okuweereza okuggulawo ekkubo eri Vision Group's Urban TV nga tebannaba kusenguka kwa digito mu ggwanga lyonna mu 2015.[18] BTN ye TV ya wano eyasooka okuva mu 2003. Oluvannyuma Westnile TV yavaayo nga TV Station yokka ekola ku ttaka mu Arua ate Host TV, Online TV Station nayo yasooka mu Arua ng’eyamba mu nkyukakyuka ya digito. Voice of Life 100.9 FM, leediyo eyatandikibwawo Ekkanisa ya Uganda, ye yatandika okuweereza FM mu Arua okuva mu 1997.[19] Arua One (88.7 FM), Nile FM (94.1) ne Radio Pacis (90.9 awamu ne 94.5 FM) nazo zaabeegattako nga n’endala tezinnaba kubooga oluvannyuma okuli Access (96.3 FM) ne Host Radio, Web Radio eri ku mutimbagano eddukanyizibwa kkampuni ya Host Hub Innovations. == Okusoma == Mu Arua mulimu amasomero ga Gavumenti n’ag’obwannannyini agawerako. Okusinziira ku mukutu gwa disitulikiti, amasomero gali 437. 105 ku gano amasomero ga Nursery, 261 ga Primary, ate Secondary schools 60. Omukutu gwa disitulikiti era guyogera ku masomero 2 aga Btvet, amasomero ga tertiary 3 wamu n’amasomero 3 aga Teacher College.[20] ku masomero gano kuliko St. Joseph's College Ombaci, Muni Girls Secondary School[21], Arua Secondary School, Arua Primary School, African Ajai Foundation Ltd.[22] == Laba ne == * Omunaala gw'ekibuga Arua * Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu Uganda * Olukalala lwa leediyo mu Uganda * Enclave ya Lado * Ebifo by'eggaali y'omukka mu Uganda * Uganda * Ekitundu ekitono ekya West Nile Ebijuliziddwa [[Category:Ebitundu bya Uganda eby'enjawulo]] adt5njzpdfgr7dd3k6x1d2u6u02sei2 Endwadde y'okusiiyibwa amaaso 0 6025 75570 75445 2026-09-28T00:16:15Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75570 wikitext text/x-wiki [[File:An eye with viral conjunctivitis.jpg|thumb|'''An eye with viral conjunctivitis''']] Okusiiyibwa amaaso [[Conjunctivitis]] y'endwadde ekwata amaaso omuntu n'afuna okusiiyibwa n'obuzimbu ku kitundu ky'eriiso ekyeru ate ne munda w'obususu obubikka ku liiso.<ref>{{Cite web |title=Wikipedia:WikiProject Medicine/Translation task force/RTT/Simple Conjunctivitis - Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/RTT/Simple_Conjunctivitis |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027044257/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/RTT/Simple_Conjunctivitis |archive-date=2020-10-27 |access-date=2026-09-26 |website=en.wikipedia.org |language=en |url-status=live}}</ref> Endwadde eno efuula eriiso okuba mu langi eya pinka (pink) oba erimyufu. Era eriiso liba liruma, libabuukirira era nga lisiiwa. Eriiso eddwadde liba livaamu amaziga naddala kumakya era wandibaawo n'okuzimba kw'ekitundu ky'eriiso ekyeru. Kyokka endwadde eno yandikwatako eriiso limu oba gombi. Obulwadde buno busiigibwa buwuka bukasaasaanya ndwadde(viruses and bacterium) era ng'obuwuka buno kyangu nnyo okusaasaana mu bantu. Ate era singa eriiso ligwamu akooya k'ensolo yonna, nakyo kireeta nnyo endwadde eno. Okunoonyereza ensibuko y'endwadde eno, basinziira ku bubonero obweyolekera ku liiso eddwadde. Ezimu ku ngeri z'okweziyizaamu obulwadde buno mwe muli: okunaabanga engalo bulijjo(lunye) naye ng'obujjanjabi businziira ku nsibuko eba ezuuliddwa. Ebiseera ebimu ng'obulwadde buno buleeteddwa buwuka bwa ''bacteria'', endwadde eno etera okugenda yokka nga tewali ddagala likozeseddwa lyonna. Mu bantu abakulu, endwadde y'okusiiyibwa amaaso etera kuva ku buwuka obuyitibwa ''viruses'' ng'ate mu bato, businga kuleetebwa buwuka obwa ''bacteria'' ng'obulwadde buno butera kukendeerera mu bbanga lya wiiki ng'emu. Singa wabaawo embeera nga ey'okuziba amaaso(ng'omuntu takyalaba), okulumwa amaaso okutasalako, okukaluubirirwa ng'atunula mu kitangaala, okufuna amabwa ku maaso, oba ng'omuntu talaga ssuubi lya kuwona lyonna oluvannyuma lw'ebbanga erya wiiki emu, olwo wabeerawo okunoonyereza ku nsibuko y'endwadde eyo era n'obujjanjabi bukyukamu. Kyokka ssinga omwana azaalibwa ng'ayina obulwadde buno obw'okusiiyibwa amaaso, waba wayina okubaawo obujjanjabi ob'enjawulo. kibc9md2urde8rjvcw9m90q9ivneqbj Idah Nantaba 0 7857 75573 75392 2026-09-28T00:51:06Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75573 wikitext text/x-wiki [[File:Nantaba Idah Erios.jpg|thumb|Nantaba Idah Erio]]   '''Ida Erios Nantaba''' munabyabufuzi [[:en:Uganda|Omunayuganda]]. Yeeyali [[:en:Ministry_of_Information_and_Communications_Technology_(Uganda)|Minisita Omubeezi mu Minisitule ya Uganda evunaanyizibwa ku by'obubaka n'eby'empulizigana]]. Yatekebwa mu kifo kino nga 6 mu Gwomukaaga mu 2016.<ref name="New">https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf</ref> Nga tanatuuka ku ekyo, okuva 15 Ogwomunaana mu 2012 okutuuka nga 6 Ogwomukaaga mu 2016, yeeyali [[:en:Ministry_of_Lands,_Housing_and_Urban_Development_(Uganda)|Minisita Omubeezi avunaanyizibwa ku by'ettaka]] mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]].<ref>{{Cite news |last=Butagira, |first=Tabu |title=Museveni reshuffles Cabinet, makes marginal changes |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816010806/http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni+reshuffles+Cabinet++makes+marginal+changes/-/688334/1480036/-/jh8op4/-/index.html |archive-date=2012-08-16 |access-date=2026-09-26 |language=en}}</ref> Nantaba era ye Mubaka wa Paalamenti omukyala eyalondebwa okukiikirira [[:en:Kayunga_District|konsitituweensi ya Disitulikiti y'e Kayunga]].<ref name="Profile"/> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Yazaalibwa mu [[:en:Kayunga_District|Disitulikiti y'e Kayunga]] nga 20 Ogwekumineebiri mu 1979.<ref name="Profile"/> Kitaawe yafa mu 1984 nebamulekera maama we eyamulabirira ng'ali wamu ne muganda we omulenzi Samuel Kabenge Bamulumbye eyali omusika wa kitaabwe. Yasomera ku Ndeeba Primary School mu Disitulikiti y'e Kayunga okuva mu 1986 okutuuka mu 1992, gyeyatuulira P7. Wabula, maama we ne mukulu we tebaalina ssente zimala kusobola kumutwala ku somero lya siniya nuungu, era weyeegatira ku Ndeeba Senior [[:en:Secondary_school|Secondary School]] gyeyasomera S1 mu 1993. Yasenguka n'agenda okubeera ne mwanyina eyali mukulu we ng'asinganibwa ku kyalo kyebayita Kisoga era mu Disitulikiti y'e [[:en:Kayunga_District|Kayunga]]. Banakyali e [[:en:Kisoga,_Mukono|Kisoga]] bajukira nga mwanyina bweyali amutwalira ku [[:en:Bicycle|kagaali]] ng'amutwala kusomeronga bavugawo kiromita 14 za mayiro 8.7okuva ewaka waabwe buli lunaki. Mu 1994, maama wa Nantaba yafuna kussente n'amugya kusomero lya Ndeeba SSS okumutwala ku Katikamu SDA SSS gyeyasomera okuva mu S2 okutuuka mu S4 gyeyagimalira. Yaweebwa ekifo ku [[:en:Mukono_Town|Mukono]] Town Academy gyeyasomera S6, ng'eno yagimaliriza mu Gwokuminoogumu mu 1998. Nga 26 Ogwomwenda mu 1999, Nantaba yagenda ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], okusoma Diguli mu by'obulambuzi. Yayongerako n'okusoma kw'abayizi okw'okubiri mu kunoonyereza ku pulojekiti eyali ku ddagala erigibwa mu birime mungeri y'okusikiriza abalambuzi: n'esira yali wakuliteeka kuterekero ly'ebisolo erya Uganda Wildlife Educational Center (UWEC), eyali erondoolwa Omukenkufu J. B. Nyakaana. Nantaba alina Diguli mu By'obulambuzi, gyeyafuna mu 2003 ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]].<ref name="Profile" /><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Who is Idah Nantaba? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/who-is-idah-nantaba--1528416 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Emirimu gye == Mu 2003, oluvannyuma lw'okutikirwa okuva e Makerere, Yakolako nga avunaanyizibwa ku by'obulambuzi ne kampuni ya Pearl of Africa Tours and Travel Limited. Yalekulira omulimu guno mu 2003 nga agwaako.Kuntandikwa ya 2005, yawereza ku kakiio [[:en:Board_of_directors|k'abakulu abadukanya emirimu]] mu kampuni ya Jordan Laboratories Limited, eyali ekola mu by'okufulumya ebyuma ebukuba [[:en:Photography|ebifanannyi]] n'okukola ebiwandiiko. Mu 2010, yeegata ku [[:en:Politics|by'obufuzi]] nga yeesibawo ku [[:en:Kayunga_District|ky'omukyala eyalin agenda okukiikirira Konsitituweensi ya Disitulikiti y'e Kayunga]]. Yawangula akamyuufu k'ekibiina kya NRM oluvannyuma lw'okuwangula eyali mu kifo kino, Florence Naiga. Mu 2011, yalondebwa mukaseera k'okulonda kwa bonna.<ref name="Profile">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301013451/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=249 |archive-date=2019-03-01 |access-date=2026-09-26 |website=www.parliament.go.ug}}</ref> Mu kukola [[:en:Cabinet_reshuffle|enkyuka kyuka mu Kabineeti]] nga 15 Ogwomunaana mu 2012, yaweebwa eky'okubeera Minisita Omubeezi Ow'eby'ettaka,<ref>https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/full-uganda-cabinet-list-as-of-15th-august-2012/10151137578009078</ref> ng'adira [[:en:Sarah_Opendi_Achieng|Sarah Opendi Achieng]]<nowiki/>mu bigere.<ref name="Profile" /> Oluvannyuma lwa wiiki empaanvu ez'okuwuliriza, akakiiko akakola ku by'okuwa ebifo mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti,]] kaamukakasa mu kifo kino nga 23 Ogwomwenda mu 2012.<ref>http://www.newvision.co.ug/news/636721-appointments-committee-rescinds-position-on-nantaba.html</ref> === Okuva 2015 okutuuka kati === Mukaseera k'okulonda ababaka ba Paalamenti mu 2016, Nantaba yawangulwa bwebaali mu kamyuufu akaategekebwa ab'ekibiina kye ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM), mu kaseera ako .<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Kayunga-top-leaders-lose-NRM-primary-elections/688334-2919810-hba29x/index.html |access-date=2023-10-15 |archive-date=2016-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021002208/http://www.monitor.co.ug/News/National/Kayunga-top-leaders-lose-NRM-primary-elections/688334-2919810-hba29x/index.html |url-status=dead }}</ref> Yalekulira ekibiina kino, nga abalumiriza okubeera nga baakwata mu bululu buno obw'akamyuufu,<ref>{{Cite news |title=Minister cites vote rigging at the district polls |url=http://mobile.monitor.co.ug/News/Lands-State-minister--floored-in-Kayunga--quits-NRM/2466686-2879714-format-xhtml-l6oxcoz/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105204331/http://mobile.monitor.co.ug/News/Lands-State-minister--floored-in-Kayunga--quits-NRM/2466686-2879714-format-xhtml-l6oxcoz/index.html |archive-date=2016-11-05 |access-date=2026-09-26 |language=en |url-status=live}}</ref> nga bweyalabula mu kusooka.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/news-headlines/39578-nantaba-warns-nrm-over-2016 |access-date=2024-03-29 |archive-date=2016-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021004030/http://www.observer.ug/news-headlines/39578-nantaba-warns-nrm-over-2016 |url-status=dead }}</ref> Mu kaseera k'okulonda kwa bonna nga 18 Ogwokubiri mu 2016, Nantaba, eyeesimbawo nga atalina kibiina , yafuna obululu 86,057 n'asinga Ruth Nakacwa, eyali afunye obululu 13,184.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Minister-Nantaba-trounces-NRM-candidate-/688334-3084210-pcp7mcz/index.html</ref> Wadde nga yali yalekulira ekibiina kya NRM, yaweebwa eky'okubeera Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku tekinologiya obubaka n'eby'empuliziganya nga 6 Ogwomukaaga mu 2016.<ref name="New"/> Nga 24 Ogwokusatu mu 2019, Nantaba yeenyiira munsonga emu eyavirako omuntu ataalina musango okutekebwaako enpiing, era poliisi ya Uganda nemukuba esasi n'afa.<ref name=":0">{{Cite news |last=App |first=Daily Monitor |title=Mourners curse Nantaba, police for Ssebulime murder |url=https://mobile.monitor.co.ug/News/Mourners-curse-Nantaba-police-Ssebulime-murder/2466686-5045384-format-xhtml-qqegtj/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402192453/https://mobile.monitor.co.ug/News/Mourners-curse-Nantaba-police-Ssebulime-murder/2466686-5045384-format-xhtml-qqegtj/index.html |archive-date=2019-04-02 |access-date=2026-09-26 |language=en |url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|title=Murder by police in Uganda|date=2 April 2019|work=Africa Insiders' Newsletter by African Arguments}}</ref> Nantaba yali ateebereza mu bukyamu nti omusajja ono, Ronald Ssebulime, yali abagoberera ng'ali ku piki piki mu [[:en:Kayunga_District|Disitulikiti y'e Kayunga]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Oluvannyuma lw'okumugoberera, n'okumuzuula, Ssebulime yakatibwa, nebamuteeka kunpiingu, omusirikale n'amukuba amasasi gamirundi ebbiri mu kifuba.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Abakungu bagezaako okubikirira ensonga eno, nga bagamba baali bagezaako kwewala butemu.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Wabula oluvannyuma lw'okukola okunoonyereza, poliisi yafulumya ekiwandiiko nga kigamba omusirikale yeeyali avunaanyizibwa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Kamusiime |first=Wilfred |date=2019-03-27 |title=Police Corrects Narrative on Incident Of Murder |url=https://upf.go.ug/police-corrects-narrative-on-incident-of-murder/ |access-date=2026-09-26 |website=Uganda Police Force |language=en-US}}</ref> Aidah Nantaba simukyala mufumbo. Akiririza mu ddiini yaba [[:en:Seventh-day_Adventist|Adiventi.]] Atuula mu Paalamenti eyekumi okuva mu 2016 okutuuka mu 2021 nga omubaka atalina kibiina kyeyagiramu.Awereza ku bukiiko bwa Paalementi obw'enjawulo nga:<ref name="Profile"/> * Akakiiko akadukanya eby'obulambuzi, obusuubuzi n'amakolero * Akakiiko akalwanyisa obulwadde bwa siriimu n'akawuka kamukenenya wamu n'ensonga ezekuusa ko == Laba ne bino == * [[:en:Kayunga_District|Disitulikiti y'e Kayunga]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lwa babaka ba Paalamenti ya Uganda eyekumi]] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * [https://web.archive.org/web/20150315101104/http://www.parliament.go.ug/new/ Ku mikutu gya yintaneeti egya Paalamenti ya Uganda] * [http://4.bp.blogspot.com/-jQA3ZmoegHg/UIerJ6XRsKI/AAAAAAAAArw/QN5KtHxrKq0/s1600/Nantaba.png Ekifannanyi kya Aidah Nantaba mu 2012] [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] j0z40qdx14lc7kug631094x4fyl8a7u Emma Boona 0 7871 75569 75403 2026-09-28T00:15:03Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75569 wikitext text/x-wiki [[File:HON.BOONA EMMA.jpg|alt=Boona Emma|thumb|Boona Emma]] '''Emma Boona''' (Eyazalibwa enakuzomwezi 17 omwezi gwa mukutulansanja 1954) musomesa muna Yuganda era muna'byabufuzi. Yaliko omubaaka omukyala owa [[Mbarara (disitulikit)|Mbarara District]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=t&n=t&details=t&j=407&const=Woman+Representative&dist_id=61&distname=Mbarara |access-date=2021-04-07 |archive-date=2017-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818214621/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=t&n=t&details=t&j=407&const=Woman+Representative&dist_id=61&distname=Mbarara |url-status=dead }}</ref> mu palamenti ey'omunana neye kumi era omukiise wa National Resistance Movement (NRM), ekibbina ky'ebyobufuzi ekifuga Uganda.<ref>{{Cite news |last=Nahamya |first=Joshua |date=2015-10-28 |title=Mbarara: Incumbents Emma Boona, Kyamadidi Floored |url=https://chimpreports.com/mbarara-incumbents-emma-boona-kyamadidi-floored/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120042048/https://chimpreports.com/mbarara-incumbents-emma-boona-kyamadidi-floored/ |archive-date=2025-01-20 |access-date=2026-09-26 |work=ChimpReports |language=en-US |url-status=live}}</ref> Ng'akyali omubaka, yawereza ng'omumyuka wa sentebbe wakakiiko akakwasaganya ebyemilimu ne Gavumenti yamakati atte yali mukiise ku kakiiko k'ebyensimbi, entekateka wamu n'enkulakulana mu byenfuna wamu n'akakiko akalondola ensasanya ya Gavumenti mu palamenti ya Yuganda.<ref>{{Cite web |title=Emma Boona – Thoughts from Katanga |url=https://katangathoughts.wordpress.com/tag/emma-boona/ |access-date=2026-09-26 |website=Thoughts from Katanga |language=en-US}}</ref> Yali mukiise ku kiwayi kya NRM mu palamenti era omukise mu kibbina ekigata ababaka abakyala mu palamenti ya Uganda(Uganda Women's Parliamentary Association (UWOPA).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.afrinspire.org.uk/11/index.php/who-we-are/32-news/132-uganda-parliament-internship |access-date=2021-04-07 |archive-date=2017-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818175128/http://www.afrinspire.org.uk/11/index.php/who-we-are/32-news/132-uganda-parliament-internship |url-status=dead }}</ref> Boona era yaliko Omumyuka wa sentebbe w'olukiiko lwa district y'embarara (Local Council Five (LC5), era yaliko n'omomyuka wa mayor wa Mbarara Munisipali. Yawerazako ng'omukulu w'esomero lya Mbarara Secondary School era yali musomesa mumasomero agawerako mu bugwa'njuba bwa Uganda.<ref>https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1081101/mbarara-text-books-worth-sh60m</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1030774/serve-milk-parties-lc5-boss</ref> == Obulamu bwe obw'edda n'okusoma kwe == Boona bamuzalira mu disitulikiti ye [[Bushenyi]], mu Ankole ng'enaku zomwezi 17 mukutulansanja 1954 mu maka g'enzikiriza y'eki kulisitayo. okusoma kwe yakutandikira ku St. Cecilia Girls' School Kitabi-Bushenyi ne St. Helen's Primary School – Mbarara, we'yatulira ebibuzo bye eby'ekina ky'omusanvu (PLE certification) mu 1967. Yamala neyeyunga ku Maryhill High School okusooma siniya esooka paaka ku y'okuna (O-Level) mu 1971, namala nada Trinity College Nabbingo weyasoomera siniya ey'okutano paaka ku y'omukaaga (A-Level) mu 1973. Boona yeyongerayo okusooma neyeyunga ku [[Makerere y'akubiri ku ssemazinga|Makerere University]] weyasoomera diguli ne dipuloma mu byenjigiriza gyeya'tikirwa mu 1977. Mu 2006, yatikirwa diguli ey'okubiri mu kubalirira n'okudukanya eby'enjigiriza okuva mu Ssetendekero wa Mbarara University of Science and Technology (MUST).<ref name=":0" /> == Gyenvundde we' mu by'obufuzi == Nga yakatikirwa digtuli ye esooka mu 1977, Boona ya'somesa mu zi siniya z'omubugwa'njuba bwa Uganda okutusa 1984 lwe yalondebwa okuba omukulu w'esomero lya Mbarara Secondary School lye yakulira okumala emyaka kumi n'enna. Mu 1991, Yafuka omumyuka wa mayor wa munisipali y'eMbarara. yawereza mu kifo kino paaka 1998 bweyalondebwa ng'omumyuka wa ssentebbe wa LC eyokutaano owa disitulikiti y'embarara. Okuva 2002 okutusa 2008, Boona yali akiikirira Uganda mu kiibbina ky'ensi yona ekikwasaganya eby'okubalilira mu kuzaala (International Planned Parenthood Federation) – Mu kibangirizi ky'africa (IPPFAR) nga nakywewa mu kitingole kya Reproductive Health Uganda (RHU). Mu 2006, Boona yagenda mumaso nokuwereza abantu b'eMbarara era yesimbawo ng'omubaka w'abakyala ba disitulikiti y'e Mbarara ngali ku kakonge ka NRM era nawangula akalulu k'anakwata bendera ya NRM mu 2005 atte nawangula n'akalulu ka boona mu 2006 okufuka omubaka mu palamenti ya Uganda ey'omunana. Mu 2011, abantu b'e Mbarara bamulonda ku kiisanja eky'okubiri eky'emyaka etaano. Mu 2015, Rosette Kajungu Mutambi yasinga Emma Boona mu kalulu k'okulonda anakwatira NRM bendera mu kalulu ka 2016 kubw'omubaka omukyala owa disitulikiti y'eMbarara.<ref>https://chimpreports.com/students-sue-ndejje-university-over-tuition/</ref><ref>https://ugandaradionetwork.com/story/mbarara-leaders-divided-over-proposed-rwampara-district</ref> Mu palamenti ey'omunnana n'ey'omwenda, Boona yali mukkise ku kakkiko ku by'ensimbi,okubalirira n'ebyenkulakulana wamu n'akakkiko ku nsasanya ya gavumenti mu palamenti. yali mukiise ow'ekiiwayi kya NRM mu palamenti atte wamu n'ekkibbina ky'ababaka abakyala mu palamenti kyebayita (UWOPA). Mu palamenti eyo munnana, Boona yali awereza ng'omumyuka wa ssentebe w'akkiko akalondola ekitongole kya Gavumenti ekkikwasaganya eby'emilimo wamu n'akakkiko ku Gavumenti ez'ebitundu. Era yali akkikirira bugwa'njuba bwa Uganda mu kibbina ekigata ababaka abakyala mu palamenti ekya UWOPA. == Ebimukwatako Ng'omuntu == Emma Boona mukyala wa' Chris Boona era balina abaana. akulira wamu nokuwa amagezi ebibbina by'obwegasi ebitereka n'okuwola sente (SACCOs) mu disitulikiti y'e Mbarara era ali ku' bukkiko obudukanya amasomero obw'amasomero mangyi. == Laba nebiino == * [[Mbarara (disitulikit)|Mbarara District]] == Ebijulizo == [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] ij8jo8u3fwtliiysx6611yy4du59pd2 Pamela Nasiyo Kamugo 0 7877 75590 75383 2026-09-28T02:24:02Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75590 wikitext text/x-wiki [[File:Kamugo Pamela Nasiyo.jpg|thumb]]   '''Pamela Nasiyo Kamugo''' yazaalibwa nga 23 Ogwokutaano mu 1984<ref name=":0">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=117 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428013014/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=117 |archive-date=2021-04-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.parliament.go.ug |url-status=live}}</ref> nga Munayuganda akola o[[:en:Social_work|gw'okuyamba abantu abalina ebizibu ebitali bimu]] nga kuno kwateeka n'okubeera ku [[:en:Legislator|kakiiko akakola amateeka]]. Wabula mu Gwokuna mu 2020, yawereza ng'omukyala [[:en:Member_of_parliament|omubaka wa Paalamenti]] owa [[:en:Budaka_District|Disitulikiti ya Budaka]] mu [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda eyekumi.]]<ref>{{Cite web |date=2020-09-16 |title=Minister cautions Budaka youth on People Power |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/minister-cautions-budaka-youth-on-people-power-1830408 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Kamugo Pamela Nasiyo - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/kamugo-pamela-nasiyo-10140/ |access-date=2026-09-26 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> Yalina akakwate ku kibiina ky'ebyobufuzi ekiri mu buyinza mu Uganda ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]],<ref>http://ugandaradionetwork.com/story/mp-ndobolis-u-turn-surprises-voters</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nrm.ug/organ/nrm-parliamentary-caucus |access-date=2024-03-24 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406122850/https://www.nrm.ug/organ/nrm-parliamentary-caucus |url-status=dead }}</ref> ekikulemberwa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]], pulezidenti w'eggwanga<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Museveni summons NRM leaders for national conference |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-26 |website=New Vision}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pamela Nasiyo Kamugo |url=https://theyworkforyou.github.io/uganda-parliament-watch/mp/5b90cbb5-0d68-4aa8-81d5-1304da8be75c/ |access-date=2026-09-26 |website=theyworkforyou.github.io}}</ref> == Okusoma kwe == Pamela Nasiyo yatandika okusoma kwe okwa pulayimale ku [[:en:Kamonkoli|Kamonkoli]] mixed primary school gyeyatuulira ebibuuzo bye ebya P7 mu 1996. Oluvannyua yagenda ku St. Johns Secondary School e Ntebetebe mu Kampala gyeyafunira [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|ebaluwa ya S4]] mu 2000 n'eya [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|S6]] mu 2003. Oluvannyuma n'agenda ku [[:en:Uganda_Christian_University|Uganda Christian University]] gyeyatikirwa ne Diguli mu by'okumannya n'okudukanya ensonga z'abantu n'ebintu mu 2007.<ref name=":0" /> == Emirimu gye == Nga tanaba kwegata ku byabufuzi, Kamugo yali [[:en:Social_worker|akola ku byansonga z'abantu]] mu [[:en:Mbale_District|Disitulikiti y'e Mbale]].<ref name=":0" /> Mu 2016, yavuganya era n'awangula entebbe [[:en:Member_of_parliament|y'omubaka omukyala mu Paalamenti]] ng'akiikirira Disitulikiti ya Budaka, n'adira [[:en:Sarah_Kataike_Ndoboli|Sarah Kataike Ndoboli]], eyaliko minisita omubeezi owa [[:en:Luwero_Triangle|Luwero Triangle]].<ref>https://www.monitor.co.ug/News/National/Minister-loses-NRM-election--stoned-by-mob/688334-2877050-3iv6ak/index.html</ref><ref>http://parliamentwatch.ug/mps/page/4/</ref> Mu Paalamenti eyekumi yali awereza nga ssentebe w'ekibiina [[:en:Uganda_Women_Parliamentary_Association|Ekigatta Abakyala mu Paalamenti]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://uwopa.or.ug/content/uwopa-executive-10th-parliament |access-date=2024-03-24 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406101714/http://uwopa.or.ug/content/uwopa-executive-10th-parliament |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=UBC Television Uganda |date=2020-10-19 |title=SERVICE ABOVE SELF: BUDAKA WOMAN MP PAMELA NASIYO BRACES FOR CLEAN POLITICS |url=https://www.youtube.com/watch?v=33em41oFbK4 |access-date=2026-09-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.uwopa.or.ug/news/uwopa-elects-new-executive-11th-parliament-uganda |title=Archive copy |access-date=2024-03-24 |archive-date=2024-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240412141803/http://www.uwopa.or.ug/news/uwopa-elects-new-executive-11th-parliament-uganda |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.kfm.co.ug/news/uwopa-chair-to-move-a-private-bill-on-uwep-merger.html |access-date=2024-03-24 |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204134238/https://www.kfm.co.ug/news/uwopa-chair-to-move-a-private-bill-on-uwep-merger.html |url-status=dead }}</ref> Y'omu kubali ku kakiiko akalwanyiza ekirwadde kya mukenenya n'eddwadde endala, nga kuno kwekuli n'ebyokwerinda wamu n'ensonga z'omunda mu ggwanga.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Paskazia |date=2018-09-24 |title=HIV/AIDS Committee |url=https://www.parliament.go.ug/committee/2731/hivaids-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910004543/https://www.parliament.go.ug/committee/2731/hivaids-committee |archive-date=2024-09-10 |access-date=2026-09-26 |website=www.parliament.go.ug |language=en |url-status=live}}</ref> Mu 2017, yakwatibwa ng'ali wamu nebane abalala basatu webali ku kakiiko akakola amateeka nga babavunaana okukunga abantu okwegugunga olw'embeera embi oluguudo lwa Mbale-Tirinyi-Kampala gyerwalimu.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=MPs arrested over Tirinyi Road demo |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-26 |website=New Vision}}</ref> Mu 2019, yaleeta omulamwa ogwavirako okuyitibwa [[:en:Ambassador|kw'omubaka]] wa Uganda mu ggwanga lya [[:en:Burundi|Burundi]] nga bamulanga kuyisa bubi omusirikale omukyala akola kuluguudo.<ref>{{Cite web |last=URN |date=2019-02-28 |title=MPs resolve to recall ambassador Kyaligonza from Burundi |url=https://observer.ug/news/mps-resolve-to-recall-ambassador-kyaligonza-from-burundi/ |access-date=2026-09-26 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://regionweek.com/ugandan-ambassador-to-burundi-recalled-from-bujumbura-urged-to-resign/ |access-date=2021-04-08 |archive-date=2019-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228211430/https://regionweek.com/ugandan-ambassador-to-burundi-recalled-from-bujumbura-urged-to-resign/ |url-status=dead }}</ref> Nga [[:en:Member_of_parliament|omubaka wa Paalamenti]], Pamela Nasiyo yeenyigidde mu bwegugungo obw'enjawulo nga bulwanirira okulaba ng'abantu ba wansi babeera mu mbeera enungi era eyeyagaza, nga kuno kwekwali n'okwekalakaasa olw'embeera embi [[:en:Tirinyi–Pallisa–Kamonkoli–Kumi_Road|oluguudo lwa Tirinyi]] gyerwalimu, nga luno lugatta Disitulikiti nnya mu Buvanjuba bwa Uganda.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=MPs arrested over Tirinyi Road demo |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-26 |website=New Vision}}</ref> Yayisa n'ekiteeso mu Paalamenti eky'okuyitayo Major-General Matayo Kyaligonza okuva mu kifo kye ng'a [[:en:Ambassador|Omubaka]] wa [[:en:Burundi|Burundi]] olw'okulumya omukyala omusirikale akola ku luguudo eyali kumulimu gwe.<ref>{{Cite web |last=URN |date=2019-02-28 |title=MPs resolve to recall ambassador Kyaligonza from Burundi |url=https://observer.ug/news/mps-resolve-to-recall-ambassador-kyaligonza-from-burundi/ |access-date=2026-09-26 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> == Ebijuliziddwaamu == <references /> == Ewalala w'oyinza okubigya == * Salem brotherhood Uganda limited, Kamugo gyeyali akola nga ayamba abantu abalina ensonga ezitali zimu. [[Category:Bannabyabufuzi]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] czat1wie7xlr50tk65in9jy8uc3nw2f Judith Adong 0 8100 75577 68637 2026-09-28T01:28:38Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75577 wikitext text/x-wiki   '''Adong Judith''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]] [[:en:Playwright|omuwandiisi w'emizannyo]] era mukozi wa firimu.<ref name="wpic">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://wpic.riksteatern.se/blog/304 |access-date=2022-04-01 |archive-date=2017-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018192006/http://wpic.riksteatern.se/blog/304 |url-status=dead }}</ref> == Obuvo bwe == Adong yasoma era natikkibwa ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], gye yasomera okuwandiika n'okuzannya firimu. Mu Gwomusanvu 2011, y'e muwandiisi yekka eyali ava ku lukalu lwa Afirika ku bawandiisi b'ensi yonna eyakiika mu lukiiko lwa bawandiisi olwa [[:en:Royal_Court_Theatre|Royal Court Theatre]], gye yazimbira emizannyo gye omuli ''Just Me, You and the Silence'', egyazanyibwa mu New Black Fest mu Gwekkumi 2011. Yayogerera omuzannyo gwe ku [[:en:Old_Vic_Theatre|Old Vic Theatre]] mu Bungereza, mu 2012.<ref name="thesilenceplay">http://www.thesilenceplay.org/#!adong/c1rjs</ref> Era yali muyizi mu kibuga ekya New York mu ttendekero lya [[:en:Robert_Redford|Robert Redford]] erya [[:en:Sundance_Institute|Sundance Institute]] mu pulogulaamu ya Theatre Program Lab ne Mira Nair's Maisha Film Lab (2008). Mu 2007, ye Munnayuganda yekka eyaweebwa omulimu ku telefayina y'e Kenya eyasooka mu kulaga emizannyo gya [[:en:M-Net|M-Net]], ''The Agency''. Egimu ku mizannyo egizanyibwa ku Ladiyo mu mannya ge mulimu ''Rock Point 256'' (2005), ''River Yei Junction'' (2007) ne ''Take My Hand'' (2011).<ref name="paf">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://paf.mak.ac.ug/index.php?option=com_content&id=53&Itemid=5 |access-date=2022-04-01 |archive-date=2017-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018191422/http://paf.mak.ac.ug/index.php?option=com_content&id=53&Itemid=5 |url-status=dead }}</ref> == Okuwandiika == Mu mwezi gwa kafuumuulampawu 2011, yayitibwa insitituti y'abaSudani eya Sundance Institute Theater Program wamu n'enkolagana n'abazanyi ba 651 Arts, ekitongole ky'abanzannyo ekiwagira emboozi z'aBafirika, mu kugoberera olukyala lwe mu kibuga kya New York, gye y'enyigira mu misomo egyenjawulo ku nguudo zi mwasanjala ne ku nguudo entono. Akazannyo akatono akagibwa mu muzannyo gwe ogwa''Silent Voices'',<ref name="jackeebatanda">https://jackeebatanda.wordpress.com/tag/adong-judith/</ref><ref name="startjournal">http://startjournal.org/2012/09/ugandan-voices-of-change-adong-judith-lucy/</ref> akazimbibwa ku mboozi eyali eyakafubo n'abantu abakosebwa mu lutalo olwali mu Bukiikakkono bwa Uganda, ogwa somebwa ku radio y'eGgwanga eya WYNC National Public Radio mu kawungeezi akatuumibwa "Meet the Artist", nga mu muzannyo guno, abawuliriza banyumyako ne Adong ku nsonga z'omuzannyo gwe. Adong yafuna sikaala eya [[:en:Fulbright_Scholarship|Fulbright Scholarship]] mu kukola firimu mu Yunivasite yaTemple mu [[:en:Philadelphia|Philadelphia]], gyabeera kaakano. Era yeyongeddeyo nga awandiika ku by'obufuzi n'obulamu bwa bulijjo n'okubunya eby'buwangwa ku terefayina ne laadiyo mu Uganda, [[:en:Kenya|Kenya]] n'o[[:en:South_Sudan|Bukiikaddyo bwa Sudan]] mu [[:en:English_language|lulimi olungereza]] ne nnimi enzaliranwa eza –Luo (Acholi).<ref name="thenewblackfest">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.thenewblackfest.org/#!meet-judith-adong/c21nu |access-date=2022-04-01 |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517165130/https://www.thenewblackfest.org/#!meet-judith-adong/c21nu |url-status=dead }}</ref> Mu 2018, yali muwandiisi era omuteesiteesi w'omuzannyo gwa ''Ga-AD!, ogw'alagibwa okuva nga 26-30 Mutunda ku Yunivasite y'e'' [[:en:Illinois_State_University|Illinois State University]]<ref>https://news.illinoisstate.edu/2018/09/visiting-playwright-and-director-adong-judith-gives-voice-to-the-silenced/</ref><ref>https://www.ted.com/speakers/adong_judith</ref><ref>https://news.illinoisstate.edu/2018/08/ugandan-playwright-adong-lucy-judith-directing-ga-ad/</ref><ref>https://www.wglt.org/post/ugandan-playwright-talks-blackness-america</ref><ref name="Pantagraph">{{Cite web |url=https://www.pantagraph.com/entertainment/arts-and-theatre/on-stage-diverse-ga-ad-tells-universal-story/article_76c5cbc8-75a1-5aa8-a373-a066d3bb0cb9.html |title=Archive copy |access-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928200935/https://www.pantagraph.com/entertainment/arts-and-theatre/on-stage-diverse-ga-ad-tells-universal-story/article_76c5cbc8-75a1-5aa8-a373-a066d3bb0cb9.html |archive-date=2018-09-28 |url-status=dead}}</ref> == Emizannyo == * ''Just Me, You and the Silence'' * ''Silent Voices'' * ''Rock Point 256'' (2005) * ''River Yei Junction'' (2007) * ''Take My Hand'' (2011) * ''GA-AD'' == Ebijuliddwamu == {{Reflist|}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru == * [http://www.monitor.co.ug/Magazines/Full-Woman/Judith-Adong--Telling-the-stories-others-fear-to-tell/-/689842/1662762/-/nnyikcz/-/index.html "Judith Adong: Telling the stories others fear to tell"] * [https://web.archive.org/web/20160304113733/http://www.okayafrica.com/culture-2/judith-lucy-adong-worldpride-toronto/ "Ugandan Playwright Judith Lucy Adong Brings African Theatre to WorldPride 2014"] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] aqepai613pesqm8cnmu8u7kl4zxnw1g Kakyeka Stadium 0 8264 75607 41217 2026-09-28T08:34:28Z Okwel Noah 11850 I have converted reference 75607 wikitext text/x-wiki '''Kakyeka Stadium''' kyekifo ekisinga okukozesebwa oba ekisaawe mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] mu [[:en:Western_Region,_Uganda|bugwanjuba bw'ebitundu bya Uganda]].<ref name=":0">{{Cite web |title=MBARARA DISTRICT TO REDEVELOP KAKYEKA REGIONAL STADIUM {{!}} Mbarara District |url=https://www.mbarara.go.ug/opportunity/mbarara-district-redevelop-kakyeka-regional-stadium |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611122412/https://www.mbarara.go.ug/opportunity/mbarara-district-redevelop-kakyeka-regional-stadium |archive-date=2021-06-11 |access-date=2026-09-28 |website=www.mbarara.go.ug}}</ref> Ekisaawe kino kiri ludda lwa bugwanjumba bw'ekibuga nga kituunza abantu 10000. Kikozesebwa aba kiraabu ya [[:en:Mbarara_City_FC|Mbarara City FC]] ng'amaka gaabwe webakyaliza nga bano bali mukibinja kya liigi ya Uganda eyababinywera eya [[:en:Uganda_Premier_League|Uganda Premier League]].<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2020-02-05 |title=FUFA clears Kakyeka Stadium to host Mbarara City's home matches |url=https://kawowo.com/2020/02/05/fufa-clears-kakyeka-stadium-to-host-mbarara-citys-home-matches/ |access-date=2026-09-28 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>   Mu 2016 gavumenti ya Uganda yalina entegeka y'okwongera ku mutindo gw'ebisaawe ebiri mu bitundu eby'enjwulo nga ekya Kakyeka ekipya kyali kyakuzimbibwa ku ttaka edene ewalala mu Mbarara.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Mbarara stadium to be shifted from Kakyeka |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-28 |website=New Vision}}</ref> Mu 2020, minisutule y'eby'emizannyo yawa akakiiko ka munisipaali eno obukadde 10 okukidaabiriza, wabula oluvannyuma bamusiga nsimbi okuva mu ggwanga lya Turkey ekintu kino baakivaamu.<ref name=":0" /> Mu 2018, [[:en:Mbarara_City_FC|Mbarara City FC]] akakiiko k'ekibiina ekifuga omupiira mu Uganda aka [[:en:Federation_of_Uganda_Football_Associations|FUFA]] akagaba ebisanyizo ebikukiriza okuzannya kaabawera obutadda mu liigi yababinywera eya [[:en:Uganda_Premier_League|Uganda Premier League]] nga kibalanga kulemererwa kutuukiriza mutindo gwa kisaawe kya Kakyeka Stadium ekyali kitekeddwa okukozesebwa kiraabu eno ng'amaka gaayo okukyalizaawo emipiira gya liigi <ref>{{Cite web |last=Kazibwe |first=Kenneth |date=2018-09-26 |title=Mbarara City banished from Uganda Premier League over stadium |url=https://nilepost.co.ug/news/25836/mbarara-city-banished-from-uganda-premier-league-over-stadium-2 |access-date=2026-09-28 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Kino kyaletawo enjawukana wakati w'abawagizi b'omupiira n'abadukanya ekibuga kya [[:en:Mbarara_District|disitulikiti y'e Mbarara]] olw'okukozesa ekisaawe kino nga bakitekamu enkungaana nadala ez'abalokole kyokka nga tebatukiriza mutindo gwakyo.<ref>{{Cite web |last=Media |first=Salt |title=A Fight for Kakyeka Stadium |url=https://www.saltmedia.ug/en/sports/1054-a-fight-for-kakyeka-stadium.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117190137/https://www.saltmedia.ug/en/sports/1054-a-fight-for-kakyeka-stadium.html |archive-date=2022-11-17 |access-date=2026-09-28 |website=salt media |language=en-gb}}</ref> Ekisaawe era kimannyikiddwa mu kutegeka emikolo gy'okujaganyizaamu ebikujuko by'okwekulisa omwaka eby'omukutu gwa leediyo ya [[:en:100.2_Fm_Radio_West|100.2 Fm Radio West]] mu Mbarara, gyebabakazaako erya '''''Ekinihiro Kya Radio West.'''''<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Thousands grace Radio West Ekinihiro activations |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-28 |website=New Vision}}</ref> == Abantru ababaddeko wano == # [[:en:Ray_G|Ray G]] # [[:en:Robert_Mugabe_Kakyebezi|Robert Mugabe Kakyebezi]] # [[:en:100.2_Fm_Radio_West|100.2 Fm Radio West]] # Ykee Benda # [[:en:Chameleone|Jose Chameleon]] # [[:en:Mbarara_City_FC|Mbarara City FC]] jqpw05sxeh4lb5tz8d9ygjfukvg5dfx Okuyimba mu Uganda 0 8268 75588 75407 2026-09-28T02:09:14Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75588 wikitext text/x-wiki Uganda, ekwata kyakusatu mu nsi ezisinga okuyimba n'okusanyusa abantu mu Afrika yonna. Uganda erimu [[:en:Tribes|amawanga]] 65 agavaamu abantu aboogera ennimi ez'enjawulo,<ref>Uganda Bureau of Statistics (2016), The National Population and Housing Census 2014 – Main Report, Kampala, Uganda</ref> era muno mwe muva ennyimba eziyimbibwa abantu ba nnansangwa.<ref name="facemusicch">{{Cite web |title=Uganda the country and the people - text in English |url=http://www.face-music.ch/inform/poeple_uganda_en.html |access-date=2026-09-26 |website=www.face-music.ch}}</ref> [[Baganda|Abaganda]], ly'eggwanga erisinga okuvaamu abayimbi ab'amaanyi era ab'ettutumu mu Uganda, batunze nnyo obuwangwa bwabwe n'okubuutikira ekisaawe ky'okuyimba mu Uganda mu byasa ebibiri (2) ebisembyeyo. [[File:Fred Masagazi.jpg|thumb|Fred Masagazi]] Ekika ky'ennyimba ekyasooka okututumuka nga kivaamu ne ssente mu Uganda kye kya [[:en:Kadongo_Kamu|Kadongo Kamu]] nga kyava mu nnyimba ya Baganda ey'eŋŋoma Eŋŋanda. Okuva mu myaka gya 1980 okutuuka mu gya 1990, [[:en:Kadongo_Kamu|Kadongo Kamu]] yabuutikirwa nnyo abayimbi nga Peterson Mutebi, Dan Mugula, Sebadduka Toffa, Fred Ssonko, Livingstone Kasozi, Fred Masagazi, Baligidde, Abuman Mukungu, Gerald Mukasa, Sauda Nakakaawa, Matia Luyima, Herman Basudde, ne Paulo Kafeero.<ref name="Kadongo Kamu Musicians">{{Cite web |last=+256752399999 |title=Download Ugandan Music 2020 {{!}} Top Ugandan Artists 2020, Ugandan Music Downloads 2020 {{!}} Free Ugandan MP3, Audio {{!}} Top Artists In Uganda {{!}} Watch Ugandan Movies Free {{!}} Ugandan Songs Mp3 {{!}} Ugandan Videos {{!}} Uganda Music Download Mp3 {{!}} DJ Erycom: Kadongo Kamu - DJErycom.com |url=https://www.djerycom.com/genre?g=kadongo-kamu |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005180445/https://www.djerycom.com/genre?g=kadongo-kamu |archive-date=2020-10-05 |access-date=2026-09-26 |website=djerycom.com |url-status=live}}</ref> ne bakifuula ekika ky'ennyimba ekyasinga okucaaka mu Uganda. Ng'emyaka gya 1980 giggwaako, omugenzi Philly Lutaaya yafulumya olutambi lwe olwa "Born In Africa' oluvannyuma olw'efuga amayengo g'empewo. Lutaaya yayongerako olutambi olulala lwe yatuuma "Merry Christmas" olwaliko ennyimba 8. Olutambi luno lukyali lwa ttutumu okutuusa leero era ennyimba za Philly Lutaaya teziva ku mimwa gya Bannayuganda abaagazi b'ennyimba. Ku ntandikwa y'emyaka gya 1990, ekika ky'ennyimba ekirala kyayingirawo nga kiyitibwa Afro ragga oba kye bayita Ek''idandali'' mu Luganda nga kireetebwa abantu okwali: Rasta Rob, Kid Fox, Ras Khan, Messe, Shanks Vivid, Menton Summer, Ragga Dee, [[:en:Bebe_Cool|Bebe Cool]] ne [[:en:Jose_Chameleone|Jose Chameleone]], [[Bobi Wine]] kw'ossa Steve Jean - ng'oluvannyuma ye yafuuka akola ennyimba z'abalala mu sityudiyo. Mu 1997, Emperor Orlandoh ne Menton Summer be baali ku mumwa gwa Bannayuganda abasinga obungi oluvannyuma lw'okufulumya oluyimba lwabwe lwe baatuuma "Sirikawo Baby" olwacaaka mu Uganda yonna. Mu 1998, Red Banton yajja n'oluyimba lwe olwa "Noonya Money". Yafuuka omuyimbi wa Uganda eyasooka okugenda e Bungereza ng'agendedde ku Visa ya muyimbi (Artist Visa). Olw'okwagala okutuuka ku mutindo ogw'ensi yonna n'enkyukakyuka yaayo, Uganda nga bwe kiri mu mawanga ga Afrika amalala ezze efuna enkyukakyuka mu ngeri gy'ekolamu ennyimba. Kino kivuddeko Bannayuganda bangi okuyimba ng'Abazungu mu bika nga [[:en:Dancehall|Dancehall]] ne [[:en:Hip_Hop|Hip Hop]]. DJ wa Uganda asinze okutambula mu bitundu by'ensi yonna eby'enjawulo era omu ku ba DJ abasinga nga ye DJ, Erycom era amanyiddwa nga Mutebi Erycom, ye Munnayuganda eyasooka okutondawo omukutu ku Youtube era y'omu ku Bannayuganda ababiri abaasooka okusaasaanya ennyimba za Uganda ku mitimbagano. DJ Erycom akozesezza okubeerawo kwa yintaneeti okutumbula okuyimba kwa Uganda n'abayimbi ba Uganda, era olw'ensonga eno, ennyimba za Uganda zituuse ku buli nsonda y'ensi yonna awatuuka emitimbagano. Abayimbi mu Uganda abawerako beegasse ku kibiina ekirwanirira eddembe lyabwe n'okukuuma ebiyiiye byabwe ekya [[:en:Uganda_Performing_Right_Society|Uganda Performing Rights Society]] ekitumbudde ennyo ennyimba zaabwe n'okubaganyula nga kikola omulimu gw'okukuuma obwannanyini bwe balina ku nnyimba zaabwe. == Ennyimba ez'obuwangwa obw'enjawulo okusinziira ku bitundu bya Uganda eby'enjawulo == Uganda eyawulwamu ebitundu bina (4) omuli; Amasekkati, Obukiikakkono, Obuvanjuba n'Obugwanjuba.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/maps-regions |access-date=2022-11-17 |archive-date=2022-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022042316/https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/maps-regions |url-status=dead }}</ref> Buli kitundu kirina ennyimba ez'engeri ez'enjawulo okusinziira ku buwangwa obukirimu n'amawanga agasangibwayo. Ennyimba mu Uganda zisinga kwesigamizibwa nnyo ku mikolo egy'enjawulo era nga kino bwe kiri ne mu mawanga ga Afrika agasinga obungi. Kino kitegeeza nti okuyimba okusinga obunene kulina emikolo egy'enjawulo kwe kugendera okugeza, obufumbo oba embaga, okwalula abaana, emikolo gy'abakulembeze ab'ennono, amakungula, ennyimba ez'omu ntalo n'endala nnyingi. Ennyimba zino zikubibwa n'okuyimbibwa abakugu abatendeke mu buwangwa obw'enjawulo ne mu bivuga mwe bayimbira ennyimba ezikwata ku buwangwa bwabwe n'amazina gaabwe ag'enjawulo. === Amasekkati === [[File:Mesach Ssemakula and Rema.jpg|thumb|Rema Namakula 4.jpg]]  Abaganda basangibwa mu Bwakabaka bwa Buganda mu kitundu ky'Amasekkati ga Uganda; ly'eggwanga ly'abantu abasinga obungi mu Uganda.<ref name="afritorial">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://afritorial.com/tribe-the-baganda-ugandas-royal-kingdom-past-present/ |access-date=2022-11-17 |archive-date=2018-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128204858/http://afritorial.com/tribe-the-baganda-ugandas-royal-kingdom-past-present/ |url-status=dead }}</ref> Obwakabaka bukulemberwa omukulembeze w'ensikirano ayitibwa [[Kabaka wa Buganda|Kabaka]]. Kabaka ye muyima w'ebyokuyimba mu Buganda. Ebimu ku bivuga Abaganda bye bakozesa mu kuyimba mulimu: eŋŋoma nga zikola ettundutundu dddene mu nnyimba z'Abaganda.<ref>https://www.allmusic.com/album/mw0000113606</ref> Eŋŋoma z'Obwakabaka ze zimu ku ŋŋoma za Buganda ezikubwa mu nnyimba. E''ngalabi'' y'emu ku ŋŋoma ez'ettutumu nga y'esinga obuwanvu kyokka eddoboozi lyayo lifulumira mabega nga n'abamu kye bava bagiyita Omusekerannyuma.<ref name="face-musich">http://www.face-music.ch/instrum/uganda_drumen.html</ref> Eŋŋoma zikozesebwa omulundi gumu n'ebivuga ebirala omuli amadinda, endingidi, emirere, ''entongooli'', n'ebiralala bingi. Ennyimba zizannyibwa abantu bazizinireko mu ngeri [[:en:Call_and_response|ey'ayimba okusooka ate abamuwagira ne bamwanukula]] ng'enkola eyo eri nnyo mu mawanga ga ba Bantu<ref name="face-music">http://www.face-music.ch/catalog/tradmusicug_songsen06.html</ref> era ebaddewo okuva mu myaka gy'ekyasa ekya 19.<ref>https://www.doi.org/10.1080/00020186808707298</ref> Abaganda balina amazina ag'enjawulo agagenda n'enkuba z'ebivuga ezikyukana, muno mulimu aga ''baakisimba agasinga okuzinibwa.'' Mu malala mulimu aga ''nankasa'' n'''amaggunju''. Amaggunju mazina ga kitiibwa agaatandikira mu lubiri lwa Kabaka.<ref>https://books.google.com/books?id=rMnkcZsv_eEC&q=music+in+Buganda&pg=PA128</ref>  Mu Bukiikokkono bwa Uganda mu kitundu kya Acholi waaliyo omuyimbi ow'amaanyi ng'ayitibwa Ojara Eddy we bwatuukira mu ku nkomerero y'emyaka gya 1980. === Mu Buvanjuba === Okusobola okukwawulira ekitundu ky'Obuvanjuba bwa Uganda ku bitundu ebirala. Kino kirimu amawanga ag'enjawulo omuli: Abagwere, Abasoga, Abanyoli, Abagisu, Abajapadhola, Abateeso, Abasabin, Abasamya era buli buwangwa bulina ennyimba yaabwo. Mu myaka gya 1990 amawanga gano gaakolanga ennyimba nga gakozesa bivuga byago byokka bye beekoleranga, okugeza Abagwere baalina ekivuga ekiyitibwa kongo, Abasoga nga balina amadinda ge bayita mbeire, ate Abajapadhola n'Abanyoli nga balina ekya fumbo, Abateeso nga balina adungu era ennyimba zaabwe zaayawukananga nnyo mu nvuga n'engeri gye baaziyiiyangamu. Mu kyasa ekya 20, mangi ku mawanga gano gaagenda gakyusa ennyimba yaago nga gakoppa ennyimba ey'ekizungu kyokka bakyayimbira mu nnimi zaabwe. Waliyo abayimbi bangi abamanyiddwa mu mawanga ago okugeza, Abagwere balina Waisana, Benenego, Rapper sky dee, Area b, Waikere, Bluzman n'abalala, . Abagisu balina San Sea, Ben, Nutty Neithan n'abalala, Abasoga balina Crazy mc, Racheal Magola, Maro, Yaled, General Megadi n'abalala. Amawanga gano agasinga galina abakulembeze b'ensikirano abayambyeko okutumbula eby'okuyimba byabwe. Omukulembeze w'Abagwere ayitibwa Ikumbania, owa Bugisu ye Omukuka, owa Busoga ayitibwa Kyabazinga, owa Teeso ye Emorimori n'abalala. === Obugwanjuba === Ekitone ky'okuyimba kizze kikula mu kitundu kino okuviira ddala ku bayimbi nga [[:en:Sister_Charity|Sister Charity]], Chance Kahindo ne Rasta Charz abaddirirwa [[:en:Ray_G|Ray G]], Jolow, [[:en:Allan_Toniks|Allan Toniks]], Seyo, T Bro, Emily Kikazi, Muzz Joe, T Paul, Rachael T, Mat Henry, CJ Champion ne baddirirwa abalala omuli Penny Patra, Amani Amaniga, Carol Kay, Prettie Immaq n'abalala bangi abazze. Oluvannyuma lw'okucaaka kw'oluyimba lwa "Omusheshe" olwayimbibwa Ray G ne Spice Diana, Olunyankole lwayongera okutuuka mu bitundu ebirala ebya Uganda. Abayimbi abava mu Buganda nabo baayongera okukola ennyimba ne bannaabwe okuva e Bugwanjuba ne bayimba ennyimba nga "True man hood" olwa ba Allstars abaayimba ne T Bro, "Tikikushemerire" olwa Gen Geeon ne Jose Chameleon, "Yeele" olwa Geosteady ne Ray G, "Ninkukunda" olwa Ray G ne Voltage music, "Mbarara boy" olwa Mc Kacheche ne [[John Blaq]], "Elevate" olwa Rachael T ne Colifixe, "Sagala" olwa T Paul ne Cosign. Okukula kwa ba 'deejay' kwatandika n'abantu nga DJs Alberto 43, Dj Mats, DJ Sky,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://feezah.com/ |access-date=2022-11-17 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211142410/https://feezah.com/ |url-status=dead }}</ref> Riddim Selecta, Starcent Dj, Jahlive, DJ Emma, DJ Bristol ne ba 'deejay' abali wansi w'ekibinja kya [https://web.archive.org/web/20220506234558/http://xldeejayz.com/ XL Deejayz] , Street Deejays, Massive effect Deejays, 43 Effect Deejays n'abalala bangi. Abatumbula ekisaawe ky'okuyimba. Mu bano mulimu abakolera ku mitimbagano n'abatagiriiko, omuli: [https://web.archive.org/web/20221211142410/https://feezah.com/ Feezah music uganda] Alpha Promotions, Bantu Hits,<ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://ictguy.com/download-ugandan-music-websites/ |access-date=2022-11-17 |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206120057/https://ictguy.com/download-ugandan-music-websites/ |url-status=dead }}</ref> [https://web.archive.org/web/20220710154241/https://ugandadjs.com/ Uganda Djs Online Radio] Karen Promotions, D3 Promotions, Lala Promotions, Patra Promotions, JKG Promotions, MOK Alozius Promotions n'abalala; Mu balala mulimu abantu ssekinnoomu okuli: Dely Derick, Mc Katala, Mr vybs live n'abalala bangi Leediyo ne Terefayina nazo zikoze omulimu gwa maanyi okusitula ebitone. okutandikibwawo kwa leediyo ez'ebitundu nga "Voice of Tooro" , Radio West, [https://web.archive.org/web/20220516042409/https://messiahradio.co.ug/ Messiah Radio ey'e Kasese], Voice of Kigezi, Endigyito, Voice of Kamwenge, [https://kaseseguideradio.com/ Kasese Guide Radio], Rwenzori FM, BFM, Hits FM, n'endala omuli Crooze FM, Boona FM, K Town Radio, Ngabu FM ne Street Deejays Radio (ey'oku mutimbagano) ziyambyeko nnyo ekisaawe ky'okuyimba okukula mu Bugwanjuba bwa Uganda. Emikutu gya TV gikuze mu ngeri ya kasoobo mu kitundu kino kyokka okujja kwa TV West, ne Bunyoro TV nakyo kiyambyeko. TV zino zombi zaafuuka ekifo awazannyirwa vidiyo z'ennyimba zaabwe abantu ne baziraba. Okuyita mu leediyo ne TV abantu abapya baacaaka omuli Mc Kacheche, Kunana MC, Lithan MC, Mr Jay n'abalala. Okukula kw'ebivvulu by'ennyimba naddala mu bbaala z'ebibuga nga Mbarara, Rukungiri, Kabale, Fort Portal, Ishaka, Kasese ne Kamwenge biwa omwagaanya abayimbi abato okufuna we bayimbira abantu ne babategeera. == Ennyimba ezicaase ennyo ne zikola ssente == Olw'embeera y'obutali butebenkevu eyali mu Uganda okuva emabega, tewaaliwo budde bumala kisaawe kya kuyimba kusajjakula okutuusa jjo lya balamu eggwanga lwe lyaddamu emirembe ng'emyaka gya 1980 giggwaako. Mu kiseera ekyo [[:en:Philly_Lutaaya|Philly Lutaaya]], [[:en:Afrigo_Band|Afrigo Band]], ne [[:en:Elly_Wamala|Elly Wamala]] be boogerwako ng'abaavaayo mu kisaawe ky'okuyimba. [[Jimmy Katumba]] n'ekibiina kye ekya Ebonies nabo baamanyika nnyo mu biseera ebyo, ng'egya 1990 gitandika. Abayimbi nga, Carol Nakimera, Kezia Nambi, Fred Maiso, Kads Band, Rasta Rob, Menton Summer ba baaliko mu Uganda wakati wa 1990 ne 1997. Abalala nga, Livingstone Kasozi, Herman Basudde ne Paulo Kafeero nabo baakola kinene okusembeza ennyimba eri abantu n'okukola ebivvulu nga bayimbira ku siteegi. Okusinziira ku mutunzi w'ennyimba za Uganda nnakinku era amaze ebbanga mu bwa DJ, DJ Erycom, 1998 gwe mwaka ekisaawe ky'okuyimba mu Uganda lwe kyasinga okufuna enkyukakyuka ey'omuggundu. Yeebaza abayimbi nga Red Banton eyaleeta akayimba ka Noonya Money akaabuna Uganda yonna. agamba nti Red Banton yali ku ntikko y'okuyimba mu Uganda okutuuka mu 2000 Jose Chameleone lwe yadda okuva e [[Kenya]] n'oluyimba lwa "Mama Mia" kyenkana olwafuuka oluyimba lw'eggwanga mu Uganda ne East Africa okutwaliza awamu. Mu myaka gya 1990 Uganda yatandika okulaga nga bwe yali enyumirwa [[:en:Dancehall|ennyimba z'e Jamaica]] abayimbi ab'enjawulo omwali Shanks Vivi Dee, Ragga Dee, n'abalala bwe bajja n'enkuba ey'ekijamaica nga beefaananyirizaako [[:en:Shabba_Ranks|Shabba Ranks]]. Baayingiza wano ennyimba ez'ekika kya [[:en:Ragga|Ragga]] mu Uganda nga newankubadde baafuna okuvuganyizibwa n'ebika Ebifirika ebirala nga [[:en:Soukous|Soukous]] okuva e Congo ne [[:en:Kwaito|Kwaito]] okuva e South Africa. Embeera eno ye yaliwo okutuusa mu kyasa ekya 21 abayimbi nga [[:en:Chameleone|Chameleone]] bwe bajja ne bawamba. We bwatuukira mu 2007, waaliwo abayimbi abapya bangi abaali bazze nga bayimba ebika by'ennyimba eby'enjawulo olwo ng'ennyimba z'e [[Bulaaya]], ez'e Congo ne South Africa zaali tezikyavuga mu Uganda. Leero, abayimbi nga [[:en:Iryn_Namubiru|Iryn Namubiru]] ne King Saha be bamu ku b'oyinza okwogerako, abalala nga Radio & Weasel aba [[:en:Goodlyfe_Crew|Goodlyfe Crew]], nabo baali ba maanyi nnyo nga Radio tannafa, nga baavuganyaako ne mu mpaka za za ssemazinga wa Afrika yonna eza [[:en:MTV_Africa_Music_Awards|MTV Base awards]] mu 2010 n'eza BET awards mu 2013. Mu Gwomukaaga 2015, [[:en:Eddy_Kenzo|Eddy Kenzo]] yawangula awaadi y'omuyimbi omupya asinga mu nsi yonna eya "Best new international artist" mu mpaka za [[:en:BET_Awards_2015|2015 BET music awards.]] === Kadongo Kamu === [[File:Tune In (28990737).jpeg|left|thumb|Guiter]] Ekigambo "Kadongo Kamu" kigambo kya [[Luganda]] ekitegeeza "endongo emu". Ennyimba ez'engeri eno zaaweebwa erinnya eryo olw'omulimu omukulu ogukolebwa jjita ey'eddoboozi eddene eya [[:en:Bass_guitar|bass guitar]], ng'olumu yokka gye bababakuba nga bayimba. Kirowoozebwa nti omuyimbi eyasooka okumanyika n'okucaaka ye [[:en:Fred_Masagazi|Fred Masagazi]] eyo mu myaka gya 1960.<ref name="voanews">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://blogs.voanews.com/music-time-in-africa/2008/02/05/kadongo-kamu-from-uganda/ |access-date=2022-11-17 |archive-date=2022-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801121338/https://blogs.voanews.com/music-time-in-africa/2008/02/05/kadongo-kamu-from-uganda/ |url-status=dead }}</ref> Omugenzi Elly Wamala naye yakola kinene mu kukyusa mu kadongo kamu n'amwongerako omutindo era ennyimba ze zaawulirwanga nga za njawulomu. Christopher Sebadduka yatutumusa nnyo kadongokamu nga y'ensonga alwaki bangi bamuyita Jjajja wa Kadongo kamu. Ennyimba za Wamala ez'imulembe zaamuleeera okufuna abawagizi bangi era y'omu ku baafuna omukisa okuyimba ku bijaguzo by'ameefuga ga Uganda mu 1962. Bano baagobererwa abayimbi abalala bangi.<ref name="voanews" /> [[:en:Herman_Basudde|Herman Basudde]] yali muyimbi wa kadongo kamu eyacaaka ennyo wakati w'emyaka gya 1980 ne 1990. Kino bwe kyali ne ku [[:en:Bernard_Kabanda|Bernard Kabanda]] ne Dan Mugula ono ye ng'akyaliwo. Fred Sebatta ne [[:en:Paulo_Kafeero|Paulo Kafeero]] baali ba maanyi nnyo mu myaka gya 1990. We butuukidde olwaleero nga Kadongokamu yakendeera amaanyi olw'ebika by'ennyimba ebirala ebivuganya ku mutendera gw'ensi yonna kyokka akyatwalibwa nga sitayiro y'ennyimba ey'ekitiibwa, erimu okuwuliriza obubaka, okubuulirira n'okusanyusa abakulembeze mu Buganda.<ref name="monitorco">[http://www.monitor.co.ug/artsculture/Entertainment/Down-the-memory-lane-with-Kadongo-kamu-greats/812796-1522878-kms8yc/index.html "Down the memory lane with Kadongo kamu greats". monitor.co.ug. Retrieved January 31, 2017]</ref> === Ennyimba 50 ezikyasinze amaanyi mu Uganda okuvamu 1990 ===   Okusinziira ku DJ Erycom, luno lwe lukalala lw'ennyimba ezikyasinze amaanyi mu Uganda. Born In Africa olwa Philly Lutaaya, Land of Anaka olwa Geoffrey Oryema, Bus Dunia olwa Herman Basudde, Sirikawo Baby olwa Menton Summer ne Emperor Orlando, Wipolo olwa Pastor George Okudi, Noonya Money olwa Red Banton, Mama Mia olwa Jose Chameleone, Mbawe olwa Ragga Dee, Tindatine olwa Lady Mariam, Kapapaala olwa David Lutalo, Bamidomo, Midomo olwa Da Twinz, Mu Ggulu Teriyo Mwenge olwa Menton Kronno & Gen Mega Dee, Mic Ya Ziggy Dee, Badda lwa Bobi Wine, Jamila olwa Jose Chameleone, Ani Akumanyi olwa Grace & Gatimo, Swimming Pool olwa Abdu Mulaasi, Angela olwa Sizza Man, Dippo Nazigala olwa Paulo Kafeero, Nakudata olwa Radio & Weasel, Ekinaigeria olwa Harriet Kisaakye, Siggwe Ansimira olwa Mesach Semakula, Mwana Muwala Nga Walaba olwa Mega Dee, Stamina olwa Eddy Kenzo, Wendi olwa Bobi Wine, Kasepiki olwa Bebe Cool, Nabikoowa olwa Juliana Kanyomozi, Mbakwekule olwa Sheebah, Ndigida olwa Ragga Dee, Champion olwa AK47, Maria Roza olwa Eddy Kenzo, Ginkeese olwa Qute Kaye, Oli Wange olwa Rema, Tuli Kubunkenke olwa Ronald Mayinja, Mazongoto olwa Dr Hilderman, Bread & Butter olwa Radio & Weasel, Jangu olwa Obsessions, Nakatudde olwa Madox Semanda Ssematimba, Maama Brenda olwa Sweet Kid, Neera Neera olwa Mowzey Radio, Omusono Gwa Mungu olwa Abdu Mulaasi, Obangaina olwa Racheal Magoola, Juicy olwa Radio & Weasel, Manzi Wa Nani olwa Clever J, Sikulimba olwa Afrigo Band, Nkuumira Omukwano olwa Aziz Azion, Omusheshe olwa Chance Nalubega, Bbaala olwa Daxx Kartel, Ekimbeewo olwa Halimah Namakula, Basiima Ogenze olwa Jose Chameleone, Ddole Y'omwana olwa Fred Sebatta, Sweet Wange olwa Phoebe Nassolo, Kyarenga olwa Bobi Wine, Beera Nange olwa Judith Babirye, Kani olwa Pastor Wilson Bugembe, Amaaso olwa Pallaso, Radio & Weasel, Walumbe Remix olwa Gravity Omutujju, Muliranwa olwa King Saha, Sitya Loss olwa Eddy Kenzo, Ngenda Kusiba Farm olwa Abdu Mulaasi, Badilisha olwa Jose Chameleone, Bogolako olwa Bebe Cool, Maama Mbire olwa Bobi Wine & Juliana ne Mbiro Mbiro olwa Eddy Kenzo. === Kidandali ===   Ennyimba ez<nowiki>'ekika ky'Ekidandali ze zisinze okuwamba mu Uganda ensangi zino. Kyokka erinnya "kidandali" terikkaanyizibwako buli omu ng'abamu bagamba nti ennyimba ez'ekika kino zandibadde ziyitibwa ''ennyimba za bbandi''</nowiki>, ate abalala bateesanti ekika kino kiyitibwe [[:en:Afrobeat|Afrobeat]]. Ennyiba ez'engeri eno ensibuko yaazo yava mu bbandi ezaasookawo mu Uganda nga yaakafuna obwetwaze mu 1962. Bbandi ya Cranes Band, oluvannyuma eyasattulukuka n'evaamu eya [[:en:Afrigo_Band|Afrigo Band]], eyogerwako nga bbandi eyasooka okuvaamu ennyimba ez'engeri eno. Mu kusooka ennyimba zaabwe zaali zaagala okufaanaganamu ez'ekika kya [[:en:Soukous|Soukous]] n'ez'abayimbi b'e congo nga Franco ezaaliko mu budde obwo. Baakubanga nnyo n'ebivuga ebikola ennyimba za [[:en:Jazz|Jazz]]. Ebiseera bwe byagenda bitambula, waabalukawo bbandi endala nga Rwenzori Band, Big Five Band ne Simba Ngoma Band. Naye Afrigo Band ye yasinga okumanyika n'okubuutikira endala naddala mu kiseera ky'obutabanguko n'obutali butebenkevu obwaliwo mu myaka gya 1970 okutuuka mu gya 1990. We bwatuukira mu makkati g'emyaka gya 1990, Afrigo Band yali ekyayimba ennyimba eziva mu kika kya Soukous music, eyali ow'ettutumu ennyo mu Afrika yonna. Abayimbi nga Joanita Kawalya ne Rachael Magoola baali kitundu ku Afrigo Band era be baatandikirwako ekika ky'ennyimba kati eziyitibwa Kidandali, kw'ossa bbandi endala nga Kaads Band. Kyokka enkyukakyuka ssinziggu yaggyawo bwe waatondebwawo ekibiina ekiralala ekyatuumibwa Eagles Production ekyaleeta abayimbi nga Mesach Semakula, Geoffrey Lutaaya, Ronald Mayinja , Haruna Mubiru n'abalala bangi. Bano baatwala ekya Afrigo Band ne bakyongeramu ebirungo wamma ne gujabagira. Mu myaka gya 2000, enika ky'ennyimba kino kyasinga kumanyika ku bbandi ya Eagles Production. Bano baayongera okusitula ebitone ebipya omwali: Roy Kapale, Maureen Nantume, Phionah Mukasa, Mariam Mulinde, Queen Florence, omugenzi Harriet Kisaakye Cathy Kusasira, Irene Namatovu ne [[:en:Stecia_Mayanja|Stecia Mayanja]]. Ate entaanya endala yaliwo mu 2008 omuyimbi [[:en:David_Lutalo|David Lutalo]] lwe yajja n'akayimba ka Kapapaala n'ateekawo essuula empya okuva ku nnyimba za bbandi ezaali zimanyiddwa omwali Eagles Production, Diamond Production, Kads Band, Backeys Band, Kats Production, The Hommies n'endala nnyingi. Mu 2003, Uganda yafunda omuyimbi omupya eyawamba ekisaawe ky'okuyimba, Abdu Mulaasi. Ono eyajja n'oluyimbba lwe olwabuna eggwanga lyonna olwa "Omusono Gwa Mungu", Abdu Mulaasi yayogerwangako kyenkana mu buli nju n'atwalibwa okuba omu ku bayimbi ab'amaanyi mu Uganda. Abdu Mulaasi yeeyongera okufulumya ennyimba ezaacaaka nga: Swimming Pool, Njagal Ebbere, Ekyaapa, Obuffumbo Bwa Liizi, Ngenda Kusiba Farm ne Omuchaina. Enkulu Tenywa lwe lumu ku nnyimba ezaasinga okukwatayo era ne lumu kuumira ku ntikko. We bwatuukira mu 2010, Abdu Mulaasi yali akyusizza enkuba ya KadongoKamu ng'afuuse Kadongo kamu omulongooseemu oba abamu gwe bayita Urban Kadongo Kamu. DJ Erycom, y'omu ku ba DJ abaasooka abaasooka okuzannya, okubunyisa n'okutumbula ennyimba za Kadongokamu mu bbaala, ne mu bifo ebirala ebisanyukirwamu mu Uganda n'ebweru. Mu kiseera ekyo tekinologiya ow'entambi yali ayongedde okukula ng'ennyimba zikolebwa byuma ebiri mu kompyuta si si bino bye bakubirawo nga kino kyali kyatuuka dda ne mu nnyimba eza bbandi.Situdio ezikola ennyimba ezaaliko mu kiseera ekyo kuliko: Kann, Dream Studios, Mozart n'eya Paddyman. Abayimbi abalala bangi bazze bayimba ennyimba z'ekidandali omuli Dr Tee, Martin Angume ne [[:en:Chameleone|Chameleone]] yennyini. Abayimbi b'ennyimba zino abapya mulimu [[:en:Papa_Cidy|Papa Cidy]], ne Chris Evans ng'ono oluusi ayimbirako n'ez'ekika kya Dancehall era muyimbi mututumufu mu Uganda. === Ennyimba za Dancehall === Ennyimba za Dancehall mu Uganda zaagala okwefaananyirizaako ezo eza [[:en:Dancehall|Dancehall w'e Jamaica]]. Y'emu ku kika ky'ennyimba ekirina ekifo eky'oku mwanjo mu kisaawe ky'okuyimba mu Uganda. Ebirala byonna bifaanagana n'eby'Abajamaica ekyawukana kyokka lwe lulimi nga Bannayuganda bayimba nnyi mu nnimi zaabwe ennansi. Newankubadde bayimba mu nnimi zaabwe, okugeza [[Luganda]], era waliwo obugambo bwe bakoppa mu Lujamaica nga bagoberera [[:en:Patois|engeri gye baatulamu Olujamaica]]. Kinajjukirwa nti ku ntandikwa y'emyaka gya 1990 ne mu makkati gaagyo, ennyimba z'ebweru ezaasinga okunyumira Bannayuganda z'ezo ez'e Jamaica ezaayitibwanga [[:en:Raggamuffin_music|Raggamuffin music]] mu biseera eby. Abayimbi nga [[:en:Shabba_Ranks|Shabba Ranks]] ne [[:en:Buju_Banton|Buju Banton]] baafuuka ekyokulabirako eri abayimbi b'e Uganda nga Shanks Vivi D, [[:en:Ragga_Dee|Ragga Dee]], Menton Sama ne Rasta Rob. Ekidongo abayibi b'e Uganda kye baasinga okuyiiyizaamu ennyimba ky'eky'oluyimba lwa[[:en:Reggaeton#Dem_Bow|Dem Bow]] olwayimbibwa Shabba Ranks oluvannyuma ne kiddirirwa ekidongo kya [[:en:Reggaeton|Reggaeton]]. Ng'emyaka gya 1990 giggwaako abayimbi abapya baasituka mu Uganda omwali Mega Dee ne Emperor Orlando nga bakuba ennyimba ez'ekika kino.<ref name="newvisioon">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1330970/dancehall-influence-ugandan-music</ref> Ekyasa ekya 20 we kyaggweerako, ng'ennyimba za dancehall oba ezitera okuyitibwa ragga zaali zisaasaanye ne mu nkuba endala. Abayimbi abapya nga [[:en:Chameleone|Chameleone]], [[:en:Bebe_Cool|Bebe Cool]] ne [[Bobi Wine]] baayingirawo era ne bawamba ekisaawe ky'okuyimba nga bakuba ennyimba ez'ekika kino. Kyokka tebalina nnyo kye baayongera ku kika kya nnyimba eno naddala mu kwongera ku mutindo gw'envuga oba okwongeramu ebivuga ebirala wabula baasigala ku nvuga ey'ekidongo kya Dem Bow kwe baazimbiranga ennyimba zaabwe. Kyokka ebiseera bwe byeyongera omutindo gwagenda gukyukamu era Chameleone ye yasooka okuba omuyimbi wa dancehall eyagattamu envuga endala omuli eya Soukous ne [[:en:Kadongo_Kamu|Kadongo Kamu]]. We bwatuukira mu 2006, abayimbi bangi baali bakoze ekintu kye kimu.<ref name="musicinafricaa">http://musicinafrica.net/reggae-uganda?language=en</ref> Mu kiseera kino enkuba y'Ekijamaica yali ekyuseemu okuva ku nkadde eya "ragga" nga wazzeewo emypa eyaleetebwa [[:en:Deejays|ba DJ]] ba dancehall omwali [[:en:Vybz_Kartel|Vybz Kartel]] ne [[:en:Busy_Signal|Busy Signal.]] Abayimbi nga Dr Hilderman bajja n'ennyimba empya nga Double bed Mazongoto ne zivuga okumala ebbanga. Kyokka oluvannyuma Uganda yafuna abayimbi omujiji omupya nga Rabadaba, Sizza Man ne Fidempa abaakola ennyimba za dancehall omulongooseemu. Abayimbi ba Uganda aba dancehall bangi bamufunyeemu era kati bagagga abali mu bulamu obw'okwejalabya.<ref name="theguardian">https://www.theguardian.com/music/musicblog/2014/oct/30/the-playlist-reggae-dancehall-and-soca-from-kingston-to-kampala</ref> === Ennyimba za Hip Hop ne R&B === Ennyimba za Hip Hop mu Uganda zeefaananyirizaako ezo eza [[:en:Hip_Hop|Hip Hop]] w'omu Amerika abamu ze bayita ez'okutontoma. Olw'okukula kwa tekinologiya, ne Bannayuganda ennyimba za Hip Hop ze bakola nnengooseemu nga teziri wala nnyo n'ezikolebwa mu Amerika. Enjawulo ennene eriwo eri nti mu Uganda, nga bwe kiri ne mu mawanga ga Afrika amalala, okusinga abayimbi bayimba mu nnimi nnansi/nzaaliranwa. Okusingira ddala bayimba mu [[Luganda]] ng'ab'ennyimba zino baafunayo n'ekigambo ekiralala ekya "Lugaflow" kye bakozesa okutegeeza ennyimba eno efaananako ey'okutontoma mu Uganda.<ref name="editioncnn">http://edition.cnn.com/2015/05/18/africa/ugandadn-hip-hop/</ref> Ennyimba eya Hip hop y'emu ku zikyali empya mu Uganda nga yatandika n'ebibinja by'abayimbi bibiri (2) omuli ekya [[:en:Klear_Kut|Klear Kut]] ne Bataka Squad ebyatandika eyo ku nkomerero y'emyaka gya 1990 naye nga mu kiseera ekyo Bannayuganda baali tebannazitegeera. Mu bayimbi abalala abajja nga bayimba ennyimba ez'ekika kino mulimu [[:en:Navio_(rapper)|Navio (rapper)]], Babaluku, Sylvester ne Abramz ,'abalala bangi.<ref name="kellogg">https://web.archive.org/web/20160724010258/http://kellogg.nd.edu/students/etw/experience_killen.shtml</ref> Abayimbi abalala beeyalula okuva mu 2005 omwali Rocky Giant ne GNL Zamba eyajja 2008 ennyimba za Hip Hop ne zisensera Bannayuganda. Abayimbi abalala bajja nga bagoberera GNL omuli Jay-P, keko, Gravity Omutujju, Victor Kamenyo, Felister de Superstar, Fresh Kid, MunG n'abalala bangi ababunyizza ennyimba eno mu Bannayuganda ne batuuka ne ku mikutu egy'amaanyi nga [[:en:MTV|MTV]].<ref name="newvision.co.ug">http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1419328/status-quo-ugandan-hip-hop-industry</ref> Nga bwe kiri ku Hip Hop, ennyimba za R&B mu Uganda nazo zigoberera ezo eza [[:en:R&B|R&B]] okuva mu Amerika. Zino tezirina nnyo byafaayo mu Uganda kyokka nga zaasooka kuyimbibwa Steve Jean mu Uganda ng'emyaka gya 1990 giggwaako. Yaddirirwa Michael Ross eyajja mu 2002 n'ennyimba nga How Do You Love ne Sinorita. Kyokka mu 2008, abayimbi bangi beeyongera okuyimba R&B omwali Myco Chris ne Baby Joe abawangaalira mu mawanga g'ebweru. Mu balala mulimu aba Blu3, ne [[:en:Aziz_Azion|Aziz Azion]]. Baagobererwa abalala nga [[:en:Nick_Nola|Nick Nola]], Richy, Pallaso, Woodz ne Yoyo abaayongera ennyimba eno mu maaso.<ref name="newvision.co.ug" /> === Ennyimba z'eddiini/ez'okusinza n'okutendereza Katonda === [[:en:Gospel_music|Ennyimba z'okusinza n'okutendereza]] mu Uganda zaatandika na kkwaya za mu makanisa ne Eklezia kw'ossa bbandi ez'enjawulo. Zino zaali nnyo mu b'enzikiriza y'Ekirokole /[[:en:Balokole|Abalokole]]. Abayimbi nga Fiona Mukasa eyajja mu makkati g'emyaka gya 1990 y'omu ku baasooka okukuba ennyimba z'eddiini okuzifulumya amasinzizo ne zituuka ku bantu bonna. Ennyimba zino zaalimu nnyo enkuba ey'ennyimba z'e Congo eya [[:en:Soukous|Soukous]] eyaliko mu budde obwo. Waaliwo n'ekibinja kya Limit X ekyacaaka ennyo mu budde obwo.<ref name="nsoul">[https://web.archive.org/web/20221022042303/http://nsoul.com/artists/limits "Limit X Biography". nsoul.com. Retrieved 4 July 2015]{{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Oluvannyuma ennyimba za 'Gospel' zaakyukamu oluvannyuma lw'okujja kw'ebibinja nga Sauti,<ref name="newvisionn">https://web.archive.org/web/20200919024306/https://www.newvision.co.ug/D/9/507/462860</ref> n'eya First Love. Abalala nga George Okudi ne Father Musaala baakuba ennyimba ezaakwatayo. Kyokka ennyimba za Gospel, zaatandika okwegazaanya mu kisaawe ky'okuyimba mu Uganda, [[:en:Judith_Babirye|Judith Babirye]] bwe yayingirawo mu 2007. Babirye, eyayimbanga mu ngeri y'emu n'eya Mukasa, kyokka ye yafulumyanga ennyimba ez'okumukumu ate nga zonna zikwatayo omwali ne "Beera Nange".<ref name="About">http://allafrica.com/stories/201407211632.html</ref> Omulala eyadda ku Babirye ye [[:en:Wilson_Bugembe|Wilson Bugembe]] nga naye ennyimba ze zaasiimibwa abantu n'ayatiikirira. Bono bazze beegattibwako abayimbi abalala nga [[:en:Levixone|Levixone]] eyayimba olwa "mbeera" ne Grace Morgan olwali olwamaanyi mu 2021. == Ennyimba za Classical == Ennyimba ez'engeri eno ntono nnyo mu Uganda,era abazitegeera okusinga bali mu kibuga ekikulu Kampala. Amatendekero g'ebyennyimba mu Kampala kuliko: [https://web.archive.org/web/20250708204840/https://www.kampalamusicschool.com/ Kampala Music School], [https://web.archive.org/web/20251007174413/https://www.musicinafrica.net/taxonomy/term/6794 MusiConnexions Uganda] and [https://esom-music.com/ Esom Music School]. Newankubadde amatendekero gano tegaliimu bivuga byonna ebyetaagisa olwa ssente entono, gatendeka abantu mu by'okuyimba ebisookerwako. Waliko okuyimba okw'Ekizungu okwayigirizibwa Bannayuganda Abaminsane we bajjira mu Uganda. Kino tekitegeeza nti nga tebajjaggya tewaaliwo kuyimba naye balina bye baayongereza ku ebyo bye baasangawo.<ref>Music in Africa Magazine, by Benon Kigozi</ref> Era ennyimba za [[:en:Classical_music|Classical music]] zigenda zikula mpolampola. == Embeera y'ekisaawe ky'okuyimba == [[:en:Music_industry|Okuyimba mu Uganda]] kye kimu ku bisaawe ebisinga okuba eby'omugaso mu mbeera z'abantu eza bulijjo n'okukyusa ebyenfuna by'abo abakwetabamu. Abayimbi be basinga okubeera [[:en:Celebrities|bassereebu]] mu Uganda, era n'ebyo ebifulumira mu mawulire nga bikwata ku byamasanyu bisinga kubeera ku nnyimba ne ku bayimbi. Ebikwata ku bayimbi bigobererwa nnyo abaamawulire era bikola nnyo amawulire mu Uganda. [[:en:Concerts|Ebivvulu by'ennyimba]] oba okutongoa entambi z'ennyimba kye kimu ku biwagirwa ennyo Bannayuganda. Kkampuni nnyingi ziteeka ssente mu bivvulu bino okubitegeka n'okubiranga ku leediyo ne TV. Abayimbi bakola nnyo ebivvulu kubanga batono ku bo abatunda antambi/ennyimba zaabwe ne zivaamu ssente, nga basigalira ku kya kutegeka bivvulu ne bavunamu ku ssente ze basolooza okubiyingira. Tewaliiwo [[:en:Record_labels|kkampuni zikola nnyimba entongole]] era ezitera okuyitibwa kkampuni ezikola ennyimba zibeera zikulembera bayimbi kye kyokka. Eno y'ensonga lwaki abayimbi basanga obuzibu mu kufuna ssente mu nnyimba zaabwe n'okukaluubirizibwa okukola ennyimba eziri ku mutindo. Wabaddewo ne kaweefube w'okutereeza ekisaawe ky'okuyimba okuyita mu bitongole nga ekya Uganda Performing Rights Society (UPRS), Bryan Morel Publications n'ekya Uganda Musicians Association ekizze kitegeka awaadi z'abayimbi ez'enjawulo omuli [[:en:Africa_Awards_for_Entrepreneurship|AFRIMA Awards]], [[:en:Pearl_of_Africa_Music_Awards|PAM Awards]] ne HiPipo Music Awards. Okufuba kw'ebibiina bino okuyambako abayimbi okufuna mu nnyimba zaabwe nga basitula etteeka ly'obwannannyini ku biyiiye omuli n'ennyimba erya [[:en:Copyright_law|copyright law]] kuzze kugwa butaka. Kino kikyali kimu ku bizibu abayimbi bye basanga mu nsi yonna. == Okutunda n'okutumbula ennyimba za Uganda == Okusinziira ku muwandiisi Jones, A.M (1954),ennyimba ennansi ekyali ya maanyi mu bantu ba bulijjo naddala mu byalo era agamba nti Uganda erina ebivuga ebitasangikasangika ebizze bikozesebwa ne mu nnyimba ezikolebwa ennaku zino. Kampuni ennene ezitwala abayimbi n'okubakolera ennyimba omuli eya [[:en:Blackmarket_Records|Black Market Records]] n'ebitongole by'ensi yonna omuli n'ekya [https://www.singingwells.org/ Singing Wells] ne [http://selam.se/eng/about-us Selam] okuva e UK nazo ziyambyeko okutumbula ennyimba za Uganda. Mu ntandikwa zaalina ekigendererwa ky'okutumbula ennyimba za hip-hop mu Uganda ne zizzaako okutendeka abakola ennyimba n'okusomesa ku tteeka lya copyright Law) okuyita mu buyambi obuva mu kitongole kya Swedish International Development Cooperation Agency (SIDA). Bano bagenderera n'okutumbula ebika by'ennyimba omuli Larakaraka okuva e Gulu, Bukusu nga kino ekika kiyimbibwa Mbale kw'ossa Kandongo Kamu nga bizze bigattibwamu enkuba ya reggae ne ragga.<ref>https://doi.org/10.21504%2Famj.v1i1.228</ref> Abayimbi ba Uganda okusinga bakozesezza leediyo ne TV okutumbula ennyimba zaabwe. Bangi bategese ebivvulu ate abalala bayimba ku mikolo ng'okwanjula, embaga n'obubaga obulala. Abalala bakozesa emikutu gya yintaneeti omuli n'egya Social Media okutumbula ennyimba zaabwe era bafunyeemu ssente. Kyokka abayimbi bangi mu Uganda tebannatandika kukozesa bulungi mikitu gino okugiganyulwamu ng'abagikozesa baasinga kuzuukukira mu kiseera kya ky'omuggalo gwa Covid-19. Abayimbi nga [[:en:Desire_Luzinda|Desire Luzinda]], [[:en:Navio_(rapper)|Navio]],<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://kampalasun.co.ug/2020/04/17/navio-to-stage-online-concert-during-covid-19-lockdown/ |access-date=2022-11-17 |archive-date=2020-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426012212/https://kampalasun.co.ug/2020/04/17/navio-to-stage-online-concert-during-covid-19-lockdown/ |url-status=dead }}</ref> [[:en:Iryn_Namubiru|Iryn Namubiru]], [[Bobi Wine]],<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://kampalasun.co.ug/2020/05/11/bobi-wines-online-concert-lives-up-to-hype-marred-by-poor-network/ |access-date=2022-11-17 |archive-date=2020-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201202455/https://kampalasun.co.ug/2020/05/11/bobi-wines-online-concert-lives-up-to-hype-marred-by-poor-network/ |url-status=dead }}</ref> [[:en:Gabriel_K|Gabriel K]],<ref>https://bigeye.ug/gabriel-k-in-concert/</ref> [[:en:Jose_Chameleone|Jose Chameleone]] n'abategesi b'ebivvulu nga Bryan Morel Publications, Promoter Musa<ref>http://www.imdb.com/name/nm11777770/bio</ref> Ivan Jay [[:en:Music_promoter|Music Promoter]]<ref>https://www.google.com/maps/dir//Bulamu+Rd,+Kasangati/@0.3796251,32.5876834,11z/data=!4m7!4m6!1m1!4e2!1m2!1m1!1s0x177db16786a4e2d7:0x87568ea2423514a2!3e0</ref> ne Fezah baakyusa entegeka y'ebivvulu nga baakolako n'ebyoku mutimbagano (online concerts) oluvannyuma ebyasaasaaniranga ku mikutu gya TV.<ref>https://www.newvision.co.ug/news/1519157/online-normal-post-covid-19</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/news/1518193/ugandan-artistes-resort-online-afloat</ref> == Laba na bino == * [[:en:Baganda_music|Baganda music]] * [[:en:Bigwala|Bigwala]] * [[:en:Kadongo_Kamu|Kadongo Kamu]] * [[:en:Kidandali|Kidandali]] * [[:en:Ray_G|Ray G]] == Ebijuliziddwamu == <references responsive="1"></references> == External links == * [https://web.archive.org/web/20221211142410/https://feezah.com/ Feezah Music Uganda - Buy, Download & Listen to Ugandan music worldwide.] * [https://web.archive.org/web/20221106124925/https://www.kampalafm.com/ List of Top Ugandan Songs.] - Official Ugandan Music Website * [http://www.djerycom.com Download Ugandan Music – ERYCOM] * [https://web.archive.org/web/20201005155556/https://www.djerycom.com/profiles Full List Of Top Ugandan Artists] * [https://web.archive.org/web/20201005144850/https://www.djerycom.com/music Most Recently Added Ugandan Music] * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xlb4 BBC: Information about Buganda royal court music.] * [http://www.howwe.biz Howwe] * [http://www.hipipo.com HiPipo] * [https://web.archive.org/web/20130118091642/http://musicuganda.com/ Music Uganda] * [https://web.archive.org/web/20100515124508/http://www.uprs.biz/ Uganda Publishing Rights Society] * [http://sounds.bl.uk/World-and-traditional-music/Peter-Cooke-Uganda Field recordings made in Uganda by ethnomusicologist, Peter Cooke] * [http://sounds.bl.uk/World-and-traditional-music/Wachsmann Field recordings made in Uganda by ethnomusicologist, Klaus Wachsmann] * [http://sounds.bl.uk/World-and-traditional-music/Ken-Gourlay-Uganda Field recordings made in by ethnomusicologist, Kenneth Gourlay] [[Category:Buganda]] f6x9uhk8jp13dvwio4r191cjtnk19tw Radio Muhabura 0 8305 75594 75428 2026-09-28T02:30:16Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75594 wikitext text/x-wiki '''Radio Muhabura''' yali sitesoni y'ekibiina kya RPF ([[:en:Rwandan_Patriotic_Front|Rwandan Patriotic Front]]) mu lutalo lwa [[:en:Rwandan_Civil_War|Rwandan Civil War]] okuva mu 1990 okutuusa mu 1994. Yakolebwa mu 1991 era nga eweerereza mu [[:en:Uganda|Uganda]]. Yali ky'akusalwo ekisooka ku [[:en:Radio_Rwanda|Radio Rwanda]], ng'etuuka wonna wabula Obukiikaddyo bwa Rwanda mu masekati g'omwaka 1992. Y'alikodingibwa aba [[:en:BBC|BBC]] okutandiika n'omwaka gwa 1992. Yatumbula abayeekera ba Gavumenti ya Rwanda abayitibwa "extremist". Mu kuweereza kw'Ogwomwenda 1992 yalumiriza nti amaggye g'ekibiina kya Gavumenti "okutega obutego nga buno bw'ali bwakusaanyawo bavubuka."<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.article19.org/pdfs/publications/rwanda-broadcasting-genocide.pdf |access-date=2022-11-22 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513100456/http://www.article19.org/pdfs/publications/rwanda-broadcasting-genocide.pdf |url-status=dead }}</ref> Mu mwezi Ogusooka 1993, emyezi egy'asooka nga [[:en:Radio_Télévision_Libre_des_Mille_Collines|RTLM]] tennnagenda ku mpewo, Radio Muhabura yavunaana Gavumenti ya Rwanda okutta abantu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ds.datastarweb.com/ds/products/datastar/sheets/bswb.htm |access-date=2022-11-22 |archive-date=2010-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124175742/http://ds.datastarweb.com/ds/products/datastar/sheets/bswb.htm |url-status=dead }}</ref> Yaganira RPF okwetaba mu kuttibwa kw'abantu ba bulijjo,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ds.datastarweb.com/ds/products/datastar/sheets/bswb.htm |access-date=2022-11-22 |archive-date=2010-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124175742/http://ds.datastarweb.com/ds/products/datastar/sheets/bswb.htm |url-status=dead }}</ref> era yakuza abayeekera ba "[[:en:Hutu|Hutu]] power", eri gavumenti ya [[:en:Juvénal_Habyarimana|Habyarimana]], n'abantu okudduka mu maggye.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.rwandainitiative.ca/symposium/transcript/panel1/questions.html |access-date=2022-11-22 |archive-date=2022-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122124715/https://www.rwandainitiative.ca/symposium/transcript/panel1/questions.html |url-status=dead }}</ref> Yakolanga pulogulaamu y'okukubanganya ebirowoozo ku Bannarwanda abawangalira mu mawanga g'ebweru n'okuteekebwawo kwa Gavumenti empya.<ref>{{Cite web |last=Li |first=Darryl |date=2007 |title=&#149; Echoes of violence: considerations on radio and genocide in Rwanda |url=http://www.idrc.org/en/ev-108188-201-1-DO_TOPIC.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205155211/http://www.idrc.org/en/ev-108188-201-1-DO_TOPIC.html |archive-date=2012-02-05 |access-date=2026-09-26 |website=www.idrc.org |language=en |url-status=live}}</ref> Newankubadde pulogulaamu ya pro-Hutu RTLM (eyafuuka omukutu mu kukuliriza [[:en:Rwandan_genocide|okutugumbulwa kwa Bannarwanda]] mu 1994) yai ewulirizibwa nnyo, Radio Muhabura yalina abawuliriza batono olw'okuba nti yali eweereza mu Lungereza mu kifo ky'olulimi lwa [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]], era n'okwetaba kw'ayo mu lutalo lwa Rwanda olw'omunda tekwogerwako nnyo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.rwandainitiative.ca/symposium/transcript/panel1/questions.html |access-date=2022-11-22 |archive-date=2022-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122124715/https://www.rwandainitiative.ca/symposium/transcript/panel1/questions.html |url-status=dead }}</ref>  Okubeerawo kwa ladiyo ya Muhabura kwa tw'alibwa nga obujulizi mu musango gwa [[:en:Ferdinand_Nahimana|Ferdinand Nahimana]] mu [[:en:International_Criminal_Tribunal_for_Rwanda|Kkooti y'ensi yonna ekwasaganya ensonga z'okutyobola eddembe ly'obuntu mu Rwanda]]. == Laba n'abino == * [[:en:Hate_Media|Hate Media]] * [[:en:Mount_Muhabura|Mount Muhabura]] * [[:en:Radio_Télévision_Libre_des_Mille_Collines|Radio Télévision Libre des Mille Collines]] == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} 0959mw0ijwp9enc6ll18sqbirykgaev Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela 0 8323 75568 75353 2026-09-28T00:08:50Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75568 wikitext text/x-wiki [[File:Mandela National Stadium Uganda.jpg|thumb|Abawagizi wabweru wa Mandela National Stadium]]   '''Mandela National Stadium''' oba '''Namboole''' nga bwetera okuyitibwa [[:en:Multi-purpose_stadium|kisaawe eky'eyambisibwa mu mirimu egy'enjawulo]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] era nga ge maka ga tiimu yeggwanga ey'omupiira [[:en:Uganda_national_football_team|Uganda Cranes]] .<ref>{{Cite web |date=2024-05-13 |title=Namboole welcomes back Cranes |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/namboole-welcomes-back-cranes-4621742 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ekisaawe Kino erinnya lyakyo ettongole kyalifuna okuva ku yaliko omukulembeze w'eggwanga lya [[:en:South_Africa|South Africa]] era [[:en:Internal_resistance_to_apartheid|elwanyisa ennyo enfuga y'obusosoze obwesigamye ku lanji]] , [[:en:Nelson_Mandela|Nelson Mandela]].<ref>{{Cite web |title=Translate page - Wikipedia |url=https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&page=Mandela+National+Stadium&to=lg |access-date=2026-09-26 |website=lg.wikipedia.org |language=lg}}</ref> Ekisaawe kino mu biseera wekyaggulirwawo butongole mwaka 1997 kyali kituuza abantu 45,202 omulundi gumu.<ref>{{Cite web |title=Mandela National Stadium Namboole - Kampala - Uganda - Verified B2B Partner {{!}} ProdAfrica B2B Intelligence Hub |url=https://maps.prodafrica.com/places/uganda/central-region-ug/kampala/sports-enclave/mandela-national-stadium-kampala-uganda/ |access-date=2026-09-26 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nelson Mandela National Stadium (Namboole) – StadiumDB.com |url=https://stadiumdb.com/stadiums/uga/nelson_mandela_national_stadium |access-date=2026-09-26 |website=stadiumdb.com}}</ref> Wabula olubannyuma lw'okuggalwa n'okuddabirizibwa, omuwendo gwabantu abateekeddwa okukozesa ekisaawe kino gwasalika okudda ku bantu 42,000.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2023-11-22 |title=Sports Facilities: Mandela National Stadium Namboole renovation garners momentum |url=https://kawowo.com/2023/11/22/sports-facilities-mandela-national-stadium-namboole-renovation-garners-momentum/ |access-date=2026-09-26 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref> Kyokka yadde emiwendo emitongole egyabantu abatuula mu kisaawe kino giri gityo, mu byafaayo ekisaawe kino kyali kituuzizzaako abawagizi emitwalo etaano(50,000).<ref>{{Cite web |title=Uganda national football team statistics and records: attendances |url=https://www.11v11.com/teams/uganda/tab/stats/option/attendances/ |access-date=2026-09-26 |website=www.11v11.com}}</ref> Ekyafaayo kino kyaliwo mu mwaka gwa 2004 nga 10 ogw'ekumi Tiimu y'omupiira ey'eggwanga Uganda bweyali esamba ne tiimu y'eggwanga eya South Africa.<ref>{{Cite web |title=Uganda v South Africa, 10 October 2004 |url=https://www.11v11.com/matches/uganda-v-south-africa-10-october-2004-254028/ |access-date=2026-09-26 |website=11v11.com}}</ref> == Endagiriro y'ekisaawe == Ekisaawe kisangibwa ku kasozi Namboole mu [[:en:Bweyogerere|Waadi y'e Bweyogerere]], mu [[:en:Kira_Town|munisipaali ye Kira]] , [[:en:Wakiso_District|Wakiso disitulikiti]]. Olugendo olukutuusa ku kisaawe kino nga ova mu kibuga [[Kampala]] wakati luwerako kiromita eziri eyo mu 11 ze mailo nga musanvu nga ofulumye ekibuga odda mu buvanjuba.<ref>{{Cite web |title=10 Km - Distance from kampala to Namboole National Stadium |url=https://www.distancesfrom.com/ug/distance-from-kampala-to-Namboole-National-Stadium-Kampala/DistanceHistory/www.distancesfrom.com/ug/distance-from-kampala-to-Namboole-National-Stadium-Kampala/DistanceHistory/7096825.aspx |access-date=2026-09-26 |website=www.distancesfrom.com |language=en}}</ref> == Ebikolebwa mu kisaawe kino == Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela National Stadium kisinga kukozesebwa nnyo mu [[:en:Association_football|mu muzannyi ogw'omupiira ogw'ebigere]], yadde guli gutyo emizannyo emirala nga [[:en:Sport_of_athletics|emisinde]] ne [[:en:Rugby_football|Rugby]] najo jizanyibwa mu kisaawe kino. Ng'ojjeeko ebyemizannyo, ekisaawe kino era kyali kyeyembisiddwako mu kutegeka ebivvulu nga eky'omuyimbi [[:en:Lucky_Dube|Lucky Dube]] mu mwaka 2003,<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Kalungi's lens: Lucky Dube and the day I wanted to punch Andrew Mwenda |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-26 |website=New Vision}}</ref> okusaba n'enkugaana ez'enzikiriza ez'enjawulo<ref>{{Cite web |title=Mandela National Stadium Namboole - Kampala - Uganda - Verified B2B Partner {{!}} ProdAfrica B2B Intelligence Hub |url=https://maps.prodafrica.com/places/uganda/central-region-ug/kampala/sports-enclave/mandela-national-stadium-kampala-uganda/ |access-date=2026-09-26 |language=en-GB}}</ref> awamu n'enkugaana ttabamiruka z'ebibiina byobufuzi kwossa nebitongole bya gavumenti nga akakiiko k'ebyokulonda.<ref>{{Cite web |date=2021-02-02 |title=NRM delegates paid Shs10.5b to attend conference |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/elections/nrm-delegates-paid-shs10-5b-to-attend-conference-1629400 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> Akakiiko ka [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] akalondoola enzirukanya y'emirimu mu makampuni n'ebitongole bya gavumenti aka '''COSASE'''<ref>{{Cite web |last=Paskazia |date=2018-09-24 |title=Public Accounts Committee-COSASE |url=https://www.parliament.go.ug/committee/2728/public-accounts-committee-cosase |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528070402/https://www.parliament.go.ug/committee/2728/public-accounts-committee-cosase |archive-date=2024-05-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.parliament.go.ug |language=en |url-status=live}}</ref> mu mwaka 2015 kafuulumya alipoota eyalaga nti ekisaawe kino ky'ali ky'olekedde okuggwa olw'ebbula ly'ensimbi nga kagamba nti ekisaawe ky'amala ebbanga nga kiddukanyizibwa mu ngeri etaali nnambulukufu ekyavaako okufiirwa ensimbi ezili mu buwumbi bw'ensibimbi za Uganda 3.6.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://observer.ug/business/38-business/38038-mandela-stadium-at-the-edge-of-collapse |access-date=2022-11-25 |archive-date=2021-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614235846/https://www.observer.ug/business/38-business/38038-mandela-stadium-at-the-edge-of-collapse |url-status=dead }}</ref> Okuddukanya ekisaawe kino mu nkola eya [[:en:Private-public_partnership|private-public partnership]] (mu nkola eno gavumenti ekwasa obuvunaanyizibwa bw'okuddukanya ebintu byayo ba musiga nsimbi) ng'egendererwa okuleeta amagoba kyali kya kusomooza kinene.<ref>{{Cite web |title=The woes of running a multi-sports stadium |url=http://www.busiweek.com/index1.php?Ctp=2&pI=214&pLv=3&srI=64&spI=119&cI=22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170512203540/http://www.busiweek.com/index1.php?Ctp=2&pI=214&pLv=3&srI=64&spI=119&cI=22 |archive-date=2017-05-12 |access-date=2026-09-26 |website=www.busiweek.com |language=en |url-status=live}}</ref> == Ebyafaayo ku kisaawe == Ensimbi ezaazimba ekisaawe kino zaava mu gavumenti y'eggwanga lya [[:en:China|China]] era zaali mu '''bukadde bwa doola 36'''<ref>{{Cite web |title=Mandela National Stadium Namboole - Kampala - Uganda - Verified B2B Partner {{!}} ProdAfrica B2B Intelligence Hub |url=https://maps.prodafrica.com/places/uganda/central-region-ug/kampala/sports-enclave/mandela-national-stadium-kampala-uganda/ |access-date=2026-09-26 |language=en-GB}}</ref> era mu ntandikwa ky'ayitibwa Namboole Stadium, nga ligyibwa ku kasozi kw'ekyali ky'azimbibwa. Kati mu butongole kiyitibwa Mandela National Stadium nga kibbulwa mu yaliko omukulembeze wa [[South Africa]], omugenzi [[:en:Nelson_Mandela|Nelson Mandela]]. Ky'aggulwawo mu 1997 n'ekivvulu ky'omuyimbi w'ennyimba za Reggae mu South Africa omugenzi [[:en:Lucky_Dube|Lucky Dube]]. Ekisaawe kino ky'addamu okuddaabirizibwa mu 2010–11, era nga ensimbi ezakiddabiriza ku mulundi ogwo zaali obukadde bwa ddoola 2.8 okuva mu China.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Mandela stadium facelift commences |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-09-26 |website=New Vision}}</ref> Oluvannyuma lwokubalukawo kwa [[:en:COVID-19|ssenyiga omukambwe owa COVID-19]] mu mwaka 2019, ekisaawe kyaggalwa era nekilangirirwa nti kyali tekitukagana n'amutindo kukyaza mpaka ziri ku ddaala lya [[Afirika]].<ref>{{Cite web |last=Muyita |first=Joel |date=2024-04-24 |title=FUFA confirms Uganda Premier League games to be used in soft opening of Mandela National Stadium |url=https://kawowo.com/2024/04/24/fufa-confirms-uganda-premier-league-games-to-be-used-in-soft-opening-of-mandela-national-stadium/ |access-date=2026-09-26 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref> Mu mwaka 2022 ekitongole ekizimbi eky'amajje gwe ggwanga Uganda (UPDF) kyatandika okuddaabiriza ekisaawe kino era nga omulimu guno gwawemmenta ssente za Uganda obuwumbi 97 okuddabiriza kuno kwatwaliramu emirimu nga okuddaabiriza awazannyibwa, okuteekamu ebitaala, okuddaabiriza awatuula abakungu nebirala.<ref>{{Cite web |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/-mandela-national-stadium-test-government-invests-ugx-97-billion-in-renovation--4611372 |title=Archive copy |access-date=2024-08-14 |archive-date=2024-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813170315/https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/-mandela-national-stadium-test-government-invests-ugx-97-billion-in-renovation--4611372 |url-status=dead }}</ref> Oluvanyuma lwokuddabiriza kuno ekisaawe kino kyategekebwamu emipiira gya liigi y'eggwanga mu ngeri ey'okukigezesa okukasa oba kituukana n'omutindo okusobola okukyaza empaka eziri ku mutindo gw'ensi yonna. Mu mizannyo gino egyazanyibwa kwaliko [[:en:BUL_Jinja_FC|BUL FC]] okuzannya ne [[:en:Vipers_SC|Vipers SC]] wamu ne [[:en:Kampala_Capital_City_Authority_FC|KCCA FC]] okuzannya [[:en:SC_Villa|SC Villa]]. Emizannyo gino gyazanyibwa nga 1-05-2024.<ref>{{Cite news |date=2024-04-24 |title=Namboole Stadium to host two test matches next month |url=https://chimpreports.com/namboole-stadium-to-host-two-test-matches-next-month/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507040922/https://chimpreports.com/namboole-stadium-to-host-two-test-matches-next-month/ |archive-date=2024-05-07 |access-date=2026-09-26 |work=ChimpReports |language=en-US |url-status=live}}</ref> Oluvanyuma lw'emizannyo gino CAF yaddamu n'ekiriza Uganda okukozesa ekisaawe kino era bwetyo Uganda Cranes nekyalizaawo emipiira ebiri okuli ogwa [[:en:Botswana_national_football_team|Botswana]] wamu n'ogwa [[:en:Algeria_national_football_team|Algeria]] == Obukubaagano ku nkozesa y'ekisaawe == Bannabyamizannyo banji bazze boolesa obutali bumativu n'ekyokuba nga ekisaawe kye namboole kikozesebwa okutegeka ebivulu, enkungaana z'okusaba, ez'ebyobuuzi awamu n'endala. Kino kyava ku kuba nti buli lwewategerkerwangayo enkungaana ez'engeri eyo, ekisaawe kyafunaanga okutataaganyizibwa awamu n'omuddo okwonooneka. Olwensonga eyo Minisita avunaanyizibwa ku byemizannyo Peter Ogwang ku nkomerero ya 2023 yategeeza banna Uganda bwe yali ayogera n'omukutu ogwa NBS Sport nti emikolo egitali gyabyamizanyo tegyali gyakukirizibwa ku kisaawe kino bwekinamaala okuddabiriizibwa.<ref>{{Cite web |url=https://nbssport.co.ug/2024/08/13/pastor-bugingo-to-host-prayers-at-namboole-stadium/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-14 |archive-date=2024-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814085018/https://nbssport.co.ug/2024/08/13/pastor-bugingo-to-host-prayers-at-namboole-stadium/ |url-status=dead }}</ref> Kyokka yadde nga byawulirwa bityo, Omusumba wabalokole Aloysius Bujingo yavaayo nategeeza eggwanga nti yali amaze okufuna olukusa okukuba olukungana lwenjiri mu kisaawe kyekimu nga 4-10-2024.<ref>{{Cite web |url=https://nbssport.co.ug/2024/08/13/pastor-bugingo-to-host-prayers-at-namboole-stadium/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-14 |archive-date=2024-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814085018/https://nbssport.co.ug/2024/08/13/pastor-bugingo-to-host-prayers-at-namboole-stadium/ |url-status=dead }}</ref> Amawulire gano gafulumira mu kiseera nga eyakulira okuddaabiriza ekisaawe kino munnamagye Lt. Col. Peter Kidemuka yali yakamala okutegeeza bannamawulire nti tiimu ya [[:en:SC_Villa|SC Villa]] teyali yakukkirizibwa kuzanya mupiira gwayo ne tiimu ya [[:en:CBE_SA|CBE]] okuva mu [[Ethiopia]] mu mpaka za [[:en:CAF_Champions_League|CAF Champions league]] nga ekozesa ekisaawe kino.<ref>{{Cite web |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/sports-club-villa-s-match-at-namboole-postponed-4724516#google_vignette |title=Archive copy |access-date=2024-08-14 |archive-date=2024-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814085016/https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/sports-club-villa-s-match-at-namboole-postponed-4724516#google_vignette |url-status=dead }}</ref> Oluvanyuma lw'olunaku lumu nga akulira Ekitongole kyamagye ekivunaanyizibwa ku kuddaabiriza ekisaawe ayogedde ebigambo ebyo, waaliwo olutuula olwenjawulo wakati w'ebiwayi ebikwatabwako ensonga era gyebyagwera nga batuuse ku nzikiriziganya nti omupiira gugende mu maaso.<ref>{{Cite web |url=https://nbssport.co.ug/2024/08/14/caf-cl-the-dust-has-been-settled-on-villa-namboole-dilemma/ |title=Archive copy |access-date=2024-08-14 |archive-date=2024-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814133332/https://nbssport.co.ug/2024/08/14/caf-cl-the-dust-has-been-settled-on-villa-namboole-dilemma/ |url-status=dead }}</ref> == Laba n'abino == * [[:en:List_of_African_stadiums_by_capacity|Olukalala lw'ebisaawe mu Africa okusinzira ku bantu be bituuza]] * [[:en:List_of_stadiums_in_Africa|Olukalala lw'ebisaawe mu Africa]] == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * Photo at cafe.daum.net/stade * Photo at worldstadiums.com * Photo at fussballtempel.net * Photo at pbase.com [[Category:Baminisita ba Uganda]] [[Category:Omupiira mu Uganda]] [[Category:Bannayuganda bannamagye]] suy20dq1g5emuc1opl4ad0ezzkpn7is DJ Mavious 0 8418 75564 75427 2026-09-27T23:44:36Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75564 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Enock Mukiibi''' (yazaalibwa nga 6 Ogwomukaaga 1991) nga amanyikiddwa nga '''DJ Mavious''' (Omwana w’eka) [[:en:Uganda|Munnayuganda]] omuwandiisi w'ennyimba awangalira mu USA, mukubi w'abivuga era DJ.<ref name="auto3">{{Cite news |last=Samilu |first=Busein |date=2021-11-29 |title=Meet Mavious, US-Based Ugandan DJ Flying Uganda’s Flag High |url=https://chimpreports.com/meet-mavious-us-based-ugandan-dj-flying-ugandas-flag-high/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423082812/https://chimpreports.com/meet-mavious-us-based-ugandan-dj-flying-ugandas-flag-high/ |archive-date=2025-04-23 |access-date=2026-09-26 |work=ChimpReports |language=en-US |url-status=live}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web |url=https://www.matookerepublic.com/2021/09/29/dj-mavious-a-journey-from-namasuba-to-the-international-stage/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-06 |archive-date=2021-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130192551/https://www.matookerepublic.com/2021/09/29/dj-mavious-a-journey-from-namasuba-to-the-international-stage/ |url-status=dead }}</ref><ref name="auto9">{{Cite web |url=https://pearlpost.co.ug/entertainment/ugandan-born-dj-mavious-shining-on-the-international-stage/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-06 |archive-date=2021-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130194109/https://pearlpost.co.ug/entertainment/ugandan-born-dj-mavious-shining-on-the-international-stage/ |url-status=dead }}</ref><ref name="auto6">{{Cite web |url=https://www.matookerepublic.com/2021/06/07/song-review-dj-mavious-pours-out-heart-in-maiden-song-bantuma/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-06 |archive-date=2021-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130215819/https://www.matookerepublic.com/2021/06/07/song-review-dj-mavious-pours-out-heart-in-maiden-song-bantuma/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.matookerepublic.com/2021/09/06/song-review-dj-mavious-returns-with-new-song-kakuba/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-06 |archive-date=2021-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209101622/https://www.matookerepublic.com/2021/09/06/song-review-dj-mavious-returns-with-new-song-kakuba/ |url-status=dead }}</ref> == Emirimu bye == Ku myaka 14, yayingira mu kisaawe ky'okuyimba nga DJ<ref name="auto5">{{Cite web |last=BigEyeAdmin |date=2021-11-26 |title=Ugandan born DJ Mavious shining on the International stage |url=https://bigeye.ug/ugandan-born-dj-mavious-shining-on-the-international-stage/ |access-date=2026-09-26 |website=BigEye.UG |language=en-US}}</ref> akola ku bubaga bw'awaka, n'emikolo egyenjawulo mu USA mu ntandikwa y'emirimu gye.<ref name="auto1"/><ref name="auto2">{{Cite web |last=Ssejjombwe |first=Isaac |date=2021-11-27 |title=The pandemic was the right time for me to make music – DJ Mavious - Sqoop - Get Uganda entertainment news, celebrity gossip, videos and photos |url=https://www.sqoop.co.ug/202111/audio-visual/music/the-pandemic-was-the-right-time-for-me-to-make-music-dj-mavious.html |access-date=2026-09-26 |language=en-US}}</ref><ref name="auto3"/><ref name="auto8">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://dailymedia.co.ug/2021/08/07/omwana-weka-dj-mavious-bantuma-everything-we-know-about-new-song/ |access-date=2022-12-06 |archive-date=2021-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130195640/https://dailymedia.co.ug/2021/08/07/omwana-weka-dj-mavious-bantuma-everything-we-know-about-new-song/ |url-status=dead }}</ref> Mu 2018 yatandika okuwandiika ennyimba n'okuyimba nga yamanyika nnyo olw'ennyimba ze nga Bantuma, Kakuba, Boss n'endala nnyingi.<ref name="auto3" /><ref name="auto6"/><ref name="auto9"/><ref name="galaxyfm.co.ug">{{Cite web |last=Baddest |first=B. B. |date=2021-12-06 |title=Dj Mavious works with producer monster pan on his new song ‘Kakuba’ |url=https://www.galaxyfm.co.ug/2021/12/06/dj-mavious-works-with-producer-monster-pan-on-his-new-song-kakuba/ |access-date=2026-09-26 |website=Galaxy FM 100.2 |language=en-US}}</ref> == Ennyimba ze y'ayimba ==   == Ebikwata ku bulamu bwe == DJ Mavious yazaalibwa mu Kampala, yasomero ku Hilltop Academy, Shimoni Demonstration School naye oluvanyuma y'atwalibwa mu USA ku myaka 14<ref name="auto5"/><ref name="auto1"/><ref name="galaxyfm.co.ug"/> == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * [https://chimpreports.com/meet-mavious-us-based-ugandan-dj-flying-ugandas-flag-high/ Sisinkana Mavious, Munnayuganda awangalira mu US nga DJ awanika bendera ya Uganda mu bwengula] * [https://web.archive.org/web/20211130194109/https://pearlpost.co.ug/entertainment/ugandan-born-dj-mavious-shining-on-the-international-stage/ DJ Mavious enzalwa ya Uganda ayakayakanira ku siteegi y'ensi yonna] * [https://web.archive.org/web/20211130195640/https://dailymedia.co.ug/2021/08/07/omwana-weka-dj-mavious-bantuma-everything-we-know-about-new-song/ Omwana Weka Dj Mavious’ ‘Bantuma’: Everything We Know About New Song .] * [https://web.archive.org/web/20211130210147/https://news24.co.ug/omwana-weka-dj-mavious-finally-releases-bantuma-video-watch-it-here/ Omwana Weka Dj Mavious afulumya vidiyo y'oluyimba lwe ‘Bantuma’ Gilabire wano!] dvnxkgjkfe5gkiposyjqx1esea4oxe0 Eugene Sseppuya 0 8513 75606 64153 2026-09-28T07:01:15Z Nabunje Leticia 9945 Nterezeza ebijuliziddwa 75606 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Andrew Eugene Sseppuya<ref name="name">{{cite web |title=131 km/h – najjači šut FK Rad! |url=http://www.jelenfootball.com/vest/13145/FK_Jagodina_i_dalje_vodi_na_tabeli_Jelen_Super_suta!.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813154934/http://www.jelenfootball.com/vest/13145/FK_Jagodina_i_dalje_vodi_na_tabeli_Jelen_Super_suta!.html |archive-date=13 August 2010 |access-date=1 August 2010 |publisher=jelenfootball.com}}</ref>''' (yazaalibwa nga 1 Ogwokuna 1983) nga munnayuganda eyali azannya omupiira gw'ebigere ogw'ensiimbi ebweru w'eggwanga ng'omuteebi. Sseppuya yali muzannyi wa [[Uganda Cranes|ttiimu y'eggwanga lya Uganda]].<ref>{{Cite web |title=Sseppuya, Ogwang, Kyeyune: Tall strikers who nagged defences |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/sseppuya-ogwang-kyeyune-tall-strikers-who-nagged-defences-3452218 |publisher=monitor.co.ug}}</ref> == Kiraabu z'asambiddemu == Sseppuya yazannya omupiira gw'esomero ku yunivasite ya Alabama A&M okuva mu 2001 okutuuka mu 2004, nga mu kiseera ekyo yazannya emipiira 59, n'ateeba ggoolo 41 n'aterawo bane emipiira nebateeba emirundi 19, n'akulembera ttiimu mu kuteeba ggoolo okuva mu 2001 paka 2003. Obuvune obwamulemesa okuzannya ebbanga erisinga obunene mu sizoni ya 2004 nebumulemesa okuddamu okukola ekintu kyekimu mu sizoni ey'okuna, naye newankubadde nga yazannya emipiira ena gyokka mu sizoni yonna, Seppuya yatekebwa mu kifo ekya 31 ku kirabo kya 2005 MLS Supplemental Draft. Yazannyira Colorado Rapids omupiira gumu, nga tanaba kuteebwa mu Gwomukaaga.<ref>{{Cite web |date=2021-06-27 |title=Sseppuya, Ogwang, Kyeyune: Tall strikers who nagged defences |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/sseppuya-ogwang-kyeyune-tall-strikers-who-nagged-defences-3452218 |access-date=2026-09-28 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=mlssoccer |title=Forty-eight players chosen in the 2005 MLS Supplemental Draft {{!}} MLSSoccer.com |url=https://www.mlssoccer.com/news/forty-eight-players-chosen-2005-mls-supplemental-draft |access-date=2026-09-28 |website=mlssoccer |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2005-07-02 |title=Colorado Rapids notes |url=https://www.oursportscentral.com/services/releases/colorado-rapids-notes/n-3187356 |access-date=2026-09-28 |website=OurSports Central |language=en}}</ref> Sseppuya yeegatta ku ttiimu ya Armenia emanyikiddwa nga FC Banants ku uwendo ogutayogerwa.<ref>[http://www.newvision.co.ug/D/8/30/539846 Sepuya joins Armenia league] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927234322/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/539846|date=27 September 2007}}</ref> Oluvannyuma lw'enzannya za liigi entonotono mu 2007, yateebwa nga tazannyeeyo omupiira na gumu.<ref>{{cite web |title=Armenia. Premier league |url=http://www.ffa.am/en/competitions/armeniapremierleague/2007/ |access-date=1 October 2011 |publisher=ffa.am}}</ref> Oluvannyuma neyeegatta ku ttiimu y'e Serbia emannyikiddwa nga FK Vojvodina. Mu katale k'okukyusakyusa abasambi mu kiseera ky'obutiti ekya 2008-09 yeegatta ku ttiimu ya FK Cukaricki.<ref>[http://www.srbijafudbal.net/borac/sepua.htm Eugene Sseppuya] at Srbijafudbal</ref> Ku nkomerero y'Ogwokuna mu 2009, ye muteebi eyasinga okuba ow'entomo mu liigi y'e Serbia eyababibywera mu sizoni ya 2008-09, oluvannyuma lw'okuzannyira Vojvodina omupiira gumu n'emipiira 11 mu Cukaricki n'ateeba ggoolo musanvu,ekivunulwa nti yateebanga nga ggoolo emu buli luvannyuma lwa ddakiika 114 ze yamalanga ku kisaawe.<ref>{{Cite web |title=SL: Sepuja najproduktivniji napadač, MTS Mondo, 26 April 2009 |url=http://www.mtsmondo.com/sport/vesti/text.php?vest=132523 |access-date=12 December 2022 |archive-date=27 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427203011/http://www.mtsmondo.com/sport/vesti/text.php?vest=132523 |url-status=dead }}</ref> === Mladi Radnik === Mu Gwekkumi 2009, yassa omukono ku ndagaano ya mwaka gumu ne FK Mladi Radnik.<ref>{{Cite news|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2009&mm=10&dd=01&nav_id=384230|title=Sepuja prešao u Mladi Radnik|work=B92.net|access-date=23 May 2018|language=sr-Latn-RS}}</ref> === Suduva === Nga 16 Ogwokusatu 2010, Sseppuya yateeka omukono ku ndagaano ne ttiimu y'e Lithuania emannyikiddwa nga FK Sūduva.<ref>[https://web.archive.org/web/20101001181759/http://www.fksuduva.lt/index.php/naujienos/naujienu-archyvas/363-sduva-stiprina-saug-ir-puolimo-grandis „Sūduva“ stiprina saugų ir puolimo grandis ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101001181759/http://www.fksuduva.lt/index.php/naujienos/naujienu-archyvas/363-sduva-stiprina-saug-ir-puolimo-grandis|date=1 October 2010}}</ref> === North Queensland Fury === Nga 1 Ogwomunaana 2010, Sseppuya yateeka omukono ku ndagaano ne ttiimu ya A-League emannyikiddwa nga North Queensland Fury ekyamufuula omuzannyi owa 20 okwegata ku ttiimu eyo mu sizoni eyali egenda okutandika.<ref>{{Cite web |title=Fury Sign Up African Star |url=http://au.fourfourtwo.com/news/173343,embargoed-fury-sign-up-african-international.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930023804/http://au.fourfourtwo.com/news/173343,embargoed-fury-sign-up-african-international.aspx |archive-date=30 September 2012 |access-date=23 May 2018 |website=FourFourTwo}}</ref> Sseppuya yateeba ggoolo ye eyasooka ng'ali mu ttiimu ya Fury mu lawundi ey'okusatu webaali balemagana ne Melbourne Victory ku ggoolo 2-2.<ref>{{cite web |date=22 August 2010 |title=Nine-man Fury claim point |url=http://www.a-league.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=34854 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225204843/http://a-league.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=34854 |archive-date=25 February 2011 |access-date=19 October 2010 |publisher=A-League}}</ref> Yateebwa okuva mu Fury oluvannyuma lwa ttiimu okuziŋŋama.<ref>{{Cite web |title=Australian FourFourTwo |url=http://www.fourfourtwo.com.au/ |access-date=23 May 2018 |website=FourFourTwo}}</ref> === Petrolul Ploiesti === Ku nkomerero y'Ogwokusatu 2011, yateeka omukono ku ndagaano ne kiraabu ya Romania mu Liga II emanyikiddwa nga Petrolul Ploiești.<ref>{{cite web |date=23 March 2011 |title=Ugandezul Sepuya a semnat cu Petrolul Ploieşti (Romanian) |url=http://www.adevarul.ro/locale/ploiesti/Ugandezul_Sepuya_a_semnat_cu_Petrolul_Ploiesti_0_449355163.html |access-date=16 May 2011 |publisher=Adevarul}}</ref> Yateebwa okuva mu kiraabu eno mu kiseera ky'ekyeeya, oluvannyuma lwa ttiimu okusuumusibwa n'egenda mu kibinja ekisooka ekiyitibwa Liga I. === Borac Cack === Ku ntandikwa y'Ogwomwenda mu 2011 yaddayo e Serbia n'ateeka omukono ku ndagaano ya myaka 2 ne FK Borac Cacak. Yali wa kubeera kiraabu eno mu luzannya olw'okutaano 5 mu liigi ya 2011-12 ey'e Serbia eyababinywera eyitibwa Serbian SuperLiga.<ref>[https://web.archive.org/web/20110911013139/http://www.boracfk.com/?q=node/331 Sseppuya presentation] at FK Borac Čačak official website</ref> Mu Gwomusanvu 2012, oluvannyuma lwa Borac okusalibwaako okuva mu SuperLiga, Sseppuya yali mu kugezesebwa ne Boyaca Chico, newankubadde nga yamala n'ateeka omukono ku ndagaano ne FK Jedinstvo Bijelo Polje mu Montenegrin First League.<ref>[https://archive.is/20130219005503/http://fscg.co.me/index.php?option=com_joomleague&view=player&p=67&tid=26&pid=4635&Itemid=121 Eugene Sseppuya] at FSCG.co.me</ref> === Istikol === Sseppuya yateeba ggoolo 3 mu mipiira 4 gye yazannyira FC Istiklol nga kiraabu tenamuta mu Gwoluberyeberye mu 2014.<ref>{{Cite web |title=FC Istiklol |url=http://fc-istiklol.tj/index.php?view=1&news=160 |access-date=2026-09-28 |website=fc-istiklol.tj}}</ref><ref>{{Cite web |title=FC Istiklol |url=http://fc-istiklol.tj/index.php?view=1&news=199 |access-date=2026-09-28 |website=fc-istiklol.tj}}</ref> == Laba ne == * [[Uganda Cranes]] * [[David Obua]] * [[Ibrahim Sekagya|Ibrahim Ssekagya]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712023021/http://www.eugenesepuya.com/|date=12 July 2009|title=Eugene Sepuya Official Website}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712023021/http://www.eugenesepuya.com/|date=12 July 2009|title=Eugene Sepuya Official Website}} * {{FIFA|215063}} [[Category:Abasambi b'omupiira okuva mu Kampala]] [[Category:Bannayuganda abasajja abasambi b'omupiira]] [[Category:Bannabyamizannyo ab'ekyasa kya 21]] [[Category:Bannabyamizannyo abanayuganda abali mu Australia]] [[Category:Abasambi b'omupiira abasajja abali mu Australia]] [[Category:Abasambi ba kiraabu ya Alabama A&M Bulldogs]] [[Category:Abasambi b'omupiira mu ggwanga abateebi]] [[Category:Abasambi ba Colorado Rapids]] [[Category:Abasambi ba Virginia Beach Mariners]] [[Category:Abasambi ba FC Urartu]] [[Category:Abasambi ba FK Borac Cacak]] [[Category:Abasambi ba SC Villa]] [[Category:Abasambi mu liigi y'e Serbia eyababinywera]] [[Category:Bannayuganda abasajja abasambira ebweru wa Uganda]] [[Category:Bannabyamizannyo abannayuganda mu ggwanga lya Amerika]] [[Category:Bannabyamizannyo abannayuganda mu ggwanga lya Armenia]] [[Category:Bannabyamizannyo abannayuganda mu ggwanga lya Serbia]] [[Category:Bannabyamizannyo abannayuganda mu ggwanga lya Lithuania]] [[Category:Bannabyamizannyo abannayuganda mu ggwanga lya Tajikistan]] [[Category:Abasambi ba Northern Fury FC]] [[Category:Abasambi ba kraabu ya FC Petrolul Ploiest]] [[Category:Bannabyamizannyo abannayuganda mu ggwanga lya Romania]] [[Category:Abasambi abasajja mu kibinja kya A-League]] [[Category:Abasambi mu kibinja kya A-League okuva mu 1995 paka 2004]] [[Category:Bannabyamizannyo abannayuganda abali mu ggwanga lya Montenegro]] [[Category:Abasambi b'omupiira abasajja abali mu Montenegro]] [[Category:Abasambi ba kiraabu ya FC Istiklol]] [[Category:Abazannyi ba liigi ya Tajikistan eya wagulu]] [[Category:Abazannyi b'omupiira mu liigi ya Major League Soccer]] [[Category:Colorado Rapids draft picks]] [[Category:Abazannyi b'omupiira abava ebweru w'eggwanga lya Romania]] [[Category:Abazannyi b'omupiira abava ebweru w'eggwanga lya Tajikistan]] [[Category:Abazannyi b'omupiira abava ebweru w'eggwanga lya Lithuania]] [[Category:Abazannyi b'omupiira abava ebweru w'eggwanga lya Serbia]] [[Category:Abazannyi b'omupiira abava ebweru w'eggwanga lya Armenia]] a4t518jv64tu8kt90chht2916xcn9ot Emmanuel Okwi 0 8527 75605 73086 2026-09-28T06:48:54Z Nabunje Leticia 9945 Nterezeza ebijuliziddwa 75605 wikitext text/x-wiki   '''Emmanuel Arnold Okwi''' eyazaalibwa nga 25 Ogwekuminebiri mu 1992, munayuganda [[:en:Association_football|azannya omupiira]] gw'ensiimbi ng'ayita kuludda lwa kkono mu [[:en:Egyptian_Premier_League|liigi yababinywera eya Misiri]] mu kiraabu ya [[:en:Al_Ittihad_Alexandria_Club|Al Ittihad Alexandria Club]] ne [[:en:Uganda_national_football_team|ttiimu y'eggwanga lya Uganda.]]<ref>{{Cite web |date=2023-06-15 |title=Player Profile: Emmanuel Okwi |url=https://sports.mtn.co.ug/2023/06/15/player-profile-emmanuel-okwi/ |access-date=2026-09-28 |website=MTN Sports |language=en-US}}</ref> == Kiraabu z'abaddemu == Okwi yazannyirako mu kiraabu ya [[:en:SC_Villa|SC Villa]] [[:en:Uganda_Premier_League|ey'ekibinja kya babinywera ekya Uganda]], nga tanaba kwegata ku [[:en:Simba_S.C.|Simba S.C]] ttiimu y'e Tanzania ku muwendo gwa 40,000 owa doola za ssente za Amerika.<ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |title=Emma Okwi set to join Orlando Pirates in a record transfer |url=http://kawowo.com/index.php/football/1492-emma-okwi-to-tranfer-to-south-africa.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623091057/http://kawowo.com/index.php/football/1492-emma-okwi-to-tranfer-to-south-africa.html |archive-date=2012-06-23 |access-date=2026-09-28 |website=Kawowo Sports Media |language=en-US}}</ref> Mu mu 2013 Ogwolubereberye, ttiimu y'e Tunisia emannyikiddwa nga [[:en:Étoile_Sportive_du_Sahel|Étoile Sportive du Sahel]] yawa Okwi endagaano ku muwendo ogwatekawo lidi mu Tanzania ogwa doola za ssente za Amerika 300,000.<ref>{{Cite news |title=Okwi Joins Etoile Du Sahel |url=https://www.supersport.com/football/tanzania/news/130116/Okwi_Joins_Etoile_Du_Sahel |archive-url=http://web.archive.org/web/20190227060214/https://www.supersport.com/football/tanzania/news/130116/Okwi_Joins_Etoile_Du_Sahel |archive-date=2019-02-27 |access-date=2026-09-28 |language=en-ZA}}</ref> Wabula ttiimu yalemererwa okusasula ssente zino eri Simba S.C. Yeegyerezebwa abakakiiko ka [[:en:FIFA|FIFA]] akavunaanyizibwa ku bikwatagana n'abasambi mu 2013 Ogwekumineebiri ekyamuleetera okukomawo mu SC Villa<ref>{{Cite web |title=Tanzania's Simba claims to 'own' Okwi |url=http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=648729&CatID=5 |archive-url=http://web.archive.org/web/20150712062755/http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=648729&CatID=5 |archive-date=2015-07-12 |access-date=2026-09-28 |website=www.newvision.co.ug}}</ref>, nga wadde bamutereeza oluvannyuma lw'emyezi ebbiri okusobola okuzannyira aba [[:en:Young_Africans_S.C.|Young Africans S.C.]],<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.redpepper.co.ug/okwi-delighted-after-fifa-clearance |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212175858/https://redpepper.co.ug/okwi-delighted-after-fifa-clearance/ |url-status=dead }}</ref> nga wadde Simba S.C. yali ereetawo kiremya s protests.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.redpepper.co.ug/kiiza-fifa-cleared-okwi-move-to-tanzanian-club |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212175850/https://redpepper.co.ug/kiiza-fifa-cleared-okwi-move-to-tanzanian-club/ |url-status=dead }}</ref> Okwi rejoined Simba S.C. in August 2014 under a six-month contract, explaining that Young Africans S.C. had terminated his contract by failing to pay the US$50,000 owed to him. Okwi refused to play the last five games of the 2013–14 season for Young Africans because of the payment controversy.<ref name="Plug" /> Young Africans vigorously protested the transfer to Simba S.C. and claimed that the contract was still in effect.<ref name="Plug" /> The Tanzania Football Federation rejected that claim in September 2014. Mu 2015, Ogwomusanvu, kiraabu ya [[:en:SønderjyskE_Fodbold|SønderjyskE Fodbold]] yawa Okwi endagaano ya myaaka etaano,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.kawowo.com/index.php/football/item/22550-emmanuel-okwi-signs-for-sonderjyske-fodbold.html |access-date=2023-07-13 |archive-date=2015-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711035935/http://www.kawowo.com/index.php/football/item/22550-emmanuel-okwi-signs-for-sonderjyske-fodbold.html |url-status=dead }}</ref> ng'afunye olukusa okuva mu kiraabu ya Simba S.C.,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://news.ugo.co.ug/okwi-signs-five-year-contract-with-sonderjyske-of-denmark |access-date=2022-12-12 |archive-date=2022-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306201204/http://news.ugo.co.ug/okwi-signs-five-year-contract-with-sonderjyske-of-denmark |url-status=dead }}</ref> teyali ey'okuwangaala okutuusa mu 2020.<ref>{{Cite web |title=soenderjyske.dk – soenderjyske.dk |url=https://soenderjyske.dk/ |access-date=2026-09-28 |website=soenderjyske.dk}}</ref> Mu 2017 Ogwolubereberye, Okwi yakiriziganya okusazaamu endagaano eno. Yali yakateeba ggoolo ggoolo bbiri mu nzannya omukaaga.<ref>{{Cite news |title=Emmanuel Okwi joins Simba |url=https://www.newvision.co.ug/news/1456388/emmanuel-okwi-joins-simba |access-date=2026-09-28 |work=New Vision |language=en-UG}}</ref> Nga yakava mu Denmark, Okwi ryaddamu okwegata ku kiraabu gyeyalimu eya SC Villa, kwetateekera omukono kunagaano ey'emyaka omukaaga. Yateeba ggoolo 10 mu mipiira gya liigi ya Uganda eya babinywera 13.<ref name="villa3">{{cite web|last1=Ssenoga|first1=Shafik|title=Emmanuel Okwi joins Simba|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1456388/emmanuel-okwi-joins-simba|publisher=New Vision|access-date=16 July 2019|date=26 June 2017}}</ref> Mu 2017 ogwoukaaga, Okwi yateeka omukono kundagaano ne kiraabu ya Simba S.C. omulundi ogw'okusatu mu by'emirimu gye, nga bakiriziganyiza endagaano ya myaka ebbiri.<ref name="villa3"/> Mu 2019 Ogwomusanvu, oluvannyuma l[[:en:2019_Africa_Cup_of_Nations|w'okukakasa mu mpaka ezeetabibwamu amawanga g'okulukalo lwa Afrika eza 2019]], Okwi yeegata ku [[:en:Egyptian_Premier_League|liigi ya Misiri eyababinywera]] mu kiraabu ya [[:en:Al_Ittihad_Alexandria_Club|Al Ittihad]] kundagaano ya myaka ebbiri.<ref>{{Cite web |title=Egypt's Ittihad of Alexandria sign Uganda striker Okwi - Egyptian Football - Sports |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/51/342051/Sports/Egyptian-Football/Egypts-Ittihad-of-Alexandria-sign-Uganda-striker-O.aspx |access-date=2026-09-28 |website=Ahram Online}}</ref><ref>{{Cite web |title=Egypt's Ittihad of Alexandria sign Uganda striker Okwi - Egyptian Football - Sports |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/51/342051/Sports/Egyptian-Football/Egypts-Ittihad-of-Alexandria-sign-Uganda-striker-O.aspx |access-date=2026-09-28 |website=Ahram Online}}</ref> == Ku ttiimu y'Eggwanga == Okwi yasooka okukiikirira Uganda ku daala ly'abakulu mu 2009. Yali wakubiri mu baasinga okuteeba mu mpaka ezeetabibwamu [[:en:2010_CECAFA_Cup|amawanga okuva mu buvanjuba ne mumasekati ga Afrika mu 2010,]] ng'ateebye ggoolo nnya mu mipiira etaano,<ref>{{cite news|url=http://www.newvision.co.ug/D/8/30/740959|title=Tanzania are CECAFA champions|author=Mubiru, Abdallah|work=New Vision|location=Uganda|date=13 December 2010|access-date=5 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101216021411/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/740959|archive-date=16 December 2010|url-status=dead}}</ref> nga yasibagana n'omuzannyi enzaalwa za Rwanda [[:en:Meddie_Kagere|Meddie Kagere]] ne kapiteeni waabwe [[:en:Olivier_Karekezi|Olivier Karekezi]].<ref>{{cite news|url=http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=14836&a=10942|title=Third time unlucky|author=Mugabe, Bonnie|work=The New Times|location=Rwanda|date=11 December 2011|access-date=2 December 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203023734/http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=14836&a=10942|archive-date=3 December 2013}}</ref>Yalangireiera mu butongole nga bwawummude okuzannyira ttiimu y'Eggwanga nga 18 Ogwokusatu 2025.<ref>{{Cite web |date=2025-03-20 |title=Okwi, another case of unfulfilled potential |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/okwi-another-case-of-unfulfilled-potential--4973188 |access-date=2026-09-28 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obulamu bwe == Okwi yakula yeegomba okubeera nga [[:en:Thierry_Henry|Thierry Henry,]] ng'era muwagizi wa [[:en:Arsenal_F.C.|Arsenal F.C.]] Okwi yazaalinwa mu maka agalimu [[:en:Roman_Catholic_Church|ediini y'abakatuliki b'e Rooma,]] naye nga kumyaka emito, maama [[:en:Born_Again_Christian|weyalokoka]] era n'akuza abaana bbe munzikiriza eyo.Okwi yawasa omuwala gweyali aludde naye nga baagalana Florence Nakalegga nga bombi balina omwaka omu.<ref>{{cite web|url=http://www.xtheline.co.uk/football-emmanuel-okwi/|publisher=Cross The Line|title=Ugandan striker, Emmanuel Okwi: "People thought I have this mohawk because I use witchcraft"|first=Liam|last=Flint|date=12 March 2017|access-date=7 June 2017|archive-date=16 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516164028/http://www.xtheline.co.uk/football-emmanuel-okwi/|url-status=dead}}</ref> Okwi yazannya omupiira ng'omulenzi omuto bweyali akyasomera ku [[:en:St._Henry's_College_Kitovu|St. Henry's College Kitovu]].<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2019-07-09 |title=Emmanuel Okwi: Uganda Cranes top scorer at AFCON in advanced talks with top tier United Arab Emirates club |url=https://kawowo.com/2019/07/10/uganda-cranes-top-scorer-at-afcon-2019-okwi-in-advanced-talks-with-top-tier-united-arab-emirates-club/ |access-date=2026-09-28 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref> == Ebibalo gy'abadde azannyira == === Ku mutendera gw'ensi yonna === {{updated|match played 18 June 2023}}<ref name="NFT">{{NFT|30515|access-date=31 August 2017}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Emipiira gy'azannyidde ttiimu y'eggwanga ne ggoolo z'ateebye wamu n'omwaka !Ttiimu y'eggwanga !Omwaka !Emirundi gy'azannye !Ggoolo z'ateebye |- | rowspan="15" |Uganda |2009 |7 |1 |- |2010 |6 |4 |- |2011 |6 |5 |- |2012 |12 |3 |- |2013 |10 |5 |- |2014 |5 |0 |- |2015 |0 |0 |- |2016 |6 |0 |- |2017 |8 |1 |- |2018 |8 |2 |- |2019 |11 |5 |- |2020 |2 |0 |- |2021 |6 |0 |- |2022 |4 |2 |- |2023 |4 |0 |- ! colspan="2" |Omugatte !95 !28 |} : ''Ggoolo z'ateebye n'olukalala lwa ggoolo z'ateebedde Uganda, olunyiriri olusooka lulaga buli ggoolo Okwi gy'ateebye.'' {| class="wikitable sortable" |+Olukalalal lwa ggoolo ezaatebebwa Emmanuel Okwi ! scope="col" |Namba ! scope="col" |Enaku z'omwezi ! scope="col" |Ekifo ! scope="col" |Gwebaali bazannya ! scope="col" |Ggoolo ezaateebwa ! scope="col" |Engeri gyegwagwaamu ! scope="col" |Competition |- | align="center" |1 |Nga 13, Ogwekumineebiri mu 2009 |Nyayo National Stadium, Nairobi, Kenya | Rwanda | align="center" |2–0 | align="center" |2–0 |2009 CECAFA Cup |- | align="center" |2 |Nga 2, Ogwekumineebiri mu 2010 |Benjamin Mkapa National Stadium, Dar es Salaam, Tanzania | Malawi | align="center" |1–1 | align="center" |1–1 |2010 CECAFA Cup |- | align="center" |3 |Nga 5, Ogwekumineebiri mu 2010 |Benjamin Mkapa National Stadium, Dar es Salaam, Tanzania | Kenya | align="center" |1–0 | align="center" |2–1 |2010 CECAFA Cup |- | align="center" |4 |Nga 8 Ogwekumineebiri mu 2010 |Benjamin Mkapa National Stadium, Dar es Salaam, Tanzania | Zanzibar | align="center" |2–1 | align="center" |2–2 |2010 CECAFA Cup |- | align="center" |5 |Nga 12 Ogwekumineebiri mu 2010 |Benjamin Mkapa National Stadium, Dar es Salaam, Tanzania | Ethiopia | align="center" |2–2 | align="center" |4–3 |2010 CECAFA Cup |- | align="center" |6 | rowspan="3" |Nga 28 Ogwekuminoogumu mu 2011 | rowspan="3" |Chamazi Stadium, Dar es Salaam, Tanzania | rowspan="3" | Somalia | align="center" |2–0 | rowspan="3" align="center" |4–0 | rowspan="3" |2011 CECAFA Cup |- | align="center" |7 | align="center" |3–0 |- | align="center" |8 | align="center" |4–0 |- | align="center" |9 |Nga 8, Ogwekumineebiri mu 2011 |Benjamin Mkapa National Stadium, Dar es Salaam, Tanzania | Tanzania | align="center" |2–1 | align="center" |3–1 |2011 CECAFA Cup |- | align="center" |10 |Nga 10, Ogwekumineebiri mu 2011 |Benjamin Mkapa National Stadium, Dar es Salaam, Tanzania | Rwanda | align="center" |2–2 | align="center" |2–2 |2011 CECAFA Cup |- | align="center" |11 |Nga 3, Ogwomukaaga mu 2012 |Estádio 11 de Novembro, Luanda, Angola | Angola | align="center" |1–1 | align="center" |1–1 |2014 FIFA World Cup qualification |- | align="center" |12 |Nga 16, Ogwomukaaga mu 2012 |[[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|Mandela National Stadium]], [[Kampala]], Uganda | Congo | align="center" |4–0 | align="center" |4–0 |2013 Africa Cup of Nations qualification |- | align="center" |13 |Nga 6, Ogwekumineebiri mu 2012 |Mandela National Stadium, Kampala, Uganda | Tanzania | align="center" |1–0 | align="center" |3–0 |2012 CECAFA Cup |- | align="center" |14 |Nga 15 Ogwomukaaga mu 2013 |Mandela National Stadium, Kampala, Uganda | Angola | align="center" |1–1 | align="center" |2–1 |2014 FIFA World Cup qualification |- | align="center" |15 | rowspan="2" |Nga 31 Ogwomunaana mu 2013 | rowspan="2" |Botswana National Stadium, Gaborone, Botswana | rowspan="2" | Botswana | align="center" |1–0 | rowspan="2" align="center" |3–1 | rowspan="2" |Friendly |- | align="center" |16 | align="center" |2–0 |- | align="center" |17 | rowspan="2" |Nga 2, Ogwekumineebiri mu 2013 | rowspan="2" |Nairobi City Stadium, Nairobi, Kenya | rowspan="2" | Eritrea | align="center" |1–0 | rowspan="2" align="center" |3–0 | rowspan="2" |2013 CECAFA Cup |- | align="center" |18 | align="center" |3–0 |- | align="center" |19 |Nga 31, Ogwomunaana mu 2017 |Mandela National Stadium, Kampala, Uganda | Egypt | align="center" |1–0 | align="center" |1–0 |2018 FIFA World Cup qualification |- | align="center" |20 | rowspan="2" |Nga 13 Ogwekumi mu 2018 | rowspan="2" |Mandela National Stadium, Kampala, Uganda | rowspan="2" | Lesotho | align="center" |1–0 | rowspan="2" align="center" |3–0 | rowspan="2" |2019 Africa Cup of Nations qualification |- | align="center" |21 | align="center" |3–0 |- | align="center" |22 |Nga 22 Ogwomukaaga mu 2019 |Cairo International Stadium, Cairo, Egypt | DR Congo | align="center" |2–0 | align="center" |2–0 |2019 Africa Cup of Nations |- | align="center" |23 |Nga 26 Ogwomukaaga mu 2019 |Cairo International Stadium, Cairo, Egypt | Zimbabwe | align="center" |1–0 | align="center" |1–1 |2019 Africa Cup of Nations |- | align="center" |24 |Nga 8 Ogwomwenda mu 2019 |Moi International Sports Centre, Nairobi, Kenya | Kenya | align="center" |1–0 | align="center" |1–1 |Friendly |- | align="center" |25 |Nga 13 Ogwekumi mu 2019 |Bahir Dar Stadium, Bahir Dar, Ethiopia | Ethiopia | align="center" |1–0 | align="center" |1–0 |Friendly |- | align="center" |26 |Nga 17, Ogwekuminoogumu mu 2019 |Mandela National Stadium, Kampala, Uganda | Malawi | align="center" |1–0 | align="center" |2–0 |2021 Africa Cup of Nations qualification |- | align="center" |27 |Nga 25, Ogwokusatu mu 2022 |Markaziy Stadium, Namangan, Uzbekistan | Tajikistan | align="center" |1–0 | align="center" |1–1 |2022 Nowruz Cup |- | align="center" |28 |Nga 29, Ogwokusatu mu 2022 |Markaziy Stadium, Namangan, Uzbekistan | Uzbekistan | align="center" |2–4 | align="center" |2–4 |2022 Nowruz Cup |} == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} == Ewalala w'oyinza okubigya == * Emmanuel Okwi ku mukutu gwa National-Football-Teams.com lqlf09wbfuu2aah4y0907zybfiqzmqu Daisy Ejang 0 9656 75565 75456 2026-09-27T23:44:39Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75565 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Daisy Ejang''' Munnayuganda omuyimbi era yatuuka ku mutendera ogusembayo mu mpaka za Tusker Project Fame ez'omulundi ogw'omukaaga. .<ref>{{Cite web |title=Daisy Ejang: I was almost aborted! {{!}} The Star |url=http://www.the-star.co.ke:8080/news/daisy-ejang-i-was-almost-aborted |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208064658/http://www.the-star.co.ke:8080/news/daisy-ejang-i-was-almost-aborted |archive-date=2015-12-08 |access-date=2026-09-26 |website=www.the-star.co.ke |language=en}}</ref> Afulumizza ennyimba eziwerako nga, "Shuga" (lw'eyayimba ne [[:en:Levixone|Levixone]]), "Yawa De", "Eyes On Me", "Incredible", "Love You Lord", "Fire" ne "Teko". Yakolagana n'omuyimbi [[:en:Prince_Kudakwashe_Musarurwa|Prince Kudakwashe Musarurwa]] mu luyimba lwe olwa "I Must Stick with You".<ref>{{Cite news |title=Zimbabwe: Musarurwa Relishes Debut UK Tour |url=http://allafrica.com/stories/201510150029.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208053228/http://allafrica.com/stories/201510150029.html |archive-date=2015-12-08 |access-date=2026-09-26 |work=allAfrica.com |language=en |url-status=live}}</ref> Era yakolagana n'abayimbi abakazi ab'enjawulo ku luyimba oluyitibwa ''Sunday''. == Laba ne == * [[:en:Undercover_Brothers_Ug|Undercover Brothers Ug]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ejang, Daisy}} [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Bannayuganda abakyala abayimbi abek'yasa kya makumi abiri mwe kimu]] [[Category:Ebiwandiiko ebimpi ebikwata ku bayimbi b'omu Afirika.]] ac3nmkhejhotli5jjgtva0582mxti0h Hilda Twongyeirwe 0 9783 75572 75437 2026-09-28T00:50:19Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75572 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hilda Twongyeirwe''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]], muwandiisi era musunsuzi.<ref name="africabookscollective">{{Cite web |title=Hilda Twongyeirwe |url=https://africanbookscollective.com/contributor/hilda-twongyeirwe/ |access-date=2026-09-26 |website=African books collective |language=en-US}}</ref> Okumala emyaka kkumi, yali asomesa Lungereza mu ssomero lya Ssekendule ng'atannawummula kutandiika kukola mirimu gya Gavumenti mu 2003. Musunsuzi, muwandiisi w'emboozi ennyimpi n'ebitontome era yafuna n'omudaali okuva mu Gavumenti ya Uganda nga yebazibwa olw'okuwaayo kwe mu kulinyisa omutindo gw'abakyala ng'ayita mu kuwandiika (2018). Era yafuna Satifikeeti eya Certificate of Recognition (2008) okuva mu [[:en:National_Book_Trust_of_Uganda|National Book Trust of Uganda]] olw'akatabo ke ak'abaana, ''Fina the Dancer''. Ye mukubiriza w'ekitongole kya [[:en:FEMRITE|FEMRITE]], kyasaako ettafaali mu kutandikibwa kwakyo mu 1995. Yasunsula akatabo akalimu emboozi enjiiye n'ebyaliwo ng'ekyasembyeyo, ''No Time to Mourn (2020) by South Sudanese women. ''Era asunsude ebirala omuli''; I Dare to Say: African Women Share Their Stories of Hope and Survival (2012) and Taboo? Voices of Women on Female Genital Mutilation (2013).<ref name="wordswithoutborders">{{Cite web |title=Hilda Twongyeirwe |url=https://wordswithoutborders.org/contributors/view/hilda-twongyeirwe/ |access-date=2026-09-26 |website=Words Without Borders |language=en}}</ref>'' == Obuto bwe n'emisomo gye == Twongyeirwe yazaalibwa mu Disitulikiti y'e [[:en:Kabale|Kabale]], mu Bukiikaddyobwobuggwanjuba bwa [[:en:Uganda|Uganda]], mu Kacerere okumpi n'[[:en:Lake_Bunyonyi|ennyanja Bunyonyi]]. Yatikkirwa Diguli mu by'embeera z'abantu n'eyokubiri eya master's degree in public administration and management okuva [[:en:Makerere_University|Makerere University]].<ref name="afrolit">{{Cite web |title=Beatrice Speaks to Hilda Twongyeirwe |url=http://afrolit.com/beatrice-speaks-to-hilda-twongyeirwe/1045/l.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032145/http://afrolit.com/beatrice-speaks-to-hilda-twongyeirwe/1045/l.aspx |archive-date=2016-03-04 |access-date=2026-09-26 |website=afrolit.com |url-status=live}}</ref> == Bye yakola mu kibiina kya Femrite == [[File:Hilda_Twongyeirwe_at_a_Public_Reading_at_the_Femrite_regional_residence_for_African_women_writers.jpg|left|thumb|Twongyeirwe at a Public Reading at the Femrite regional residence for African women writers]] Abadde memba mu [[:en:FEMRITE|FEMRITE]] okuva lwe kyatandikibwawo, nga yakyegatako ng'akyali muyizi ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite ya Makerere]].<ref name="afrolit"/><ref name="femriteug">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.femriteug.org/?view=21 |access-date=2023-03-24 |archive-date=2014-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011043449/http://www.femriteug.org/?view=21 |url-status=dead }}</ref> Ye mukubiriza wa FEMRITE. Asunsudde obutabo bw'emboozi enjiiye n'ezo ezaaliwo ng'akaseebyeyo k'eka''I Dare to Say: African Women Share Their Stories of Hope and Survival'' (2012)<ref name="chicagoreviewpress">{{Cite web |title=Twongyeirwe, Hilda {{!}} Chicago Review Press |url=https://www.chicagoreviewpress.com/twongyeirwe--hilda-contributor-215321.php |access-date=2026-09-26 |website=www.chicagoreviewpress.com}}</ref> and ''Taboo? Voices of Women on Female Genital Mutilation'' (2013). Yetabye mu Pulojekliti eziwerako eza FEMRITE okutumbula okusoma n'okuwandiika naddala mu masomero ga sekendule ne pulayimale.<ref name="femriteug1">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.femriteug.org/about-us/ |access-date=2023-03-24 |archive-date=2016-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104904/http://www.femriteug.org/about-us/ |url-status=dead }}</ref> == Emirimu gye egy'obuwandiisi == Hilda yafulumya akatabo k'abaana aka, ''Fina the Dancer'' (2007), ak'awangula Satifikeeti ey'akatabo akasinze mu kusomesa abaana n'obutabo obulala obuli mu nnimi nga Runyankole Rukiga obwa pulayimale esooka ney'okubiri. Ebitontome bye birabikidde mu butabo ne magaziini ez'enjawulo omuli "The Threshold by the Nile", ne mu pulojekiti etuumbula ebitontome. Afulumiza emboozi eziwerako n'ekibiina kya FEMRITE: "Becoming a Woman" mu 1998, "Headlines" mu 2001, "The Pumpkin Seed" in ''Pumpkin Seeds'', n'obulala bungi<ref name="monitor">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/-/691232/1002974/-/1dpphxz/-/index.html |access-date=2023-03-24 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222212705/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/-/691232/1002974/-/1dpphxz/-/index.html |url-status=dead }}</ref> Yali musomesa mu musomo gwa 2013 Writivism workshop.<ref name="Caceafrica">{{Cite web |title=Private Site |url=https://caceafrica.wordpress.com/2013/01/23/writivism-mentorship-programme/ |access-date=2026-09-26 |website=caceafrica.wordpress.com}}</ref> Olugero lwe olwa "Baking the National Cake" lw'afulumizibwa mu Gwekkumi 2013 ng'ekitundutundu kya pulojekiti y'abakyala abawandiika mu nnimi ez'enjawulo eza Africa.<ref name="wordswithoutborders1">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://wordswithoutborders.org/issue/october-2013 |access-date=2023-03-24 |archive-date=2022-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521024425/https://www.wordswithoutborders.org/issue/october-2013 |url-status=dead }}</ref><ref name="carmenmccain">{{Cite web |title=Hilda Twongyeirwe – A Tunanina… |url=https://carmenmccain.com/tag/hilda-twongyeirwe/ |access-date=2026-09-26 |website=A Tunanina... |language=en}}</ref> Yetaba mu bitontome ebyawandiikibwa mu 2019 ''[[:en:New_Daughters_of_Africa|New Daughters of Africa]]'', ebyasunsulwa [[:en:Margaret_Busby|Margaret Busby]].<ref>{{Cite web |date=2020-07-05 |title=‘New Daughters of Africa’ is a must read for aspiring young women writers |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/weekend/-new-daughters-of-africa-is-a-must-read-for-aspiring-young-women-writers-241888 |access-date=2026-09-26 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> == Emirimu gye egy'afulumizibwa == === Obutabo === *   === Emboozi ennyimpi === * "Let It Be an Angel", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFHilda_TwongyeirweEllen_Banda-Aaku2012">''Summoning the Rains''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789970700257|<bdi>9789970700257</bdi>]].</cite> * "And If", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFHilda_Twongyeirwe2012">''World of Our Own and other stories''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789970700257|<bdi>9789970700257</bdi>]].</cite> * "The Intrigue", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFHilda_Twongyeirwe2012">''I Dare Say: African Women Share Their Stories of Hope and Survival''. Lawrence Hill Books/Chicago. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-1-56976-842-6</bdi></nowiki>.</cite> * "Till we find our voices", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFHilda_TwongyeirweAaron_Mushengyezi2011">''Never Too Late''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789970700233|<bdi>9789970700233</bdi>]].</cite> * "Headlines", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFPeter_WasambaHarriet_Mugambi_and_Jane_Bwoya2010">''Tales from my Motherland''. The Jomo Kenyatta Foundation, Nairobi Kenya. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789966228451|<bdi>9789966228451</bdi>]].</cite> * "This Time Tomorrow", in {{Cite book|author=Violet Barungi}}<cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_BarungiHilda_Twongyeirwe2009">''Farming Ashes: Tales of Agony and Resilience''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789970700202|<bdi>9789970700202</bdi>]].</cite> * "The Intrigue", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_BarungiHilda_Twongyeirwe2009">''Beyond the Dance: Voices of women on female genital mutilation''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789970700196|<bdi>9789970700196</bdi>]].</cite> * "Making Ends Meet", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2009">''Talking Tales''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789970700219|<bdi>9789970700219</bdi>]].</cite> * "The Pumpkin Seed", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFHelen_MoffettViolet_Barungi2009">''Pumpkin Seeds and Other Gifts:Stories from the FEMRITE Regional Writers Residency, 2008''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789970700226|<bdi>9789970700226</bdi>]].</cite> * "Headlines", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFViolet_Barungi2001">''Words from a Granary''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789970700011|<bdi>9789970700011</bdi>]].</cite> * "Becoming a Woman", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFKarooro_Okurut1998">''A Woman's Voice''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9789970901036|<bdi>9789970901036</bdi>]].</cite> * "Baking the National Cake", wordswithoutborders.org, 2013 === Ebitontome === * "In conversation", "New Tarmac", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFBeverley_Nambozo_Nsengiyunva2014">''A Thousand Voices Rising: An anthology of contemporary African poetry''. BN Poetry Foundation. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-9234-0-3</bdi></nowiki>.</cite> * "Sometime, I hear your Voice Mama", in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFAnthonia_C._KaluJuliana_Makuchi_Nfah-AbbenyiOmofolabo_Ajayi-Soyinka2013">''An Anthology of New Work by African Women Poets''. Lynne Rienner Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-1-58826-868-6</bdi></nowiki>.</cite> * "Mama's Garden of Beans, Papa's Hands, Who Litters?" in  <cite class="citation book cs1" id="CITEREFOkaka_DokatumRose_Rwakasisi2009">''The Butterfly Dance: Words and Sounds of Colour''. Femrite Publications. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-700-18-9</bdi></nowiki>.</cite> * "By the Nile, Threshold", in  <cite class="citation book cs1">Femrite Publications. 2009. ISBN&nbsp;<nowiki><bdi>978-9970-700-18-9</bdi></nowiki>.</cite> * , in ''Post-colonial text'' Volume 8, No. 1 (2013). == Obutabo bweyasunsula == * Hilda Twongyeirwe, Elizabeth Ashamu, Elizabeth Ashamu Deng, eds. (2020). ''No Time to Mourn''. <nowiki>ISBN 9970480170</nowiki>, 9789970480173 *   *   *   *   *   *   * {{Cite book|author=Violet Barungi}} == Ebijuliziddwamu == <references responsive="0"></references> == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * * * * * * * Hilda Twongyeirwe @twongye {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Twongyeirwe, Hilda}} [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] ap39h8y5zx8yn46szuemgepzixautox Lynda Ddane 0 10140 75580 75431 2026-09-28T01:44:31Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75580 wikitext text/x-wiki '''Lynda Uwamahoro Ddane''', amanyiddwa nga '''Lynda Ddane''', ye DJ [[:en:Uganda|omunayuganda]] omukyala, aweereza ku leediyo, era omuweereza wa TV. Lynda Ddane y'omu ku bantu ab'aatikivu ku miktu gy'omutimbagano era nga y'akiikirira [[:en:Airtel_Uganda|Airtel]].<ref>{{Cite web |last=Nsereko |first=Ranell Dickson |date=2026-03-25 |title=Ent. & Lifestyle: Dj Lynda Ddane opens up about relationship with Kas Baby |url=https://www.newvision.co.ug/category/entertainment/dj-lynda-ddane-opens-up-about-relationship-wi-NV_230543_092026 |access-date=2026-09-26 |website=New Vision}}</ref> == Ebyafaayo n'okusoma == Lynda Ddane yazaalibwa 25 Ogwekkumi 1994. Yasomera ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]].<ref name=":0" /> == Emirimu == === Omulimu gw'oku ttivvi === Lynda Ddane yatandika omulimu gwe ku Urban Television ng'ayanjula pulogulaamu eyitibwa Campus 101 nga taneegatta ku [[Uganda Broadcasting Corporation|UBC]] television gyeyali omu kubakola pulogulaamu eya Jam ne Calvin the entertainer. Yaleka omulimu gwe mu UBC n'asalawo essira okuliteeka ku kubeera [[:en:YouTuber|youtuber]] nga taneegatta ku [[NTV Uganda]] ng'omu ku baweereza aba pulogulaamu NTV The Beat ne Daggy Nice. Okuva mu 2023, y'omu ku baweereza NTV dance party.<ref>{{Cite news |last=Mujuni |first=David |date=2020-05-04 |title=From Depression to Stardom: The Fall and Rise of Lynda Ddane |url=https://campusbee.ug/news/from-depression-to-stardom-the-fall-and-rise-of-lynda-ddane/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415081936/https://campusbee.ug/news/from-depression-to-stardom-the-fall-and-rise-of-lynda-ddane/ |archive-date=2023-04-15 |access-date=2026-09-26 |work=Campus Bee |language=en-US |url-status=live}}</ref> === Omulimu gw'oku leediyo === Lynda Ddane yakolako ku Radio City, Uganda nga yemwanjuzi wa pullogulamu ey'okumakya bweyali tanavaayo kugenda ku KFM gy'akolera pulogulaamu eya Da Hook.<ref>{{Cite web |last=Ruby |first=Josh |date=2021-02-25 |title=Lynda Ddane moves to KFM after Radiocity departure |url=https://mbu.ug/2021/02/25/lynda-ddane-moves-to-kfm-after-radiocity-departure/ |access-date=2026-09-26 |website=MBU |language=en-US}}</ref> == Ebyawandiikibwa == {{Reflist}} lh6fi9d428j9vvyma59vy2zqbhhlr02 Naome Kibaaju 0 10476 75585 75415 2026-09-28T02:04:42Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75585 wikitext text/x-wiki [[File:Kibaaju Naome.jpg|thumb|Kibaaju Naome]]   '''Naome Kibaaju''' yazaalibwa nga 1 Ogwomukaaga mu 1950, nga Munayuganda avunaanyizibwa ku by'okudukanya emirimu, ng'era munabyabufuzimu Paalamenti ya Uganda eye kumi. Ye mubaka omukyala akiikirira essaza lya Sheema yomu Bukiika Ddyo, mu [[:en:Sheema_District|Disitulikiti ya Sheema]]. Ali mu kibiina ky'eby'obufuzi ekiri mu buyinza ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM).<ref name=":0">{{Cite web |title=Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=546 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428095125/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=546 |archive-date=2021-04-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.parliament.go.ug |url-status=live}}</ref> == Obulamu bwe n'okusoma kwe == Mu 1962, yamaliriza ebigezo bye ebya P7 ku Bweranyangi Girls Primary School. Mu 1969, yafuna [[:en:Certificate_of_Education_(Secondary)|Satifikeeti y'obuyigirize]] ey'omubuvanjuba bwa Afrika ku Bweranyangi Girls Senior Secondary School. Mu 1970, Naome yatuuka [[:en:East_African_Advanced_Certificate_of_Education|East African Advanced Certificate of Education]] ku [[:en:Trinity_College_Nabbingo|Trinity College Nabbingo.]] Oluvannyuma yeegata ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite ye Makerere]], gyeyatikirwa ne Diguli mu By'enjigiriza mu By'obufuzi, wamu n'okudukanya embeera z'abantu mu 1974. Mu 1978, Naome yaddayo ku Yunivasite ye Makaerere gyeyafunira Dipulooma mu mu by'okudukanya embeera z'abantu. Mu 1998, yatikirwa ne Diguli ey'okusatu mu By'enjigiriza ku kikula ky'abantu n'enkulakulana okuva ku Yunivasite ye Makerere.<ref name=":0" /> == Emirimu gyeyasooka okukola == Wakati wa 1998 ne 1999, yawerezaako nga omu kubaali ku kakiiko [[:en:Uganda_Women's_Efforts_to_Save_Orphans|k'abakyala abaali balwanirira okutaasa bamulekwa]]. Yakolako nga omuyuka w'omuwandiisi mu ofiisi ya Pulezidenti okuva mu 1975 okutuuka mu 1980. Mu 1980 okutuuka mu 1990, yakolako nga omumyuka w'omuwandiisi omukugu mu [[:en:Office_of_the_Prime_Minister_(Uganda)|ofiisi ya Saabaminisita]]. Mu 1991 okutuuka mu 1996, yaweebwa eky'okubeeta omumyuka omukulu eyali akulira omuwandiisi mu [[:en:Ministry_of_Finance,_Planning_and_Economic_Development|Minisitule yeby'ensiimbi, enteekateeka wamu n'okulakulanya eby'enfuna]]. Wakati wa 1997 ne 1998, yakolerako wansi w'omuwandiisi ku kakiiko akavinaanyizibwa ku by'enjigiriza. Mu 1998 okutuuka mu 2000, yawerezaako ku kakiiko akadukanya [[:en:Ankole_Western_University|Yunivasite ya Ankole Ey'omubuganjuba]]. Mu kaseera ka 1999 ne 2000, yeeyali omukyala amyuuka kapiteeni wa ttiimu [[:en:Uganda_Golf_Club|y'eggwanga eya kiraabu y'omuzannyo gwa goofu]]. Wakati wa 1999 ne 2010, yali akolera wansi w'omuwandiisi mu [[:en:Ministry_of_Defence_and_Veterans_Affairs_(Uganda)|Minisitule ye By'okwerinda]].<ref name=":1">https://www.pmldaily.com/news/2018/11/nrms-sheema-north-mp-kibaaju-takes-oath.html</ref> Wakati wa 2012 okutuuka mu 2016, yawerezaako ku kakiiko akadukanya erimu ku t[[:en:National_Enterprise_Corporation|tabi ly'oby'okwerinda erivunaanyzibwa ku by'obusuubuzi erya National Enterprise Corporation]]. Okuva mu 2016 okutuuka kati, y'omu kubali ku kakiiko akadukanya mu [[:en:National_Medical_Stores|ekitongole ekivunaanyizibwa ku by'okutereka eddagala Uganda]]. Okuva mu 2017 okutuuka kati, atuula ku kakiiko ka [[:en:Uganda_Micro_Finance_Regulatory_Authority|Uganda Micro Finance Regulatory Authority]].<ref name=":0" /> == Obulamu bwe mu By'obufuzi == Okuva mu 2018, okutuuka nakati, ye mubaka wa Paalamenti ya Uganda. Kibaaju yalondebwa okugenda mu Paalamenti oluvannyuma lw'okuwangula.<ref name=":0" /> Guma Nuwagaba eyali mu kibiina ekivuganya gavumenti ekya Forum for Democratic Change (FDC) ng'afunye obululu 11,326 ku bululu 7,322.<ref>{{Cite web |last=Nilepost |title=Search results for naome kibaaju |url=https://nilepost.co.ug/gsearch |access-date=2026-09-26 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ntv.co.ug/news/national/NRM-s-Naome-Kibaaju-wins-Sheema-North-by-election/4522324-4798344-14ggr6jz/index.html |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240402214811/https://www.ntv.co.ug/news/national/NRM-s-Naome-Kibaaju-wins-Sheema-North-by-election/4522324-4798344-14ggr6jz/index.html |url-status=dead }}</ref> Ekifo kya Paalamenti ekya Sheema Ey'omubukiika Ddyo North kyatuua nga tekirina akidukanya, oluvannyuma lw'eyali Omubaka w'ekitundu kino [[:en:Elioda_Tumwesigye|Elioda Tumwesigye]] okulekulira mu Gwomunaana, oluvannyuma lw'okulondebwa ku ky'omubaka owa munisipaali eyali etondeddwawo eya Sheema.<ref name=":2">{{Cite web |title=NRM's Naome Kibaaju Sworn In as Sheema North MP : |url=https://ugandaradionetwork.net/story/nrms-naome-kibaaju-sworn-in-as-sheema-north-mp |access-date=2026-09-26 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-11 |title=NRM’s Kibaaju declared winner of Sheema north MP race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-kibaaju-declared-winner-of-sheema-north-mp-race-1782880 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> Nga 6 Ogwekuminoogumu mu 2018, yalayizibwa eyali anyuka omwogezi wa Paalamenti omugenzi [[:en:Jacob_Oulanyah|Jacob Oulanyah]].<ref name=":2" /> Oluvannyuma Oulanya yamukwasa semateeka n'agamu kumateeka ga Paalamenti ng'alina okugoberera.<ref name=":1" /> Naome Kibaaju yamega Guma Nuwagaba ng'amusinzeeko obululu 4,000  okuvotes, okuwangula akalulu akatalinda aka konsitituweensi ya Sheema Ey'obukiika ddyo. Obululu obutuufu bwonna nga bw'obeera obugase bwali 18,648, ng'ate obufu bwali 125 nga obukonge 28 bwali bwononese.<ref name=":5">https://www.newvision.co.ug/news/1487240/nrms-kibaaju-wins-sheema-north-seat</ref> Essaza lyonna lyali lirina webalondera wa mirundi 65. Ssentebe w'ekibiina kya NRM Pulezidenti [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] yamwogerako nga omuntu alina ekisa era omwesigwa eyali akozeeko mu by'okwerinda, nga tanaba kuyingira mu byabufuzi.<ref name=":5" /> Sheema North constituency by-election. The total number of valid votes cast was 18, 648 while the invalid votes were 125 with twenty-eight (28) ballot papers spoilt. The county had a total of 65 polling stations. She was described by NRM chairman President [[Yoweri Museveni]] as an honest and trusted person who worked in defense for many years before joining politics.<ref name=":3" /> Abantu basatu baalondebwa okwesimbawo ku kifo ky'omubaka wa wa Paalamenti anaakiikirira Sheema Ey'omubukiika Ddyo mu kulonda okwali ku binda binda okwa nga 8 Ogwekumi. Abantu bano abasatu kwaliko; Naome Kibaaju eyalondebwa ku tikiti ya NRM, Guma Nuwagaba, eyali ku tikiti ya FDC oluvannyuma lw'okwabulira NRM wamu ne Felix Mujuni eyakirizibwa okwesimbawo nga talina kibiina kyabyabufuzi kyeyali agiddeko.<ref name=":3" /> === Guma Nuwagaba === Guma Nuwagaba yalina emyaka 44, nga yazaalibwa mu Buringo, mu [[:en:Masheruka_Sub-county,|ggombolola ya Masheruka]], mu [[:en:Sheema_District|Disitulikiti ye Sheema]]. Yasomera ku [[:en:Buringo_Primary_School|Buringo Primary School,]] St Mukasa Preparatory Seminary gyeya malira P7, wamu ne [[:en:Kitabi_Seminary|Kitabi Seminary]] gyeyatulira S4 ne S6. Yasoma Diguli mu By'enjigiriza ku bikwatagana ku by'embeera z'abantu n'ebibetolodde okuva ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite ye Makerere]]. Mu 1998, yalondebwa ku ky'okubeera kansala w'abavubuka mu [[:en:Bushenyi_District|Disitulikiti ya Bushenyi]]. Mu 2002, yalondebwa ku ky'obwa kansala w'e gombolola lya Kigarama , gyeyawereza okutuuka mu 2006. Yaweebwa eky'okubeera nga ayambako ku gavumenti y'ebitundu, mu [[:en:Mitooma|Mitooma]] mu 2014.<ref name=":4">https://www.monitor.co.ug/News/National/Who-race-Sheema-North-MP-seat-candidates/688334-4769660-3yvuc2/index.html</ref> == Ebimukwatako == Yaliko omukyala omufumbo.<ref name=":0" /> == Laba ne bino == * [[:en:Uganda_Microfinance_Regulatory_Authority|Uganda Microfinance Regulatory Authority]] * [[:en:Uganda_National_Medical_Stores|Ekitongole kya Gavumenti ekivunaanyizibwa ku by'okutereka eddagala mu Uganda]] * [[:en:Sheema_District|Disitulikiti ya Sheema]] * [[:en:List_of_members_of_the_tenth_Parliament_of_Uganda|Olukalala lwa babaka abali mu Paalamenti ya Uganda eye kumi]] * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Elioda_Tumwesigye|Elioda Tumwesigye]] * [[:en:Ephraim_Kamuntu|Ephraim Kamuntu]] * [[:en:Jacklet_Atuhaire|Jacklet Atuhaire]] == Ewalala w'oyinza okubigya == * [https://www.youtube.com/watch?v=xDQH-vqRUIg Naome Kibaaju owa NRM awangudde okulonda okutalinda okwa Sheema Ey'omu bukiika Ddyo] * [http://www.parliament.go.ug/ Ku mikutu gya yintaneeti egya Paalamenti ya Uganda] == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] evzg9ezvb2lpzbalqlyx4wd24liv9jp Dorothy Okello 0 10493 75567 75399 2026-09-28T00:03:51Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75567 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Dorothy Okello''' Munnayuganda omukugu mu bya masanyalaze, era Pulofeesa amanyikiddwa olw'okutandikawo ekibiina ky'abakyala ekya Women of Uganda Network or [[:en:WOUGNET|WOUGNET]].<ref>{{Cite book |last=Hart |first=Ted |date=2010-04-15 |title=Internet Management for Nonprofits: Strategies, Tools and Trade Secrets |url=https://books.google.com/books?id=EofNE4lpPb0C&pg=PA376 |last2=Greenfield |first2=James M. |last3=MacLaughlin |first3=Steve |last4=Jr |first4=Philip H. Geier |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-63744-9 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Abdelnasser |first=Abdelaal |date=2013-02-28 |title=Social and Economic Effects of Community Wireless Networks and Infrastructures |url=https://books.google.com/books?id=jMyeBQAAQBAJ&pg=PA304 |publisher=IGI Global |isbn=978-1-4666-2998-1 |language=en}}</ref> Mu 2016, yafuuka Pulezidenti omukyala eyasooka ow'ettendekero lya [[:en:Uganda_Institution_of_Professional_Engineers|Uganda Institution of Professional Engineers]]<ref name=":0">{{Cite web |last=Nantaba |first=Agnes |date=2016-11-21 |title=Engineer Dr. Dorothy Okello sparkles in male-dominated profession |url=https://www.independent.co.ug/interview-engineer-dr-dorothy-okello-sparkles-male-dominated-profession/ |access-date=2026-09-26 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> == Emisomo gye == Alina Diguli mu byamasanyalaze eya BSc in Electrical Engineering okuva ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], mu [[:en:Uganda|Uganda]], nga yagifuna mu 1992, ne M.S. in Electrical Engineering (1999) okuva ku [[:en:University_of_Kansas|University of Kansas]] ng'eno yali asomera [[:en:Fulbright_Program|sikaala ya Gavumenti]],<ref>{{Cite web |title=Eng. Dr. Dorothy Okello – UCC: Uganda Communications Commission |url=https://www.ucc.co.ug/eng-dr-dorothy-okello/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316201814/https://www.ucc.co.ug/eng-dr-dorothy-okello/ |archive-date=2022-03-16 |access-date=2026-09-26 |website=www.ucc.co.ug |language=en-US}}</ref> saako ne Ph.D. mu by'okukanika amasanyalaze (2004) okuva ku [[:en:McGill_University|McGill University]] mu Montreal, Canada (ng'eno gyeyafunira sikaal ya [[:en:Commonwealth_Scholarship|Commonwealth Scholarship]]).<ref>http://www.unisa.ac.za/contents/conferences/Heltasa2013/docs/DorothyOkelloShortProfile_June2013.pdf</ref> Akoze bukubirire okutuubula abakyala n'ebyalo okunyikira okwagala okumanya.<ref>{{Cite book |last=Buskens |first=Doctor Ineke |date=2013-07-04 |title=African Women and ICTs: Investigating Technology, Gender and Empowerment |url=https://books.google.com/books?id=H_xiDgAAQBAJ&dq=%22Dorothy+Okello%22+-wikipedia&pg=PT148 |last2=Webb |first2=Doctor Anne |publisher=Zed Books Ltd. |isbn=978-1-84813-606-9 |language=en}}</ref> == Emirimu gye == Y'akwasisa empisa mu ssomero ly'ebyamasanyalaze ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://cedat.mak.ac.ug/academics/schools/soe/department-of-civil-and-environmental-engineering/ |access-date=2024-04-01 |archive-date=2024-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415221449/https://cedat.mak.ac.ug/academics/schools/soe/department-of-civil-and-environmental-engineering/ |url-status=dead }}</ref> Ye mukyala eyasooka mu Africa okuwangula eky'omukyala atawunyikamu mu kukola n'okukozesa omutimbagano nga ekirabo kino kyamuweebwa ku mikolo gya Africa ICT Days gala egyali egyakamalirizo egyabaawo nga 16 Ogwekkuminogumu mu Yaoundé, Cameroon.<ref>{{Cite web |title=African Digital Woman Announced |url=http://digitalwomanaward.com/2013/11/17/african-digital-woman-announced/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222152638/http://digitalwomanaward.com/2013/11/17/african-digital-woman-announced/ |archive-date=2015-12-22 |access-date=2026-09-26 |website=Digital Woman of the Year™ |language=en-US}}</ref> Mu Gwekkumi 2012, Okello yaweebwa Awaadi ya Women Achievers Award olw'obuweerezabwe mu kutumbula abakyala n'abawala nga ayita mu Sayansi ne Tekinologiya.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://cedat.mak.ac.ug/news/dr-dorothy-okello-wins-women-achievers-award |access-date=2024-04-01 |archive-date=2018-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304121756/http://cedat.mak.ac.ug/news/dr-dorothy-okello-wins-women-achievers-award/ |url-status=dead }}</ref> Okello yalondebwa nga Pulezidenti omukyala eyasooka ow'ettendekero lya Uganda Institution of Professional Engineers egyayindira ku ttendekero lya institution AGM nga 29 Ogwokuna 2016.<ref>{{Cite news |last=Kawalya |first=Shawn Davis |date=2016-05-02 |title=Meet Okello Kabagajju the new Engineers' boss - Eagle Online |url=http://eagle.co.ug/2016/05/02/eng-kabagajju-new-engineers-boss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304055144/http://eagle.co.ug/2016/05/02/eng-kabagajju-new-engineers-boss.html |archive-date=2018-03-04 |access-date=2026-09-26 |work=Eagle Online |language=en-US |url-status=live}}</ref> Nga 2 Ogwomukaaga 2016 ebbaluwa emuyozayoza okuva ewa Pulezidenti wa Irish Michael D. Higgins yamutuusibwako Ambasada wa Irsh mu Uganda Dónal Cronin olw'okubeera Pulezidenti omukyala ow'ettendekero eyali asoose.<ref>Kamoga, Jonathan (6 June 2016). "Engineer's president to push for more science students". the Observer (Uganda).</ref> == Ebitabo ebyafulumya emirimu gye'yanonyerezaako == Aweebwa ekitiibwa mu by'okunoonyereza era emirimu gye egisinga agikoledde ku mukutu gwa netLabs!UG, senta y'okunonyereza mu dipaatimenti ye'byamasanyalaze n'ebyuma bikalimagezi ku Yunivasite.<ref>{{Cite web |title=Eng. Dr. Dorothy Okello – UCC: Uganda Communications Commission |url=https://www.ucc.co.ug/eng-dr-dorothy-okello/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316201814/https://www.ucc.co.ug/eng-dr-dorothy-okello/ |archive-date=2022-03-16 |access-date=2026-09-26 |website=www.ucc.co.ug |language=en-US}}</ref> Emirimu gye gifulumiziddwa mu mpapula z'amawulire ne magazine ezenjawulo nga (1) Coverage and rate of low density ABS assisted vertical heterogeneous network akafulumizibwa mu 2022 IEEE 33rd Annual International Symposium on Personal, Indoor and Mobile Radio Communications (PIMRC)<ref>https://eprints.whiterose.ac.uk/189864/1/1570799776%20final.pdf</ref> (2) Unmanned aerial vehicles: opportunities for developing countries and challenges which was published in the 2020 IST-Africa Conference (IST-Africa)<ref>{{Cite journal |last=MUGALA |first=Sheila |last2=OKELLO |first2=Dorothy |last3=SERUGUNDA |first3=Jonathan |date=2020-05 |title=Unmanned Aerial Vehicles: Opportunities for Developing Countries and Challenges |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/9144040 |journal=2020 IST-Africa Conference (IST-Africa) |pages=1–10 |issn=2576-8581}}</ref> (3) A deep reinforcement learning-based algorithm for reliability-aware multi-domain service deployment in smart ecosystems.<ref>{{Cite journal |last=Kibalya |first=Godfrey |last2=Serrat |first2=Joan |last3=Gorricho |first3=Juan-Luis |last4=Okello |first4=Dorothy |last5=Zhang |first5=Peiying |date=2023-11 |title=A deep reinforcement learning-based algorithm for reliability-aware multi-domain service deployment in smart ecosystems |url=https://link.springer.com/10.1007/s00521-020-05372-x |journal=Neural Computing and Applications |language=en |volume=35 |issue=33 |pages=23795–23817 |doi=10.1007/s00521-020-05372-x |issn=0941-0643}}</ref> (4) Effect of different organic substrates on reproductive biology, growth rate and offtake of the African night crawler earthworm (''Eudrilus eugeniae'').<ref>{{Cite journal |last=Kabi |first=Fred |last2=Kayima |first2=Denis |last3=Kigozi |first3=Abasi |last4=Mpingirika |first4=Eric Zadok |last5=Kayiwa |first5=Ronald |last6=Okello |first6=Dorothy |date=2020-09-01 |title=Effect of different organic substrates on reproductive biology, growth rate and offtake of the African night crawler earthworm (Eudrilus eugeniae) |url=https://doi.org/10.1007/s13165-020-00284-5 |journal=Organic Agriculture |volume=10 |issue=3 |pages=395–407 |doi=10.1007/s13165-020-00284-5 |issn=1879-4246}}</ref> (5) Resource-aware workload orchestration for edge computing published in 2020 28th Telecommunications Forum (TELFOR).<ref>{{Cite journal |last=Babirye |first=Susan |last2=Serugunda |first2=Jonathan |last3=Okello |first3=Dorothy |last4=Mwanje |first4=Stephen |date=2020-11 |title=Resource-Aware Workload Orchestration for Edge Computing |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/9306551 |journal=2020 28th Telecommunications Forum (℡FOR) |pages=1–4 |doi=10.1109/℡FOR51502.2020.9306551}}</ref> (6) Leveraging the technology of unmanned aerial vehicles for developing countries published in SAIEE Africa Research Journal.<ref>{{Cite journal |last=Mugala |first=Sheila N. |last2=Okello |first2=Dorothy K. |last3=Serugunda |first3=Jonathan |date=2020-12 |title=Leveraging the Technology of Unmanned Aerial Vehicles for Developing Countries |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/9194383/ |journal=SAIEE Africa Research Journal |volume=111 |issue=4 |pages=139–148 |doi=10.23919/SAIEE.2020.9194383 |issn=1991-1696}}</ref> (7) Rebuilding the internet exchange point in Uganda published by the 2017 28th Irish Signals and Systems Conference (ISSC).<ref>{{Cite web |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/7983601 |title=Archive copy |access-date=2024-04-01 |archive-date=2022-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225161803/https://ieeexplore.ieee.org/document/7983601 |url-status=dead}}</ref> (8) Regulatory and broadband industry responses to COVID-19: cases of Uganda, Peru, and the Caribbean.<ref>{{Cite book |last=Jamison |first=Mark A. |date=2023-05-09 |title=Regulatory and Broadband Industry Responses to COVID-19: Cases of Uganda, Peru, and the Caribbean |url=https://doi.org/10.1108/978-1-80262-049-820231007 |last2=Okello |first2=Dorothy |last3=Barrantes |first3=Roxana |last4=Cox |first4=David |publisher=Emerald Publishing Limited |isbn=978-1-80262-050-4 |editor-last=Whalley |editor-first=Jason |pages=0 |doi=10.1108/978-1-80262-049-820231007 |editor-last2=Stocker |editor-first2=Volker |editor-last3=Lehr |editor-first3=William}}</ref> (9) Enabling models of Internet eXchange Points for developing contexts.<ref>{{Cite journal |last=Ó Briain |first=Diarmuid |last2=Denieffe |first2=David |last3=Okello |first3=Dorothy |last4=Kavanagh |first4=Yvonne |date=2020-01-01 |title=Enabling models of Internet eXchange Points for developing contexts |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352728520300117 |journal=Development Engineering |volume=5 |pages=100057 |doi=10.1016/j.deveng.2020.100057 |issn=2352-7285}}</ref> (10) Co-designing with engineers for community engagement in rural Uganda published by Oxford University Press.<ref>{{Cite journal |last=White |first=P. J. |last2=Okello |first2=Dorothy |last3=Casey |first3=Brian P. |last4=Najjuuko |first4=Claire |last5=Lukanga |first5=Ronald |date=2023-01 |title=Co-designing with engineers for community engagement in rural Uganda |url=https://www.cambridge.org/core/journals/design-science/article/codesigning-with-engineers-for-community-engagement-in-rural-uganda/B24BCAA505CE56ACD61DFCAC93AAFC93 |journal=Design Science |language=en |volume=9 |pages=e12 |doi=10.1017/dsj.2023.10 |issn=2053-4701}}</ref> == Ebikwata ku Famile ye == Okello mufumbo era alina abaana basatu. == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] 88uhs0861wf8ya9p25oxto4mpglu5rv Tshila 0 10496 75599 75486 2026-09-28T02:54:57Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75599 wikitext text/x-wiki '''Tshila''' yazaalibwa mu Gwomukaaga nga 10 mu 1983, nga Munayuganda omuyimbi, omuwandiisi w'ennyimba, omukubi w'ebivuga ng'ate afulumya b'ennyimba.<ref>{{Cite web |url=https://www.montgomerynews.com/perkasienewsherald/news/singer-songwriter-tshila-performs-at-perkasie-first-fridays/article_5a8cdc88-d0de-11e9-b8b0-3b53a1e2e5a9.html |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2019-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910235958/http://www.montgomerynews.com/perkasienewsherald/news/singer-songwriter-tshila-performs-at-perkasie-first-fridays/article_5a8cdc88-d0de-11e9-b8b0-3b53a1e2e5a9.html |url-status=dead }}</ref> == Ebimukwatako == Tshila yazaalibwa mu [[:en:Kampala|Kampala, e Uganda]].<ref>{{Cite web |last=Mwesigwa |first=Solomon |date=2019-06-14 |title=Ugandan singer Sarah Tshila to perform at North America's Musikfest |url=https://mbu.ug/2019/06/14/ugandan-singer-sarah-tshila-to-perform-at-north-americas-musikfest/ |access-date=2026-09-26 |website=MBU |language=en-US}}</ref> Teyakulira mu famire eyalimu abanyumirwa myuziki era teyagendako musomero liyigiriza bya myuziki, ng'akyali muyizi muto mu Uganda.<ref>{{Cite web |last=Coughlin |first=Kevin |title=Tshila, Buddy Guy, Southside Johnny to highlight busy week of summer entertainment in Greater Morristown {{!}} Morristown Green |url=https://morristowngreen.com/2019/06/24/tshila-buddy-guy-southside-johnny-to-highlight-busy-week-of-summer-entertainment-in-greater-morristown/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220141425/https://morristowngreen.com/2019/06/24/tshila-buddy-guy-southside-johnny-to-highlight-busy-week-of-summer-entertainment-in-greater-morristown/ |archive-date=2025-02-20 |access-date=2026-09-26 |website=morristowngreen.com |language=en-US |url-status=live}}</ref> Yamaliriza Diguli ye mu bya kompuyuuta mu ggwanga lya Amerika, oluvannyuma n'akomawo wano mu Uganda, gyeyatandika okulakulanya ekitone kye mu bya myuziki.<ref>{{Cite web |url=https://www.pri.org/stories/2019-03-12/ugandan-rapper-was-miseducated-lauryn-hill-style |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2021-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020192717/https://www.pri.org/stories/2019-03-12/ugandan-rapper-was-miseducated-lauryn-hill-style |url-status=dead }}</ref> == Emirimu gye mu myuziki == Nga akomyewo e Uganda, yatandika okukola myuziki nga ekimu kutandikwa y'ekibiina kye kyeyalimu ekyali kiyimba myuziki ow'ekika kya hip-hop ekyali kiyitibwa [[:en:Bataka_Squad|Bataka Squad.]] Nga asikiriziddwa ebyo byeyali agenda okuyitamu ng<nowiki>'ali mu myuziki, yeeyigiriza okusuna endoongo, n'atandika okufuna obumannyirivu ng'akozesa amaloboozi ge. Yakwata era neyeefulumiza olutambi lwe olwali lusookera ddala, nga luyitibwa, ''</nowiki>''Sipping From the Nile<nowiki>''</nowiki>'', mu 2066 .Olutambi luno lwafuna okumannyikwa okuva mu boogera n'okutegeera ebya myuziki okwetoloola ensi yonna. Mu 2007, omukutu gwa [[:en:BBC_World_Service|BCC World Service]] kwategeka okuzuula ebitone, negumuteeka kulukalala lw'abayimbi 20 abaali tebanaba kuwandisibwa munsi yonna.<ref>{{Cite web |url=https://www.pri.org/stories/2019-12-18/worlds-favorite-music-albums-2019 |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2021-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926183040/https://www.pri.org/stories/2019-12-18/worlds-favorite-music-albums-2019 |url-status=dead }}</ref> Tshila yayimbira nga ku bikujuko by'ensi yonna mu Zanzibar wamu ne Senegal, nga kuno kweyateeka okugenda mu Bulaaya, ng'avugirirwa aba Minisitule ya Austria ey'oby'obuwangwa. Myuziki we gweyatabika nga mu ebivuga ebikwata ku mwoyo yali wa kika kya hip-hop, myuziki wa Afrika ow'ekinaansi, jazz, ng'era yali ayogera ebigambo by'ebitontome, kyaletera abalabi okunyumirwa engeri gyeyali ayimbamu ey'enjawulo. Yakolako oluyimba ne [[:de:John Magiriba Lwanga|Jonny Strange]] owa Culcha Candela and Stereotype okuva mu kibuga Vienna eky'eggwanga lya Austria. Yafuuka omubaka w;ekibiina kya Afrika Rise Foundation n'ekyali kiyitibwa Bavubuka Foundation, nga kino kiwa abavubuka abatalina mwasirizi engeri y'okwegya mu bwanvu nga bayita mu myuziki wamu n'ebigenderwaako ngebifannanyizi .<ref>{{Cite web |date=2016-05-17 |title=5 female artists redefining the Ugandan music scene |url=https://musicinafrica.net/magazine/5-female-artists-redefining-ugandan-music-scene/ |access-date=2026-09-26 |language=en-US}} </ref> Mu 2017, yayimbirako ku bikujuko bya Kennedy Center Millennium Stage eWashington, DC. Tshila yaddamu okugenda mu situdiyo mu 2018 okukwata n<nowiki>'okufulumya olutambi oluyitibwa ''</nowiki>''World in Crisis<nowiki>''</nowiki>''. Olutambi luno lwalimu obubaka obwali bugenda eri ensi nga bulaga embeera abantu gyebayitamu ebanyigiriza, n'engeri y'okubigonjolamu. Ayasanguza embeera abantu gyebayitamu mu bintu gyebabeera ebanyigiriza munsi yonna, nadala okuva ku mukyala ku semazinga wa Afrika. Afaayo nnyo kunsonga ezinyigiriza abafirika wamu n'abantu abalina laangi y'emu munsi yonna.. Ekirubirirwa kya Tshila kwekutondawo ennyimba ezisikiriza kibeere kyamaanyi mu kukyusa abantu mungeri enungu munsi yonna. == Ennyimba zze == * Mu 2007, yafulumya olutambi lwa ''Sipping From The Nile'' ** Ennyimba eziriko; *** 01 Intro *** 02 Namboozo *** 03 Ca Suffit *** 04 Interlude *** 05 Nkole Sente *** 06 Omubbi Waakuno *** 07 Sipping From the Nile *** 08 Scientific Love *** 09 Beera Nange *** 10 Interlude *** 11 Buli Shesi Nghola *** 12 Outro * Mu 2018 yafulumya olutambi oluyitibwa; ''World in Crisis''<ref>{{Cite web |url=https://www.pri.org/stories/2019-12-18/worlds-favorite-music-albums-2019 |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2021-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926183040/https://www.pri.org/stories/2019-12-18/worlds-favorite-music-albums-2019 |url-status=dead }}</ref> ** Enyimba eziriko; *** 01 Intro – Never Exisisted *** 02 World in Crisis *** 03 Interlude – Keep Calm and Sell Out *** 04 The Way It Is *** 05 Revolution Now *** 06 Not Alone *** 07 Khube Atwela *** 08 City of Lights *** 09 A Girl Has No Name *** 10 Medicine *** 11 Dear God *** 12 Water == Abamawulire == * Omukutu gwa BBC World Service gwafulymya nga gugamba <nowiki>''omuyimbi okuva mu Uganda alina entegeka z'</nowiki>okulwanyisa obutabanguko munsi yonna" Mu Gwokusatu 14 mu 2019 * Aba PRI's The World baafulumya nga bagamba, " Omuyimbi okuva e Uganda ono teyayigirizibwa bulungi,’ Nkola ya Lauryn Hill" mu Gwokusatu nga 12 mu 2019 * Omukyu gwa leediyo ya WDIY 88.1 FaMa gwagamba nti, " Omuyimbi enzaalwa za Uganda era awandiika ennyimba Tshila ali mu kyuka kyuka" mu Gwokusatu nga 6 mu 2019 * Omukutu gwa Nile Post gwafulumya nga gugamba nti " Tshila okulwanyisa obutabanguko munsi yonna kufulumye" mu Gwekumineebiri nga 3 mu 2018 * Omuku gw'amawulire ga BBC gwafulumya nga gugamba, " Ebivuga bya Afrika: Tshila" mu Gwokuna nga 5 mu 2012 == Ebijuliziddwaamu == <references /> *   == Ewalala w'oyinza okubigya == * Ku mukutu gwe omutongole h6vbojj9b064rk1df5uyn4rdfcccaew Milly Nassolo 0 10502 75582 75484 2026-09-28T01:55:09Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75582 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''Milly Nassolo Kikomeko''' [[Yuganda|Munnayuganda]] [[:en:Social_entrepreneurship|omunabizinensi]], [[:en:Uganda|omulwanirizi w'eddembe]] era [[:en:Lawyer|munnamateeka]]. Ye mutandisi w'ekitongole kya ''Maisha Holistic Africa Foundation'', ekibiina [[:en:Nonprofit_organization|ekibiina ekitakolera magoba]] ekisangibwa mu [[:en:Kagadi_District|Disituliki ye Kagadi]].<ref>{{Cite web |date=2023-10-26 |title=MILLY NASSOLO: Passion for Empowering Women |url=https://pmldaily.com/news/2023/10/milly-nassolo-passion-for-empowering-women.html |access-date=2026-09-26 |website=PML Daily |language=en-US}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Milly Nassolo's legal career: Balancing law practice and activism for social change |url=https://www.pulse.ug/story/milly-nassolos-legal-career-balancing-law-practice-and-activism-for-social-change-2024073111180378092 |access-date=2026-09-26 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Milly Nassolo Unveils Maisha Holistic Africa Foundation in Kagadi District {{!}} The Kampala Post |url=https://kampalapost.com/content/milly-nassolo-unveils-maisha-holistic-africa-foundation-kagadi-district |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127121712/https://kampalapost.com/content/milly-nassolo-unveils-maisha-holistic-africa-foundation-kagadi-district |archive-date=2024-11-27 |access-date=2026-09-26 |website=kampalapost.com |language=en |url-status=dead}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |date=2021-03-28 |title=Working for women makes Nassolo happy |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/working-for-women-makes-nassolo-happy--3339696 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obulamu obwasooka n'emisomo == Nassolo yazaalibwa mu kyaalo kye Kikumbo , mu Subcounty ye Kibibi, mu [[Butambala (disitulikit)|Disitulikiti ye Butambala]]. Emisomo gye egya Pulayimale yagisomera ku somero Gombe Primary School, ejyagobelerwa emisomo gya O-Level ku Mpigi Mixed Secondary School, era nasoma emisomo gye egya A-level ku somero lya Mpigi High School. Yafuna Diguli ye mumateeka okuva mu Yunivasitte ye [[:en:Kampala_International_University|Kampala International University]].<ref>{{Cite web |last=csmallwood |date=2025-07-16 |title=Milly Nassolo |url=https://riverscrossing.com/blog/milly-nassolo/ |access-date=2026-09-26 |website=Rivers Crossing |language=en-US}}</ref> == Emirimu == Okuva mu mwaka 2014, Nassolo abadde akola nga legal assistant wa Lubega, Ssaka and Co. Advocatesnga akyaali undergraduate.<ref>{{Cite web |last=Calvin |first=Kleive |date=2023-10-26 |title=Activist Milly Kikomeko Launches “Get Talking with Milly” Tweet Chat Initiative |url=https://thetowerpost.com/2023/10/26/activist-milly-kikomeko-launches-get-talking-with-milly-tweet-chat-initiative/ |access-date=2026-09-26 |website=TowerPostNews |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://daparrot.com/here-are-all-the-amazing-things-milly-nassolo-is-doing-to-advocate-for-the-girl-child/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228182517/https://daparrot.com/here-are-all-the-amazing-things-milly-nassolo-is-doing-to-advocate-for-the-girl-child/ |url-status=dead }}</ref> mu mwaka gwa 2014, yatandikawo ''Maisha Holistic Africa Foundation'',<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.bukedde.co.ug/articledetails/NV_125540 |access-date=2024-04-02 |archive-date=2023-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218210455/https://www.bukedde.co.ug/articledetails/NV_125540 |url-status=dead }}</ref><ref name="auto1"/> ekitongole ekitakolera magoba ekisangibwa mu Disitulikiti ye Kagadi <ref>{{Cite web |url=https://kampalaedgetimes.com/milly-nassolo-fostering-childrens-and-womens-rights-in-uganda/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-02 |archive-date=2024-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421075546/https://kampalaedgetimes.com/milly-nassolo-fostering-childrens-and-womens-rights-in-uganda/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Meet Milly Nassolo: A Champion For A Brighter Future For Children & Women In Uganda - MUGIBSON |url=https://mugibson.com/meet-milly-nassolo-a-champion-for-a-brighter-future-for-children-women-inuganda/ |access-date=2026-09-26 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-02-01 |title=Social Entrepreneur And Activist Milly Nassolo Extends Helping Hand Through Health Camp In Kagadi District - MUGIBSON |url=https://mugibson.com/activist-milly-nassolo-extends-helping-hand-through-health-camp-in-kagadi-district/ |access-date=2026-09-26 |language=en-US}}</ref>lwakuba ekitongole kyatongozebwa mu mwaka gwa 2019.<ref>{{Cite web |date=2019-04-17 |title=Through Maisha Holistic Africa Foundation, Social Entrepreneur Milly Nassolo Seeks To Help Those In Need - MUGIBSON |url=https://mugibson.com/through-maisha-holistic-africa-foundation-social-entrepreneur-milly-nassolo-seeks-to-help-those-in-need/ |access-date=2026-09-26 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-04-17 |title=Social Entrepreneur Milly Nassolo Launches Maisha Holistic Africa Foundation |url=https://pmldaily.com/news/world/2019/04/social-entrepreneur-milly-nassolo-launches-maisha-holistic-africa-foundation.html |access-date=2026-09-26 |website=PML Daily |language=en-US}}</ref> == Obulamu bwe == Nassolo yafumbirwa Robert Kikomeko Tumusabe mu mwaka gwa 2016 mu Kanisa ye Kamwokya Church of God. Wmu, balina abalenzi babiri, Tyler Kaeb K. Tumusabe ne Travis Silver K. Tumusabe<ref>{{Cite web |last=Lisimba |first=Hillary |date=2021-12-21 |title=Ugandan Wife Admits She Lied About Everything First Time She Met Man Who Married Her - Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/people/family/437690-ugandan-wife-admits-she-lied-about-everything-first-time-she-met-man-who-married-her/ |access-date=2026-09-26 |website=www.tuko.co.ke |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-04-17 |title=Social Entrepreneur Milly Nassolo Launches Maisha Holistic Africa Foundation |url=https://pmldaily.com/news/world/2019/04/social-entrepreneur-milly-nassolo-launches-maisha-holistic-africa-foundation.html |access-date=2026-09-26 |website=PML Daily |language=en-US}}</ref> == Ebijulizidwaamu == == Ebijulizidwamu wabweru wa Wikipediya == * Another year gone and girls are still waiting for free sanitary pads * Nassolo Milly Has Dedicated Her Life to Helping Vulnerable Women and Children Live a Wholesome Life * Activist Milly Nassolo Extends Helping Hand Through Health Camp In Kagadi District - MUGIBSON * Milly Nassolo organizes health camp to serve the less privileged * <nowiki>https://kampalapost.com/content/milly-nassolo-unveils-maisha-holistic-africa-foundation-kagadi-district</nowiki> [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] q4g4txj6vjc735bgwr8m4hjctdo27xw Catherine Webombesa 0 10551 75563 75464 2026-09-27T23:35:43Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75563 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''<big>Catherine Webombesa</big> (yazaalibwa nga 19, Ogwokutaano 1983)''' Munnayuganda, muddusi wa misinde ng'amanyikiddwa olw'ebyo byeyakola nga yafuna omudaali gwa Zaabu ogw'ensi yonna ng'omuddusi w'emisinde gya middle-distance running.<ref name=":1">{{Cite web |title=- New Vision Official |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428104839/https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-date=2022-04-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug |language=en |url-status=live}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Catherine WEBOMBEZA {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/uganda/catherine-webombesa-14303403 |access-date=2026-09-26 |website=worldathletics.org}}</ref> Yetaba mu mpaka z'abakirimaanyi ez'emisinde gya East Africa Senior Athletic Championships ezayindira mu Kisaawe kye Nambole 2007 nga mwezo yawangula omudaali gwa zaabu ne feeza nga kino kyateeka Uganda k maapu ng'Eggwanga ery'okubiri.<ref>{{Cite web |title=- New Vision Official |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428104839/https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-date=2022-04-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug |language=en |url-status=live}}</ref> == Emirimu gye == Omuddusi w'emisinde mu Uganda avuganyiza mu mpaka ez'enjawulo era nga wammanga bwe bumu ku bubonero bweyafuna mu misinde: National Champion: Mu kudduka kwe, Webombesa yafuna ekitiibwa ky'omuddusi w'eggwanga nnantameggwa. Personal Bests: Mu budde bwa 2:08.21 mu misinde gya mita 800, esaawa 4:21.0 mu misinde gya mita 1500, n'esaawa 9:29.941 mu misinde gya mita 3000, abadde nantameggwa mu mpaka ezo. Empaka z'okuvuganya kw'ensi yonna: Mu mizanyo gy'abavubuka egya 1998 World Youth Games ezaali mu Moscow, yawangula omudaali gwa zaabu mu miside gya mita 3000.<ref name=":2">{{Cite web |title=World Youth Games |url=http://www.gbrathletics.com/ic/wyg.htm |access-date=2026-09-26 |website=www.gbrathletics.com}}</ref> Era alekayo obudde obw'okuwandiikako mu misinde gy'okuluguudo nga obudde bwa 33:09 mu mpaka za kilomita 10 n'esaawa 1:13:391 mu misinde mubuna byalo. National Road Running Champion: Ngayita mu kwolesa amaanyi ge mu mpaka z'emisinde emiwanvu, Webombesa yawangula ekitiibwa ky'abwannantameggwa wa Uganda mu misinde gya national road running champion.<ref>{{Cite web |title=Ayeko, Webombesa claim Uganda road running titles {{!}} NEWS {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/news/news/ayeko-webombesa-claim-uganda-road-running-tit?urlSlug=ayeko-webombesa-claim-uganda-road-running-tit |access-date=2026-09-26 |website=worldathletics.org}}</ref> == Bye yafuna == Catherine Webombesa yafuna ekitiibwa ky'obwannantameggwa wa Uganda, ekintu ekimulabisa ng'asinga mu misinde. Yetaba mu mpaka z'okuvuganya mu nsi nga France ne Russia, nga yonna yakuuma ekitiibwa kye ng'omuwanguzi mu misinde gyonna gyeyadduka.<ref name=":0" /> == Esaawa z'awanguliddeko == Mu mikolo egisinga, awangulidde mu budde obwenjawulo okugeza, mita 800 mu saawa 2:08.21 e Kampala (2007), the emisinde gya mita 1500 mu saawa 4:21.0 mu Kampala (2007),<ref>{{Cite web |title=Webombesa headlines at Akii-Bua Memorial in Kampala {{!}} NEWS {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/news/news/webombesa-headlines-at-akii-bua-memorial-in-k?urlSlug=webombesa-headlines-at-akii-bua-memorial-in-k&urlSlug=webombesa-headlines-at-akii-bua-memorial-in-k&urlSlug=webombesa-headlines-at-akii-bua-memorial-in-k |access-date=2026-09-26 |website=worldathletics.org}}</ref> mita 3000 mu saawa 9:29.94 mu Moscow (1998),<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |title=World Youth Games 1998 |url=http://www.wjah.co.uk/wojc/WYG/WYG1998.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502155633/http://www.wjah.co.uk/wojc/WYG/WYG1998.html |archive-date=2012-05-02 |access-date=2026-09-26 |website=www.wjah.co.uk}}</ref> Kilomita 10 mu Ddakiika 33:09 mu Caen, France (2010), n'emisinde mubuna byalo mu saawa 1:13:39 mu Reims, France (2008).<ref name=":0" /> == Laba na bino == * [[:en:Dorcus_Inzikuru|Dorcus Inzikuru]] * [[:en:Mercyline_Chelangat|Mercyline Chelangat]] * [[:en:Sarah_Chelangat|Sarah Chelangat]] * [[:en:Doreen_Chemutai|Doreen Chemutai]] * [[:en:Immaculate_Chemutai|Immaculate Chemutai]] == Ebijuliziddwamu == <references /> e6mvw2rdazd8o75tsmjqcc0htg44xpp Okullo Aabuka Jallon 0 10585 75587 75528 2026-09-28T02:08:44Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75587 wikitext text/x-wiki [[File:Okullo Aabuka Jallon Anthony.jpg|thumb|Okullo Aabuka Jallon Anthony.]] '''Okullo Aabuka Jallon Anthony''' Era amanyikiddwa nga '''Okullo Anthony''' Munnayuganda, munnabyabufuzi akiikirira [[:en:Lamwo_District|Disitulikiti y'e Lamwo]] nga [[:en:Member_of_parliament|Omubaka]] mu ya [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]<nowiki/>ey'ekkuminemu wansi w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]].<ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2021-01-22 |title=Women still struggling to compete in direct constituencies – Amongi |url=https://www.independent.co.ug/women-still-struggling-to-compete-in-direct-constituencies-amongi/ |access-date=2026-09-26 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://trumpetnews.co.ug/2021/01/18/list-who-was-elected-mp-in-uganda/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-11 |archive-date=2026-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260415215337/https://trumpetnews.co.ug/2021/01/18/list-who-was-elected-mp-in-uganda/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2023-07-06 |title=Executive order to evict herdsmen from Northern Uganda deferred |url=https://www.independent.co.ug/executive-order-to-evict-herdsmen-from-northern-uganda-deferred/ |access-date=2026-09-26 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2021-05-20 |title=News: Jacob Oulanyah among 132 MPs to take oath today |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/jacob-oulanyah-among-132-mps-to-take-oath-tod-NV_103076_092026 |access-date=2026-09-26 |website=New Vision}}</ref> == Ebyemirimu gye == Okullu era akola ng'omusawo wa Wooteri ya Sheraton.<ref name=":0">{{Cite web |title=- New Vision Official |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428104839/https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-date=2022-04-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug |language=en |url-status=live}}</ref> == Obukuubagano == Yasibibwa mu kkomera okumala emyezi mukaaga olw'okulemererwa okusasula Miliyooni z'[[:en:Ugandan_shilling|ensimbi za Uganda]]87 ezawera olw'okulemererwa mu Kkooti. == Laba na bino == * [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|Olukalala lw'ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkuminemu]] * [[:en:Wikipedia:Equity_lists/Nationality/Uganda|Wikipedia: Equity lists/Nationality/Uganda]] * [[:en:Dorcus_Acen|Dorcus Acen]] * [[:en:Joan_Acom_Alobo|Joan Acom Alobo]] == Ebijuliziddwamu eby'ebweru wa Wikipediya == * Webusayiti ya Paalamenti ya Uganda == Ebijuliziddwamu == {{Reflist}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] ch2ngfx3kcd8fgtxtsfysfnp6rbd5y5 Minisita w’ensonga z’omunda mu ggwanga 0 10804 75583 75544 2026-09-28T01:55:18Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75583 wikitext text/x-wiki Ono ye minisita mu lukiiko lwa baminisita oba Kabinet aba avunaanyizibwa ku nsonga ez'omunda mu ggwanga. Mu mawanga manji naddala ago agali mu luse olumu ne Bungereza (Commonwealth) oba ago agaafugibwa Bungereza nga amatwale minisita ono aba avunaanyizibwa butereevu ku Poliisi y'egwanga<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://mia.go.ug/about-us |access-date=2024-08-08 |archive-date=2024-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808115010/https://mia.go.ug/about-us |url-status=dead }}</ref>, ekitongole ekivunaanyizibwa ku kuwandiisa abantu n'okugaba obutuuze, ekitongole kyamakomera, nebirala <ref>{{Cite web |title=Ministry of Internal Affairs {{!}} Uganda National Web Portal |url=https://gou.go.ug/ministry/ministry-internal-affairs |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918192205/https://gou.go.ug/ministry/ministry-internal-affairs |archive-date=2024-09-18 |access-date=2026-09-27 |website=www.gou.go.ug |language=en |url-status=live}}</ref>ebiringa ebyo era etwalibwa okuba emu ku minisitule ezenkizo mu mawanga manji [[Category:Baminisita ba Uganda]] 0khcu3oorla5kvak2smi47fv4w6zif0 Samuel Gidudu 0 10930 75597 75375 2026-09-28T02:36:25Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75597 wikitext text/x-wiki '''Samuel Gidudu,''' yazaalibwa mu 1968<ref name="gidudu">{{Cite web |title=Uganda: New bishop ditched the bottle to answer the altar call |url=https://www.anglicannews.org/news/2014/12/uganda-new-bishop-ditched-the-bottle-to-answer-the-altar-call.aspx |access-date=2026-09-26 |website=www.anglicannews.org |language=en-gb}}</ref> nga mulabirizi [[:en:Bishop|munzikiriza]] [[:en:Anglican|y'Obukulisitaayo]] mu Uganda:<ref>{{Cite web |title=NORTH MBALE - Church of Uganda |url=https://churchofuganda.org/cou---dioceses/north-mbale/ |access-date=2026-09-26 |language=en-US}}</ref> Abadde [[:en:Anglican_diocese_of_North_Mbale|Mulabirizi w'ebitundu byOmubukiika ddyo bwa Mbale]] okuva mu 2014.<ref>{{Cite web |title=Daily Monitor |url=https://www.facebook.com/DailyMonitor/posts/the-46-year-old-bishop-samuel-gidudu-of-north-mbale-diocese-was-consecrated-on-n/10152511488147197/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240908120336/https://www.facebook.com/DailyMonitor/posts/the-46-year-old-bishop-samuel-gidudu-of-north-mbale-diocese-was-consecrated-on-n/10152511488147197/ |archive-date=2024-09-08 |access-date=2026-09-26 |language=en-US |url-status=live}}</ref> Gidudu yazaalibwa mu [[:en:Sironko_District|Disitulikiti y'e Sironko]], nga yasomera kutendekero lya [[:en:Uganda_Christian_University|Uganda Christian University.]] Yakakasibwa okubeera omutukirivu mu 2002.<ref>{{Cite web |date=2021-01-09 |title=He ditched the bottle to answer the altar call |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/he-ditched-the-bottle-to-answer-the-altar-call-1594106 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Ebijulizidwaamu == {{Reflist|1}} [[Category:Eddiini mu Buganda]] j0r7r6g2k2nygode8gomlmx4b4hxdje MYDA FC 0 11016 75581 75416 2026-09-28T01:44:35Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75581 wikitext text/x-wiki '''MYDA FC''' kiraabu ya mupiira erina akakwate ku kibiina ekidukanya omupiira mu Uganda ng'eno esibuka Malaba, okulinaana [[:en:Tororo|Tororo]] mu [[:en:Eastern_Region,_Uganda|bitundu bya Buvanjuba]] bwa [[:en:Uganda|Uganda.]] Ttiimu eno yasumusibwa okugenda mu [[:en:Uganda_Premier_League|kibinja kya Uganda ekyababinyweera]] ekya [[:en:2020-21_Uganda_Premier_League|sizoni ya liigi ya Uganda eya 2020/2021]].<ref>{{Cite news |title=Maroons and Tooro United appeal against Fufa decision to end UPL season {{!}} Goal.com Uganda |url=https://www.goal.com/en-ug/news/maroons-and-tooro-united-appeal-against-fufa-decision-to-end-upl-/4681xtqzua4j16q7vhx6ws4sx |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919054709/https://www.goal.com/en-ug/news/maroons-and-tooro-united-appeal-against-fufa-decision-to-end-upl-/4681xtqzua4j16q7vhx6ws4sx |archive-date=2024-09-19 |access-date=2026-09-26 |language=en-UG |url-status=live}}</ref> == Ebijuliziddwaamu == {{Reflist}} [[Category:Omupiira mu Uganda]] i3lia4tli15eekpi178kyqv0ejtmyds Wandegeya 0 11101 75602 75482 2026-09-28T03:05:01Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75602 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement}}'''Wandegeya''' kitundu ekiri mu kibuga [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya [[Yuganda|Uganda]] era nga kye kisinga obunene. Erinnya lino lyava ku binyonyi ebiyitibwa endegeya , ( ''Endegeya'' mu [[Luganda]] ), ebyabeeranga mu kitundu kino nga emyaka gya 1990 teginnatuuka. == Ekifo wekisangibwa == Wandegeya esangibwa mu [[:en:Kawempe_Division|Division y'eKawempe]], emu ku divizoni ettaano eziddukanya emirimu mu kibuga Kampala. Luli ku nsalo ya Bombo Road/Gayaza Road Roundabout mu bukiikakkono, [[:en:Mulago|olusozi Mulago]] mu bukiikakkono bw’obuvanjuba, [[:en:Kamwookya|Kamwookya]] mu buvanjuba, [[:en:Nakasero|olusozi Nakasero]] mu maserengetta obw’obuvanjuba n’obugwanjuba, ne [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] mu maserengeta n’obukiikakkono bw’amaserengeta. Kino kikunukiriza kilometres 2.5(1.6 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bw’ekitundu kya Kampala eky’ebyobusuubuzi wakati. <ref>{{Cite web |title=Distance between Kampala () and Makerere (Western Province) (Uganda) |url=https://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Kampala%20()&toplace=Makerere%20(Western%20Province)&fromlat=0.3155556&tolat=0.3333333&fromlng=32.5655556&tolng=32.5666667 |access-date=2026-09-26 |website=distancecalculator.globefeed.com}}</ref> Ensengeka za Wandegeya ku maapu ziri 0°19'52.0"N, 32°34'25.0"E (Latitude:0.331112; Longitude:32.573600). <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B019%2752.0%22N+32%C2%B034%2725.0%22E/@0.3314296,32.5730445,17z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0x0?hl=en |access-date=2026-09-26 |website=Google Maps |language=en}}</ref> == Okulambika okutwaliza awamu ==   Wandegeya osobola okujawulamu ebitundu bisatu ebikulu: ; (a) Ekitundu A * Ekitundu ekiri mu buvanjuba bwa ''Bombo Road'', naye mu bukiikaddyo bwa ''Haji Musa Kasule Road'' . Kino kitundu ku [[:en:Nakasero|Nakasero Hill]], endagiriro ya Kampala esinga okubeera ey’omulembe mu byensula n’ebyobusuubuzi. Ekitundu kino kirimu minisitule za gavumenti, ebitongole by’abakugu ne poliisi station. ; (b) Ekitundu B : * Ekitundu ekiriko ensalo ya ''Bombo Road'' mu buvanjuba, ''Makerere Hill Road'' mu bugwanjuba ate ''Jjunju Road'' mu maserengeta n’obukiikakkono. Kino kitundu kya bya busuubuzi. Mulimu '''akatale ka Wandegeya''' akaakazimbibwa, amaduuka amangi ku luguudo lwa Bombo ne ku mabbali g’okasozi Makerere, wamu newooteri eziwerako ezirimu emmere ya wano n’ey’ensi yonna, Hotloaf, ATMs, Internet Cafe. Naye waliwo ebizimbe by’amayumba ebiwerako eby’amayumba amawanvu <ref>{{Cite web |title=New Vision Online : Housing Finance to resume loans to NHCC flat buyers |url=http://www.newvision.co.ug:80/D/8/220/422859 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051214091534/http://www.newvision.co.ug/D/8/220/422859 |archive-date=2005-12-14 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug |url-status=live}}</ref> n’ebizimbe ebimu eby’okupangisa eby’omutindo ogwa wansi mu kitundu kino. Omuzikiti gw’e Wandegeya nagwo gusangibwa mu kitundu kino. ; (c) Ekitundu C : * Ekitundu ekisangibwa ku ''luguudo lwa Haji Musa Kasule'' mu bukiikaddyo, ''oluguudo lwa Bombo'' mu maserengeta n’oluguudo ''lwa Yusuf Lule'' mu buvanjuba. Nga emyaka gya 1990 teginnatuuka ekitundu kino okusinga kyalimu [[:en:Slum|omugotteko mungi]] . Ng’omuwendo gw’abayizi abayingizibwa mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y’e Makerere]] gweyongera, bamusigansimbi baatandika okumenya amayumba g’omugotteko ne bazimba ebisulo by’abayizi ebiwanvu mu kitundu kino(hostels). Olwaleero, ebyebusubuzi eby’ekitiibwa nga Post Office e Wandegeya, banka z’ebyobusuubuzi eziwerako ne ofiisi y’amagye [[:en:Salvation_Army|g’obulokozi]], basengukidde mu kitundu kino. == Ebintu ebikwata ku nsonga eno == * Ofiisi n’ebikozesebwa bya [[:en:YMCA|YMCA]] kampala * Ofiisi ya Posita e Wandegeya * Poliisi y'e Wandegeya - Station ya [[:en:Uganda_National_Police|Poliisi y'eggwanga eya Uganda]] * Eddwaaliro lya ABII * Akatale k'abalimi e Wandegeya <ref>http://www.newvision.co.ug/news/651509-wandegeya-market-opens-on-jan-24.html</ref> * Omuzikiti gw'e Wandegeya - Ekifo eky'okusinzizaamu ekyegattira mu [[:en:Islamic_faith|nzikiriza y'Obusiraamu]] * Ekitebe kya minisitule ya Uganda evunaanyizibwa ku bakozi ba gavumenti * Ofiisi za Uganda National Council for Science and Technology * Omulimu gw'ekitongole [[:en:Food_and_Agriculture_Organization|ekivunaanyizibwa ku by'emmere n'ebyobulimi]] mu Uganda * Ekitebe kya [[:en:Uganda_Ministry_of_Health|minisitule y'ebyobulamu mu Uganda]] * Ofiisi za Uganda Government Analytical Chemist <ref>{{Cite web |title=Govt buys DNA machine |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/473258 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020333/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/473258 |archive-date=2015-11-17 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug |url-status=live}}</ref> * Sure Travel Ofiisi y'ensi yonna * Africell Outlet ku luguudo lw’oku lusozi Makerere nga terunnatuuka ku ssundiro ly’amafuta erya Total. == Laba nabino == * [[:en:Kampala_Capital_City_Authority|Ekitongole kya Kampala Capital City Authority]] * [[:en:Makerere|Makerere]] * [[:en:Nakasero|Nakasero]] * [[:en:Mulago|Mulago]] * [[:en:Kawempe_Division|Divizoni y'e Kawempe]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == {{Reflist}} == Ebiyungo eby’ebweru == * Wandegeya ebulawo {{Kampala District}}[[Kampala District]] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|00|19|52|N|32|34|25|E}} 7zzqniacy6jf274w86myoum5bjszl61 Air Serv Limited 0 11232 75558 75397 2026-09-27T22:42:31Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75558 wikitext text/x-wiki {{Infobox company||name=Air Serv Limited|logo=|type=[[Privately held company|Private]]|company_slogan=|foundation={{start date and years ago|1995}}|location=Hangar One, Entebbe Old Airport, [[Entebbe]], [[Uganda]]|key_people='''Stuart Willcuts'''<br/>[[CEO]]|num_employees=|assets=|revenue=|industry=[[Aviation]]|products=Air transport (passenger & cargo), Aircraft maintenance and repairs, Consulting|homepage=[https://www.airserv.co.ug/ Homepage]}} '''Air Serv Limited''' era eyitibwa '''Air Serv Uganda Limited''', ye kkampuni y’ennyonyi esangibwa mu [[Yuganda|Uganda]], ekola ku by’okupangisa ennyonyi eri amawanga g'omukago gwa African Great Lakes, okuddaabiriza n’okukwasaganya ennyonyi, wamu n’okutuusa emigugu egy’okuddukirira ab'etaaga obuyambi. Air Serv Limited ye kkampuni ekolagana wammu ne Kkampuni etali y'amagoba eya [[Air Serv International]].<ref name="1R">{{Cite web |last=AirServ |date=2017-01-20 |title=Air Serv Opens Second Aircraft Hangar in Entebbe |url=https://airserv.org/air-serv-opens-second-aircraft-hangar-entebbe/ |access-date=2026-09-26 |website=Air Serv International, Inc. |language=en-US}}</ref> == Ekifo w'esangibwa == Air Serv Limited elina ekitebe ky'ayo ekikulu ku Hangar One, ekisaawe ky'Entebbe ekikadde, mu kibuga [[Entebbe]], mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y’e Wakiso]], mu Masekkati ga Uganda. Ensengeka z'ebitundu by'ekitebe kya kkampuni eno biri 0°02'44.0"N 32°27'19.0"E (Latitude:0.045556; Longitude:32.455278). <ref name="2R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B002%2744.0%22N+32%C2%B027%2719.0%22E/@0.0541015,32.4574073,605m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.0455556!4d32.4552778?hl=en |access-date=2026-09-26 |website=Google Maps |language=en}}</ref> == Ebigikwatako == Mu myaka 25 egiyise bukya etandikibwawo, Air Serv Limited yakula n’efuuka kkampuni y'ennyonyi ey'amaanyi Buvanjuba bwa Afrika, ng’erina emu ku likodi z’obukuumi bw’ennyonyi ezisinga obulungi mu kitundu kino. Kkampuni eno ekola n'ennyonyi ekika kya [[Cessna 208 Caravans]] ttaano, <ref>{{Cite web |url=https://www.airserv.co.ug/about#our-fleet |title=Archive copy |access-date=2025-07-13 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015151627/https://www.airserv.co.ug/about#our-fleet |url-status=dead }}</ref> buli emu ng’etuuza abasaabaze kkuminababiri. Kkampuni eno yeenyigira mu nteekateeka z'okuyamba abantu mu kitundu ky'ennyanja ennene mu Afrika . <ref name="3R">https://www.newvision.co.ug/digital_assets/148e8849-b553-4bd3-a63f-96e48b94535c/airserve.pdf</ref> Air Serv Limited yatandikibwawo mu 1995 okukola ng’ekifo eky’okutambuza ebintu n’okuddaabiriza kkampuni yaayo ey’ennyonyi etali ya magoba esangibwa mu America eya [[Air Serv International]]. Nga etambuza abakozi, eddagala, n’emigugu emirala egitaasa obulamu, Air Serv Limited egaba entambula ennungi ku miwendo egisoboka ng'oggyeko okutambulira ku lukalu okutali kwa bulabe okugenda n’okudda mu bifo ebyesudde. == Ebifo gye bagenda == Okuva ku kifo kyayo ekikulu mu kisaawe ekikadde eky'e Entebbe, kkampuni eno ekola ku by’okutuusa abantu mu bifo ebiri mu Buvanjuba bwa Afrika . Wammanga lwe lukalala lw’ebifo Air Serv Uganda Limited by’egendamu. {| class="wikitable sortable" ! style="background-color:#FDEE00;color:Black" |Eggwanga ! style="background-color:#FDEE00;color:Black" | Ekibuga ! style="background-color:#FDEE00;color:Black" | Ekisaawe eky'ennyonyi ! style="background-color:#FDEE00;color:Black" | Ebiwandiiko ! class="unsortable" style="background-color:#FDEE00;color:Black" | Ebiwandiiko ebijuliziddwa |- | [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic Congo]] | [[Benin|Beni]] | Ekisaawe ky'ennyonyi e Beni | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="4R">{{Cite book |date=2025-09-15 |title=Air Serv International |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Air_Serv_International&oldid=1311405181 |language=en}}</ref> |- | [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic Congo]] | Bunia | Ekisaawe ky'ennyonyi e Bunia | align="center" | &#x2014; | align="center" | |- | [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic Congo]] | Bukavu | [[:en:Kavumu_Airport|Ekisaawe ky'ennyonyi e Kavumu]] | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="3R" /> |- | [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic Congo]] | [[Lubumbashi]] | Ekisaawe ky'ennyonyi e Lubumbashi | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="3R" /> |- | [[Yuganda|Uganda]] | [[Entebbe]] / [[Kampala]] | [[Ekisaawe ky'ennyonyi Entebbe]] | align="center" |<ref name="3R" /> |- | [[Sudaani|Sudan]] | [[Khartoum]] | Ekisaawe ky'ennyonyi e Khartoum | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="5R">{{Cite web |last=AirServ |date=2018-06-11 |title=Air Serv Begins Operations in Sudan |url=https://airserv.org/air-serv-begins-operations-sudan/ |access-date=2026-09-26 |website=Air Serv International, Inc. |language=en-US}}</ref> |- | [[South Sudan]] | Juba | [[:en:Juba_International_Airport|Ekisaawe ky'ennyonyi e Juba]] | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="6R">{{Cite web |last=AirServ |date=2019-01-14 |title=Air Serv Positions Second Aircraft in South Sudan |url=https://airserv.org/air-serv-positions-second-aircraft-south-sudan/ |access-date=2026-09-26 |website=Air Serv International, Inc. |language=en-US}}</ref> |- | [[South Sudan]] | Wau | Ekisaawe ky'ennyonyi e Wau | align="center" | &#x2014; | align="center" | <ref name="6R" /> |- |} == Ekyuma eky'efaananyiriza ennyonyi == Mu Gwomunaana 2022, kkampuni ya Air Serv Limited yateeka ekyuma ekiringa ennyonyi ekya [[Cessna Caravan]] ( ''Redbird CRV-S'' model), mu kifo kyayo ku kisaawe ky’ennyonyi Entebbe, okutuukiriza enteekateeka yaayo ey’okutendeka abavuzi b’ennyonyi. Ekyuma kino era kipangisibwa okumala essaawa, eri amasomero g’ennyonyi amalala n’abavuzi b’ennyonyi ab’obwannannyini aba bulijjo. <ref name="Sim1R">{{Cite news |title=Entebbe, Uganda - Flight simulator unveiled - Uganda |url=https://reliefweb.int/report/uganda/entebbe-uganda-flight-simulator-unveiled |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509094455/https://reliefweb.int/report/uganda/entebbe-uganda-flight-simulator-unveiled |archive-date=2026-05-09 |access-date=2026-09-26 |work=ReliefWeb |language=en |url-status=live}}</ref> <ref name="Sim2R">{{Cite web |last=Staff |first=General Aviation News |date=2022-08-11 |title=Aviation non-profit tackles pilot training in Uganda |url=https://generalaviationnews.com/2022/08/11/aviation-non-profit-tackles-pilot-training-in-uganda/ |access-date=2026-09-26 |language=en-US}}</ref> == Laba ne == * [[Vanita Kayiwa]] * [[Olukalala lwa kkampuni z'ennyonyi eza Uganda]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa eby’ebweru wa wikipedia == * Omukutu gwa yintaneeti ogwa Air Serv Limited {{Wakiso District}}{{Coord|00|02|44|N|32|27|19|E}} f0nbt2idz7m0spd6qtkbk8dzny9mfe7 Sulaiman Madada 0 11297 75598 75360 2026-09-28T02:50:37Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75598 wikitext text/x-wiki   '''Sulaiman Kyebakoze Madada''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]] [[:en:Journalist|munnamawulire]] era [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] era . Ye [[:en:Disabled|Minisita omubeezi ow'abakadde n'abalema]] mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|kabineeti ya Uganda]] . Yalondebwa ku kifo ekyo nga 1 Ogwomukaaga 2006. <ref name="Allocated">{{Cite web |title=Ministries allocated |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/501695 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211112501/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/501695 |archive-date=2014-12-11 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Mu nkyukakyuka ezakolpebwa mu kabineti nga16 Ogwokubiri 2009, <ref>{{Cite web |title=FULL CABINET LIST |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213214754/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/671730 |archive-date=2015-02-13 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> ne nga 27 Ogwokutaano 2011, <ref>{{Cite web |title=Đăng nhập hoặc đăng ký để xem |url=https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729080638/https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments |archive-date=2024-07-29 |access-date=2026-09-26 |website=www.facebook.com |language=vi |url-status=live}}</ref> yasigaza ekigo kye mu kabineeti. Era ye [[:en:Parliament_of_Uganda|mubaka mu Paalamenti]] omulonde akiikirira [[:en:Bbaale_County|Essaza ly'e Bbaale]] mu [[:en:Kayunga_District|Disitulikiti y'e Kayunga]] . Abadde akiikirira ekitundu ekyo obutasalako okuva mu 2001. <ref name="Parliament">{{Cite web |last=Muhire |first=Dennis |title=Members of Parliament |url=http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527141255/http://www.parliament.go.ug/new/index.php/members-of-parliament/members-of-parliament |archive-date=2016-05-27 |access-date=2026-09-26 |website=www.parliament.go.ug |language=en-gb}}</ref> == Obuvo bwe n’obuyigirize == Yazaalibwa mu [[:en:Kayunga_District|Disitulikiti y’e Kayunga]] nga 11 Ogwekkuminogumu 1961. Sulaiman Madada alina diguli mu by'empuliziganya eya [[:en:Bachelor_of_Arts|Bachelor of Arts]] mu Mass Communication, gye yafuna mu 2009, okuva mu [[:en:Kampala_International_University|Kampala International University]] (KIU). Diguli ye eya [[:en:Master_of_Arts_(academic)|Master of Arts]] mu Development Administration & Management gye yaweebwa mu 2011, nayo yagifunira ku KIU. <ref name="Parliament"/> == Obumanyirivu mu mirimu == Okuva mu 1986 okutuuka mu 1992, yakola nga omukugu avunanyizibwa ku bifulumira ku mpeewo (Broadcast Executive) ku leediyo emu. Wakati wa 1992 ne 2001, yeegatta ku by'obufuzi era n’alondebwa okukiikirira [[:en:Bbaale_County|Essazza ly'e Bbaale]], mu [[:en:Kayunga_District|Disitulikiti y'e Kayunga]], mu kulonda kw'ababaka ba Paalamenti mu 2001, n’aweereza mu kifo ekyo okutuusa mu 2006. <ref>{{Cite web |title=Nasasira heads Movement caucus |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/423436 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210203211/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/423436 |archive-date=2015-02-10 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug |url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Madaada donates to women |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/19/456006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210191203/http://www.newvision.co.ug/D/8/19/456006 |archive-date=2015-02-10 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Mu 2006, yaddamu okulondebwa mu Paalamenti nga tavuganyiziddwa. <ref>{{Cite web |title=14 Movt MP candidates unopposed |url=http://www.newvision.co.ug/D/8/13/479964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210223034/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/479964 |archive-date=2015-02-10 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> Nga 1 Ogwomukaaga 2006, yalondebwa ku bwa Minisita omubeezi akiikirira abaliko obulemu. Abadde mu kifo ekyo okuva mu Gwokubiri 2015. == Ebimukwatako eby'omunda == Mufumbo. Mmemba mu kibiina kye by'obufuzi ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] .Kigambibwa nti alina obwagazi obw'enjawulo mu [[:en:Volunteering|by'obwannakyewa]], n'[[:en:Arts|ebyemikono]] . == Laba ne == * [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] * [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]] * [[:en:Kayunga_District|Disitulikiti y'e Kayunga]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * Omukutu gwa Palamenti ya Uganda * Omukutu gwa Disitulikiti y'e Kayunga  [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Bannamawulire mu Uganda]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] 891etra16yu2c2nb625vhbbfvaxlnoo Arthur Kaluma 0 11300 75560 53795 2026-09-27T23:12:23Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75560 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Arthur Kaluma''' (yazaalibwa 1 Ogwokusatu, 2002) muzannyi wa nsero omumerika alina obutuuze e Uganda. Yazannyirako mu ttiimu [[:en:Texas_Longhorns_men's_basketball|ya Texas Longhorns]] mu mpaka z'ensero ezamatendekero agawaggulu. Ono era yazannyirako mu ttiimu ya [[:en:Kansas_State_Wildcats_men's_basketball|Kansas State Wildcats]] kwossa ne [[:en:Creighton_Bluejays_men's_basketball|Creighton Bluejays]] . == Obuto bwe == Kaluma yakulira mu [[:en:Irving,_Texas|kibuga Irving mu ssaza Texas]] era okusoma yakutandikira ku Universal Academy. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://arizonastate.rivals.com/news/four-star-power-forward-arthur-kaluma-enjoys-the-familiarity-with-asu |access-date=2025-07-29 |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213145914/https://arizonastate.rivals.com/news/four-star-power-forward-arthur-kaluma-enjoys-the-familiarity-with-asu |url-status=dead }}</ref> Oluvannyuma yadda ku Dream City Christian School e [[:en:Glendale,_Arizona|Glendale mu ssaza Arizona]] nga ali mu mwaka gwe ogw’okubiri mu siniya. <ref>https://www.azcentral.com/story/sports/high-school/2019/07/17/4-star-2021-recruit-arthur-kaluma-announces-dream-city-commitment/1760354001/</ref> Mu budde obwo Kaluma yali ku mutendera gwazannyi ab'olesa omutindo ogusukkulumye kugwa bulijjo era muntandikwa yali assiza omukono kundagaano okuzannyira kiraabu ya University of Nevada eyitibwa [[:en:UNLV_Runnin'_Rebels_basketball|UNLV]] ku mutendera gwempaka z'amatendekero mu Amerika wabula oluvannyuma lw'omutendesi [[:en:T._J._Otzelberger|TJ Otzelberger]] okuva ku UNLV endagaano ya Kaluma yasazibwamu . <ref>https://lasvegassun.com/news/2021/apr/27/unlv-basketball-loses-top-recruit-arthur-kaluma/</ref> Wadde nga kiraabu nga [[:en:Arizona_Wildcats_men's_basketball|Arizona]], [[:en:Western_Kentucky_Hilltoppers_basketball|Western Kentucky]], ne [[:en:Syracuse_Orange_men's_basketball|Syracuse]] zaali zimwegwanyiza, yasalawo azannyire [[:en:Creighton_Bluejays_men's_basketball|Creighton]]. == Nga omuzannyi ku mutendera gwamatendekero == Kaluma nga yakegatta ku Creighton yali omu ku bandika emizannyo gya kiraabu eno era mu sizoni eyo okutwaliza awamu yakolanga obugoba 10.4 wamu ne rebounds 5.4 buli muzannyo. <ref>{{Cite web |url=https://omaha.com/sports/college/creighton/is-arthur-kaluma-creightons-next-nba-draft-pick/article_aaa26a8c-f604-11ec-b7f1-df0cacc235ca.html |title=Archive copy |access-date=2025-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028154308/https://omaha.com/sports/college/creighton/is-arthur-kaluma-creightons-next-nba-draft-pick/article_aaa26a8c-f604-11ec-b7f1-df0cacc235ca.html |archive-date=2022-10-28 |url-status=dead}}</ref> Mu sizoni eyaddako, Kaluma yali ku lukalala okuva omuzannyi awangula [[:en:Karl_Malone_Award|engule ya Karl Malone]] . <ref>https://www.kmaland.com/sports/creightons-kaluma-iowas-murray-on-karl-malone-award-watch-list/article_f62b9e56-563a-11ed-b2a4-aba1c61f13f6.html</ref> Okutwaliza awamu ebibalo byalaga nti mu sizoni eyo yali akola obugoba11.8, rebounds mukaaga, n'okuyamba banne okuteeba emirundi 1.6 buli muzannyo. <ref>https://www.si.com/college/gonzaga/basketball/creightons-arthur-kaluma-an-intriguing-option-for-gonzaga-in-transfer-portal</ref> Oluvannyuma lwa sizoni, Kaluma yalangirira okuzannya mu 2023 NBA draft omuva abazannyi abasunsulwa okuzannyira mu liigi enkulu. <ref>{{Cite web |url=https://omaha.com/sports/college/creighton/creightons-arthur-kaluma-declares-for-nba-draft/article_26b7f780-d89b-11ed-8a88-3b5c63063bc0.html |title=Archive copy |access-date=2025-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623222951/https://omaha.com/sports/college/creighton/creightons-arthur-kaluma-declares-for-nba-draft/article_26b7f780-d89b-11ed-8a88-3b5c63063bc0.html |archive-date=2023-06-23 |url-status=dead}}</ref> Oluvannyuma era yayingira akatale kabazannyi aka NCAA era erinnga lye naligya mu NBA draft. <ref>https://tucson.com/sports/arizonawildcats/basketball/pascoe/former-arizona-recruiting-target-arthur-kaluma-of-creighton-to-enter-transfer-portal/article_6d0a355e-ef89-11ed-b6a3-33f6800c9a03.html</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/ESPN.com</ref> Kaluma yegatta ku [[:en:Kansas_State_Wildcats_men's_basketball|Kansas State]] . <ref>https://www.cbssports.com/college-basketball/news/arthur-kaluma-commits-to-kansas-state-ex-creighton-star-gives-wildcats-another-huge-transfer/</ref> Mu Kansas State, ebibalo bya Kaluma byali; obugoba 14.4, rebounds 7.0, n'okuyamba banne okuteena emirundi 2.0 mu buli ddakiika 34.5 buli muzannyo gw'ensero. Sizoni bwe yaggwaako, Kaluma yegatta ku [[:en:Texas_Longhorns_men's_basketball|Texas]] . Ku Texas, Kaluma okutwaliza awamu yateebanga obugoba 12.2, rebounds 7.5, okuyamba banne okuteeba emirundi 1.8 mu buli ddakiika 30.0 ez'ensero. == Ku kiraabu enkulu == Oluvannyuma lw’obutaba mu [[:en:2025_NBA_draft|2025 NBA draft]], Kaluma yegatta ku [[:en:Los_Angeles_Lakers|Los Angeles Lakers]] nga omuzannyi atalina kiraabu mwava . <ref>https://thedailytexan.com/2025/06/29/former-texas-big-man-arthur-kaluma-signs-with-los-angeles-lakers-as-undrafted-free-agent/</ref> == Ku ttiimu y’eggwanga == Kaluma yafuna obutuuze bwa Uganda mu 2020 era nazannyira [[:en:Uganda_men's_national_basketball_team|ttiimu y'eggwanga ey'abasajja ezannya ensero]] mu [[:en:AfroBasket_2021|mpaka za AfroBasket 2021]] . <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/kaluma-announces-arrival-by-sending-uganda-to-afrobasket-championship-3466962</ref> <ref>https://omaha.com/sports/college/creighton/creightons-arthur-kaluma-gets-kudos-from-nba-coach-for-performance-with-uganda/article_8f07991c-0a75-11ec-8e8d-5be4a2f504dd.html</ref> Kaluma era yali ttiimu eyazannya mu mpaka z'okusunsula amawanga agali ag'okuzannya mu mpaka z'ensi yonna eza [[:en:2023_FIBA_Basketball_World_Cup_qualification_(Africa)|FIBA Basketball World Cup 2023]] . <ref>https://www.fiba.basketball/afrobasket/2021/news/ugandan-brothers-making-waves-at-afrobasket-2021-under-watchful-eye-of-mother-saira-ariko</ref> == Ebirala == Kaluma ayina Mugandawe Adam Seiko era naye muzannyi wa nsero ku kiraabu ya San Diego State. Ab'oluganda bano basisinkanako mu [[:en:2023_NCAA_Division_I_men's_basketball_tournament|mpaka za Elite Eight eza NCAA mu 2023]] . <ref>https://www.nytimes.com/2023/03/26/sports/ncaabasketball/creighton-san-diego-state-brothers.html</ref> == Ebijuliziddwa == 7m9qlq1i57drs4le0xldi7dmw2ajnep Norah Amin 0 11379 75609 71808 2026-09-28T08:48:01Z Okwel Noah 11850 I have converted reference 75609 wikitext text/x-wiki '''Norah Amin''' (yazaalibwa wakati wa 1895 ne 1955) yali mukyala wa [[Idi Amin]] ow'okusatu okuva e Lango. <ref>Norah Amin</ref><ref name=":0">Norah Amin</ref><ref>Norah Amin</ref> Yafumbirwa Idi Amin mu 1967 wabula mu 1973 bayawukana ne Idi Amin.<ref>Norah Amin</ref> Mukiseera nga yye muk'omukulembeze w'eggwanga, yetabanga mu bintu eby'olukale kati nga mu Ogwekkumi n'ebiri 19, 1971, yeetaba mu kutambula kw'okugaba obuyambi mu kabuga ake Ntebe. <ref>Norah Amin</ref> == Obulamu bwe == Yazaalibwa [[:en:Lango_people|Lango]] . Yafumbirwa Idi Amin mu mwaka gwa 1967 oluvannyuma bayawukana mu 1973 mu kirango kya leediyo. <ref>{{Cite book |date=2026-09-19 |title=Lango people |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lango_people&oldid=1375629299 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |date=2026-09-19 |title=Lango people |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lango_people&oldid=1375629299 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |date=2026-09-19 |title=Lango people |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lango_people&oldid=1375629299 |language=en}}</ref> Okudda ku kwawukanakwe, lipoota yalaga nti NOrah Amin yasulanga munnyumb aeyamuweebwa eyali ku BUganda Road okumpi ne Buganda Road Court. Yafa mu 1977. <ref>{{Cite book |date=2026-09-19 |title=Lango people |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lango_people&oldid=1375629299 |language=en}}</ref> == Laba ne == * [[Idi Amin]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Buganda]] it5ub2e5v4jlpg8do1x51spes2g18ri Okot Odhiambo 0 11484 75586 75448 2026-09-28T02:08:33Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75586 wikitext text/x-wiki   '''Okot Odhiambo''' (era amanyiddwa nga '''Two Victor''', [[:en:Call_sign|akabonero ke akayita ku]] leediyo ) yali mukulembeze omukulu mu ggye lya [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]], ekibiina ky'abatujju [[:en:Uganda|ekya Uganda]] eky'akolera mu kkumiro ly'ebisolo erya [[:en:Garamba_National_Park|Garamba National Park]] mu [[:en:Democratic_Republic_of_the_Congo|Democratic Republic of the Congo]] . Odhiambo y’omu ku bantu bataano [[:en:International_Criminal_Court|kkooti y’ensi yonna]] (ICC) be yawa ebiragiro byayo ebyasooka okukwata abantu mu 2005, olw’ebigambibwa nti [[:en:War_crime|baakola ebikolobero by’olutalo]] n’[[:en:Crime_against_humanity|okutta abantu]] . <ref name="warrant">https://web.archive.org/web/20101125110928/http://icc-cpi.int/iccdocs/doc/doc97197.PDF</ref> Mu 2009, yalangirira ebigendererwa bye eby'okuva mu kibiina kya LRA n’adda mu Uganda singa gavumenti ekkiriza obutamuwaayo mu ICC. == Eggye lya Lord's Resistance Army == Odhiambo yategeezeddwa nti ye mumyuka w'omuduumizi w'amagye ga LRA era mmemba w'ekibiina kya "Control Altar", ekibiina ky'obukulembeze ekikulu ekivunaanyizibwa ku kuyiiya n'okussa mu nkola emirimu gya LRA. <ref name="warrant"/> Kiteeberezebwa nti yafuuka omumyuka w'omukulembeze wa LRA oluvannyuma lw'okufa (okugambibwa) kwa [[:en:Vincent_Otti|Vincent Otti]] mu Gwekkumi 2007. <ref name="afp">{{Cite book |date=2026-09-13 |title=Agence France-Presse |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Agence_France-Presse&oldid=1374752630 |language=en}}</ref> === Okuvunaanibwa mu kkooti y’ensi yonna === Nga 8 Ogwomusanvu 2005, Odhiambo yali omu ku baduumizi ba LRA bataano ICC be yafulumya ebiwandiiko byayo ebyasooka okukwatibwa. Kkooti yasalawo nti waliwo ensonga ez'amaanyi eziyinza okulowooza nti Odhiambo [[:en:Command_responsibility|yalagira]] akakiiko ku misango gy'olutalo n’ebikolobero ku bantu. <ref name="warrant"/> Oludda oluwaabi lulumiriza nti Odhiambo yakulembera ebittabantu ebiwerako era n’aduumira obulumbaganyi ku nkambi bbiri [[:en:Internally_displaced_person|ez’ababundabunda munda mu ggwanga]] mu 2004, ng'abantu abasoba mu 300 baayokebwa, bakubibwa amasasi n’okutemebwa ne bafa era n’abaana ne bawambibwa. <ref name="warrant" /> Odhiambo yavunaanibwa emisango ebiri egy’obumenyi bw’amateeka ku bantu ( [[:en:Murder|obutemu]] n’[[:en:Enslavement|okufuula abantu abaddu]] ) n’emisango munaana egy’obumenyi bw’amateeka obw’olutalo (obutemu, okulumbagana abantu b'abulijjo mu bugenderevu, [[:en:Military_use_of_children|n’okukaka abaana okuwandiisibwa mu bayeekera]] ) ku bikwatagana n’obulumbaganyi obw'emirundi ebiri. <ref name="warrant" /> Okusinziira ku kiwandiiko kya ICC eky'okumukwata, Odhiambo anyonyorwa abaali abaduumizi n'abakiise ba LRA bamwogerako nga "omutemu atalina kisa", nga "eyasinga okutta", era nga "omusajja 'omukaawu' omusajja asobola okutta omuntu yenna". <ref name="warrant"/> <ref name="trial-watch">{{Cite web |url=http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/facts/okot_odiambo_398.html |title=Archive copy |access-date=2025-08-09 |archive-date=2008-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080908093747/http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/facts/okot_odiambo_398.html |url-status=dead }}</ref> === Okuva mu ggye ly'abayeekera erya LRA === Mu Gwokuna 2008, kyategeezebwa nti Odhiambo n’abalala munaana baali battiddwa omukulembeze w’eggye lya LRA, [[:en:Joseph_Kony|Joseph Kony]] mu nkaayana ku ddiiru y’emirembe eyali etegekeddwa. <ref name="nyakairu">{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: Kony Kills His Deputy |url=http://allafrica.com/stories/200804140008.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007082235/http://allafrica.com/stories/200804140008.html |archive-date=2012-10-07 |access-date=2026-09-26 |website=allafrica.com |language=en |url-status=live}}</ref> <ref name="BBC">{{Cite news |date=2008-04-14 |title=Ugandan LRA rebel deputy 'killed' |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7346380.stm |access-date=2026-09-26 |language=en-GB}}</ref>Wabula nga 29 Ogusooka 2009, Odhiambo agamba yali ajjajaba ekiwundu ky'esassai ery'amukubibwa mu lutalo olw'abalukwo wakati w'eggye lya Uganda n'abo ab'ewaggula okuva mu bayeekera ba LRA. <ref name="afp" /> Yategeeza [[:en:Agence_France-Presse|Agence France-Presse]], "Tusabye ekkubo eritaliiko bulabe. Njagala okuvaayo. Nkooye okutagalira wano na wali buli kiseera." Yakwatagana n'ekitongole [[:en:International_Organization_for_Migration|ky'ensi yonna ekikola ku by'okubundabunda]] ng'ayagala okufuna ow'okuyita okuyingira mu Uganda awatali bulabe, <ref name="guardian">{{Cite news |last=Rice |first=Xan |date=2009-01-29 |title=Ugandan rebel deputy leader defects |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/29/uganda-rebels-odhiambo-defects |access-date=2026-09-26 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> wamu n'abayeekera abalala 45 n'abawambibwa 10, <ref name="reuters">{{Cite web |title=Purpose-built technology |url=https://www.thomsonreuters.com/en |access-date=2026-09-26 |website=www.thomsonreuters.com |language=en-US}}</ref> kyokka n'agamba nti tagenda kwewaayo okuggyako nga bamuwadde omusingo nti tagenda kuweebwayo mu kitongole kya ICC. <ref name="afp" /> [[:en:Government_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda]] yalaga nti yandiwozesezza Odhiambo mu kkooti y’eggwanga okusinga okumuwaayo eri ICC. <ref name="IWPR">http://www.iwpr.net/EN-acr-f-349637</ref> [[:en:Roman_Catholic_Archdiocese_of_Gulu|Ssaabasumba w’Abakatuliki e Gulu]], John Baptist Odama, agamba nti okwewaggula kuno kuyinza okuzzaawo essuubi nti olutalo luno lujja kuggwaawo mu mirembe. <ref name="IRIN">http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=82659</ref> Kyokka ekitongole kya [[:en:Amnesty_International|Amnesty International]] kyanenya ekitongole ky’ensi yonna ekivunaanyizibwa ku kusengulwa mu nsi yonna olw’okukkiriza okwanguyiza Odhiambo okutwalibwa mu Uganda mu kifo ky’okumutwala mu ICC. <ref name="AI">{{Cite book |date=2026-09-26 |title=Amnesty International |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amnesty_International&oldid=1376805256 |language=en}}</ref> Omwogezi wa LRA yagoba amawulire agakwata ku nteekateeka ya Odhiambo okuva mu kibiina, n'agamba nti emboozi eno yali eyiiyiriziddwa amagye ga Uganda "okuleetawo obutakwatagana n'akabi eri abalwanyi ba LRA". <ref name="olali">{{Cite web |date=2026-09-26 |title=Nation - Breaking News, Kenya, Africa, Politics, Business, Sports {{!}} HOME |url=https://nation.africa/kenya |access-date=2026-09-26 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> Mu Gwokubiri 2014, kyategeezebwa nti Odhiambo yali attiddwa nga 27th Ogwekkumi 2013. <ref>{{Cite web |title=ICC terminates proceedings against Okot Odhiambo following forensic confirmation of his passing {{!}} International Criminal Court |url=https://www.icc-cpi.int/news/icc-terminates-proceedings-against-okot-odhiambo-following-forensic-confirmation-his-passing |access-date=2026-09-26 |website=www.icc-cpi.int |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Jouglet |first=Noelle |date=2014-02-14 |title=Unconfirmed reports of the death of Kony's second in command Okot Odhiambo: A message from Ben |url=https://invisiblechildren.com/blog/2014/02/14/bens-blog/ |access-date=2026-09-26 |website=Invisible Children |language=en-US}}</ref> Omulambo gwa Odhiambo gwazuulibwa nga basinziira ku GPS coordinates ezabaweebwa omusajja eyamuziika oluvannyuma lw’okufa n’oluvannyuma n’ava mu magye ga UPDF. Omulambo gwe gwasimibwa nga 20 Ogwokusatu 2015, ne gutwalibwa Entebbe mu Uganda okukakasa endagamuntu. Okufa kwa Odhiambo kwakakasibwa, era ICC n’eggyawo emisango gyayo egyali gimuvunaanibwa mu Gwomwenda gw’omwaka ogwo. <ref>{{Cite web |title=ICC terminates proceedings against Okot Odhiambo following forensic confirmation of his passing {{!}} International Criminal Court |url=https://www.icc-cpi.int/news/icc-terminates-proceedings-against-okot-odhiambo-following-forensic-confirmation-his-passing |access-date=2026-09-26 |website=www.icc-cpi.int |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * [http://www.newvision.co.ug/news/664338-updf-finds-body-of-lra-s-okot-odhiambo.html] * The Prosecutor v. Joseph Kony, Vincent Otti, Okot Odhiambo and Dominic Ongwen — International Criminal Court documents * Okot Odhiambo — Trial Watch website * Okot Odhiambo on Interpol`s List of Wanted Persons {{ICC indictees (NavBox)}}{{DEFAULTSORT:Odhiambo, Okot}} oaozv46hvw32hbqvy8nufm6x8hobako Lydia Nsaale Kitayimbwa 0 11636 75579 75406 2026-09-28T01:44:27Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75579 wikitext text/x-wiki    '''Lydia Nabunya Nsaale Kitayimbwa''' (yazaalibwa Ogwokuna 1979) era amanyiddwa nga Digital Mama, [[:en:Demographics_of_Uganda|Munnayuganda]], [[:en:Chaplain|omusosodooti]] Omukyala eyasooka mu St. Francis Chapel [[:en:Makerere_University|Makerere Yunivasite]] . <ref name=":1">{{Cite news |last=Serugo |first=Geoffery |date=2023-06-12 |title=Rev Lydia Kitayimbwa installed as new Makerere St. Francis Chapel Chaplain |url=https://eagle.co.ug/2023/06/12/rev-lydia-kitayimbwa-installed-as-new-makerere-st-francis-chapel-chaplain/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260419063037/https://eagle.co.ug/2023/06/12/rev-lydia-kitayimbwa-installed-as-new-makerere-st-francis-chapel-chaplain/ |archive-date=2026-04-19 |access-date=2026-09-26 |work=Eagle Online |language=en-GB |url-status=live}}</ref> <ref>https://www.newvision.co.ug/category/news/church-of-uganda-will-not-accept-being-bullie-162886</ref> <ref>https://kampalagazette.com/rev-dr-lydia-kitayimbwa-installed-as-chaplain-of-st-francis-chapel-makerere-pledges-to-transform-digital-evangelism/</ref> == Obuto bwe n'emisomo gye == Lydia yazaalibwa era n’akulira Bwaise-kawempe, yasomera ku St. Joseph Nsambya Girl’s School okusoma siniya. <ref name=":1"/> [[Makerere University, Uganda|<nowiki>]</nowiki>]] <ref name=":0">https://endowment.mak.ac.ug/pages/from-statistics-to-theology-the-making-of-digital-mama/</ref>​ <ref name=":2">{{Cite web |date=2023-04-16 |title=I loved fashion but Theology came calling |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/i-loved-fashion-but-theology-came-calling--4201036 |access-date=2025-04-04 |website=Monitor |language=en}}</ref>[[Uganda Christian University|​]] Mu 2001, yegatta ku [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] okufuna Diguli esooka mu bibalo eya Bachelor of [[:en:Statistics|Statistics]] ng'eno yagimaliriza mu 2004. Diguli ye ey'okubiri yagifunira ku [[:en:Uganda_Christian_University|Uganda Christian University]] (UCU) mu somero ly'ebyediini. Mu 2019, yeewandiisa mu [[:en:Makerere_University|Doctoral Studies]] mu kusoma ku by'ediini mu [[:en:Stellenbosch_University|Stellenbosch University]]<nowiki/>mu South Africa gye yafuna mu Gwekkuminebiri 2022; omulamwa gwe ogw'okunoonyereza ku, "okubunyisa enjiri mu [[:en:Information_Age|mulembe gwa digito]] ". <ref>https://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/126133</ref> Yafuna erinnya lya "Digital Mama" okuva mu bavubuka abagenda ku mikutu gy'ekkanisa ku yintaneeti gye yali addukanya ng'omukwanaganya w'omukutu gw'[[:en:Church_of_Uganda|Ekkanisa ya Uganda]] ku yintaneeti mu kiseera ky'omuggalo gwa Covid-19. <ref name=":3">https://standard.ucu.ac.ug/digital-mama-rev-lydia-becomes-new-makerere-chaplain/</ref> <ref name=":1" /> == Emirimu gye == Mu 2004, yakola nga nnakyewa mu [[:en:Watoto_Church|Watoto Church]], Kampala. Okuva mu 2005-2009, yalondebwa ng’omukozi w’abavubuka mu kkanisa eno. Mu 2015, [[:en:Ordination|yatuuzibwa]] mu busosodooti mu Uganda Christian University (UCU) gye yali aweereza ng’omusomesa. <ref name=":0"/> <ref name=":2"/> Nga 5 Ogwokuna 2023, yalondebwa okuba dayirekita era omusosodooti ow’ekkumi n’ebiri mu Kkanisa ya St.Francis Chapel mu Yunivasite y'e Makerere era n'atuuzibwa Ssabalabirizi w'Ekkanisa ya Uganda Stephen Samuel Kaziima Mugalu nga 11 Ogwomukaaga 2023 <ref>https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/05662830/officers</ref> <ref name=":1"/> Yasikira Rev. [[:en:Onesimus_Asiimwe|Onesimus Asiimwe]], kati omulabirizi w’Essaza ly’e [[:en:Kigezi_District|Kigezi]] ery'e Bukiikakkono. Nga 29 Ogwokubiri 2024, yalayizibwa nga mmemba ku kakiiko akakwasisa empisa abayizi mu [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] . <ref>https://softpower.ug/makerere-university-students-disciplinary-committee-sworn-in/</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Lydia yakulira mu famire elimu ab'enganda ababeera mu nnyumba emu nga bajjajjaabe nabo baali baweereza mu kkanisa ya Uganda. Mufumbo eri Rev. Prof. John Kitayimbwa omumyuka w’omumyuka wa Cansala mu Uganda Christian University. <ref name=":3"/> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] k727drziwk8mwhhxiihdy9vsnhio8rj Ismail Ogama 0 11686 75574 75514 2026-09-28T01:02:34Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75574 wikitext text/x-wiki '''Ismail Ali Ogama''' (yazaalibwa nga 1 Ogwokuna 1985) Munnayuganda [[:en:Social_scientist|omukugu mu mbeera z'abantu]], [[:en:Project_Management_Professional|omukugu ow'ebbaluwa mu by'okuddukanya pulojekiti]] era munnabyabufuzi. <ref>[https://www.newvision.co.ug/news/1494580/unra-hands-bridges-arua UNRA hands over 3 bridges in Arua.] </ref> Ye [[:en:Parliament_of_Uganda|mubaka wa Palamenti]] eyalondebwa mu Ssaza lya Madi erya wansi, [[:en:Arua_District|mu disitulikiti ya Arua]], <ref name="IAO2">{{Cite book |date=2026-08-20 |title=Parliament of Uganda |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Parliament_of_Uganda&oldid=1370329532 |language=en}}</ref> era nga ye mukiise w'ekibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekiri mu buyinza mu Uganda. Ono mmemba ku ''kakiiko ka Palamenti aka NRM'' era aweereza ku ''kakiiko akavunaanyizibwa ku bakozi ba gavumenti ne gavumenti ez'ebitundu'' mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda ey'ekkumi]] . <ref name="IAO1">{{Cite web |title=Northern MPs Call for Beef and Grazing Police Over ‘Balaalo Invasion’ {{!}} Uganda Today |url=http://www.theugandatoday.com/news/2017/02/northern-mps-call-for-beef-and-grazing-police-over-balaalo-invasion/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209130507/http://www.theugandatoday.com/news/2017/02/northern-mps-call-for-beef-and-grazing-police-over-balaalo-invasion/ |archive-date=2017-02-09 |access-date=2026-09-26 |website=www.theugandatoday.com |language=en-GB |url-status=live}}</ref> Yawangulwa Afidra Olema Ronald mu kulonda kwa Palamenti okwa 2021-2026. <ref>{{Cite web |title=MEMBERS OF THE 11TH PARLIAMENT AS AT AUGUST 2021 {{!}} Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/file/members-11th-parliament-august-2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214105135/https://www.parliament.go.ug/file/members-11th-parliament-august-2021 |archive-date=2022-02-14 |access-date=2026-09-26 |website=www.parliament.go.ug |language=en |url-status=live}}</ref> == Era laba == * [[:en:West_Nile_sub-region|Ekitundu kya West Nile]] == Ebiwandiiko ebikozesebwa == [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] hpzw6vh0c7ug9mqeki8ytrp4uslkpqw Uganda Airlines (1976-2001) 0 11766 75600 75355 2026-09-28T02:58:29Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75600 wikitext text/x-wiki {{Databox}}''Ku kampuni y’ennyonyi ey’erinnya lye limu eyatandikibwawo mu mwaka gwa 2018, laba [[Uganda Airlines]].'' '''Uganda Airlines''', mu mateeka emanyiddwa nga ''Uganda Airlines Corporation'', ye yali kampuni y’ennyonyi eyali [[ekiikirira Fulaaga]] ya [[Uganda]].<ref>[http://centreforaviation.com/analysis/uganda-plans-to-relaunch-uganda-airlines-and-invest-usd400-million-in-airport-developments-121503 "Uganda plans to relaunch Uganda Airlines and invest USD400 million in airport developments"]. Centre for Aviation. 1 August 2013. [https://web.archive.org/web/20130812041628/http://centreforaviation.com/analysis/uganda-plans-to-relaunch-uganda-airlines-and-invest-usd400-million-in-airport-developments-121503 Archived] from the original on 12 August 2013.</ref> Kampuni eno yateekebwawo mu Gwokutaano '''1976''', era n’etandika emirimu gyayo mu mwaka gwa '''1977'''. Ekitebe ekikulu kyali kiteekeddwa [[Entebbe]], mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y'e Wakiso]], Uganda, era yakoleranga okuva ku [[kifo kyayo ekikulu eky’emirimu]] mu [[Kisaawe ky’Ennyonyi eky’Ensi yonna ekya Entebbe.]]<ref name=":0" /> [[Gavumenti ya Uganda]] yagezaako okuguliza kampuni eno abantu oba amakampuni ag’obwannannyini okugifuula ey’obwannannyini, naye bonna abaali boolekedde okugigula baava mu nkola eyo. Kino kyaviirako Uganda Airlines Corporation okuggalwa n’okumalibwawo ddala mu Gwokutaano 2001. Oluvannyuma, kampuni y’ennyonyi eno yazzibwawo era n’etandika nate okukola engendo z’ennyonyi mu mwaka gwa '''2019''' n’erinnya lyerimu erya [[:en:Uganda_Airlines|Uganda Airlines]]. <ref name=":1">Nensel, Mark (18 July 2018). [https://atwonline.com/farnborough-airshow-2018/revived-uganda-flag-carrier-orders-crj900s-a330neos "Revived Uganda flag carrier orders CRJ900s, A330neos"]. ''Aviation Week Network''. Retrieved 15 July 2025.</ref> == Ebyafaayo == [[File:Uganda_Airlines_Boeing_707-320C_5X-UAC_LFSB_Oct_1980.png|thumb|Ennyonyi ya Uganda Airlines ekika kya [[:en:Boeing_707-320C|Boeing 707-320C]] ku [[:en:Euroairport|kisaawe kya Euroairport]] mu 1980.]] Uganda Airlines yatandikibwawo mu mwezi gwa May 1976 nga kampuni etwalibwa nga e ttabi ly’ekitongole kya [[Gavumenti]] ekyali kimanyiddwa nga [[Uganda Development Corporation]] (UDC), okusikira empeereza eyali esooka okuweebwa kampuni ya [[East African Airways]].<ref name=":11" /> Yatandika emirimu gyayo mu 1977, nga mu kiseera ekyo ''Uganda Aviation Services (UAS)'', eyatandikibwawo kampuni ya [[British United Airways]] mu 1965 kyokka ebiseera ebyo eyali kampuni ya UDC, n'eyingizibwa mu Uganda Airlines, n'etwala omukutu gw'amakubo ga UAS.<ref name=":11">[https://web.archive.org/web/20121105150927/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1985/1985%20-%200989.html "World Airline Directory – Uganda Airlines"]. ''Flight International'': 129. 30 March 1985. Archived from [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1985/1985%20-%200989.html the original] (PDF) on 5 November 2012. Retrieved 14 July 2012.</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" />Oluvannyuma lw’okutuusibwa kw'enyonyi y'ekika kya [[Boeing 707-320C]] eyasooka ku nkomerero y’emyaka gya 1970 nga giggwaako, amakubo amapya agad genda e [[Brussels]], [[London]] ne [[Rome]] gaatongozebwa. Ennyonyi ey'okubiri ey'ekika kya Boeing 707-320C yayingira mu zaali zikozesebwa mu 1981. Omwaka ogwo, amakubo amapya agagenda e [[Cairo]], [[Cologne]] ne [[Dubai]] gaatongozebwa, ne gagobererwa ag'e [[Dar es Salaam,]] [[Kilimanjaro]] ne [[Nairobi]] mu myaka egyaddirira.<ref name=":2">{{Cite book |date=2025-03-02 |title=Template:Sfn |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Sfn&oldid=1278382364 |language=en}}</ref> We bwatuukira mu Gwokusatu mu 1990 ebika byennyonyi byebaali bakozesa mwalimu ekika kya Boeing 707-320C kimu, [[Fokker F27-600]] biri, [[Lockheed L-100-30]] emu,[[Twin Otter]] emu ne [[BN Trislander]] emu. Ennyonyi ekika kya [[Boeing 737]] [[yapangisibwa]] okuva mu [[Air Zimbabwe]] mu 1994 okuweereza [[Bujumbura]] ne [[Kigali]], wamu n'ebifo ebiri mu [[South Africa|South Afrika]]. [[Tel Aviv]] yayongerwa ku mukutu gw’amakubo mu 1995, era wetwatuukira mu 1998 amakubo gonna ag'omu [[Bulaaya]] gaayimirizibwa.<ref name=":2" /> Olw’okutondawo kampuni ya [[Alliance Air]] ku nkomerero ya 1994 —oluvannyuma eyamanyibwa nga ''SA Alliance'' —ekitongole ekyali kitwalibwa gavumenti ya [[Tanzania]] ne [[Uganda]], [[Air Tanzania]] ne Uganda Airlines, awamu ne [[South African Airways]] (SAA), Tanzania ne Uganda zaawa kampuni empya eddembe ly’okukola emirimu egy’ewala.<ref name=":3">[http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1974/1974%20-%200487.html "World airline directory – Uganda Aviation Services (UAS)"]. ''[[:en:Flight_International|Flight International]]'': 61. 21 March 1974. Retrieved 20 January 2012.</ref><ref name=":4" /><ref name="FI1998" /> Endagaano eno yali egenderera okuliisa emirimu gya Alliance Air n’empeereza zombi eza Air Tanzania ne Uganda Airlines ez’omunda n’ez’omu kitundu.<ref name=":3" /><ref name="qu86-3.jpg" /> Kyokka [[kampuni z’ennyonyi]] zombi ez’omu kitundu zaakula kitono okusinga bwe kyali kisuubirwa, era olw'okuba yakulakulana kitono. Uganda Airlines kye yakunganya kyaleetera Gavumenti ya Uganda okusalawo oba egenda kusazaamu kampuni eno oba okugitwala mu bwannannyini.<ref name=":3" /> === Okugezaako okugifuula ey’obwannannyini n’okuggalwa kwayo. === Ku nkomerero y’emyaka gya 1990, kampuni eno yali mu mbeera ya ssente ezaali teziyingira bulungi olw’enzirukanya embi,<ref name=":5" /> Gavumenti ya Uganda bwe yateekateeka okutwala kampuni y’ennyonyi eno eyali mu mabanja mu bwannannyini, ng’enoonya omusigansimbi okukuuma kampuni eno ng’ekola. Mu kusooka kampuni eziwerako zaalina obwagazi bw'okutwala kkampuni y’ennyonyi eya Uganda Airlines. SA Alliance/ [[SAA]], [[Air Mauritius,]] [[British Airways]], [[Johannesburg]] -ewasinganibwa Inter Air, [[Kenya Airways]], ne [[Sabena]], bonna baali balabika ng'abaali baagala okugula mu ntandikwa, <ref name=":5" /><ref name="FI1999" /><ref name=":6" /> naye okukakkana n'eteekayo okusaba kwabwe, okuggyako SAA eyasigala nga ye yokka etaddeyo okusaba kwayo okw'okugula kuntandikwa ya 1999.<ref name="qu82-4.jpg" /><ref name=":7" /> SAA yandibadde yalina okwetaba mu kampuni eno ebitundu 49%;<ref name="qu82-4.jpg" /> wadde kyali kityo, oluvannyuma yasuula okusaba kwayo oluvannyuma lw’okusanga okuvuganyizibwa okw’amaanyi mu lukiiko lw’ababaka.<ref name=":3" /><ref name=":8" /> Olw’okuba tewaali awaayo ssente ng'ayagala kugula kampuni eno, Gavumenti ya Uganda yasazaamu kampuni y’ennyonyi eno mu Gwokutaano mu 2001.<ref name=":9" /><ref name=":10" /> == Ebifo ennyonyi gy’etambulira oba gy’etuuka. == Okuva ku [[kifo kyayo ekikulu]] mu kisaawe ky’ennyonyi Entebbe International Airport, mu kiseera kyayo bweyabeerera ey'amaanyi, kampuni eno yali ekola enteekateeka z’okugenda mu bifo ebiri munda mu [[Afirika]], Bulaaya ne Middle East. Wammanga lwe lukalala lw’ebifo Uganda Airlines bye yaweereza mu byafaayo byayo byonna: {| class="wikitable sortable" !Eggwanga !Ekibuga !Ekisaawe ky'enyonyi !Ebiwandiike ! class="unsortable" |Ebijjuliziddwaamu |- |[[Bubirigi|Belgium]] |[[Brussels]] |[[Brussels Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name=":4">{{Cite web |title=Uganda Airlines Summer Schedules (Effective 1 April 1982{{spaced ndash}}31 October 1982){{--}}European services |url=http://www.timetableimages.com/ttimages/qu/qu82/qu82-2.jpg |archive-url=https://www.webcitation.org/6IzXZt35G?url=http://www.timetableimages.com/ttimages/qu/qu82/qu82-2.jpg |archive-date=19 August 2013 |website=Airline Timetable Images}}</ref> |- |[[Burundi]] |[[Bujumbura]] |[[Bujumbura International Airport]] | align="center" | | align="center" | |- | rowspan="2" |[[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of the Congo]] |[[Goma]] |[[Goma International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="FI1998" /> |- |[[Kinshasa]] |[[N'djili Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="FI1998">{{Cite journal |date=1–7 April 1998 |title=World Airline Directory – Uganda Airlines |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1998/1998%20-%200883.html |format=PDF |journal=[[Flight International]] |page=91 |access-date=20 January 2012}}</ref> |- |[[Girimane|Germany]] |[[Cologne]] |[[Cologne Bonn Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg">{{Cite web |title=Uganda Airlines Timetable (Effective 30 March 1986{{spaced ndash}}25 October 1986) |url=http://www.timetableimages.com/ttimages/qu/qu86/qu86-3.jpg |access-date=20 January 2012 |website=Airline Timetable Images}}</ref> |- |[[Israel]] |[[Tel Aviv]] |[[Ben Gurion Airport]] | align="center" | | align="center" | |- |[[Yitale|Italy]] |[[Rome]] |[[Rome Fiumicino Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- | rowspan="2" |[[Kenya]] |[[Mombasa]] |[[Moi International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name=":5">{{Cite journal |date=3–9 April 1996 |title=World Airline Directory – Uganda Airlines |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1996/1996%20-%200820.html |format=PDF |journal=[[Flight International]] |page=84 |access-date=20 January 2012}}</ref> |- |[[Nairobi]] |[[Jomo Kenyatta International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- |[[Rwanda]] |[[Kigali]] |[[Kigali International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="FI1999" /> |- |[[South Africa]] |[[Johannesburg]] |[[O. R. Tambo International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="FI1999" /> |- | rowspan="3" |[[Tanzania]] |[[Dar-es-Salaam]] |[[Julius Nyerere International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- |[[Kilimanjaro]] |[[Kilimanjaro International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- |[[Mwanza]] |[[Mwanza Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name=":6">{{Cite web |title=Uganda Airlines Summer Schedules (Effective 1 April 1982{{spaced ndash}}31 October 1982)—International services: Tanzania/Kenya/Uganda |url=http://www.timetableimages.com/ttimages/qu/qu82/qu82-3.jpg |access-date=20 January 2012 |website=Airline Timetable Images}}</ref> |- | rowspan="7" |[[Yuganda|Uganda]] |[[Arua]] |[[Arua Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- |[[Entebbe]]/[[Kampala]] |[[Entebbe International Airport]]||{{Airline hub}} | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- |[[Gulu]] |[[Gulu Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- |[[Kasese]] |[[Kasese Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- |[[Mbarara (disitulikit)|Mbarara]] |[[Mbarara Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- |[[Soroti]] |[[Soroti Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu82-4.jpg" /> |- |[[Tororo]] |[[Tororo Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu82-4.jpg">{{Cite web |title=Uganda Airlines Summer Schedules (Effective 1 April 1982{{spaced ndash}}31 October 1982)—Domestic services: East/Northern |url=http://www.timetableimages.com/ttimages/qu/qu82/qu82-4.jpg |access-date=20 January 2012 |website=Airline Timetable Images}}</ref> |- |[[United Arab Emirates]] |[[Dubai]] |[[Dubai International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- | rowspan="2" |[[Great Britain|United Kingdom]] | rowspan="2" |[[London]] |[[Gatwick Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="qu86-3.jpg" /> |- |[[Stansted Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name=":7">{{Cite journal |date=17 March 1979 |title=Amin cargo flights banned by Britain |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1979/1979%20-%200849.html |format=PDF |journal=Flight International |page=815 |access-date=12 May 2011 |quote=Uganda Airlines' regular cargo flights between Stansted and Entebbe have been stopped by the British Government, although there is no embargo on return services.}}</ref> |- |[[Zambia]] |[[Lusaka]] |[[Lusaka International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="FI1999" /> |- |[[Zimbabwe]] |[[Harare]] |[[Harare International Airport]] | align="center" | | align="center" |<ref name="FI1999">{{Cite journal |date=31 March – 6 April 1999 |title=World Airline Directory – Uganda Airlines |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1999/1999%20-%200826.html |format=pdf |journal=Flight International |page=106 |access-date=25 March 2011}}</ref> |} === Endagaano z’okukolagana mu kukozesa koodi z’ennyonyi. === Wammanga kuliko olukalala lwa amakampuni g’ennyonyi Uganda Airlines ge yali yakola nago [[Endagaano z’okukozesa koodi z’ennyonyi|endagaano mu nkolagana z’okukozesa koodi z’ennyonyi]] mu kiseera we yaggalibwa; engendo z’ennyonyi zaali zikolebwa ddala Uganda Airlines: * Air Tanzania, Dar-es-Salaam ne Johannesburg okugenda/okuva Entebbe * [[Emirates]], Dubai okutuuka/okuva Entebbe * Kenya Airways, Nairobi okutuuka/okuva Entebbe == Ebibinja by'ennyonyi == * [[Britten-Norman Trislander]]<ref name="FI1990" /> * [[Twin Otter]]<ref name="FI1990" /> * Boeing 707-320C<ref name="FI1985" /> * [[Boeing 727]]<ref name="Uganda slashes services ahead of SAA takeover" /> * [[Boeing 737-200]]<ref name="Uganda eyes foreign cash" /> * [[Boeing 737-500]]<ref name="Pressure mounts for Uganda Airlines" /><ref name="Serving Africa" /> * [[Cessna 402B]]<ref name="FI1979" /> * [[Cessna U206]]<ref name="FI1979" /> * [[Cherokee 235]]<ref name="FI1979" /> * [[Cherokee Six]]<ref name="FI1979" /> * [[Fokker F-27-600]]<ref name="FI1990" /> * [[King Air 100]]<ref name="FI1985" /> * [[Lockheed L-100-30]]<ref name="FI1990" /> == Obubenje n'ebyagwawo == [[File:Uganda_Airlines_Boeing_707-300C_5X-UBC_FCO_Apr_1983.png|thumb|Ennyonyi ekika kya 5X-UBC, eya Uganda Airlines Boeing 707-320C, yarabibwaako ku kisaawe ky’ennyonyi Fiumicino mu 1983. Ennyonyi eno yennyini yagwa ku kisaawe kye kimu nga 17 Ogwekumi mu 1988.]]  Okusinziira ku [[Aviation Safety Network]], kampuni eno yafuna obubenje/embeera embi yamirundi esatu mu byafaayo byaayo byonna; naye kimu kyokka ku byo kye kyaviirako okufa kw’abantu. <ref name=":0">Tentena, Paul (16 July 2013). [http://allafrica.com/stories/201307171081.html?viewall=1 "Uganda Ponders Airline Revival"]. [[:en:Allafrica.com|Allafrica.com]]. East African Business Week.</ref> [[Obubenje obwaviirako ennyonyi okwonooneka okutuuka nga tebakyasobola gitereeza]] bulagiddwa wansi. * Nga 1 Ogwokuna mu 1979: Ennyonyi y'ekika kya Boeing 707-320C, [[eyali ewandisiddwa]] nga 5X-UAL, eyali eyimiridde ku kisaawe ky’ennyonyi Entebbe, yasaanyizibwawo [[amagye ga Tanzania]] mu [[Olutalo lwa Uganda ne Tanzania|lutalo olwali wakati wa Uganda ne Tanzania]] . Tewali muntu yenna yafulumizibwa nti yali afudde. * Nga 17 Ogwekkumi mu 1988: [[Ennyonyi 775]] yali nnyonyi ya nsi yonna eyali etegekeddwa okusaabaza abantu okuva e [[London-Gatwick]] – [[Rome-Fiumicino]] –Entebbe empeereza y’ennyonyi etambuza abasaabaze eyagwa olw’obutalaba bulungi mu kaseera k’okusembera ku kisaawe mu kitundu ekyasembayo eky’olugendo lwayo olusooka, nga esembera ku Kisaawe ky’Ennyonyi ekya Leonardo da Vinci-Fiumicino. Ennyonyi eno yali etambulira ku nnyonyi ya Boeing 707-320C, eyalina enamba 5X-UBC [[ku mukira gwayo]]. Ennyonyi eno yamenyeka oluvannyuma lw’okutomera akasolya k’ekizimbe, n’ekwata omuliro. Ku bantu 52 abaali mu nnyonyi, abantu 33 beebaafa, ate bangi abaasimattuka ne balumizibwa nnyo. <ref name=":9">{{Cite web |last=Ranter |first=Harro |title=ASN Aircraft accident Boeing 707-338C 5X-UBC Roma-Fiumicino Airport (FCO) |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19881017-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240103085656/https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19881017-0 |archive-date=2024-01-03 |access-date=2026-09-26 |website=aviation-safety.net |url-status=live}}</ref> <ref name=":10">{{Cite journal |date=21 January 1989 |title=COMMERCIAL FLIGHT SAFETY – FATAL ACCIDENTS: SCHEDULED PASSENGER FLIGHTS |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1989/1989%20-%200165.html |format=pdf |journal=Flight International |pages=51 |access-date=19 July 2011}}</ref> == Laba ne == * [[Eby'entambula mu Uganda]] *[[Olutalo lwa Uganda ne Tanzania|lutalo olwali wakati wa Uganda ne Tanzania]] *[[Aviation Safety Network]] *[[Ennyonyi 775]] *[[Entebbe]] *[[Emirates]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ensibuko == Guttery, Ben R. (1998). ''Encyclopedia of African Airlines''. Jefferson, NC: McFarland & Company. [[ISBN]]&#x20;<bdi>[[0-7864-0495-7]]</bdi>. == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == Media related to [[Uganda Airlines (1976-2001)]] at Wikimedia Commons po2ckzss97n2erk6udf39364vex1kb2 Racheal Ntono 0 11825 75593 75433 2026-09-28T02:30:14Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75593 wikitext text/x-wiki '''Racheal Ntono''' (yazaalibwa nga 7 Ogwomusanvu 1997) munnayuganda muzannyi [[:en:Cricket|wa cricket]]. <ref name="Bio">{{Cite web |title=Racheal Ntono |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119470.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121182054/http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119470.html |archive-date=2019-11-21 |access-date=2026-09-26 |website=Cricinfo |url-status=live}}</ref> Ntono yatandika okuzannya cricket mu 2011, ng'akyali mu ssomero. <ref>{{Cite web |last=Valeja |first=Diya |date=2019-11-16 |title=Female Cricket interviews Racheal Ntono - Ugandan National Cricketer |url=https://femalecricket.com/interviews/7349-female-cricket-interviews-racheal-ntono-ugandan-national-cricketer.html |access-date=2026-09-26 |website=Female Cricket |language=en-US}}</ref> Mu Gwomusanvu 2018, yalondebwa mu ttiimu ya Uganda mu mpaka za [[:en:2018_ICC_Women's_World_Twenty20_Qualifier|ICC Women's World Twenty20 Qualifier eza 2018]] . <ref name="WT20Squads">{{Cite web |last=icc |title=ICC Cricket News |url=https://www.icc-cricket.com/news |access-date=2026-09-26 |website=icc |language=en}}</ref> Yazannya emisinde egya [[:en:Women's_Twenty20_International|Women's Twenty20 International]] (WT20I) nga [[:en:Uganda_women's_national_cricket_team|Uganda]] ezannya ne [[:en:Scotland_women's_national_cricket_team|Scotland]] mu mpaka z'ensi yonna eza Twenty20 Qualifier nga 7 Ogwomusanvu 2018. <ref>http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147718.html</ref> Mu Gwokuna 2019, yalondebwa mu ttiimu ya Uganda mu mpaka za [[:en:2019_ICC_Women's_Qualifier_Africa|ICC Women's Qualifier Africa eza 2019]] e Zimbabwe. <ref>{{Cite web |url=http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/717-tried-tested-crop-trusted-for-african-title-defence-in-zimbabwe |title=Archive copy |access-date=2025-09-10 |archive-date=2019-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430120249/http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/717-tried-tested-crop-trusted-for-african-title-defence-in-zimbabwe |url-status=dead }}</ref> == Ebiwandiiko ebikozesebwa == 4b0d5b3d37keyx0ju9xsy8etetrj8dl Auru Anne 0 11897 75562 75465 2026-09-27T23:13:46Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75562 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''Auru Anne''' (yazaalibwa nga 25 Ogwomunaana 1960 [[)Munnayuganda]], [[munnabyabufuzi]]. <ref>{{Cite web |title=NIRA {{!}} National Identification & Registration Authority |url=https://www.nira.go.ug/home |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820035546/https://www.nira.go.ug/home |archive-date=2026-08-20 |access-date=2026-09-26 |website=www.nira.go.ug |language=en |url-status=live}}</ref> Yali mubaka mu [[Palamenti ya Uganda|Paalamenti]] ey’omunaana n’ey’omwenda eya Uganda ng’akiikirira Disitulikiti y’e Moyo nga mu kusooka teyalina kibiina naye oluvanyuma yesimbawo ku kaadi y'ekibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM). <ref name=":0">{{Cite web |title=NRM — National Resistance Movement |url=https://nrm.ug/ |access-date=2026-09-26 |website=nrm.ug}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Moyo District|url=https://moyo.go.ug/|access-date=2022-03-28|website=moyo.go.ug}}</ref> == Omulimu ogw’ebyobufuzi == Awerezza mu Paalamenti okumala ebisanja bibiri: Paalamenti ya Uganda ey’omunaana n’ey’omwenda. <ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Parliament of Uganda |url=https://www.parliament.go.ug/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260915092130/https://www.parliament.go.ug/ |archive-date=2026-09-15 |access-date=2026-09-26 |website=www.parliament.go.ug |language=en |url-status=live}}</ref> Mu 2011, Auru Anne yavuganya ku ky'omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y'e [[Moyo]] nga talina kibiina era n'awangula. <ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.ec.or.ug/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2021-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114191548/https://www.ec.or.ug/ |url-status=dead }}</ref> Mu 2016, Auru Anne yavuganya ku kifo ky’omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti y’e Moyo ku tikiti y’ekibiina ky’ebyobufuzi ekiri mu buyinza ekya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM) era nate n’awangula. <ref name=":0"/> <ref name=":1" /> Yawangulwa Hon. [[:en:Joyce_Moriku|Moriku Joyce Kaducu]] . <ref>{{Cite web |title=Auru Anne - 2016 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2016-election/candidates/auru-anne-83/ |access-date=2026-09-26 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2007-01-17 |title=Women Leaders Reflect on the Prospects for Peace in Northern Uganda {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/event/women-leaders-reflect-the-prospects-for-peace-northern-uganda |access-date=2026-09-26 |website=www.wilsoncenter.org |language=en}}</ref> == Ebimukwta eby'omunda == Auru Anne yayitibwa [[:en:Uganda_National_Police|Poliisi y’eggwanga lya Uganda]] olw'okulwanagana okwaliwo wakati w’aba [[Madi]] e [[Moyo]] n'aba [[Kuku]] mu [[:en:Kajo_Keji_County|Ssaza ly'e Kajo-Keji]] mu South Sudan okwaviirako okufiirwa abantu abawerera ddala 17, okubba ente, okwokya amayumba n’okunyaga ebyaliwo mu Gwomwenda 2014. <ref>{{Cite web |date=2021-01-17 |title=Police summon two MPs over clashes |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/police-summon-two-mps-over-clashes-1658502 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=petnah |date=2020-04-27 |title=The Madi People of Uganda {{!}} West Nile Culture & Heritage |url=https://petnahafricatours.com/the-madi-people/ |access-date=2026-09-26 |website=Petnah Africa Tours & Travel |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=AFRICA {{!}} 101 Last Tribes - Kuku people |url=https://www.101lasttribes.com/tribes/kuku.html |access-date=2026-09-26 |website=www.101lasttribes.com}}</ref> == Laba ne == * Paalamenti ya Uganda * Olukalala lw’ababaka mu Paalamenti ya Uganda ey’omunaana * Olukalala lw’abababaka mu Paalamenti ya Uganda ey’omwenda * Eby'obufuzi bya Uganda == Ebijuliziddwa == <references /> [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaazaalibwa mu 1960]] [[Category:Abantu abava mu Moyo distulikiti]] [[Category:BannaUganda akyakyala abababaka mu Paalamenti]] [[Category:Olukalala lw’ababaka mu Paalamenti ya Uganda ey’omunaana]] [[Category:Olukalala lw’abababaka mu Paalamenti ya Uganda ey’omwenda]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Bannabyabufuzi abatalina bibiina]] [[Category:Bannabyabufuzi be'kibiina kya National Resistance Movement]] [[Category:BannaUganda abakyala bannabyabufuzi a'omu kyasa eky'amakumi abiri mu kimu]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ey'omunaana]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omunaana]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]] jkp8pc5lywbipl9xfkjur1bejisqlgx Moses Ogwal 0 11908 75584 75479 2026-09-28T01:58:27Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75584 wikitext text/x-wiki   '''Moses Goli Ogwal''' Munnayuganda, munnabyabufuzi era mmemba mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] okuva mu Konsityuwensi ya Dokolo ey'Obukiikakkono. <ref>{{Cite news |date=2020-10-18 |title=Dokolo NRM Leaders Abandon MP Flag Bearer |url=https://chimpreports.com/dokolo-nrm-leaders-abandon-mp-flag-bearer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101174519/https://chimpreports.com/dokolo-nrm-leaders-abandon-mp-flag-bearer/ |archive-date=2023-11-01 |access-date=2026-09-26 |work=ChimpReports |language=en-US |url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://tndnewsug.com/2020/12/19/man-behind-bad-politics-hatred-in-dokolo-says-sorry-denounces-goli/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2021-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913192939/https://tndnewsug.com/2020/12/19/man-behind-bad-politics-hatred-in-dokolo-says-sorry-denounces-goli/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ogwal Moses Goli - 2021 General Election - Visible Polls |url=https://visiblepolls.org/ug/2021-general-election/candidates/ogwal-moses-goli-7159/ |access-date=2026-09-26 |website=visiblepolls.org |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.bukedde.co.ug/articledetails/103164 |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209151516/https://www.bukedde.co.ug/articledetails/103164 |url-status=dead }}</ref> Mmemba mu kibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance movement]] (NRM). Yakola nga Dayirekita w’enkulaakulana y’ebitongole by’obwannannyini. <ref>{{Cite web |url=https://www.ugstandard.com/dokolo-county-mp-goli-roots-for-cassava-value-addition-to-support-livestock-feedlot-technology-in-northern-uganda/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2021-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913192953/https://www.ugstandard.com/dokolo-county-mp-goli-roots-for-cassava-value-addition-to-support-livestock-feedlot-technology-in-northern-uganda/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://news.mak.ac.ug/2021/06/hon-goli-roots-for-cassava-value-addition-to-support-livestock-feedlot-technology-in-northern-uganda/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428115333/https://news.mak.ac.ug/2021/06/hon-goli-roots-for-cassava-value-addition-to-support-livestock-feedlot-technology-in-northern-uganda/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |last=Atwiine |first=Simon Peter |date=2018-06-19 |title=Mobile money tax will kill new ICT innovations-Private Sector Foundation |url=https://eagle.co.ug/2018/06/19/mobile-money-tax-will-kill-new-ict-innovations-private-sector-foundation.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101173211/https://eagle.co.ug/2018/06/19/mobile-money-tax-will-kill-new-ict-innovations-private-sector-foundation.html |archive-date=2023-11-01 |access-date=2026-09-26 |work=Eagle Online |language=en-GB |url-status=live}}</ref> Mu Paalamenti ey’ekkumi n’emu, aweereza ku kakiiko akavunaanyizibwa ku nsonga z’omukago gwa East Africa. <ref>{{Cite web |title=Committee on East African Community Affairs – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/committees/committee-on-east-african-community-affairs/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116100540/https://parliamentwatch.ug/committees/committee-on-east-african-community-affairs/ |archive-date=2026-01-16 |access-date=2026-09-26 |website=parliamentwatch.ug |language=en-US |url-status=live}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Ogwal, Moses}} [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu]] npjbfdog6mcq6cmg2zo8a0d3kzxou2o Godfrey Nyakana 0 12086 75571 75438 2026-09-28T00:41:27Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75571 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Godfrey Amooti Nyakana''' (yazaalibwa 7 Ogwomukaaga, 1967) Munnayuganda eyali omukubi w'ebikonde mu buzito obutono era munnabyabufuzi. <ref name=":3">{{Cite web |date=2022-08-09 |title=Nyakana on the spot over assault of police officer |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nyakana-on-the-spot-over-assault-of-police-officer-3908108 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Unit |first=Pepper Intelligence |date=2021-12-06 |title=REVEALED! Why Sarah Kizito, Nyakana marriage is breaking up |url=https://redpepper.co.ug/revealed-why-sarah-kizito-nyakana-marriage-is-breaking-up/114194/ |access-date=2026-09-26 |website=ONLINE |language=en-US}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web |title=- New Vision Official |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428104839/https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-date=2022-04-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug |language=en |url-status=live}}</ref> Yeetaba mu mizannyo gya Commonwealth egya 1990 egyali mu kibuga Auckland, New Zealand gye yawangulira omudaali gwa zaabu. <ref name=":5">{{Cite web |title=- New Vision Official |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428104839/https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-date=2022-04-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.newvision.co.ug |language=en |url-status=live}}</ref> Yawangula emipiira 31 nga emipiira 19 gyali ku [[:en:Knockout|KO]], n'afuna okukubwa 4 n'akwenkanankana mu lulwana lumu mu nnwana ze ez'ekikugu. <ref name=":5" /> Yakola nga ssentebe w’ekibiina [[:en:National_Resistance_Movement|kya National Resistance Movement]] mu Kampala Central Division. <ref name=":5" /> == Obuto bwe n’ebikonde bye ng'omuyiga == Godfrey Nyakana yazaalibwa Kampala mu Uganda. Omuzannyo gwe ogw’ebikonde yagutandika ng’omuzannyi omuyiga. Obuwanguzi obukulu Nyakana bwe yawangula mu kiseera ky'okukulaakulana kwe bwebwo bwe yafuna mu kuwangula omudaali gwa zaabu mu buzito bwa light middleweight mu mizannyo gya [[:en:1990_Commonwealth_Games|Commonwealth egya 1990]] egyategekebwa mu kibuga [[:en:Auckland|Auckland]] e [[:en:New_Zealand|New Zealand]] . <ref name=":0">{{Cite web |last=admin |first=N. P. |date=2023-01-23 |title=The Uganda Boxing Federation scores top marks in performance |url=https://nilepost.co.ug/sports/152189/the-uganda-boxing-federation-scores-top-marks-in-performance |access-date=2026-09-26 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> == Omulimu gwe ogw’ebikonde eby’ekikugu == Nyakana yafuuka omukugu nga 21 Ogwokuna 1990, bwe yasooka okusisinkana Tony Martel gwe yawangula ne knockout ku likodi ya ggoolo 6-1-1. Mu myaka gye egy’okukuba ebikonde, yalina ebibalo omwali okuwangula, okukubwa n'okwenkanankana obubonero, ebya 31-4-1 nga ku bino zino yakuba enguumi ya K.O emirundi kkumi na mwenda mu miguwa. Okuva mu 1990 okutuuka mu 2003, mu kiseera ekyo yalwana ennwana eziwerako ez’amaanyi ng’ezo ezaali mu Brooklyn’s Gleason’s Gym. <ref name=":1">{{Cite web |title=IN PRODUCTION |url=https://www.grfilmsinc.com/in-production |access-date=2026-09-26 |website=Grfilmsinc |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |last=Kisakye |first=Frank |date=2021-01-06 |title=How NRM top wigs used slain boxer Zebra Mando |url=https://observer.ug/news/how-nrm-top-wigs-used-slain-boxer-zebra-mando/ |access-date=2026-09-26 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Ekiwandiiko ekiyitibwa ''TitleShot'' kiwandiika ku lugendo lwe n’ebizibu bye yayitamu ng’omuzannyi w’ebikonde omukugu omuli okutendekebwa n’ennwana ze wamu n’obulamu obw’ebweru wabweru w'emiguwa. <ref name=":1" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="text-align:center; background:#e3e3e3;" |- | colspan="10" style="text-align:center;" |'''31 Wins''' (19 knockouts, ''' 4 Loss''', '''0 Draws''', '''1 Contest''' <ref>{{Cite web |title=BoxRec: Godfrey Nyakana |url=https://boxrec.com/en/box-pro/12960 |access-date=2026-09-26 |website=boxrec.com |language=en}}</ref> |- style="text-align:center; background:#e3e3e3;" | style="border-style:none none solid solid; " |'''Result''' | style="border-style:none none solid solid; " |'''Record''' | style="border-style:none none solid solid; " |'''Opponent''' | style="border-style:none none solid solid; " |'''Date''' | style="border-style:none none solid solid; " |'''Result''' | style="border-style:none none solid solid; " |'''Location''' |- align="center" |{{No2}}Loss | align="center" |18-8-1 | align="left" |{{Flagicon|Tanzania}} Maneno Oswald |Feb 13, 2003 | align="left" |L-KO | align="left" |{{Flagicon|UGA}} Nakivubo Stadium, Kampala |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |2-4-0 | align="left" |{{Flagicon|DRC}} Dieudonne Takou Kotonana |July 26, 2003 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|UGA}} Nakivubo Stadium, Kampala |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |7-5-0 | align="left" |{{Flagicon|USA}} Darryl Ruffin |Dec 25, 1997 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|UGA}} Nakivubo Stadium, Kampala |- align="left" |{{no2}}Loss | align="center" |28-7-1 | align="left" |{{Flagicon|USA}} Verno Phillips |August 29, 1997 | align="left" |L-TKO | align="left" |{{Flagicon|USA}} City Center, Saratoga Springs |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |22-12-1 | align="left" |{{Flagicon|Dominican Republic}} Joaquin Velasquez |March 14, 1997 | align="left" |W-UD | align="left" |{{Flagicon|USA}} Pepsi Arena, Albany |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |20-14-2 | align="left" |{{Flagicon|France}} Pascal Lustenberger |Nov 1, 1997 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Izegem, Belgium |- align="left" |{{No2}}Loss | align="center" |32-3-0 | align="left" |{{Flagicon|Mexico}} Jose Flores |May 20, 1996 | align="left" |L-TKO | align="left" |{{Flagicon|USA}} Great Western Forum, Inglewood |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |0-4-0 | align="left" |{{Flagicon|USA}} Nelson Echevarria |Feb 9, 1996 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|USA}} Host Inn, Sturbridge |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |23-14-0 | align="left" |{{Flagicon|USA}} Darryl Lattimore |August 28, 1995 | align="left" |W-UD | align="left" |{{Flagicon|USA}} Music Fair, Westbury |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |7-2-1 | align="left" |{{Flagicon|U.S. Virgin Islands}} Christian Lloyd Joseph |March 17, 1995 | align="left" |W-SD | align="left" |{{Flagicon|USA}} Fernwood Resort, Bushkill |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |5-3-1 | align="left" |{{Flagicon|USA}} Rick Edson |April 3, 1995 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|USA}} Huntington Hilton Hotel, Melville |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |18-6-1 | align="left" |{{Flagicon|Italy}} Santo Colombo |December 25, 1994 | align="left" |W-PTS | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Izegem, Belgium |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |7-34-0 | align="left" |{{Flagicon|USA}} Jose Vera |December 9, 1994 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|USA}} Worcester |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |3-0-0 | align="left" |{{Flagicon|Trinidad and Tobago}} Anthony Joseph |October 13, 1994 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|USA}} Huntington Hilton Hotel, Melville |- align="left" |{{yes2}}win | align="center" |29-6-0 | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Patrick Vungbo |December 25, 1993 | align="left" |W_PTS | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Izegem, Belgium |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |16-1-3 | align="left" |{{Flagicon|USA}} Willy Wise |September 25, 1993 | align="left" |W-PTS | align="left" |{{Flagicon|USA}} Mid-Hudson Civic Center, Poughkeepsie |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |25-10-1 | align="left" |{{Flagicon|UK}} Del Bryan |January 2, 1993 | align="left" |W-PTS | align="left" |{{Flagicon|Luxembourg}} Differdange |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |14-3-0 | align="left" |{{Flagicon|UK}} Willie Beattie |November 7, 1992 | align="left" |W-KO | align="left" |{{Flagicon|Luxembourg}} Differdange |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |32-4-3 | align="left" |{{Flagicon|France}} Daniel Bicchieray |October 16, 1992 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|France}} Voglans |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |9-17-3 | align="left" |{{Flagicon|Cape Verde}} Carlos Tavarez |May 29, 1992 | align="left" |W-RTD | align="left" |{{Flagicon|France}} Amneville |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |2-15-0 | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Mohammed Louati |January 31, 1992 | align="left" |W-KO | align="left" |{{Flagicon|Luxembourg}} Centre Sportif Obercorn, Differdange |- align="left" |{{yes2}}Win | align="left" |20-6-2 | align="left" |{{Flagicon|Italy}} Marco Cipollino |December 25, 1991 | align="left" |W-KO | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Izegem |- align="left" |{{No2}}Loss | align="center" |13-7-0 | align="left" |{{Flagicon|Italy}} Habib Hammami |November 1, 1991 | align="left" |L-KO | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Izegem |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |4-38-1 | align="left" |{{Flagicon|USA}} Anthony Travis |September 27, 1991 | align="left" |W-KO | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Sint Amandsberg |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |11-2-0 | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Michel Berzigotti |June 1, 1991 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Loncin |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |18-3-0 | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Patrick Vungbo |April 27, 1991 | align="left" |W-PTS | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Ardooie |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |19-14-3 | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Freddy Demeulenaere |March 1, 1991 | align="left" |W-PTS | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Mont Saint Amand |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |6-4-2 | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Mehmet Demir |February 9, 1991 | align="left" |W-PTS | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Roeselare |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |0-3-0 | align="left" |{{Flagicon|Dominican Republic}} Eladio Morell |January 25, 1991 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Middelkerke |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |2-0-1 | align="left" |{{Flagicon|Turkiye}} Buhran Zorlu |November 25, 1990 | align="left" |W-KO | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Izegem |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |1-1-0 | align="left" |{{Flagicon|France}} Thierry Belhadji |November 1, 1990 | align="left" |W-PTS | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Izegem |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |5-0-0 | align="left" |{{Flagicon|French Guiana}} Jean Marc Linguet |October 13, 1990 | align="left" |W-TKO | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Ghent |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |7-4-1 | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Marino Monteyne |May 12, 1990 | align="left" |W-PTS | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Waasmunster |- align="left" |{{yes2}}Win | align="center" |6-1-1 | align="left" |{{Flagicon|France}} Tony Martel |April 21, 1990 | align="left" |W-KO | align="left" |{{Flagicon|Belgium}} Sint Amandsberg |} == Omulimu gwe ogw’ebyobufuzi n’obulwanirizi == Oluvannyuma lw’okuwummula ebikonde eby’ekikugu, Nyakana yakyuka n’adda mu byobufuzi. Yakola nga Meeya wa [[:en:Kampala_Central_Division|Kampala Central Division]] oluvannyuma lw'okuwangula akalulu mu 2006. <ref name=":4" /> <ref name=":2" /> Nyakana era abadde mulwanirizi w'okukulaakulanya abavubuka n'ebyemizannyo mu Uganda. Akoze ku nteekateeka ez’enjawulo ez’okutumbula ebikonde n’emizannyo emirala ng’engeri y’okuzzaamu abavubuka amaanyi n’okubakuuma nga beenyigira mu mirimu emirungi. <ref name=":0"/> == Obulamu obw’obuntu == Yali mufumbo n’omusuubuzi Sarah Kizito, wadde ng’obufumbo bwabwe bwaggwaawo oluvannyuma lw’emyaka egyasoba mu kkumi. <ref name=":2" /> == Ebimwogerwako == Mu Gwomusanvu gwa 2022, Nyakana yavunaanibwa okukuba omuserikale wa poliisi eyali agenze okukwata abateeberezebwa okuba ababbi b’amasimu ku Hot-Spa and Massage parlor esangibwa e Mulungu mu [[:en:Munyonyo|Munyonyo]] . <ref name=":3" /> Yakwatibwa n'asibwa e [[:en:Luzira_Maximum_Security_Prison|Luzira]] naamala n’ayimbulwa oluvannyuma lwa wiiki emu ku kakalu ka [[:en:Uganda_Police_Force|poliisi ya Uganda]] ku biragiro bya kkooti. <ref name=":4" /> Nyakana yawawaabira ekibiina kya Uganda Amateur Boxing Federation ng’alumiriza pulezidenti w’ekibiina kino Moses Muhangi okuleka kiraabu ezimu okwetaba mu mpaka z’ebikonde ez’eggwanga ezaaliwo wakati wa 19 Gwolubereberye ne 3 Ogwokubiri, 2019 mu kisaawe kya MTN Arena e Lugogo. Nyakana yasaba kkooti eyimirize ennwana ezo zireme kugenda mu maaso. <ref>{{Cite web |last=Kiyaga |first=Shafic |date=2019-01-18 |title=National Boxing Championships under threat as UBF is dragged to court |url=https://www.watchdoguganda.com/sports/20190118/59513/national-boxing-championships-under-threat-as-ubf-is-dragged-to-court.html |access-date=2026-09-26 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> Nyakana yatwalibwa mu kkooti enkulu - Land division ku by’okulemererwa okusasula David Luyiga obukadde 260 ku ttaka lye yamuguza n’atawa Luyiga kyapa. <ref>{{Cite news |last=Ntezza |first=Michael |date=2016-02-04 |title=Mayor Nyakana Dragged to Court Over Land |url=https://chimpreports.com/mayor-nkakana-dragged-to-court-over-land/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603162106/https://chimpreports.com/mayor-nkakana-dragged-to-court-over-land/ |archive-date=2025-06-03 |access-date=2026-09-26 |work=ChimpReports |language=en-US |url-status=live}}</ref> Mu 2004, ennyumba ya Nyakana eyasangibwa e Bugoloobi yamenyebwa [[:en:National_Environment_Management_Authority_of_Uganda|ekitongole ekivunaanyizibwa ku butonde bw’ensi mu ggwanga]] mu kaweefube w’okuzzaawo ntobazzi. <ref name=":6">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=The risks of building in wetlands |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/homes-and-property/the-risks-of-building-in-wetlands-1551372 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> Ensala ya kkooti ya Ssemateeka wa Uganda yali ewagira ensala ya NEMA kubanga ennyumba ye yali yazimbibwa mu ntobazzi ekimenya amateeka, <ref name=":6" /> egamba nti " ''Entobazi tezaasobola kuweebwa bantu/ebitongole by'obwannannyini kubanga Gavumenti ekwata eby'obugagga eby'obutonde ng'ebyo mu bwesige eri bannansi era birina okukuumibwa olw'okuganyulwa kw'abantu bonna, mu musango guno'' ". <ref>{{Cite web |title=AMOOTI GODFREY NYAKANA v. NEMA,ATTORNEY GENERAL,ADVOCATES COALITION FOR DEVELOPMENT ENVIRONMENT,ENVIRONMENT ALERT,GREENSWARD,UGANDA WILDLIFE SOCIETY,THE ENVIRONMENTAL ACTION NETWORK {{!}} InforMEA |url=https://www.informea.org/en/court-decision/amooti-godfrey-nyakana-v-nemaattorney-generaladvocates-coalition |access-date=2026-09-26 |website=www.informea.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=AMOOTI GODFREY NYAKANA v. NEMA,ATTORNEY GENERAL,ADVOCATES COALITION FOR DEVELOPMENT&ENVIRONMENT,ENVIRONMENT ALERT,GREENSWARD,UGANDA WILDLIFE SOCIETY,THE ENVIRONMENTAL ACTION NETWORK {{!}} UNEP Law and Environment Assistance Platform |url=https://leap.unep.org/en/countries/ug/national-case-law/amooti-godfrey-nyakana-v-nemaattorney-generaladvocates-coalition |access-date=2026-09-26 |website=leap.unep.org}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Robert_Talarek|Robert Talarek]] * [[:en:Mohamed_Muruli|Mohamed Muruli]] * [[:en:Kassim_Ouma|Kassim Ouma]] * [[:en:Cornelius_Boza_Edwards|Cornelius Boza Edwards]] * [[:en:Latibu_Muwonge|Latibu Muwonge]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Omuzannyo gw'Ebikonde mu Uganda]] 48bpfxgu042szyqvpovyq3me27v125p Uganda National Bureau of Standards 0 12176 75601 75478 2026-09-28T03:00:27Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75601 wikitext text/x-wiki '''Ekitongole kya Uganda National Bureau of Standards''' (UNBS) kitongole kya gavumenti, ekyatandikibwawo etteeka lya [[:en:Parliament_of_Uganda|Palamenti ya Uganda]], . UNBS eri wansi wa [[:en:Ministry_of_Trade,_Industry_and_Cooperatives_(Uganda)|Minisitule y’ebyobusuubuzi, amakolero n'ebibiina by'obwegassi]] nga yatandikibwawo etteeka lya UNBS Act Cap 327 era nga yatandika okukola mu 1989. Efugibwa olukiiko lw’omutindo mu ggwanga era nga ekulemberwa Executive Director avunaanyizibwa ku mirimu gya UNBS egya buli lunaku. UNBS evunaanyizibwa ku kuteekawo, okutumbula enkozesa y'okussa mu nkola emitendera gy'okukuuma obutonde bw’ensi, ebyobulamu by’abantu n’obukuumi. <ref>{{Cite book |date=2026-09-18 |title=International Organization for Standardization |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Organization_for_Standardization&oldid=1375493946 |language=en}}</ref> '''Omulimu gwa UNBS gwe guno:''' * Okukola n’okutumbula enkozesa y’omutindo; * Okussa mu nkola emitendera mu kukuuma ebyobulamu n’obukuumi bw’abantu n’obutonde bw’ensi okuva ku bintu eby’obulabe era ebitali bya mutindo; * Okukakasa obwenkanya mu by’obusuubuzi n’obutuufu mu makolero nga tuyita mu nkola ezeesigika ez’okupima, * Okunyweza ebyenfuna bya Uganda nga tukakasa omutindo gw’ebintu ebikolebwa mu ggwanga okutumbula okuvuganya kw’ebyamaguzi ebifulumizibwa ebweru w’eggwanga mu butale bw’omu kitundu n’ensi yonna. == Ekifo we kisangibwa == Ekitebe kya UNBS kisangibwa mu Standards House, mu "Bweyogerere Industrial Park", ku Plot 2–12 Kyaliwajala Road, mu [[:en:Kira_Town|kabuga k'e Kira]], mu [[:en:Wakiso_District|Disitulikiti y'e Wakiso]], nga kali kirometer 13(8 mi), ku nguudo, mu bukiikakkono bw’obuvanjuba [[:en:Central_business_district|bw'amasekkati]] ga [[:en:Kampala|Kampala]], ekibuga ekikulu era ekibuga ekisinga obunene mu Uganda. <ref>{{Cite web |title=Distance between Post Office Building, Kampala Road, Kampala, Uganda and UNBS Headquarters, Kampala, Uganda, (Uganda) |url=https://distancecalculator.globefeed.com/Uganda_Distance_Result.asp?fromplace=Post%20Office%20Building,%20Kampala%20Road,%20Kampala,%20Uganda&toplace=UNBS%20Headquarters,%20Kampala,%20Uganda,&dt1=ChIJXyfX9IC8fRcRorrkbY-nufI&dt2=ChIJO6vzTM-5fRcRG7tk8zx25vU |access-date=2026-09-26 |website=distancecalculator.globefeed.com}}</ref> Ensengeka z'ebitundu by'ekitebe kya UNBS ze zino mu lulimi lwa Geography: 0°22'06.0"N, 32°39'43.0"E (Latitude:0.368333; Longitude:32.661944). <ref>{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/place/0%C2%B022%2706.0%22N+32%C2%B039%2743.0%22E/@0.3683333,32.6597611,451m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.3683333!4d32.6619444?hl=en |access-date=2026-09-26 |website=Google Maps |language=en}}</ref> == Okulambika okutwaliza awamu == Emirimu emikulu egy’ekitongole kya Uganda National Bureau of Standards (a) okukola n’okutumbula enkozesa y’omutindo gw’eggwanga ne (b) okukola enkola z’okulondoola omutindo n’okukakasa omutindo. Ekigendererwa kwe kuwa [[:en:Consumer_protection|obukuumi bw’abakozesa]], okunyweza obukuumi n’ebyobulamu by’abantu, okutumbula enkulaakulana y’ebyobusuubuzi n’amakolero n’okutumbula eby’obusuubuzi by’ensi yonna. UNBS erina omulimu gw'okukukola n’okutumbula omutindo, okukakasa omutindo, okukebera mu laboratory [[:en:Metrology|n’okupima]] . <ref>{{Cite web |title=Best UV Curable Adhesives Glue Manufacturer {{!}} UV Curing Adhesive Glue Suppliers In China |url=https://www.uvadhesiveglue.com/ |access-date=2026-09-26 |language=en-US}}</ref> UNBS, ng’eri wamu n’ebitongole bya gavumenti ebirala batandise kaweefube w’okugezaako okumalawo ebintu ebitali ku mutindo ku katale ka Uganda. <ref>{{Cite web |date=2021-01-02 |title=UNBS starts consumer protection campaign |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/markets/unbs-starts-consumer-protection-campaign-1704066 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu July 2017, ekitongole kino kyasaanyaawo ebintu ebibalirirwamu obukadde bwa USh900 (nga doola za Amerika 253,000), ebyakakasibwa nti tebyali bya mutindo. <ref>{{Cite web |date=2021-01-02 |title=UNBS destroys Shs900m substandard products |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/finance/unbs-destroys-shs900m-substandard-products-1712606 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu Gwokubiri gwa 2016, UNBS yawera okutunda ebintu eby’okwewunda ebirimu [[:en:Mercury_(element)|mercury]] ne [[:en:Hydroquinone|hydroquinone]] . <ref>{{Cite web |date=2021-01-02 |title=UNBS orders harmful cosmetics off market |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/markets/unbs-orders-harmful-cosmetics-off-market-1640892 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Enzirukanya y’emirimu == Ekitongole kino kifugibwa olukiiko lw’omutindo mu ggwanga olulimu abantu mwenda. <ref>https://www.unbs.go.ug/profiles.php?pg=council</ref> Emirimu gya buli lunaku egy’ekitongole kino gilabirirwa ttiimu y’abaddukanya emirimu egy’abantu 18, nga ekulemberwa Ben Manyindo. <ref>{{Cite web |title=Uganda National Bureau Of Standards |url=https://www.unbs.go.ug/profiles.php?pg=management |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115145530/https://www.unbs.go.ug/profiles.php?pg=management |archive-date=2025-11-15 |access-date=2026-09-26 |website=www.unbs.go.ug |language=en |url-status=dead}}</ref> == Laba ne == * [[:en:Economy_of_Uganda|Ebyenfuna bya Uganda]] * [[:en:Ministry_of_Trade,_Industry_and_Cooperatives_(Uganda)|Minisitule y’ebyobusuubuzi, amakolero n’ebibiina by’obwegassi (Uganda)]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == * Omukutu gw'ekitongole kya Uganda National Bureau of Standards ndsb3kes3nbh0c0eqhuglusyx78oc16 Peter Mugyenyi 0 12243 75591 75346 2026-09-28T02:27:05Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75591 wikitext text/x-wiki [[category: Munnayuganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] '''Peter Ndimbirwe Mugyenyi''' Munnayuganda omusawo, [[:en:HIV/AIDS|munoonyereza wa siriimu]], [[:en:Administrator_(business)|addukanya eby’obujjanjabi]] era muwandiisi. Ye dayirekita omukulu era omu ku baatandikawo ekitongole kya [[:en:Joint_Clinical_Research_Centre|Joint Clinical Research Center]], era nga ky'ekitongole ekikulembedde mu kujjanjaba [[:en:HIV/AIDS|siriimu]] mu Africa. <ref name="WHO">{{Cite web |title=WHO {{!}} Peter Mugyenyi |url=http://www.who.int/world-health-day/previous/2006/doctors/uga/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228154552/http://www.who.int/world-health-day/previous/2006/doctors/uga/en/ |archive-date=2013-12-28 |access-date=2026-09-26 |website=www.who.int}}</ref> == Obuto n’okusoma kwe == Mugyenyi yazaalibwa mu [[:en:Rukungiri_District|Disitulikiti y’e Rukungiri]] mu [[:en:Western_Region,_Uganda|Ttundutundu ly'obugwanjuba]] bwa Uganda, okuliraana 1949. Yasomerako mu [[:en:Kings_College_Budo|Kings College Budo]], essomero lya siniya ery'abawala n'abalenzi essomero ly'ekisulo, bwe yali tannaweebwa kifo mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] okusoma obusawo bw’abantu. Yatikkirwa diguli esooka eya [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|Bachelor of Medicine ne Bachelor of Surgery]] . Oluvannyuma lw’okusoma e Makerere, yalina okuva mu ggwanga ku ntandikwa y’emyaka gya 1970, ng’adduka poliisi ya [[:en:Idi_Amin|Idi Amin]] ey’ekyama. Yasenguka n’agenda mu Bungereza, gye yafunira [[:en:Pediatrics|Dipulooma mu by’obulamu bw’abaana]], ekitiibwa kya Fellow of the Royal College of Physicians of Ireland n’ekya Fellow of the Royal College of Physicians of Edinburgh. Mu 2003, yaweebwa diguli ya [[:en:Doctor_of_Science|Doctor of Science]], okuva mu [[:en:Mbarara_University|yunivasite ya Mbarara]] mu Uganda. <ref name="Chancellor">{{Cite web |url=http://www.must.ac.ug/about-must/governance/chancellor |title=Archive copy |access-date=2025-10-17 |archive-date=2015-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728152903/http://www.must.ac.ug/about-must/governance/chancellor |url-status=dead }}</ref> == Omulimu gwe mu Bungereza == Bwe yali mu Bungereza, yafuuka [[:en:Pediatrician|omusawo w’abaana]] omukugu ey'ebuuzibwako. Wabula ku ntandikwa y’emyaka gya 1990, yaddayo ky'eyagalire mu Uganda gy’azaalibwa okuyambako eggwanga lye okulwanyisa ekirwadde kya mukenenya, ekyali kikyeyongera mu kiseera ekyo. Embeera y’emirimu yali mbi nnyo ate ng’omusaala, katundu katono ku nsimbi ze yali yafuna mu Bungereza. Yalina okutendekebwa okupya mu by’obulwadde bwa siriimu. <ref name="FIRE">{{Cite web |title=THE CONTRIBUTORS {{!}} Fire in the Blood |url=https://fireintheblood.com/the-contributors |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017001756/https://fireintheblood.com/the-contributors |archive-date=2018-10-17 |access-date=2026-09-26 |website=Fire in the Blood |language=en}}</ref> == Obukulembeze mu lutalo lw'okujjanjaba akawuka ka siriimu mu Africa == Y’omu ku bantu abamanyiddwa abaasooka mu basawo mu nsi yonna okugamba nti [[:en:Ethnic_groups_of_Africa|Abafirika]] basobola, era bajja, okugoberera obulungi enkola z’[[:en:Antiretroviral_treatment|obujjanjabi obulwanyisa akawuka]] . Mu kiseera ekyo abantu batono abaali bakkiriza nti ekyo kyandibaddewo. Ebyafaayo bimukakasizza nti mutuufu. Mu 1992, Mugyenyi yali omu ku baatandikawo era n’afuuka [[:en:Medical_Director|Medical Director]] wa Joint Clinical Research Centre, ekifo ekisinga obunene mu Afrika ekijjanjaba n’okunoonyereza ku mukenenya. Amanyiddwa ng’omu ku bakulembedde mu kunoonyereza ku siriimu mu nsi yonna. <ref name="FIRE" /> Mu 2002, yalagira okusindikibwa kw'eddagala lya siriimu ku ssente entono okuva e Buyindi, ng’amenya obutereevu amateeka ga Uganda agakwata ku nsonga z'abakkirizibwa okulitumya, n’asomooza ab’obuyinza okumukwata n’agaana okuva ku kisaawe okutuusa ng’eddagala lino likkiriziddwa okuyingira mu ggwanga n’okuweebwa n’obukakafu nti n’eryali ligenda okuyingizibwa mu biseera eby’omu maaso nalyo lyali ly'akukkirizibwa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2024)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Ekikolwa kino kyaviirako kumpi mu kiro kimu omuwendo gw’abantu abakozesa eddagala lya ARVs mu Uganda okweyongera emirundi kkumi, era ne kisobola okukomya okuziyiza eddagala lya mukenenya erya bulijjo ery’ebbeeyi entono okuyingira mu Afrika. Leero kumpi Abafirika bonna abali ku ddagala lya ARV bamira eddagala lya generics, ng’erisinga obungi ku lyo likyava Buyindi. Mugyenyi era yakola kinene eky’okwebuuza ku bantu mu kuteekawo enteekateeka ya [[:en:PEPFAR|PEPFAR]] (‘President’s Emergency Plan for AIDS Relief’), eyalangirirwa mu kwogera kwa Pulezidenti [[:en:George_W._Bush|George W. Bush]] okwa 2003 okwa [[:en:State_of_the_Union|State of the Union]]. Mugyenyi yali atudde ku mabbali ga [[:en:Laura_Bush|Laura Bush]] ng’okulangirira kuno kukolebwa, era Pulezidenti Bush n’amujuliza mu kwogera kwe. Okuva olwo PEPFAR etadde obukadde n’obukadde bw’Abafirika ku bujjanjabi obuziyiza siriimu era n'okutaasa obulamu, era abantu bangi bagitunuulira ng’omukululo ogumu ogusinga obulungi mu bisanja ebibiri George W. Bush bye yamala mu [[:en:White_House|White House]] . <ref name="FIRE" /> Mu Gwomwenda 2003, Mugyenyi yasiimibwa ekibiina ekigatta abasawo mu nsi yonna mu kujjanjaba mukenenya era n’aweebwa awaadi ya Hero in Medicine Award. <ref>{{Cite web |title=Dr. Peter Mugyenyi receives the coveted Hero in Medicine Award {{!}} Management Sciences for Health |url=http://www.msh.org/news-events/stories/dr-peter-mugyenyi-receives-the-coveted-hero-in-medicine-award |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142919/http://www.msh.org/news-events/stories/dr-peter-mugyenyi-receives-the-coveted-hero-in-medicine-award |archive-date=2015-04-02 |access-date=2026-09-26 |website=www.msh.org |language=en |url-status=live}}</ref> Mu Gwokubiri 2014, yalondebwa nga Dayirekita eyeetongodde, ku Board ya [[:en:Cipla|Cipla]], kkampuni y’eddagala ey’e Buyindi ng’erina ekkolero erikola eddagala lya Siriimu mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref>{{Cite web |url=http://www.cipla.com/CiplaSite/Media/Images/Press-Release-Appointment-of-Dr-Mugyenyi-final-12th-Feb-Final-draft.pdf?ext=.pdf |title=Archive copy |access-date=2025-10-17 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923203637/http://www.cipla.com/CiplaSite/Media/Images/Press-Release-Appointment-of-Dr-Mugyenyi-final-12th-Feb-Final-draft.pdf?ext=.pdf |url-status=dead }}</ref> Yakola nga Chancellor wa [[:en:Mbarara_University_of_Science_and_Technology|Mbarara University of Science and Technology]], <ref>http://allafrica.com/stories/200808220102.html</ref> emu ku yunivasite za gavumenti munaana eza Uganda okuva nga 22 Ogwomunaana 2008 okutuuka nga 28 Ogwekkumi 2017. <ref name="Chancellor" /> <ref>{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2017-10-29 |title=Prof Olweny is new Mbarara University Chancellor |url=https://www.independent.co.ug/prof-olweny-new-mbarara-university-chancellor/ |access-date=2026-09-26 |website=The Independent Uganda: |language=en-US}}</ref> == Obuwandiisi bwe == Ekitabo kya Mugyenyi eky’naanyi ekyafulumizibwa mu 2008 ekya ''Genocide by Denial: How Profiteering from HIV/AIDS Killed Millions'' <ref>{{Cite book |last=Mugyenyi |first=Peter |date=2008 |title=Genocide by denial: how profiteering from HIV/AIDS killed millions |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-9970027538 |publisher=Fountain Publishers ; Distributed by Michigan State Univ. Press |isbn=978-9970-02-753-8 |location=Kampala : East Lansing, MI}}</ref> kiraga engeri gavumenti z’amawanga g’obugwanjuba ne kkampuni z’eddagala gye zaalondoola mu ngeri ey’obusaasizi okufa kw’obukadde n’obukadde bw’Abafirika abaali batayinza kugula ddagala lyabwe eribalagirwa. Ekitabo ekyaddiirira ekitabo ekyasooka, ekya ''A Cure Too Far: The Struggle to End HIV/AIDS'', kyafulumizibwa ku ntandikwa ya 2013. <ref>http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=640136&CatID=435</ref> Omulimu gwa Mugyenyi mu lutalo lw’okulwanirira eddagala eriweweeza ku siriimu mu bungi mu Afrika gulagibwa mu firimu eyafulumizibwa mu 2013 eyitibwa ''[[:en:Fire_in_the_Blood_(2013_film)|Fire in the Blood]]'', <ref>https://www.imdb.com/name/nm2438287/?ref_=ttfc_fc_cl_t2</ref> era yayitibwa ba pulodyusa okubeera omugenyi ow’ekitiibwa firimu eno bwe yasooka okulabika mu [[:en:Sundance_Film_Festival|kivvulu kya Sundance Film Festival]] ekya 2013 mu [[:en:Park_City,_Utah|Park City]], Utah, mu [[Amerika]]. Okulabika kwe kwaleetawo abantu abawerako okumumanya mu Sundance. <ref name="FIRE" /> == Laba ne == * [[:en:List_of_university_leaders_in_Uganda|Abakulembeze ba Yunivasite mu Uganda]] * [[:en:List_of_hospitals_in_Uganda|Amalwaliro ga Uganda]] == Ebijuliziddwa == == Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia == cshc6p1vay2ch97palxvk7hmrrcpd9b Jannon Otto 0 12315 75575 75459 2026-09-28T01:14:41Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75575 wikitext text/x-wiki   '''Jannon Jaye Otto''' yazaalibwa 14 Ogwokuna 1997) Muzannyi wa nselo omukugu era nga musaayi mutabule (American-Ugandan). Azannyira mu [[:en:Uganda_women's_national_basketball_team|ttiimu ya Uganda ey’abakazi ey’enselo]] n’eya Spain Embutidos Pajariel Bembibre PDM. <ref>{{Cite web |url=https://sportnewsafrica.com/en/at-a-glance/uganda-basketball-who-is-the-american-jannon-otto/ |title=Archive copy |access-date=2025-10-24 |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207074459/https://sportnewsafrica.com/en/at-a-glance/uganda-basketball-who-is-the-american-jannon-otto/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://sportsnation.co.ug/2023/06/13/nine-foreign-based-players-in-gazelles-squad-for-afrobasket/ |title=Archive copy |access-date=2025-10-24 |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213180520/https://sportsnation.co.ug/2023/06/13/nine-foreign-based-players-in-gazelles-squad-for-afrobasket/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |date=2023-07-01 |title=Jannon Otto - Club Baloncesto Bembibre |url=http://www.cbbembibre.com/player/jannon-otto/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112010056/http://www.cbbembibre.com/player/jannon-otto/ |archive-date=2024-01-12 |access-date=2026-09-26 |work=Club Baloncesto Bembibre - Club Baloncesto Bembibre |language=es-ES}}</ref> == Obuto bwe == Otto yazaalibwa mu California. <ref>{{Cite web |last=Nsimbe |first=John Vianney |date=2023-03-06 |title=Jannon Otto: Life of American that has become Uganda’s basketball star |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/jannon-otto-life-of-american-that-has-become-uganda-s-basketball-star/ |access-date=2026-09-26 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> Yasomera mu ssomero lya Oak Hill High School. <ref>{{Cite web |url=https://sportsnation.co.ug/2023/02/07/najjuma-jannon-to-beef-up-gazelles-as-team-enters-residential-camp/ |title=Archive copy |access-date=2025-10-24 |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213181238/https://sportsnation.co.ug/2023/02/07/najjuma-jannon-to-beef-up-gazelles-as-team-enters-residential-camp/ |url-status=dead }}</ref> Yafuna obubonero obusoba mu 2000 mu mizannyo gye yazannya ng'akyali mu siniya. <ref>{{Cite web |last=Peters |first=Matthew |title=Prep Girls Basketball: Oak Hills' Jannon Otto nears rare 2,000 point mark |url=https://www.vvdailypress.com/story/sports/high-school/basketball/2015/01/23/prep-girls-basketball-oak-hills/35461749007/ |access-date=2026-09-26 |website=Victorville Daily Press |language=en-US}}</ref> == Emizannyo gy'eyazannya mu Kkolegi == Otto yazannyira ttiimu y'[[:en:New_Mexico_Lobos_women's_basketball|abakazi abazannya enselo eya New Mexico Lobos]] mu 2015-16. <ref>{{Cite web |date=2020-04-27 |title=Jannon Otto |url=https://golobos.com/roster/jannon-otto/ |access-date=2024-03-24 |website=University of New Mexico Lobos athletics}}</ref> Oluvannyuma yegatta ku ttiimu y[[:en:UC_Riverside_Highlanders_women's_basketball|'abakazi abazannya enselo eya UC Riverside Highlanders]] mu 2016 gye yazannyira okuva mu 2017-2019. <ref>{{Cite web |title=Jannon Otto - 2019-20 - Women's Basketball |url=https://gohighlanders.com/sports/womens-basketball/roster/jannon-otto/5932 |access-date=2026-09-26 |website=UC Riverside Athletics |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Basketball News, Scores, Stats, Analysis, Standings |url=https://www.eurobasket.com/index.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20260916092836/https://www.eurobasket.com/index.aspx |archive-date=2026-09-16 |access-date=2026-09-26 |website=www.eurobasket.com |language=en |url-status=live}}</ref> == Omulimu gw’ekikugu == Otto yatandika omupiira gwe mu ttiimu ya Buyonaani [[:en:Dafni_Agiou_Dimitriou|Dafni Agiou Dimitriou]] mu 2020. <ref>{{Cite web |title=Jannon Otto añade un perfil distinto al juego exterior del Embutidos Pajariel Bembibre |url=https://www.feb.es/2023/6/1/baloncesto/jannon-otto-anade-perfil-distinto-juego-exterior-del-embutidos-pajariel-bembibre/94080.aspx |access-date=2026-09-26 |website=FEB |language=ES}}</ref> Sizoni ya 2021-22 yagizannyira mu German Side TSV Towers Speyer-Schifferstadt mu Bundesliga ya Girimaani eyookubiri, gye yafuna obubonero 25.5 ne 12.5 mu buli mupiira. <ref name="pikes">{{Cite web |title=News - News - Musel Pikes |url=https://www.pikes.lu/archiv-38145v4/news/35516 |access-date=2026-09-26 |website=www.pikes.lu |language=en}}</ref> Yazannyira ttiimu ya Australia eya Rockhampton Cyclones mu 2022 gye yafuna obubonero 18.9, 7.5 ne 1.9 buli mupiira. <ref>http://kawowo.com/2023/02/07/gazelles-to-start-residential-training-ahead-of-zone-v-womens-afrobasket-qualifiers/</ref> Otto yazannyira ttiimu y'abakyala ey'enselo eyitibwa [[:en:Musel_Pikes|Musel Pikes]] okuva mu Gwomunaana 2022 okutuusa mu Gwokubiri 2023. <ref name="pikes" /> Endagaano gye yali yasaako omukono yasazibwamu oluvannyuma lw'okusalawo kwe yali akoze okulekulira kilaabu okugenda okuzannya mu mpaka z'okusunsulamu eza 2023 Fiba Zone Five Women Afrobasket ng'azanyira Ttiimu ya Uganda ey'abakazi abazannya enselo eya Uganda National Women's Basketball nga takkiriziddwa kilaabu ye. <ref>https://observer.ug/lifestyle/77037-jannon-otto-life-of-american-that-has-become-uganda-s-basketball-star</ref> Oluvannyuma yeegatta ku ttiimu y'abakazi eya [[:en:Eastern_Mavericks|Eastern Mavericks]] mu Australia. <ref>{{Cite web |url=https://www.seneweb.com/news/Sport/afrobasket-2023-cierra-dillard-senegal-f_n_416510.html |title=Archive copy |access-date=2025-10-24 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009004411/https://seneweb.com/news/Sport/afrobasket-2023-cierra-dillard-senegal-f_n_416510.html |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.fiba.basketball/womensafrobasket/2023/player/Jannon-Jaye-Otto</ref> Yeegatta ku ttiimu ya Spain eya Embutidos Pajariel Bembibre PDM mu Gwomukaaga 2023 <ref>https://www.feb.es/2023/6/1/baloncesto/jannon-otto-anade-perfil-distinto-juego-exterior-del-embutidos-pajariel-bembibre/94080.aspx</ref> == Ttiimu ya Uganda ey'abakazi ey'enselo == Otto yakkiriza obutuuze okusobola okuzannyira Uganda. <ref>{{Cite web |date=2023-02-07 |title=Najjuma, Jannon To Beef Up Gazelles As Team Enters Residential Camp |url=https://sportsnation.co.ug/2023/02/07/najjuma-jannon-to-beef-up-gazelles-as-team-enters-residential-camp/ |access-date=2024-03-24 |website=Live from ground |archive-date=2024-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324171933/https://sportsnation.co.ug/2023/02/07/najjuma-jannon-to-beef-up-gazelles-as-team-enters-residential-camp/ |url-status=dead }}</ref> Yeegatta ku Ttiimu y'eggwanga ey'abakazi ezannya enselo mu mpaka z'okusunsulamu eza Fiba Zone Five Women Afrobasket eza 2023 <ref>{{Cite web |url=https://www.pulsesports.ug/basketball/story/jannon-otto-we-have-to-keep-the-same-energy-2023021607151428230 |title=Archive copy |access-date=2025-10-24 |archive-date=2024-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215132739/https://www.pulsesports.ug/basketball/story/jannon-otto-we-have-to-keep-the-same-energy-2023021607151428230 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.fiba.basketball/womensafrobasket/2023/qualifiers/news/africa-zone-5-five-teams-one-ticket-available-for-the-2023-womens-afrobasket</ref> mwe yafuna obubonero 17.4, 'rebounds' 10.2 ne 'asisiti' 3. <ref>{{Cite web |url=https://www.pulsesports.ug/basketball/story/jannon-otto-makes-best-five-at-afrobasket-qualifiers-2023021920561708862 |title=Archive copy |access-date=2025-10-24 |archive-date=2025-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250805045035/https://www.pulsesports.ug/basketball/story/jannon-otto-makes-best-five-at-afrobasket-qualifiers-2023021920561708862 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.fiba.basketball/womensafrobasket/2023/qualifiers/player/Jannon-Jaye-Otto</ref> Yeetaba mu mpaka z'abakazi eza Afrobasket eza 2023 gye yamalira ng'omuteebi asinga okuteeba mu mpaka zino n'obubonero 128. <ref>{{Cite web |url=https://www.pulsesports.ug/basketball/story/another-award-for-jannon-gulu-girl-otto-2023080813213533683 |title=Archive copy |access-date=2025-10-24 |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213173825/https://www.pulsesports.ug/basketball/story/another-award-for-jannon-gulu-girl-otto-2023080813213533683 |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.fiba.basketball/womensafrobasket/2023/news/top-scorer-race</ref> Yafuna obubonero 21.3, 7.5 ne asisiti 2.5. <ref>https://www.fiba.basketball/womensafrobasket/2023/player/Jannon-Jaye-Otto</ref> Era yalondebwa nga ttiimu ya All star ey'abazannyi 5 mu mpaka zino. <ref>{{Cite web |url=https://www.pulsesports.ug/basketball/story/fiba-women-afrobasket-gulu-girl-ugandans-send-mad-love-to-jannon-otto-after-clinching-double-awards-2023080606031743651 |title=Archive copy |access-date=2025-10-24 |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213174445/https://www.pulsesports.ug/basketball/story/fiba-women-afrobasket-gulu-girl-ugandans-send-mad-love-to-jannon-otto-after-clinching-double-awards-2023080606031743651 |url-status=dead }}</ref> <ref>http://kawowo.com/2023/08/04/womens-afrobasket-gazelles-beat-guinea-settle-for-7th-place/</ref> <ref>https://www.fiba.basketball/womensafrobasket/2023/news/okonkwo-named-tissot-mvp-after-helping-nigeria-to-the-2023-womens-afrobasket-title</ref> <ref>https://www.fiba.basketball/womensafrobasket/2023/news/rwanda-uganda-two-teams-that-exceeded-expectations-at-the-2023-fiba-womens</ref> == Ebimukwatako eby'omunda == Otto muwala wa Kelly Hennessy, eyali omuzannyi w'enselo mu Yunivasite y’e North Dakota. <ref>https://gohighlanders.com/sports/womens-basketball/roster/jannon-otto/5932</ref> <ref>https://medium.com/ucr-magazine/here-to-assist-aa0d45144161</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} == Ebijuliziddwa w'abweru wa Wikipedia == * [https://gohighlanders.com/sports/womens-basketball/roster/jannon-otto/5932 UC Riverside Highlanders ebikwata ku bantu] * [https://golobos.com/roster/jannon-otto/ Ebikwata ku bulamu bwa Lobos mu New Mexico] {{DEFAULTSORT:Otto, Jannon}} [[Category:Omupiira mu Uganda]] ac6mux59qv0bjq8xhtiwd0f2pqp8nww Otole dance 0 12574 75608 44802 2026-09-28T08:41:40Z Okwel Noah 11850 I have converted reference 75608 wikitext text/x-wiki '''Otole''' [[:en:War_dance|mazina agabiibizibwa mu lutalo]] ag'obuwangwa bwa [[:en:Acholi_people|Acholi]] . Ekigendererwa kyago kuyigiriza bavubuka ba Acholi ku biki byebalina okusuubira mu kiseera ky’okulwana. Abeetaba mu mazina gano kuliko abasajja n’abakazi ab’amaanyi ab’emyaka wakati wa 30-50. <ref>{{Cite web |title=- New Vision Official |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-url=http://web.archive.org/web/20220428104839/https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-date=2022-04-28 |access-date=2026-09-28 |website=www.newvision.co.ug |language=en}}</ref> == Ebigendererwa == Amazina ga Otole gaalina ebigendererwa ebiwerako, omuli: <ref name=":0">{{Cite web |last=Steinhauer |first=Jason |date=2016-11-28 |title=Dance, Manhood and Warfare Amongst the Acholi People of Northern Uganda {{!}} Insights |url=https://blogs.loc.gov/kluge/2016/11/dance-manhood-and-warfare-amongst-the-acholi-people-of-northern-uganda |access-date=2026-09-28 |website=The Library of Congress}} </ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2024-07-23 |title=Uganda Traditional Dances. Top Cultural Dances In Uganda {{!}} Exclusive African Safaris |url=https://ugandasafariexperts.com/uganda-traditional-dances/ |access-date=2026-09-28 |language=en-US}}</ref> * Okweteekateeka omubiri okulwana * Okwegezaamu mu nsengeka z’okulumba n’obukodyo. * Okwetegekera okuklwana n'efujjo mu birowoozo * Okusitula obuwagizi bw’abantu eri ekiteeso ky’okulwana == Okunnyonnyola == Amazina Otole gategekebwanga ku mulanga gw’omutaka. <ref name=":0">{{Cite web |last=Taylor |first=Lucy |date=2016-11-28 |title=Dance, Manhood and Warfare Amongst the Acholi People of Northern Uganda {{!}} Insights |url=https://blogs.loc.gov/kluge/2016/11/dance-manhood-and-warfare-amongst-the-acholi-people-of-northern-uganda/ |access-date=2024-01-06 |website=The Library of Congress}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTaylor2016">Taylor, Lucy (2016-11-28). [https://blogs.loc.gov/kluge/2016/11/dance-manhood-and-warfare-amongst-the-acholi-people-of-northern-uganda/ "Dance, Manhood and Warfare Amongst the Acholi People of Northern Uganda | Insights"]. ''The Library of Congress''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-01-06</span></span>.</cite></ref> Amazina gano mwabangamu okujaguza obuwanguzui n’entalo ez’ebicupuli. Mu kiseera ky’amazina ga Otole, abasajja bayambalanga amaliba g’engo n'ebyooya bya Ssekkokko, era basitulanga [[:en:Horn_(anatomy)|amayembe]], <ref name=":2">{{Cite journal |last=Okot |first=Betty J. |date=2019-01-02 |title=Kun Coo Kun Coo – Men for Men and the Curse in a Blessing: Gender and the Orature of War and Peace among the Acholi of Uganda |url=https://doi.org/10.1080/23277408.2018.1510644 |journal=Eastern African Literary and Cultural Studies |publisher=Routledge |volume=5 |issue=1 |pages=37–53 |doi=10.1080/23277408.2018.1510644 |issn=2327-7408}}</ref> engabo, n’amafumu. <ref name=":0" /> <ref name=":1">{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Uganda Traditional Dances. Top Cultural Dances In Uganda |url=https://ugandasafariexperts.com/uganda-traditional-dances/ |access-date=2024-01-06 |website=Uganda Safari Experts |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ugandasafariexperts.com/uganda-traditional-dances/ "Uganda Traditional Dances. Top Cultural Dances In Uganda"]. ''Uganda Safari Experts''. 2023-12-23<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-01-06</span></span>.</cite></ref> Abakazi baasitulanga obubazzi obutono obw'emiti oba emiggo egitalina nkula. <ref name=":0" /> <ref name=":2" /> Omuyimbi omukazi omukulu atandika amazina [[:en:Ululation|n'enduulu]], era omusajja akulembera n’atandika okugegenya okulwana. <ref name=":2">{{Cite journal |last=Okot |first=Betty J. |date=2019-01-02 |title=Kun Coo Kun Coo – Men for Men and the Curse in a Blessing: Gender and the Orature of War and Peace among the Acholi of Uganda |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23277408.2018.1510644 |journal=Eastern African Literary and Cultural Studies |volume=5 |issue=1 |doi=10.1080/23277408.2018.1510644#d1e373 |issn=2327-7408 |url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFOkot2019">Okot, Betty J. (2019-01-02). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23277408.2018.1510644 "Kun Coo Kun Coo – Men for Men and the Curse in a Blessing: Gender and the Orature of War and Peace among the Acholi of Uganda"]</span>. ''Eastern African Literary and Cultural Studies''. '''5''' (1). [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1080/23277408.2018.1510644#d1e373|10.1080/23277408.2018.1510644#d1e373]]. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/2327-7408 2327-7408].</cite></ref> Amazina ga Otole gawerekerwako enggoma, era abeegeetabamu bayimba oba okuleekaana ennyimba z’olutalo. <ref>{{Cite web |title=- New Vision Official |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-url=http://web.archive.org/web/20220428104839/https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |archive-date=2022-04-28 |access-date=2026-09-28 |website=www.newvision.co.ug |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Otole Dance -- [Digital Collection of East African Recordings] |url=https://diglib.library.vanderbilt.edu//displayitem.pl?RC=59 |access-date=2026-09-28 |website=diglib.library.vanderbilt.edu}}</ref> Mu mazina gano, abakyala batambulira mu kibinja nga bakuumibwa abasajja ku ma bbali akabonero akalaga nti abasajja bakakasa obukuumi eri abakyala. <ref name=":2">{{Cite journal |last=Okot |first=Betty J. |date=2019-01-02 |title=Kun Coo Kun Coo – Men for Men and the Curse in a Blessing: Gender and the Orature of War and Peace among the Acholi of Uganda |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23277408.2018.1510644 |journal=Eastern African Literary and Cultural Studies |volume=5 |issue=1 |doi=10.1080/23277408.2018.1510644#d1e373 |issn=2327-7408 |url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFOkot2019">Okot, Betty J. (2019-01-02). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23277408.2018.1510644 "Kun Coo Kun Coo – Men for Men and the Curse in a Blessing: Gender and the Orature of War and Peace among the Acholi of Uganda"]</span>. ''Eastern African Literary and Cultural Studies''. '''5''' (1). [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1080/23277408.2018.1510644#d1e373|10.1080/23277408.2018.1510644#d1e373]]. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/2327-7408 2327-7408].</cite></ref> == Ebiwandiiko ebikozesebwa == b634xt68g018nuz0y40zooef1nzss5i Rehema Nanfuka, omusajja omulala 0 12783 75595 68873 2026-09-28T02:31:13Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75595 wikitext text/x-wiki   '''Rehema''' [[Nanfuka]] [[Yuganda|.]]​​​​​[[Queen of Katwe|​]]​ <ref>{{Cite web |title=SYNOPSIS |url=http://blueimp.site/the-movie/synopsis/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509220429/http://blueimp.site/the-movie/synopsis/ |archive-date=9 May 2018 |access-date=9 May 2018 |website=Blueimp}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nanfuka: The world is her stage |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Nanfuka--The-world-is-her-stage/691232-1702334-uuqiyuz/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013454/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/Nanfuka--The-world-is-her-stage/691232-1702334-uuqiyuz/index.html |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Daily Monitor}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rehema Nanfuka |url=http://blueimp.site/rehema-nanfuka/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509152416/http://blueimp.site/rehema-nanfuka/ |archive-date=9 May 2018 |access-date=9 May 2018 |website=Bluimp}}</ref> Yazaalibwa nga 25 mu mwezi ogwokutaano mu mwaka gwa 1986.munnakatemba [[:en:Uganda|munnayuganda]] era azannyira mubifo ebizaanyibwamu katemba ne [[:en:Actor|kuttivi]] akulira ekibinja kye era [[:en:Filmmaking|akola ne cineema]] yamanya emirimu gye [[:en:Veronica's_Wish|mu Imani,Veronica kyayagala,imbabazi,omuwala ali mu jampa eya kyenvu ,nabagereka we katwe n'e mperial blue]] wamu ne sineema endala Yawangula engule ya [[:en:Uganda_Film_Festival_Award_for_Best_Director|okuba omukulembeze omulungi]] mu 2018 [[:en:Uganda_Film_Festival_Awards|Uganda Film Festival Awards,]] n’afuuka dayirekita omukyala asoose okuwangula engule mu mutendera guno mu bitongole byonna ebigaba engule mu Uganda. == Omulimu == === Firimu ne ttivvi === Rehema yatandika okuzannya katemba mu firimu ya [[:en:Mira_Nair|Mira Nair]] eya [[:en:Maisha_Film_Lab|Maisha Film Lab]] eyafulumizibwa mu 2008, ''Downcast'' gye yazannya ng’omukyala w’awaka. Omulimu gwe ogwamututumula weyazannya nga Mary omukozi w'awaka mu [[:en:Imani_(film)|''Imani'']] gwamuwangulira engule bbiri; engule ya [[:en:Africa_Movie_Academy_Award_for_Most_Promising_Actor|Africa Movie Academy Award for Most Promising Actress]] mu 2010 <ref>{{Cite web |title=AMAA 2010 Winners |url=https://www.ama-awards.com/amaa-2010-winners.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920225606/http://www.ama-awards.com/amaa-2010-winners.html |archive-date=20 September 2017 |access-date=8 May 2018 |website=Africa Movie Academy Awards (AMAA)}}</ref> ng'agabana obuwanguzi ne Chelsea Eze ne Best Actress Award mu [[:en:African_Film_Festival_of_Cordoba|African Film Festival e Cordoba]], Spain mu mwaka gwa 2010. <ref>{{Cite web |title=Teza takes top prize at Spain's Tarifa African Film Festival |url=https://www.screendaily.com/teza-takes-top-prize-at-spains-tarifa-african-film-festival/5014532.article |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509012956/https://www.screendaily.com/teza-takes-top-prize-at-spains-tarifa-african-film-festival/5014532.article |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Screen Daily}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 May 2010 |title=7th Tarifa African Film Festival Awards |url=http://www.supplemagazine.org/2010/05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924211344/http://www.supplemagazine.org/2010/05 |archive-date=24 September 2017 |access-date=8 May 2018 |website=Supple Magazine}}</ref> Firimu eno era yawangula engule ya [[:en:Africa_Movie_Academy_Award_for_Best_Film_in_an_African_Language|Africa Movie Academy Award for Best Film in an African Language .]] Rehema era yafuna okusiimibwa okuva eri omukugu mu kuvumirira [[:en:Variety_(magazine)|Variety]] Boyd Van Hoeij eyawandiika nti, "Rehema Nanfuka, ng'omukozi w'awaka alina ennaku mu kitundu ekyokubiri ekisinga obulungi, awuniikiriza olw'okuwulira kwe okw'ekitiibwa okusirise." <ref>{{Cite web |date=11 February 2010 |title=Imani – Variety |url=https://variety.com/2010/film/markets-festivals/imani-1117942154/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013206/http://variety.com/2010/film/markets-festivals/imani-1117942154/ |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Variety}}</ref> Omukugu mu kuvumirira [[:en:The_Hollywood_Reporter|ekitabo kya Hollywood Reporter]] Neil Young yawandiika nti, "Nanfuka ne Buyi bayimbi abasikiriza era bagumira bulungi abantu abawandiikiddwa." <ref>{{Cite web |date=14 October 2010 |title=Imani – Film Review |url=https://www.hollywoodreporter.com/review/imani-film-review-29265 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509075502/https://www.hollywoodreporter.com/review/imani-film-review-29265 |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Hollywood Reporter}}</ref> Mu mwaka gwa 2013, yazannya mu firimu ya [[:en:Joel_Karekezi|Joel Karekezi]] eya ''[[:en:Imbabazi,_The_Pardon|Imbabazi, The Pardon]]'', ekwata ku kittabantu e Rwanda, mwe yasunsulwa okuwangula engule y’omuzannyi asinga mu [[:en:Festival_du_Cinéma_Africain_de_Khouribga|Festival du Cinéma Africain de Khouribga,]] Morocco 2015. Rehema yazannya nga Suzanna mu firimu ya [[:en:Yat_Madit|Yat Madit]] mu 2016 ng’ali wamu ne [[Oyenbot|Gladys Oyenbot]] ne [[Micheal Wawuyo Jr.|Michael Wawuyo Jr.]] Olw’omulimu guno, yawangula engule y’okuzannya firimu ya TV mu kivvulu kya Uganda Film Festival mu 2017. <ref>{{Cite web |title=Uganda Film Festival Awards |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1460998/uganda-film-festival-awards |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013201/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1460998/uganda-film-festival-awards |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=New Vision}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Full cast: Uganda Film festival 2017 winners. |url=http://kampalasun.co.ug/2017/09/02/full-cast-uganda-film-festival-2017-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013012/http://kampalasun.co.ug/2017/09/02/full-cast-uganda-film-festival-2017-winners/ |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=The Kampala Sun}}</ref> <ref>{{Cite web |title=FULL LIST: 2017 Uganda Film Festival Award Winners |url=http://chimplyf.com/2017/09/02/full-list-2017-uganda-film-festival-award-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171105075206/http://chimplyf.com/2017/09/02/full-list-2017-uganda-film-festival-award-winners/ |archive-date=5 November 2017 |access-date=8 May 2018 |website=Chimplyf}}</ref> Nanfuka ye yalagira abazanyi ekyokola mu firimu [[:en:Veronica's_Wish|ya Veronica’s Wish]] eyawangula engule mu 2018 gye yawangula engule nga Director asinga mu Uganda Film Festival 2018 mu Kampala, n’afuuka omukyala asoose okuwangula engule eno mu Uganda. Firimu eno era yafuna engule endala munaana ku kkumi n’ebiri ezaalondebwa. <ref>{{Cite web |url=http://ugandafilmfestival.ug/veronicas-wish-dominates-uganda-film-festival/ |title=Archive copy |access-date=2026-03-29 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928163055/https://ugandafilmfestival.ug/veronicas-wish-dominates-uganda-film-festival/ |url-status=dead }}</ref> === Katemba === Ku siteegi ya katemba, emirimu Rehema gye yasooka okukola gyali mu mizannyo egyategekebwa ku National Theatre. Yazannya nga [[:en:Lady_Macbeth|Lady Macbeth m]]<nowiki/>u muzannyo [[:en:Macbeth|Macbeth]] era n'afuna okusiimibwa okuva mu muzannyo gweyakola okuva eri omukugu mu kuvumirira Daily Monitor Brian Magoba <ref>{{Cite web |title=MacBeth: Tragedy for your delight |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/MacBeth--Tragedy-for-your-delight/691232-1722606-s2ce0k/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013624/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/MacBeth--Tragedy-for-your-delight/691232-1722606-s2ce0k/index.html |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Daily Monitor}}</ref> wamu n'omukugu mu kuvumirira The Observer Polly Komukama, eyawandiika nti, "Rehema Nanfuka yateeka omuzannyo ogusinga obulungi nga Lady Macbeth omubi." <ref>{{Cite web |url=http://www.observer.ug/lifestyle/entertainment/24246-shakespeares-grittiest-comes-to-kampala |title=Archive copy |access-date=2026-03-29 |archive-date=2018-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013015/http://www.observer.ug/lifestyle/entertainment/24246-shakespeares-grittiest-comes-to-kampala |url-status=dead }}</ref> Mu 2015, yazannya Dorra ne Kate mu ''The Body of a Woman as a Battlefield in the Bosnia War'' omuzannyo gw’omuwandiisi w’emizannyo Omuromania-Fransa ogwa [[:en:Matei_Visniec|Matei Visniec]] ne [[Judith Adong]] ’s ''Ga-Ad!'' Ebirala bye yakola mu katemba ow’amaanyi mulimu [[:en:Tropical_Fish_(book)|''The Laramie Project'', ''Tropical Fish (ekitabo)'',]] Jean Paul Sartre’s [[:en:No_Exit|''No Exit'']], Just me you n’okusirika n’omugga n’olusozi. Rehema yali omu ku bazannyi b'amaloboozi mu ''[http://www.bbc.co.uk/worldservice/mobile/programmes/2010/08/100826_african_performance_2010_the_cow_needs_a_wife.shtml The Cow Needs a Wife]'', omuzannyo ogwalagibwa ku pulogulaamu ya BBC eya African Performance mu 2010. <ref>{{Cite web |title=African Performance 2010: The winners |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/programmes/2010/07/100708_african_performance_2010_the_winners.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120100535/http://www.bbc.co.uk/worldservice/programmes/2010/07/100708_african_performance_2010_the_winners.shtml |archive-date=20 January 2011 |access-date=8 May 2018 |website=BBC}}</ref> Emboozi ya Rehema ebadde efulumira ku pulogulaamu [[:en:The_Moth|ya The Moth]] . <ref>{{Cite web |title=Rehema Nanfuka |url=https://themoth.org/storytellers/rehema-nanfuka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://themoth.org/storytellers/rehema-nanfuka |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=The Moth}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Stories from Nairobi: Sandra Kimokoti, Rehema Nanfuka & Bina Maseno |url=https://themoth.org/podcast/stories-from-nairobi-sandra-kimokoti-rehema-nanfuka-bina-maseno |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://themoth.org/podcast/stories-from-nairobi-sandra-kimokoti-rehema-nanfuka-bina-maseno |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=The Moth}}</ref> Era nga omuyiiya w'ebigambo ebyogerwa Rehema yafulumira mu pulojekiti ya [[:en:Goethe_Institut|Goethe Institut]] 's Africa spoken word project. <ref>{{Cite web |title=Open Mic launches fun missiles at corruption |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=28775&catid=73 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509220845/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=28775&catid=73 |archive-date=9 May 2018 |access-date=9 May 2018 |website=The Observer}}</ref> Yavaayo ng'omuwanguzi w'empaka za Kampala Slam 2013. <ref>{{Cite web |title=The spoken word project at the gzkugcs |url=http://goethezentrumkampala.org/the-spoken-word-project-at-the-gzkugcs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013118/http://goethezentrumkampala.org/the-spoken-word-project-at-the-gzkugcs/ |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Goethe Gentrum Kampala}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.theeastafrican.co.ke/magazine/434746-2017424-xv6j5xz/index.html |title=Archive copy |access-date=2026-03-29 |archive-date=2018-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509012810/https://www.theeastafrican.co.ke/magazine/434746-2017424-xv6j5xz/index.html |url-status=dead }}</ref> Rehema era afunye obuwagizi bw’ebirango bya Airtel Uganda, <ref>{{Cite web |date=25 March 2018 |title=Airtel Internet is your friend. |url=https://www.youtube.com/watch?v=af3l9QT74Wo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://www.youtube.com/watch?v=af3l9QT74Wo |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Youtube}}</ref> Airtel Malawi, <ref>{{Cite web |date=9 January 2016 |title=AIRTEL MONEY Kuchova Loan TVC |url=https://www.youtube.com/watch?v=r5GWjTNekBc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://www.youtube.com/watch?v=r5GWjTNekBc |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Youtube}}</ref> Milkman Uganda, <ref>{{Cite web |date=25 November 2016 |title=MilkMan TVC - Working Lady |url=https://www.youtube.com/watch?v=652qdTUAt18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://www.youtube.com/watch?v=652qdTUAt18 |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Youtube}}</ref> ne ECO Bank Uganda. Rehema azannya nga Lisa Borera mu firimu egenda okufuluma eya ''Kafa Coh'' ne Nkinzi mu muzannyo gwa [[Nana Kagga]] ogugenda okufuluma ku ttivvi, ''Reflections'' . == Okusoma == Rehema yagenda mu [[Essomero lya Kibuli Sekendule|Kibuli Secondary School]], oluvannyuma [[Makerere University, Uganda|Makerere University]], yunivasite esinga obukadde mu Uganda gye yafunira diguli mu by’obusuubuzi by’ensi yonna. Era yali muyizi wa [[:en:Maisha_Film_Lab|Maisha Film Lab . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">okujuliza kwetaagisa</span>'' &#x5D;</sup>]] == Okusunsulwa n’okuweebwa engule == {| class="wikitable" ! colspan="4" style="background: #FBFC8A;" |Engule |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Omwaka ! Ekirabo ! Olubu ! Alizaati |- | 2018 | rowspan="2" | [[Uganda Film Festival Awards|Engule za Uganda Film Festival]] | [[:en:Veronica's_Wish|Dayirekita asinga]]<br /><br /><br /><br /> ( [[:en:Uganda_Film_Festival_Award_for_Best_Actress_in_a_Television_Drama|Okwagala kwa Veronica )]]| {{won}} |- | 2017 | ''[[:en:Best_Actress|Omuzannyi asinga mu katemba wa TV<br /><br /><br /><br /> mu kibuga Yat Madit]]''| {{won}} |- | 2015 | Ekivvulu kya Sinema ekya Africain de Khouribga, Morocco | [[:en:Best_Actress|Omuzannyi asinga]] (The Pardon –role)| {{nom}} |- | 2013. Omuwandiisi w’ebitabo | Pulojekiti y’ekigambo kyogerwa ekya Goethe Institute, Afrika | Ekigambo ekisinga okwogerwa Omuyimbi mu Kampala| {{won}} |- | rowspan="2" | 2010 | [[:en:African_Film_Festival_of_Cordoba|Ekivvulu kya firimu ekya Africa ekya Cordoba,]] Spain | Engule ya firimu [[:en:Best_Actress|y'omuzannyi asinga]] (Imani- role)| {{won}} |- | [[:en:Africa_Movie_Academy_Awards|Engule za Africa Movie Academy Awards,]] Nigeria | [[:en:Africa_Movie_Academy_Award_for_Most_Promising_Actor|Omuzannyi asinga okusuubiza]] (Imani- role)| {{won}} |- |} == Okukwata firimu == === Akazannyo === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Omwaka ! rowspan="2" |sineema ! colspan="4" |Omulimu ! rowspan="2" |obujjukizo |- !Omuzannyi ![[:en:Film_director|omukulembeze]] ![[:en:Film_writer|Omuwandiisi]] ![[:en:Film_producer|Pulodusa]] |- |2022 |''Kafa Coh'' |Lisa Borera | | | |Directed by Gilbert K. Lukalia <br /><br /> Produced by Doreen Mirembe |- |2020 |''[[:en:The_Girl_in_the_Yellow_Jumper|Omuwala ali mu kyambalo ekya kyenvu]]'' |Dorothy | | | |Thriller |- | rowspan="4" |2018 |''[[:en:Veronica's_Wish|Veronica kyayagala]]'' | | {{yes}} | | | |- |''[[:en:Imperial_Blue_(film)|Imperial Blue]]'' |Angela Mbira | | | |Drama / Fantasy / Thriller |- |''Okusisinkana amambuka'' |Stella | | | |Short |- |''5 Yogera ebifunze'' | | {{yes}} | {{yes}} | | |- | rowspan="3" |2017 |''[[:en:Kyenvu|Kyenvu]]'' |Taxi gossip | | | |Short film |- |''Ekirooto kyaTebandeke'' | | | {{yes}} | {{yes}} |Documentary |- |'' [[:en:Papi_(2018_film)|Papi (film)]]<ref>{{Cite web |date=13 February 2018 |title=Belgian-Ugandan thriller 'Papi' to premiere Thursday |url=http://www.sqoop.co.ug/201802/news/events/belgian-ugandan-thriller-papi-premiere-thursday.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511013026/http://www.sqoop.co.ug/201802/news/events/belgian-ugandan-thriller-papi-premiere-thursday.html |archive-date=11 May 2018 |access-date=10 May 2018 |website=Sqoop}}</ref> '' |Mother | | | | |- | rowspan="2" |2015 |''[[Queen of Katwe|Nabagerekab we Katwe]]'' |Nurse | | | |Walt Disney Studios Motion Pictures |- |'' Kabaka we kizikiza '' |Doctor | | | | |- | rowspan="5" |2013 |'' Okuddirimu omuntu ekintu (Imbabazi) '' |Alice | | | | |- |''oluguudo lwe tutambula '' |Housewife | | | | |- |'' Haunted Souls '' |Apoto Grace | | | {{yes}} | |- |'' Nico the Donkey '' | | | {{yes}} | {{yes}} | |- |'' 4G Spirit'' | | {{yes}} | | |Documentary |- | rowspan="2" |2010 |'' [[:en:Imani_(film)|Imani (film)]]'' |Mary | | | |Won two awards; Best Actress Tarifa Africa film festival and Most promising actress at the AMAAs |- |'' Estranged'' |Maama eyemalirira | | | | |- |2009 |'' Okuddiramu omuntu ekintu'' |Alice | | | |Maisha Film Lab |- |2008 |'' Down Cast '' |Omukyala w'omu maka | | | |Maisha Film Lab |- |2008 |''ebyonoono byabazadde'' |Mama Junior | | | |Short |- |2007 |''Kkirira ku luguudo I Tambula'' |Receptionist | | | |Production company: Trendz Studios |- |} === Ttivvi === {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" ! rowspan="2" style="width:33px;" |Year ! rowspan="2" style="width:250px;" |Television Series ! colspan="4" |Role ! rowspan="2" |Notes |- ! style="width:65px;" |Actor ! style="width:65px;" |[[:en:Film_director|Director]] ! style="width:65px;" |[[:en:Film_writer|Writer]] ! style="width:65px;" |[[:en:Film_producer|Producer]] |- | rowspan="2" |2018 |''okufulumya omwana eggwanga (Akatundu 2)'' |Maama yakakibwa okutunda omwana omuto | | | |[[:en:NPO_1|NPO 1 Dutch Public Broadcasting]] |- |''Reflections'' |Nkinzi | | | |[[Savannah Moon Pictures]] |- |2016 |''[[:en:Yat_Madit|Yat Madit]]'' |Suzanna | | | |Media Focus on Africa |- |2014 |''Love Makanika'' |okukulembera | | | |Dilstories |- |2011 |'' Fruits of love '' |Omuwala omukulu | | | |IVAD Productions |- |2010 |'' Kakibe ki! '' |okukulembera | | | |NTV Uganda |- |} === Katemba === {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" ! rowspan="2" style="width:33px;" |Omwaka ! rowspan="2" style="width:250px;" |okutekawo ekintu ekipya ! colspan="4" |Role ! rowspan="2" |Notes |- ! style="width:65px;" |Omuzannyi ! style="width:65px;" |[[:en:Film_director|omukulembeze]] ! style="width:65px;" |[[:en:Film_writer|omuwandiisi]] ! style="width:65px;" |[[:en:Film_producer|Producer]] |- |2019 |''Niqabi Ninja'' |Hana | | |<ref>{{Cite web |last=Bamuturaki |first=Musinguzi |date=6 July 2020 |title=Sara Shaarawi's play 'Niqabi Ninja' comes to Uganda |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/sara-shaarawi-s-play-niqabi-ninja-comes-to-uganda-1423468 |access-date=26 December 2021 |website=The East African}}</ref> |- | rowspan="3" |2018 |'' Bannalulungi mukingole kyabayimbi mu afirika<ref>{{Cite web |date=9 April 2018 |title=Afroman Spice to celebrate African slay queens |url=http://www.sqoop.co.ug/201804/four-one-one/afroman-spice-to-celebrate-african-slay-queens.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511013211/http://www.sqoop.co.ug/201804/four-one-one/afroman-spice-to-celebrate-african-slay-queens.html |archive-date=11 May 2018 |access-date=10 May 2018 |website=Sqoop}}</ref> '' | | {{yes}} | | |Afroman Spice |- |'' Obumanyiire'' |Omukyala | | | | |- |''tukomyewo! ku nsibuko yaffe afirika 2018 okulambula '' | | {{yes}} | | | |- | rowspan="4" |2017 |'' Tropical Fish<ref>{{Cite web |title=Tropical Fish: Re-defining Woman's Sexuality |url=https://kampalainternationaltheatrefestival.com/tropical-fish-re-defining-womans-sexuality/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://kampalainternationaltheatrefestival.com/tropical-fish-re-defining-womans-sexuality/ |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Kampala International Theatre Festival}}</ref>'' |Solo Performer | {{yes}} | | | |- |'' wabula ggwe,nze,wamu n'akasirikiriro'' |Omukyala/Munnamawulire | | | | |- |'' obulamu bwange mu kasaanduuko ka laangi '' |Solo performer | | | | |- |'' TVET '' | | {{yes}} | | |For Belgium embassy |- | rowspan="3" |2016 |'' [[:en:The_Laramie_Project|pulojekiti ya Laramie]] '' |Omuyizi /munnamawulire /Omusomesa | | | | |- |'' Ga-AD! '' |Faith – Secretary | | | | |- |'' Omusajja omu,omukazi omu '' | | {{yes}} | | |(Laba Fest) |- | rowspan="3" |2015 |''omubiri gwomukazigukola nga ekisaawe kyolutalo lwe Bosnian '' |Dorra ne Kate | | | | |- |'' Obuli bwenkwe mu kibuga '' | | {{yes}} | | | |- |'' Visions of Destiny '' | | {{yes}} | {{yes}} | | |- |2013 |'' [[:en:Macbeth|Macbeth]]'' |Omukyala Macbeth | | | | |- |2012 |''omugga n'olusozi '' |Pastor | | | | |- |2011 |'' [[:en:No_Exit|No Exit]] '' |Estelle | | | | |- |2010 |'' Ente yetaaga omukazi '' |Blind Janat | | | |BBC African Performance Program |- |} == Ebiyungo eby’ebweru == * [./Rehema_Nanfuka_at_IMDb_Rehema_Nanfuka_on_Twitter_https://web.archive.org/web/20170920225606/http://www.ama-awards.com/amaa-2010-winners.html Rehema Nanfuka at IMDb] * [./Rehema_Nanfuka_at_IMDb_Rehema_Nanfuka_on_Twitter_https://web.archive.org/web/20170920225606/http://www.ama-awards.com/amaa-2010-winners.html Rehema Nanfuka on Twitte]r * https://web.archive.org/web/20170920225606/http://www.ama-awards.com/amaa-2010-winners.html Archived 20 September 2017 at the [[:en:Wayback_Machine|Wayback Machine]] == Emirimu == === Firimu ne Telefayina === Rehema okuzannya katemba mu firimu yakutandikira mu [[:en:Mira_Nair|Mira Nair]] eya [[:en:Maisha_Film_Lab|Maisha Film Lab]] eyafulumizibwa mu mwaka gwa 2008, ''Downcast'' gye yazannya ng’omukyala w'awaka. Omulimu gwe ogwa mututmuda weyazannya nga Mary omukozi w'awaka mu ''[[:en:Imani_(film)|Imani]]'' gwamuwangulira engule bbira nnamba; [[:en:Africa_Movie_Academy_Award_for_Most_Promising_Actor|engule ya Africa Movie Academy Award for Most Promising Actress]] mu mwaka gwa 2010 <ref>{{Cite web |title=AMAA 2010 Winners |url=https://www.ama-awards.com/amaa-2010-winners.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920225606/http://www.ama-awards.com/amaa-2010-winners.html |archive-date=20 September 2017 |access-date=8 May 2018 |website=Africa Movie Academy Awards (AMAA)}}</ref> nga obuwanguzi buno yabugabana ne Chelsea Eze n'engule y'omuzannyi asinga mu [[:en:African_Film_Festival_of_Cordoba|African Film Festival e Cordoba]], Spain mu mwaka gwa 2010. <ref>{{Cite web |title=Teza takes top prize at Spain's Tarifa African Film Festival |url=https://www.screendaily.com/teza-takes-top-prize-at-spains-tarifa-african-film-festival/5014532.article |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509012956/https://www.screendaily.com/teza-takes-top-prize-at-spains-tarifa-african-film-festival/5014532.article |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Screen Daily}}</ref> <ref><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/</nowiki></ref> Firimu eno era ye yawangula engule ya [[:en:Africa_Movie_Academy_Award_for_Best_Film_in_an_African_Language|Africa Movie Academy Award mu firimu esinga obulungi mu lulimi lwa Africa]] . Rehema era yafuna okusiimibwa okuva eri omukugu mu [[:en:Variety_(magazine)|Variety]] Boyd Van Hoeij eyawandiika , "Rehema Nanfuka, ng'omukozi w'awaka alina ennaku n'ebimusumbuwa ebingi mu kitundu ekyokubiri ekisinga obulungi, awuniikiriza olw'empisa ze ennungi ez'ekitiibwa n'obwetowazs ." <ref>"Imani – Variety". Variety. 11 February 2010. Archived from the original on 9 May 2018. Retrieved 8 May 2018.</ref> Neil Young omukugu mu omuwaabi mu Hollywood yawandiika nti, "Nanfuka ne Buyi bazanyi abasikiriza era bakwata mangu newe baba bawereddwa okuzannya nga ebigambo bye babawadde tebimala ." <ref>{{Cite web |date=14 October 2010 |title=Imani – Film Review |url=https://www.hollywoodreporter.com/review/imani-film-review-29265 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509075502/https://www.hollywoodreporter.com/review/imani-film-review-29265 |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Hollywood Reporter}}</ref> Mu mwaka gwa 2013, yazannya mu firimu ya [[:en:Joel_Karekezi|Joel Karekezi]] eya ''[[:en:Imbabazi,_The_Pardon|Imbabazi, The Pardon]]'', eyali ekwata ku kittabantu e Rwanda, mwe yasunsulibwa okuwangula engule y’omuzannyi asinga mu [[:en:Festival_du_Cinéma_Africain_de_Khouribga|Festival du Cinéma Africain de Khouribga]], e Morocco mu 2015. Rehema yazannya nga Suzanna mu firimu ya Yat Madit mu mwaka gwa 2016 ng’ali wamu ne [[Oyenbot|Gladys Oyenbot]] ne [[Micheal Wawuyo Jr.|Michael Wawuyo Jr.]] Era olw’omulimu guno, yawangula engule y’okuzannya firimu ku TV mu kivvulu kya Uganda Film Festival mu mwaka gwa 2017. <ref>{{Cite web |title=Uganda Film Festival Awards |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1460998/uganda-film-festival-awards |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013201/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1460998/uganda-film-festival-awards |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=New Vision}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Full cast: Uganda Film festival 2017 winners. |url=http://kampalasun.co.ug/2017/09/02/full-cast-uganda-film-festival-2017-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013012/http://kampalasun.co.ug/2017/09/02/full-cast-uganda-film-festival-2017-winners/ |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=The Kampala Sun}}</ref> <ref>{{Cite web |title=FULL LIST: 2017 Uganda Film Festival Award Winners |url=http://chimplyf.com/2017/09/02/full-list-2017-uganda-film-festival-award-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171105075206/http://chimplyf.com/2017/09/02/full-list-2017-uganda-film-festival-award-winners/ |archive-date=5 November 2017 |access-date=8 May 2018 |website=Chimplyf}}</ref> Nanfuka ye yalagira abazanyi ekyokola mu firimu [[:en:Veronica's_Wish|ya Veronica’s Wish]] eyawangula engule mu mwaka gwa 2018 gye yawangula engule ya Director asinga mu Uganda Film Festival mu mwaka gwa 2018 mu Kampala, n’afuuka omukyala asoose okuwangula engule eno mu Uganda. Firimu eno era yafuna engule endala munaana ku kkumi n’ebiri ezaalondebwa. === Ekifo awzannyorwa emizannyo(theatre) === Ku siteegi okuzangirwa katemba, emirimu Rehema gye yasooka okukola gyali mu mizannyo egyategekebwa ku National Theatre. Yazannya nga [./Lady_Macbethhttps://en.wikipedia.org/wiki/Lady_Macbeth Lady Macbeth] mu muzannyo [[:en:Macbeth|Macbeth]] mweyafuna okusiimibwa okuva mu muzannyo gwe yakola okuva eri omukugu mu Daily Monitor Brian Magoba <ref>{{Cite web |title=MacBeth: Tragedy for your delight |url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/MacBeth--Tragedy-for-your-delight/691232-1722606-s2ce0k/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013624/http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/MacBeth--Tragedy-for-your-delight/691232-1722606-s2ce0k/index.html |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Daily Monitor}}.</ref> wamu n'omukugu mu kuvumirira Observer Polly Komukama, eyawandiika nagamba nti, "Rehema Nanfuka yayolesa obukugu bungi weyazannya nga Macbeth omukazi omubi ennyo." Mu mwaka gwa 2015, yazannya Dorra ne Kate mu ''The Body of a Woman as a Battlefield in the Bosnia War'' omuzannyo ogwawandiikibwa omuwandiisi Omuromania-Fransa ogwa [[:en:Matei_Visniec|Matei Visniec]] ne [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Judith_Adong Judith Adong] 's ''Ga-Ad!'' Ebirala bye yakola mu kuzannya ku siteegi ow’amaanyi mulimu ''[[:en:The_Laramie_Project|The Laramie Project]]'', ''[[:en:Tropical_Fish_(book)|Tropical Fish (ekitabo)]]'', Jean Paul Sartre’s ''[[:en:No_Exit|No Exit]]'', ndi nze naawe, n’okusirika n’omugga n’olusozi. Rehema yali omu ku bazannyi b'amaloboozi mu ''[[:en:|The Cow Needs a Wife]]'', omuzannyo ogwalagibwa ku BBC mu pulogulamu ya African Performance mu mwaka gwa 2010. <ref>{{Cite web |title=African Performance 2010: The winners |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/programmes/2010/07/100708_african_performance_2010_the_winners.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120100535/http://www.bbc.co.uk/worldservice/programmes/2010/07/100708_african_performance_2010_the_winners.shtml |archive-date=20 January 2011 |access-date=8 May 2018 |website=BBC}}</ref> Emboozi ya Rehema ebadde efulumira ne ku pulogulaamu [[:en:The_Moth|ya The Moth]] . <ref>{{Cite web |title=Rehema Nanfuka |url=https://themoth.org/storytellers/rehema-nanfuka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://themoth.org/storytellers/rehema-nanfuka |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=The Moth}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Stories from Nairobi: Sandra Kimokoti, Rehema Nanfuka & Bina Maseno |url=https://themoth.org/podcast/stories-from-nairobi-sandra-kimokoti-rehema-nanfuka-bina-maseno |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://themoth.org/podcast/stories-from-nairobi-sandra-kimokoti-rehema-nanfuka-bina-maseno |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=The Moth}}</ref> Era nga omuyiiya w'ebigambo ebyogerwa Rehema yafulumira mu pulojekiti ya [[:en:Goethe_Institut|Goethe Institut]] 's Africa spoken word project. <ref>{{Cite web |title=Open Mic launches fun missiles at corruption |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=28775&catid=73 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509220845/http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=28775&catid=73 |archive-date=9 May 2018 |access-date=9 May 2018 |website=The Observer}}</ref> Yavaayo ng'omuwanguzi mu mpaka za Kampala Slam 2013. <ref>{{Cite web |title=The spoken word project at the gzkugcs |url=http://goethezentrumkampala.org/the-spoken-word-project-at-the-gzkugcs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180509013118/http://goethezentrumkampala.org/the-spoken-word-project-at-the-gzkugcs/ |archive-date=9 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Goethe Gentrum Kampala}}</ref> Rehema era afunye obuwagizi bw’okola ebirango bya Airtel Uganda, <ref>{{Cite web |date=25 March 2018 |title=Airtel Internet is your friend. |url=https://www.youtube.com/watch?v=af3l9QT74Wo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://www.youtube.com/watch?v=af3l9QT74Wo |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Youtube}}.</ref> Airtel Malawi, <ref>{{Cite web |date=9 January 2016 |title=AIRTEL MONEY Kuchova Loan TVC |url=https://www.youtube.com/watch?v=r5GWjTNekBc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://www.youtube.com/watch?v=r5GWjTNekBc |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Youtube}}.</ref> Milkman Uganda, <ref>{{Cite web |date=25 November 2016 |title=MilkMan TVC - Working Lady |url=https://www.youtube.com/watch?v=652qdTUAt18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512144033/https://www.youtube.com/watch?v=652qdTUAt18 |archive-date=12 May 2018 |access-date=8 May 2018 |website=Youtube}}</ref> ne ECO Bank Uganda. Rehema azannya nga Lisa Borera mu firimu egenda okufuluma eya ''Kafa Coh'' ne Nkinzi mu muzannyo gwa [[:en:Nana_Kagga|Nana Kagga]] ogugenda okufuluma ku ttivvi, ''Reflections'' . == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Pages with unreviewed translations]] [[Category:Bannamawulire mu Uganda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] kotvf9eeiv1b3odzvpv40ksmkcbff7k Sam Otada 0 12885 75596 75476 2026-09-28T02:36:16Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75596 wikitext text/x-wiki '''Samuel Owor Amooti Otada''' (yazaalibwa nga 27 gwakumi 1976), amanyiddwa ennyo nga '''Sam Otada''', [[:en:Uganda|mu nnayuganda]], musuubuzi, munnamateeka era munnabyabufuzi eyabiwumula. Ye ssentebe era [[:en:Chief_Executive_Officer|akulira]] ekibiina kya Otada Group of Companies, [[:en:Conglomerate_(business)|ekitongole kya]] bizinensi eya famire nga kirimu Otada construction, Otada Foundation, Otada Holdings ne Otada Transport. <ref>{{Cite news |title=How Sam Otada inherited, grew family business |url=https://www.monitor.co.ug/Business/Prosper/How-Sam-Otada-inherited-and-grew-family-business/-/688616/1995124/-/item/0/-/2tlryez/-/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428153126/https://www.monitor.co.ug/Business/Prosper/How-Sam-Otada-inherited-and-grew-family-business/-/688616/1995124/-/item/0/-/2tlryez/-/index.html |archive-date=2019-04-28 |access-date=2026-09-26 |work=Daily Monitor |language=en-UK |url-status=live}}</ref> Kigambibwa nti y’omu ku bantu abasinga obugagga mu Uganda. <ref><nowiki>http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=637734&CatID=419</nowiki></ref> Otada yaliko [[:en:Member_of_Parliament|omukiise mu Palamenti]] nga akikirira Kibanda County, [[:en:Kiryandongo_District|mu Disitulikiti y'e Kiryandongo]] okuva mu mwaka gwa 2001 <ref name=":0">{{Cite web |last=POU |date=2011 |title=Profile of Otada Samuel Owor Amooti |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=236.000000&const=Kibanda++County&dist_id=105.000000&distname=Kiryadongo |access-date=29 November 2014 |publisher=[[Parliament of Uganda]] (POU)}}</ref> okutuuka mu mwaka gwa 2016. == Okusoma == Otada yazaalibwa mu Disitulikiti y’e Masindi, [[:en:Western_Region,_Uganda|mu bugwanjuba]] bwa Uganda, nga 27 October 1976. Yasomera ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]], yunivasite ya gavumenti nga yesinga obukulu n'obunene mu Uganda , n’atikkirwa mu mwaka gwa 1999, n’afuna diguli [[:en:Bachelor_of_Commerce|ya Bachelor of Commerce]] . Yakomawo ku Makerere mu mwaka gwa 2014 okusoma [[:en:Bachelor_of_Laws|diguli eyookubiri mu mateeka]] n’atikkirwa n'ekitiibwa mu January wa 2019. Yamaliriza omusomo gwe mu mateeka ku Law Development Center mu 2020.<ref>{{Cite web |date=2021-01-03 |title=How Sam Otada inherited and grew the family business |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/how-sam-otada-inherited-and-grew-the-family-business-1553124 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Omulimu gwa bizinensi == Taata wa Otada, musuubuzi, yafa mu mwaka gwa 1999 amangu ddala nga mutabani we omuto yakamaliriza okusoma diguli ye e Makerere. Omuvubuka ono, ku myaka 22 gyoka yasikira kkampuni ya kitaawe, mu kiseera ekyo eyali eddukanya bbaasi ng’erina bbaasi kumpi nga 30. Mu bukulembeze bwe, kkampuni ya bbaasi eno ekulakulanye n’ezaala bizinensi nnya endala ez’enjawulo nga zikola ku by’entambula, yinginiya w’okuzimba, okuzimba, okuddukanya kasasiro, ne mobile telephone airtime.<ref>{{Cite web |date=2021-01-03 |title=How Sam Otada inherited and grew the family business |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/how-sam-otada-inherited-and-grew-the-family-business-1553124 |access-date=2026-09-26 |website=Monitor |language=en}}</ref> Otada yalondebwa okubeera [[:en:Member_of_Parliament|omubaka mu Palamenti]] owa Kibanda County, [[:en:Kiryandongo_District|mu Disitulikiti y'e Kiryandongo]] mu mwaka gwa 2001. <ref name=":0"/> Ekifo kino yakibeerako mu mwaka gwa 2006 ne 2011. Ku kalulu ka bonna aka 2016, ekitundu kino kyayawulwamu ebitundu bibiri, nga Otada yeesimbyewo ku kifo ekipya ekya Kibanda County North ku tikiti eyeetongodde. [[:en:Taban_Idi_Amin_Tampo|Yawangulwa Taban Idi Amin]], <ref name=":1" /> kyokka n’awakanya ebyavaamu ng’ayita mu kkooti. == Omulimu gw’ebyobufuzi == Mu Palamenti ey’omwenda (2011–16), Otada yaweereza ng’Omukulembeze w’abajira ku bwa namunigina mu palamenti ya Uganda. <ref>{{Cite web |last=Nakatudde |first=Olive |date=30 September 2014 |title=Parliament Approves Premier Rugunda |url=http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=67472 |access-date=29 November 2014 |publisher=Uganda Radio Network (URN)}}</ref> Yatuula ku [[:en:Parliamentary_committees|bukiiko bwa palamenti]] buno wamanga: * Akakiiko ka equal opportunities * Akakiiko k’ebyamateeka ne Palamenti == Laba ne == * [[Kiryandongo|Kiryandongo disitulikiti]] [[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]] [[Category:Abaakiika mu Palamenti ya Uganda ey'omwenda]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'omwenda]] [[Category:Bannamateeka ba Uganda]] 49rlr2xc3wuypkzllk07au1rwine49b Andrew Mwenda 0 12959 75559 68790 2026-09-27T22:57:26Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75559 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Andrew Mwenda''' (yazaalibwa mu 1972) Munnayuganda nga munnamawulire we mpapula, leediyo ne ttivvi, era nga ye mutandisi era nnannyini w'olupapula lwa ''The Independent'', olufulumya amawulire agakwata ku nsonga ezikwata ku ggwanga. Emabegako yaliko omusunsuzi w’ebyobufuzi mu lupapula lwa ''The Daily Monitor'', mu Uganda, era nga yaliko omuweereza wa pulogulaamu ya Andrew Mwenda Live ku leediyo ya KFM mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.<ref name="1R"/> == Ebyafaayo n’obuyigirize bwe == Mwenda yazaalibwa mu 1972 mu [[Fort Portal]], mu [[Kabarole (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kabarole]], mu Bugwanjuba bwa Uganda. Kitaawe ye ''Mzee Phillip Muhanga'' ow’e Fort Portal. Mwenda muto wa Lieutenant General Kayanja Muhanga, omuduumizi w’amagye g’oku ttaka (CLF) mu ggye lya [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|UPDF]] ne Margaret Muhanga minisita omubeezi ow’ebyobulamu ebisookerwako.<ref name="2R">{{Cite web |last=Kato |first=Josha |date=15 August 2005 |title=Who Is Andrew Mwenda? |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1119084/andrew-mwenda |access-date=27 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-10-07 |title=Lt Gen Kayanja Muhanga speaks out on new appointment |url=https://www.kfm.co.ug/news/national-news-news/lt-gen-kayanja-muhanga-speaks-out-on-new-appointment.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230121123745/https://www.kfm.co.ug/news/national-news-news/lt-gen-kayanja-muhanga-speaks-out-on-new-appointment.html |archive-date=21 January 2023 |access-date=2023-01-21 |website=93.3 KFM |language=en-US}}</ref> Oluvannyuma lw’okusoma pulayimale mu kyalo, Mwenda yayingira [[Nyakasura School|essomero lya Nyakasura]] gye yamalira emisomo gye egya O-Level. Yagenda e Mbarara High School okusoma A-level gye yeetaba mu keediimo k’abayizi eri omukulu w'essomero omwami Bagatagira. Oluvannyuma yaddamu emisomo gye egya A-level oluvannyuma lw'okukkirizibwa mu Busoga College Mwiri mu mu kitundu ky'ebuvanjuba bwa Uganda. Yatikkirwa [[High School Diploma]] okuva e Mwiri. Yaweebwa ekifo ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]], yunivasite ya gavumenti esinga obukadde mu Uganda era esinga obunene, gye yatikkirwa diguli mu by'amawulire.<ref name="2R"/> Oluvannyuma yawangula sikaala ya Chevening era n’akkirizibwa mu School of Oriental and African Studies mu University of London, gye yatikkirwa diguli ye eyookubiri mu by’enkulaakulana. Yali mugenyi mu Yale University, mu 2010. Era yasomanga ku Saïd Business School mu University of Oxford mu 2009. Mwenda yaliko omuyizi wa John Knight Fellow mu Stanford University wakati wa 2006 ne 2007 ng'omuyizi atali mu byakusoma mawulire. Yali musomesa omugenyi mu Yunivasite y’e Florida, Gainesville, mu 2005, era omugenyi omunoonyereza mu Africa Study Center eya Yunivasite y’e Leiden, mu Netherlands mu 2003.<ref name="3R">{{Cite web |last=Anne Perkins |date=7 August 2008 |title=Profile: Andrew Mwenda |url=https://www.theguardian.com/katine/2008/aug/07/news.africaaid |access-date=27 February 2019}}</ref> Mu 2008, olukiiko lw’ebyenfuna mu nsi yonna lwalonda Mwenda ng’omukulembeze w’ensi yonna omuto ( https://blog.ted.com/mwenda_shikwati/ ) ate mu 2010, Foreign Policy Magazine yamulonda mu bantu 100 abasinga okulowooza mu nsi yonna.<ref>{{Cite web |last=ahughey |date=2023-11-27 |title=The FP Top 100 Global Thinkers |url=https://foreignpolicy.com/2010/11/23/the-fp-top-100-global-thinkers-5/ |access-date=2023-12-01 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref> Mu 2011, Pulezidenti [[Paul Kagame]] owa Rwanda yalonda Mwenda okuweereza ku lukiiko lwe oluwabula Pulezidenti.<ref>{{Cite web |title=Kagame drops Mwenda as advisor - Nile Post |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/23/kagame-drops-mwenda-as-advisor/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020114140/https://nilepost.co.ug/2019/09/23/kagame-drops-mwenda-as-advisor/ |archive-date=2019-10-20 |access-date=2026-02-27}}</ref> Mu 2012 ne 2013, Mwenda yalondebwa ekitongole kya Foreign Policy mu bantu 100 abasinga amaanyi mu nsi yonna ku mukutu gwa Twitter.<ref>{{Cite web |title=The FP Twitterati 100 {{!}} |url=https://foreignpolicy.com/2013/08/13/the-fp-twitterati-100/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141209104136/http://foreignpolicy.com/2013/08/13/the-fp-twitterati-100/ |archive-date=2014-12-09 |access-date=2026-02-27}}</ref> Mu 2013, yatandikawo ekitongole ky'embeera z'abantu ekya "Tugende" ng'ali ne Micheal Wilkerson wamu ne Matt Brown, kkampuni eyeewaayo okuyamba abavubuka okuba n'ebyobugagga mwe baggya eby'okweyimirizaawo. Okuva olwoTugende y'emu ku kkampuni ezisinga okukula amangu era kati y'ewaanira ku bakasitoma abasoba mu 25,000 nga bannannyini bintu n’abalala 30,000 abali mu nteekateeka z’okufuna obwannannyini nga bayita mu looni za micro finance.<ref>{{Cite web |title=Andrew Mwenda backed Tugende secures $5 Million in financing |url=https://digestafrica.com/andrew-mwenada-tugende-opic |access-date=2023-12-01 |website=Digest Africa |language=en |archive-date=2023-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201093002/https://digestafrica.com/andrew-mwenada-tugende-opic |url-status=dead }}</ref> Mu 2011, Mwenda yayambako mu kuteesa okutuuka ku kukkaaanya wakati wa Pulezidenti [[Yoweri Museveni]] owa Uganda ne Kagame owa Rwanda, okugatta abakulembeze bombi wamu n’okuyambako okumalawo obutakkaanya bwabwe obutagonjoolwa wakati waabwe n’amawanga gaabwe gombi. Wakati wa 2011 ne 2018, yakola ng’omubaka wa buli pulezidenti eri munne era n’ayambako okukuuma enkolagana ey’omukwano wakati waabwe ng’abantu ssekinnoomu era ne wakati w’amawanga gombi. Enteekateeka eno yalemererwa okweyongerayo mu 2018, n’evaamu olutalo olupya olwavaako ensalo ya Uganda ne Rwanda okuggalwa okumala emyaka esatu.<ref>{{Cite web |title=Reconciliation for Kagame and Museveni {{!}} HuffPost UK Politics |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/richard-dowden/reconciliation-for-kagame_b_943271.html |access-date=2026-02-27 |website=www.huffingtonpost.co.uk}}</ref> Mu 2005, yali omu ku bannamawulire abakulu ekkumi n'omukaaga abaayitibwa gavumenti ya Bungereza okuteesa ne Ssaabaminisita Tony Blair ku alipoota eyali egenda okufuluma ey’akakiiko ka Afrika(Commission for Africa).<ref name="4R">{{Cite web |last=Andrew M. Mwenda |date=8 March 2005 |title=Africa: Foreign aid sabotages reform |url=https://www.nytimes.com/2005/03/08/opinion/africa-foreign-aid-sabotages-reform.html |access-date=27 February 2019}}</ref> == Ebyafaayo by’emirimu gye == Mwenda y'akulira kkampuni ya ''Independent Publications Limited'', abafulumya akatabo k'amawulire akiyitibwa ''The Independent'', akafulumya amawulire agakwata ku nsonga eziri mu ggwanga. Y'egomba Socrates, Karl Popper, ne Frederick Von Hayek, mulwanirizi w’eddembe, munnamawulire, omuwandiisi mu mawulire, omuwandiisi w’ebitontome ow’ekiseera ekigere, musuubuzi, era mutandisi w’emirimu egigasa abantu.<ref name="2R"/><ref name="3R"/> Mwenda ddoboozi ly'Afrika erimanyiddwa mu kukubaganya ebirowoozo mu nsi yonna ku buyambi bw’amawanga amalala eri Afrika okulemererwa n’obwetaavu bw’okusiga ensimbi n’obusuubuzi ng’ebivuga enkulaakulana. Mwogezi w'enkungaana za TED era mwogezi wa bulijjo mu nkuŋŋaana okwetoloola ensi yonna.<ref name="1R"/> Mwenda yakolako ng’omusunsuzi w’ebyobufuzi mu lupapula lwa ''Daily Monitor'' era nga maneja omukulu w’ekitongole kyayo ekya leediyo ekya KFM, nga tannatandikawo ''The Independent'' mu 2007. Abaddeko ng’omuwi w’amagezi mu Banka y’ensi yonna, World Resources Institute, ne Transparency International. Era awandiikidde emikutu gy'amawulire egy'ensi yonna nga ''Der Spiegel'', ''International Herald Tribune'', ''The New York Times'', ne ''Foreign Policy''. Era akoze ebiwandiiko ku ttivvi ne leediyo ya BBC World.<ref name="1R">TED Conferences LLC (2019). [https://www.ted.com/speakers/andrew_mwenda "Andrew Mwenda: Journalist & TED Speaker"]. New York City: [[:en:TED_(conference)|TED Conferences]]. Retrieved 27 February 2019.</ref> Mwenda era awandiise n’okuyambako okuwandiika emiko mu mpapula ezifulumya ebyenjigiriza ez’ensi yonna nga ''Africa Affairs'', ''Journal of Modern African Studies'', ''Review of African Political Economy'', ''Journal of Commonwealth Studies'', ''Journal for Contemporary African Studies'', ne ''Journal of Democracy'' ssaako n'okuwandiika n’okufulumya essuula ez'enjawulo mu bitabo ebiwerako. Mu Gwomunaana 2005, yavunaanibwa omusango gw’okukuma mu bantu omuliro olw’okuweereza ku mpewo okukubaganya ebirowoozo ku nsonga eyassa omumyuka wa pulezidenti wa Sudan, John Garang. Garang yattibwa mu nnyonyi ya pulezidenti wa Uganda bwe yasaanawo mu kibuyaga mu kitundu ky’abayeekera, bwe yali ava mu nteeseganya mu Uganda. Mu pulogulaamu ye eya leediyo, munnamawulire ono yalumiriza gavumenti ya Uganda "obutaba na busobozi" n'agamba nti baateeka Garang ku "nnyonnyi enkadde mu kiro, mu mbeera y'obudde embi era mu kitundu ekitali kitebenkevu".<ref name="7R">[http://www.irinnews.org/report/55855/uganda-journalist-charged-sedition-over-programme-garang-death "Journalist charged with sedition over programme on Garang death"]. Geneva: [[:en:Integrated_Regional_Information_Networks|Integrated Regional Information Networks (IRIN)]]. IRIN. 15 August 2005. Retrieved 27 February 2019.</ref> Mu Gwokuna 2008, yakwatibwa n'ayimbulwa ku kakalu ka kkooti Gavumenti ya Uganda lwa "kubeera n'ebintu saako n'okufulumya ebiwandiiko ebikuma omuliro mu bantu".<ref name="5R">Press Release (30 April 2008). [http://allafrica.com/stories/200804301016.html "Uganda: Two Other Journalists Arrested for 'Possessing Seditious Materials' And 'Publishing Inflammatory Materials'"]. New York City: [[:en:Committee_to_Protect_Journalists|Committee to Protect Journalists]] via [[:en:AllAfrica.com|AllAfrica.com]]. Retrieved 27 February 2019.</ref><ref name="6R">{{Cite web |last=Observer Media Limited |date=23 September 2009 |title=Mwenda charged with sedition |url=https://observer.ug/news/headlines/5180-mwenda-charged-with-sedition-sp-1034617658 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228130322/https://observer.ug/news/headlines/5180-mwenda-charged-with-sedition-sp-1034617658 |archive-date=28 February 2019 |access-date=27 February 2019}}</ref> == Okulwanirira abantu mu kitundu == Mu Gwomusanvu 2006, Mwenda yalabikako mu kakiiko ka Bungereza akavunaanyizibwa ku bwavu mu nsi yonna okuwa obujulizi ku buyambi obuweebwa Afrika. Yawandiika nnyo ku ngeri obuyambi gye bukwata ku nkola y’enkulaakulana mu Afrika era byali bifulumiziddwa mu mpapula z’amawulire ez’ekitiibwa nga ''International Herald Tribune'' ne ''Der Spiegel'' era n’akola entambi ku leediyo ne ttivvi ya BBC ku nsonga eno. Mwami Mwenda era abadde ayogerwako nnyo mu mikutu gy’amawulire egy’ensi yonna, omuli BBC, CNN, ''The New York Times'', ''The Washington Post'', ''The Times'', ''The Economist'', n’empapula z’amawulire endala nnyingi, emikutu gya leediyo ne ttivvi mu Bulaaya ne North America.<ref name="4R"/><ref name="8R">Andrew M. Mwenda (17 April 2013). [https://www.cnn.com/2013/04/16/opinion/madonna-charity-africa-mwenda/index.html "Madonna and Africa's 'celebrity saviors'"]. Atlanta: [[:en:Cable_News_Network|Cable News Network (CNN)]]. Retrieved 27 February 2019.</ref> Akolokose ebitongole ebigaba obuyambi n’abazirakisa olw’ebyo by’agamba nti tebikola bulungi n’okwekobaana n’obuli bw’enguzi. Alowooza nti obuyambi bw’amawanga g’obugwanjuba okusinga bubadde tebuyamba nkulaakulana y'Afrika, kubanga kireetera okwesigama ku mawanga ago, okuyimirizaawo entalo n’amawanga agalya enguzi.<ref name="9R">Alison Stewart (29 June 2012). [https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=155919467 "Is Foreign Aid Harming Africa? (Interview With Andrew Mwenda)"]. Washington, DC: [[:en:National_Public_Radio|National Public Radio]] (NPR). Retrieved 27 February 2019.</ref> Agamba nti obuyambi bulina kugenda mu mawanga amaavu ddala, agalemereddwa okukulaakulanya abantu, okusinga ago agatereddemu. Mu Gwomukaaga 2007, yayogerako ku nsonga zino mu lukungaana lwa TED olwali mu kibuga Arusha ekya Tanzania.<ref name="1R"/> Mu 2014, Mwenda y’omu ku baasaba okusazaamu etteeka lya The Uganda Anti-Homosexuality Act, 2014.<ref name="10R">[https://web.archive.org/web/20190228074456/https://www.bbc.com/news/world-africa-28605400.html "Uganda court annuls anti-homosexuality law"]. London: [[:en:British_Broadcasting_Corporation|British Broadcasting Corporation]] (BBC). 1 August 2014. Archived from [https://web.archive.org/web/20190228074456/https://www.bbc.com/news/world-africa-28605400.html the original] on 28 February 2019. Retrieved 27 February 2019.</ref> Nga 3 Ogwokubiri 2019, Mwenda yatongoza ekibiina kya Uganda National Peoples’ Democratic Revolutionary Front (UNPDRF) mu nsiko z’e Kanyandahi mu Bugwanjuba bwa Uganda n’abasajja mukaaga n’emiggo etaano. Y'erangirira ng'omukulembeze w'okuntikko owa UNPDRF ate Charles Onyango Obbo ng'omukulembeze w’endowooza waayo. Ku mikutu gya yintaneeti, yalangirira nti ekiruubirirwa kya UNPDRF "kulwanyisa nfuga ya Museveni ey'obuli bw'enguzi n'obwannakyemalira, enkola ya Besigye ne Bobi Wine ezireeta obunkenke obw'amaanyi." <ref>{{Cite web |title=Uganda National People's Democratic Revolutionary Front {{!}} Newz Post |url=https://newz.ug/tag/uganda-national-peoples-democratic-revolutionary-front/ |access-date=2020-05-01 |language=en-US}}</ref> UNPDRF erina erinnya lye limu n’omukago gw’ebyobufuzi ogwa kkono mu Ethiopia, The Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front (EPRDF) ogukulemberwa ssaabaminisita wa Ethiopia Abiy Ahmed, kyokka tekisuubirwa nti UNPDRF ewagirwa oba ekwatagana ne EPRDF. == Awaadi == Mwenda yawangula awaadi ya CPJ International Press Freedom Awards mu 2008 eyawagirwa akakiiko akakuuma bannamawulire, "nga kassa ekitiibwa mu kwewaayo kwe eri eddembe ly'abannamawulire mu Uganda n'ensi yonna".<ref name="11R">CPJ (25 November 2008). [https://cpj.org/awards/2008/mwenda.php "CPJ to honor brave international journalists: Andrew Mwenda, Founder and Managing Editor, The Independent"]. New York City: [[:en:Committee_to_Protect_Journalists|Committee to Protect Journalists]] (CPJ). Retrieved 27 February 2019.</ref><ref name="12R">CPJ (25 November 2008). [https://cpj.org/awards/2008/andrew-mwenda-ipfa-2008-video.php "International Press Freedom Awards: Andrew Mwenda, IPFA 2008 Video"] (Video). New York City: [[:en:Committee_to_Protect_Journalists|Committee to Protect Journalists]] (CPJ). Retrieved 27 February 2019.</ref> == Obuwandiike bw'ebitabo == * 2007: Investieren Geht uber Schmieren, Entwicklungspolitik, Ogwekkumineebiri 2007, Nr. 12 62 Jahr. * 2007: Personalizing power in Uganda, Journal for Democracy, Ogwomusanvu 2007, Omuzingo 18, Ennamba 3 * 2006: "Sustaining Growth and Achieving Deep Reductions in Poverty: How Uganda Recovered from Conflict"; in Attacking Africa's Poverty: Experience from the Ground Edited by Louise Fox and Bob Liebenthal, World Bank, Washington DC. * 2006: Foreign aid the Weakening of Democratic Accountability in Uganda (a policy briefing paper for the Cato Institute, a think tank in Washington DC. * 2006: Ne Roger Tangri: 'Politics, Donors, and the Ineffectiveness of Anti-Corruption Institutions in Uganda', Journal of Modern African Studies, 44, 1 (2006) * 2005: Ne Roger Tangri: 'Patronage Politics, Donor Reforms, and Regime Consolidation in Uganda, 104, 416 (2005), 449–67. * 2003: Ne Roger Tangri:"Military Corruption and Ugandan Politics since the late 1990s." in the Review of African Political EconomyNo. 98, 2003. * 2001: Ne Prof. Roger Tangri, Corruption and Cronyism in Uganda's Privatisation in the 1990s, Africa Affairs 100–398 100–398 (2001) 87–103 == Laba ne == * [[Solomon Serwanjja|Solomon Sserwanja]] * [[Canary Mugume]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannayuganda abasomesa]] [[Category:Abasomesa]] [[Category:Bannamawulire mu Uganda]] [[Category:Abantu abalamu]] [[Category:Abatooro]] [[Category:Abazaalwa mu 1972]] [[Category:Bannayuganda bannamawulire abakozi ba leediyo]] [[Category:Bannayuganda bannamawulire abakozi ku ttivi]] [[Category:Abaasomerako ku Makerere University]] [[Category:Abantu abasibuka mu Disitulikiti y'e Kabarole]] [[Category:Abaaasomerako ku Mbarara High School]] [[Category:Bannayuganda abatandisi b'emirimu ab'ekyasa ky'abiri mwekimu]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] gyebo15b4ammlp0gbcv8vafa36zi8vv President of Uganda 0 13157 75592 75384 2026-09-28T02:29:32Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75592 wikitext text/x-wiki  <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{#section-h:2026 Ugandan general election|President}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''Pulezidenti wa Uganda''' ye [[:en:Head_of_state|mukulembeze w'eggwanga]] era [[:en:Head_of_government|akulira gavumenti]] ya [[:en:Uganda|Uganda]] . [[:en:President_(government_title)|Pulezidenti]] akulembera [[:en:Executive_(government)|ekitongole]] kya [[:en:Government_of_Uganda|gavumenti ya Uganda]] era nga ye [[:en:Commander-in-chief|muduumizi w'eggye]] lya [[:en:Uganda_People's_Defence_Force|Uganda People's Defence Force]].<ref name="Government of Uganda">{{Cite web |title=The President |url=https://www.gou.go.ug/content/president |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227062223/https://www.gou.go.ug/content/president |archive-date=2019-02-27 |access-date=2019-02-26 |website=Government of Uganda}}</ref> == Ebyafaayo == Ofiisi ya pulezidenti wa Uganda yatandikibwawo nga 9th Ogwekkumi 1962 okudda mu bigere bya nnaabagereka wa Uganda (eyasembayo okubeera mu mikono gya [[:en:Elizabeth_II|Elizabeth II]] ) ng’omukulembeze w’eggwanga. Awamu, Gwali mulimu gwa mukolo. kwe kugamba nga tebulina buyinza bwa kifuzi mu kiseera ky’omukwasi wa Buganda eyasooka [[Ssekabaka Mutesa II|Mutesa II owa e'Buganda]] okutuusa [[:en:Mengo_Crisis|ekizibu ky’e Mengo]] lwe kyaggwaako mu 1967 [[Milton Obote]] lwe yakwata obuyinza okumalawo omukago wakati w’ekibiina kya [[Uganda People's Congress|Uganda People’s Congress]] n’ebibiina [[Kabaka Yekka|bya Kabaka Yekka]] nga bigatta emirimu gya [[:en:Prime_minister|ssaabaminisita]] ne pulezidenti n’olwekyo n’atondawo pulezidenti wa Uganda eyasooka ng’alina obuyinza obufuzi. Ofiisi eno ebaddemu abantu 9 nga ku bano 8 (nga oggyeeko Edward Muteesa) bajja mu buyinza nga bayita mu kuwamba gavumenti mu magye n’olutalo lw’omunda.<ref>{{Cite web |last=Namyalo |first=Gladys |date=2026-09-24 |title=MOSES MATOVU: Tukuleetedde ebyafaayo bye n’engeri gyakuumidde Afrigo ku mutindo |url=https://ntv.co.ug/news/moses-matovu-tukuleetedde-ebyafaayo-bye-nengeri-gyakuumidde-afrigo-ku-mutindo |access-date=2026-09-26 |website=NTV Uganda |language=en-US}}</ref> [[Yoweri Museveni]] ali mu ntebe. yajja mu buyinza mu 1986 era ye pulezidenti wa Uganda asinga okuwangaala, ng’asinga [[Idi Amin]] eyafuga okuva mu 1971 okutuuka mu 1979.<ref>{{Cite web |last=Namyalo |first=Gladys |date=2026-09-24 |title=MOSES MATOVU: Tukuleetedde ebyafaayo bye n’engeri gyakuumidde Afrigo ku mutindo |url=https://ntv.co.ug/news/moses-matovu-tukuleetedde-ebyafaayo-bye-nengeri-gyakuumidde-afrigo-ku-mutindo |access-date=2026-09-26 |website=NTV Uganda |language=en-US}}</ref> == Ebisaanyizo == Mu 2005 [[:en:Term_limits|ekkomo ku bisanja bya]] pulezidenti lyaggyibwawo,<ref name="termlimits">{{Cite web |last=Cook |first=Candace |last2=Siegle |first2=Joseph |title=Circumvention of Term Limits Weakens Governance in Africa |url=https://africacenter.org/spotlight/circumvention-of-term-limits-weakens-governance-in-africa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506143804/https://africacenter.org/spotlight/circumvention-of-term-limits-weakens-governance-in-africa/ |archive-date=2023-05-06 |access-date=2023-05-06 |website=Africa Center for Strategic Studies}}</ref> ate mu 2017, ekkomo ku myaka egy’oku ntikko eryaliwo edda erya 75 nalyo lyaggyibwawo.<ref>{{cite news|last1=Athumani|first1=Halima|title=Proposed Changes to Uganda's Presidential Age Limit Hit Roadblock|url=https://www.voanews.com/a/proposed-changes-ugandas-presidential-age-limit-hit-roadblock/4038715.html|work=Voice of America|date=September 21, 2017|archive-date=August 8, 2018|access-date=September 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808203141/https://www.voanews.com/a/proposed-changes-ugandas-presidential-age-limit-hit-roadblock/4038715.html|url-status=live}}</ref> Mu nnyingo 102 eya Ssemateeka, omuntu okusobola okukkirizibwa okwesimbawo ku bwapulezidenti alina okuba nga mutuuze wa Uganda mu buzaale, nga tasussa myaka amakumi asatu mu etaano era nga alina ebisaanyizo okubeera omubaka wa Palamenti.<ref>{{Cite web |title=Uganda |url=https://www.helplinelaw.com/law/uganda/constitution/constitution08.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818185922/https://www.helplinelaw.com/law/uganda/constitution/constitution08.php |archive-date=2022-08-18 |access-date=2021-05-27}}</ref> [[:en:State_House_(Uganda)|State House]] ye [[:en:Official_residence|amaka ama tongole]] aga pulezidenti wa Uganda. State House enkulu yazimbibwa mu 1925 ku mulembe gwa Sir [[:en:Geoffrey_Archer_(colonial_administrator)|Geoffrey Archer]] ku bwa Gavana e [[Entebbe]] ekibuga ekikulu mu kiseera ekyo okukola ng'amaka g'abamyuka abatongole ( [[:en:Government_House|Government House]] ) ga [[:en:Governor_of_Uganda|Gavana wa Uganda]] . Oluvannyuma lw’eggwanga okufuna obwetwaze mu 1962, amaka gano gaagenda mu maaso n’okubeera amaka ga pulezidenti wa Uganda mu butongole. Wabula yasooka kubeeramu Sir [[:en:William_Frederick_Gowers|William Frederick Gowers]], ate State House eyookubiri eri e [[:en:Nakasero|Nakasero]].<ref>{{Cite web |title=State House of Uganda |url=https://www.ugandahighcommissionpretoria.com/State-House.html |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120011448/http://www.ugandahighcommissionpretoria.com/State-House.html |archive-date=January 20, 2022 |access-date=2023-01-12 |website=www.ugandahighcommissionpretoria.com}}</ref> ==list== The succession to the throne was the same as the [[succession to the British throne]].<ref>{{Cite web |title=One moment, please... |url=https://uls.or.ug/past-presidents/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422095536/https://uls.or.ug/past-presidents/ |archive-date=2024-04-22 |access-date=2026-09-26 |website=uls.or.ug |language=en |url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |{{Abbr|No.|Number}} ! rowspan="2" |Portrait ! rowspan="2" |Name<br />{{small|(Birth–Death)}} ! colspan="3" |Reign ! rowspan="2" |Royal house ! rowspan="2" |[[Prime Minister of Uganda|Prime minister(s)]] |- ! Reign start ! Reign end ! Duration |- | 1 | [[File:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|90px]] | Queen [[Elizabeth II]]<br />{{small|(1926–2022)}} | {{nowrap|9 October}} 1962 | {{nowrap|9 October}} 1963 | {{age in years|1962|10|9|1963|10|9}} year | [[House of Windsor|Windsor]] | [[Milton Obote|Obote]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |# ! rowspan="2" |Portrait ! rowspan="2" |Name<br />{{small|(Birth–Death)}} ! colspan="2" |Term of office ! rowspan="2" |Political party |- ! Took office ! Left office |- | 1 | [[File:Sir Walter Coutts.jpg|90px]] | [[Walter Coutts]]<br />{{small|(1912–1988)}} | {{nowrap|9 October}} 1962 | {{nowrap|9 October}} 1963 | |- | 2 | [[File:Sir. Edward Fredrick Mutesa, The President of Uganda.jpg|90px]] | [[Mutesa II of Buganda|Edward Mutesa II]]<br />{{small|(1924–1969)}} | {{nowrap|9 October}} 1963 | {{nowrap|25 May}} 1966<ref>Examining Divergent Perspectives: “A Soldier’s Account’’ and “Obote’s Letter to a London Friend of the Battle of Mengo’’ 1966 by Peter Sekiswa</ref><br />{{small|([[Mengo Crisis#Battle of Mengo Hill|Deposed in a coup]])}}{{efn|On 24 February 1966, Obote announced the suspension of Mutesa from his duties as president, citing his reaction to the lost counties referendum, his ordering of troop movements without ministerial consultation, and his seeking of foreign military support. On 4 March, Obote declared he would assume the powers of the presidency.}} | |- | style="background:#e6e6aa;" |— | rowspan="2" |[[File:Obote cropped.png|90px]] | rowspan="2" |[[Milton Obote]]<br />{{small|(1925–2005)}} | style="background:#e6e6aa;" |{{nowrap|4 March}} 1966 | style="background:#e6e6aa;" |{{nowrap|15 April}} 1966 | rowspan="2" |[[Uganda People's Congress|UPC]] |- | 3 | {{nowrap|15 April}} 1966 | {{nowrap|25 January}} 1971<br />{{small|([[1971 Ugandan coup d'état|Deposed in a coup]])}} |- | 4 | [[File:Idi Amin at UN (United Nations, New York) gtfy.00132 (cropped).jpg|90px]] | {{small|[[Field marshal (Uganda)|Field Marshal]]}}<br />[[Idi Amin]]<br />{{small|(1928–2003)}} | {{nowrap|25 January}} 1971 | {{nowrap|11 April}} 1979<br />{{small|([[Fall of Kampala|Deposed by Tanzanian invasion]])}} | [[Uganda Army (1971–1980)|Uganda Army]] |- |5 | |[[Daniel arap Moi]] {{small|(1924–2020)}} |11 April 1979 |11 April 1979 |KANU |- | 6 | [[File:President Nyerere van Tanzania, koppen, Bestanddeelnr 928-2879 (cropped).jpg|90px]] | [[Julius Nyerere]]<br />{{small|(1922–1999)}} | 11 April 1979 | 13 April 1979 |[[Tanganyika African National Union|TANU]] |- |7 | |[[David Musuguri]] |13 April 1979 |13 April 1979 |[[Tanzania People's Defence Force]] |- | 8 | [[File:No image.png|90px]] | [[Yusuf Lule]]<br />{{small|(1912–1985)}} | {{nowrap|13 April}} 1979 | {{nowrap|20 June}} 1979<br />{{small|(Deposed in a coup)}} | [[Independent politician|Independent]]<br />{{small|([[Uganda National Liberation Front|UNLF]])}} |- | 9 | [[File:No image.png|90px]] | [[Godfrey Binaisa]]<br />{{small|(1920–2010)}} | {{nowrap|20 June}} 1979 | {{nowrap|12 May}} 1980<br />{{small|(Deposed in a coup)}} | [[Uganda People's Congress|UPC]]<br>{{small|([[Uganda National Liberation Front|UNLF]])}} |- | 10 | [[File:No image.png|90px]] | [[Paulo Muwanga]]<br />{{small|(1924–1991)}} | {{nowrap|12 May}} 1980 | {{nowrap|22 May}} 1980<br />{{small|(Resigned)}} | [[Uganda People's Congress|UPC]]<br>{{small|([[Uganda National Liberation Front|UNLF]])}} |- | — | [[File:Coat of arms of Uganda.svg|90px]] | [[Presidential Commission of Uganda|Presidential Commission]] | {{nowrap|22 May}} 1980 | {{nowrap|15 December}} 1980 | |- | | colspan="4" |'''[[National Resistance Army]]''' | |- |9 | |[[Godfrey Binaisa]] |5 May 1980 |5 May 1980 | |- |10 | |[[Paulo Muwanga]] |5 May 1980 |12 May 1980 | |- |11 | |[[Yoweri Museveni]] |May 1980 |May 1980 | |- |12 | |[[David Oyite-Ojok|Oyite-Ojok]] |May 1980 |May 1980 | |- |13 | |[[Tito Okello]] |May 1980 |May 1980 | |- |14 | |[[Zeddy Maruru]] |May 1980 |May 1980 | |- |15 | |[[William Omaria]] |May 1980 |22 May 1980 | |- |16 | |[[Steven Kashaka]] |22 May 1980 |22 May 1980 | |- |17 | |[[Joram Mugume]] |22 May 1980 |22 May 1980 | |- |18 | |[[Pecos Kuteesa]] |22 May 1980 |22 May 1980 | |- |19 | |[[Smith Open Acak]] |22 May 1980 |22 May 1980 | |- | | colspan="3" |'''Presidential Commission of Uganda''' | | |- |20 | |[[Saulo Musoke]] |22 May 1980 |15 December 1980 | |- |21 | |[[Polycarp Nyamuchoncho]] |22 May 1980 |15 December 1980 | |- |22 | |[[Yoweri Hunter Wacha-Olwol]] |22 May 1980 |15 December 1980 | |- | | colspan="4" |'''Presidential Commission of Uganda''' | |- |(3) | |[[Milton Obote]] |15 December 1980 |15 December 1980 | |- | (3) | [[File:Obote cropped.png|90px]] | [[Milton Obote]]<br />{{small|(1925–2005)}} | {{nowrap|15 December}} 1980 | {{nowrap|27 July}} 1985<br />{{small|([[1985 Ugandan coup d'état|Deposed in a coup]])}} | [[Uganda People's Congress|UPC]] |- | 23 | [[File:No image.png|90px]] | General<br />[[Bazilio Olara-Okello]]<br />{{small|(1929–1990)}} | {{nowrap|27 July}} 1985 | {{nowrap|29 July}} 1985<br />{{small|(Resigned)}} | [[Uganda National Liberation Front|UNLF]] |- | 24 | [[File:No image.png|90px]] | General<br />[[Tito Okello]]<br />{{small|(1914–1996)}} | {{nowrap|29 July}} 1985 | {{nowrap|26 January}} 1986<br />{{small|([[Battle of Kampala|Deposed by civil war]])}} | [[Uganda National Liberation Front|UNLF]] |- | (11) | [[File:Yoweri Museveni 2015 2.jpg|90px]] | [[Yoweri Museveni]]<br />{{small|(born 1944)}} | {{nowrap|26 January}} 1986 | ''Incumbent'' | [[National Resistance Movement|NRM]] |- |25 |[[File:Muhoozi Kainerugaba on November 25, 2024 (cropped).jpg|90px]] |[[Muhoozi Kainerugaba]] |16 January 2026 |''Incumbent'' |[[Uganda Army]] |- |26 |[[File:Nalukoola_talks_with_Bobi_Wine.jpg|left|thumb|90px|alt=Bobi wine and Nalukoola|'''Nalukoola talks with Bobi Win''']] |[[Bobi Wine]] |16 January 2026 |''Incumbent'' |[[National Unity Platform]] |} == Laba ne == * [[:en:List_of_heads_of_state_of_Uganda|Olukalala lw'abakulembeze b'amawanga ga Uganda]] * [[:en:Vice_President_of_Uganda|Omumyuka wa Pulezidenti wa Uganda]] * [[:en:Prime_Minister_of_Uganda|Ssaabaminisita wa Uganda]] * [[:en:Politics_of_Uganda|Ebyobufuzi bya Uganda]] * [[Ebyafaayo bya Uganda]] * [[Olukalala lw'ebibiina by'obufuzi mu Uganda]] == Ebijuliziddwa == <references /> == Ebijuliziddwa eby’ebweru == * State House of Uganda omukutu omutongole * Okulonda kwa Uganda 2006: Ebikwata ku UGPulse * Abafuzi ba Uganda Abayise n'abaakaseera kano, Minsani y' embeera y'abaana, Uganda * Ebisingawo ku Pulezidenti wa Uganda aliwo kati Youtube's Channel [[Category:Buganda]] chse0mvltkspr99d939971bvgxk209u Lydia Alhassan 0 13274 75578 50119 2026-09-28T01:44:02Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75578 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q61697679}} '''Lydia Seyram Alhassan''' (yazaalibwa nga 31 Janwali 1970) munnabyabufuzi wa [[Ghana]] era mmemba mu Paalamenti ya Ghana ey'omusanvu. Yakiikirira Ayawaso West Wuogon Constituency mu Greater Accra Region ku kaadi y'ekibiina kya New Patriotic Party.<ref>[https://web.archive.org/web/20200128234219/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/NPP-s-Lydia-Alhassan-wins-controversial-Ayawaso-West-Wuogon-by-election-by-landslide-719809 "NPP's Lydia Alhassan wins controversial Ayawaso West Wuogon by-election by landslide"]. ''GhanaWeb''. Retrieved 2019-02-17.</ref><ref>[https://www.ghanaweb.com/person/Lydia-Seyram-Alhassan-3004 "Lydia Seyram Alhassan, Biography"]. ''GhanaWeb''. Retrieved 2023-09-09.</ref> == Okusoma == Alina diguli mu by'obusuubuzi okuva mu University of Ghana Business School ne diguli mu by'obukulembeze okuva mu Ghana Institute of Management and Public Administration (GIMPA).<ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Profile-of-Maa-Lydia-Agyarko-s-widow-and-Ayawaso-West-Wuogon-NPP-parliamentary-candidate-711923 "Profile of Maa Lydia, Agyarko's widow and Ayawaso West Wuogon NPP parliamentary candidate"]. ''GhanaWeb''. Retrieved 2019-11-14.</ref> == Ebyobufuzi == Mu Gwokubiri 2019, Lydia yavuganya ku kifo ky'omubaka wa palamenti mu Ayawaso West Wuogon Constituency. Yavuganya ku kaadi ya New Patriotic Party (NPP), era n'asikira bba eyali afudde Emmanuel Boakye Agyarko.<ref>[https://www.graphic.com.gh/lifestyle/personality-profiles/lydia-seyram-alhassan-mp-ayawaso-west-wuogon.html "Lydia Seyram Alhassan, MP Ayawaso West Wuogon"]. ''Daily Graphic''. Accra, Ghana. October 16, 2023.</ref> Yawangula okulonda n'ebitundu 68.80 ku buli kikumi eby'obululu obwali bukubiddwa.<ref>[https://citinewsroom.com/2020/12/dumelo-loses-lydia-alhassan-retains-ayawaso-west-wuogon-seat/ "Dumelo loses; Lydia Alhassan retains Ayawaso West Wuogon seat"]. ''Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana''. 2020-12-08. Retrieved 2023-09-09.</ref><ref>[https://www.myjoyonline.com/ "MyJoyOnline – Ghana News | Ghana's most comprehensive website. Independent, Fearless and Credible journalism"]. ''MyJoyOnline''. Retrieved 2023-09-09.</ref> Abalala abaavuganya,Kwasi Delali Brempong owa National Democratic Congress (NDC) yafuna ebitundu 30.52 ku buli kikumi, William Kofi Dowokpor owa Progressive People's Party (PPP) yafuna ebitundu 0.58 ku buli kikumi, ate Clement Boadi owa Liberal Party of Ghana (LPG) yafuna ebitundu 0.10 ku buli kikumi.<ref>[https://ghananewsagency.org/politics/lydia-alhassan-wins-ayawaso-west-wuogon-by-election-144756 "Lydia Alhassan wins Ayawaso West Wuogon by-election"]. ''Daily Graphic''. Accra, Ghana. 2019-01-31. Retrieved 2019-11-14.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20191021210520/http://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/201901/374075.php "Lydia Alhassan wins Ayawaso West Wuogon by-election"]. ''ghana news agency''. Retrieved 2019-11-14.</ref><ref>[https://www.pulse.com.gh/news/politics/lydia-alhassan-declared-winner-of-ayawaso-west-wuogon-by-election/jn6wh6g "NPP's Lydia Alhassan Wins Ayawaso West Wuogon Seat By Landslide"]. ''peace fm online''. Retrieved 2019-11-14.</ref><ref>[https://www.pulse.com.gh/news/politics/lydia-alhassan-declared-winner-of-ayawaso-west-wuogon-by-election/jn6wh6g "Lydia Alhassan declared winner of Ayawaso West Wuogon by-election"]. ''Pulse Ghana''. 2019-02-01. Retrieved 2019-11-14.</ref><ref>[https://citinewsroom.com/2019/01/npps-lydia-alhassan-wins-controversial-ayawaso-west-wuogon-by-election-by-landslide/ "NPP's Lydia Alhassan wins controversial Ayawaso West Wuogon by-election by landslide"]. ''Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana''. 2019-01-31. Retrieved 2019-11-14.</ref> Yavuganya mu kulonda kwa bonna okwa 2020 mu Ghana ng'ali ku kaadi y'ekibiina kya New Patriotic Party era n'awangula John Dumelo, eyali omumanyifu mu Ghana era nga yali yeesimbyewo ku kaadi ya NDC, n'afuna obululu 9,851 ku bululu obwali bukkirizibwa.<ref>[https://www.graphic.com.gh/news/politics/ayawaso-west-wuogon-lydia-alhassan-defeats-john-dumelo.html?fbclid=IwAR0kRLuwEaK66s1-87WT_pYJhy-URjLnRfePHOpRQDoEnATR5nDPOJStDg8 "Ayawaso West Wuogon: Lydia Alhassan defeats John Dumelo"]. ''Daily Graphic''. Accra, Ghana. Retrieved 2020-12-08.</ref><ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/John-Dumelo-tastes-defeat-NDC-contesting-results-declared-by-the-EC-1128935 "John Dumelo tastes defeat, NDC contesting results declared by the EC"]. GhanaWeb. December 8, 2020. Retrieved December 8, 2020.</ref><ref>[https://www.bbc.com/pidgin/world-55226446 "John Dumelo lost Ayawaso West Wuogon Constituency to Lydia"]. ''BBC News Pidgin''. Retrieved 2020-12-08.</ref><ref>[https://www.myjoyonline.com/composition/comp-news/hp-news-8/john-dumelo-for-ayawaso-west-wuogon-constituency-social-media-reacts/ "John Dumelo for Ayawaso West Wuogon constituency? Social media reacts"]. ''MyJoyOnline''. Retrieved 2020-12-08.</ref>Ekitiibwa ekyafulumizibwa gye buvuddeko awo Hon. Lydia Alhassan ky'afunye olw'obuweereza bwe eri eggwanga kwe kusiimibwa mu mpaka za Ghana Parma Awards' Woman of Excellence Award okuva mu 2017 ne Personality of the Year Award okuva mu 2021.<ref>Online, Peace FM. [https://web.archive.org/web/20230423104446/https://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/202108/451114.php "Hon. Lydia Seyram Alhassan Appointed To Serve On The Energy Commission Board"]. ''Peacefmonline.com - Ghana news''. Retrieved 2024-04-03.</ref> Mu kulonda kwa bonna okwa 2024 mu Ghana, Lydia yawangulwa John Dumelo ng'afunye obululu 39,214 ate Dumelo n'afuna obululu 47,560.<ref>[https://www.gbcghanaonline.com/news/politics/john-dumelo-wins/2024/ "John Dumelo wins Ayawaso West Wuogon seat"]. 2024-12-08. Retrieved 2024-12-09.</ref> == Obulamu bwe == Yali mufumbo eri omugenzi Emmanuel Boakye Agyarko okutuusa lwe yafa mu 2018.<ref>[https://www.bbc.com/pidgin/tori-47132102 "'Bloody widow' tag bore Ghanaians blast NDC MPs"]. 2019-02-05. Retrieved 2019-11-14.</ref><ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/MP-Kyeremateng-Agyarko-died-of-gallbladder-cancer-Boakye-Agyarko-702979 "MP Kyeremateng Agyarko died of gallbladder cancer – Boakye Agyarko"]. ''GhanaWeb''. 2018-11-22. Retrieved 2023-09-13.</ref><ref>[https://citinewsroom.com/2018/11/my-brothers-health-worsened-in-three-months-boakye-agyarko-reveals/ "'My brother's health worsened in three months' – Boakye Agyarko reveals"]. ''Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana''. 2018-11-22. Retrieved 2023-09-13.</ref><ref>annan, e (2018-11-23). [https://www.pulse.com.gh/news/local/boakye-agyarko-narrates-how-his-brother-lost-his-life/hnxpb6b "Boakye Agyarko narrates how his brother lost his life"]. ''Pulse Ghana''. Retrieved 2023-09-13.</ref><ref>Online, Peace FM. [https://web.archive.org/web/20231010171918/https://www.peacefmonline.com/pages/local/news/201811/368618.php "Tears Flow For Agyarko"]. ''Peacefmonline. - Ghana news''. Retrieved 2023-09-13.</ref> == Ebijuliziddwa == nfnbrvmnjjtrngzh78s5yttu01s72t0 Opolot-Okwalinga Simon Peter 0 13944 75589 70535 2026-09-28T02:23:32Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75589 wikitext text/x-wiki {{Databox}}   '''Opolot-Okwalinga Simon Peter''' munnabyabufuzi [[Munnayuganda]], era omukugu mu nteekateeka z'ebyokwerinda,<ref name=":1">{{Cite web |last=Reporter |first=Vision |title=Why private security guards in Uganda should be made part of national public security architecture |url=https://www.newvision.co.ugnull/ |access-date=2026-05-11 |website=New Vision}}</ref> akola ng'omubaka wa Paalamenti akiikirira Essaza lye Kanyum,<ref name=":0">{{Cite web |title=Members of Parliament {{!}} Parliament |url=https://mpsdb.parliament.go.ug/home/mp/eyJpdiI6ImtVR3J0em04NmVpOHIxZW5TUzB0NGc9PSIsInZhbHVlIjoibG8va0hld0l5Q1czQVd3Vk9xclk3Zz09IiwibWFjIjoiZjU4Mzg4ZGMxM2JjOWE4NWVkODgzZDY5ZjY0OTkxNDgwYzg0NWMxYmZkZjIzM2ZlMDFmMzcyZTIzYzI0YmUyZSIsInRhZyI6IiJ9 |access-date=2026-05-06 |website=mpsdb.parliament.go.ug}}</ref> [[Kumi (disitulikit)|Disitulikiti y'e Kumi]] . Mmemba w’ekibiina kya [[National Resistance Movement|National Resistance Movement (NRM)]], era mmemba w’ekibiina kya Patriotic League of Uganda(PLU),<ref name=":3">{{Cite web |title=Appoint Muhoozi Vice President – MP Tells Museveni |url=https://ultimatepost.dantty.com/post/7134 |access-date=2026-05-12 |website=The Ultimate Post |language=en}}</ref> ekibiina ky’obwannakyewa ekyatandikibwawo era nga kikulemberwa mutabani wa Pulezidenti wa Uganda Genero [[Muhoozi Kainerugaba]]. Opolot-Okwalinga yamanyibwa ng’ayita mu mirimu gye mu kukolagana n’amagye/eby'okwerinda mu nteekateeka n’obuweereza obw'ekikugu eri [[gavumenti ya Uganda]]. Mu kulonda kwa bonna okwaliwo mu Gwoluberyeberye 2026, yafuna obuwanguzi obw’amaanyi bwe yawangula Pulezidenti w’ekibiina kya [[Olukiiko olw'Enkyukakyuka mu Bufuzi bwa demokulasiya|Forum for Democratic Change (FDC)]], [[Patrick Amuriat|Patrick Oboi Amuriat]].<ref>{{Cite web |last=Opolot |first=Michael Odeng and Martin |date=2026-01-18 |title=Ugandaelections2026: FDC's Amuriat loses Kanyum County seat to NRM's Okwalinga |url=https://www.newvision.co.ug/category/ugandaelections2026/fdcs-amuriat-loses-kanyum-county-seat-to-nrms-NV_226474_052026 |access-date=2026-05-11 |website=New Vision}}</ref> Era amanyiddwa olw'okuwandiika ekitabo ekimanyiddwa nga "Guardian Ideology." == Obuto bwe n’okusoma == Opolot-Okwalinga yazaalibwa Mukongoro mu [[Kumi (disitulikit)|Disitulikiti y’e Kumi]], mu buvanjuba bwa Uganda. Yasomera ku [[St. Peter's College Tororo]] okusoma siniya nga tannawandiisibwa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]], gye yafunira diguli ya Bachelor of Arts in Social Sciences nakuguka mu Sociology. Okusoma kwe okw’okweyongerayo ng'amalirizza diguli kwawagirwa sikaala ku ddaala ly’ensi yonna eziwerako. Mu 2005, yaweebwa sikaala ya Commonwealth wansi w’enteekateeka ya [[Commonwealth Scholarship and Fellowship|Commonwealth Scholarship and Fellowship Plan]] okusomera mu [[Yunivasite y’e Leeds]] mu [[Bungereza]], gye yafunira diguli eyookubiri eya Master of Arts in Strategic Studies. Mu kiseera ekyo, yatendekebwa mu by’amagye eby’ekikugu, n’amaliriza omusomo gwa [[Officer Cadet]] mu ttendekero eritendeka abaserikale li [[University Officers Training Corps (UOTC)]] wansi w’ettendekero ly’amagye erya [[Royal Military Academy Sandhurst]] (RMAS).<ref>{{Cite web |title=University Officers' Training Corps (UOTC) |url=https://www.army.mod.uk/support-and-training/our-schools-and-colleges/rma-sandhurst/ |access-date=2026-05-12 |website=The British Army}}</ref> Mu 2010, yafuna sikaala okuva mu [[Germany Academic Exchange Service (DAAD)]] okusomera mu [[Yunivasite y’e Duisburg-Essen]], n’afuna diguli eyookubiri mu byenkulaakulana n’enfuga ng’akuguse mu kwekenneenya enkola z’ebyokwerinda.<ref>Sat, Sinan (2010-11-04). [https://www.waz.de/staedte/duisburg/sie-werden-die-elite-ihrer-heimat-id3903126.html "Sie werden die Elite ihrer Heimat"]. ''Westdeutsche Allgemeine Zeitung''. Retrieved 2026-05-06.</ref> == Obukugu bwe n'obuweereza mu magye == Obukugu bwa Opolot-Okwalinga bugatiddwa wamu mu by'okwerinda n’enzirukanya y’emirimu mu Uganda. Yaweereza ku kitebe ky'amagye ga [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda People's Defence Forces (UPDF)]] e Mbuya, naddala mu ofiisi ya Joint Chief of Staff , [[ofiisi y'omukulu w'amagye (CDF)]] ne mu ofiisi y'enjigiriza y'amagye eya Commander Military Doctrine.<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence and Veterans Affairs (MODVA) {{!}} UPDF |url=https://www.defence.go.ug/defence-doctrine/center-for-doctrine/ |access-date=2026-05-12 |website=Ministry of Defence and Veteran Affairs (MODVA) |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260511235655/https://www.defence.go.ug/defence-doctrine/center-for-doctrine/ |archive-date=2026-05-11 |url-status=dead}}</ref> Yafuuka wattutumu bweyali ow'ebyekikugu ng’aweereza ng’Omuyambi w’omugenzi [[Aronda Nyakairima|Gen Aronda Nyakairima]], mu biseera ng’akulira amagye era nga Minisita w’ensonga z’omunda. Oluvannyuma lw’okufa kwa [[Aronda Nyakairima|Gen Aronda]] okw’amangu, Opolot-Okwalinga yagenda mu maaso n’obumanyirivu bwe mu by’okuddukanya emirimu mu minisitule y’ensonga z’omunda ng’omukungu omukulu ow’okunoonyereza era omuwabuzi w’enkola eri minisita mu kiseera ekyo,<ref>{{Cite web |date=2019 |title=List of Participants: International Dialogue on Migration 2019 |url=https://www.iom.int/sites/g/files/tmzbdl486/files/our_work/ICP/IDM/2019_IDM/idm2019listofparticipants.pdf |access-date=2026-05-06 |website=International Organization for Migration (IOM)}}</ref> era yaweereza mu kitongole ekya [[Kaliisoliiso wa Gavumenti (IGG)]] wansi w’omulembe gw'Omulamuzi [[Faith Mwondha]], nga kino kiraga engeri gyali omunywevu mu kulwanyisa enguzi n'obukenuzi okuggwerwawo ddala.<ref>{{Cite web |date=2024-06-14 |title=FULL LIST: MPs who signed censure motion |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/full-list-mps-who-signed-censure-motion-4657682 |access-date=2026-05-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Nabakooza |first=Shamim |title=MPs question salary disparities in UPDF, puzzled with huge salaries of Generals who do "nothing" |url=https://nilepost.co.ug/news/153398/mps-question-salary-disparities-in-updf-puzzled-with-huge-salaries-of-generals-who-do-nothing |access-date=2026-05-06 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> == Eby'obufuzi == Mu 2014, yawandiika era n'atongoza akatabo akayitibwa "Guardian Ideology" okuva ku [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]], enkola y'ebyobufuzi ng'ekakasa nti obukulembeze bulina okukola ng'engeri y'okulabirira oba "okukuuma." Endowooza eno yatuuka n'okuleetera abawagizi be okumujuliza n'erinnya Edaran Lo'Itunga ("Omukuumi w'abantu"). Oluvannyuma lw’okulondebwa mu Palamenti ya Uganda ey’ekkumi n’emu, yafuuka omujjumbize mu kulondoola amateeka.<ref name=":2">{{Cite web |last=Muhimba |first=Samuel |title=Defence ministry seeks Shs2.5bn to provide security to EACOP |url=https://nilepost.co.ug/news/185588/defence-ministry-seeks-shs25bn-to-provide-security-to-eacop |access-date=2026-05-06 |website=Nilepost News |language=en}}</ref> Yaweereza ku bukiiko obuwerako, omuli akakiiko k’ebyenfuna by’eggwanga,<ref>{{Cite web |date=January 2024 |title=Membership of the Committee on National Economy (January 2024 – May 2026) |url=https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/MEMBERSHIP%20OF%20THE%20COMMITTEE%20ON%20NATIONAL%20ECONOMY%20%20%5BJANUARY%202024%20-%20MAY%202026%5D.pdf |access-date=2026-05-06 |website=Parliament of the Republic of Uganda}}</ref> akakiiko k’ebyokwerinda n’ensonga z’omunda,<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=August 2023 |title=Membership of the Committee on Defence and Internal Affairs (2023–2024) |url=https://ftp.parliament.go.ug/sites/default/files/2023-08/MEMBERSHIP%20OF%20THE%20DEFENCE%20AND%20INTERNAL%20AFFAIRS%20COMMITTEE%20%282023-2024%29_0.pdf |access-date=2026-05-06 |website=Parliament of the Republic of Uganda}}</ref> akakiiko k’eddembe ly’obuntu, n’akakiiko akakola ku nsonga za Pulezidenti.<ref>{{Cite web |date=2024-11-03 |title=Membership of the Committee on Presidential Affairs |url=https://www.parliament.go.ug/sites/default/files/2024-11/MEMBERSHIP%20OF%20THE%20COMMITTEE%20ON%20PRESIDENTIAL%20AFFAIRS.pdf |access-date=2026-05-06 |website=Parliament of the Republic of Uganda}}</ref> Mu lutuula lwa kakiiko mu Gwokuna 2026, Opolot yasasamaza bannamawulire b'emikutu gy’eggwanga bwe yasemba addukanya amaka g'omukulembeze w'eggwanga, Jane Barekye awe amagezi omukulembeze w’eggwanga [[Yoweri Museveni]] aludde ng’aweereza, alonde mutabani we era Omukulu w’amagye ga Uganda, [[Muhoozi Kainerugaba|Gen Muhoozi Kainerugaba]] ng’omumyuka wa Pulezidenti mu kabineti enajja. Ekiteeso kino kyawagirwa mmemba omukulu owa Patriotic League of Uganda(PLU) Hon Twalla Fadil eyaliwo kyokka abalondoola ebyobufuzi n'abekennenya ensonga baakitunuulira ng'emmanduso ya "Muhoozi Project",<ref>{{Cite web |date=2022-06-07 |title=The 'Muhoozi Project' |url=https://www.independent.co.ug/the-muhoozi-project/ |access-date=2026-05-12 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref>[https://www.pearltimes.co.ug/muhoozi-project-final-phase-heres-what-it-would-mean-if-museveni-appointed-muhoozi-vice-president/ "Muhoozi Project final phase"]. ''Pearl Times''. Retrieved 2026-05-12.</ref> enteekateeka erii okusika omuguwa ey'okusikiza Genero Muhoozi atwale obwapulezidenti bwa Uganda oluvannyuma lwa kitaawe.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa-23029129 "Uganda's Muhoozi Kainerugaba denies 'monarchy' plan"]. ''BBC News''. 2013-06-24. Retrieved 2026-05-12.</ref> Enteekateeka eno yasooka kwogerwako Genero David Sejusa mu 2013.<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Flashback: When Gen Sejusa was a madman and 'Muhoozi Project' a myth |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/oped/commentary/flashback-when-gen-sejusa-was-a-madman-and-muhoozi-project-a-myth-5133214 |access-date=2026-05-12 |website=Monitor |language=en}}</ref> Mu kulonda kwa bonna mu Gwoluberyeberye 2026, Opolot-Okwalinga yasigaza ekifo kye mu Kanyum County, n'awangula [[Patrick Amuriat|Patrick Oboi Amuriat]].<ref>Ojore, Godfrey (2026-01-19). [https://www.newvision.co.ug/category/ugandaelections2026/teso-voters-punish-underperformers-as-nrm-rec-NV_226494_052026 "Ugandaelections2026: Teso voters punish 'underperformers' as NRM reclaims ground, over 10 incumbents fall"]. ''New Vision''. Retrieved 2026-05-06.</ref><ref>{{Cite web |last=Ssentongo |first=Edrisa |title=NRM's Okwalinga Defeats FDC President Amuriat in Kanyum County Race |url=https://nilepost.co.ug/2026-election-watch/314767/nrms-okwalinga-defeats-fdc-president-amuriat-in-kanyum-county-race |access-date=2026-05-06 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kiiza |first=Christopher |date=2026-01-24 |title=FDC President Amuriat Finishes Fourth in Kanyum MP Race |url=https://chimpreports.com/fdc-president-amuriat-finishes-fourth-in-kanyum-mp-race/ |access-date=2026-05-06 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> Obuwanguzi buno bwalagibwa bannamawulire ab'eggwanga lyonna n'ab'ekitundu ekyo, ng'ekizibu eky'amaanyi mu by'obufuzi olw'ekifo kya Amuriat ng'omukulembeze w'oludda oluvuganya era n'olw'ebyafaayo bya Teso ng'ekifo ekikulu eky'oludda oluvuganya naddala Forum for Democratic Change (FDC).<ref>{{Cite web |title=FDC Captures MP Seats from Teso |url=https://ugandaradionetwork.net/story/fdc-captures-mp-seats-from-teso |access-date=2026-05-06 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Bannayuganda bannabyabufuzi]] [[Category:Abazaalibwa mu Disitulikiti y'e Kumi]] [[Category:Bannabyabufuzi abali mu kibiina kya National Resistance Movement]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkuminebbiri]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu]] [[Category:Abaasomera ku Makerere University]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'emu]] [[Category:Ababaka ba Paalamenti ya Uganda ey'ekkumi n'ebbiri]] [[Category:Baminisita ba Uganda]] qghovrl9aj5fubeeac3547vzkw4udh2 Frank Kisekka 0 14977 75604 62029 2026-09-28T06:41:05Z Nabunje Leticia 9945 Ntademu ebijuliziddwa 75604 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {{Databox}}'''Francis "Frank" Kisekka''' (yazaalibwa nga 22 Ogwekkumi n'ebiri mu 1926) [[Munnayuganda]] omuzannyi w'ebikonde mu buzito bwa flyweight amateur eyawummula. Yavuganya mu mizannyo gya Olympics egy'omu kyeya egya 1960 era eno yakubibwa Paolo Curcetti mu lulwana olwasookera ddala.<ref>{{Cite web |title=Frank Kisekka Bio, Stats, and Results |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ki/frank-kisekka-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322210810/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ki/frank-kisekka-1.html |archive-date=2016-03-22 |access-date=2026-09-28 |website=Olympics at Sports-Reference.com |language=en}}</ref> == Ebijuliziddwa == [[Category:Bannayuganda abazannyi b'ebikonde abasajja]] qgln7twaxuk2t25d9st6xurl9djl348 David Muhoozi 0 15687 75566 73655 2026-09-27T23:49:53Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75566 wikitext text/x-wiki '''David Rubakuba Muhoozi''' muserikale wa magye mu Uganda era munnamateeka.<ref>{{Cite web |last=Kasasira |first=Risdel |date=29 August 2013 |title=General Muhoozi Inspects UPDF Troops In Somalia |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Gen--Muhoozi-inspects-UPDF-troops-in-Somalia/-/688334/1972696/-/sbkvj4/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305235032/http://www.monitor.co.ug/News/National/Gen--Muhoozi-inspects-UPDF-troops-in-Somalia/-/688334/1972696/-/sbkvj4/-/index.html |archive-date=5 March 2014 |access-date=13 May 2014}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kiggundu |first=Edris |date=24 May 2013 |title=Museveni Drops General Aronda; General Katumba, Brigadier David Muhoozi Promoted |url=http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25477:museveni-drops-gen-aronda-katumba-muhoozi-promoted&catid=75:breakingbusinessnews&Itemid=123 |access-date=13 May 2014}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bwambale |first=Taddeo |date=10 January 2017 |title=Muhoozi replaces Katumba as army chief |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443700/muhoozi-replaces-katumba-cdf |access-date=10 June 2017}}</ref> Okuva mu 2021 okutuuka mu 2026 yaweereza nga Minisita w’eggwanga ow’ensonga z’omunda.  == Obuto bwe n'obuyigirize == David Muhoozi yazaalibwa nga 27 Ogwomukaaga 1965, mu [[Mbarara (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mbarara]], bazadde Mzee Jackson Rubakuba, omuserikale wa poliisi eyawummula ne Mukyala Edinansi Kyomugyemo Rubakuba, mu maka g’abaana kkumi na bana.<ref>{{Cite web |last=Trumpet |first=Admin |date=2020-05-02 |title=Profile: Gen. David Muhoozi, Uganda's Defence Chief |url=https://trumpetnews.co.ug/2020/05/02/profile-gen-david-muhoozi-ugandas-defence-chief/amp/ |access-date=2025-04-15 |website=Trumpet News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Gen David Rubakuba Muhoozi: Biography, Family and Wife |url=https://flashugnews.com/gen-david-rubakuba-muhoozi-biography-age-education-family-and-wife/ |access-date=2025-04-15 |website=Flash Uganda Media |language=English}}</ref> Muhoozi alina diguli ya [[:en:Bachelor_of_Laws|Bachelor of Laws]] (LLB), yafuna okuva mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite ya Makerere]], yunivasite ya gavumenti esinga obunene era esinga obukadde mu Uganda. Ono era yafuna Dipuloma mu by’amateeka, okuva mu kitongole kya [[Law Development Centre|Law Development Center]], mu [[Kampala|Kampala mu Uganda]] . Diguli ye eya [[Essomamawanga|Master of Arts mu nsonga z’ensi yonna]] yagifuna mu ttendekero eritamanyiddwa.<ref>{{Cite web |last=Kakaire |first=Sulaiman |date=29 May 2013 |title=New Army Big Wigs: Who Are They? |url=http://observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25566:-new-army-big-wigs-who-are-they |access-date=13 May 2014 |publisher=[[The Observer (Uganda)]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gen. David Muhoozi |url=https://mia.go.ug/leadership/gen-david-muhoozi |access-date=2025-04-15 |website=Ministry of Internal Affairs Uganda |language=en}}</ref> == Okutendekebwa mu by’amagye == Yasomera mu ttendekero erya [[:en:Uganda_Military_Academy|Uganda Military Academy]], e [[Jinja|Jinja, Uganda]] nga tannasengulwa, <ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence and Veterans Affairs (MODVA) {{!}} UPDF |url=https://www.defence.go.ug/schools-and-colleges/uganda-military-academy-uma/ |access-date=2025-10-31 |website=Ministry of Defence and Veteran Affairs (MODVA) |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214170643/https://www.defence.go.ug/schools-and-colleges/uganda-military-academy-uma/ |archive-date=2025-12-14 |url-status=dead}}</ref> mu kkoosi ye eya Officer Cadet. Oluvannyuma yagenda mu kkoosi ya Company Commander e [[:en:Monduli|Monduli, Tanzania]], mu 1998.<ref>{{Cite web |last=Uganda |first=Watchdog |date=2018-03-19 |title=PROFILE: Interesting facts you need to know about UPDF Commander Gen. David Muhoozi |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20180319/36324/profile-interesting-facts-you-need-to-know-about-updf-commander-gen-david-muhoozi.html |access-date=2024-05-05 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> Mu [[Ghana]], yasomera mu kkoosi ya Senior Command and Staff College. Oluvannyuma lw’ekyo, yakkirizibwa mu ttendekero lya [[:en:Royal_College_of_Defence_Studies|Royal College of Defence Studies.]] Emyaka bwe gizze giyitawo ,era abadde mu misomo gy'amaggye gino wammanga : (1) Omusomo gw'ebyokwerinda ogw'ekikugu mu [[:en:Israel|Yisirayiri]] (2) Omusomo ogw’okuddukanya emirimu eri abakulembeze b’amagye abakulu mu Afrika mu Beijing, China (3) Omusomo gw’okuddukanya ebizibu eby’omunda mu [[Ghana]] (4) Omusomo gw’okutendeka emirembe mu nsi yonna (IPSO) mu [[:en:Kofi_Annan_International_Peacekeeping_Training_Centre|Kofi Annan International Peacekeeping Training Center]] e Ghana (5) Omusomo gw’okuddukanya eby’okwerinda mu Ghana ne (6) Omusomo gw’okuddukanya eby’okwerinda ogw’abakulu Omusomo gw’ensi yonna ogw’ebyokwerinda mu [[:en:Naval_Postgraduate_School|ssomero ly’amagye g’oku mazzi erya diguli eyookubiri]] mu [[:en:California,_USA|California, Amerika]] .  == Omulimu gw’amagye == [[File:2014_05_18_Inauguration_Of_Guard_Unit-11_(14210527722).jpg|alt=General David Rubakuba Muhoozi|thumb|'''General David Rubakuba Muhoozi''']] Yyingira amagye mu 1985 n'aweebwa omulimu mu gwokuna nga 21, 1989. Oluvannyuma yakola nga Defense Counsel mu General Court Martial. Mu 1997, yasindikibwa mu kitongole kya Chieftaincy of Military Intelligence (CMI), nga Staff Officer General Duties, n'aweereza mu kifo ekyo okumala emyaka era egyaddirira.<ref>{{Cite web |date=2025-03-15 |title=Here's What Makes Gen David Muhoozi Powerful & a Person to Watch as Uganda Prepares for Life After Gen Museveni |url=https://mulengeranews.com/heres-what-makes-gen-david-muhoozi-powerful-a-person-to-watch-as-uganda-prepares-for-life-after-gen-museveni/ |access-date=2025-04-15 |website=mulengeranews.com |language=en-US}}</ref> Emyaka gy’amaze ng’aweereza mu bifo bino mu [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|UPDF]] : (1) Omuduumizi wa Base, Entebbe Air Force Base (2) Chief Of Staff, [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|UPDF Air Force]] (3) Omuduumizi w’ekibinja ky’amagye g’omu bbanga – Nakasongola Air Force Base (4) Omuduumizi w’ekibinja ky’amagye eky’ebyokulwanyisa – [[Masaka]] ne (5) Omuduumizi wa Brigade, Motorized Infantry Brigade – [[Nakasongola]] .<ref>{{Cite web |last=Vision Reporter |date=27 March 2008 |title=Museveni stresses discipline in UPDF |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1193485/museveni-stresses-discipline-updf |access-date=10 November 2017}}</ref> Yali akulira amagye 2017–2021.  == Laba ne == * [[Eggye lya Uganda People's Defense Force]] == Ebijuliziddwa == [[Category:Abantu Abalamu]] q3sym5dzhjd8ofcx420c665k85z2yvt Joshua Nabusoba Khaluswa Wakholi 0 15983 75576 75512 2026-09-28T01:27:50Z InternetArchiveBot 6271 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 75576 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q141554341}} '''<big>Joshua Nabusoba Khaluswa Wakholi</big>''' [[Munnayuganda]] eyali munnabyabufuzi era omukozi wa gavumenti ng'aweereza nga mmemba wa Paalamenti ya Uganda eyasooka oluvannyuma lw'ameefuga era nga Minisita w'abakozi ba gavumenti n'ensonga za kabineti mu gavumenti ya Ssaabaminisita [[Milton Obote]].<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-01-20 |title=The failed 1971 guerilla force attack, ex-minister Wakholi disappearance |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/the-failed-1971-guerilla-force-attack-ex-minister-wakholi-disappearance-1631492 |access-date=2026-09-24 |website=Monitor |language=en}}</ref> == Obuto n’okusoma kwe == Wakholi yazaalibwa mu 1926 mu kitundu ky'e Bugisu mu buvanjuba bwa Uganda. Yasomera Bubulo Primary School nga tannayingira Nabumali High School e [[Mbale]], gye yasomera okuva mu 1943 okutuuka mu 1948. Oluvannyuma yatendekebwa mu ssomero lya Survey Training School e [[Entebbe]] okuva mu 1949 okutuuka mu 1953.<ref name=":1" /> == Emirimu gye == Oluvannyuma lw'okumaliriza okutendekebwa kwe, Wakholi yeegatta ku kibiina kya Uganda eky'obwegassi. Okuva mu 1954, yakola ng’omuyambi w’obwegassi mu kitongole ky’enkulaakulana y’obwegassi. Oluvannyuma yeenyigira mu kuddukanya olukiiko lwa disitulikiti y’e Bugisu era okukkakkana ng’afuuse ssentebe w’olukiiko lwa disitulikiti y’e Bugisu okuva mu 1954 okutuuka mu 1962. Yatandikawo okuzimba eddwaaliro lya Busano Health Centre era n'ayambako okufuna obuyambi bw'ensimbi okuva mu kibiina kya Bugisu Cooperative Union okuzimba [[Teso College Aloet]].<ref name=":1" /> Mu 1956, Wakholi yalondebwa ku bwakansala ng’akiikirira Busoba Sub-county mu lukiiko lw’ababaka ba Bugisu. Wakholi yayingira ebyobufuzi by’eggwanga era, mu 1961, nalondebwa ku lukiiko lw’ababaka ba Paalamenti (LEGCO). Oluvanyuma lwa Uganda okwefuga mu 1962, yafuuka mmemba wa Paalamenti eyasooka mu [[Uganda]] eyeetongodde, ng'akiikirira ekitundu kya Bugisu South-West.<ref name=":1" /> Era yaliko omuwandiisi wa [[Paalamenti ya Uganda|Paalamenti]] mu Minisitule y’ebyobulamu. Mu Gwokutaano 1965, yalondebwa okuba Minisita omubeezi ow’ebibiina by’obwegassi. Mu 1967, yafuuka Minisita w’abakozi ba gavumenti n’ensonga za kabineti, ekifo kye yalimu okutuusa gavumenti ya Milton Obote lwe yagobwa mu Gwolubereberye 1971.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last1=Washington |first1=D. C. :The Center :Document Expediting (DOCEX) Project |date=2003 |title=Chiefs of State and Cabinet members of foreign governments /National Foreign Assessment Center |url=http://archive.org/details/chiefsofstatecab6722wash |last2=United States. Central Intelligence Agency |last3=National Foreign Assessment Center (U.S.) |last4=United States. Central Intelligence Agency. Directorate of Intelligence |publisher=Washington, D.C. : The Center : Document Expediting (DOCEX) Project, Exchange and Gift Division, Library of Congress [distributor] ; Springfield, Va. : National Technical Information Service [distributor] |others=George A. Smathers Libraries University of Florida}}</ref> Oluvannyuma lw'okuwamba gavumenti mu 1971, Wakholi yakwatibwa nga 2 Ogwokusatu 1971 n'aggalirwa mu [[Ekkomera ly'e Makindye|kkomera e Makindye]]. Oluvannyuma lw’okuyimbulwa, yava mu Uganda n’agenda e [[Tanzania]]. Bwe yali mu buwanganguse, yakwatagana n’ebibinja bya Bannayuganda abaali mu buwanganguse nga beetegekera okugezaako n’emmundu okugoba gavumenti ya Idi Amin. Yafuna okutendekebwa mu by’amagye era ne yeetaba mu nteekateeka z’okulumba Uganda mu Gwomwenda 1972.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web |last=Kapo |first=Nelson Bwire |date=2019-04-20 |title=Kibedi's letter to Amin on murder of Shaban Nkutu, who was buried twice by the President |url=https://nilepost.co.ug/featured/42110/kibedis-letter-to-amin-on-murder-of-shaban-nkutu-who-was-buried-twice-by-the-president |access-date=2026-09-24 |website=Nilepost News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=allAfrica.com: Uganda: First Mugisu Minister, Wakholi, Killed By Amin |url=http://allafrica.com/stories/201304150121.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130416005917/http://allafrica.com/stories/201304150121.html |archive-date=2013-04-16 |access-date=2026-09-24 |website=allafrica.com |language=en |url-status=live}}</ref> Wakholi yali mu magye agaagezaako okulumba Uganda n’okusuula gavumenti ya Amin mu Gwomwenda 1972. Yakwatibwa okumpi n’ensalo y’e Mutukula e [[Rakai]] ng’adda emabega okuva ku bulumbaganyi obwalema. Oluvannyuma lw'okukwatibwa, ekiwandiiko kya Wakholi eky'okubuziibwa ebibuuzo kyafulumizibwa mu mpapula z'amawulire nga 23 Ogwomwenda 1972.<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web |last=Independent |first=The |date=2022-11-26 |title=Masette Kuuya was Obote's 'Bituli Mia', wanted Mandela Stadium in Nabumali |url=https://www.independent.co.ug/masette-kuuya-was-obotes-bituli-mia-wanted-mandela-stadium-in-nabumali/ |access-date=2026-09-24 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref name=":3" /> == Omukululo == Ekifo ky’omukitundu ekimanyiddwa nga Wakholi Centre kyatandikibwawo e Nabumali e [[Mbale]] okumujjukira.<ref name=":4" /> == Laba ne == * [[Uganda People's Congress]] * 1972 inasion of Uganda * [[Basil Kiiza Bataringaya]] * [[Felix Onama]] == Ebijuliziddwa == {{Reflist}} [[Category:Ba mmemba ba Paalament ya Uganda]] [[Category:Ba minisita ba gavumenti ya Uganda]] 6i609li0dj79qth58ahf6xtq95ie9fn Augusta Jawara 0 15990 75546 2026-09-27T18:06:03Z MEvalyn 9841 Created page 75546 wikitext text/x-wiki Hannah Augusta Darling Jawara (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. 5fstl38tf818oj3z0271pdvbttdgbx1 75547 75546 2026-09-27T18:11:58Z MEvalyn 9841 Added statement 75547 wikitext text/x-wiki Hannah Augusta Darling Jawara (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu famire ya Christian Aku Creole eyali emanyiddwa ennyo. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Speaker w’olukiiko olukulu olwa Legislative Council of the Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasomera ku Mohammedan High School, gyeyasisinkana omusajja eyali agenda okuba bbaawe, Dawda Jawara, eyali agenda okuba pulezidenti, nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland. Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara. Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali bbaawe bwe yali azzeeyo okusoma. Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kw’ababaka mu House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanirira ekitundu kya Soldier Town mu Bathurst, naye teyawangula ku lwa kibiina kya bbaawe, PPP. Kino kyamufuula omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kw’eggwanga mu Gambia. Mu 1962, yatandikawo Women’s Contemporary Society. Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966. Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okukyuka n’afuuka Musiraamu. Mu 1968, yafulumya ekitabo Rebellion – “ekyandiba nga kye kyasooka okuba ekitabo ekiraga obuvunaanyizibwa bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko bya Gambia.” Ekitabo kino kyawandiikibwa mu linnya eritali lye, era kyali kyogera ku Nyasta, omuwala omuto mu kyalo asobola okufuba okugenda mu maaso n’okusoma mu kifo ky’okufumbirwa mu bufumbo obutegekeddwa. Mu kiseera ekyo, yali Pulezidenti wa Gambia Women’s Federation, gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. q47sddniyb4g7q3on35z9fz5yapgh3d 75548 75547 2026-09-27T18:13:44Z MEvalyn 9841 Added paragraph 75548 wikitext text/x-wiki Hannah Augusta Darling Jawara (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu famire ya Christian Aku Creole eyali emanyiddwa ennyo. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Speaker w’olukiiko olukulu olwa Legislative Council of the Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasomera ku Mohammedan High School, gyeyasisinkana omusajja eyali agenda okuba bbaawe, Dawda Jawara, eyali agenda okuba pulezidenti, nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland. Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara. Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali bbaawe bwe yali azzeeyo okusoma. Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kw’ababaka mu House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanirira ekitundu kya Soldier Town mu Bathurst, naye teyawangula ku lwa kibiina kya bbaawe, PPP. Kino kyamufuula omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kw’eggwanga mu Gambia. Mu 1962, yatandikawo Women’s Contemporary Society. Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966. Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okukyuka n’afuuka Musiraamu. Mu 1968, yafulumya ekitabo Rebellion – “ekyandiba nga kye kyasooka okuba ekitabo ekiraga obuvunaanyizibwa bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko bya Gambia.” Ekitabo kino kyawandiikibwa mu linnya eritali lye, era kyali kyogera ku Nyasta, omuwala omuto mu kyalo asobola okufuba okugenda mu maaso n’okusoma mu kifo ky’okufumbirwa mu bufumbo obutegekeddwa. Mu kiseera ekyo, yali Pulezidenti wa Gambia Women’s Federation, gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. 0wpl1u7ww2a4hubbe3tfzui6kzh6vo8 75549 75548 2026-09-27T18:40:06Z MEvalyn 9841 75549 wikitext text/x-wiki Hannah Augusta Darling Jawara (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu famire ya Christian Aku Creole eyali emanyiddwa ennyo. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Speaker w’olukiiko olukulu olwa Legislative Council of the Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasomera ku Mohammedan High School, gyeyasisinkana omusajja eyali agenda okuba bbaawe, Dawda Jawara, eyali agenda okuba pulezidenti, nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland. Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara. Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali bbaawe bwe yali azzeeyo okusoma. Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kw’ababaka mu House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanirira ekitundu kya Soldier Town mu Bathurst, naye teyawangula ku lwa kibiina kya bbaawe, PPP. Kino kyamufuula omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kw’eggwanga mu Gambia. Mu 1962, yatandikawo Women’s Contemporary Society. Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966. Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okukyuka n’afuuka Musiraamu. Mu 1968, yafulumya ekitabo Rebellion – “ekyandiba nga kye kyasooka okuba ekitabo ekiraga obuvunaanyizibwa bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko bya Gambia.” Ekitabo kino kyawandiikibwa mu linnya eritali lye, era kyali kyogera ku Nyasta, omuwala omuto mu kyalo asobola okufuba okugenda mu maaso n’okusoma mu kifo ky’okufumbirwa mu bufumbo obutegekeddwa. Mu kiseera ekyo, yali Pulezidenti wa Gambia Women’s Federation, gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. Mu 1962, yatandikawo Women's Contemporary Society.[7] Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966.[8] 1blut09c7du4ibssuuxx85lzjnspyxi 75550 75549 2026-09-27T18:40:29Z MEvalyn 9841 Added paragraph 75550 wikitext text/x-wiki Hannah Augusta Darling Jawara (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu famire ya Christian Aku Creole eyali emanyiddwa ennyo. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Speaker w’olukiiko olukulu olwa Legislative Council of the Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasomera ku Mohammedan High School, gyeyasisinkana omusajja eyali agenda okuba bbaawe, Dawda Jawara, eyali agenda okuba pulezidenti, nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland. Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara. Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali bbaawe bwe yali azzeeyo okusoma. Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kw’ababaka mu House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanirira ekitundu kya Soldier Town mu Bathurst, naye teyawangula ku lwa kibiina kya bbaawe, PPP. Kino kyamufuula omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kw’eggwanga mu Gambia. Mu 1962, yatandikawo Women’s Contemporary Society. Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966. Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okukyuka n’afuuka Musiraamu. Mu 1968, yafulumya ekitabo Rebellion – “ekyandiba nga kye kyasooka okuba ekitabo ekiraga obuvunaanyizibwa bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko bya Gambia.” Ekitabo kino kyawandiikibwa mu linnya eritali lye, era kyali kyogera ku Nyasta, omuwala omuto mu kyalo asobola okufuba okugenda mu maaso n’okusoma mu kifo ky’okufumbirwa mu bufumbo obutegekeddwa. Mu kiseera ekyo, yali Pulezidenti wa Gambia Women’s Federation, gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. Mu 1962, yatandikawo Women's Contemporary Society.[7] Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966.[8] Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okudda mu Busiraamu.[9][10] Mu 1968, yafulumya Rebellion - “obulabika nga kye kitabo ekisooka ekiraga obuvumu bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko e Gambia.”[8] Rebellion yaafulumizibwa nga yeeyita erinnya eddala, era yali muzannyo ku Nyasta, omuwala omuvubuka mu kyalo ky’omu byalo eyalwanirira okugenda mu maaso n’okusoma kwe mu kifo ky’okufumbirwa mu ngeri etategekeddwa.[11] Mu kiseera we yaafulumizibwa, yali Pulezidenti wa Gambia Women's Federation,[8] gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area.[12] 36lmzid1e2vff07qbaf7j194prj3vzj 75551 75550 2026-09-27T18:43:38Z MEvalyn 9841 Added statement 75551 wikitext text/x-wiki Hannah Augusta Darling Jawara (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu famire ya Christian Aku Creole eyali emanyiddwa ennyo. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Speaker w’olukiiko olukulu olwa Legislative Council of the Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasomera ku Mohammedan High School, gyeyasisinkana omusajja eyali agenda okuba bbaawe, Dawda Jawara, eyali agenda okuba pulezidenti, nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland. Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara. Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali bbaawe bwe yali azzeeyo okusoma. Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kw’ababaka mu House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanirira ekitundu kya Soldier Town mu Bathurst, naye teyawangula ku lwa kibiina kya bbaawe, PPP. Kino kyamufuula omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kw’eggwanga mu Gambia. Mu 1962, yatandikawo Women’s Contemporary Society. Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966. Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okukyuka n’afuuka Musiraamu. Mu 1968, yafulumya ekitabo Rebellion – “ekyandiba nga kye kyasooka okuba ekitabo ekiraga obuvunaanyizibwa bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko bya Gambia.” Ekitabo kino kyawandiikibwa mu linnya eritali lye, era kyali kyogera ku Nyasta, omuwala omuto mu kyalo asobola okufuba okugenda mu maaso n’okusoma mu kifo ky’okufumbirwa mu bufumbo obutegekeddwa. Mu kiseera ekyo, yali Pulezidenti wa Gambia Women’s Federation, gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. Mu 1962, yatandikawo Women's Contemporary Society.[7] Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966.[8] Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okudda mu Busiraamu.[9][10] Mu 1968, yafulumya Rebellion - “obulabika nga kye kitabo ekisooka ekiraga obuvumu bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko e Gambia.”[8] Rebellion yaafulumizibwa nga yeeyita erinnya eddala, era yali muzannyo ku Nyasta, omuwala omuvubuka mu kyalo ky’omu byalo eyalwanirira okugenda mu maaso n’okusoma kwe mu kifo ky’okufumbirwa mu ngeri etategekeddwa.[11] Mu kiseera we yaafulumizibwa, yali Pulezidenti wa Gambia Women's Federation,[8] gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area.[12] Okufa Augusta Jawara yafiira mu London nga 21 Janwali 1981, nga wa myaka 56. ckcl50q235ipeiwi6clods4qn9qyahz 75552 75551 2026-09-27T18:44:50Z MEvalyn 9841 Added statement 75552 wikitext text/x-wiki Hannah Augusta Darling Jawara (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu famire ya Christian Aku Creole eyali emanyiddwa ennyo. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Speaker w’olukiiko olukulu olwa Legislative Council of the Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasomera ku Mohammedan High School, gyeyasisinkana omusajja eyali agenda okuba bbaawe, Dawda Jawara, eyali agenda okuba pulezidenti, nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland. Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara. Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali bbaawe bwe yali azzeeyo okusoma. Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kw’ababaka mu House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanirira ekitundu kya Soldier Town mu Bathurst, naye teyawangula ku lwa kibiina kya bbaawe, PPP. Kino kyamufuula omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kw’eggwanga mu Gambia. Mu 1962, yatandikawo Women’s Contemporary Society. Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966. Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okukyuka n’afuuka Musiraamu. Mu 1968, yafulumya ekitabo Rebellion – “ekyandiba nga kye kyasooka okuba ekitabo ekiraga obuvunaanyizibwa bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko bya Gambia.” Ekitabo kino kyawandiikibwa mu linnya eritali lye, era kyali kyogera ku Nyasta, omuwala omuto mu kyalo asobola okufuba okugenda mu maaso n’okusoma mu kifo ky’okufumbirwa mu bufumbo obutegekeddwa. Mu kiseera ekyo, yali Pulezidenti wa Gambia Women’s Federation, gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. Mu 1962, yatandikawo Women's Contemporary Society.[7] Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966.[8] Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okudda mu Busiraamu.[9][10] Mu 1968, yafulumya Rebellion - “obulabika nga kye kitabo ekisooka ekiraga obuvumu bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko e Gambia.”[8] Rebellion yaafulumizibwa nga yeeyita erinnya eddala, era yali muzannyo ku Nyasta, omuwala omuvubuka mu kyalo ky’omu byalo eyalwanirira okugenda mu maaso n’okusoma kwe mu kifo ky’okufumbirwa mu ngeri etategekeddwa.[11] Mu kiseera we yaafulumizibwa, yali Pulezidenti wa Gambia Women's Federation,[8] gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area.[12] Okufa Augusta Jawara yafiira mu London nga 21 Janwali 1981, nga wa myaka 56. Emirimu Omusawo w'e Gambia Eby'okuzannya ah3gx7nsetv1rek2c022s6cg41z1ns0 75553 75552 2026-09-27T18:51:13Z MEvalyn 9841 Added plays 75553 wikitext text/x-wiki Hannah Augusta Darling Jawara (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu famire ya Christian Aku Creole eyali emanyiddwa ennyo. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Speaker w’olukiiko olukulu olwa Legislative Council of the Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasomera ku Mohammedan High School, gyeyasisinkana omusajja eyali agenda okuba bbaawe, Dawda Jawara, eyali agenda okuba pulezidenti, nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland. Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara. Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali bbaawe bwe yali azzeeyo okusoma. Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kw’ababaka mu House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanirira ekitundu kya Soldier Town mu Bathurst, naye teyawangula ku lwa kibiina kya bbaawe, PPP. Kino kyamufuula omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kw’eggwanga mu Gambia. Mu 1962, yatandikawo Women’s Contemporary Society. Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966. Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okukyuka n’afuuka Musiraamu. Mu 1968, yafulumya ekitabo Rebellion – “ekyandiba nga kye kyasooka okuba ekitabo ekiraga obuvunaanyizibwa bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko bya Gambia.” Ekitabo kino kyawandiikibwa mu linnya eritali lye, era kyali kyogera ku Nyasta, omuwala omuto mu kyalo asobola okufuba okugenda mu maaso n’okusoma mu kifo ky’okufumbirwa mu bufumbo obutegekeddwa. Mu kiseera ekyo, yali Pulezidenti wa Gambia Women’s Federation, gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. Mu 1962, yatandikawo Women's Contemporary Society.[7] Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966.[8] Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okudda mu Busiraamu.[9][10] Mu 1968, yafulumya Rebellion - “obulabika nga kye kitabo ekisooka ekiraga obuvumu bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko e Gambia.”[8] Rebellion yaafulumizibwa nga yeeyita erinnya eddala, era yali muzannyo ku Nyasta, omuwala omuvubuka mu kyalo ky’omu byalo eyalwanirira okugenda mu maaso n’okusoma kwe mu kifo ky’okufumbirwa mu ngeri etategekeddwa.[11] Mu kiseera we yaafulumizibwa, yali Pulezidenti wa Gambia Women's Federation,[8] gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area.[12] == Okufa == Augusta Jawara yafiira mu London nga 21 Janwali 1981, nga wa myaka 56. == Emirimu == Omusawo w'e Gambia === Eby'okuzannya === * ''The African King'', produced 1966. * ''Rebellion'', 1968<ref name=":1" /> o2n9y52jc4hxav38moue8xu7h0u1ja6 75554 75553 2026-09-27T18:52:50Z MEvalyn 9841 Added others 75554 wikitext text/x-wiki Hannah Augusta Darling Jawara (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu famire ya Christian Aku Creole eyali emanyiddwa ennyo. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Speaker w’olukiiko olukulu olwa Legislative Council of the Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasomera ku Mohammedan High School, gyeyasisinkana omusajja eyali agenda okuba bbaawe, Dawda Jawara, eyali agenda okuba pulezidenti, nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland. Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara. Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali bbaawe bwe yali azzeeyo okusoma. Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kw’ababaka mu House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanirira ekitundu kya Soldier Town mu Bathurst, naye teyawangula ku lwa kibiina kya bbaawe, PPP. Kino kyamufuula omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kw’eggwanga mu Gambia. Mu 1962, yatandikawo Women’s Contemporary Society. Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966. Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okukyuka n’afuuka Musiraamu. Mu 1968, yafulumya ekitabo Rebellion – “ekyandiba nga kye kyasooka okuba ekitabo ekiraga obuvunaanyizibwa bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko bya Gambia.” Ekitabo kino kyawandiikibwa mu linnya eritali lye, era kyali kyogera ku Nyasta, omuwala omuto mu kyalo asobola okufuba okugenda mu maaso n’okusoma mu kifo ky’okufumbirwa mu bufumbo obutegekeddwa. Mu kiseera ekyo, yali Pulezidenti wa Gambia Women’s Federation, gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. Mu 1962, yatandikawo Women's Contemporary Society.[7] Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966.[8] Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okudda mu Busiraamu.[9][10] Mu 1968, yafulumya Rebellion - “obulabika nga kye kitabo ekisooka ekiraga obuvumu bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko e Gambia.”[8] Rebellion yaafulumizibwa nga yeeyita erinnya eddala, era yali muzannyo ku Nyasta, omuwala omuvubuka mu kyalo ky’omu byalo eyalwanirira okugenda mu maaso n’okusoma kwe mu kifo ky’okufumbirwa mu ngeri etategekeddwa.[11] Mu kiseera we yaafulumizibwa, yali Pulezidenti wa Gambia Women's Federation,[8] gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area.[12] == Okufa == Augusta Jawara yafiira mu London nga 21 Janwali 1981, nga wa myaka 56. == Emirimu == Omusawo w'e Gambia === Eby'okuzannya === * ''The African King'', produced 1966. * ''Rebellion'', 1968 === Ebirala === * "The Gambia Women's Federation", ''Women Today'', Vol. 6, No. 4 (1965), pp.&#x20;79–81. n77pqbk15q6xtlcuc2z8xg4lrin7nv5 75555 75554 2026-09-27T18:53:25Z MEvalyn 9841 75555 wikitext text/x-wiki '''Hannah Augusta Darling Jawara''' (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. Obulamu Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu famire ya Christian Aku Creole eyali emanyiddwa ennyo. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Speaker w’olukiiko olukulu olwa Legislative Council of the Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasomera ku Mohammedan High School, gyeyasisinkana omusajja eyali agenda okuba bbaawe, Dawda Jawara, eyali agenda okuba pulezidenti, nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland. Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara. Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali bbaawe bwe yali azzeeyo okusoma. Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kw’ababaka mu House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanirira ekitundu kya Soldier Town mu Bathurst, naye teyawangula ku lwa kibiina kya bbaawe, PPP. Kino kyamufuula omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kw’eggwanga mu Gambia. Mu 1962, yatandikawo Women’s Contemporary Society. Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966. Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okukyuka n’afuuka Musiraamu. Mu 1968, yafulumya ekitabo Rebellion – “ekyandiba nga kye kyasooka okuba ekitabo ekiraga obuvunaanyizibwa bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko bya Gambia.” Ekitabo kino kyawandiikibwa mu linnya eritali lye, era kyali kyogera ku Nyasta, omuwala omuto mu kyalo asobola okufuba okugenda mu maaso n’okusoma mu kifo ky’okufumbirwa mu bufumbo obutegekeddwa. Mu kiseera ekyo, yali Pulezidenti wa Gambia Women’s Federation, gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area. == Obulamu == Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. Mu 1962, yatandikawo Women's Contemporary Society.[7] Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966.[8] Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okudda mu Busiraamu.[9][10] Mu 1968, yafulumya Rebellion - “obulabika nga kye kitabo ekisooka ekiraga obuvumu bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko e Gambia.”[8] Rebellion yaafulumizibwa nga yeeyita erinnya eddala, era yali muzannyo ku Nyasta, omuwala omuvubuka mu kyalo ky’omu byalo eyalwanirira okugenda mu maaso n’okusoma kwe mu kifo ky’okufumbirwa mu ngeri etategekeddwa.[11] Mu kiseera we yaafulumizibwa, yali Pulezidenti wa Gambia Women's Federation,[8] gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area.[12] == Okufa == Augusta Jawara yafiira mu London nga 21 Janwali 1981, nga wa myaka 56. == Emirimu == Omusawo w'e Gambia === Eby'okuzannya === * ''The African King'', produced 1966. * ''Rebellion'', 1968 === Ebirala === * "The Gambia Women's Federation", ''Women Today'', Vol. 6, No. 4 (1965), pp.&#x20;79–81. c96y3cahr6yoaq4dju93m0294uroikc 75556 75555 2026-09-27T18:53:52Z MEvalyn 9841 75556 wikitext text/x-wiki '''Hannah Augusta Darling Jawara''' (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu Gambia. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. == Obulamu == Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. Mu 1962, yatandikawo Women's Contemporary Society.[7] Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966.[8] Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okudda mu Busiraamu.[9][10] Mu 1968, yafulumya Rebellion - “obulabika nga kye kitabo ekisooka ekiraga obuvumu bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko e Gambia.”[8] Rebellion yaafulumizibwa nga yeeyita erinnya eddala, era yali muzannyo ku Nyasta, omuwala omuvubuka mu kyalo ky’omu byalo eyalwanirira okugenda mu maaso n’okusoma kwe mu kifo ky’okufumbirwa mu ngeri etategekeddwa.[11] Mu kiseera we yaafulumizibwa, yali Pulezidenti wa Gambia Women's Federation,[8] gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area.[12] == Okufa == Augusta Jawara yafiira mu London nga 21 Janwali 1981, nga wa myaka 56. == Emirimu == Omusawo w'e Gambia === Eby'okuzannya === * ''The African King'', produced 1966. * ''Rebellion'', 1968 === Ebirala === * "The Gambia Women's Federation", ''Women Today'', Vol. 6, No. 4 (1965), pp.&#x20;79–81. 10p43cepym6gl51pk6tof71znzt5yc4 75557 75556 2026-09-27T19:03:42Z MEvalyn 9841 Added wiki link 75557 wikitext text/x-wiki '''Hannah Augusta Darling Jawara''' (eyazaalibwa nga Mahoney; May 1924 – 21 January 1981), yali omusawo, omuwandiisi w’ebitabo n’omulwanirizi w’eddembe ly’abakyala mu [[Gambia]]. Yali mukyala we asooka (okuva 1955 okutuuka 1967) wa Sir Dawda Jawara, Pulezidenti wa Gambia. == Obulamu == Hannah Augusta Darling Mahoney yazaalibwa mu maka amakulu ag’Abakristaayo Aku Creole. Yali muwala wa Sir John Mahoney, eyali Ssaabawandiisi w’Olukiiko lw’Amateeka mu Gambia, ne mukyala we Hannah. Mwannyina wa Augusta yali Louise N’Jie. Yasoma ku Mohammedan High School, gyeyasooka okusisinkana omwami we ow’omu maaso, (eyali pulezidenti) Dawda Jawara,[3], nga tannatandika okusoma obusawo mu Edinburgh, Scotland.[4] Mu February 1955, yawasa Dawda Jawara.[5] Omwana waabwe asooka yazaalibwa mu Edinburgh, gyeyali omwami we yali azzeeyo okusoma.[4] Mu 1960, yeesimbawo mu kulonda kwa House of Representatives mu kulonda kwa 1960, ng’alwanira mu Soldier Town e Bathurst naye n’alemwa ku lwa kibiina kya bba, PPP. Bwe kityo, yafuuka omukazi asooka okwesimbawo mu kulonda kwa Gambian national election. Mu 1962, yatandikawo Women's Contemporary Society.[7] Omuzannyo gwe, The African King, gwakolebwa ku Negro Arts Festival e Dakar mu 1966.[8] Mu 1967, ye ne Dawda Jawara baawukana, era n’addamu okudda mu Busiraamu.[9][10] Mu 1968, yafulumya Rebellion - “obulabika nga kye kitabo ekisooka ekiraga obuvumu bw’abakyala n’okulwanirira abaana abawala mu byafaayo by’ebyawandiiko e Gambia.”[8] Rebellion yaafulumizibwa nga yeeyita erinnya eddala, era yali muzannyo ku Nyasta, omuwala omuvubuka mu kyalo ky’omu byalo eyalwanirira okugenda mu maaso n’okusoma kwe mu kifo ky’okufumbirwa mu ngeri etategekeddwa.[11] Mu kiseera we yaafulumizibwa, yali Pulezidenti wa Gambia Women's Federation,[8] gye yayamba okutandikawo okuva mu bibiina by’abakyala mu Greater Banjul Area.[12] == Okufa == Augusta Jawara yafiira mu London nga 21 Janwali 1981, nga wa myaka 56. == Emirimu == Omusawo w'e Gambia === Eby'okuzannya === * ''The African King'', produced 1966. * ''Rebellion'', 1968 === Ebirala === * "The Gambia Women's Federation", ''Women Today'', Vol. 6, No. 4 (1965), pp.&#x20;79–81. == Ebyogerwako == oa64vo34b36p6zkb2z4f2puvvug37le Phillip Kipyeko 0 15991 75603 2026-09-28T04:40:44Z ESTHER NAKITENDE 9175 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364243528|Phillip Kipyeko]]" 75603 wikitext text/x-wiki  omwaka oluzannya ensi ekifo mita {| {{AchievementTable|Event=yes}} |- !colspan="6"|Representing {{UGA}} |- |rowspan=2|2011 |[[2011 World Youth Championships in Athletics|World Youth Championships]] |[[Lille, France]] |7th |3000 m |8:11.12 |- |[[Athletics at the 2011 Commonwealth Youth Games|Commonwealth Youth Games]] |[[Douglas, Isle of Man]] |bgcolor=cc9966|3rd |3000 m |8:02.33 |- |2012 |[[2012 World Junior Championships in Athletics|World Junior Championships]] |[[Barcelona, Spain]] |6th |5000 m |[[2012 World Junior Championships in Athletics – Men's 5000 metres|13:45.52]] |- |2013 |[[2013 World Championships in Athletics|World Championships]] |[[Moscow, Russia]] |19th (h) |5000 m |[[2013 World Championships in Athletics – Men's 5000 metres|13:33.68]] |- |2014 |[[2014 World Junior Championships in Athletics|World Junior Championships]] |[[Eugene, Oregon|Eugene, United States]] |6th |5000 m |[[2014 World Junior Championships in Athletics – Men's 5000 metres|13:40.55]] |- |2015 |[[2015 World Championships in Athletics|World Championships]] |[[Beijing, China]] |12th (h) |5000 m |[[2015 World Championships in Athletics – Men's 5000 metres|13:26.20]] |- |rowspan=2|2016 |[[2016 African Championships in Athletics|African Championships]] |[[Durban, South Africa]] |10th |5000 m |[[2016 African Championships in Athletics – Men's 5000 metres|13:33.06]] |- |[[Athletics at the 2016 Summer Olympics|Olympic Games]] |[[Rio de Janeiro, Brazil]] |12th (h) |5000 m |[[Athletics at the 2016 Summer Olympics – Men's 5000 metres|13:24.66]] |- |2018 |[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games|Commonwealth Games]] |[[Gold Coast, Australia]] |6th |5000 m |[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games – Men's 5000 metres|13:59.59]] |}'''Phillip Kipyeko''' (yazaalibwa 1 oggwoluberyeberye 1995) [[Munnayuganda]] omuddusi w'emisinde emiwanvu ng'okusinga avuganya mu mmita 5000.<ref>{{Cite web |date=30 August 2015 |title=Phillip Kipyeko |url=http://www.iaaf.org/athletes/uganda/phillip-kipyeko-262634 |access-date=30 August 2015 |publisher=IAAF}}</ref> Yakiikirira eggwanga lye mu mpaka z’ensi yonna mu mizannyo gya 2013 ne 2015 ng’asubwa fayinolo ku mizannyo gyombi. == Empaka z’ensi yonna == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == Bye yasinga okola ku bubwe == '''Ebweru''' * Mitazi 1500 – ssaawa 3:45.00 (Kampala 2013) * Mitazi 3000 – 7:44.14 (Hengelo 2014) * Mitazi 5000 – 13:10.69 (Heusden-Zolder 2015) * Kiromitazi 10 – 28:18 (Makutano 2013) == Ebiwandiiko ebikozeseddwa == {{Reflist}}{{Authority control}} [[Category:Abantu Abalamu]] [[Category:Abaddusi b'emisinde emiwanvu abasajja]] [[Category:Abazalibwa mu 1995]] 33j8vk6gxlnbhd6tpxi6x6d2phrluec