Wikipedia
lgwiki
https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Luganda
0
3495
76686
75400
2026-10-15T12:34:53Z
Waisman12
12007
Adding a citation of definitoion of luganda
76686
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox lulimi
| erinnya = Oluganda
| erinnya_lyennono = Oluganda
| eggwanga = [[Yuganda]]
| ekitundu = [[Buganda]]
| abayogera =
| enkola = Niger–Congo
| ennyiriri = Niger–Congo
| ennyiriri2 = Bantu
| ennyiriri3 = Great Lakes Bantu
| ennukuta = Latin
| iso1 = lg
| iso2 = lug
| iso3 = lug
}}
[[File:Flag of Uganda.svg|thumb|225x225px|uganda national flag]]
'''Luganda/Oluganda''' lwe lulimi olwogerwa [[baganda|Abaganda]] e [[Yuganda]]. Oluganda lukozesebwa nnyo mu masekkati ga Yuganda. Lwe lulimi olukozesebwa okusinga mu nsi ya Yuganda. Olugaganda luva ku linnya ly'Abaganda, abalwogera okuva edda nnyo. Olw'okuba ebibuga ebikulu ebya Yuganda mu myaka gyonna bisangibwa mu [[Buganda]], olulimi lwayambuka nnyo mu byetaagisa mu Yuganda yonna, kuba kati lukozesebwa nnyo mu by'obusuubuzi mu maduuka, ne mu butale obw'enjawulo mu Yuganda.<ref>{{Cite web |date=2026-07-02 |title=Definition of LUGANDA |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Luganda |access-date=2026-10-15 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref>
Abantu abasinga okwogera Oluganda bava mu masekkati ga Yuganda okuli ebifo eby'enjawulo nga Kampala, Mukono, Kayunga, Masaka, Kalangala, Mpigi, Sembabule, n'ebilala.
== Ebijuliziddwa ==
* ''The Word in Luganda'', by Larry M. Hyman & Francis X. Katamba
* An excellent online summary of the Luganda language can be found at <nowiki>https://web.archive.org/web/20101124071115/http://www.buganda.com/luganda.htm</nowiki>.
* Luganda–English Dictionary
* The website of a team developing Luganda language capability for computers is at <nowiki>https://web.archive.org/web/20080209115256/http://www.kizito.uklinux.net/</nowiki>
* <nowiki>https://web.archive.org/web/20110727163222/http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Ganda</nowiki> PanAfrican L10n page on Ganda
[[Category:Lulimi]]
[[Category:Ebitundu bya Uganda eby'enjawulo]]
[[Category:Buganda]]
sv0ntbzk17ozu9r6kf3yglfmypvgb33
76687
76686
2026-10-15T12:38:07Z
Waisman12
12007
Adding a citation about where luganda is mostly spoken
76687
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox lulimi
| erinnya = Oluganda
| erinnya_lyennono = Oluganda
| eggwanga = [[Yuganda]]
| ekitundu = [[Buganda]]
| abayogera =
| enkola = Niger–Congo
| ennyiriri = Niger–Congo
| ennyiriri2 = Bantu
| ennyiriri3 = Great Lakes Bantu
| ennukuta = Latin
| iso1 = lg
| iso2 = lug
| iso3 = lug
}}
[[File:Flag of Uganda.svg|thumb|225x225px|uganda national flag]]
'''Luganda/Oluganda''' lwe lulimi olwogerwa [[baganda|Abaganda]] e [[Yuganda]]. Oluganda lukozesebwa nnyo mu masekkati ga Yuganda. Lwe lulimi olukozesebwa okusinga mu nsi ya Yuganda. Olugaganda luva ku linnya ly'Abaganda, abalwogera okuva edda nnyo. Olw'okuba ebibuga ebikulu ebya Yuganda mu myaka gyonna bisangibwa mu [[Buganda]], olulimi lwayambuka nnyo mu byetaagisa mu Yuganda yonna, kuba kati lukozesebwa nnyo mu by'obusuubuzi mu maduuka, ne mu butale obw'enjawulo mu Yuganda.<ref>{{Cite web |date=2026-07-02 |title=Definition of LUGANDA |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Luganda |access-date=2026-10-15 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref>
Abantu abasinga okwogera Oluganda bava mu masekkati ga Yuganda okuli ebifo eby'enjawulo nga Kampala, Mukono, Kayunga, Masaka, Kalangala, Mpigi, Sembabule, n'ebilala.<ref>{{Cite web |date=2025-03-02 |title=Buganda’s shame: Baganda who just can’t write Luganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/oped/commentary/buganda-s-shame-baganda-who-just-can-t-write-luganda-4948104 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
* ''The Word in Luganda'', by Larry M. Hyman & Francis X. Katamba
* An excellent online summary of the Luganda language can be found at <nowiki>https://web.archive.org/web/20101124071115/http://www.buganda.com/luganda.htm</nowiki>.
* Luganda–English Dictionary
* The website of a team developing Luganda language capability for computers is at <nowiki>https://web.archive.org/web/20080209115256/http://www.kizito.uklinux.net/</nowiki>
* <nowiki>https://web.archive.org/web/20110727163222/http://www.panafril10n.org/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Ganda</nowiki> PanAfrican L10n page on Ganda
[[Category:Lulimi]]
[[Category:Ebitundu bya Uganda eby'enjawulo]]
[[Category:Buganda]]
lh4ckdt4kku1lcrgbzrjhoi4efsx8fl
Gabunga
0
3547
76698
56291
2026-10-15T13:20:15Z
Waisman12
12007
Adding a citation about who is Gabunga
76698
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Gabunga y'e Mutaka w'akasolya ow'[[Emmamba ey'e Buwaya]]. Aliko ye Mutaka Mubiru Nziikwa.<ref>{{Cite web |title=Mmamba Gabunga Clan |url=https://buganda.or.ug/clan/mmamba-gabunga-clan/ |access-date=2026-10-15 |website=Buganda Kingdom |language=en-US}}</ref>
bmitbtpzlz2njrwb1xapigo9otcgxb3
Omuyembe
0
3977
76689
75382
2026-10-15T12:49:51Z
Waisman12
12007
Adding a citation about why young mangoes are mostly eaten by ladies
76689
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hapus Mango.jpg|thumb|'''Hapus Mango.''']]
[[File:Green Mangoes (Mangifera indica).jpg|thumb|emiyembe]]
[[Omuyembe]] [[kibala]] era nga kyetanirwa kumpi buli[[ muntu]] mu nsi eno [[Uganda]] n'amawnaga amalala. Omuyembe gunno mwattu simanyi lwaki okusingira dda gwetanilwa nnyo ebintonde ebikazzi naddala omuyembe omutoototo. Wesanga nga enamba esinga ey'[[abkazzi]] bagiwomera nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-05-27 |title=Raw or ripe mango, which is better for you? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/healthy-living/raw-or-ripe-mango-which-is-better-for-you--4637414 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Omuyembe mwatu guwooma nnyo naddala nga ofunye ekika ekirungi.
[[Emiyembe]] girina amannya agenjawulo era nga gano wamanga gegamu kumanya;
1. Gwoogwa
2. Kkoona
3. Kifuta
4. Kalambo
5. nemirara mingi
munange omuyembe guvaamu omubisi omulungi ate nga guwoma nnyo era nga gulina n'eddekende.
cxlpxw89ob13htcdu5zsisp03p3pvih
76690
76689
2026-10-15T12:55:33Z
Waisman12
12007
Adding a citation about sweetest mango
76690
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hapus Mango.jpg|thumb|'''Hapus Mango.''']]
[[File:Green Mangoes (Mangifera indica).jpg|thumb|emiyembe]]
[[Omuyembe]] [[kibala]] era nga kyetanirwa kumpi buli[[ muntu]] mu nsi eno [[Uganda]] n'amawnaga amalala. Omuyembe gunno mwattu simanyi lwaki okusingira dda gwetanilwa nnyo ebintonde ebikazzi naddala omuyembe omutoototo. Wesanga nga enamba esinga ey'[[abkazzi]] bagiwomera nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-05-27 |title=Raw or ripe mango, which is better for you? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/healthy-living/raw-or-ripe-mango-which-is-better-for-you--4637414 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Omuyembe mwatu guwooma nnyo naddala nga ofunye ekika ekirungi.<ref>{{Cite web |last=Altaf |first=Malik Muneeb |date=2026-03-28 |title=Sweetest Mango in the World: Brix Ranked |url=https://mmafarms.com/blog/sweetest-mango-in-the-world/ |access-date=2026-10-15 |website=mmafarms.com |language=en}}</ref>
[[Emiyembe]] girina amannya agenjawulo era nga gano wamanga gegamu kumanya;
1. Gwoogwa
2. Kkoona
3. Kifuta
4. Kalambo
5. nemirara mingi
munange omuyembe guvaamu omubisi omulungi ate nga guwoma nnyo era nga gulina n'eddekende.
6dpfxgjngnpi5ek7931pa6v0654ymfv
76691
76690
2026-10-15T12:59:24Z
Waisman12
12007
Adding a citation about mango types in luganda
76691
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hapus Mango.jpg|thumb|'''Hapus Mango.''']]
[[File:Green Mangoes (Mangifera indica).jpg|thumb|emiyembe]]
[[Omuyembe]] [[kibala]] era nga kyetanirwa kumpi buli[[ muntu]] mu nsi eno [[Uganda]] n'amawnaga amalala. Omuyembe gunno mwattu simanyi lwaki okusingira dda gwetanilwa nnyo ebintonde ebikazzi naddala omuyembe omutoototo. Wesanga nga enamba esinga ey'[[abkazzi]] bagiwomera nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-05-27 |title=Raw or ripe mango, which is better for you? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/healthy-living/raw-or-ripe-mango-which-is-better-for-you--4637414 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Omuyembe mwatu guwooma nnyo naddala nga ofunye ekika ekirungi.<ref>{{Cite web |last=Altaf |first=Malik Muneeb |date=2026-03-28 |title=Sweetest Mango in the World: Brix Ranked |url=https://mmafarms.com/blog/sweetest-mango-in-the-world/ |access-date=2026-10-15 |website=mmafarms.com |language=en}}</ref>
[[Emiyembe]] girina amannya agenjawulo era nga gano wamanga gegamu kumanya;
1. Gwoogwa
2. Kkoona
3. Kifuta
4. Kalambo
5. nemirara mingi<ref>{{Cite journal |last=Nakisozi |first=Henriettah |last2=Ogwok |first2=Patrick |last3=Mugampoza |first3=Diriisa |date=2025-10-23 |title=Morphometry of Mango Varieties and Sociodemographic Factors Influencing Mango Production in Uganda |url=https://www.researchgate.net/publication/396813775_Morphometry_of_Mango_Varieties_and_Sociodemographic_Factors_Influencing_Mango_Production_in_Uganda |journal=International Journal on Food Agriculture and Natural Resources |volume=6 |pages=93–99}}</ref>
munange omuyembe guvaamu omubisi omulungi ate nga guwoma nnyo era nga gulina n'eddekende.
73p0opmmt5ueomjjm3pn8bw8kqs5hqc
76692
76691
2026-10-15T13:01:58Z
Waisman12
12007
Adding a citation about the sweetness of mango juice
76692
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hapus Mango.jpg|thumb|'''Hapus Mango.''']]
[[File:Green Mangoes (Mangifera indica).jpg|thumb|emiyembe]]
[[Omuyembe]] [[kibala]] era nga kyetanirwa kumpi buli[[ muntu]] mu nsi eno [[Uganda]] n'amawnaga amalala. Omuyembe gunno mwattu simanyi lwaki okusingira dda gwetanilwa nnyo ebintonde ebikazzi naddala omuyembe omutoototo. Wesanga nga enamba esinga ey'[[abkazzi]] bagiwomera nnyo.<ref>{{Cite web |date=2024-05-27 |title=Raw or ripe mango, which is better for you? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/healthy-living/raw-or-ripe-mango-which-is-better-for-you--4637414 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Omuyembe mwatu guwooma nnyo naddala nga ofunye ekika ekirungi.<ref>{{Cite web |last=Altaf |first=Malik Muneeb |date=2026-03-28 |title=Sweetest Mango in the World: Brix Ranked |url=https://mmafarms.com/blog/sweetest-mango-in-the-world/ |access-date=2026-10-15 |website=mmafarms.com |language=en}}</ref>
[[Emiyembe]] girina amannya agenjawulo era nga gano wamanga gegamu kumanya;
1. Gwoogwa
2. Kkoona
3. Kifuta
4. Kalambo
5. nemirara mingi<ref>{{Cite journal |last=Nakisozi |first=Henriettah |last2=Ogwok |first2=Patrick |last3=Mugampoza |first3=Diriisa |date=2025-10-23 |title=Morphometry of Mango Varieties and Sociodemographic Factors Influencing Mango Production in Uganda |url=https://www.researchgate.net/publication/396813775_Morphometry_of_Mango_Varieties_and_Sociodemographic_Factors_Influencing_Mango_Production_in_Uganda |journal=International Journal on Food Agriculture and Natural Resources |volume=6 |pages=93–99}}</ref>
munange omuyembe guvaamu omubisi omulungi ate nga guwoma nnyo era nga gulina n'eddekende.<ref>{{Cite journal |last=Yahia |first=Elhadi M. |last2=Ornelas-Paz |first2=José de Jesús |last3=Brecht |first3=Jeffrey K. |last4=García-Solís |first4=Pablo |last5=Celis |first5=Maria Elena Maldonado |date=2023-07-01 |title=The contribution of mango fruit (Mangifera indica L.) to human nutrition and health |url=https://arabjchem.org/the-contribution-of-mango-fruit-mangifera-indica-l-to-human-nutrition-and-health/ |journal=Arabian Journal of Chemistry |language=en |publisher=Elsevier |volume=16 |doi=10.1016/j.arabjc.2023.104860 |issn=1878-5352}}</ref>
eraewipdbb0djqfnv30lqnw7umnimmd
Omubi atavaawo
0
4221
76688
18066
2026-10-15T12:45:48Z
Waisman12
12007
Adding a citation about the description of the saying
76688
wikitext
text/x-wiki
==Omubi atavaawo==[[nice people’s folk tale]]
Omubi atavaawo anaaza omulungi emabega. Amakulu nti omuntu bw’ataterebuka alwaddaaki n’atuuka ku kirungi ekyalinga ekirooto.
Bino bigambo byo Luganda ebikusike
<ref:wwf/lvceep/><ref>{{Cite web |title=African Proverbs and Proverbial Names 096459692X, 9780964596924 |url=https://dokumen.pub/african-proverbs-and-proverbial-names-096459692x-9780964596924.html |access-date=2026-10-15 |website=dokumen.pub |language=en}}</ref>
7y1eitq2w7zb0t0ym67tfpz2egxy4ao
Kookolo w’Emimiro
0
6474
76693
34785
2026-10-15T13:07:54Z
Waisman12
12007
Adding a citation about the signs of oesphogus cancer
76693
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tumor Laryngis-01.jpg|thumb|Kookolo w'emimiro]]
Kansa w'emimiro[[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/RTT/Simple_Esophageal_cancer]] ye Kookolo (kansa) akwata omumiro omuntu mw'ayisa emmere. Obumu ku bubonero bw'obulwadde buno kuliko omuntu okufuna obuzibu mu kumira, okukogga, okukolola ekifuba ekikalu, okukololakolola olutatadde n'okusesema.<ref>{{Cite web |title=Signs and Symptoms of Esophageal Cancer |url=https://www.cancer.org/cancer/types/esophagus-cancer/detection-diagnosis-staging/signs-and-symptoms.html |access-date=2026-10-15 |website=www.cancer.org |language=en}}</ref>
Ebimu ku bika bya kookolo ono ebikulu kuliko, ''Squamous-cell-carcinoma'' era nga buno businga kulabibwa nnyo mu nsi ezikyakula. Waliwo ne ''Adenorcinoma'' nga buno bwo businga kulabibwa mu nsi ezaakula edda. Ebimu Ku biviirako ''Squamous -cell- cancer'' kuliko okunywa sigala, omwenge, okunywa ennyo ebintu ebyokya n'endya embi. Ekiviirako kookolo ow'ekika kya ''Adenocarcinome'' kuliko ebintu nga okunywa sigala, omugejjo n'ebirala.
Obulwadde buno busobola okwewalibwa ng'abantu bakendeeza ku kunywa sigala, okulya ebyokya wamu n'endya ennungi. Obujjanjabi obuweebwa omuntu businziira ku ddaala kookolo oyo kw'ali, ekifo ky'azuuliddwamu n'embeera omuntu gy'alimu. Kookolo ow'ekika kya ''Squamous-cell-cancer'' bw'abeera nga tannakula, omuntu ayinza okulongoosebwa. wabula singa omuntu abeera tali mu mbeera nnungi emusobozesa kulongoosebwa, ateekebwa ku bujjanjabi obw'enjawulo obw'omulembe.
Mu 2012, kyazuulibwa nti Kansa w'emimiro ali mu kifo kya munaana mu nsi yonna mu kukwata abantu era nga buli mwaka akwata abantu 456,000. Mu mwaka gwe gumu ogwo, obulwadde buno bwaviirako abantu 400,000 okufa okuva ku bantu 345,000 abaafa mu 1990. Obulwadde buno businga nnyo mu basajja era nga bukubisaamu emirundi esatu ku obwo obuli mu bakazi.
4jull0cmirzqiygpfqli5daz99rf0h4
76694
76693
2026-10-15T13:12:39Z
Waisman12
12007
Adding a citation about the types of esophogus cancer
76694
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tumor Laryngis-01.jpg|thumb|Kookolo w'emimiro]]
Kansa w'emimiro[[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/RTT/Simple_Esophageal_cancer]] ye Kookolo (kansa) akwata omumiro omuntu mw'ayisa emmere. Obumu ku bubonero bw'obulwadde buno kuliko omuntu okufuna obuzibu mu kumira, okukogga, okukolola ekifuba ekikalu, okukololakolola olutatadde n'okusesema.<ref>{{Cite web |title=Signs and Symptoms of Esophageal Cancer |url=https://www.cancer.org/cancer/types/esophagus-cancer/detection-diagnosis-staging/signs-and-symptoms.html |access-date=2026-10-15 |website=www.cancer.org |language=en}}</ref>
Ebimu ku bika bya kookolo ono ebikulu kuliko, ''Squamous-cell-carcinoma'' era nga buno businga kulabibwa nnyo mu nsi ezikyakula. Waliwo ne ''Adenorcinoma'' nga buno bwo businga kulabibwa mu nsi ezaakula edda. Ebimu Ku biviirako ''Squamous -cell- cancer'' kuliko okunywa sigala, omwenge, okunywa ennyo ebintu ebyokya n'endya embi. Ekiviirako kookolo ow'ekika kya ''Adenocarcinome'' kuliko ebintu nga okunywa sigala, omugejjo n'ebirala.<ref>{{Cite web |title=Types of Esophageal Cancer {{!}} Mass General Brigham |url=https://www.massgeneralbrigham.org/en/health-wellness/esophageal-cancer-types |access-date=2026-10-15 |website=www.massgeneralbrigham.org |language=English}}</ref>
Obulwadde buno busobola okwewalibwa ng'abantu bakendeeza ku kunywa sigala, okulya ebyokya wamu n'endya ennungi. Obujjanjabi obuweebwa omuntu businziira ku ddaala kookolo oyo kw'ali, ekifo ky'azuuliddwamu n'embeera omuntu gy'alimu. Kookolo ow'ekika kya ''Squamous-cell-cancer'' bw'abeera nga tannakula, omuntu ayinza okulongoosebwa. wabula singa omuntu abeera tali mu mbeera nnungi emusobozesa kulongoosebwa, ateekebwa ku bujjanjabi obw'enjawulo obw'omulembe.
Mu 2012, kyazuulibwa nti Kansa w'emimiro ali mu kifo kya munaana mu nsi yonna mu kukwata abantu era nga buli mwaka akwata abantu 456,000. Mu mwaka gwe gumu ogwo, obulwadde buno bwaviirako abantu 400,000 okufa okuva ku bantu 345,000 abaafa mu 1990. Obulwadde buno businga nnyo mu basajja era nga bukubisaamu emirundi esatu ku obwo obuli mu bakazi.
65m49z9ngzuz2mzbmsxsq26dy7qy6mj
76695
76694
2026-10-15T13:14:55Z
Waisman12
12007
Adding a citation about how to prevent esophogus cancer
76695
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tumor Laryngis-01.jpg|thumb|Kookolo w'emimiro]]
Kansa w'emimiro[[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/RTT/Simple_Esophageal_cancer]] ye Kookolo (kansa) akwata omumiro omuntu mw'ayisa emmere. Obumu ku bubonero bw'obulwadde buno kuliko omuntu okufuna obuzibu mu kumira, okukogga, okukolola ekifuba ekikalu, okukololakolola olutatadde n'okusesema.<ref>{{Cite web |title=Signs and Symptoms of Esophageal Cancer |url=https://www.cancer.org/cancer/types/esophagus-cancer/detection-diagnosis-staging/signs-and-symptoms.html |access-date=2026-10-15 |website=www.cancer.org |language=en}}</ref>
Ebimu ku bika bya kookolo ono ebikulu kuliko, ''Squamous-cell-carcinoma'' era nga buno businga kulabibwa nnyo mu nsi ezikyakula. Waliwo ne ''Adenorcinoma'' nga buno bwo businga kulabibwa mu nsi ezaakula edda. Ebimu Ku biviirako ''Squamous -cell- cancer'' kuliko okunywa sigala, omwenge, okunywa ennyo ebintu ebyokya n'endya embi. Ekiviirako kookolo ow'ekika kya ''Adenocarcinome'' kuliko ebintu nga okunywa sigala, omugejjo n'ebirala.<ref>{{Cite web |title=Types of Esophageal Cancer {{!}} Mass General Brigham |url=https://www.massgeneralbrigham.org/en/health-wellness/esophageal-cancer-types |access-date=2026-10-15 |website=www.massgeneralbrigham.org |language=English}}</ref>
Obulwadde buno busobola okwewalibwa ng'abantu bakendeeza ku kunywa sigala, okulya ebyokya wamu n'endya ennungi. Obujjanjabi obuweebwa omuntu businziira ku ddaala kookolo oyo kw'ali, ekifo ky'azuuliddwamu n'embeera omuntu gy'alimu. Kookolo ow'ekika kya ''Squamous-cell-cancer'' bw'abeera nga tannakula, omuntu ayinza okulongoosebwa. wabula singa omuntu abeera tali mu mbeera nnungi emusobozesa kulongoosebwa, ateekebwa ku bujjanjabi obw'enjawulo obw'omulembe.<ref>{{Cite web |title=Causes, Risk Factors, and Prevention of Esophageal Cancer |url=https://www.cancer.org/cancer/types/esophagus-cancer/causes-risks-prevention.html |access-date=2026-10-15 |website=www.cancer.org |language=en}}</ref>
Mu 2012, kyazuulibwa nti Kansa w'emimiro ali mu kifo kya munaana mu nsi yonna mu kukwata abantu era nga buli mwaka akwata abantu 456,000. Mu mwaka gwe gumu ogwo, obulwadde buno bwaviirako abantu 400,000 okufa okuva ku bantu 345,000 abaafa mu 1990. Obulwadde buno businga nnyo mu basajja era nga bukubisaamu emirundi esatu ku obwo obuli mu bakazi.
ga9rd4zxgctckh0qpzbe5dfn9fir3kd
76696
76695
2026-10-15T13:17:35Z
Waisman12
12007
Adding a citation about the rankings of esophogus cancer
76696
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tumor Laryngis-01.jpg|thumb|Kookolo w'emimiro]]
Kansa w'emimiro[[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Medicine/Translation_task_force/RTT/Simple_Esophageal_cancer]] ye Kookolo (kansa) akwata omumiro omuntu mw'ayisa emmere. Obumu ku bubonero bw'obulwadde buno kuliko omuntu okufuna obuzibu mu kumira, okukogga, okukolola ekifuba ekikalu, okukololakolola olutatadde n'okusesema.<ref>{{Cite web |title=Signs and Symptoms of Esophageal Cancer |url=https://www.cancer.org/cancer/types/esophagus-cancer/detection-diagnosis-staging/signs-and-symptoms.html |access-date=2026-10-15 |website=www.cancer.org |language=en}}</ref>
Ebimu ku bika bya kookolo ono ebikulu kuliko, ''Squamous-cell-carcinoma'' era nga buno businga kulabibwa nnyo mu nsi ezikyakula. Waliwo ne ''Adenorcinoma'' nga buno bwo businga kulabibwa mu nsi ezaakula edda. Ebimu Ku biviirako ''Squamous -cell- cancer'' kuliko okunywa sigala, omwenge, okunywa ennyo ebintu ebyokya n'endya embi. Ekiviirako kookolo ow'ekika kya ''Adenocarcinome'' kuliko ebintu nga okunywa sigala, omugejjo n'ebirala.<ref>{{Cite web |title=Types of Esophageal Cancer {{!}} Mass General Brigham |url=https://www.massgeneralbrigham.org/en/health-wellness/esophageal-cancer-types |access-date=2026-10-15 |website=www.massgeneralbrigham.org |language=English}}</ref>
Obulwadde buno busobola okwewalibwa ng'abantu bakendeeza ku kunywa sigala, okulya ebyokya wamu n'endya ennungi. Obujjanjabi obuweebwa omuntu businziira ku ddaala kookolo oyo kw'ali, ekifo ky'azuuliddwamu n'embeera omuntu gy'alimu. Kookolo ow'ekika kya ''Squamous-cell-cancer'' bw'abeera nga tannakula, omuntu ayinza okulongoosebwa. wabula singa omuntu abeera tali mu mbeera nnungi emusobozesa kulongoosebwa, ateekebwa ku bujjanjabi obw'enjawulo obw'omulembe.<ref>{{Cite web |title=Causes, Risk Factors, and Prevention of Esophageal Cancer |url=https://www.cancer.org/cancer/types/esophagus-cancer/causes-risks-prevention.html |access-date=2026-10-15 |website=www.cancer.org |language=en}}</ref>
Mu 2012, kyazuulibwa nti Kansa w'emimiro ali mu kifo kya munaana mu nsi yonna mu kukwata abantu era nga buli mwaka akwata abantu 456,000. Mu mwaka gwe gumu ogwo, obulwadde buno bwaviirako abantu 400,000 okufa okuva ku bantu 345,000 abaafa mu 1990. Obulwadde buno businga nnyo mu basajja era nga bukubisaamu emirundi esatu ku obwo obuli mu bakazi.<ref>{{Cite journal |last=Pakzad |first=Reza |last2=Mohammadian-Hafshejani |first2=Abdollah |last3=Khosravi |first3=Bahman |last4=Soltani |first4=Shahin |last5=Pakzad |first5=Iraj |last6=Mohammadian |first6=Mahdi |last7=Salehiniya |first7=Hamid |last8=Momenimovahed |first8=Zohre |date=2016-01 |title=The incidence and mortality of esophageal cancer and their relationship to development in Asia |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4731602/ |journal=Annals of Translational Medicine |volume=4 |issue=2 |pages=29 |doi=10.3978/j.issn.2305-5839.2016.01.11 |issn=2305-5839 |pmc=4731602 |pmid=26889482}}</ref>
jkqjtig1ezk9omha3xrg7e74ic5qwb1
Kahinda Otafiire
0
7983
76697
72894
2026-10-15T13:19:25Z
Fatima Nansamba
11463
76697
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Kahinda Otafiire|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1950|12|29|df=yes}}|birth_place=[[Mitooma, Uganda]]|death_date=|death_place=|alma_mater=[[Makerere University]]<br/>([[Bachelor of Arts|BA in Social Science]])<br/>([[French language|Certificate in French Language]])|occupation=[[Military officer]], Politician|years_active=1975 — present|networth=|spouse=Fridah Nayebale}}
[[File:Otafiire Kahinda.jpg|thumb|Minister Kahinda Otafire]]
Major General '''Kahinda Otafiire m'''unnayuganda era munnabyabufuzi, ate nga munnamagye eyawumula. Mu kiseera kino ye minisita wa Uganda [[Minisita w’ensonga z’omunda mu ggwanga|ow'ensonga ez'omunda]],ekifo ky'aweerezzamu okuva ng'ennaku z'omwezi 9 omwezi ogw'omukaaga omwaka 2021<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2021-06-08 |title=News: President Museveni names new Cabinet |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/president-museveni-names-new-cabinet-NV_105545_092026 |access-date=2026-10-15 |website=New Vision}}</ref>.
Ono era yaliko minisita wa Uganda avunanyizibwa ku nsonga za ssemateeka n'esiga eddamuzi era nga yalondebwa mu kifo ekyo ng'ennaku z'omwezi 27 omwezi ogw'okutaano omwaka 2011<ref>https://web.archive.org/web/20141211124001/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941</ref>. Mu ngeri y'emu Otafiire ye mubaka omulonde akiikiririra essaza lya Ruhinda mu [[dustulikiti ya Mitooma]] mu [[paalamenti ya Uganda.]]
== Ebimukwatako n'obuyigirize bwe. ==
Otafiire yazaalibwa mu disitulikiti ya Mitooma ng'ennaku z'omwezi 29 omwezi ogw'ekkumineebiriomwaka ogwa 1950. Yasomerako Kitabi seminary, Kahinde Otafiire alina diguli esooka eya Bachelor of Arts in social science. Mu ngeri y'emu alina nebbaluwa mu lulimi olufalansa.
== Obuweereza bwe. ==
Kahinda Qtafiire yasooka kubeera mukungu w'abavubuka okuva mu mwaka gwa 1975 okutuuka mu 1976. Olwo ate n'aweerezaako ng'omukungu ow'ensonga ez'ebweru mu miinisitule evunanyizibwa ku nsonga ez'ebweru. okuva mu mwaka gwa 1976 okutuuka mu 1980. Mu mwaka gwa 1981 yeegatta ku [[Yoweri Museveni]] nga bali mu [[ggye lya National Resistence Army (NRA)]] era muno mwe yaweerereza nga chief political commissar okuva mu mwaka gwa 1981 okutuuka mu 1984. Era wakati w'omwaka gwa 1984 ne 1986, omulimu gwe omukulu gwali gwa bwa National political comissar ne mu NRA. Wabula nga NRA tenajja mu buyinza, mu 1986, Otafiire yaweerezaako nga commissioner ku kakiiko akafuzi ak'okuntiko mu kitingole ekivunanyizibwa ku nsonga z'omunda mu ggwanga, naddala ku nsonga ezekuusa ku bukulembeze bwa NRA okuva mu mwaka gwa 1985 okutuuka mu mwaka gwa 1986.
Wakati wa 1986 ne 1988, Otafiire yaweereza ngaminisita w'eggwanga ow'ensonga ez'omunda. Wabula oluvannyuma lw'okutunuzaamu omukazi [[emmundu entono]] bwe yali ku bbaala emu mu Kampala<ref>https://www.nytimes.com/1989/06/15/world/uganda-after-its-years-of-terror-a-new-political-stability-emerges.html</ref>. Otafiire yawummuzibwa ku kifo kye eky'obwaminisita. Okuva mu mwaka gwa 1988 okutuuka mu mwaka gwa 1992, Otaffiire yaweereza nga omuwabuwabuzi wa pulezidenti ku by'obutebenkevu by'eggwanga. ate okuva mu mwaka 1992 okutuuka mu mwaka gwa 1994 Otafiire yaweereza nga director general of External Security Organisation (ESO).
Okuva mu 1994 okutuuka mu 1995, Otafiire yali omu ku bakiise mu lukiiko lwaa [[Costituency Assembly]] olwabaga ssemateeka wa 1995.Okuva mu mwaka gwa 1994 okutuuka mu mwaka gwa 1995. Otafiire yaweereza nga minisita avunanyizibwa ku butebenkevu bw'eggwanga. Okuva mu mwaka gwa 1996 okutuuka mu 2001 Kahinde Otafiire yaweereza nga minisita owa gavumenti ez'ebitundu. Yalondebwa ku bukiise bwa paalamenti mu mwaka gwa 1996.
Wakati w'omwaka gwa1998 ne 2001,Otafiire ye yakulira ekibinja ky'amagye ekya Uganda Military Expediton akyatwliabwa okulwana mu [[ggwanga lya Congo]]. Mu mwaka gwa 2001 yalondebwa nga minista w'eggwanga owa Region Cooperation era nga ekifo kino yakibeeramu okutuusuza ddala mu mwaka gwa 2003. Mu mwaka ogwo gwennyini ogwa 2003 Otafiire yalondebwa mu kifo ky'obwaminisita ow'ebyettaka,amazzi wamu n'obutonde bw'ensi.ekifo kye yaweererezaamu okutuuka mu mwaka gwa 2006. Otafiire era yasooka kuweereza nga minisita wa gavument ez'ebitundu nga tannaba kufuuka minisita wa byabusuubuzi n'amakolero mu mwezi ogw'okubiri omwaka 2009. yaweerereza mu kifo ekyo okutuusiza ddala mu mwezi ogw'okutaano mwaka gwa 2011<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |access-date=2021-09-04 |archive-date=2015-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023124619/https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |url-status=dead }}</ref>, lwe yalondebwa okubeera minisita wa UGANDA OWA j.ustice
== Ebimukwatako nga ye omuntu. ==
Kahinde Otafiire musajja mufombo era mukyala we ye Faridah Nayebale<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Daily_Monitor</ref>. Era ayogerwako ng'omusajja anyumirwa ennyo [[okusoma]] n[['okuyigisa]]. musajja Major General mulamba mu [[ggye lya Uganda erya Uganda Peoples Defence force(UPDF)]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
[[Category:Bannayuganda bannamagye]]
qu1fxfqmzqjd344bp1obeokl4q4pnm7
76699
76697
2026-10-15T13:25:33Z
Fatima Nansamba
11463
Added a citation
76699
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Kahinda Otafiire|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1950|12|29|df=yes}}|birth_place=[[Mitooma, Uganda]]|death_date=|death_place=|alma_mater=[[Makerere University]]<br/>([[Bachelor of Arts|BA in Social Science]])<br/>([[French language|Certificate in French Language]])|occupation=[[Military officer]], Politician|years_active=1975 — present|networth=|spouse=Fridah Nayebale}}
[[File:Otafiire Kahinda.jpg|thumb|Minister Kahinda Otafire]]
Major General '''Kahinda Otafiire m'''unnayuganda era munnabyabufuzi, ate nga munnamagye eyawumula. Mu kiseera kino ye minisita wa Uganda [[Minisita w’ensonga z’omunda mu ggwanga|ow'ensonga ez'omunda]],ekifo ky'aweerezzamu okuva ng'ennaku z'omwezi 9 omwezi ogw'omukaaga omwaka 2021<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2021-06-08 |title=News: President Museveni names new Cabinet |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/president-museveni-names-new-cabinet-NV_105545_092026 |access-date=2026-10-15 |website=New Vision}}</ref>.
Ono era yaliko minisita wa Uganda avunanyizibwa ku nsonga za ssemateeka n'esiga eddamuzi era nga yalondebwa mu kifo ekyo ng'ennaku z'omwezi 27 omwezi ogw'okutaano omwaka 2011<ref>https://web.archive.org/web/20141211124001/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941</ref>. Mu ngeri y'emu Otafiire ye mubaka omulonde akiikiririra essaza lya Ruhinda mu [[dustulikiti ya Mitooma]] mu [[paalamenti ya Uganda.]]
== Ebimukwatako n'obuyigirize bwe. ==
Otafiire yazaalibwa mu disitulikiti ya Mitooma ng'ennaku z'omwezi 29 omwezi ogw'ekkumineebiriomwaka ogwa 1950. Yasomerako Kitabi seminary, Kahinde Otafiire alina diguli esooka eya Bachelor of Arts in social science. Mu ngeri y'emu alina nebbaluwa mu lulimi olufalansa.
== Obuweereza bwe. ==
Kahinda Qtafiire yasooka kubeera mukungu w'abavubuka okuva mu mwaka gwa 1975 okutuuka mu 1976. Olwo ate n'aweerezaako ng'omukungu ow'ensonga ez'ebweru mu miinisitule evunanyizibwa ku nsonga ez'ebweru. okuva mu mwaka gwa 1976 okutuuka mu 1980. Mu mwaka gwa 1981 yeegatta ku [[Yoweri Museveni]] nga bali mu [[ggye lya National Resistence Army (NRA)]] era muno mwe yaweerereza nga chief political commissar okuva mu mwaka gwa 1981 okutuuka mu 1984. Era wakati w'omwaka gwa 1984 ne 1986, omulimu gwe omukulu gwali gwa bwa National political comissar ne mu NRA. Wabula nga NRA tenajja mu buyinza, mu 1986, Otafiire yaweerezaako nga commissioner ku kakiiko akafuzi ak'okuntiko mu kitingole ekivunanyizibwa ku nsonga z'omunda mu ggwanga, naddala ku nsonga ezekuusa ku bukulembeze bwa NRA okuva mu mwaka gwa 1985 okutuuka mu mwaka gwa 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-05-26 |title=Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Wakati wa 1986 ne 1988, Otafiire yaweereza ngaminisita w'eggwanga ow'ensonga ez'omunda. Wabula oluvannyuma lw'okutunuzaamu omukazi [[emmundu entono]] bwe yali ku bbaala emu mu Kampala<ref>https://www.nytimes.com/1989/06/15/world/uganda-after-its-years-of-terror-a-new-political-stability-emerges.html</ref>. Otafiire yawummuzibwa ku kifo kye eky'obwaminisita. Okuva mu mwaka gwa 1988 okutuuka mu mwaka gwa 1992, Otaffiire yaweereza nga omuwabuwabuzi wa pulezidenti ku by'obutebenkevu by'eggwanga. ate okuva mu mwaka 1992 okutuuka mu mwaka gwa 1994 Otafiire yaweereza nga director general of External Security Organisation (ESO).
Okuva mu 1994 okutuuka mu 1995, Otafiire yali omu ku bakiise mu lukiiko lwaa [[Costituency Assembly]] olwabaga ssemateeka wa 1995.Okuva mu mwaka gwa 1994 okutuuka mu mwaka gwa 1995. Otafiire yaweereza nga minisita avunanyizibwa ku butebenkevu bw'eggwanga. Okuva mu mwaka gwa 1996 okutuuka mu 2001 Kahinde Otafiire yaweereza nga minisita owa gavumenti ez'ebitundu. Yalondebwa ku bukiise bwa paalamenti mu mwaka gwa 1996.
Wakati w'omwaka gwa1998 ne 2001,Otafiire ye yakulira ekibinja ky'amagye ekya Uganda Military Expediton akyatwliabwa okulwana mu [[ggwanga lya Congo]]. Mu mwaka gwa 2001 yalondebwa nga minista w'eggwanga owa Region Cooperation era nga ekifo kino yakibeeramu okutuusuza ddala mu mwaka gwa 2003. Mu mwaka ogwo gwennyini ogwa 2003 Otafiire yalondebwa mu kifo ky'obwaminisita ow'ebyettaka,amazzi wamu n'obutonde bw'ensi.ekifo kye yaweererezaamu okutuuka mu mwaka gwa 2006. Otafiire era yasooka kuweereza nga minisita wa gavument ez'ebitundu nga tannaba kufuuka minisita wa byabusuubuzi n'amakolero mu mwezi ogw'okubiri omwaka 2009. yaweerereza mu kifo ekyo okutuusiza ddala mu mwezi ogw'okutaano mwaka gwa 2011<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |access-date=2021-09-04 |archive-date=2015-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023124619/https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |url-status=dead }}</ref>, lwe yalondebwa okubeera minisita wa UGANDA OWA j.ustice
== Ebimukwatako nga ye omuntu. ==
Kahinde Otafiire musajja mufombo era mukyala we ye Faridah Nayebale<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Daily_Monitor</ref>. Era ayogerwako ng'omusajja anyumirwa ennyo [[okusoma]] n[['okuyigisa]]. musajja Major General mulamba mu [[ggye lya Uganda erya Uganda Peoples Defence force(UPDF)]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
[[Category:Bannayuganda bannamagye]]
fznjndqrgzwp022bd3zmwb9ityowqhj
76701
76699
2026-10-15T13:27:54Z
Fatima Nansamba
11463
Added a citation
76701
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Kahinda Otafiire|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1950|12|29|df=yes}}|birth_place=[[Mitooma, Uganda]]|death_date=|death_place=|alma_mater=[[Makerere University]]<br/>([[Bachelor of Arts|BA in Social Science]])<br/>([[French language|Certificate in French Language]])|occupation=[[Military officer]], Politician|years_active=1975 — present|networth=|spouse=Fridah Nayebale}}
[[File:Otafiire Kahinda.jpg|thumb|Minister Kahinda Otafire]]
Major General '''Kahinda Otafiire m'''unnayuganda era munnabyabufuzi, ate nga munnamagye eyawumula. Mu kiseera kino ye minisita wa Uganda [[Minisita w’ensonga z’omunda mu ggwanga|ow'ensonga ez'omunda]],ekifo ky'aweerezzamu okuva ng'ennaku z'omwezi 9 omwezi ogw'omukaaga omwaka 2021<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2021-06-08 |title=News: President Museveni names new Cabinet |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/president-museveni-names-new-cabinet-NV_105545_092026 |access-date=2026-10-15 |website=New Vision}}</ref>.
Ono era yaliko minisita wa Uganda avunanyizibwa ku nsonga za ssemateeka n'esiga eddamuzi era nga yalondebwa mu kifo ekyo ng'ennaku z'omwezi 27 omwezi ogw'okutaano omwaka 2011<ref>https://web.archive.org/web/20141211124001/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941</ref>. Mu ngeri y'emu Otafiire ye mubaka omulonde akiikiririra essaza lya Ruhinda mu [[dustulikiti ya Mitooma]] mu [[paalamenti ya Uganda.]]
== Ebimukwatako n'obuyigirize bwe. ==
Otafiire yazaalibwa mu disitulikiti ya Mitooma ng'ennaku z'omwezi 29 omwezi ogw'ekkumineebiriomwaka ogwa 1950. Yasomerako Kitabi seminary<ref>{{Cite web |title=Otafiire and Prince Barigye never went to the same class, school or university! |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1131070/otafiire-prince-barigye-class-school-university |access-date=2020-04-18 |website=www.newvision.co.ug}}</ref>, Kahinde Otafiire alina diguli esooka eya Bachelor of Arts in social science. Mu ngeri y'emu alina nebbaluwa mu lulimi olufalansa.
== Obuweereza bwe. ==
Kahinda Qtafiire yasooka kubeera mukungu w'abavubuka okuva mu mwaka gwa 1975 okutuuka mu 1976. Olwo ate n'aweerezaako ng'omukungu ow'ensonga ez'ebweru mu miinisitule evunanyizibwa ku nsonga ez'ebweru. okuva mu mwaka gwa 1976 okutuuka mu 1980. Mu mwaka gwa 1981 yeegatta ku [[Yoweri Museveni]] nga bali mu [[ggye lya National Resistence Army (NRA)]] era muno mwe yaweerereza nga chief political commissar okuva mu mwaka gwa 1981 okutuuka mu 1984. Era wakati w'omwaka gwa 1984 ne 1986, omulimu gwe omukulu gwali gwa bwa National political comissar ne mu NRA. Wabula nga NRA tenajja mu buyinza, mu 1986, Otafiire yaweerezaako nga commissioner ku kakiiko akafuzi ak'okuntiko mu kitingole ekivunanyizibwa ku nsonga z'omunda mu ggwanga, naddala ku nsonga ezekuusa ku bukulembeze bwa NRA okuva mu mwaka gwa 1985 okutuuka mu mwaka gwa 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-05-26 |title=Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Wakati wa 1986 ne 1988, Otafiire yaweereza ngaminisita w'eggwanga ow'ensonga ez'omunda. Wabula oluvannyuma lw'okutunuzaamu omukazi [[emmundu entono]] bwe yali ku bbaala emu mu Kampala<ref>https://www.nytimes.com/1989/06/15/world/uganda-after-its-years-of-terror-a-new-political-stability-emerges.html</ref>. Otafiire yawummuzibwa ku kifo kye eky'obwaminisita. Okuva mu mwaka gwa 1988 okutuuka mu mwaka gwa 1992, Otaffiire yaweereza nga omuwabuwabuzi wa pulezidenti ku by'obutebenkevu by'eggwanga. ate okuva mu mwaka 1992 okutuuka mu mwaka gwa 1994 Otafiire yaweereza nga director general of External Security Organisation (ESO).
Okuva mu 1994 okutuuka mu 1995, Otafiire yali omu ku bakiise mu lukiiko lwaa [[Costituency Assembly]] olwabaga ssemateeka wa 1995.Okuva mu mwaka gwa 1994 okutuuka mu mwaka gwa 1995. Otafiire yaweereza nga minisita avunanyizibwa ku butebenkevu bw'eggwanga. Okuva mu mwaka gwa 1996 okutuuka mu 2001 Kahinde Otafiire yaweereza nga minisita owa gavumenti ez'ebitundu. Yalondebwa ku bukiise bwa paalamenti mu mwaka gwa 1996.
Wakati w'omwaka gwa1998 ne 2001,Otafiire ye yakulira ekibinja ky'amagye ekya Uganda Military Expediton akyatwliabwa okulwana mu [[ggwanga lya Congo]]. Mu mwaka gwa 2001 yalondebwa nga minista w'eggwanga owa Region Cooperation era nga ekifo kino yakibeeramu okutuusuza ddala mu mwaka gwa 2003. Mu mwaka ogwo gwennyini ogwa 2003 Otafiire yalondebwa mu kifo ky'obwaminisita ow'ebyettaka,amazzi wamu n'obutonde bw'ensi.ekifo kye yaweererezaamu okutuuka mu mwaka gwa 2006. Otafiire era yasooka kuweereza nga minisita wa gavument ez'ebitundu nga tannaba kufuuka minisita wa byabusuubuzi n'amakolero mu mwezi ogw'okubiri omwaka 2009. yaweerereza mu kifo ekyo okutuusiza ddala mu mwezi ogw'okutaano mwaka gwa 2011<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |access-date=2021-09-04 |archive-date=2015-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023124619/https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |url-status=dead }}</ref>, lwe yalondebwa okubeera minisita wa UGANDA OWA j.ustice
== Ebimukwatako nga ye omuntu. ==
Kahinde Otafiire musajja mufombo era mukyala we ye Faridah Nayebale<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Daily_Monitor</ref>. Era ayogerwako ng'omusajja anyumirwa ennyo [[okusoma]] n[['okuyigisa]]. musajja Major General mulamba mu [[ggye lya Uganda erya Uganda Peoples Defence force(UPDF)]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
[[Category:Bannayuganda bannamagye]]
rh1yeb1u86a7wed2cslck3hf79chznn
76702
76701
2026-10-15T13:30:13Z
Fatima Nansamba
11463
Added a citation
76702
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Kahinda Otafiire|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1950|12|29|df=yes}}|birth_place=[[Mitooma, Uganda]]|death_date=|death_place=|alma_mater=[[Makerere University]]<br/>([[Bachelor of Arts|BA in Social Science]])<br/>([[French language|Certificate in French Language]])|occupation=[[Military officer]], Politician|years_active=1975 — present|networth=|spouse=Fridah Nayebale}}
[[File:Otafiire Kahinda.jpg|thumb|Minister Kahinda Otafire]]
Major General '''Kahinda Otafiire m'''unnayuganda era munnabyabufuzi, ate nga munnamagye eyawumula. Mu kiseera kino ye minisita wa Uganda [[Minisita w’ensonga z’omunda mu ggwanga|ow'ensonga ez'omunda]],ekifo ky'aweerezzamu okuva ng'ennaku z'omwezi 9 omwezi ogw'omukaaga omwaka 2021<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=NewVision |date=2021-06-08 |title=News: President Museveni names new Cabinet |url=https://www.newvision.co.ug/category/news/president-museveni-names-new-cabinet-NV_105545_092026 |access-date=2026-10-15 |website=New Vision}}</ref>.
Ono era yaliko minisita wa Uganda avunanyizibwa ku nsonga za ssemateeka n'esiga eddamuzi era nga yalondebwa mu kifo ekyo ng'ennaku z'omwezi 27 omwezi ogw'okutaano omwaka 2011<ref>https://web.archive.org/web/20141211124001/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941</ref>. Mu ngeri y'emu Otafiire ye mubaka omulonde akiikiririra essaza lya Ruhinda mu [[dustulikiti ya Mitooma]] mu [[paalamenti ya Uganda.]]
== Ebimukwatako n'obuyigirize bwe. ==
Otafiire yazaalibwa mu disitulikiti ya Mitooma ng'ennaku z'omwezi 29 omwezi ogw'ekkumineebiriomwaka ogwa 1950. Yasomerako Kitabi seminary<ref>{{Cite web |title=Otafiire and Prince Barigye never went to the same class, school or university! |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1131070/otafiire-prince-barigye-class-school-university |access-date=2020-04-18 |website=www.newvision.co.ug}}</ref>, Kahinde Otafiire alina diguli esooka eya Bachelor of Arts in social science. Mu ngeri y'emu alina nebbaluwa mu lulimi olufalansa.
== Obuweereza bwe. ==
Kahinda Qtafiire yasooka kubeera mukungu w'abavubuka okuva mu mwaka gwa 1975 okutuuka mu 1976. Olwo ate n'aweerezaako ng'omukungu ow'ensonga ez'ebweru mu miinisitule evunanyizibwa ku nsonga ez'ebweru. okuva mu mwaka gwa 1976 okutuuka mu 1980. Mu mwaka gwa 1981 yeegatta ku [[Yoweri Museveni]] nga bali mu [[ggye lya National Resistence Army (NRA)]] era muno mwe yaweerereza nga chief political commissar okuva mu mwaka gwa 1981 okutuuka mu 1984. Era wakati w'omwaka gwa 1984 ne 1986, omulimu gwe omukulu gwali gwa bwa National political comissar ne mu NRA. Wabula nga NRA tenajja mu buyinza, mu 1986, Otafiire yaweerezaako nga commissioner ku kakiiko akafuzi ak'okuntiko mu kitingole ekivunanyizibwa ku nsonga z'omunda mu ggwanga, naddala ku nsonga ezekuusa ku bukulembeze bwa NRA okuva mu mwaka gwa 1985 okutuuka mu mwaka gwa 1986.<ref>{{Cite web |date=2026-05-26 |title=Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/museveni-unveils-new-cabinet-retains-nabbanja-alupo-and-janet-in-key-reshuffle-5474810 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Wakati wa 1986 ne 1988, Otafiire yaweereza ngaminisita w'eggwanga ow'ensonga ez'omunda. Wabula oluvannyuma lw'okutunuzaamu omukazi [[emmundu entono]] bwe yali ku bbaala emu mu Kampala<ref>https://www.nytimes.com/1989/06/15/world/uganda-after-its-years-of-terror-a-new-political-stability-emerges.html</ref>. Otafiire yawummuzibwa ku kifo kye eky'obwaminisita. Okuva mu mwaka gwa 1988 okutuuka mu mwaka gwa 1992, Otaffiire yaweereza nga omuwabuwabuzi wa pulezidenti ku by'obutebenkevu by'eggwanga. ate okuva mu mwaka 1992 okutuuka mu mwaka gwa 1994 Otafiire yaweereza nga director general of External Security Organisation (ESO).
Okuva mu 1994 okutuuka mu 1995, Otafiire yali omu ku bakiise mu lukiiko lwaa [[Costituency Assembly]] olwabaga ssemateeka wa 1995.Okuva mu mwaka gwa 1994 okutuuka mu mwaka gwa 1995. Otafiire yaweereza nga minisita avunanyizibwa ku butebenkevu bw'eggwanga. Okuva mu mwaka gwa 1996 okutuuka mu 2001 Kahinde Otafiire yaweereza nga minisita owa gavumenti ez'ebitundu. Yalondebwa ku bukiise bwa paalamenti mu mwaka gwa 1996<ref>{{Cite web |date=2020-12-08 |title=I didn’t fight in Luweero for Bobi to be president, says Otafiire |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/i-didn-t-fight-in-luweero-for-bobi-to-be-president-says-otafiire-3222582 |access-date=2026-10-11 |website=Monitor |language=en}}</ref>.
Wakati w'omwaka gwa1998 ne 2001,Otafiire ye yakulira ekibinja ky'amagye ekya Uganda Military Expediton akyatwliabwa okulwana mu [[ggwanga lya Congo]]. Mu mwaka gwa 2001 yalondebwa nga minista w'eggwanga owa Region Cooperation era nga ekifo kino yakibeeramu okutuusuza ddala mu mwaka gwa 2003. Mu mwaka ogwo gwennyini ogwa 2003 Otafiire yalondebwa mu kifo ky'obwaminisita ow'ebyettaka,amazzi wamu n'obutonde bw'ensi.ekifo kye yaweererezaamu okutuuka mu mwaka gwa 2006. Otafiire era yasooka kuweereza nga minisita wa gavument ez'ebitundu nga tannaba kufuuka minisita wa byabusuubuzi n'amakolero mu mwezi ogw'okubiri omwaka 2009. yaweerereza mu kifo ekyo okutuusiza ddala mu mwezi ogw'okutaano mwaka gwa 2011<ref name="Profile">{{cite web |date=2011 |title=Profile of Kahinda Otafiire, Member of Parliament for Ruhindi County, Mitooma District |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023124619/https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |archive-date=23 October 2015 |accessdate=25 February 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |access-date=2021-09-04 |archive-date=2015-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151023124619/https://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=234&const=Ruhindi++County&dist_id=106&distname=Mitooma |url-status=dead }}</ref>, lwe yalondebwa okubeera minisita wa UGANDA OWA j.ustice
== Ebimukwatako nga ye omuntu. ==
Kahinde Otafiire musajja mufombo era mukyala we ye Faridah Nayebale<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Daily_Monitor</ref>. Era ayogerwako ng'omusajja anyumirwa ennyo [[okusoma]] n[['okuyigisa]]. musajja Major General mulamba mu [[ggye lya Uganda erya Uganda Peoples Defence force(UPDF)]]
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
[[Category:Bannayuganda bannamagye]]
ti1o6wakk2w8dehgu9xqcsbk2zscvnf
Kizza Besigye
0
8296
76704
72918
2026-10-15T13:38:56Z
Fatima Nansamba
11463
Ade
76704
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kizza Besigye.png|thumb|Kizza Besigye]]
'''Warren Kizza Besigye Kifefe yazaalibwa''' nga 22 Ogwokuna mu 1956 ng'asinga amanyiddwa nga Colonel. Dr. Kizza Besigye, [[:en:Uganda|Munayuganda]] eyakuguka by'okujanjaba abantu, munnabyabufuzi, eyaliko [[:en:Military_officer|munnamaggye]] mu [[:en:Uganda_People's_Defence_Force|Uganda People's Defence Force.]] Yaweerezaako nga pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] (FDC) nga yeesimbawo ku bwa pulezidenti wa [[:en:Uganda|Uganda]] mu kulonda kwa bonna mu 2001, 2006, 2011 ne 2016 wabula gyonna nga [[:en:President_of_Uganda|pulezidenti wa Uganda]] [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]] okuva nga 26 Ogwolubereberye mu 1986 yamuwangula. Ebyaava mu kulonda kwa 2006 byawakanyizibwa mu kkooti z'amateeka, ng'era kkooti yakizuula nga bwemwalimu okukyusakyusa obululu n'okulemesa abantu okulonda. Yakkiriza okulonda okw'amangu munda mu FDC okulaba amudira mu bigere nga pulezidenti, nga kino kyaliwo nga 24 Ogwekuminoogumu mu 2012<ref>{{Cite news |date=2011-02-14|title=Uganda's Kizza Besigye - veteran opposition leader profiled|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-12431180|access-date=2025-07-28|work=BBC News|language=en-GB}}</ref>.
[[Category:Pages using infobox officeholder with unknown parameters|image sizeKizza Besigye]]
== Obulamu bwe ne famire ==
Warren Kizza Besigye Kifefe yazaalibwa mu Rwakabengo, mu munisipaali ye [[:en:Rukungiri|Rukungiri]] mu disitulikiti ye [[:en:Rukungiri|Rukungiri]] mu bukiika kkono bwabugwanjuba bwa [[:en:Uganda|Uganda]] nga 22 ogwokuna 1956. Ye mwaana ow'okubiri mu famire abya baana mukaaga, wabula bazadde be bombi baafa nga tanamaliriza kusoma pulayimale. Kitaawe yali musirikale wa poliisi. Pulayimale yagisomera ku Kinyasano Primary School ne Mbarara Junior School. Oluvannyuma yeegata ku Kitante High School gyeyatulira [[:en:Ordinary_Level|siniya ey'okuna,]] gyeyava okugenda ku [[:en:Kigezi_High_School|Kigezi High School]] mu disitulikiti ye [[:en:Kabale|Kabale]] gyeyatuulira [[:en:Advanced_Level|siniya ey'omukaaga]]<ref>{{Cite web |date=2026-09-18|title=Besigye trial: Key witness admits working for govt|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/besigye-trial-key-witness-admits-working-for-govt-5599280|access-date=2026-10-10|website=Monitor|language=en}}</ref>[[:en:Advanced_Level|.]]
Besigye yeeyongerayo ku yunivasite e Makerere mu 1975 gyeyafunira diguli mu by'okujanjaba abantu mu 1980. Bweyali munsiko yeeyali omujanjabi wa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] ow'okulusegere. Ng'ekibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] n'amaggye (NRM/A) webyajja mu buyinza mu gwolubereberye nga 26 mu 1986, yaaweebwa obwa minista omubeezi avunaanyizibwa kunsonga z'omunda ng'alina emyaka 29. Oluvannyuma yafuna ekifo kya minista omubeezi avunaanyizibwa kunsonga za pulezidenti, n'okuyigiriza wamu n'okusomesa ebikwata ku kibiina okulaba ng'abantu babeera beesiimbu gyekiri. Mu 1991, yafuuka aduumira amaggye mu [[:en:Masaka|Masaka]] mu masekati ga [[:en:Uganda|Uganda]], nga mu 1993 yaweebwa ogw'okukulira amaggye, era nga y'avunaanyizibwa ku by'entambula y'eby'amaguzi okutuuka gyebirina okukozesebwa wamu n'obwa yinginiya.
Nga 7 ogwomusanvu mu 1999, Besigye yawasa [[:en:Winnie_Byanyima|Winnie Byanyima]], eyali omubaka wa palamenti, e [[:en:Nsambya|Nsambya]], Kampala.<ref>{{cite news|last1=Tumusiime|first1=James|last2=Nsigaye|first2=Sarah|title=Winnie weds Col. Besigye|newspaper=The Monitor|issue=189|pages=1–2|date=8 July 1999}}</ref>
== Emirimu gye ==
Ng'amazze okutikirwa, Besigye yakolerako mu ddwaliro ly'e ggwanga erye Mulago. Oluvannyuma yagenda mu buwanganguse ku mulirwano e [[:en:Kenya|Kenya]].
Bweyali eyo, yasaba akakiiko akavunaanyizibwa ku by'okwewandiisa ku by'eddagala okukola ng'omusawo, yasaba omulimu mu ddwaliro lya [[:en:Aga_Khan_University_Hospital,_Nairobi|Aga Khan Hospital]] ogwamuweebwa n'atandika okukola ng'omusawo, ate oluvannyuma ku [[:en:Kenyatta_National_Hospital|Kenyatta National Hospital]] nga gombi gali mu mu kibuga kya [[:en:Kenyan|Kenya]] ekikulu ekya [[:en:Nairobi|Nairobi]] nga tanaba kwegatta ku bayeekera ba Museveni aba [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] / amaggye (NRM/A) mu 1982
== Obulamu bwe mu by'obufuzi ==
Mu 1999, Besigye yakola ekiwandiiko ekirumba gavumenti kyebayita "An Insider's View of How the NRM Lost the Broad Base". Ekiwandiiko kyali kirumiriza NRM okubeera nga ekozesa eby'obufuzi okulya enguzi, n'okubeera nga yafuuka ya musajja omu nakyemalira. Besigye baamutwala mu kkooti y'amagye nga bamuvunaana okufulumya endowooza zze ku mukutu mungeri enkyamu. Oluvannyuma baategeka okukaanya mu 2000 nga muno byebaali bamuvunaana byamusonyiyibwa singa yeetonda olw'okufulumya ekiwandiiko.
Mu gwekumi 2000, Besigye yalangirira nga bweyali agenda okwesiimba ku Museveni mu kulonda kwa bonna okwa 2001. Yawummula okuva mu magye ga Uganda People's Defence Forces mu 2001, ng'ali kudaala lya koloneeri. Mu kakuyege we, Besigye, eyali asinga okuvuganya Museveni, yalumiriza gavumenti olw'obuli bw'enguzi obwali buyitiridde, n'asindikiriza okukomekerezebwa kw'obukulembezze bwa Museveni, bweyali agamba bwali bumazze okuwereza omugaso bwago mu nkyuka nkyuka y'eby'obufuzi bwa[[:en:Uganda|Uganda]] omwali okuleeta ebibiina by'obufuzi eby'enjawulo.
Yalemwa okuwangula okulonda kuno, kwebagamba nti kwaliwmu okubba obululu, obutabanguko n'okulemesa abalonzi wamu n'okubatiisatiisa. Mu gwokusatu 2001, Besigye yawaayo okusaba kwe mu kkooti enkulu baddemu okutunula mu byava mu kulonda. Akabinja k'abalamuzi bataano bakaanya 5-0 nti waliwo okubbira, naye nebasalawo 3-2, kuleme kuddibwamu.
Mu ogwomukaaga 2001, Besigye baamusoya ebibuuzo oluvannyuma lwa poliisi okumukwata nga bamulumiriza okulya munsi ye olukwe. Gavumenti yali emulumiriza okubeera emabega w'akabinja k'ekisikirize kebaayitanga [[:en:People's_Redemption_Army|People's Redemption Army]] (PRA) akaalina amakanda mu [[:en:Democratic_Republic_of_the_Congo|Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Abawagizi ba Besigye baagamba gavumenti yatondawo okubeerawo kw'abayekera okwonoona ekifannanyi kye mu [[:en:Ugandans|banayuganda]] n'ensi yonna.
Mu gwomunaana 2001, Besigye yadduka mu ggwanga ng'agamba baali baagala kumuteeka kukalabba. Yagamba nti yali atya okufiirwa obulamu bwe. Yabeera mu [[:en:South_Africa|South Afrika]] okumala emyaka enna, ng'eno yasigala ovumirira gavumenti ya Museveni. Besigye yakomawo mu Uganda nga 26 ogwekumi mu 2005 mukaseera akaali ak'okwewandiisa ng'omulonzi mu kulonda kwa bonna okwa 2006. Yayanirizibwa namungi w'omuntu era n'atandikirawo kakuyege, ng'ayogerako eri enkumi n'ekumi z'abawagizibe okwetoloola eggwanga. Mu 2005 ogwekuminoogumu, [https://www.iom.int/news/iom-mourns-death-former-director-general-william-lacy-swing William Lacy Swing], eyali akulira akiikirira ekibiina ky'amawanga amagatte [[:en:United_Nations|United Nations]] mu bitundu bya Great Lakes region, omuli amawanga 10 okuli; Burundi, the Democratic Republic of the Congo (DRC), Ethiopia, Kenya, Malawi, Mozambique, Rwanda, Zambia, Tanzania ne Uganda. yakakasa okubeerawo kwa PRA, n'akayita akamu kububiinja bw'ebweru obwalina eby'okulwanyisa eby'okulwanyisa obwali bukolera mu buvanjuba bwa DRC.
Kakuyege wa Besigye yayimirizibwamu mubunambiro nga 14 ogwekuminoogumu oluvannyuma lw'okukwatibwa nga bamuvunaana okulya munsi ye olukwe n'ogw'obuliisa maanyi. Ogw'okulya munsi ye olukwe gwaali gwekuusa ku kibiinja kya PRA n'ogw'abayeekera ba [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]] abaali bamazze mu mubukiika ddyo bwa Uganda emyaka 20. Ogw'obuliisa maanyi gwaali gwekuusa ku musango gwebaali bamulumiriza mu 1997 ku eyali muwala wa mukwano gwe eyali yafa. Okukwatibwa kwe kwaviirako obwegugungo mu Kampala n'okwetoloola eggwanga. Museveni baali bamulumiriza okubeera nga yali ayogera kalebule eri omusajja eyali asinga okumuvuganya n'ekigendererwa ky'okwonoona ekifanannyi kya Besigye n'okumulemesa okwesimbawo mu kalulu ka bonna. Abantu mu ggwanga ne kumuntendera gw'ensi yonna baavaayo nebavumirira engeri Munseveni gyeyali adukanyamu emirimu, nga bamukubiriza okumuyimbula Besigye ku kakalu ka poliisi. Gavumeenti yayanukula ng'ewera enkungaana z'abantu zonna, obwegugungo, enkungaana z'ekika kyonna ezaali zeekuusa ku kukwatibwa kwa Besigye. Baayongerako nga bawera emikutu gy'amawulire okukubaganya ebirowoozo ku kukwatibwa kuno, nebatiisatiisa kampuni z'amawulire zonna nga webagya okusazaamu ebisaanyizo byazo ebizikiriza okuwereza singa bagaana okugondera okuwerebwa kuno.
Nga 25 ogwekuminoogumu, kkooti ya [[:en:Uganda|Uganda]] enkulu yakiriza Besigye okuteebwa nga bw'alindirira okuwozesebwa, wabula nadizibwayo mubunaabiro mu kkomera, ng'amaggye gamulumiriza okwenyigira mu butujju n'okubeera n'eby'okulwanyisa mu bumenyi bw'amateeka. Besigye yeegaana byonna byebaali bamulumiriza era n'agamba ng'eyawumula amaggye, yali tagwanidde kuwozesebwa mu kkooti y'amaggye. Kkooti yamuta nga bw'alindirira okuwozesebwa nga 6 ogwolubereberye. Wadde nga byebaali bamuvunaana byali bikyaliwo, Besigye yalina ekirubirirwa ky'okufuuka pulezidenti wa [[:en:Uganda|Uganda]] addako.
== Okulonda kw'ogwokubbiri mu 2006 ==
[[:en:2006_Ugandan_general_election|Okulonda kwa bonna okwa 2006]] kwalaba FDC ng'ekibiina ekyali kivuganya, nga Besigye y'asinga okuvuganya Museveni ku bwa pulezidenti. Yeesimbawo ne Miria Kalule Obote, omukyala eyasooka okwesimbawo ku bwa pulezidenti ng'ava mu kibiina kya [[:en:Uganda_People's_Congress|Uganda People's Congress]] (UPC), Abed Bwanika talina kibiina, [[:en:John_Ssebana_Kizito|John Ssebana Kizito]] ku lwa Democratic Party ([[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP]]). Museveni yalondebwa ku kisanja ekirala eky'emyaka etaano ng'awangudde n'ebitundu 59 ku 100 ku bululu bweyasingisa ng'ate Besigye eyalina ebintu 37 ku 100. Besigye yeyali alumiriza ebikyamu ebyakolwa mu kulonda kuno yagaana ebyali bivuddemu. Kkooti enkulu eya [[:en:Uganda|Uganda]] yakifulumya oluvannyuma ng'okulonda kuno bwekwalimu okutiisatiisa, okutulugunya, okulemesa abantu okulonda, ne kiremya omulala. Wabula kkooti neeronda 4-3 okukiriziganya n'ebyali bivudde mu kulonda.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm</ref>
== Okulonda kw'ogw'okubiri mu 2011 n'ebyavaamu ==
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|kulonda kwa 2011]] Besigye omulundi ogw'okusatu ogw'omudiringanwa yavuganya Yoweri Museveni eyali, aserebye okusinziira ku bululu bweyali azze afuna emabega, kuba yalemererwa okuwangula ekitundu n'ekimu. Wadde ng'okulonda baakutendereza ng'okwali okw'emirembe n'amazima mu byafaayo bya Uganda,<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm "Uganda's Museveni wins election"], ''BBC'', 25 February 2006</ref> Besigye yalumiriza gweyali avuganya nti yakozesa okutiisatiisa n'okubba okusobola okuwangula ekisanja eky'okunna mu woofiisi.
Olw'okuba yakola bubi mu kulonda kw'obwa pulezidenti mu 2011, Besigye yalagira ba memba b'ekibiina kye abaali balondeddwa mu palamenti ey'omwenda, okubigaana. Kino kyagaanibwa ababaka ba palamenti abaali bakalondebwa, nga bagamba obuwanguzi mu kulonda kuno bwali buvudde mungalo zaabwe, nga sibibyali mu za Besigye oba ez'ekibiina, ekyaleetawo obutali butebenkevu mu FDC. <ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm "Uganda's Museveni wins election"], ''BBC'', 25 February 2006</ref>
Besigye yakwatibwa omulundi ogwokuna nga 28 ogwokuna bweyali atambula okugenda ku mulimu, mungeri y'okuwakanya ebeeyi y'emere n'amafuta. Baamufuuyira kamulali, <ref>https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13255025</ref> era poliisi neemusikambula okuva mu mmotoka ye.<ref>https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13222227</ref> Eno yali entandikwa y'obwegugungo ekyavirako okwekalakaasa okwetoloola [[:en:Kampala|Kampala]], omwafiira abantu babiri ate abantu 120 nebafuna ebisago ekyaletera abalala 360 okukwatibwa.<ref>https://www.theguardian.com/world/2011/apr/29/uganda-riots-kampala-museveni</ref>
== Eteeka erigaana obuli bw'ebisiyaga ==
Besigye yawakanya okukomyawo e[[:en:Uganda_Anti-Homosexuality_Bill|teeka eryali liwakanya obuli bw'ebisiyaga mu Uganda]] mu palamenti ya [[:en:Uganda|Uganda]] ey'omwenda eryali likolebwa omubaka [[:en:David_Bahati|David Bahati]] eyali atuula emabega. Besigye okubeera nga yali awagira abali b'ebisiyaga, yali nsonga eyaletawo obutakaanya mu [[:en:Uganda|Uganda]] kuba okulya ebisiyaga musango wansi wagubeera musango mu kawaayiro k'amateeka ga Uganda.
== Okukwatibwa mu 2012 ==
Besigye yakwatibwa nga 1 ogwekumi mu 2012 oluvannyuma lw'okwagala okwogerako eri abatembeeyi mu katale k'ewa Kiseka mu [[:en:Kampala|Kampala]], [[:en:Uganda|Uganda]]. Yatwalibwa ku kitebe kya poliisi ekikulu ekya central police station mu kibuga.<ref name="ALL">http://allafrica.com/stories/201210011085.html</ref> Mukusooka, poliisi yali eyiye abasirikale baayo mu maka ga Besigye okumulemesa okugenda mu kabuga okubeera n'olukungaana lwe, naye yasobola okutoloka ku b'eby'okwerinda n'agenda mu kifo ekitayogerwa paka poliisi bweyamukwata ng'ali mu katale k'omu kibuga oluvannyuma lw'esaawa.<ref name="ALL" />
== Okulonda kwa 2016 ==
Mu [[:en:2016_Ugandan_general_election|kulonda kwa 2016,]] Besigye yaddamu okwesimabwo ku bwa pulezidenti ng'agidde mu FDC ng'avuganya abaali beesimbyeyo nga bamannyikiddwa nga Amama Mbabazi ne [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]],eyali pulezidenti wa [[:en:Uganda|Uganda]] okumala emyaka 30. Besigye neera yawangulwa Museveni, ng'afunye obululu ebitundu 34 ku 100, ate Museveni n'awangulira ku bitundu 62 ku 100.<ref>http://www.cnn.com/2016/02/20/africa/uganda-election/index.html</ref>
Ebyava mu kulonda kuno, yategeeza abawagizi bbe okwegugunga mungeri y'emirembe nga bawakanya ebyali bifuddemu, nga bagamba okulonda kuno kwalimu obubbi, okutiisatiisa abalonzi, okuteeka ab'oludda olwali luvuganya mu makomera, okutataganya enkungaana z'abalonzi, ebikozesebwa mukulonda byatusibwa kikerezi mu bifo gyebalondera, obululu obukyamu mu bifo gyebalondera ebitayogerwa, okuwa enguzi, ssaako n'ebintu ebirala ebyali bimenya amateeka<ref>https://web.archive.org/web/20160223023648/http://www.ugandadiasporap10.org/</ref><ref>http://www.aljazeera.com/news/2016/02/uganda-elections-besigye-held-march-planned-160222065601088.html</ref>
Mu ogwokutaano nga 11 mu 2016 yeerayiza ng'omukulembezze wa [[:en:Uganda|Uganda]] mu kyama ng'ebula olunaku lumu omukolo gw'okulayizibwa kwa pulezidenti [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] okutongole kubeerewo. Yakwatibwa amaggye ga Uganda mukaseera katono nga tanagenda mukulayizibwa kwe. Oluvannyuma ennyo yatandikawo ekibiina kya "The peoples government" oba gavumenti y'abantu, n'alangirira gavumenti nga bweyali akiriza nti yeyali omuwanguzi omutuufu mu kulonda kwa 2016.<ref>https://thetowerpost.com/2019/02/15/besigye-unveils-peoples-government-cabinet-assembly/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=3qPYdLK66Nk</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=AYfJLsmqmQQ</ref>
== Okulonda kwa 2021 ==
Besigye yasalawo obutesimbawo ku bwa pulezidenti mu kulonda okwali kujja ng'agamba agya kukulmebera oludda oluvuganga muntegeka ‘B’ okuleetawo enkyuka kyuka mu ggwanga.<ref>https://www.newvision.co.ug/news/1535901/lose-hope-elections-dr-besigye-tumukunde-tells-ugandans</ref><ref>https://www.independent.co.ug/will-fdc-maintain-grip-on-teso-without-besigye/</ref> Agenda okwegata ne [[:en:Bobi_Wine|Bobi Wine]] eyali asinga okuvuganya Museveni amuyambe okuwangula okulonda kwa 2021.<ref>https://www.europapress.es/internacional/noticia-principal-candidato-opositor-uganda-suspende-campana-morir-guardaespaldas-manos-policia-20201228135651.html</ref> Oluvannyuma lw'okulonda kwa 2021, Besigye yatongoza ekibiina kya people's front for transition, ekibiina ekyali kyegatidde awamu n'ekirubirirwa ekimu eky'okukyusa Uganda.<ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/120836</ref><ref>https://www.independent.co.ug/peoples-front-for-transition-kicks-off-countrywide-mobilization/</ref><ref>https://www.independent.co.ug/peoples-front-for-transition-to-kick-off-countrywide-mobilization-next-week/</ref>
== Okukwatibwa mu 2022 ==
Mu ogwokutaana mu 2022, Besigye yakwatibwa nga yeegugunga olw'ebeeyi y'ebintu mu Uganda eyali erinyira ku sipiidi.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/pictorial/besigye-arrested-in-downtown-kampala-3826206</ref> Yateebwa omulamuzi wa kkooti esooka eya Buganda Road, nga bwalindirira okuwozesebwa, wabula kakwakulizo nti yali wakusasula [[:en:Ugandan_shilling|ssente za Uganda]] 30,000,000/= nga ssente z'okumweyimirira mu kooti. Mu kwegugunga ku by'ebeeyi y'ebintu eyali erinya, Besigye yagaana ekyaali kimugambiddwa, n'asaba okutwalibwa mu kkomera.<ref>https://softpower.ug/besigye-refuses-to-pay-shs30m-bail-sent-to-luzira/</ref> Banamateeka bbe nga bakulembeddwa [[:en:Erias_Lukwago|Erias Lukwago]] baasaba okukedeezebbwa kwa ssente ezaali zimusabiddwa mukweyimirirwa, ekyakirizibwa nga ekintu kyakirizibwa, nga Besigye yategezebwa okusasula 3,000,000/=.<ref>https://softpower.ug/court-revises-besigyes-bail-from-shs30m-to-shs3m/</ref> Yakirizibwa okweyimirirwa era n'avaayo mu komera.
Oluvannyuma lw'enaku entono ng'atekeddwa okuva mu kkomera nga bw'alindirira okuwozesebwa mu kkooti, Besigye yaddamu okwegugunga kunguudo z'omu Kampala ekyaleetera nga [[:en:Uganda_National_Police|poliisi ya Uganda]] okumwanguyira nga n'emukwata.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/besigye-arrested-again-for-protesting-high-commodity-prices--3848008</ref> Yakwatibwa ne munywanyi we we Samuel Lubega Makaku, nebsindikibwa mu kkomera. Okusaba kw'okweyimirirwa kwaganibwa esaawa z'ekooti zaali ziyiseeko nga banamateeka bbe balina okusaba okweyimirirwa olunaku oludako. Engeri ekkooti gyeyali yeeyisaamu yawakanyizibwa banamateeka ba Besigye abaalemerako nga bagamba gwebaali balumiriza yali akoleddwako omulamuzi eyali mubuyinza nga wayise esaawa gy'emiriu emitongole egy'e kkooti. Okusaba kwabwe okw'okweyimirirwa okwajuzibwa, wabula nekuganibwa era nekugobebwa omulamuzi w'edaala erisooka Asuman Muhumuza owa kkooti ya Buganda road ng'agamba yali teyeekakasa oba Besigye taddemu n'akola ebintu byebimu, singa anaateebwa nga yeeyimiriddwa neera.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/court-denies-kizza-besigye-bail-sends-him-to-luzira-3851552 |access-date=2022-11-20 |archive-date=2022-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120200058/https://www.ntv.co.ug/ug/news/court-denies-kizza-besigye-bail-sends-him-to-luzira-3851552 |url-status=dead }}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Elections_in_Uganda|Elections in Uganda]]
* [[:en:Politics_of_Uganda|Politics of Uganda]]
* [[:en:Political_parties_of_Uganda|Political parties of Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Buganda]]
[[Category:Bannayuganda bannamagye]]
7mplg6ebq48bngd0wtx4wb1dzgsqafa
76708
76704
2026-10-15T13:55:26Z
Fatima Nansamba
11463
Added a citation
76708
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kizza Besigye.png|thumb|Kizza Besigye]]
'''Warren Kizza Besigye Kifefe yazaalibwa''' nga 22 Ogwokuna mu 1956 ng'asinga amanyiddwa nga Colonel. Dr. Kizza Besigye, [[:en:Uganda|Munayuganda]] eyakuguka by'okujanjaba abantu, munnabyabufuzi, eyaliko [[:en:Military_officer|munnamaggye]] mu [[:en:Uganda_People's_Defence_Force|Uganda People's Defence Force.]] Yaweerezaako nga pulezidenti w'ekibiina ky'ebyobufuzi ekya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] (FDC) nga yeesimbawo ku bwa pulezidenti wa [[:en:Uganda|Uganda]] mu kulonda kwa bonna mu 2001, 2006, 2011 ne 2016 wabula gyonna nga [[:en:President_of_Uganda|pulezidenti wa Uganda]] [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]] okuva nga 26 Ogwolubereberye mu 1986 yamuwangula. Ebyaava mu kulonda kwa 2006 byawakanyizibwa mu kkooti z'amateeka, ng'era kkooti yakizuula nga bwemwalimu okukyusakyusa obululu n'okulemesa abantu okulonda. Yakkiriza okulonda okw'amangu munda mu FDC okulaba amudira mu bigere nga pulezidenti, nga kino kyaliwo nga 24 Ogwekuminoogumu mu 2012<ref>{{Cite news |date=2011-02-14|title=Uganda's Kizza Besigye - veteran opposition leader profiled|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-12431180|access-date=2025-07-28|work=BBC News|language=en-GB}}</ref>.
[[Category:Pages using infobox officeholder with unknown parameters|image sizeKizza Besigye]]
== Obulamu bwe ne famire ==
Warren Kizza Besigye Kifefe yazaalibwa mu Rwakabengo, mu munisipaali ye [[:en:Rukungiri|Rukungiri]] mu disitulikiti ye [[:en:Rukungiri|Rukungiri]] mu bukiika kkono bwabugwanjuba bwa [[:en:Uganda|Uganda]] nga 22 ogwokuna 1956. Ye mwaana ow'okubiri mu famire abya baana mukaaga, wabula bazadde be bombi baafa nga tanamaliriza kusoma pulayimale. Kitaawe yali musirikale wa poliisi. Pulayimale yagisomera ku Kinyasano Primary School ne Mbarara Junior School. Oluvannyuma yeegata ku Kitante High School gyeyatulira [[:en:Ordinary_Level|siniya ey'okuna,]] gyeyava okugenda ku [[:en:Kigezi_High_School|Kigezi High School]] mu disitulikiti ye [[:en:Kabale|Kabale]] gyeyatuulira [[:en:Advanced_Level|siniya ey'omukaaga]]<ref>{{Cite web |date=2026-09-18|title=Besigye trial: Key witness admits working for govt|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/besigye-trial-key-witness-admits-working-for-govt-5599280|access-date=2026-10-10|website=Monitor|language=en}}</ref>[[:en:Advanced_Level|.]]
Besigye yeeyongerayo ku yunivasite e Makerere mu 1975 gyeyafunira diguli mu by'okujanjaba abantu mu 1980<ref>{{Cite web |date=2021-01-09|title=The men running for president in 2016|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/the-men-running-for-president-in-2016-1626788|access-date=2026-10-15|website=Monitor|language=en}}</ref>. Bweyali munsiko yeeyali omujanjabi wa [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] ow'okulusegere. Ng'ekibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] n'amaggye (NRM/A) webyajja mu buyinza mu gwolubereberye nga 26 mu 1986, yaaweebwa obwa minista omubeezi avunaanyizibwa kunsonga z'omunda ng'alina emyaka 29. Oluvannyuma yafuna ekifo kya minista omubeezi avunaanyizibwa kunsonga za pulezidenti, n'okuyigiriza wamu n'okusomesa ebikwata ku kibiina okulaba ng'abantu babeera beesiimbu gyekiri. Mu 1991, yafuuka aduumira amaggye mu [[:en:Masaka|Masaka]] mu masekati ga [[:en:Uganda|Uganda]], nga mu 1993 yaweebwa ogw'okukulira amaggye, era nga y'avunaanyizibwa ku by'entambula y'eby'amaguzi okutuuka gyebirina okukozesebwa wamu n'obwa yinginiya.
Nga 7 ogwomusanvu mu 1999, Besigye yawasa [[:en:Winnie_Byanyima|Winnie Byanyima]], eyali omubaka wa palamenti, e [[:en:Nsambya|Nsambya]], Kampala.<ref>{{cite news|last1=Tumusiime|first1=James|last2=Nsigaye|first2=Sarah|title=Winnie weds Col. Besigye|newspaper=The Monitor|issue=189|pages=1–2|date=8 July 1999}}</ref>
== Emirimu gye ==
Ng'amazze okutikirwa, Besigye yakolerako mu ddwaliro ly'e ggwanga erye Mulago<ref>{{Cite web |date=2026-07-30|title=Besigye unconscious after court collapse, says wife Byanyima|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/besigye-unconscious-after-court-collapse-says-wife-byanyima-5541176|access-date=2026-10-15|website=Monitor|language=en}}</ref>. Oluvannyuma yagenda mu buwanganguse ku mulirwano e [[:en:Kenya|Kenya]].
Bweyali eyo, yasaba akakiiko akavunaanyizibwa ku by'okwewandiisa ku by'eddagala okukola ng'omusawo, yasaba omulimu mu ddwaliro lya [[:en:Aga_Khan_University_Hospital,_Nairobi|Aga Khan Hospital]] ogwamuweebwa n'atandika okukola ng'omusawo, ate oluvannyuma ku [[:en:Kenyatta_National_Hospital|Kenyatta National Hospital]] nga gombi gali mu mu kibuga kya [[:en:Kenyan|Kenya]] ekikulu ekya [[:en:Nairobi|Nairobi]] nga tanaba kwegatta ku bayeekera ba Museveni aba [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] / amaggye (NRM/A) mu 1982
== Obulamu bwe mu by'obufuzi ==
Mu 1999, Besigye yakola ekiwandiiko ekirumba gavumenti kyebayita "An Insider's View of How the NRM Lost the Broad Base". Ekiwandiiko kyali kirumiriza NRM okubeera nga ekozesa eby'obufuzi okulya enguzi, n'okubeera nga yafuuka ya musajja omu nakyemalira. Besigye baamutwala mu kkooti y'amagye nga bamuvunaana okufulumya endowooza zze ku mukutu mungeri enkyamu. Oluvannyuma baategeka okukaanya mu 2000 nga muno byebaali bamuvunaana byamusonyiyibwa singa yeetonda olw'okufulumya ekiwandiiko.
Mu gwekumi 2000, Besigye yalangirira nga bweyali agenda okwesiimba ku Museveni mu kulonda kwa bonna okwa 2001. Yawummula okuva mu magye ga Uganda People's Defence Forces mu 2001, ng'ali kudaala lya koloneeri. Mu kakuyege we, Besigye, eyali asinga okuvuganya Museveni, yalumiriza gavumenti olw'obuli bw'enguzi obwali buyitiridde, n'asindikiriza okukomekerezebwa kw'obukulembezze bwa Museveni, bweyali agamba bwali bumazze okuwereza omugaso bwago mu nkyuka nkyuka y'eby'obufuzi bwa[[:en:Uganda|Uganda]] omwali okuleeta ebibiina by'obufuzi eby'enjawulo.
Yalemwa okuwangula okulonda kuno, kwebagamba nti kwaliwmu okubba obululu, obutabanguko n'okulemesa abalonzi wamu n'okubatiisatiisa. Mu gwokusatu 2001, Besigye yawaayo okusaba kwe mu kkooti enkulu baddemu okutunula mu byava mu kulonda. Akabinja k'abalamuzi bataano bakaanya 5-0 nti waliwo okubbira, naye nebasalawo 3-2, kuleme kuddibwamu.
Mu ogwomukaaga 2001, Besigye baamusoya ebibuuzo oluvannyuma lwa poliisi okumukwata nga bamulumiriza okulya munsi ye olukwe. Gavumenti yali emulumiriza okubeera emabega w'akabinja k'ekisikirize kebaayitanga [[:en:People's_Redemption_Army|People's Redemption Army]] (PRA) akaalina amakanda mu [[:en:Democratic_Republic_of_the_Congo|Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Abawagizi ba Besigye baagamba gavumenti yatondawo okubeerawo kw'abayekera okwonoona ekifannanyi kye mu [[:en:Ugandans|banayuganda]] n'ensi yonna.
Mu gwomunaana 2001, Besigye yadduka mu ggwanga ng'agamba baali baagala kumuteeka kukalabba. Yagamba nti yali atya okufiirwa obulamu bwe. Yabeera mu [[:en:South_Africa|South Afrika]] okumala emyaka enna, ng'eno yasigala ovumirira gavumenti ya Museveni. Besigye yakomawo mu Uganda nga 26 ogwekumi mu 2005 mukaseera akaali ak'okwewandiisa ng'omulonzi mu kulonda kwa bonna okwa 2006. Yayanirizibwa namungi w'omuntu era n'atandikirawo kakuyege, ng'ayogerako eri enkumi n'ekumi z'abawagizibe okwetoloola eggwanga. Mu 2005 ogwekuminoogumu, [https://www.iom.int/news/iom-mourns-death-former-director-general-william-lacy-swing William Lacy Swing], eyali akulira akiikirira ekibiina ky'amawanga amagatte [[:en:United_Nations|United Nations]] mu bitundu bya Great Lakes region, omuli amawanga 10 okuli; Burundi, the Democratic Republic of the Congo (DRC), Ethiopia, Kenya, Malawi, Mozambique, Rwanda, Zambia, Tanzania ne Uganda. yakakasa okubeerawo kwa PRA, n'akayita akamu kububiinja bw'ebweru obwalina eby'okulwanyisa eby'okulwanyisa obwali bukolera mu buvanjuba bwa DRC.
Kakuyege wa Besigye yayimirizibwamu mubunambiro nga 14 ogwekuminoogumu oluvannyuma lw'okukwatibwa nga bamuvunaana okulya munsi ye olukwe n'ogw'obuliisa maanyi. Ogw'okulya munsi ye olukwe gwaali gwekuusa ku kibiinja kya PRA n'ogw'abayeekera ba [[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]] abaali bamazze mu mubukiika ddyo bwa Uganda emyaka 20. Ogw'obuliisa maanyi gwaali gwekuusa ku musango gwebaali bamulumiriza mu 1997 ku eyali muwala wa mukwano gwe eyali yafa. Okukwatibwa kwe kwaviirako obwegugungo mu Kampala n'okwetoloola eggwanga. Museveni baali bamulumiriza okubeera nga yali ayogera kalebule eri omusajja eyali asinga okumuvuganya n'ekigendererwa ky'okwonoona ekifanannyi kya Besigye n'okumulemesa okwesimbawo mu kalulu ka bonna. Abantu mu ggwanga ne kumuntendera gw'ensi yonna baavaayo nebavumirira engeri Munseveni gyeyali adukanyamu emirimu, nga bamukubiriza okumuyimbula Besigye ku kakalu ka poliisi. Gavumeenti yayanukula ng'ewera enkungaana z'abantu zonna, obwegugungo, enkungaana z'ekika kyonna ezaali zeekuusa ku kukwatibwa kwa Besigye. Baayongerako nga bawera emikutu gy'amawulire okukubaganya ebirowoozo ku kukwatibwa kuno, nebatiisatiisa kampuni z'amawulire zonna nga webagya okusazaamu ebisaanyizo byazo ebizikiriza okuwereza singa bagaana okugondera okuwerebwa kuno.
Nga 25 ogwekuminoogumu, kkooti ya [[:en:Uganda|Uganda]] enkulu yakiriza Besigye okuteebwa nga bw'alindirira okuwozesebwa, wabula nadizibwayo mubunaabiro mu kkomera, ng'amaggye gamulumiriza okwenyigira mu butujju n'okubeera n'eby'okulwanyisa mu bumenyi bw'amateeka. Besigye yeegaana byonna byebaali bamulumiriza era n'agamba ng'eyawumula amaggye, yali tagwanidde kuwozesebwa mu kkooti y'amaggye. Kkooti yamuta nga bw'alindirira okuwozesebwa nga 6 ogwolubereberye. Wadde nga byebaali bamuvunaana byali bikyaliwo, Besigye yalina ekirubirirwa ky'okufuuka pulezidenti wa [[:en:Uganda|Uganda]] addako.
== Okulonda kw'ogwokubbiri mu 2006 ==
[[:en:2006_Ugandan_general_election|Okulonda kwa bonna okwa 2006]] kwalaba FDC ng'ekibiina ekyali kivuganya, nga Besigye y'asinga okuvuganya Museveni ku bwa pulezidenti. Yeesimbawo ne Miria Kalule Obote, omukyala eyasooka okwesimbawo ku bwa pulezidenti ng'ava mu kibiina kya [[:en:Uganda_People's_Congress|Uganda People's Congress]] (UPC), Abed Bwanika talina kibiina, [[:en:John_Ssebana_Kizito|John Ssebana Kizito]] ku lwa Democratic Party ([[:en:Democratic_Party_(Uganda)|DP]]). Museveni yalondebwa ku kisanja ekirala eky'emyaka etaano ng'awangudde n'ebitundu 59 ku 100 ku bululu bweyasingisa ng'ate Besigye eyalina ebintu 37 ku 100. Besigye yeyali alumiriza ebikyamu ebyakolwa mu kulonda kuno yagaana ebyali bivuddemu. Kkooti enkulu eya [[:en:Uganda|Uganda]] yakifulumya oluvannyuma ng'okulonda kuno bwekwalimu okutiisatiisa, okutulugunya, okulemesa abantu okulonda, ne kiremya omulala. Wabula kkooti neeronda 4-3 okukiriziganya n'ebyali bivudde mu kulonda.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm</ref>
== Okulonda kw'ogw'okubiri mu 2011 n'ebyavaamu ==
Mu [[:en:2011_Ugandan_general_election|kulonda kwa 2011]] Besigye omulundi ogw'okusatu ogw'omudiringanwa yavuganya Yoweri Museveni eyali, aserebye okusinziira ku bululu bweyali azze afuna emabega, kuba yalemererwa okuwangula ekitundu n'ekimu. Wadde ng'okulonda baakutendereza ng'okwali okw'emirembe n'amazima mu byafaayo bya Uganda,<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm "Uganda's Museveni wins election"], ''BBC'', 25 February 2006</ref> Besigye yalumiriza gweyali avuganya nti yakozesa okutiisatiisa n'okubba okusobola okuwangula ekisanja eky'okunna mu woofiisi.
Olw'okuba yakola bubi mu kulonda kw'obwa pulezidenti mu 2011, Besigye yalagira ba memba b'ekibiina kye abaali balondeddwa mu palamenti ey'omwenda, okubigaana. Kino kyagaanibwa ababaka ba palamenti abaali bakalondebwa, nga bagamba obuwanguzi mu kulonda kuno bwali buvudde mungalo zaabwe, nga sibibyali mu za Besigye oba ez'ekibiina, ekyaleetawo obutali butebenkevu mu FDC. <ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4750040.stm "Uganda's Museveni wins election"], ''BBC'', 25 February 2006</ref>
Besigye yakwatibwa omulundi ogwokuna nga 28 ogwokuna bweyali atambula okugenda ku mulimu, mungeri y'okuwakanya ebeeyi y'emere n'amafuta. Baamufuuyira kamulali, <ref>https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13255025</ref> era poliisi neemusikambula okuva mu mmotoka ye.<ref>https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13222227</ref> Eno yali entandikwa y'obwegugungo ekyavirako okwekalakaasa okwetoloola [[:en:Kampala|Kampala]], omwafiira abantu babiri ate abantu 120 nebafuna ebisago ekyaletera abalala 360 okukwatibwa.<ref>https://www.theguardian.com/world/2011/apr/29/uganda-riots-kampala-museveni</ref>
== Eteeka erigaana obuli bw'ebisiyaga ==
Besigye yawakanya okukomyawo e[[:en:Uganda_Anti-Homosexuality_Bill|teeka eryali liwakanya obuli bw'ebisiyaga mu Uganda]] mu palamenti ya [[:en:Uganda|Uganda]] ey'omwenda eryali likolebwa omubaka [[:en:David_Bahati|David Bahati]] eyali atuula emabega. Besigye okubeera nga yali awagira abali b'ebisiyaga, yali nsonga eyaletawo obutakaanya mu [[:en:Uganda|Uganda]] kuba okulya ebisiyaga musango wansi wagubeera musango mu kawaayiro k'amateeka ga Uganda<ref>{{cite web |title=Uganda's Opposition Leader: Prosecuting Homosexuality a Waste of Resources |url=http://www.care2.com/causes/ugandas-opposition-leader-prosecuting-homosexuality-a-waste-of-resources.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707210126/http://www.care2.com/causes/ugandas-opposition-leader-prosecuting-homosexuality-a-waste-of-resources.html |archive-date=7 July 2017 |access-date=16 March 2012}}</ref>.
== Okukwatibwa mu 2012 ==
Besigye yakwatibwa nga 1 ogwekumi mu 2012 oluvannyuma lw'okwagala okwogerako eri abatembeeyi mu katale k'ewa Kiseka mu [[:en:Kampala|Kampala]], [[:en:Uganda|Uganda]]. Yatwalibwa ku kitebe kya poliisi ekikulu ekya central police station mu kibuga.<ref name="ALL">http://allafrica.com/stories/201210011085.html</ref> Mukusooka, poliisi yali eyiye abasirikale baayo mu maka ga Besigye okumulemesa okugenda mu kabuga okubeera n'olukungaana lwe, naye yasobola okutoloka ku b'eby'okwerinda n'agenda mu kifo ekitayogerwa paka poliisi bweyamukwata ng'ali mu katale k'omu kibuga oluvannyuma lw'esaawa.<ref name="ALL" />
== Okulonda kwa 2016 ==
Mu [[:en:2016_Ugandan_general_election|kulonda kwa 2016,]] Besigye yaddamu okwesimabwo ku bwa pulezidenti ng'agidde mu FDC ng'avuganya abaali beesimbyeyo nga bamannyikiddwa nga Amama Mbabazi ne [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]],eyali pulezidenti wa [[:en:Uganda|Uganda]] okumala emyaka 30. Besigye neera yawangulwa Museveni, ng'afunye obululu ebitundu 34 ku 100, ate Museveni n'awangulira ku bitundu 62 ku 100.<ref>http://www.cnn.com/2016/02/20/africa/uganda-election/index.html</ref>
Ebyava mu kulonda kuno, yategeeza abawagizi bbe okwegugunga mungeri y'emirembe nga bawakanya ebyali bifuddemu, nga bagamba okulonda kuno kwalimu obubbi, okutiisatiisa abalonzi, okuteeka ab'oludda olwali luvuganya mu makomera, okutataganya enkungaana z'abalonzi, ebikozesebwa mukulonda byatusibwa kikerezi mu bifo gyebalondera, obululu obukyamu mu bifo gyebalondera ebitayogerwa, okuwa enguzi, ssaako n'ebintu ebirala ebyali bimenya amateeka<ref>https://web.archive.org/web/20160223023648/http://www.ugandadiasporap10.org/</ref><ref>http://www.aljazeera.com/news/2016/02/uganda-elections-besigye-held-march-planned-160222065601088.html</ref>
Mu ogwokutaano nga 11 mu 2016 yeerayiza ng'omukulembezze wa [[:en:Uganda|Uganda]] mu kyama ng'ebula olunaku lumu omukolo gw'okulayizibwa kwa pulezidenti [[:en:Yoweri_Museveni|Yoweri Museveni]] okutongole kubeerewo. Yakwatibwa amaggye ga Uganda mukaseera katono nga tanagenda mukulayizibwa kwe. Oluvannyuma ennyo yatandikawo ekibiina kya "The peoples government" oba gavumenti y'abantu, n'alangirira gavumenti nga bweyali akiriza nti yeyali omuwanguzi omutuufu mu kulonda kwa 2016.<ref>https://thetowerpost.com/2019/02/15/besigye-unveils-peoples-government-cabinet-assembly/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=3qPYdLK66Nk</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=AYfJLsmqmQQ</ref>
== Okulonda kwa 2021 ==
Besigye yasalawo obutesimbawo ku bwa pulezidenti mu kulonda okwali kujja ng'agamba agya kukulmebera oludda oluvuganga muntegeka ‘B’ okuleetawo enkyuka kyuka mu ggwanga.<ref>https://www.newvision.co.ug/news/1535901/lose-hope-elections-dr-besigye-tumukunde-tells-ugandans</ref><ref>https://www.independent.co.ug/will-fdc-maintain-grip-on-teso-without-besigye/</ref> Agenda okwegata ne [[:en:Bobi_Wine|Bobi Wine]] eyali asinga okuvuganya Museveni amuyambe okuwangula okulonda kwa 2021.<ref>https://www.europapress.es/internacional/noticia-principal-candidato-opositor-uganda-suspende-campana-morir-guardaespaldas-manos-policia-20201228135651.html</ref> Oluvannyuma lw'okulonda kwa 2021, Besigye yatongoza ekibiina kya people's front for transition, ekibiina ekyali kyegatidde awamu n'ekirubirirwa ekimu eky'okukyusa Uganda.<ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/120836</ref><ref>https://www.independent.co.ug/peoples-front-for-transition-kicks-off-countrywide-mobilization/</ref><ref>https://www.independent.co.ug/peoples-front-for-transition-to-kick-off-countrywide-mobilization-next-week/</ref>
== Okukwatibwa mu 2022 ==
Mu ogwokutaana mu 2022, Besigye yakwatibwa nga yeegugunga olw'ebeeyi y'ebintu mu Uganda eyali erinyira ku sipiidi.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/pictorial/besigye-arrested-in-downtown-kampala-3826206</ref> Yateebwa omulamuzi wa kkooti esooka eya Buganda Road, nga bwalindirira okuwozesebwa, wabula kakwakulizo nti yali wakusasula [[:en:Ugandan_shilling|ssente za Uganda]] 30,000,000/= nga ssente z'okumweyimirira mu kooti. Mu kwegugunga ku by'ebeeyi y'ebintu eyali erinya, Besigye yagaana ekyaali kimugambiddwa, n'asaba okutwalibwa mu kkomera.<ref>https://softpower.ug/besigye-refuses-to-pay-shs30m-bail-sent-to-luzira/</ref> Banamateeka bbe nga bakulembeddwa [[:en:Erias_Lukwago|Erias Lukwago]] baasaba okukedeezebbwa kwa ssente ezaali zimusabiddwa mukweyimirirwa, ekyakirizibwa nga ekintu kyakirizibwa, nga Besigye yategezebwa okusasula 3,000,000/=.<ref>https://softpower.ug/court-revises-besigyes-bail-from-shs30m-to-shs3m/</ref> Yakirizibwa okweyimirirwa era n'avaayo mu komera.
Oluvannyuma lw'enaku entono ng'atekeddwa okuva mu kkomera nga bw'alindirira okuwozesebwa mu kkooti, Besigye yaddamu okwegugunga kunguudo z'omu Kampala ekyaleetera nga [[:en:Uganda_National_Police|poliisi ya Uganda]] okumwanguyira nga n'emukwata.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/besigye-arrested-again-for-protesting-high-commodity-prices--3848008</ref> Yakwatibwa ne munywanyi we we Samuel Lubega Makaku, nebsindikibwa mu kkomera. Okusaba kw'okweyimirirwa kwaganibwa esaawa z'ekooti zaali ziyiseeko nga banamateeka bbe balina okusaba okweyimirirwa olunaku oludako. Engeri ekkooti gyeyali yeeyisaamu yawakanyizibwa banamateeka ba Besigye abaalemerako nga bagamba gwebaali balumiriza yali akoleddwako omulamuzi eyali mubuyinza nga wayise esaawa gy'emiriu emitongole egy'e kkooti. Okusaba kwabwe okw'okweyimirirwa okwajuzibwa, wabula nekuganibwa era nekugobebwa omulamuzi w'edaala erisooka Asuman Muhumuza owa kkooti ya Buganda road ng'agamba yali teyeekakasa oba Besigye taddemu n'akola ebintu byebimu, singa anaateebwa nga yeeyimiriddwa neera.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/court-denies-kizza-besigye-bail-sends-him-to-luzira-3851552 |access-date=2022-11-20 |archive-date=2022-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120200058/https://www.ntv.co.ug/ug/news/court-denies-kizza-besigye-bail-sends-him-to-luzira-3851552 |url-status=dead }}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Elections_in_Uganda|Elections in Uganda]]
* [[:en:Politics_of_Uganda|Politics of Uganda]]
* [[:en:Political_parties_of_Uganda|Political parties of Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Bannabyabufuzi]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Buganda]]
[[Category:Bannayuganda bannamagye]]
91ebr9unwxc033e1bje5sxb51gytpn0
Joyce Moriku
0
10503
76700
70273
2026-10-15T13:26:30Z
Waisman12
12007
Adding a citation about who is Joyce Moriku
76700
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Joyce Moriku''' era gwebamannyi nga '''Joyce Kaducu''' yazaalibwa nga 21 Ogwokuna mu 1969, nga [[:en:Uganda|Munayuganda]] eyakuguka mu [[:en:Pediatrician|by'okujanjaba abaana n'eddwadde zaabwe]], omusomesa era nga [[:en:Politician|munabyabufuzi]]. Ye Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku by'enjigiriza bya pulayimale mu kabineeti empya eyatandika mu 2021. Mu kusooka yali [[:en:Ministry_of_Health_(Uganda)|Minisita Omubeezi Ow'eby'obulamu ebitandikirwaako]] mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda.]] Yalondebwa mu kifo kino nga 6 Ogwomukaaga mu 2016, ng'adira [[:en:Sarah_Achieng_Opendi|Sarah Achieng Opendi]] mu bigere eyali afuuse Minisita Omubeezi Ow'eby'obulamu, n'emirimu egy'enjawulo.<ref>https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf</ref> Akola nga [[:en:Parliament_of_Uganda|Omubaka wa Paalamenti]] [[:en:Moyo_District|Omukyala omulonde akiikirira Disitulikiti ye Moyo]] mu Paalamenti eye kumi okuva mu 2016 okutuuka mu 2021.<ref name="Profile">{{Cite web |date=2021-01-14 |title=State health minister Joyce Moriku Kaducu on life-support at IHK |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/state-health-minister-joyce-moriku-kaducu-on-life-support-at-ihk-1729308 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Obulamu bwe n'okusoma kwe. ==
Dr. Moriku yazaalibwa mu [[:en:Moyo_District|Disitulikiti ye Moyo]], mu [[:en:West_Nile_sub-region|bitundu bya West Nile]] mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiika Ddyo]] bwa Uganda, nga 21 Ogwokuna mu 1969. Yasomera ku Laropi Primary School gyeyatandikira n'okumalira eby'enjigiriza bye ebisokerwaako. Yasomerako ku Metu Senior Secondary School, erisinganibwa e [[:en:Moyo_Town|Moyo]], ng'eno gyeyatuulita S4, nga tanaba kugenda ku Sacred Heart Senior Secondary School e [[:en:Gulu|Gulu]] gyeyasomera n'okumalirira S6.<ref name="Profile" />
Mu 1997, yagenda ku [[:en:Mbarara_University_School_of_Medicine|Yunivasite y'e Mbarara gyebayigiriza ku bikwatagana n'eby'eddagala]], ng'eno gyeyasoma [[:en:Medicine|obusawo bw'okujanjaba abantu]], n'atikirwa ne [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|Diguli mu busawo wamu ne Diguli mu kulongoosa]] mu 2002. Mu 2005, yafuna Dipulooma mu by'okuteeka teeka pulojekiti n'okuzidukanya okuva ku [[:en:Gulu_University|Yunivasite ye Gulu]]. Oluvannyuma yayingira [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Yunivasite ye Makerere gyebatendekera obusawo]] e Mulago, ng'eno gyeyafunira [[:en:Master_of_Medicine|Diguli ey'okubiri mu kujanjaba abaana n'enddwadde]] zaabwe mu 2008. Oluvannyuma neera, mu 2005, Yunivasite ye [[Gulu (disitulikit)|Gulu]] yamuwa [[:en:Doctorate|Diguli ey'okusatu mu by'okusoma n'akuguka mu by'emisuwa]].<ref name="Profile" />
== Emirimu gye mubusawo ==
Oluvannyuma lw'okufuna Diguli ye esooka, yagenda okufuna obukugu mu by'okujanjaba mu [[:en:Lacor_Hospital|Ddwaliro lya Lacor]] e Gulu, okuva mu 2002 okutuuka mu 2003. Wakati wa 2003 ne 2005, yali akola nga omukwanaganya w'abasawo ku kitongole ekivunaanyizibwa mu k[[:en:HIV|ulwanyisa akawuka ka siriimu]] mu Uganda, ng'asinziira Gulu. Okuva mu 2005 okutuuka mu 2008, yali akola nga omusawo omukugu mu [[:en:Mulago_National_Referral_Hospital|ddwaliro ly'e Mulago]]. Oluvannyuma lw'ekyo, yakolako nga akulira abasawo okumala omwaka gumu mu ddwaliro lya Mildmay Clinic nga lisinganibwa ku [[:en:Kampala-Entebbe_Road|luguudo lw'e Ntebbe]], okuva 2008 okutuuka mu 2009. Okuva mu 2010 okutuuka mu 2015, yali akola nga omusomesa w'abasawo abajanjaba abaana n'enddwadde zaabwe ku Yunivasite y'e Gulu, nga kuno kweyaongereza okuwereza nga omujanjabi w'abaana n'eddwadde zaabwe eyali yeebuzibwaako mu [[:en:Gulu_Regional_Referral_Hospital|Ddwaliro ly'e Gulu]].<ref name="Profile" />
== Emirimu gye nga munabyabufuzi ==
Mu 2016, yayingira eby'obufuzi nga avuganya mu Konsitituweensi nga omukyala eyali ayagala okukiikirira ya Disitulikiti ya [[Moyo (disitulikit)|Moyo]]. Yawangula ng'era ye mubaka [[:en:Incumbent|eyaliko nebaddamu nebamulonda]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti eye kumi]] okuva mu 2016 okutuuka mu 2021.<ref name="Who">http://www.monitor.co.ug/News/National/Who-are-the-new-faces-in-Museveni-s-Cabinet-/-/688334/3237208/-/mc8gbv/-/index.html</ref> Nga 6 Ogwomukaagamu 2016, yaweebwa ekya Minisita avunaanyizibwa ku By'obulamu ebisokerwaako.<ref>https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet</ref>
== Obulamu bwe ==
Mukyala mufumbo ng'era baawe ye Omukenkufu Kaducu, nga musomesa ku [[:en:Gulu_University|Yunivasite y'e Gulu]].<ref name="Who" />
== Laba ne bino ==
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwaamu ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
c6o2kaye5j0lyjp6te7na98pnmvvuh3
76703
76700
2026-10-15T13:37:16Z
Waisman12
12007
Adding a citation about the political journey of Joyce MOriku
76703
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Joyce Moriku''' era gwebamannyi nga '''Joyce Kaducu''' yazaalibwa nga 21 Ogwokuna mu 1969, nga [[:en:Uganda|Munayuganda]] eyakuguka mu [[:en:Pediatrician|by'okujanjaba abaana n'eddwadde zaabwe]], omusomesa era nga [[:en:Politician|munabyabufuzi]]. Ye Minisita omubeezi avunaanyizibwa ku by'enjigiriza bya pulayimale mu kabineeti empya eyatandika mu 2021. Mu kusooka yali [[:en:Ministry_of_Health_(Uganda)|Minisita Omubeezi Ow'eby'obulamu ebitandikirwaako]] mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda.]] Yalondebwa mu kifo kino nga 6 Ogwomukaaga mu 2016, ng'adira [[:en:Sarah_Achieng_Opendi|Sarah Achieng Opendi]] mu bigere eyali afuuse Minisita Omubeezi Ow'eby'obulamu, n'emirimu egy'enjawulo.<ref>https://web.archive.org/web/20161007121926/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%27s+cabinet.pdf</ref> Akola nga [[:en:Parliament_of_Uganda|Omubaka wa Paalamenti]] [[:en:Moyo_District|Omukyala omulonde akiikirira Disitulikiti ye Moyo]] mu Paalamenti eye kumi okuva mu 2016 okutuuka mu 2021.<ref name="Profile">{{Cite web |date=2021-01-14 |title=State health minister Joyce Moriku Kaducu on life-support at IHK |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/state-health-minister-joyce-moriku-kaducu-on-life-support-at-ihk-1729308 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Obulamu bwe n'okusoma kwe. ==
Dr. Moriku yazaalibwa mu [[:en:Moyo_District|Disitulikiti ye Moyo]], mu [[:en:West_Nile_sub-region|bitundu bya West Nile]] mu [[:en:Northern_Region,_Uganda|Bukiika Ddyo]] bwa Uganda, nga 21 Ogwokuna mu 1969. Yasomera ku Laropi Primary School gyeyatandikira n'okumalira eby'enjigiriza bye ebisokerwaako. Yasomerako ku Metu Senior Secondary School, erisinganibwa e [[:en:Moyo_Town|Moyo]], ng'eno gyeyatuulita S4, nga tanaba kugenda ku Sacred Heart Senior Secondary School e [[:en:Gulu|Gulu]] gyeyasomera n'okumalirira S6.<ref name="Profile" />
Mu 1997, yagenda ku [[:en:Mbarara_University_School_of_Medicine|Yunivasite y'e Mbarara gyebayigiriza ku bikwatagana n'eby'eddagala]], ng'eno gyeyasoma [[:en:Medicine|obusawo bw'okujanjaba abantu]], n'atikirwa ne [[:en:Bachelor_of_Medicine_and_Bachelor_of_Surgery|Diguli mu busawo wamu ne Diguli mu kulongoosa]] mu 2002. Mu 2005, yafuna Dipulooma mu by'okuteeka teeka pulojekiti n'okuzidukanya okuva ku [[:en:Gulu_University|Yunivasite ye Gulu]]. Oluvannyuma yayingira [[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Yunivasite ye Makerere gyebatendekera obusawo]] e Mulago, ng'eno gyeyafunira [[:en:Master_of_Medicine|Diguli ey'okubiri mu kujanjaba abaana n'enddwadde]] zaabwe mu 2008. Oluvannyuma neera, mu 2005, Yunivasite ye [[Gulu (disitulikit)|Gulu]] yamuwa [[:en:Doctorate|Diguli ey'okusatu mu by'okusoma n'akuguka mu by'emisuwa]].<ref name="Profile" />
== Emirimu gye mubusawo ==
Oluvannyuma lw'okufuna Diguli ye esooka, yagenda okufuna obukugu mu by'okujanjaba mu [[:en:Lacor_Hospital|Ddwaliro lya Lacor]] e Gulu, okuva mu 2002 okutuuka mu 2003. Wakati wa 2003 ne 2005, yali akola nga omukwanaganya w'abasawo ku kitongole ekivunaanyizibwa mu k[[:en:HIV|ulwanyisa akawuka ka siriimu]] mu Uganda, ng'asinziira Gulu. Okuva mu 2005 okutuuka mu 2008, yali akola nga omusawo omukugu mu [[:en:Mulago_National_Referral_Hospital|ddwaliro ly'e Mulago]]. Oluvannyuma lw'ekyo, yakolako nga akulira abasawo okumala omwaka gumu mu ddwaliro lya Mildmay Clinic nga lisinganibwa ku [[:en:Kampala-Entebbe_Road|luguudo lw'e Ntebbe]], okuva 2008 okutuuka mu 2009. Okuva mu 2010 okutuuka mu 2015, yali akola nga omusomesa w'abasawo abajanjaba abaana n'enddwadde zaabwe ku Yunivasite y'e Gulu, nga kuno kweyaongereza okuwereza nga omujanjabi w'abaana n'eddwadde zaabwe eyali yeebuzibwaako mu [[:en:Gulu_Regional_Referral_Hospital|Ddwaliro ly'e Gulu]].<ref name="Profile" />
== Emirimu gye nga munabyabufuzi ==
Mu 2016, yayingira eby'obufuzi nga avuganya mu Konsitituweensi nga omukyala eyali ayagala okukiikirira ya Disitulikiti ya [[Moyo (disitulikit)|Moyo]]. Yawangula ng'era ye mubaka [[:en:Incumbent|eyaliko nebaddamu nebamulonda]] mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti eye kumi]] okuva mu 2016 okutuuka mu 2021.<ref name="Who">{{Cite web |date=2021-01-16 |title=Who are the new faces in Museveni’s Cabinet? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/who-are-the-new-faces-in-museveni-s-cabinet--1653366 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Nga 6 Ogwomukaagamu 2016, yaweebwa ekya Minisita avunaanyizibwa ku By'obulamu ebisokerwaako.<ref>{{Cite web |title=Client Challenge |url=https://www.scribd.com/doc/314964607/New-Cabinet |access-date=2026-10-15 |website=www.scribd.com}}</ref>
== Obulamu bwe ==
Mukyala mufumbo ng'era baawe ye Omukenkufu Kaducu, nga musomesa ku [[:en:Gulu_University|Yunivasite y'e Gulu]].<ref name="Who" />
== Laba ne bino ==
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]]
* [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwaamu ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannayuganda abasomesa]]
[[Category:Abasomesa]]
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
7wb5z1cg5spq6nmugx5i06tcjxmp8xd
Juliet Sekabunga Nalwanga
0
10541
76736
60859
2026-10-15T21:38:22Z
Ssemmanda will
3837
converted references and added links
76736
wikitext
text/x-wiki
'''Juliet Sekabunga Nalwanga''' musawo mu [[:en:Uganda|Uganda]], ye [[:en:Neurosurgery|musawo w'obwongo]] omukyala asooka mu nsi ye.<ref name=":0">{{Cite journal |date=2018-06-01 |title=Nalwanga Juliet Sekabunga |url=https://www.thelancet.com/journals/laneur/article/PIIS1474-4422(18)30152-2/abstract |journal=The Lancet Neurology |language=English |publisher=Elsevier |volume=17 |issue=6 |pages=505 |doi=10.1016/S1474-4422(18)30152-2 |issn=1474-4422 |pmid=29778362}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kizito |first=Francis |date=2018-09-12 |title=Meet Uganda's first female neurosurgeon: Dr. Nalwanga Juliet Sekabunga |url=https://mbu.ug/2018/09/12/meet-dr-nalwanga-juliet-sekabunga-ugandas-first-female-neurosurgeon/ |access-date=2026-10-15 |website=MBU |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Global Neurosurgery Twinning: Duke Global Neurosurgery and Neurology’s experience in Uganda {{!}} WFNS |url=http://wfns.org/newsletter/182 |access-date=2026-10-15 |website=wfns.org}}</ref><ref>https://thejns.org/focus/view/journals/neurosurg-focus/50/3/article-pE15.xml</ref><ref>https://thejns.org/focus/view/journals/neurosurg-focus/50/3/article-pE9.xml</ref><ref>{{Cite web |date=2015-05-19 |title=DGHI’s Michael Haglund Recognized for Global Neurosurgery Achievements |url=https://globalhealth.duke.edu/news/dghis-michael-haglund-recognized-global-neurosurgery-achievements |access-date=2026-10-15 |website=globalhealth.duke.edu |language=en}}</ref> Mu mwaka gwa 2021 yali omu ku basawo b'obwongo e kumi na bassattu mu Uganda.<ref name=":2">http://www.theguardian.com/global-development/2021/aug/09/a-great-blow-to-uganda-surgeon-john-baptist-mukasa-dies-of-covid</ref> Mu mwaka gwa 2018 yali akolera mu ddwaliro lya [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] mu [[Kampala]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://ugandafact.com/list-of-neurosurgeons-in-uganda/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-05 |archive-date=2022-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002164504/https://ugandafact.com/list-of-neurosurgeons-in-uganda/ |url-status=dead }}</ref>
== Ebimukwatako n'emisomo ==
Munnayuganda enzalwa ya Uganda. Taata we y'omugenzi Professor Sekabunga, Omulongoosabalwadde mu baana (pediatric surgeon) amanyikiddwa ennyo, eyakolera mu [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] mu myaka jya 1970 ne 1980. Yalina maama we omuto eyali omusawo. Assima maama oyo okumusasulira ebisale by'esomero n'okubeera ekyokulabilako okusoma emirimu jy'amadagala.<ref name=":3">https://opmed.doximity.com/articles/two-firsts-for-black-women-in-neurosurgery</ref>
Yagenda mu maaso n'okusoma obusawo mu [[:en:Mbarara_University_School_of_Medicine|Yunivasitte ye Mbarara]], okwagobererwa n'okutendekebwa mu ttendekero ly'elimu, ne ku [[:en:Lira_Hospital|Lira Regional Referral Hospital]].<ref name=":0"/> Yadayo ku Yunivasitte ye Mbarara okusoma degree y'[[:en:Master_of_Medicine|obukugu mu madagala]] mu kulongoosa ebilwadde, omukyala eyasooka okukikola.<ref name=":3"/> Oluvanyuma yayingizibwa mu[[:en:Pediatric_neurosurgery|Yunivasitte ye Makerere]] okusoma eby'obwongo ku Mulago National Referral Hospital, natikibwa mu mwaka gwa 2018. Yamala omwaka mulamba nga yetegereza n'okukuga mu [[:en:Pediatric_neurosurgery|kulongoosa endwadde z'obwongo mu baana]] (paediatric neurosurgery) ku [[:en:University_of_Toronto_Faculty_of_Medicine|The Hospital for Sick Children]], eddwaliro elisomesa elya [[:en:University_of_Toronto_Faculty_of_Medicine|University of Toronto Faculty of Medicine]], mu Toronto, Canada.<ref name=":1"/> Omu ku basomesa be aba nayuganda yali omugenzi [[:en:John_Baptist_Mukasa|John Baptist Mukasa]] (1967 - 2021).<ref name=":2"/><ref name="10R">https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2021/07/17/1016897461/pandemic-loss-pioneering-ugandan-neurosurgeon-was-a-servant-of-the-people</ref>
== Emirimu ==
Bwe yamaliriza emisomo gy'okulongoosa obwongo (neurosurgery) mu Toronto, Canada, yakomawo e Uganda n'afuna omulimu mu ddwaliro lye [[Mulago National Specialised Hospital|Mulago National Referral Hospital]] nga omusawo w'abaana n'obwongo gwebeebuzaako era nga assistant lecturer mu byokulongoosa obwongo mu ttendekero lye[[:en:Makerere_University_School_of_Medicine|Makerere University School of Medicine]]. Akute ebifo by'okusomesa mu [[:en:Mbarara_University_School_of_Medicine|Mbarara University School of Medicine]]. Mu Gwokubiri 2023, Nalwanga yali mmemba wa faculty ku [[:en:Uganda_Christian_University_School_of_Medicine|Uganda Christian University School of Medicine]].<ref name="Empl1R">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://standard.ucu.ac.ug/ucu-student-meets-medical-idol-she-is-my-hero/ |access-date=2024-04-05 |archive-date=2024-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303193237/https://standard.ucu.ac.ug/ucu-student-meets-medical-idol-she-is-my-hero/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Empl2R">{{Cite web |url=https://www.ugandapartners.org/2023/03/nalwanga-ugandas-first-female-neurosurgeon/ |title=Archive copy |access-date=2024-04-05 |archive-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302114524/https://www.ugandapartners.org/2023/03/nalwanga-ugandas-first-female-neurosurgeon/ |url-status=dead }}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Claire_Karekezi|Claire Karekezi]]
* [[:en:Isabella_Epiu|Isabella Epiu]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wa bweru wa wikipediya ==
* Juliet Sekabunga, neurosurgeon, discusses the principles of managing traumatic brain injury
[[Category:Abasawo mu Uganda]]
m9p3cvtne0hvorcl3126ddio8jypvsj
Namayumba
0
10892
76712
71900
2026-10-15T14:03:04Z
Sevenninte
12411
converted reference
76712
wikitext
text/x-wiki
'''Namayumba''' kisangibwa mu [[Wakiso (disitulikit)|disitulikiti ye Wakiso]] mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Buganda Region]] eya [[Yuganda|Uganda]]. erinnya litegeeza eggombolola lye "Namayumba ", tekifo Namayumba gyekisangibwa.<ref name="2R">{{Cite web |title=Parishes in Namayumba Subcounty, Wakiso District, Uganda |url=http://www.lcmt.org/uganda/wakiso/namayumba |access-date=2026-10-15 |website=www.lcmt.org}}</ref>
== Ekifo ==
Namayumba atudde ku luguudo olutegekeddwa olwa [[:en:Kampala–Busunju_Expressway|Kampala–Busunju Expressway]], ekitundu ku [[:en:Kampala–Hoima_Road|luguudo lwa Kampala–Hoima]] .<ref name="3R">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&campaign=undefined&page=Namayumba&targettitle=Namayumba#:~:text=View-,Oilinuganda%20Infrastructure%20(5%20June%202013).%20%22Oil%20Sparks%20Roads%20Upgrade%22.%20Kampala%3A%20Oilinuganda.org.%20Archived%20from%20the%20original%20(Archived%20from%20the%20original%20on%2025%20July%202015)%20on%202015%2D07%2D25.%20Retrieved%2011%20January%202021.,-Issues</ref> Akabuga kano kali 47 kilomitaazi (29 mi), mu bukiikakkono bw’amaserengeta g’ekibuga ekikulu eky’eggwanga, [[Kampala]] .<ref name="4R">https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Namayumba/@0.418777,32.2763956,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177cfdc3964a06ab:0x18465d91bca851e6!2m2!1d32.2504998!2d0.5282124!3e0</ref>
Akabuga akanene akasinga okumpi ne Namayumba ye [[Busunju]], mu [[Mityana (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mityana]], nga kali 7 kilometres (4 mi) mu bukiikakkono bw’amaserengeta ga Namayumba ku luguudo lwa Kampala–Hoima.<ref name="5R">https://www.google.com/maps/dir/Namayumba/Busunju/@0.5470788,32.1924312,13z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177cfdc3964a06ab:0x18465d91bca851e6!2m2!1d32.2504998!2d0.5282124!1m5!1m1!1s0x177cfc90a71d692d:0x563bba4005cd39b4!2m2!1d32.2044019!2d0.566086!3e0</ref> Ensengeka z'ettaka eza Namayumba ze zino:0°31'41.0"N, 32°15'02.0"E (Latitude:0.528056; Longitude:32.250556).<ref name="6R">https://www.google.com/maps/place/0%C2%B031'41.0%22N+32%C2%B015'02.0%22E/@0.52928,32.2516554,1579m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.5280556!4d32.2505556</ref> Namayumba etudde ku buwanvu bwa 1,162 metres (3,812 ft) waggulu [[:en:Mean_sea_level|w’obugulumivu bw’ennyanja obutegeeza]] .<ref name="7R">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&campaign=undefined&page=Namayumba&targettitle=Namayumba#:~:text=Reference-,View,Namayumba%2C%20Uganda%22.%20Floodmap.net.%20Retrieved%2011%20January%202021.,-Issues</ref>
== Omungi gw'abantu ==
Mu kunoonyereza okwakolebwa mu kubala abantu mu ggwanga n’amaka okwakolebwa nga 27 ne 28 August 2014, ekitongole kya Uganda Bureau of Statistics (UBOS), kyabala omuwendo gw’abantu mu Town Council y’e Namayumba nga guli abantu 15,2025.<ref name="8R">https://web.archive.org/web/20170110115940/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/NPHC/NPHC%202014%20PROVISIONAL%20RESULTS%20REPORT.pdf</ref>
Mu mwaka gwa 2015, UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Namayumba gwali 16,000. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bungi bw’abantu kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu makkati g’omwaka mu kibuga he gwali 22,100. Ku bano, 11,100 (50.2 ku buli 100) baali bakyala ate 11,000 (49.8 ku buli 100) baali basajja. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Namayumba gukula ku bitundu 6.67 ku buli 100 buli mwaka wakati wa 2015 ne 2020.<ref name="1R">https://www.citypopulation.de/en/uganda/central/admin/wakiso/SC0355__namayumba/</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
1. [[:en:Robert_Kabushenga|Robert Kabushenga,]] Akulira ekitongole kya [[New Vision (olupapula lw'amawulire)|New Vision Limited]] alabirira faamu ye byobulirimi eyo buntu mu ggombolola lye Namayumba .<ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&campaign=undefined&page=Namayumba&targettitle=Namayumba#:~:text=Reference-,View,.%20New%20Vision.%20Kampala.%20Retrieved%2022%20June%202017.,-Issues</ref><ref name="9R">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |access-date=2024-09-05 |archive-date=2016-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722215030/http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |url-status=dead }}</ref>
2. Eddwaliro lye Namayumba liddukanyizibwa gavument ye [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] era bugenda okutuuka ogwomusanvu 2016 nga liri mu mbeera mbi ,.<ref name="10R">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |access-date=2024-09-05 |archive-date=2016-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722215030/http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |url-status=dead }}</ref>
3. Ofiisi za town council e Namayumba.<ref name="11R">https://www.independent.co.ug/namayumba-town-council-lcs-demand-their-25-revenue/</ref>
== Laba ne ==
* Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu yuganda
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Buganda]]
q5ncc72cy3u2jr2st1mmzehpdyyo01e
76713
76712
2026-10-15T14:03:34Z
Sevenninte
12411
converted reference
76713
wikitext
text/x-wiki
'''Namayumba''' kisangibwa mu [[Wakiso (disitulikit)|disitulikiti ye Wakiso]] mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Buganda Region]] eya [[Yuganda|Uganda]]. erinnya litegeeza eggombolola lye "Namayumba ", tekifo Namayumba gyekisangibwa.<ref name="2R">{{Cite web |title=Parishes in Namayumba Subcounty, Wakiso District, Uganda |url=http://www.lcmt.org/uganda/wakiso/namayumba |access-date=2026-10-15 |website=www.lcmt.org}}</ref>
== Ekifo ==
Namayumba atudde ku luguudo olutegekeddwa olwa [[:en:Kampala–Busunju_Expressway|Kampala–Busunju Expressway]], ekitundu ku [[:en:Kampala–Hoima_Road|luguudo lwa Kampala–Hoima]] .<ref name="3R">{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=f01cfd5fe64dd413997a531ab45dcbf4&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNamayumba%26targettitle%3DNamayumba%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-10-15 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref> Akabuga kano kali 47 kilomitaazi (29 mi), mu bukiikakkono bw’amaserengeta g’ekibuga ekikulu eky’eggwanga, [[Kampala]] .<ref name="4R">https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Namayumba/@0.418777,32.2763956,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177cfdc3964a06ab:0x18465d91bca851e6!2m2!1d32.2504998!2d0.5282124!3e0</ref>
Akabuga akanene akasinga okumpi ne Namayumba ye [[Busunju]], mu [[Mityana (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mityana]], nga kali 7 kilometres (4 mi) mu bukiikakkono bw’amaserengeta ga Namayumba ku luguudo lwa Kampala–Hoima.<ref name="5R">https://www.google.com/maps/dir/Namayumba/Busunju/@0.5470788,32.1924312,13z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177cfdc3964a06ab:0x18465d91bca851e6!2m2!1d32.2504998!2d0.5282124!1m5!1m1!1s0x177cfc90a71d692d:0x563bba4005cd39b4!2m2!1d32.2044019!2d0.566086!3e0</ref> Ensengeka z'ettaka eza Namayumba ze zino:0°31'41.0"N, 32°15'02.0"E (Latitude:0.528056; Longitude:32.250556).<ref name="6R">https://www.google.com/maps/place/0%C2%B031'41.0%22N+32%C2%B015'02.0%22E/@0.52928,32.2516554,1579m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.5280556!4d32.2505556</ref> Namayumba etudde ku buwanvu bwa 1,162 metres (3,812 ft) waggulu [[:en:Mean_sea_level|w’obugulumivu bw’ennyanja obutegeeza]] .<ref name="7R">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&campaign=undefined&page=Namayumba&targettitle=Namayumba#:~:text=Reference-,View,Namayumba%2C%20Uganda%22.%20Floodmap.net.%20Retrieved%2011%20January%202021.,-Issues</ref>
== Omungi gw'abantu ==
Mu kunoonyereza okwakolebwa mu kubala abantu mu ggwanga n’amaka okwakolebwa nga 27 ne 28 August 2014, ekitongole kya Uganda Bureau of Statistics (UBOS), kyabala omuwendo gw’abantu mu Town Council y’e Namayumba nga guli abantu 15,2025.<ref name="8R">https://web.archive.org/web/20170110115940/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/NPHC/NPHC%202014%20PROVISIONAL%20RESULTS%20REPORT.pdf</ref>
Mu mwaka gwa 2015, UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Namayumba gwali 16,000. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bungi bw’abantu kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu makkati g’omwaka mu kibuga he gwali 22,100. Ku bano, 11,100 (50.2 ku buli 100) baali bakyala ate 11,000 (49.8 ku buli 100) baali basajja. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Namayumba gukula ku bitundu 6.67 ku buli 100 buli mwaka wakati wa 2015 ne 2020.<ref name="1R">https://www.citypopulation.de/en/uganda/central/admin/wakiso/SC0355__namayumba/</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
1. [[:en:Robert_Kabushenga|Robert Kabushenga,]] Akulira ekitongole kya [[New Vision (olupapula lw'amawulire)|New Vision Limited]] alabirira faamu ye byobulirimi eyo buntu mu ggombolola lye Namayumba .<ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&campaign=undefined&page=Namayumba&targettitle=Namayumba#:~:text=Reference-,View,.%20New%20Vision.%20Kampala.%20Retrieved%2022%20June%202017.,-Issues</ref><ref name="9R">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |access-date=2024-09-05 |archive-date=2016-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722215030/http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |url-status=dead }}</ref>
2. Eddwaliro lye Namayumba liddukanyizibwa gavument ye [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] era bugenda okutuuka ogwomusanvu 2016 nga liri mu mbeera mbi ,.<ref name="10R">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |access-date=2024-09-05 |archive-date=2016-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722215030/http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |url-status=dead }}</ref>
3. Ofiisi za town council e Namayumba.<ref name="11R">https://www.independent.co.ug/namayumba-town-council-lcs-demand-their-25-revenue/</ref>
== Laba ne ==
* Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu yuganda
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Buganda]]
5wx37m8qmtj6wuwrg4nffrjr9456lmt
76715
76713
2026-10-15T14:04:32Z
Sevenninte
12411
converted reference
76715
wikitext
text/x-wiki
'''Namayumba''' kisangibwa mu [[Wakiso (disitulikit)|disitulikiti ye Wakiso]] mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Buganda Region]] eya [[Yuganda|Uganda]]. erinnya litegeeza eggombolola lye "Namayumba ", tekifo Namayumba gyekisangibwa.<ref name="2R">{{Cite web |title=Parishes in Namayumba Subcounty, Wakiso District, Uganda |url=http://www.lcmt.org/uganda/wakiso/namayumba |access-date=2026-10-15 |website=www.lcmt.org}}</ref>
== Ekifo ==
Namayumba atudde ku luguudo olutegekeddwa olwa [[:en:Kampala–Busunju_Expressway|Kampala–Busunju Expressway]], ekitundu ku [[:en:Kampala–Hoima_Road|luguudo lwa Kampala–Hoima]] .<ref name="3R">{{Cite web |title=Yingira - Wikipedia |url=https://auth.wikimedia.org/lgwiki/wiki/Special:UserLogin?centralauthLoginToken=f01cfd5fe64dd413997a531ab45dcbf4&returnto=Special%3AContentTranslation&returntoquery=campaign%3Dundefined%26from%3Den%26page%3DNamayumba%26targettitle%3DNamayumba%26to%3Dlg&useformat=desktop&usesul3=1&warning=exception-nologin-text |access-date=2026-10-15 |website=auth.wikimedia.org |language=lg}}</ref> Akabuga kano kali 47 kilomitaazi (29 mi), mu bukiikakkono bw’amaserengeta g’ekibuga ekikulu eky’eggwanga, [[Kampala]] .<ref name="4R">{{Cite web |title=Google Maps |url=https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Namayumba/@0.418777,32.2763956,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177cfdc3964a06ab:0x18465d91bca851e6!2m2!1d32.2504998!2d0.5282124!3e0?hl=en |access-date=2026-10-15 |website=Google Maps |language=en}}</ref>
Akabuga akanene akasinga okumpi ne Namayumba ye [[Busunju]], mu [[Mityana (disitulikit)|Disitulikiti y’e Mityana]], nga kali 7 kilometres (4 mi) mu bukiikakkono bw’amaserengeta ga Namayumba ku luguudo lwa Kampala–Hoima.<ref name="5R">https://www.google.com/maps/dir/Namayumba/Busunju/@0.5470788,32.1924312,13z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177cfdc3964a06ab:0x18465d91bca851e6!2m2!1d32.2504998!2d0.5282124!1m5!1m1!1s0x177cfc90a71d692d:0x563bba4005cd39b4!2m2!1d32.2044019!2d0.566086!3e0</ref> Ensengeka z'ettaka eza Namayumba ze zino:0°31'41.0"N, 32°15'02.0"E (Latitude:0.528056; Longitude:32.250556).<ref name="6R">https://www.google.com/maps/place/0%C2%B031'41.0%22N+32%C2%B015'02.0%22E/@0.52928,32.2516554,1579m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d0.5280556!4d32.2505556</ref> Namayumba etudde ku buwanvu bwa 1,162 metres (3,812 ft) waggulu [[:en:Mean_sea_level|w’obugulumivu bw’ennyanja obutegeeza]] .<ref name="7R">https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&campaign=undefined&page=Namayumba&targettitle=Namayumba#:~:text=Reference-,View,Namayumba%2C%20Uganda%22.%20Floodmap.net.%20Retrieved%2011%20January%202021.,-Issues</ref>
== Omungi gw'abantu ==
Mu kunoonyereza okwakolebwa mu kubala abantu mu ggwanga n’amaka okwakolebwa nga 27 ne 28 August 2014, ekitongole kya Uganda Bureau of Statistics (UBOS), kyabala omuwendo gw’abantu mu Town Council y’e Namayumba nga guli abantu 15,2025.<ref name="8R">https://web.archive.org/web/20170110115940/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/NPHC/NPHC%202014%20PROVISIONAL%20RESULTS%20REPORT.pdf</ref>
Mu mwaka gwa 2015, UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Namayumba gwali 16,000. Mu mwaka gwa 2020, ekitongole ekivunaanyizibwa ku bungi bw’abantu kyabalirira nti omuwendo gw’abantu mu makkati g’omwaka mu kibuga he gwali 22,100. Ku bano, 11,100 (50.2 ku buli 100) baali bakyala ate 11,000 (49.8 ku buli 100) baali basajja. UBOS yabalirira nti omuwendo gw’abantu mu Namayumba gukula ku bitundu 6.67 ku buli 100 buli mwaka wakati wa 2015 ne 2020.<ref name="1R">https://www.citypopulation.de/en/uganda/central/admin/wakiso/SC0355__namayumba/</ref>
== Ebintu ebikwata ku nsonga eno ==
1. [[:en:Robert_Kabushenga|Robert Kabushenga,]] Akulira ekitongole kya [[New Vision (olupapula lw'amawulire)|New Vision Limited]] alabirira faamu ye byobulirimi eyo buntu mu ggombolola lye Namayumba .<ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&campaign=undefined&page=Namayumba&targettitle=Namayumba#:~:text=Reference-,View,.%20New%20Vision.%20Kampala.%20Retrieved%2022%20June%202017.,-Issues</ref><ref name="9R">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |access-date=2024-09-05 |archive-date=2016-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722215030/http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |url-status=dead }}</ref>
2. Eddwaliro lye Namayumba liddukanyizibwa gavument ye [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] era bugenda okutuuka ogwomusanvu 2016 nga liri mu mbeera mbi ,.<ref name="10R">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |access-date=2024-09-05 |archive-date=2016-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722215030/http://www.bukedde.co.ug/bukedde/amawulire/1429991/embeera-eddwaaliro-ly-namayumba-ekaabya |url-status=dead }}</ref>
3. Ofiisi za town council e Namayumba.<ref name="11R">https://www.independent.co.ug/namayumba-town-council-lcs-demand-their-25-revenue/</ref>
== Laba ne ==
* Olukalala lw'ebibuga n'obubuga mu yuganda
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Buganda]]
601p5vt9f1x9ncwpezqkbre75bg5o7m
Lweza FC
0
11015
76738
76664
2026-10-16T00:24:56Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
76738
wikitext
text/x-wiki
'''Lweza Football Club''' yali kiraabu ya mupiira nga esiinziira mu [[:en:Kampala|Kampala]], Uganda. Baakyaliza ng'emipiira gyabwe ku [[:en:Mutesa_II_Stadium|kisaawe kya Muteesa II]] e Wankuluku.<ref>{{Cite web |title=Lweza FC |url=https://betsapi.com/t/50649/Lweza-FC |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125054516/https://betsapi.com/t/50649/Lweza-FC |archive-date=2025-01-25 |access-date=2026-10-14 |website=betsapi.com |language=en |url-status=live}}</ref>
== Ebigikwatako ==
Kiraabu eno yzannyira nga mu kibinja kya Uganda ekya babinyweera. Oludda luno olwaali lusinziira e [[:en:Kajjansi|Kajjansi]] baalutandikawo mu 1990 okuteekawo eddaala ly'obumannyirivu mu kutendekerwa okwekikugu wamu ne pulogulaamu z'okukulakulanya abazannyi nga bazizimbidde ku mitendera gy'ensi yonna.
Kiraabu y'e Lweza ey'omupiira yakulakulana okutuuka muzimu ku kiraabu ezaali zisinga okubeera enene era nga zatutumu mu Uganda, ng'eyambye abazannyi abasoba mu 70 ku mutendera gw'okuzannya omupiira gw'ensimbi ebweru w'eggwanga wamu ne ku ttiimu z'abavubuka.
Lweza FC yali ezimbiddwa ku musingi gw'okubeera nga yali siyakukola magoba, ng'era yali ekolagana n'akakiiko akaaliko ba memba, abazannyi, banakyewa, abatendesi wamu ne bamaneja okutekawo kiraabu y'omupiira nga yakitundu omusinganibwa kyonna, era nga y'abantu. Yasinga nga kwesigama ku banakyewawamu ne ssente ezakungaanyizibwa nga zaali zikozesebwa okuyamba kiraabu wamu n'abantu abeetolodde.
Mu 2017, kiraabu yagulibwa Jude Mbabali, eyali munamateeka ate munabyabufuzi, eyagenda oluvannyuma nagigya e Kajjansi gyeyali esiba amakanda n'agitwala e Makasa.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2017-07-04 |title=Lweza Football Club disposed off to Masaka politician |url=https://kawowo.com/2017/07/04/lweza-football-club-disposed-off-masaka-politician/ |access-date=2026-10-10 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined</ref>
== Byeyaganyulwaamu ==
* [[:en:FUFA_Regionals_Cup|'''Empaka za FUFA Regionals Cup''']]
** Yagiwangula omulundi gumu mu 2-12
* [[:en:FUFA_Big_League|'''Empaka za FUFA Big League''']]
** Yamalira mu kifo kya kubiri mu 2014
== Ebijuliziddwaamu ==
{{Reflist}}
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
arcsavuj97wcrlehamg2l5cd1xz8d2s
Agnes Nabukenya
0
11205
76737
72635
2026-10-15T22:41:46Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
76737
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Agnes Nabukenya (yazaalibwa 10 Ogwekkumi 2008)''' [[Munnayuganda]] omuzannyi w'o[[Omupiira ogw'ebigere|Mupiira]] ogw'ensimbi aguzannyira ku kiraabu ya Kawempe Muslim Ladies FC,<ref name=":02">{{Cite web |date=2024-07-12|title=This is my year: Agnes Nabukenya|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/this-is-my-year-agnes-nabukenya-4688196|access-date=2024-11-06|website=Monitor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nabukenya inspires Kawempe Muslim Ladies FC to amazing win over Rines |url=https://www.newvision.co.ug/category/sports/nabukenya-inspires-kawempe-muslim-ladies-fc-t-NV_196801 |access-date=2024-11-06 |website=New Vision |language=en}}</ref> kiraabu erina omutendesi Munnayuganda.<ref>{{Cite web |date=2024-05-29 |title=Unsung heroines in Kawempe’s title triumph |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/unsung-heroines-in-kawempe-s-title-triumph-4640254 |access-date=2024-11-06 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-07-24 |title=Caf Women’s Champions League: Kawempe in fair qualification draw |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/caf-women-s-champions-league-kawempe-in-fair-qualification-draw-4701122 |access-date=2024-11-06 |website=Monitor |language=en}}</ref> Nabukenya wamu ne banne mu liigi y'abakyala ey'okuntikko mu Uganda eyitibwa FUFA women Super League balina bye batuuseeko mu bulamu.<ref>{{Cite web |last=Apio |first=Nicole |date=2024-11-05 |title=Kawempe Muslim Ladies Sweep October Awards in Women Super League |url=https://nbssport.co.ug/2024/11/05/kawempe-muslim-ladies-sweep-october-awards-in-women-super-league/ |access-date=2024-11-06 |website=NBS Sport |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-11-03 |title=Kawempe Muslim ladies, Amus College share spoils in 1-1 draw |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/kawempe-muslim-ladies-amus-college-share-spoils-in-1-1-draw-4810982 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250609170127/https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/kawempe-muslim-ladies-amus-college-share-spoils-in-1-1-draw-4810982 |archive-date=2025-06-09 |access-date=2024-11-06 |website=NTV Uganda |language=en}}</ref>
== Okusoma kwe ==
Agnes Nabukenya okusoma yakutandikira mu ssomero lya Mityana Kindergarten ne Primary school mu Disitulikiti e Mityana, mu mwaka 2018, ne yegatta ku St Noa Girls Secondary School gye yasomera okumala omwaka mulamba oluvannyuma nalyoka yegatta ku Mukono Parents mu 2019 gye yamaliriza omutendera gwa Pulayimale mu 2021.[https://web.archive.org/web/20250609170127/https://schoolsuganda.com/schools/st-noa-girls-secondary-school]
Mu 2022, yeegatta ku Kawempe Muslim Secondary School okusoma siniya [https://web.archive.org/web/20250609170128/https://kawempemuslimss.ac.ug/]
Omupiira yagutandikira mu ssomero lya St Noa Junior School ng'ali mu kibiina ekyokutaano sso nga ogwensimbi yagutandikira mu Kawempe Muslim Ladies Football Club mu 2022 oluvanyuma lw'okutandika okusomera ku Kawempe Muslim SS. Kiraabu eno yakiikiirirako eggwanga Uganda mu mpaka ezokusunsula kiraabu ezizannya ku mutendera gwa ssemazinga [[Afirika]] mu kikopo kya kiraabu empanguzi eziyitibwa [[CAF Women's Champions League]]. <ref>https://cecafaonline.com/kawempe-muslim-ladies-to-represent-uganda-in-caf-women-champions-league-zonal-qualifiers/</ref> [[Uganda Revenue Authority Football Club]] yasiima omutindo gwa ttiimu ya Kawempe Muslim Ladies era bwetyo netuuka kunzikiriziganya nabaddukanya Kiraabu eno okweddiza Kiraabu ey’abato eya Kawempe Muslim Ladies Football Club bwetyo nefuuka tiimu yabakyala wansi wa [[Uganda Revenue Authority|Uganda Revenue Authority FC]] .
Mu sizoni ye esooka nga omuzannyi wa Kawempe Muslim Ladies Football Club, teyateeba ggoolo yonna mu mipiira esatu gye yazannya kyokka Okuva mu 2022 okutuuka mu 2025, yakateeba ggoolo 23 mu mipiira 72 ekintu ekiraga okwesitula okwekika ekyawaggulu [https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/this-is-my-year-agnes-nabukenya-4688196]
Mu sizoni ya 2023/24 Nabukenya ye yalondebwa nga omuzannyi eyasinga okwolesa omutindo era nagabana engatto y'omuzannyi eyasinga okulengera akatimba sizoni eyo ne goolo 10. Mu sizoni yemu kiraabu ye yawangula ekikopo kya [[FUFA Women Super League]] 2023/24. [https://kawowo.com/2024/05/26/kawempe-muslim-win-2023-24-fufa-women-super-league-title/]
== Ku mutendera ogweggwanga ==
Yeegatta ku ttiimu z'eggwanga mu mwaka 2023 era nazannyira ku mitendera egyenjawulo omuli abatasussa myaka 17, 18, wamu nabatasussa 20 kwossa nokuzannyira ttiimu ya Uganda eyabakyala enkulu eyitibwa '''Crested Cranes [https://cecafaonline.com/skipper-nabukenya-scores-six-as-uganda-humbles-namibia-in-fifa-u-17-womens-world-cup-qualifier/]'''
Omuzannyo gwe ogwasooka mu ttiimu z’eggwanga gwali mu 2023 ne ttiimu y’abato abatasussa myaka 18. Wano yazannya emipiira 4 era n’ateeba ggoolo 3, mumwaka gwegumu era yazannyira tiimu yabatasussa myaka 20, n’ateeba ggoolo ssatu.
Mu 2024, yazannya emipiira ena ku ttiimu y’eggwanga ey'abali wansi w'emyaka 17 n’ateeba ggoolo bbiri, era mu mwaka gwe gumu, yayitibwa okuzannyira tiimu enkulu omulundi ogusooka era nazannya ku ttiimu y’eggwanga ey’abakulu eya Crested Cranes emipiira ebiri kyokka n’atateeba. Mu 2025, Nabukenya yazannya emipiira esatu ku ttiimu yegwanga eyabatasussa myaka 17 mu mpaka ez'okusunsula ab'okwetaba mu [[:en:FIFA_U-17_Women's_World_Cup|Kikopo kyensi yonna ekyabawala abatasussa myaka 17]] mu mupiira wakati wa Uganda ne [[Namibia]] Nabukenya yateeba ggoolo mukaaga. [https://cecafaonline.com/skipper-nabukenya-scores-six-as-uganda-humbles-namibia-in-fifa-u-17-womens-world-cup-qualifier/]
== Byawangudde ==
2022: Omuteebi eyasinga okuteeba mu mpaka za Afirika ez'okusunsulamu amasomero nga abayizi tebasukka myaka 25 [Ggoolo 8].
2023/24: [[:en:FUFA_Women_Super_League|Liigi yabakyala mu Uganda]] [https://kawowo.com/2024/05/26/kawempe-muslim-win-2023-24-fufa-women-super-league-title/]
2023/24: Omuzannyi eyasinga okwolesa omutindo mu liigi yabakyala
2023/24: Yawangula engatto y'omuzannyi eyasinga okuteeba ggoolo enyinji [10].
2024: Ekikopo kyempaka zamasomero aga siniya mu Uganda.
2025: Omuteebi eyasinga okuteeba ggoolo mu mpaka zamasomero ga Siniya [goolo 15].
== Laba ne ==
* [[Shamirah Nalugya|Shamira Nalugya]]
* [[Fauzia Najjemba]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abantu abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abakyala abasamba omupiira]]
[[Category:Ebikwata ku mupiira gw'abakyala mu Buvanjuba bwa Africa mu bumpimpi]]
[[Category:Ebikwata ku mupiira gwa Uganda mu bumpimpi]]
[[Category:Abaazaalibwa mu 2008]]
[[Category:Omupiira mu Uganda]]
3cjiolx6a9xirw87gsff80ns93lzzx4
Robert Mwesigwa
0
11905
76705
74931
2026-10-15T13:40:31Z
Waisman12
12007
Information about Robert Mwesigwa
76705
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Mwesigwa Rukaari''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]],[[:en:Politician|munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|mubaka mu Paalamenti]] akiikirira Mbarara ey'Obukiikakkono, mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] . <ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814165049/https://www.pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |url-status=dead }}</ref> Ye Ssentebe wa Kkampuni ya East African Procurement News Company Limited, kampuni ekolera awamu ne AMPROC INC efulumya magazini buli mwezi eyeekenneenya omulimu gw'okugula ebintu mu [[:en:East_African_Community|kitundu kya East Africa]] era abadde ambasada wa [[:en:Republic_of_Malawi|Republic of Malawi]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref name="showbizuganda.com">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali Ambasada wa [[:en:Kingdom_of_Morocco|Kingdom of Morocco]] . <ref name=":0">https://croozefm.com/dr-mwesigwa-rukaari-cited-in-mbarara-fake-mask-production-centre-scandal/</ref>
Era akola nga mmemba ku kakiiko akafuzi aka Central Executive Committee aka [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza mu Uganda. <ref name="showbizuganda.com"/>
== Emisomo gye ==
* [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] – BA Sayansi w’Ebyobufuzi n’Olufaransa
* Ssettendekero wa Makerere – Diguli ey'okubiri mu by’okuddukanya emirimu gya Gavumenti
* [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y’e Nkumba]] <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106091342/http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |archive-date=2022-01-06 |access-date=2022-01-06}}</ref> – Diguli ey'okubiri mu by’okwerinda n’enteekateeka
* Yunivasite y’e Nkumba – Dipuloma mu Enkolagana n’abantu
* Nkumba University – Dipuloma mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
[[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] – Ssentebe w’eggwanga, Entrepreneurship League era mmemba ku kakiiko akafuzi ak'ekibiina kya National Resistance Movement (CEC) okuva mu Gwekkuminogumu 2015 – okutuusa kati. <ref name="pmldaily.com">https://www.pmldaily.com/news/2020/08/nrm-boss-rukaari-nominated-to-unseat-former-protege-vows-to-spread-wealth-creation-in-mbarara.html</ref>
Mu 2019, yalondebwa okuba omukulembeze w’olukiiko okuweereza ku lukiiko olukulu olw’ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna ekya [[:en:International_Chamber_of_Commerce|International Chamber of Commerce]] (ICC) World Chambers Federation (WCF) General Council okuva mu 2020 okutuuka mu 2022 mu kibuga Paris ekya Bufalansa, ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna, ekisobozesa abasuubuzi b’ensi yonna okufuna obugagga n’emikisa eri abantu bonna mu nsi. <ref>{{Cite web |url=https://shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523030245/https://www.shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |url-status=dead }}</ref> Yali ssentebe, Board of Africa Strategic Leadership Centre, enteekateeka ey’okukolagana n’abakulembeze okuva mu bitongole bya gavumenti n’eby’obwannannyini, abeewaddeyo okukulaakulanya Afrika, nga bateekawo emikisa gy’okukulaakulana n’okussa ssente mu kapito w’abantu ku ssemazinga. <ref>https://web.archive.org/web/20210615135139/https://www.news.mak.ac.ug/2018/08/mak-aslc-to-use-research-based-policies-to-enhance-africas-socio-economic-development/</ref>
Mu 2021, ababaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka (COSASE) baamukunya okulaga engeri gye yafunamu poloti ssatu ezaali eza kampuni y'egaali y'omukka URC e Port Bell ne Mulago ku bukadde bwa Shs 357 mu 2009, <ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422070910/https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mp-rukaari-on-spot-over-the-purchase-of-nsambya-railway-land/</ref> <ref>https://mulengeranews.com/kamya-risks-to-investigate-top-nrm-cec-member-accused-of-grabbing-railways-land-in-kla/</ref> kye yalemererwa okwanukula. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-fails-to-defend-purchase-of-railway-land-3637558?view=htmlamp</ref>
Mu kulonda kw'ekibiina kya NRM, yeesimbawo ne munne Tusiime Michael gwe yali gwe yali awagira mu kulonda okwasooka. <ref name="pmldaily.com"/>
== Obutakkanya ==
Mu Gwekkuminebiri 2021, famire emu mu Disitulikiti y’e Isingiro yasaba gavumenti oluvannyuma lw'okufiirwa obuse obusoba mu kkumi eri Robert Mwesigwa Rukaari oluvannyuma lw’ettaka lyabwe mu [[:en:Isingiro_District|Disitulikiti y’e Isingiro]] okutwalibwa ababundabunda naye gavumenti bwe yabaliyirira n’agaana okusasula ssente zaabwe oluvannyuma lw'okubamatiza okuziyisa ssente ezo ku akawunti ya kkampuni ye. <ref>https://observer.ug/news/headlines/72065-mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal</ref>
Mu kiseera kya COVID-19, yavunaanibwa okukola obukookolo obutatukagana n'amulembe era nga bw'ali tebukkiriziddwa kitongole kya [[:en:Uganda_National_Bureau_of_Standards|Uganda National Bureau of Standards]], nga yali agguddewo n'ekkolero ly'abwo e Mbarara. <ref name=":0"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
0m5jy29v68kpiy55y3brx9d0dzw4hgo
76706
76705
2026-10-15T13:52:28Z
Waisman12
12007
76706
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Mwesigwa Rukaari''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]],[[:en:Politician|munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|mubaka mu Paalamenti]] akiikirira Mbarara ey'Obukiikakkono, mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] . <ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814165049/https://www.pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mugasha|first=Alex|date=2026-02-02|title=Ankole Sees Major Shake-Up as 16 Incumbent MPs Lose Seats in 2026 Elections|url=https://nilepost.co.ug/news/316875/ankole-sees-major-shake-up-as-16-incumbent-mps-lose-seats-in-2026-elections|access-date=2026-07-22|website=Nilepost News|language=en}}</ref>Ye Ssentebe wa Kkampuni ya East African Procurement News Company Limited, kampuni ekolera awamu ne AMPROC INC efulumya magazini buli mwezi eyeekenneenya omulimu gw'okugula ebintu mu [[:en:East_African_Community|kitundu kya East Africa]] era abadde ambasada wa [[:en:Republic_of_Malawi|Republic of Malawi]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref name="showbizuganda.com">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali Ambasada wa [[:en:Kingdom_of_Morocco|Kingdom of Morocco]] . <ref name=":0">https://croozefm.com/dr-mwesigwa-rukaari-cited-in-mbarara-fake-mask-production-centre-scandal/</ref>
Era akola nga mmemba ku kakiiko akafuzi aka Central Executive Committee aka [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza mu Uganda. <ref name="showbizuganda.com"/>
== Emisomo gye ==
* [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] – BA Sayansi w’Ebyobufuzi n’Olufaransa
* Ssettendekero wa Makerere – Diguli ey'okubiri mu by’okuddukanya emirimu gya Gavumenti
* [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y’e Nkumba]] <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106091342/http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |archive-date=2022-01-06 |access-date=2022-01-06}}</ref> – Diguli ey'okubiri mu by’okwerinda n’enteekateeka
* Yunivasite y’e Nkumba – Dipuloma mu Enkolagana n’abantu
* Nkumba University – Dipuloma mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
[[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] – Ssentebe w’eggwanga, Entrepreneurship League era mmemba ku kakiiko akafuzi ak'ekibiina kya National Resistance Movement (CEC) okuva mu Gwekkuminogumu 2015 – okutuusa kati. <ref name="pmldaily.com">https://www.pmldaily.com/news/2020/08/nrm-boss-rukaari-nominated-to-unseat-former-protege-vows-to-spread-wealth-creation-in-mbarara.html</ref>
Mu 2019, yalondebwa okuba omukulembeze w’olukiiko okuweereza ku lukiiko olukulu olw’ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna ekya [[:en:International_Chamber_of_Commerce|International Chamber of Commerce]] (ICC) World Chambers Federation (WCF) General Council okuva mu 2020 okutuuka mu 2022 mu kibuga Paris ekya Bufalansa, ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna, ekisobozesa abasuubuzi b’ensi yonna okufuna obugagga n’emikisa eri abantu bonna mu nsi. <ref>{{Cite web |url=https://shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523030245/https://www.shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |url-status=dead }}</ref> Yali ssentebe, Board of Africa Strategic Leadership Centre, enteekateeka ey’okukolagana n’abakulembeze okuva mu bitongole bya gavumenti n’eby’obwannannyini, abeewaddeyo okukulaakulanya Afrika, nga bateekawo emikisa gy’okukulaakulana n’okussa ssente mu kapito w’abantu ku ssemazinga. <ref>https://web.archive.org/web/20210615135139/https://www.news.mak.ac.ug/2018/08/mak-aslc-to-use-research-based-policies-to-enhance-africas-socio-economic-development/</ref>
Mu 2021, ababaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka (COSASE) baamukunya okulaga engeri gye yafunamu poloti ssatu ezaali eza kampuni y'egaali y'omukka URC e Port Bell ne Mulago ku bukadde bwa Shs 357 mu 2009, <ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422070910/https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mp-rukaari-on-spot-over-the-purchase-of-nsambya-railway-land/</ref> <ref>https://mulengeranews.com/kamya-risks-to-investigate-top-nrm-cec-member-accused-of-grabbing-railways-land-in-kla/</ref> kye yalemererwa okwanukula. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-fails-to-defend-purchase-of-railway-land-3637558?view=htmlamp</ref>
Mu kulonda kw'ekibiina kya NRM, yeesimbawo ne munne Tusiime Michael gwe yali gwe yali awagira mu kulonda okwasooka. <ref name="pmldaily.com"/>
== Obutakkanya ==
Mu Gwekkuminebiri 2021, famire emu mu Disitulikiti y’e Isingiro yasaba gavumenti oluvannyuma lw'okufiirwa obuse obusoba mu kkumi eri Robert Mwesigwa Rukaari oluvannyuma lw’ettaka lyabwe mu [[:en:Isingiro_District|Disitulikiti y’e Isingiro]] okutwalibwa ababundabunda naye gavumenti bwe yabaliyirira n’agaana okusasula ssente zaabwe oluvannyuma lw'okubamatiza okuziyisa ssente ezo ku akawunti ya kkampuni ye. <ref>https://observer.ug/news/headlines/72065-mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal</ref>
Mu kiseera kya COVID-19, yavunaanibwa okukola obukookolo obutatukagana n'amulembe era nga bw'ali tebukkiriziddwa kitongole kya [[:en:Uganda_National_Bureau_of_Standards|Uganda National Bureau of Standards]], nga yali agguddewo n'ekkolero ly'abwo e Mbarara. <ref name=":0"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
qpiluxr16varz5cpp3gggwk04dkxa2z
76707
76706
2026-10-15T13:55:10Z
Waisman12
12007
76707
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Mwesigwa Rukaari''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]],[[:en:Politician|munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|mubaka mu Paalamenti]] akiikirira Mbarara ey'Obukiikakkono, mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] . <ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814165049/https://www.pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mugasha|first=Alex|date=2026-02-02|title=Ankole Sees Major Shake-Up as 16 Incumbent MPs Lose Seats in 2026 Elections|url=https://nilepost.co.ug/news/316875/ankole-sees-major-shake-up-as-16-incumbent-mps-lose-seats-in-2026-elections|access-date=2026-07-22|website=Nilepost News|language=en}}</ref>Ye Ssentebe wa Kkampuni ya East African Procurement News Company Limited, kampuni ekolera awamu ne AMPROC INC efulumya magazini buli mwezi eyeekenneenya omulimu gw'okugula ebintu mu [[:en:East_African_Community|kitundu kya East Africa]] era abadde ambasada wa [[:en:Republic_of_Malawi|Republic of Malawi]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref name="showbizuganda.com">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali Ambasada wa [[:en:Kingdom_of_Morocco|Kingdom of Morocco]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Era akola nga mmemba ku kakiiko akafuzi aka Central Executive Committee aka [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza mu Uganda. <ref name="showbizuganda.com"/>
== Emisomo gye ==
* [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] – BA Sayansi w’Ebyobufuzi n’Olufaransa
* Ssettendekero wa Makerere – Diguli ey'okubiri mu by’okuddukanya emirimu gya Gavumenti
* [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y’e Nkumba]] <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106091342/http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |archive-date=2022-01-06 |access-date=2022-01-06}}</ref> – Diguli ey'okubiri mu by’okwerinda n’enteekateeka
* Yunivasite y’e Nkumba – Dipuloma mu Enkolagana n’abantu
* Nkumba University – Dipuloma mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
[[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] – Ssentebe w’eggwanga, Entrepreneurship League era mmemba ku kakiiko akafuzi ak'ekibiina kya National Resistance Movement (CEC) okuva mu Gwekkuminogumu 2015 – okutuusa kati. <ref name="pmldaily.com">https://www.pmldaily.com/news/2020/08/nrm-boss-rukaari-nominated-to-unseat-former-protege-vows-to-spread-wealth-creation-in-mbarara.html</ref>
Mu 2019, yalondebwa okuba omukulembeze w’olukiiko okuweereza ku lukiiko olukulu olw’ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna ekya [[:en:International_Chamber_of_Commerce|International Chamber of Commerce]] (ICC) World Chambers Federation (WCF) General Council okuva mu 2020 okutuuka mu 2022 mu kibuga Paris ekya Bufalansa, ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna, ekisobozesa abasuubuzi b’ensi yonna okufuna obugagga n’emikisa eri abantu bonna mu nsi. <ref>{{Cite web |url=https://shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523030245/https://www.shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |url-status=dead }}</ref> Yali ssentebe, Board of Africa Strategic Leadership Centre, enteekateeka ey’okukolagana n’abakulembeze okuva mu bitongole bya gavumenti n’eby’obwannannyini, abeewaddeyo okukulaakulanya Afrika, nga bateekawo emikisa gy’okukulaakulana n’okussa ssente mu kapito w’abantu ku ssemazinga. <ref>https://web.archive.org/web/20210615135139/https://www.news.mak.ac.ug/2018/08/mak-aslc-to-use-research-based-policies-to-enhance-africas-socio-economic-development/</ref>
Mu 2021, ababaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka (COSASE) baamukunya okulaga engeri gye yafunamu poloti ssatu ezaali eza kampuni y'egaali y'omukka URC e Port Bell ne Mulago ku bukadde bwa Shs 357 mu 2009, <ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422070910/https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mp-rukaari-on-spot-over-the-purchase-of-nsambya-railway-land/</ref> <ref>https://mulengeranews.com/kamya-risks-to-investigate-top-nrm-cec-member-accused-of-grabbing-railways-land-in-kla/</ref> kye yalemererwa okwanukula. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-fails-to-defend-purchase-of-railway-land-3637558?view=htmlamp</ref>
Mu kulonda kw'ekibiina kya NRM, yeesimbawo ne munne Tusiime Michael gwe yali gwe yali awagira mu kulonda okwasooka. <ref name="pmldaily.com"/>
== Obutakkanya ==
Mu Gwekkuminebiri 2021, famire emu mu Disitulikiti y’e Isingiro yasaba gavumenti oluvannyuma lw'okufiirwa obuse obusoba mu kkumi eri Robert Mwesigwa Rukaari oluvannyuma lw’ettaka lyabwe mu [[:en:Isingiro_District|Disitulikiti y’e Isingiro]] okutwalibwa ababundabunda naye gavumenti bwe yabaliyirira n’agaana okusasula ssente zaabwe oluvannyuma lw'okubamatiza okuziyisa ssente ezo ku akawunti ya kkampuni ye. <ref>https://observer.ug/news/headlines/72065-mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal</ref>
Mu kiseera kya COVID-19, yavunaanibwa okukola obukookolo obutatukagana n'amulembe era nga bw'ali tebukkiriziddwa kitongole kya [[:en:Uganda_National_Bureau_of_Standards|Uganda National Bureau of Standards]], nga yali agguddewo n'ekkolero ly'abwo e Mbarara. <ref name=":0"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
24fs6ujvg0hdpya9nyca24bvcpdz6d4
76709
76707
2026-10-15T13:57:19Z
Waisman12
12007
76709
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Mwesigwa Rukaari''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]],[[:en:Politician|munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|mubaka mu Paalamenti]] akiikirira Mbarara ey'Obukiikakkono, mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] . <ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814165049/https://www.pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mugasha|first=Alex|date=2026-02-02|title=Ankole Sees Major Shake-Up as 16 Incumbent MPs Lose Seats in 2026 Elections|url=https://nilepost.co.ug/news/316875/ankole-sees-major-shake-up-as-16-incumbent-mps-lose-seats-in-2026-elections|access-date=2026-07-22|website=Nilepost News|language=en}}</ref>Ye Ssentebe wa Kkampuni ya East African Procurement News Company Limited, kampuni ekolera awamu ne AMPROC INC efulumya magazini buli mwezi eyeekenneenya omulimu gw'okugula ebintu mu [[:en:East_African_Community|kitundu kya East Africa]] era abadde ambasada wa [[:en:Republic_of_Malawi|Republic of Malawi]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref name="showbizuganda.com">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali Ambasada wa [[:en:Kingdom_of_Morocco|Kingdom of Morocco]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Era akola nga mmemba ku kakiiko akafuzi aka Central Executive Committee aka [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza mu Uganda. <ref name="showbizuganda.com"/>
== Emisomo gye ==
* [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] – BA Sayansi w’Ebyobufuzi n’Olufaransa
* Ssettendekero wa Makerere – Diguli ey'okubiri mu by’okuddukanya emirimu gya Gavumenti
* [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y’e Nkumba]] <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106091342/http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |archive-date=2022-01-06 |access-date=2022-01-06}}</ref> – Diguli ey'okubiri mu by’okwerinda n’enteekateeka
* Yunivasite y’e Nkumba – Dipuloma mu Enkolagana n’abantu
* Nkumba University – Dipuloma mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
[[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] – Ssentebe w’eggwanga, Entrepreneurship League era mmemba ku kakiiko akafuzi ak'ekibiina kya National Resistance Movement (CEC) okuva mu Gwekkuminogumu 2015 – okutuusa kati. <ref name="pmldaily.com">{{Cite web |title=Dr. Robert Mwesigwa Email & Phone Number @ National Resistance Movement |url=https://aeroleads.com/in/dr-robert-mwesigwa-6228a415a |access-date=2026-10-15 |website=AeroLeads |language=en}}</ref>
Mu 2019, yalondebwa okuba omukulembeze w’olukiiko okuweereza ku lukiiko olukulu olw’ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna ekya [[:en:International_Chamber_of_Commerce|International Chamber of Commerce]] (ICC) World Chambers Federation (WCF) General Council okuva mu 2020 okutuuka mu 2022 mu kibuga Paris ekya Bufalansa, ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna, ekisobozesa abasuubuzi b’ensi yonna okufuna obugagga n’emikisa eri abantu bonna mu nsi. <ref>{{Cite web |url=https://shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523030245/https://www.shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |url-status=dead }}</ref> Yali ssentebe, Board of Africa Strategic Leadership Centre, enteekateeka ey’okukolagana n’abakulembeze okuva mu bitongole bya gavumenti n’eby’obwannannyini, abeewaddeyo okukulaakulanya Afrika, nga bateekawo emikisa gy’okukulaakulana n’okussa ssente mu kapito w’abantu ku ssemazinga. <ref>https://web.archive.org/web/20210615135139/https://www.news.mak.ac.ug/2018/08/mak-aslc-to-use-research-based-policies-to-enhance-africas-socio-economic-development/</ref>
Mu 2021, ababaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka (COSASE) baamukunya okulaga engeri gye yafunamu poloti ssatu ezaali eza kampuni y'egaali y'omukka URC e Port Bell ne Mulago ku bukadde bwa Shs 357 mu 2009, <ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422070910/https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mp-rukaari-on-spot-over-the-purchase-of-nsambya-railway-land/</ref> <ref>https://mulengeranews.com/kamya-risks-to-investigate-top-nrm-cec-member-accused-of-grabbing-railways-land-in-kla/</ref> kye yalemererwa okwanukula. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-fails-to-defend-purchase-of-railway-land-3637558?view=htmlamp</ref>
Mu kulonda kw'ekibiina kya NRM, yeesimbawo ne munne Tusiime Michael gwe yali gwe yali awagira mu kulonda okwasooka. <ref name="pmldaily.com"/>
== Obutakkanya ==
Mu Gwekkuminebiri 2021, famire emu mu Disitulikiti y’e Isingiro yasaba gavumenti oluvannyuma lw'okufiirwa obuse obusoba mu kkumi eri Robert Mwesigwa Rukaari oluvannyuma lw’ettaka lyabwe mu [[:en:Isingiro_District|Disitulikiti y’e Isingiro]] okutwalibwa ababundabunda naye gavumenti bwe yabaliyirira n’agaana okusasula ssente zaabwe oluvannyuma lw'okubamatiza okuziyisa ssente ezo ku akawunti ya kkampuni ye. <ref>https://observer.ug/news/headlines/72065-mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal</ref>
Mu kiseera kya COVID-19, yavunaanibwa okukola obukookolo obutatukagana n'amulembe era nga bw'ali tebukkiriziddwa kitongole kya [[:en:Uganda_National_Bureau_of_Standards|Uganda National Bureau of Standards]], nga yali agguddewo n'ekkolero ly'abwo e Mbarara. <ref name=":0"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
1ylhdvzci6y55atm8mg0lx5iu24c5qi
76711
76709
2026-10-15T13:59:41Z
Waisman12
12007
76711
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Mwesigwa Rukaari''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]],[[:en:Politician|munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|mubaka mu Paalamenti]] akiikirira Mbarara ey'Obukiikakkono, mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] . <ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814165049/https://www.pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mugasha|first=Alex|date=2026-02-02|title=Ankole Sees Major Shake-Up as 16 Incumbent MPs Lose Seats in 2026 Elections|url=https://nilepost.co.ug/news/316875/ankole-sees-major-shake-up-as-16-incumbent-mps-lose-seats-in-2026-elections|access-date=2026-07-22|website=Nilepost News|language=en}}</ref>Ye Ssentebe wa Kkampuni ya East African Procurement News Company Limited, kampuni ekolera awamu ne AMPROC INC efulumya magazini buli mwezi eyeekenneenya omulimu gw'okugula ebintu mu [[:en:East_African_Community|kitundu kya East Africa]] era abadde ambasada wa [[:en:Republic_of_Malawi|Republic of Malawi]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref name="showbizuganda.com">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali Ambasada wa [[:en:Kingdom_of_Morocco|Kingdom of Morocco]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Era akola nga mmemba ku kakiiko akafuzi aka Central Executive Committee aka [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza mu Uganda. <ref name="showbizuganda.com"/>
== Emisomo gye ==
* [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] – BA Sayansi w’Ebyobufuzi n’Olufaransa
* Ssettendekero wa Makerere – Diguli ey'okubiri mu by’okuddukanya emirimu gya Gavumenti
* [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y’e Nkumba]] <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106091342/http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |archive-date=2022-01-06 |access-date=2022-01-06}}</ref> – Diguli ey'okubiri mu by’okwerinda n’enteekateeka
* Yunivasite y’e Nkumba – Dipuloma mu Enkolagana n’abantu
* Nkumba University – Dipuloma mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
[[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] – Ssentebe w’eggwanga, Entrepreneurship League era mmemba ku kakiiko akafuzi ak'ekibiina kya National Resistance Movement (CEC) okuva mu Gwekkuminogumu 2015 – okutuusa kati. <ref name="pmldaily.com">{{Cite web |title=Dr. Robert Mwesigwa Email & Phone Number @ National Resistance Movement |url=https://aeroleads.com/in/dr-robert-mwesigwa-6228a415a |access-date=2026-10-15 |website=AeroLeads |language=en}}</ref>
Mu 2019, yalondebwa okuba omukulembeze w’olukiiko okuweereza ku lukiiko olukulu olw’ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna ekya [[:en:International_Chamber_of_Commerce|International Chamber of Commerce]] (ICC) World Chambers Federation (WCF) General Council okuva mu 2020 okutuuka mu 2022 mu kibuga Paris ekya Bufalansa, ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna, ekisobozesa abasuubuzi b’ensi yonna okufuna obugagga n’emikisa eri abantu bonna mu nsi. <ref>{{Cite web |url=https://shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523030245/https://www.shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |url-status=dead }}</ref> Yali ssentebe, Board of Africa Strategic Leadership Centre, enteekateeka ey’okukolagana n’abakulembeze okuva mu bitongole bya gavumenti n’eby’obwannannyini, abeewaddeyo okukulaakulanya Afrika, nga bateekawo emikisa gy’okukulaakulana n’okussa ssente mu kapito w’abantu ku ssemazinga. <ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=MP Rukaari released, speaks about his arrest |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-released-speaks-about-his-arrest-4148770 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2021, ababaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka (COSASE) baamukunya okulaga engeri gye yafunamu poloti ssatu ezaali eza kampuni y'egaali y'omukka URC e Port Bell ne Mulago ku bukadde bwa Shs 357 mu 2009, <ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422070910/https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://parliamentwatch.ug/news-amp-updates/mp-rukaari-on-spot-over-the-purchase-of-nsambya-railway-land/</ref> <ref>https://mulengeranews.com/kamya-risks-to-investigate-top-nrm-cec-member-accused-of-grabbing-railways-land-in-kla/</ref> kye yalemererwa okwanukula. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-fails-to-defend-purchase-of-railway-land-3637558?view=htmlamp</ref>
Mu kulonda kw'ekibiina kya NRM, yeesimbawo ne munne Tusiime Michael gwe yali gwe yali awagira mu kulonda okwasooka. <ref name="pmldaily.com"/>
== Obutakkanya ==
Mu Gwekkuminebiri 2021, famire emu mu Disitulikiti y’e Isingiro yasaba gavumenti oluvannyuma lw'okufiirwa obuse obusoba mu kkumi eri Robert Mwesigwa Rukaari oluvannyuma lw’ettaka lyabwe mu [[:en:Isingiro_District|Disitulikiti y’e Isingiro]] okutwalibwa ababundabunda naye gavumenti bwe yabaliyirira n’agaana okusasula ssente zaabwe oluvannyuma lw'okubamatiza okuziyisa ssente ezo ku akawunti ya kkampuni ye. <ref>https://observer.ug/news/headlines/72065-mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal</ref>
Mu kiseera kya COVID-19, yavunaanibwa okukola obukookolo obutatukagana n'amulembe era nga bw'ali tebukkiriziddwa kitongole kya [[:en:Uganda_National_Bureau_of_Standards|Uganda National Bureau of Standards]], nga yali agguddewo n'ekkolero ly'abwo e Mbarara. <ref name=":0"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
o0cnbebu8a3oxs9l5y6cy87bx56qjq1
76714
76711
2026-10-15T14:04:28Z
Waisman12
12007
76714
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Mwesigwa Rukaari''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]],[[:en:Politician|munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|mubaka mu Paalamenti]] akiikirira Mbarara ey'Obukiikakkono, mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] . <ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814165049/https://www.pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mugasha|first=Alex|date=2026-02-02|title=Ankole Sees Major Shake-Up as 16 Incumbent MPs Lose Seats in 2026 Elections|url=https://nilepost.co.ug/news/316875/ankole-sees-major-shake-up-as-16-incumbent-mps-lose-seats-in-2026-elections|access-date=2026-07-22|website=Nilepost News|language=en}}</ref>Ye Ssentebe wa Kkampuni ya East African Procurement News Company Limited, kampuni ekolera awamu ne AMPROC INC efulumya magazini buli mwezi eyeekenneenya omulimu gw'okugula ebintu mu [[:en:East_African_Community|kitundu kya East Africa]] era abadde ambasada wa [[:en:Republic_of_Malawi|Republic of Malawi]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref name="showbizuganda.com">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali Ambasada wa [[:en:Kingdom_of_Morocco|Kingdom of Morocco]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Era akola nga mmemba ku kakiiko akafuzi aka Central Executive Committee aka [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza mu Uganda. <ref name="showbizuganda.com"/>
== Emisomo gye ==
* [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] – BA Sayansi w’Ebyobufuzi n’Olufaransa
* Ssettendekero wa Makerere – Diguli ey'okubiri mu by’okuddukanya emirimu gya Gavumenti
* [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y’e Nkumba]] <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106091342/http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |archive-date=2022-01-06 |access-date=2022-01-06}}</ref> – Diguli ey'okubiri mu by’okwerinda n’enteekateeka
* Yunivasite y’e Nkumba – Dipuloma mu Enkolagana n’abantu
* Nkumba University – Dipuloma mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
[[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] – Ssentebe w’eggwanga, Entrepreneurship League era mmemba ku kakiiko akafuzi ak'ekibiina kya National Resistance Movement (CEC) okuva mu Gwekkuminogumu 2015 – okutuusa kati. <ref name="pmldaily.com">{{Cite web |title=Dr. Robert Mwesigwa Email & Phone Number @ National Resistance Movement |url=https://aeroleads.com/in/dr-robert-mwesigwa-6228a415a |access-date=2026-10-15 |website=AeroLeads |language=en}}</ref>
Mu 2019, yalondebwa okuba omukulembeze w’olukiiko okuweereza ku lukiiko olukulu olw’ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna ekya [[:en:International_Chamber_of_Commerce|International Chamber of Commerce]] (ICC) World Chambers Federation (WCF) General Council okuva mu 2020 okutuuka mu 2022 mu kibuga Paris ekya Bufalansa, ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna, ekisobozesa abasuubuzi b’ensi yonna okufuna obugagga n’emikisa eri abantu bonna mu nsi. <ref>{{Cite web |url=https://shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523030245/https://www.shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |url-status=dead }}</ref> Yali ssentebe, Board of Africa Strategic Leadership Centre, enteekateeka ey’okukolagana n’abakulembeze okuva mu bitongole bya gavumenti n’eby’obwannannyini, abeewaddeyo okukulaakulanya Afrika, nga bateekawo emikisa gy’okukulaakulana n’okussa ssente mu kapito w’abantu ku ssemazinga. <ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=MP Rukaari released, speaks about his arrest |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-released-speaks-about-his-arrest-4148770 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2021, ababaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka (COSASE) baamukunya okulaga engeri gye yafunamu poloti ssatu ezaali eza kampuni y'egaali y'omukka URC e Port Bell ne Mulago ku bukadde bwa Shs 357 mu 2009, <ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422070910/https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=URN |date=2021-12-05 |title=MP Rukaari accused of swindling Shs 10b in another dubious land deal |url=https://observer.ug/news/mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal/ |access-date=2026-10-15 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>https://mulengeranews.com/kamya-risks-to-investigate-top-nrm-cec-member-accused-of-grabbing-railways-land-in-kla/</ref> kye yalemererwa okwanukula. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-fails-to-defend-purchase-of-railway-land-3637558?view=htmlamp</ref>
Mu kulonda kw'ekibiina kya NRM, yeesimbawo ne munne Tusiime Michael gwe yali gwe yali awagira mu kulonda okwasooka. <ref name="pmldaily.com"/>
== Obutakkanya ==
Mu Gwekkuminebiri 2021, famire emu mu Disitulikiti y’e Isingiro yasaba gavumenti oluvannyuma lw'okufiirwa obuse obusoba mu kkumi eri Robert Mwesigwa Rukaari oluvannyuma lw’ettaka lyabwe mu [[:en:Isingiro_District|Disitulikiti y’e Isingiro]] okutwalibwa ababundabunda naye gavumenti bwe yabaliyirira n’agaana okusasula ssente zaabwe oluvannyuma lw'okubamatiza okuziyisa ssente ezo ku akawunti ya kkampuni ye. <ref>https://observer.ug/news/headlines/72065-mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal</ref>
Mu kiseera kya COVID-19, yavunaanibwa okukola obukookolo obutatukagana n'amulembe era nga bw'ali tebukkiriziddwa kitongole kya [[:en:Uganda_National_Bureau_of_Standards|Uganda National Bureau of Standards]], nga yali agguddewo n'ekkolero ly'abwo e Mbarara. <ref name=":0"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
ddslkn32rs5li1gh77tvi2j3wqbsj52
76716
76714
2026-10-15T14:08:42Z
Waisman12
12007
76716
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Mwesigwa Rukaari''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]],[[:en:Politician|munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|mubaka mu Paalamenti]] akiikirira Mbarara ey'Obukiikakkono, mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] . <ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814165049/https://www.pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mugasha|first=Alex|date=2026-02-02|title=Ankole Sees Major Shake-Up as 16 Incumbent MPs Lose Seats in 2026 Elections|url=https://nilepost.co.ug/news/316875/ankole-sees-major-shake-up-as-16-incumbent-mps-lose-seats-in-2026-elections|access-date=2026-07-22|website=Nilepost News|language=en}}</ref>Ye Ssentebe wa Kkampuni ya East African Procurement News Company Limited, kampuni ekolera awamu ne AMPROC INC efulumya magazini buli mwezi eyeekenneenya omulimu gw'okugula ebintu mu [[:en:East_African_Community|kitundu kya East Africa]] era abadde ambasada wa [[:en:Republic_of_Malawi|Republic of Malawi]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref name="showbizuganda.com">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali Ambasada wa [[:en:Kingdom_of_Morocco|Kingdom of Morocco]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Era akola nga mmemba ku kakiiko akafuzi aka Central Executive Committee aka [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza mu Uganda. <ref name="showbizuganda.com"/>
== Emisomo gye ==
* [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] – BA Sayansi w’Ebyobufuzi n’Olufaransa
* Ssettendekero wa Makerere – Diguli ey'okubiri mu by’okuddukanya emirimu gya Gavumenti
* [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y’e Nkumba]] <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106091342/http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |archive-date=2022-01-06 |access-date=2022-01-06}}</ref> – Diguli ey'okubiri mu by’okwerinda n’enteekateeka
* Yunivasite y’e Nkumba – Dipuloma mu Enkolagana n’abantu
* Nkumba University – Dipuloma mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
[[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] – Ssentebe w’eggwanga, Entrepreneurship League era mmemba ku kakiiko akafuzi ak'ekibiina kya National Resistance Movement (CEC) okuva mu Gwekkuminogumu 2015 – okutuusa kati. <ref name="pmldaily.com">{{Cite web |title=Dr. Robert Mwesigwa Email & Phone Number @ National Resistance Movement |url=https://aeroleads.com/in/dr-robert-mwesigwa-6228a415a |access-date=2026-10-15 |website=AeroLeads |language=en}}</ref>
Mu 2019, yalondebwa okuba omukulembeze w’olukiiko okuweereza ku lukiiko olukulu olw’ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna ekya [[:en:International_Chamber_of_Commerce|International Chamber of Commerce]] (ICC) World Chambers Federation (WCF) General Council okuva mu 2020 okutuuka mu 2022 mu kibuga Paris ekya Bufalansa, ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna, ekisobozesa abasuubuzi b’ensi yonna okufuna obugagga n’emikisa eri abantu bonna mu nsi. <ref>{{Cite web |url=https://shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523030245/https://www.shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |url-status=dead }}</ref> Yali ssentebe, Board of Africa Strategic Leadership Centre, enteekateeka ey’okukolagana n’abakulembeze okuva mu bitongole bya gavumenti n’eby’obwannannyini, abeewaddeyo okukulaakulanya Afrika, nga bateekawo emikisa gy’okukulaakulana n’okussa ssente mu kapito w’abantu ku ssemazinga. <ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=MP Rukaari released, speaks about his arrest |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-released-speaks-about-his-arrest-4148770 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2021, ababaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka (COSASE) baamukunya okulaga engeri gye yafunamu poloti ssatu ezaali eza kampuni y'egaali y'omukka URC e Port Bell ne Mulago ku bukadde bwa Shs 357 mu 2009, <ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422070910/https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=URN |date=2021-12-05 |title=MP Rukaari accused of swindling Shs 10b in another dubious land deal |url=https://observer.ug/news/mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal/ |access-date=2026-10-15 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-09-27 |title=When anti-corruption tsars became scarecrows |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/when-anti-corruption-tsars-became-scarecrows-5207004 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> kye yalemererwa okwanukula. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-fails-to-defend-purchase-of-railway-land-3637558?view=htmlamp</ref>
Mu kulonda kw'ekibiina kya NRM, yeesimbawo ne munne Tusiime Michael gwe yali gwe yali awagira mu kulonda okwasooka. <ref name="pmldaily.com"/>
== Obutakkanya ==
Mu Gwekkuminebiri 2021, famire emu mu Disitulikiti y’e Isingiro yasaba gavumenti oluvannyuma lw'okufiirwa obuse obusoba mu kkumi eri Robert Mwesigwa Rukaari oluvannyuma lw’ettaka lyabwe mu [[:en:Isingiro_District|Disitulikiti y’e Isingiro]] okutwalibwa ababundabunda naye gavumenti bwe yabaliyirira n’agaana okusasula ssente zaabwe oluvannyuma lw'okubamatiza okuziyisa ssente ezo ku akawunti ya kkampuni ye. <ref>https://observer.ug/news/headlines/72065-mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal</ref>
Mu kiseera kya COVID-19, yavunaanibwa okukola obukookolo obutatukagana n'amulembe era nga bw'ali tebukkiriziddwa kitongole kya [[:en:Uganda_National_Bureau_of_Standards|Uganda National Bureau of Standards]], nga yali agguddewo n'ekkolero ly'abwo e Mbarara. <ref name=":0"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
n1wspxhsj5v8x04y80nnqv5nfl0v4fu
76718
76716
2026-10-15T14:14:07Z
Waisman12
12007
76718
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Mwesigwa Rukaari''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]],[[:en:Politician|munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|mubaka mu Paalamenti]] akiikirira Mbarara ey'Obukiikakkono, mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] . <ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814165049/https://www.pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mugasha|first=Alex|date=2026-02-02|title=Ankole Sees Major Shake-Up as 16 Incumbent MPs Lose Seats in 2026 Elections|url=https://nilepost.co.ug/news/316875/ankole-sees-major-shake-up-as-16-incumbent-mps-lose-seats-in-2026-elections|access-date=2026-07-22|website=Nilepost News|language=en}}</ref>Ye Ssentebe wa Kkampuni ya East African Procurement News Company Limited, kampuni ekolera awamu ne AMPROC INC efulumya magazini buli mwezi eyeekenneenya omulimu gw'okugula ebintu mu [[:en:East_African_Community|kitundu kya East Africa]] era abadde ambasada wa [[:en:Republic_of_Malawi|Republic of Malawi]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref name="showbizuganda.com">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali Ambasada wa [[:en:Kingdom_of_Morocco|Kingdom of Morocco]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Era akola nga mmemba ku kakiiko akafuzi aka Central Executive Committee aka [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza mu Uganda. <ref name="showbizuganda.com"/>
== Emisomo gye ==
* [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] – BA Sayansi w’Ebyobufuzi n’Olufaransa
* Ssettendekero wa Makerere – Diguli ey'okubiri mu by’okuddukanya emirimu gya Gavumenti
* [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y’e Nkumba]] <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106091342/http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |archive-date=2022-01-06 |access-date=2022-01-06}}</ref> – Diguli ey'okubiri mu by’okwerinda n’enteekateeka
* Yunivasite y’e Nkumba – Dipuloma mu Enkolagana n’abantu
* Nkumba University – Dipuloma mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
[[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] – Ssentebe w’eggwanga, Entrepreneurship League era mmemba ku kakiiko akafuzi ak'ekibiina kya National Resistance Movement (CEC) okuva mu Gwekkuminogumu 2015 – okutuusa kati. <ref name="pmldaily.com">{{Cite web |title=Dr. Robert Mwesigwa Email & Phone Number @ National Resistance Movement |url=https://aeroleads.com/in/dr-robert-mwesigwa-6228a415a |access-date=2026-10-15 |website=AeroLeads |language=en}}</ref>
Mu 2019, yalondebwa okuba omukulembeze w’olukiiko okuweereza ku lukiiko olukulu olw’ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna ekya [[:en:International_Chamber_of_Commerce|International Chamber of Commerce]] (ICC) World Chambers Federation (WCF) General Council okuva mu 2020 okutuuka mu 2022 mu kibuga Paris ekya Bufalansa, ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna, ekisobozesa abasuubuzi b’ensi yonna okufuna obugagga n’emikisa eri abantu bonna mu nsi. <ref>{{Cite web |url=https://shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523030245/https://www.shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |url-status=dead }}</ref> Yali ssentebe, Board of Africa Strategic Leadership Centre, enteekateeka ey’okukolagana n’abakulembeze okuva mu bitongole bya gavumenti n’eby’obwannannyini, abeewaddeyo okukulaakulanya Afrika, nga bateekawo emikisa gy’okukulaakulana n’okussa ssente mu kapito w’abantu ku ssemazinga. <ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=MP Rukaari released, speaks about his arrest |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-released-speaks-about-his-arrest-4148770 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2021, ababaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka (COSASE) baamukunya okulaga engeri gye yafunamu poloti ssatu ezaali eza kampuni y'egaali y'omukka URC e Port Bell ne Mulago ku bukadde bwa Shs 357 mu 2009, <ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422070910/https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=URN |date=2021-12-05 |title=MP Rukaari accused of swindling Shs 10b in another dubious land deal |url=https://observer.ug/news/mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal/ |access-date=2026-10-15 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-09-27 |title=When anti-corruption tsars became scarecrows |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/when-anti-corruption-tsars-became-scarecrows-5207004 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> kye yalemererwa okwanukula. <ref>{{Cite web |title=MP Rukaari fails to defend purchase of railway land {{!}} Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-fails-to-defend-purchase-of-railway-land-3637558?view=htmlamp |access-date=2026-10-15 |website=www.monitor.co.ug}}</ref>
Mu kulonda kw'ekibiina kya NRM, yeesimbawo ne munne Tusiime Michael gwe yali gwe yali awagira mu kulonda okwasooka. <ref name="pmldaily.com"/>
== Obutakkanya ==
Mu Gwekkuminebiri 2021, famire emu mu Disitulikiti y’e Isingiro yasaba gavumenti oluvannyuma lw'okufiirwa obuse obusoba mu kkumi eri Robert Mwesigwa Rukaari oluvannyuma lw’ettaka lyabwe mu [[:en:Isingiro_District|Disitulikiti y’e Isingiro]] okutwalibwa ababundabunda naye gavumenti bwe yabaliyirira n’agaana okusasula ssente zaabwe oluvannyuma lw'okubamatiza okuziyisa ssente ezo ku akawunti ya kkampuni ye. <ref>https://observer.ug/news/headlines/72065-mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal</ref>
Mu kiseera kya COVID-19, yavunaanibwa okukola obukookolo obutatukagana n'amulembe era nga bw'ali tebukkiriziddwa kitongole kya [[:en:Uganda_National_Bureau_of_Standards|Uganda National Bureau of Standards]], nga yali agguddewo n'ekkolero ly'abwo e Mbarara. <ref name=":0"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
bqxoulc3s1n76hgqdg9eto8f97f5dgd
76719
76718
2026-10-15T14:14:58Z
Waisman12
12007
76719
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Mwesigwa Rukaari''' [[:en:Ugandan|Munnayuganda]],[[:en:Politician|munabyabufuzi]] era [[:en:Legislator|mubaka mu Paalamenti]] akiikirira Mbarara ey'Obukiikakkono, mu [[:en:Mbarara_City|kibuga ky'e Mbarara]] . <ref>{{Cite web |url=https://pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814165049/https://www.pearltimes.co.ug/in-hot-soup-again-musevenis-nrm-cec-member-rukaari-in-another-shs10bn-land-scandal/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mugasha|first=Alex|date=2026-02-02|title=Ankole Sees Major Shake-Up as 16 Incumbent MPs Lose Seats in 2026 Elections|url=https://nilepost.co.ug/news/316875/ankole-sees-major-shake-up-as-16-incumbent-mps-lose-seats-in-2026-elections|access-date=2026-07-22|website=Nilepost News|language=en}}</ref>Ye Ssentebe wa Kkampuni ya East African Procurement News Company Limited, kampuni ekolera awamu ne AMPROC INC efulumya magazini buli mwezi eyeekenneenya omulimu gw'okugula ebintu mu [[:en:East_African_Community|kitundu kya East Africa]] era abadde ambasada wa [[:en:Republic_of_Malawi|Republic of Malawi]] mu [[:en:Uganda|Uganda]] . <ref name="showbizuganda.com">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali Ambasada wa [[:en:Kingdom_of_Morocco|Kingdom of Morocco]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-08 |title=Malawi Consul: Ugandans need to change mindset |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/malawi-consul-ugandans-need-to-change-mindset--1592324 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Era akola nga mmemba ku kakiiko akafuzi aka Central Executive Committee aka [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza mu Uganda. <ref name="showbizuganda.com"/>
== Emisomo gye ==
* [[:en:Makerere_University|Yunivasite y’e Makerere]] – BA Sayansi w’Ebyobufuzi n’Olufaransa
* Ssettendekero wa Makerere – Diguli ey'okubiri mu by’okuddukanya emirimu gya Gavumenti
* [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y’e Nkumba]] <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106091342/http://nuir.nkumbauniversity.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12383/556/Robert%20Mwesigwa-SOSS.pdf?sequence=1 |archive-date=2022-01-06 |access-date=2022-01-06}}</ref> – Diguli ey'okubiri mu by’okwerinda n’enteekateeka
* Yunivasite y’e Nkumba – Dipuloma mu Enkolagana n’abantu
* Nkumba University – Dipuloma mu by’obusuubuzi n’okuddukanya emirimu
== Emirimu gye egy'ebyobufuzi ==
[[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] – Ssentebe w’eggwanga, Entrepreneurship League era mmemba ku kakiiko akafuzi ak'ekibiina kya National Resistance Movement (CEC) okuva mu Gwekkuminogumu 2015 – okutuusa kati. <ref name="pmldaily.com">{{Cite web |title=Dr. Robert Mwesigwa Email & Phone Number @ National Resistance Movement |url=https://aeroleads.com/in/dr-robert-mwesigwa-6228a415a |access-date=2026-10-15 |website=AeroLeads |language=en}}</ref>
Mu 2019, yalondebwa okuba omukulembeze w’olukiiko okuweereza ku lukiiko olukulu olw’ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna ekya [[:en:International_Chamber_of_Commerce|International Chamber of Commerce]] (ICC) World Chambers Federation (WCF) General Council okuva mu 2020 okutuuka mu 2022 mu kibuga Paris ekya Bufalansa, ekibiina ekigatta abasuubuzi mu nsi yonna, ekisobozesa abasuubuzi b’ensi yonna okufuna obugagga n’emikisa eri abantu bonna mu nsi. <ref>{{Cite web |url=https://shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523030245/https://www.shiftmedianews.com/dr-mwesigwa-rukaari-appointed-chamber-leader-at-the-wcf-general-council-in-france-nce/ |url-status=dead }}</ref> Yali ssentebe, Board of Africa Strategic Leadership Centre, enteekateeka ey’okukolagana n’abakulembeze okuva mu bitongole bya gavumenti n’eby’obwannannyini, abeewaddeyo okukulaakulanya Afrika, nga bateekawo emikisa gy’okukulaakulana n’okussa ssente mu kapito w’abantu ku ssemazinga. <ref>{{Cite web |date=2023-03-07 |title=MP Rukaari released, speaks about his arrest |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-released-speaks-about-his-arrest-4148770 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2021, ababaka mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ku kakiiko ka (COSASE) baamukunya okulaga engeri gye yafunamu poloti ssatu ezaali eza kampuni y'egaali y'omukka URC e Port Bell ne Mulago ku bukadde bwa Shs 357 mu 2009, <ref>{{Cite web |url=https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-20 |archive-date=2025-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422070910/https://newslexpoint.com/mp-squeezed-by-cosase-over-purchase-of-uganda-railways-land/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=URN |date=2021-12-05 |title=MP Rukaari accused of swindling Shs 10b in another dubious land deal |url=https://observer.ug/news/mp-rukaari-accused-of-swindling-shs-10b-in-another-dubious-land-deal/ |access-date=2026-10-15 |website=The Observer Media Ltd |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-09-27 |title=When anti-corruption tsars became scarecrows |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/when-anti-corruption-tsars-became-scarecrows-5207004 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref> kye yalemererwa okwanukula. <ref>{{Cite web |title=MP Rukaari fails to defend purchase of railway land {{!}} Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-rukaari-fails-to-defend-purchase-of-railway-land-3637558?view=htmlamp |access-date=2026-10-15 |website=www.monitor.co.ug}}</ref>
Mu kulonda kw'ekibiina kya NRM, yeesimbawo ne munne Tusiime Michael gwe yali gwe yali awagira mu kulonda okwasooka. <ref name="pmldaily.com"/>
== Obutakkanya ==
Mu Gwekkuminebiri 2021, famire emu mu Disitulikiti y’e Isingiro yasaba gavumenti oluvannyuma lw'okufiirwa obuse obusoba mu kkumi eri Robert Mwesigwa Rukaari oluvannyuma lw’ettaka lyabwe mu [[:en:Isingiro_District|Disitulikiti y’e Isingiro]] okutwalibwa ababundabunda naye gavumenti bwe yabaliyirira n’agaana okusasula ssente zaabwe oluvannyuma lw'okubamatiza okuziyisa ssente ezo ku akawunti ya kkampuni ye. <ref>{{Cite web |date=2021-02-10 |title=Businessman Robert Mwesigwa grilled over Shs4b payment from land fund |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/video/businessman-robert-mwesigwa-grilled-over-shs4b-payment-from-land-fund-1756354 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu kiseera kya COVID-19, yavunaanibwa okukola obukookolo obutatukagana n'amulembe era nga bw'ali tebukkiriziddwa kitongole kya [[:en:Uganda_National_Bureau_of_Standards|Uganda National Bureau of Standards]], nga yali agguddewo n'ekkolero ly'abwo e Mbarara. <ref name=":0"/>
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Abaasomera ku Makerere University]]
mzodj2rh80hkdjzj2e6rnx8nhqoncar
James Mutende
0
12032
76717
70191
2026-10-15T14:10:16Z
Sevenninte
12411
removed external link
76717
wikitext
text/x-wiki
'''James Shinyabulo Mutende''' yazaalibwa nga 26 Ogwokubiri, n'afa nga 2 Ogwekumi mu 2015) yali Munnayuganda [[:en:Veterinarian|omusawo w'ebisolo]], [[:en:Economist|omukugu mu by'enfuna]], [[:en:Academic|omusomesa]] era [[:en:Politician|munnabyabufuzi]]. Yeeyali Minisita Omubeezi ow’amakolero mu [[Cabinet of Uganda|Kabineti ya Uganda]] okuva nga 27 Ogwokutaano mu 2011 okutuusa lwe yafa. Yadira [[Simon Lokodo|Faaza Simon Lokodo]] mu bigere eyali yalondeddwa okubeera [[Essomampisa|Minisita Omubeezi ow'Empisa n'obutebenkevu mu ofiisi ya Pulezidenti]].<ref name="Cabinet">{{Cite web |date=27 May 2011 |title=Comprehensive List of New Cabinet Appointments & Dropped Ministers |url=https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150208384704078&comments |access-date=19 March 2015 |publisher=Uganda State House}}</ref> Okugata ku ky'okubeera minisita wa kabineeti, James Mutende era yali [[Parliament of Uganda|Mubaka wa Paalamenti]] eyali amannyikiddwa. <ref name="Profile">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of James Shinyabulo Mutende, Ex-Officio Member of Parliament |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=t&n=t&details=t&j=777&const=Ex-Officio+Representative&dist_id=70&distname=Ex-Officio |access-date=19 March 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Obulamu bwe n'eby'enjigiriza ==
Mutende yazaalibwa [[Mbale]], nga 26 Ogwokubiri mu 1962. Oluvannyuma lw’okusomera mu masomero g’omu kitundu, yakirizibwa mu [[:en:Busoga_College|Busoga College Mwiri,]] esomero lya siniya ery’ekisulo erya balenzi bokka okulinaana [[Kakira]] mu [[Jinja (disitulikit)|Disitulikiti y’e Jinja]] . Yatikkirwa okuva mu [[:en:Busoga_College_Mwiri|Busoga College Mwiri]], ne [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|satifikeeti eyali eraga nti yali amaliriza Siniya Ey'okuna]] mu 1980 ate n’afuna ne [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|Satifikeeti eyali eraga nti yali amaliriza Siniya Ey'omukaaga]] mu 1983. Mu 1984, yaweebwa ekifo ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]] okusoma obusawo bw’ebisolo, n’atikirwa mu 1988 ne diguli mu [[:en:Bachelor_of_Veterinary_Medicine|By'okujanjaba Ebisolo]]. Mu 1999, yaweebwa diguli [[:en:Master_of_Business_Administration|ey'Okubiri mu By'okudukanya Bizineensi]], nga nayo yagigya ku Makerere University. Oluvannyuma, mu 2005, yafuna [[:en:Economics|Diguli Ey'okusatu mu By’enfuna]] okuva mu [[:en:New_School_University|New School University]] mu [[:en:New_York_City|kibuga New York.]] <ref name="Profile">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of James Shinyabulo Mutende, Ex-Officio Member of Parliament |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=t&n=t&details=t&j=777&const=Ex-Officio+Representative&dist_id=70&distname=Ex-Officio |access-date=19 March 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=t&n=t&details=t&j=777&const=Ex-Officio+Representative&dist_id=70&distname=Ex-Officio "Profile of James Shinyabulo Mutende, Ex-Officio Member of Parliament"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 March</span> 2015</span>.</cite></ref> Yafa nga 2 Ogwekumi 2015. <ref>{{Cite web |title=State minister for industry Mutende dies |url=http://www.newvision.co.ug/news/674084-state-minister-for-industry-mutende-dies.html |website=newvision.co.ug}}</ref>
[[File:2013-DG_Li_and_Uganda's_Minister_of_State_for_Industry_Shinyabulo-Mutende.jpg|thumb|'''2013-DG Li ne Minisita wa Uganda Omubeezi ow’amakolero Shinyabulo-Mutende''']]
== Emirimu gye ==
Yatandika emirimu gye ng'omumyuuka w'omusomesa ku Makerere University mu 1987, mu biseera by'omwaka gwe ogwaali gusembayo ogwa diguli ey'okubiri, gye yagenda mu maaso n’omulimu gwe gumu okutuusa mu 1989. Okuva mu 1989 okutuuka mu 1994, yakola nga maneja mu gamu ku matabi ga [[:en:Uganda_Commercial_Bank|Uganda Commercial Bank]] eyali eya gavumenti mu kiseera ekyo . Okuva mu 1988 okutuuka mu 2009, yakolagana n’ekitongole kya [[:en:Uganda_Investment_Authority|Uganda Investment Authority]] ng’akulira bamusigansimbi. Okuva mu 2003 okutuuka mu 2005, yakola diguli ye ey’okusatu mu New York, ng’akola ng'ow'ekiseera [[:en:Assistant_professor|ng’omumyuuka wa pulofeesa]] mu by’enfuna ku [[:en:The_New_School|The New School]] era mu kiseera kye kimu ng’akola okunoonyereza ku nkulaakulana y’eby'ensimbi mu ofiisi z’ekibiina [[Lisangá lya Bikólo bya Molɔ́ngɔ́|ky’Amawanga Amagatte]] mu [[:en:New_York_City|kibuga New York.]] <ref name="Profile">{{Cite web |date=2011 |title=Profile of James Shinyabulo Mutende, Ex-Officio Member of Parliament |url=http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=t&n=t&details=t&j=777&const=Ex-Officio+Representative&dist_id=70&distname=Ex-Officio |access-date=19 March 2015 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=t&n=t&details=t&j=777&const=Ex-Officio+Representative&dist_id=70&distname=Ex-Officio "Profile of James Shinyabulo Mutende, Ex-Officio Member of Parliament"]. [[Parliament of Uganda]]. 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 March</span> 2015</span>.</cite></ref> Mu Gwokutaano 2011, yalondebwa okuba Minisita Omubeezi Ow’amakolero ne Tekinologiya. <ref>{{Cite web |last=Kirunda |first=Abubaker |date=15 May 2014 |title=Uganda To Produce Cars by 2018 |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Uganda-to-produce-cars-by-2018/-/688334/2316328/-/uhtmyp/-/index.html |access-date=19 May 2015}}</ref>
== Obulamu bwe ==
Mutende yava mu famire eyali abantu abaakuguka mu bintu eby'enjawulo, nga muno mwemwali ne bannabyabufuzi. Kitaawe Michael Mutende ye yali Town Clerk wa Uganda eyasooka mu [[Mbale|Munisipaali y’e Mbale]], okuva mu 1964 okutuuka mu 1974. Kojja we [[James Wapakhabulo|James Francis Wapakhabulo]] yali minisita wa Uganda ow’ensonga z’ebweru w’eggwanga we yafiira mu 2004. Mutende eyalina diguli ey'okusatu mu by’enfuna y’omu ku baminisita abasatu abaali baasoma ennyo mu gavumenti ya Museveni eyaliwo ebiseera ebyo. <ref>{{Cite web |last=Nandudu |first=Prossy |date=2 September 2014 |title=Japan MPs Set Out To Promote Uganda’s Tourism |url=http://www.newvision.co.ug/article/fullstory.aspx?story_id=659303&catid=3&mid=53 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402160816/http://www.newvision.co.ug/article/fullstory.aspx?story_id=659303&catid=3&mid=53 |archive-date=2 April 2015 |access-date=19 March 2015}}</ref>
Yali mufumbo ne [[:en:Lydia_Wanyoto|Lydia Wanyoto.]] <ref>{{Cite web |date=2021-01-19 |title=Mutende praised as a man of many traits |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mutende-praised-as-a-man-of-many-traits-1626160 |access-date=2025-08-24 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Cabinet of Uganda|Kabineeti ya Uganda]]
* [[Parliament of Uganda|Paalamenti ya Uganda]]
* [[:en:Government_of_Uganda|Gavumenti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwaamu ==
{{Reflist}}
== Ewalala w'oyinza okubigya ==
* Olukalala olujuvu olwa baminisita ba kabineti ya Uganda Ogwokutaano 2011
[[Category:Bannabyabufuzi mu Uganda]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
tvee678qskg18tkk6of2epxi9y5wo35
Herbert Achayi
0
13791
76743
56951
2026-10-16T09:17:43Z
Brenda Namulinda
9846
76743
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Herbert Achayi''' (yazaalibwa 8 Ogwomunaana 1999) Munnayuganda omuzannyi w'omupiira ogw'ekikugu era azannya ng'omuzibizi wa [[Kampala Capital City Authority FC|KCCA FC]] mu liigi ya Uganda Premier ne [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu y'eggwanga eya Uganda]].<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref>
== Emirimu gye mu kusooka ==
Achayi yatandika okusamba omupiira mu ttiimu y'abato eya KCCA FC nga tannakuzibwa kugenda mu ttiimu y'abakulu mu 2017.<ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Okuzannyira kiraabu ==
=== KCCA FC (2017-2023) ===
Achayi yamala emyaka mukaaga mu KCCA mu kiseera kye ekyasooka, n’awangula ekikopo kya Uganda Premier League ekya 2018–19 ne ttiimu eno.<ref name="fufa">{{Cite web |date=4 May 2019 |title=KCCA crowned 2018–19 StarTimes Uganda Premier League Champions |url=https://www.fufa.co.ug/kcca-crowned-2018-19-startimes-uganda-premier-league-champions/ |access-date=20 August 2025 |website=FUFA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Herbert Achayi {{!}} First Team |url=https://www.kccafc.co.ug/teams/first-team/herbert-achayi |access-date=2026-10-16 |website=www.kccafc.co.ug |language=en}}</ref>
=== Express FC (2024-2025) ===
Mu 2024, Achayi yeegatta ku [[Express FC]], n’azannya emipiira 22 mu sizoni ya 2024–25 era n’amaliriza eddakiika 1,980 ez’omuzannyo.<ref name="sportsblaze">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Transfers: Herbert Achayi returns to KCCA for second stint |url=https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |access-date=20 August 2025 |website=Sports Blaze Uganda |archive-date=19 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719100525/https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |url-status=dead }}</ref>
=== Okuddayo ku KCCA FC (2025–kati) ===
Nga 12 Ogwomusanvu 2025, KCCA yalangirira nti Achayi azzeeyo ku ndagaano ya myaka ebiri.<ref name="upl"/> Yalaga essanyu lye, n'agamba nti: "Tekikkirizika nti nkomyewo e'waka... Ndi mwetegefu okuwaayo kyonna byange."<ref name="africatop">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=KCCA announce re-signing of defender Herbert Achayi |url=https://en.africatopsports.com/2025/07/12/kcca-announce-re-signing-of-defender-herbert-achayi/ |access-date=20 August 2025 |website=Africa Top Sports}}</ref>
== Okuzannyira ku mutendera gw’ensi yonna ==
Achayi yasooka okuzannyira mu [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu ya Uganda ey'omupiira]] mu 2022.<ref name="espn">{{Cite web |title=Herbert Achai Stats |url=https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai |access-date=20 August 2025 |website=ESPN}}</ref> Era yali omu ku ttiimu y'empaka z'amawanga ga Afrika eza 2024(CHAN).<ref name="besoccer">{{Cite web |title=Herbert Achai profile |url=https://www.besoccer.com/player/herbert-achai-696702 |access-date=20 August 2025 |website=BeSoccer}}</ref>
== Omusono gw’okuzannya ==
Achayi muzibizi agonda, asobola okuzannya ng’omuzibizi omujjuvu n’omuzibizi wa wakati. Amanyiddwa nnyo olw’omubiri gwe, amaanyi ge mu bbanga, n’okubeera n'obukodyo.<ref name="kawowo"/>
== Ebitiibwa ==
; KCCA FC
* Liigi ya Uganda Premier : 2018–19<ref name="fufa"/>
== Ebibalo by’emirimu ==
{| class="wikitable"
!Ebiro
! Kiraabu
! Liigi
! Apps
! Goolo
|-
| 2024–25
| Express FC
| Uganda Premier League
| 22.
| 0.
|}
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai ESPN profile]
0jeqcfawfpn9ldwbagvyqj38dbu7nq2
76744
76743
2026-10-16T09:18:14Z
Brenda Namulinda
9846
76744
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Herbert Achayi''' (yazaalibwa 8 Ogwomunaana 1999) Munnayuganda omuzannyi w'omupiira ogw'ekikugu era azannya ng'omuzibizi wa [[Kampala Capital City Authority FC|KCCA FC]] mu liigi ya Uganda Premier ne [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu y'eggwanga eya Uganda]].<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref>
== Emirimu gye mu kusooka ==
Achayi yatandika okusamba omupiira mu ttiimu y'abato eya KCCA FC nga tannakuzibwa kugenda mu ttiimu y'abakulu mu 2017.<ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Okuzannyira kiraabu ==
=== KCCA FC (2017-2023) ===
Achayi yamala emyaka mukaaga mu KCCA mu kiseera kye ekyasooka, n’awangula ekikopo kya Uganda Premier League ekya 2018–19 ne ttiimu eno.<ref name="fufa">{{Cite web |date=4 May 2019 |title=KCCA crowned 2018–19 StarTimes Uganda Premier League Champions |url=https://www.fufa.co.ug/kcca-crowned-2018-19-startimes-uganda-premier-league-champions/ |access-date=20 August 2025 |website=FUFA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Herbert Achayi {{!}} First Team |url=https://www.kccafc.co.ug/teams/first-team/herbert-achayi |access-date=2026-10-16 |website=www.kccafc.co.ug |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2021-08-05 |title=Achai on target as KCCA edge KMKM - CECAFA Kagame Cup |url=https://kawowo.com/2021/08/05/achai-on-target-as-kcca-edge-kmkm-cecafa-kagame-cup/ |access-date=2026-10-16 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
=== Express FC (2024-2025) ===
Mu 2024, Achayi yeegatta ku [[Express FC]], n’azannya emipiira 22 mu sizoni ya 2024–25 era n’amaliriza eddakiika 1,980 ez’omuzannyo.<ref name="sportsblaze">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Transfers: Herbert Achayi returns to KCCA for second stint |url=https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |access-date=20 August 2025 |website=Sports Blaze Uganda |archive-date=19 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719100525/https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |url-status=dead }}</ref>
=== Okuddayo ku KCCA FC (2025–kati) ===
Nga 12 Ogwomusanvu 2025, KCCA yalangirira nti Achayi azzeeyo ku ndagaano ya myaka ebiri.<ref name="upl"/> Yalaga essanyu lye, n'agamba nti: "Tekikkirizika nti nkomyewo e'waka... Ndi mwetegefu okuwaayo kyonna byange."<ref name="africatop">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=KCCA announce re-signing of defender Herbert Achayi |url=https://en.africatopsports.com/2025/07/12/kcca-announce-re-signing-of-defender-herbert-achayi/ |access-date=20 August 2025 |website=Africa Top Sports}}</ref>
== Okuzannyira ku mutendera gw’ensi yonna ==
Achayi yasooka okuzannyira mu [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu ya Uganda ey'omupiira]] mu 2022.<ref name="espn">{{Cite web |title=Herbert Achai Stats |url=https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai |access-date=20 August 2025 |website=ESPN}}</ref> Era yali omu ku ttiimu y'empaka z'amawanga ga Afrika eza 2024(CHAN).<ref name="besoccer">{{Cite web |title=Herbert Achai profile |url=https://www.besoccer.com/player/herbert-achai-696702 |access-date=20 August 2025 |website=BeSoccer}}</ref>
== Omusono gw’okuzannya ==
Achayi muzibizi agonda, asobola okuzannya ng’omuzibizi omujjuvu n’omuzibizi wa wakati. Amanyiddwa nnyo olw’omubiri gwe, amaanyi ge mu bbanga, n’okubeera n'obukodyo.<ref name="kawowo"/>
== Ebitiibwa ==
; KCCA FC
* Liigi ya Uganda Premier : 2018–19<ref name="fufa"/>
== Ebibalo by’emirimu ==
{| class="wikitable"
!Ebiro
! Kiraabu
! Liigi
! Apps
! Goolo
|-
| 2024–25
| Express FC
| Uganda Premier League
| 22.
| 0.
|}
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai ESPN profile]
7c5atlfafxd5asm7gzl6kw1scxyfkis
76745
76744
2026-10-16T09:19:44Z
Brenda Namulinda
9846
76745
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Herbert Achayi''' (yazaalibwa 8 Ogwomunaana 1999) Munnayuganda omuzannyi w'omupiira ogw'ekikugu era azannya ng'omuzibizi wa [[Kampala Capital City Authority FC|KCCA FC]] mu liigi ya Uganda Premier ne [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu y'eggwanga eya Uganda]].<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref>
== Emirimu gye mu kusooka ==
Achayi yatandika okusamba omupiira mu ttiimu y'abato eya KCCA FC nga tannakuzibwa kugenda mu ttiimu y'abakulu mu 2017.<ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Okuzannyira kiraabu ==
=== KCCA FC (2017-2023) ===
Achayi yamala emyaka mukaaga mu KCCA mu kiseera kye ekyasooka, n’awangula ekikopo kya Uganda Premier League ekya 2018–19 ne ttiimu eno.<ref name="fufa">{{Cite web |date=4 May 2019 |title=KCCA crowned 2018–19 StarTimes Uganda Premier League Champions |url=https://www.fufa.co.ug/kcca-crowned-2018-19-startimes-uganda-premier-league-champions/ |access-date=20 August 2025 |website=FUFA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Herbert Achayi {{!}} First Team |url=https://www.kccafc.co.ug/teams/first-team/herbert-achayi |access-date=2026-10-16 |website=www.kccafc.co.ug |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2021-08-05 |title=Achai on target as KCCA edge KMKM - CECAFA Kagame Cup |url=https://kawowo.com/2021/08/05/achai-on-target-as-kcca-edge-kmkm-cecafa-kagame-cup/ |access-date=2026-10-16 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
=== Express FC (2024-2025) ===
Mu 2024, Achayi yeegatta ku [[Express FC]], n’azannya emipiira 22 mu sizoni ya 2024–25 era n’amaliriza eddakiika 1,980 ez’omuzannyo.<ref name="sportsblaze">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Transfers: Herbert Achayi returns to KCCA for second stint |url=https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |access-date=20 August 2025 |website=Sports Blaze Uganda |archive-date=19 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719100525/https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |url-status=dead }}</ref>
=== Okuddayo ku KCCA FC (2025–kati) ===
Nga 12 Ogwomusanvu 2025, KCCA yalangirira nti Achayi azzeeyo ku ndagaano ya myaka ebiri.<ref name="upl"/> Yalaga essanyu lye, n'agamba nti: "Tekikkirizika nti nkomyewo e'waka... Ndi mwetegefu okuwaayo kyonna byange."<ref name="africatop">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=KCCA announce re-signing of defender Herbert Achayi |url=https://en.africatopsports.com/2025/07/12/kcca-announce-re-signing-of-defender-herbert-achayi/ |access-date=20 August 2025 |website=Africa Top Sports}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-29 |title=Achayi, Ahimbisibwe strike as KCCA reclaim top spot |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/achayi-ahimbisibwe-strike-as-kcca-reclaim-top-spot-5281304 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Okuzannyira ku mutendera gw’ensi yonna ==
Achayi yasooka okuzannyira mu [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu ya Uganda ey'omupiira]] mu 2022.<ref name="espn">{{Cite web |title=Herbert Achai Stats |url=https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai |access-date=20 August 2025 |website=ESPN}}</ref> Era yali omu ku ttiimu y'empaka z'amawanga ga Afrika eza 2024(CHAN).<ref name="besoccer">{{Cite web |title=Herbert Achai profile |url=https://www.besoccer.com/player/herbert-achai-696702 |access-date=20 August 2025 |website=BeSoccer}}</ref>
== Omusono gw’okuzannya ==
Achayi muzibizi agonda, asobola okuzannya ng’omuzibizi omujjuvu n’omuzibizi wa wakati. Amanyiddwa nnyo olw’omubiri gwe, amaanyi ge mu bbanga, n’okubeera n'obukodyo.<ref name="kawowo"/>
== Ebitiibwa ==
; KCCA FC
* Liigi ya Uganda Premier : 2018–19<ref name="fufa"/>
== Ebibalo by’emirimu ==
{| class="wikitable"
!Ebiro
! Kiraabu
! Liigi
! Apps
! Goolo
|-
| 2024–25
| Express FC
| Uganda Premier League
| 22.
| 0.
|}
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai ESPN profile]
skl0payqc91iu4hymkxbllp7jss25en
76746
76745
2026-10-16T09:20:09Z
Brenda Namulinda
9846
76746
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Herbert Achayi''' (yazaalibwa 8 Ogwomunaana 1999) Munnayuganda omuzannyi w'omupiira ogw'ekikugu era azannya ng'omuzibizi wa [[Kampala Capital City Authority FC|KCCA FC]] mu liigi ya Uganda Premier ne [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu y'eggwanga eya Uganda]].<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref>
== Emirimu gye mu kusooka ==
Achayi yatandika okusamba omupiira mu ttiimu y'abato eya KCCA FC nga tannakuzibwa kugenda mu ttiimu y'abakulu mu 2017.<ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Okuzannyira kiraabu ==
=== KCCA FC (2017-2023) ===
Achayi yamala emyaka mukaaga mu KCCA mu kiseera kye ekyasooka, n’awangula ekikopo kya Uganda Premier League ekya 2018–19 ne ttiimu eno.<ref name="fufa">{{Cite web |date=4 May 2019 |title=KCCA crowned 2018–19 StarTimes Uganda Premier League Champions |url=https://www.fufa.co.ug/kcca-crowned-2018-19-startimes-uganda-premier-league-champions/ |access-date=20 August 2025 |website=FUFA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Herbert Achayi {{!}} First Team |url=https://www.kccafc.co.ug/teams/first-team/herbert-achayi |access-date=2026-10-16 |website=www.kccafc.co.ug |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2021-08-05 |title=Achai on target as KCCA edge KMKM - CECAFA Kagame Cup |url=https://kawowo.com/2021/08/05/achai-on-target-as-kcca-edge-kmkm-cecafa-kagame-cup/ |access-date=2026-10-16 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
=== Express FC (2024-2025) ===
Mu 2024, Achayi yeegatta ku [[Express FC]], n’azannya emipiira 22 mu sizoni ya 2024–25 era n’amaliriza eddakiika 1,980 ez’omuzannyo.<ref name="sportsblaze">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Transfers: Herbert Achayi returns to KCCA for second stint |url=https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |access-date=20 August 2025 |website=Sports Blaze Uganda |archive-date=19 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719100525/https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |url-status=dead }}</ref>
=== Okuddayo ku KCCA FC (2025–kati) ===
Nga 12 Ogwomusanvu 2025, KCCA yalangirira nti Achayi azzeeyo ku ndagaano ya myaka ebiri.<ref name="upl"/> Yalaga essanyu lye, n'agamba nti: "Tekikkirizika nti nkomyewo e'waka... Ndi mwetegefu okuwaayo kyonna byange."<ref name="africatop">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=KCCA announce re-signing of defender Herbert Achayi |url=https://en.africatopsports.com/2025/07/12/kcca-announce-re-signing-of-defender-herbert-achayi/ |access-date=20 August 2025 |website=Africa Top Sports}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-29 |title=Achayi, Ahimbisibwe strike as KCCA reclaim top spot |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/achayi-ahimbisibwe-strike-as-kcca-reclaim-top-spot-5281304 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abdusalam |first=Kigozi |date=2025-07-12 |title=It Feels Incredible to be Back Home—Achayi on KCCA FC Return |url=https://chimpreports.com/it-feels-incredible-to-be-back-home-achayi-on-kcca-fc-return/ |access-date=2026-10-16 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Okuzannyira ku mutendera gw’ensi yonna ==
Achayi yasooka okuzannyira mu [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu ya Uganda ey'omupiira]] mu 2022.<ref name="espn">{{Cite web |title=Herbert Achai Stats |url=https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai |access-date=20 August 2025 |website=ESPN}}</ref> Era yali omu ku ttiimu y'empaka z'amawanga ga Afrika eza 2024(CHAN).<ref name="besoccer">{{Cite web |title=Herbert Achai profile |url=https://www.besoccer.com/player/herbert-achai-696702 |access-date=20 August 2025 |website=BeSoccer}}</ref>
== Omusono gw’okuzannya ==
Achayi muzibizi agonda, asobola okuzannya ng’omuzibizi omujjuvu n’omuzibizi wa wakati. Amanyiddwa nnyo olw’omubiri gwe, amaanyi ge mu bbanga, n’okubeera n'obukodyo.<ref name="kawowo"/>
== Ebitiibwa ==
; KCCA FC
* Liigi ya Uganda Premier : 2018–19<ref name="fufa"/>
== Ebibalo by’emirimu ==
{| class="wikitable"
!Ebiro
! Kiraabu
! Liigi
! Apps
! Goolo
|-
| 2024–25
| Express FC
| Uganda Premier League
| 22.
| 0.
|}
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai ESPN profile]
m8jtrrybu2sktwrow389qoht0cw8m1t
76747
76746
2026-10-16T09:20:53Z
Brenda Namulinda
9846
76747
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Herbert Achayi''' (yazaalibwa 8 Ogwomunaana 1999) Munnayuganda omuzannyi w'omupiira ogw'ekikugu era azannya ng'omuzibizi wa [[Kampala Capital City Authority FC|KCCA FC]] mu liigi ya Uganda Premier ne [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu y'eggwanga eya Uganda]].<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref>
== Emirimu gye mu kusooka ==
Achayi yatandika okusamba omupiira mu ttiimu y'abato eya KCCA FC nga tannakuzibwa kugenda mu ttiimu y'abakulu mu 2017.<ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Okuzannyira kiraabu ==
=== KCCA FC (2017-2023) ===
Achayi yamala emyaka mukaaga mu KCCA mu kiseera kye ekyasooka, n’awangula ekikopo kya Uganda Premier League ekya 2018–19 ne ttiimu eno.<ref name="fufa">{{Cite web |date=4 May 2019 |title=KCCA crowned 2018–19 StarTimes Uganda Premier League Champions |url=https://www.fufa.co.ug/kcca-crowned-2018-19-startimes-uganda-premier-league-champions/ |access-date=20 August 2025 |website=FUFA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Herbert Achayi {{!}} First Team |url=https://www.kccafc.co.ug/teams/first-team/herbert-achayi |access-date=2026-10-16 |website=www.kccafc.co.ug |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2021-08-05 |title=Achai on target as KCCA edge KMKM - CECAFA Kagame Cup |url=https://kawowo.com/2021/08/05/achai-on-target-as-kcca-edge-kmkm-cecafa-kagame-cup/ |access-date=2026-10-16 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
=== Express FC (2024-2025) ===
Mu 2024, Achayi yeegatta ku [[Express FC]], n’azannya emipiira 22 mu sizoni ya 2024–25 era n’amaliriza eddakiika 1,980 ez’omuzannyo.<ref name="sportsblaze">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Transfers: Herbert Achayi returns to KCCA for second stint |url=https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |access-date=20 August 2025 |website=Sports Blaze Uganda |archive-date=19 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719100525/https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |url-status=dead }}</ref>
=== Okuddayo ku KCCA FC (2025–kati) ===
Nga 12 Ogwomusanvu 2025, KCCA yalangirira nti Achayi azzeeyo ku ndagaano ya myaka ebiri.<ref name="upl"/> Yalaga essanyu lye, n'agamba nti: "Tekikkirizika nti nkomyewo e'waka... Ndi mwetegefu okuwaayo kyonna byange."<ref name="africatop">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=KCCA announce re-signing of defender Herbert Achayi |url=https://en.africatopsports.com/2025/07/12/kcca-announce-re-signing-of-defender-herbert-achayi/ |access-date=20 August 2025 |website=Africa Top Sports}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-29 |title=Achayi, Ahimbisibwe strike as KCCA reclaim top spot |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/achayi-ahimbisibwe-strike-as-kcca-reclaim-top-spot-5281304 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abdusalam |first=Kigozi |date=2025-07-12 |title=It Feels Incredible to be Back Home—Achayi on KCCA FC Return |url=https://chimpreports.com/it-feels-incredible-to-be-back-home-achayi-on-kcca-fc-return/ |access-date=2026-10-16 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Okuzannyira ku mutendera gw’ensi yonna ==
Achayi yasooka okuzannyira mu [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu ya Uganda ey'omupiira]] mu 2022.<ref name="espn">{{Cite web |title=Herbert Achai Stats |url=https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai |access-date=20 August 2025 |website=ESPN}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-03-25 |title=Achai stakes valid claim on open Cranes left-back role |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/achai-stakes-valid-claim-on-open-cranes-left-back-role-3759954 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali omu ku ttiimu y'empaka z'amawanga ga Afrika eza 2024(CHAN).<ref name="besoccer">{{Cite web |title=Herbert Achai profile |url=https://www.besoccer.com/player/herbert-achai-696702 |access-date=20 August 2025 |website=BeSoccer}}</ref>
== Omusono gw’okuzannya ==
Achayi muzibizi agonda, asobola okuzannya ng’omuzibizi omujjuvu n’omuzibizi wa wakati. Amanyiddwa nnyo olw’omubiri gwe, amaanyi ge mu bbanga, n’okubeera n'obukodyo.<ref name="kawowo"/>
== Ebitiibwa ==
; KCCA FC
* Liigi ya Uganda Premier : 2018–19<ref name="fufa"/>
== Ebibalo by’emirimu ==
{| class="wikitable"
!Ebiro
! Kiraabu
! Liigi
! Apps
! Goolo
|-
| 2024–25
| Express FC
| Uganda Premier League
| 22.
| 0.
|}
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai ESPN profile]
l2rl5384a9b513a00whpecdyj1df8ic
76748
76747
2026-10-16T09:21:30Z
Brenda Namulinda
9846
76748
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Herbert Achayi''' (yazaalibwa 8 Ogwomunaana 1999) Munnayuganda omuzannyi w'omupiira ogw'ekikugu era azannya ng'omuzibizi wa [[Kampala Capital City Authority FC|KCCA FC]] mu liigi ya Uganda Premier ne [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu y'eggwanga eya Uganda]].<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref>
== Emirimu gye mu kusooka ==
Achayi yatandika okusamba omupiira mu ttiimu y'abato eya KCCA FC nga tannakuzibwa kugenda mu ttiimu y'abakulu mu 2017.<ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Okuzannyira kiraabu ==
=== KCCA FC (2017-2023) ===
Achayi yamala emyaka mukaaga mu KCCA mu kiseera kye ekyasooka, n’awangula ekikopo kya Uganda Premier League ekya 2018–19 ne ttiimu eno.<ref name="fufa">{{Cite web |date=4 May 2019 |title=KCCA crowned 2018–19 StarTimes Uganda Premier League Champions |url=https://www.fufa.co.ug/kcca-crowned-2018-19-startimes-uganda-premier-league-champions/ |access-date=20 August 2025 |website=FUFA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Herbert Achayi {{!}} First Team |url=https://www.kccafc.co.ug/teams/first-team/herbert-achayi |access-date=2026-10-16 |website=www.kccafc.co.ug |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2021-08-05 |title=Achai on target as KCCA edge KMKM - CECAFA Kagame Cup |url=https://kawowo.com/2021/08/05/achai-on-target-as-kcca-edge-kmkm-cecafa-kagame-cup/ |access-date=2026-10-16 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
=== Express FC (2024-2025) ===
Mu 2024, Achayi yeegatta ku [[Express FC]], n’azannya emipiira 22 mu sizoni ya 2024–25 era n’amaliriza eddakiika 1,980 ez’omuzannyo.<ref name="sportsblaze">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Transfers: Herbert Achayi returns to KCCA for second stint |url=https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |access-date=20 August 2025 |website=Sports Blaze Uganda |archive-date=19 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719100525/https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |url-status=dead }}</ref>
=== Okuddayo ku KCCA FC (2025–kati) ===
Nga 12 Ogwomusanvu 2025, KCCA yalangirira nti Achayi azzeeyo ku ndagaano ya myaka ebiri.<ref name="upl"/> Yalaga essanyu lye, n'agamba nti: "Tekikkirizika nti nkomyewo e'waka... Ndi mwetegefu okuwaayo kyonna byange."<ref name="africatop">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=KCCA announce re-signing of defender Herbert Achayi |url=https://en.africatopsports.com/2025/07/12/kcca-announce-re-signing-of-defender-herbert-achayi/ |access-date=20 August 2025 |website=Africa Top Sports}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-29 |title=Achayi, Ahimbisibwe strike as KCCA reclaim top spot |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/achayi-ahimbisibwe-strike-as-kcca-reclaim-top-spot-5281304 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abdusalam |first=Kigozi |date=2025-07-12 |title=It Feels Incredible to be Back Home—Achayi on KCCA FC Return |url=https://chimpreports.com/it-feels-incredible-to-be-back-home-achayi-on-kcca-fc-return/ |access-date=2026-10-16 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref>
== Okuzannyira ku mutendera gw’ensi yonna ==
Achayi yasooka okuzannyira mu [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|ttiimu ya Uganda ey'omupiira]] mu 2022.<ref name="espn">{{Cite web |title=Herbert Achai Stats |url=https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai |access-date=20 August 2025 |website=ESPN}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-03-25 |title=Achai stakes valid claim on open Cranes left-back role |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/soccer/achai-stakes-valid-claim-on-open-cranes-left-back-role-3759954 |access-date=2026-10-16 |website=Monitor |language=en}}</ref> Era yali omu ku ttiimu y'empaka z'amawanga ga Afrika eza 2024(CHAN).<ref name="besoccer">{{Cite web |title=Herbert Achai profile |url=https://www.besoccer.com/player/herbert-achai-696702 |access-date=20 August 2025 |website=BeSoccer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2025-08-27 |title=Eleven players from CHAN 2024 team make Uganda Cranes squad for FIFA World Cup Qualifiers |url=https://kawowo.com/2025/08/27/11-players-from-chan-2024-team-make-uganda-cranes-squad-for-fifa-world-cup-2026-qualifiers/ |access-date=2026-10-16 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Omusono gw’okuzannya ==
Achayi muzibizi agonda, asobola okuzannya ng’omuzibizi omujjuvu n’omuzibizi wa wakati. Amanyiddwa nnyo olw’omubiri gwe, amaanyi ge mu bbanga, n’okubeera n'obukodyo.<ref name="kawowo"/>
== Ebitiibwa ==
; KCCA FC
* Liigi ya Uganda Premier : 2018–19<ref name="fufa"/>
== Ebibalo by’emirimu ==
{| class="wikitable"
!Ebiro
! Kiraabu
! Liigi
! Apps
! Goolo
|-
| 2024–25
| Express FC
| Uganda Premier League
| 22.
| 0.
|}
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai ESPN profile]
iy3r95i1a9o37cani2xz73batcn5pr5
Gold Scandal
0
15033
76741
70150
2026-10-16T08:12:23Z
B722N
6898
B722N moved page [[GOld Scandal]] to [[Gold Scandal]]: Misspelled title
70150
wikitext
text/x-wiki
'''Emivuyo gya Zaabu''' egyaliwo mu 1965 gyali mivuyo gya byabufuzi gya maanyi mu Uganda gyakola kinene mu kukulemberamu [[Akatyabaga k'e Mengo|Mengo crisis]] eya 1966. Emivuyo gino gyetololera nnyo ku bigambibwa okufuna amagoba mu ngeri emenya amateeka okuva mu zaabu, amasanga, ne ssente enkalu okuva mu [[Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of the Congo]] . Okulumiriza Ssaabaminisita [[Milton Obote]], Colonel [[Idi Amin]], n’abakungu ba gavumenti abalala. Okulumiriza kuno kwaletebwa omubaka wa Paalamenti Daudi Ochieng, yalumiriza nti abakungu bano bafuna ssente mu ngeri emenya amateeka ngabakyusa obuyambi obwali buwereddwa abakulembeze babayekera mu Congo. Emivuyo gino gyalimu okulumiriza okuteeka ssente ennyingi ku akawunti z’abantu, era kyatabangula nnyo embeera y’ebyobufuzi mu Uganda, ekyaviirako okutabuka mu byobufuzi.
== Obuvo ==
Ssaabaminisita wa Uganda [[Milton Obote]] yali takkiriziganya na [[Democratic Republic of Congo|Ssaabaminisita wa Congo]] Moise Tshombe mu by'obufuzi. Obote yategeka okusisinkana abakulembeze b’abayeekera ba Congo Christophe Gbenye ne Nicholas Olenga okubawa obuyambi obw’ekyama. Enkiiko zino zagendera ddala okuva mu Gwokkuminebiri 1964 okutuuka mu Gwokusatu 1965, emirundi mingi zaalimu okuwanyisiganya eby'okulwanyisa Obote bye yagula okuva e Tanzania era abayeekera nebazisasula basasula zaabu n’amasanga. Obuwagizi bwenyigirwamu butereevu amagye ga Uganda Obote yalina kaweefube ono asinga yakolebwa Colonel [[Idi Amin]] ng'abakulembeze b’amagye abalala tebamanyi. Waaliwo enjawukana mu kabineti ya Uganda ku nkola eyatwalibwa eri abayeekera, kubanga yali etaataaganya enkolagana ne gavumenti ya Congo ne Amerika.
== Ebyaliwo ==
Nga 16 Ogwokusatu 1965 omubaka wa KY [[Daudi Ochieng]] yalumiriza mu Paalamenti nti Colonel [[Idi Amin]] —omuserikale ow’eddaala ery’oku ntikko mu magye, Obote, Minisita w’ensonga z’omunda [[Felix Onama]], ne Minisita w’enteekateeka n’enkulaakulana y’abantu [[Adoko Nekyon]], baali batunze zaabu, amasanga, n'essente enkalu ebyali biva e Congo mu ngeri emenya amateeka. Okusinziira ku Ochieng, mu Gwokubiri 1965 Amin yaggulawo akawunti mu Bbanka ya Ottoman . Mu nnaku 24, Sh. 340,000 (£17,000 sterling, equivalent to £287,812 mu 2025 ) zateekebwa ku akawunti.Gavumenti yasuubiza okunoonyereza ku nsonga eno. Akakiiko k’abalamuzi akanoonyereza kaateekebwawo kulw'ensonga eno, naye okuteekebwawo kwalwawo olw’amateeka g’amagye agaaliwo. Amateeka gaali galagira nti omuserikale w’amagye yali asobola okunoonyezebwako abantu bokka ab’eddaala eryenkanankana oba ery’oku ntikko. Omuduumizi w’amagye [[Shaban Opolot]] yekka ye yalina eddaala erya waggulu okusinga Amin, era tewali muserikale yali wa ddaala eryenkanankana ne Amin. Obote yateekateeka amateeka gano okukyusibwa okusobola okwanguyiza okutandikawo akakiiko kano, kyokka ofiisi ya Ssaabawolereza wa Gavumenti n’esalawo mu kifo ky’ekyo okuddamu okutunula mu biragiro by’amagye byonna, ekyatwala obudde obulala. Okunoonyereza kwayongera okulwawo olw’okuba nti bangi ku bayeekera b’e Congo akakiiko be kaayagala okubuuza ebibuuzo baali bagobeddwa mu nsi yaabwe era nga beeyawuddemu ebiwayi eby’enjawulo. Minisita w’ebyokwerinda [[Felix Onama]] teyasobola kusisinkana n’omu ku bo okutuusa mu Gwomunaana. We bwatuukira mu Gwomwenda, tewali kyali kikoleddwa, era mu lutuula lwa Paalamenti olutakkirizibwamu bannamawulire Ochieng yaleeta ekiteeso ekyasaba gavumenti okukola ku byali bigambibwa. Obote yagumizza akakiiko k’amateeka nti kunoonyereza kwali kugenda mu maaso era Ochieng n’aggyayo ekiteeso kye.
Mu Gwolubereberye 1966 Ochieng, yanyiiga olw’okulinda okufulumya lipoota ku kunoonyereza kuno nga tefuluma, yasalawo okuddamu okuleeta ekiteeso kye ng’asaba gavumenti okubaako ky’ekola. Nga 31 Ogwolubereberye Obote yasisinkana ekibiina kya Paalamenti ekya UPC mu nkukutu okunnyonnyola ku kulwawo. Yategeeza nti Amin yakakasa nti akawunti ya bbanka yiye, era nti ssente zino zaali zimuweereddwa abayeekera ba Congo asobole okubagulira ebikozesebwa. Ekibiina kino kyasalawo nti ensonga zino zirimu amawulire amakulu agakwata ku by’okwerinda by’eggwanga, kale ababaka ba UPC bonna bagenda kugaana ekiteeso kya Ochieng okwewala okukubaganya ebirowoozo mu lwatu mu Paalamenti ku bizuuliddwa mu kunoonyereza. "Olw'ensonga ezitategeerekeka bulungi", Obote olwo n'ava mu kibuga ekikulu [[Kampala]], okugenda okulambula obukiikakkono bwa Uganda. Ng’ebula mbale olutuula lwa Paalamenti nga 4 Ogwokubiri luyitibwe, kabineti yayanguwa okutuula nga taliiwo. Baminisita ab'ekigero be baaliwo, era abasinga obungi ku baaliwo baali basaasira Ibingira. Olwo ne basalawo nti ababaka ba UPC bonna balina okuwagira ekiteeso kino. Okusinziira ku munnamateeka era omukungu avunaanyizibwa ku by'obukessi [[Akena Adoko]], olukiiko n'okusalawo kwakolebwa ku kaweefube wa Ibingira ku magezi okuva ewa munne mu byobufuzi, Pulezidenti [[Ssekabaka Mutesa II|Edward Mutesa]], nga kigambibwa nti yamugamba nti, "Tugatte amaanyi mu kiseera kino. Obote ne baminisita abesigwa bonna bafulumye, ggwe mukama wa Kabineti, Kabineti etuuke kati n'okuzzaawo okusalawo obutawagira kiteeso kyange. Kino kimpadde obulumi bungi.Nze naawe tusobola okukola ebyewuunyo nga tukolagana." Ekiteeso kya Ochieng oluvannyuma lw’ekiseera kitono kyaleetebwa mu Paalamenti era ne kikubaganyizibwako ebirowoozo abakiise baayo. Ekiteeso kino ekyawagirwa Gesparo Oda, eyali akikirira [[Ekibiina kya Democratic Party(Uganda)|ekibiina kya Democratic Party]], kyasoma bwe kiti:<blockquote>Nti olukiiko luno lusaba Gavumenti okuyimiriza Col Idi Amin ow’amagye ga Uganda mu bwangu ku mulimu nga bwe balindirira okumaliriza okunoonyereza kwa poliisi ku bigambibwa ku akawunti ya bbanka ye oluvannyuma ebirina okutwalibwa eri ekitongole kya gavumenti ekikwatibwako ng’okusalawo okusembayo ku nsonga eno kujja kufulumizibwa mu lujjudde.</blockquote>Mu kwogera kwe mweyayanjulira ekiteeso kino, Ochieng era yalumirizza Obote, Onama, ne Minisita w’enteekateeka n’enkulaakulana y’abantu [[Adoko Nekyon]] nti beenyigira mu bikolwa bya Amin ebigambibwa nti yakola. Yagamba nti eno y’ensonga eyalwawo okufulumya ebyazuuliddwa akakiiko. Ochieng yategeeza nti omuntu atategeerekese mannya yamutegeeza nti Obote yafuna zaabu, amasanga ne kaawa ebibbe ebibalirirwamu emitwalo gya pawundi e 50,000, era nti Onama ne Nekyon buli omu yafuna emitwalo gya pawundi 25,000. Bwatyo yannyonnyola nti ssente ezaateekebwa ku akawunti ya Amin zaali zimuwereddwa olw’okubawa ebintu ebyakukusibwa. Ochieng era yategeeza nti omuntu omulala atategeerekeka mannya yamutegeeza nti Amin yasuubizibwa okuwebwa okuduumira amagye olw’ebigambibwa nti yakola. Yayongerako okulumiriza Amin okwenyigira mu lukwe ne bammemba ba gavumenti okutandika okuwamba gavumenti n’okusaanyawo ssemateeka. Ochieng yamaliriza nti Amin yandifulumiza ebikwata ku nsonga zino singa atwalibwa mu kkooti y'amagye mu butongole ; bwe kityo, Obote, Onama, ne Neykon baali tebakola kunoonyereza kwa makulu. Oda yategeeza nti singa yali amanyi ku byogerebwa ebipya, yandibadde akubiriza Ochieng okubissa mu kiteeso ekyali kireteddwa. Wadde kyali kityo, teyateesa nti bakole ennongoosereza. Ababaka babiri baategeeza nti baali bakimanyi nti zaabu omungi ennyo yayita mu ggwanga n’okufuluma mu myaka egiyise. Bammemba abalala baddamu okutegeeza nga bwe walwio engambo mu Kampala ku ntambula ya zaabu n’ebintu ebirala eby’omuwendo.
Paalamenti yayisa ekiteeso n’akalulu kamu akaawakanya okuva eri Kakonge. Kakonge yategeeza nti okukyusa amangu ensala y’ekibiina kya paalamenti ekya UPC kabineti tekyali kya bulijjo era kiteekwa okuba nga kyava mu nteekateeka ey’obwegendereza. Ababaka ba UPC abalala baali bategeezeddwa ku kusalawo kwa kabineti okukkiriza ekiteeso kino ng’okukubaganya ebirowoozo kugguddwawo —nga tebamanyi nti baminisita bangi baali tebeetabye mu kukubaganya ebirowoozo —era ne bagoberera obulagirizi bwa gavumenti yaabwe.
Wadde ng’ekiteeso kino kyali kikwata ku Amin yekka, Ochieng bye yalumiriza byali birumbye obwesige bwa Obote, Onama ne Nekyon, era kyalabika ng’ekyeyoleka eri abakulembeze nti okunoonyereza okupya, okwetongodde kwalina okukolebwa. Ababaka abawerako baali bawadde amagezi mu kukubaganya ebirowoozo nti okunoonyereza kukolebwe baminisita abasatu basobole okukakasa nti tebalina musango. [[Cuthbert Joseph Obwangor]], omwogezi wa gavumenti mu Paalamenti era nga ye ssentebe wa kabineti Obote waba taliiwo, yategeeza akakiiko k’amateeka bino wammanga:<blockquote>Ffe nga Gavumenti, wadde nga waliwo ebigambibwa oba ebigambo ebyayogerwa Owek. Mover, njagala okuwaayo ensonga eno mu inquiry okufuna amazima, bwe gaba nga wegali, kubanga tetuli basajja batono...bwe tunaasanga nga tewali mazima, ye y’agenda okufiirwa. Kati tekitegeeza nti Gavumenti ekkiriza ebigambibwa bino, kubanga bino birina okuteekebwawo.</blockquote>Ku lunaku olwaddirira okukubaganya ebirowoozo Onama yateeka Amin mu luwummula olumpi. Minisita w’ensonga z’omunda mu ggwanga Basil Bataringaya yalonda akakiiko okunoonyereza ku byogerebwa. Obote bwe yakomawo mu Kampala nga 15 Ogwokubiri, teyasobola kugamba baminisita be kugenda mu maaso na kunoonyereza. Kabineti yagezaako okutuula nga 22 Ogwokubir okulonda akakiiko akapya akanoonyereza ku nsonga eno, kyokka Obote nakwata mangu bammemba bataano; Ibingira, [[Emmanuel Lumu]], Balaki K. Kirya, Mathias Ngobi, ne George Magezi bakwatibwa. Abana abasembayo bonna baali ba kibiina ku kiwawaatiro kya Ibingira mu kabineti, era bonna baali beetabye mu lukiiko olwatuula nga 4 Ogwokubiri. Wadde ng’obulabe Ibingira bwe yaleeta obukulembeze bwe bwaggyibwawo, Obote yasalawo okunyweza ekifo kye ng’anyooma abaali bamuvuganya nabo naddala Mutesa. Yalangirira nti Mutesa yali mu lukwe lw'okuwamba gavumenti y'amagye okusuula gavumenti ye, ekyavirako [[Akatyabaga k'e Mengo|Mengo Crisis]] . Nga 23 Ogwokubiri yasengula Opolot n’atwala ekifo ky’akulira amagye, era Amin n’afuulibwa akulira amagye n’amagye g’omu bbanga. Obote era yalonda abalamuzi basatu ku kakiiko ke okunoonyereza ku bigambibwa nti yakola emivuyo gya zaabu: Sir [[Clement Nageon de L'Estang|Clement Nageon de L’Estang]] ( Kkooti ejulirwamu ey’obuvanjuba bwa Afrika ), Cecil Henry Ethelwood Miller ( Kkooti Enkulu eya Kenya ), ne Augustine Saidi ( Kkooti Enkulu eya Tanzania ).
Lipoota eyasembayo ey’akakiiko akanoonyereza yafulumizibwa mu Gwomunaana 1971, nga tewali bukakafu bulaga nti waliwo ekikyamu. Munnabyafaayo Aidan Southall yawandiika nti "kyandirabise ng'ensimbi ennyingi ezitabaliriddwa ku akawunti ya Amin mu bbanka zasaasaanyizibwa mu mateeka ddala ku bintu ebikozesebwa AbaKongo."
== Ebiwandiiko ==
== Ebijuliziddwa ==
== Ebijuliziddwa ==
*
[[Category:Idi Amin]]
[[Category:Scandal zeby'obufuzi]]
[[Category:Milton Obote]]
[[Category:Baminisita ba Uganda]]
40nh4hijvxtvecoo4yoqzo15ctr4jyu
User:Fatima Nansamba
2
16148
76710
2026-10-15T13:57:23Z
Fatima Nansamba
11463
Edited my profile
76710
wikitext
text/x-wiki
Nansamba Fatima
imfv5l2ob2cu298u88fterqzdllo1wa
Edgar Munaba
0
16149
76720
2026-10-15T14:20:02Z
Lillylove256
10862
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1380362063|Edgar Munaba]]"
76720
wikitext
text/x-wiki
'''Edgar Munaba''' (yazaalibwa 1 Ogwokutaano 1999) [[Munnayuganda]] omuzannyi w'omupiira pgw'ensero (basketball) azannya nga omuweereza (power forward) mu [[City Oilers]] eya Uganda National Basketball League (NBL).<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Andrew Tendo: City Oilers will get better |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/andrew-tendo-city-oilers-will-get-better-4982320 |access-date=2026-10-12 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Andrew Tendo: City Oilers will get better |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/andrew-tendo-city-oilers-will-get-better-4982320 |access-date=2026-10-12 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Obuto bwe. ==
Munaba yasoma siniya ye ey'okuna ku Harding Christian Academy e [[Jinja]]. Yafuna sikaala y’ebyemizannyo okumaliriza emisomo egya siniya eya wagulu (Advanced Level) ku Seeta High School e [[Mukono (disitulikit)|Mukono]] gye yakulembera ttiimu y’essomero lino eya basketball mu 2017 okutuuka mu 2019.<ref name="Website-2">{{Cite web |last=Kule |first=Edwin Kyle |date=2024-02-13 |title=Silverbacks squad revealed ahead of 2025 AfroBasket Qualifiers |url=https://kawowo.com/2024/02/14/silverbacks-squad-revealed-ahead-of-2025-afrobasket-qualifiers/ |access-date=2026-10-12 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref name="Website-1">{{Cite web |date=2024-08-19 |title=KIU Titans back in business |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/kiu-titans-back-in-business-4730496 |access-date=2026-10-12 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2021, Munaba yeegatta ku [[Kampala International University]] (KIU) okusoma diguli esooka mu by’obusuubuzi eya Bachelor of International Business. Yeegatta ku pulogulaamu ya yunivasite eno eya basketball (KIU Titans). Yategeeza nnyina ne Kobe Bryant omuzannyi wa basketball Omumerika be bamusikiriza mu mulimu guno.<ref name="Website-1" />
== Omulimu gwa kiraabu. ==
Munaba yatandika omulimu gwe ogw'amaanyi mu kiraabu ya NBL oluvannyuma lw'okuyingizibwa mu ttiimu ya Kampala International University (KIU Titans) mu 2022 okutuuka mu 2024.<ref>{{Cite web |date=2022-03-26 |title=KIU Titans defeat JKL for first victory |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/kiu-titans-defeat-jkl-for-first-victory-3761506 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2025, yeegatta ku city oilers mu kampeyini ya NBL eya 2026, yazannya emipiira 32 era nga buli mupiira yazannya eddakiika 17.1.<ref>{{Cite web |date=2025-03-22 |title=Komakech, Enabu roll back the years |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/komakech-enabu-roll-back-the-years-4975306 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kule |first=Edwin Kyle |date=2025-03-18 |title=City Oilers confirm two additions ahead of 2025 NBL Season |url=https://kawowo.com/2025/03/18/city-oilers-confirm-two-additions-ahead-of-2025-nbl-season/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Emipiira gyazanyidde kiraabu wabweru w'egganga ==
Mu 2024, Munaba yasooka kuzannya mu ttiimu y’eggwanga. Akiikirira empaka za ssemazinga wa Uganda omuli FIBA Afro basketball, ne FIBA basketball World cup Africa.<ref name="Website-2" /><ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Sibande headlines Silverbacks roster ahead of World Cup Qualifiers |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/sibande-headlines-silverbacks-roster-ahead-of-world-cup-qualifiers-5361860 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
=== Ebibalo by’emirimu gya BAL ===
{| class="wikitable"
|+
!EKIBINJA
! EBIKA BY’EMIRIMU
!EDDAKIIKA
!OBUBONERO
!OKUDDAMU
! FG%
|-
|KIU Titans
|focal point
| 32.07
| 17.0
| 13.0
| 52.7
|-
|City Oilers
|forward
|17
| 4.7
| 3.4
| 42.2%
|}
{| class="wikitable"
!ETTULUBA
!OBUBONERO BWA SIZIONI AWAMU
!OBUBONERO BWOMUZANNYO
!OKUTEEBA (%)
|-
|Obubonero
|151
| 4.7PPG
| _ .
|-
|2-point field goal
| 43-102
| _ .
| 42.2%
|-
|3-point field goal
| 13-82
| _ .
| 15.9%
|-
|free throws
| 26-53
| _ .
|49.1%
|-
|Total rebounds
|108
| 3.4RPG
| _ .
|-
|Assists
|30
| 0.9APG
| _ .
|-
|Steals
|19
| 0.6
| _ .
|-
|Turnover
| 42
| 1.3
| _ .
|}
== Laba ne. ==
* [[Peter Obleng]]
* [[Robinson Opong|Robinson Opon]]
* Deng Geu
* Brandon Davis
== Enijuliziddwa ==
[[Category:Abantu Abalamu]]
qmu68sob1mjq722o6e9jeq2lge59zgj
76721
76720
2026-10-15T14:21:16Z
Lillylove256
10862
Ngasseeko Databox
76721
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q134885244}}
'''Edgar Munaba''' (yazaalibwa 1 Ogwokutaano 1999) [[Munnayuganda]] omuzannyi w'omupiira pgw'ensero (basketball) azannya nga omuweereza (power forward) mu [[City Oilers]] eya Uganda National Basketball League (NBL).<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Andrew Tendo: City Oilers will get better |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/andrew-tendo-city-oilers-will-get-better-4982320 |access-date=2026-10-12 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Andrew Tendo: City Oilers will get better |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/andrew-tendo-city-oilers-will-get-better-4982320 |access-date=2026-10-12 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Obuto bwe. ==
Munaba yasoma siniya ye ey'okuna ku Harding Christian Academy e [[Jinja]]. Yafuna sikaala y’ebyemizannyo okumaliriza emisomo egya siniya eya wagulu (Advanced Level) ku Seeta High School e [[Mukono (disitulikit)|Mukono]] gye yakulembera ttiimu y’essomero lino eya basketball mu 2017 okutuuka mu 2019.<ref name="Website-2">{{Cite web |last=Kule |first=Edwin Kyle |date=2024-02-13 |title=Silverbacks squad revealed ahead of 2025 AfroBasket Qualifiers |url=https://kawowo.com/2024/02/14/silverbacks-squad-revealed-ahead-of-2025-afrobasket-qualifiers/ |access-date=2026-10-12 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref name="Website-1">{{Cite web |date=2024-08-19 |title=KIU Titans back in business |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/kiu-titans-back-in-business-4730496 |access-date=2026-10-12 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2021, Munaba yeegatta ku [[Kampala International University]] (KIU) okusoma diguli esooka mu by’obusuubuzi eya Bachelor of International Business. Yeegatta ku pulogulaamu ya yunivasite eno eya basketball (KIU Titans). Yategeeza nnyina ne Kobe Bryant omuzannyi wa basketball Omumerika be bamusikiriza mu mulimu guno.<ref name="Website-1" />
== Omulimu gwa kiraabu. ==
Munaba yatandika omulimu gwe ogw'amaanyi mu kiraabu ya NBL oluvannyuma lw'okuyingizibwa mu ttiimu ya Kampala International University (KIU Titans) mu 2022 okutuuka mu 2024.<ref>{{Cite web |date=2022-03-26 |title=KIU Titans defeat JKL for first victory |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/kiu-titans-defeat-jkl-for-first-victory-3761506 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2025, yeegatta ku city oilers mu kampeyini ya NBL eya 2026, yazannya emipiira 32 era nga buli mupiira yazannya eddakiika 17.1.<ref>{{Cite web |date=2025-03-22 |title=Komakech, Enabu roll back the years |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/komakech-enabu-roll-back-the-years-4975306 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kule |first=Edwin Kyle |date=2025-03-18 |title=City Oilers confirm two additions ahead of 2025 NBL Season |url=https://kawowo.com/2025/03/18/city-oilers-confirm-two-additions-ahead-of-2025-nbl-season/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Emipiira gyazanyidde kiraabu wabweru w'egganga ==
Mu 2024, Munaba yasooka kuzannya mu ttiimu y’eggwanga. Akiikirira empaka za ssemazinga wa Uganda omuli FIBA Afro basketball, ne FIBA basketball World cup Africa.<ref name="Website-2" /><ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Sibande headlines Silverbacks roster ahead of World Cup Qualifiers |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/sibande-headlines-silverbacks-roster-ahead-of-world-cup-qualifiers-5361860 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
=== Ebibalo by’emirimu gya BAL ===
{| class="wikitable"
|+
!EKIBINJA
! EBIKA BY’EMIRIMU
!EDDAKIIKA
!OBUBONERO
!OKUDDAMU
! FG%
|-
|KIU Titans
|focal point
| 32.07
| 17.0
| 13.0
| 52.7
|-
|City Oilers
|forward
|17
| 4.7
| 3.4
| 42.2%
|}
{| class="wikitable"
!ETTULUBA
!OBUBONERO BWA SIZIONI AWAMU
!OBUBONERO BWOMUZANNYO
!OKUTEEBA (%)
|-
|Obubonero
|151
| 4.7PPG
| _ .
|-
|2-point field goal
| 43-102
| _ .
| 42.2%
|-
|3-point field goal
| 13-82
| _ .
| 15.9%
|-
|free throws
| 26-53
| _ .
|49.1%
|-
|Total rebounds
|108
| 3.4RPG
| _ .
|-
|Assists
|30
| 0.9APG
| _ .
|-
|Steals
|19
| 0.6
| _ .
|-
|Turnover
| 42
| 1.3
| _ .
|}
== Laba ne. ==
* [[Peter Obleng]]
* [[Robinson Opong|Robinson Opon]]
* Deng Geu
* Brandon Davis
== Enijuliziddwa ==
[[Category:Abantu Abalamu]]
mx8uw5bwv9651dke1qmwzccmamgrhry
76723
76721
2026-10-15T14:41:41Z
ESTHER NAKITENDE
9175
nterezeza mu mpandiika
76723
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q134885244}}
'''Edgar Munaba''' (yazaalibwa 1 Ogwokutaano 1999) [[Munnayuganda]] omuzannyi w'omupiira gw'ensero (basketball) azannya nga omuweereza (power forward) mu [[City Oilers]] eya Uganda National Basketball League (NBL).<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Andrew Tendo: City Oilers will get better |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/andrew-tendo-city-oilers-will-get-better-4982320 |access-date=2026-10-12 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Andrew Tendo: City Oilers will get better |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/andrew-tendo-city-oilers-will-get-better-4982320 |access-date=2026-10-12 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Obuto bwe. ==
Munaba yasoma siniya ye ey'okuna ku Harding Christian Academy e [[Jinja]]. Yafuna sikaala y’ebyemizannyo okumaliriza emisomo egya siniya eya wagulu (Advanced Level) ku Seeta High School e [[Mukono (disitulikit)|Mukono]] gye yakulembera ttiimu y’essomero lino eya basketball mu 2017 okutuuka mu 2019.<ref name="Website-2">{{Cite web |last=Kule |first=Edwin Kyle |date=2024-02-13 |title=Silverbacks squad revealed ahead of 2025 AfroBasket Qualifiers |url=https://kawowo.com/2024/02/14/silverbacks-squad-revealed-ahead-of-2025-afrobasket-qualifiers/ |access-date=2026-10-12 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref name="Website-1">{{Cite web |date=2024-08-19 |title=KIU Titans back in business |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/kiu-titans-back-in-business-4730496 |access-date=2026-10-12 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2021, Munaba yeegatta ku [[Kampala International University]] (KIU) okusoma diguli esooka mu by’obusuubuzi eya Bachelor of International Business. Yeegatta ku pulogulaamu ya yunivasite eno eya basketball (KIU Titans). Yategeeza nnyina ne Kobe Bryant omuzannyi wa basketball Omumerika be bamusikiriza mu mulimu guno.<ref name="Website-1" />
== Omulimu gwa kiraabu. ==
Munaba yatandika omulimu gwe ogw'amaanyi mu kiraabu ya NBL oluvannyuma lw'okuyingizibwa mu ttiimu ya Kampala International University (KIU Titans) mu 2022 okutuuka mu 2024.<ref>{{Cite web |date=2022-03-26 |title=KIU Titans defeat JKL for first victory |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/kiu-titans-defeat-jkl-for-first-victory-3761506 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2025, yeegatta ku city oilers mu kampeyini ya NBL eya 2026, yazannya emipiira 32 era nga buli mupiira yazannya eddakiika 17.1.<ref>{{Cite web |date=2025-03-22 |title=Komakech, Enabu roll back the years |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/komakech-enabu-roll-back-the-years-4975306 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kule |first=Edwin Kyle |date=2025-03-18 |title=City Oilers confirm two additions ahead of 2025 NBL Season |url=https://kawowo.com/2025/03/18/city-oilers-confirm-two-additions-ahead-of-2025-nbl-season/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Emipiira gyazanyidde kiraabu wabweru w'egganga ==
Mu 2024, Munaba yasooka kuzannya mu ttiimu y’eggwanga. Akiikirira empaka za ssemazinga wa Uganda omuli FIBA Afro basketball, ne FIBA basketball World cup Africa.<ref name="Website-2" /><ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Sibande headlines Silverbacks roster ahead of World Cup Qualifiers |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/basketball/sibande-headlines-silverbacks-roster-ahead-of-world-cup-qualifiers-5361860 |access-date=2026-10-15 |website=Monitor |language=en}}</ref>
=== Ebibalo by’emirimu gya BAL ===
{| class="wikitable"
|+
!EKIBINJA
! EBIKA BY’EMIRIMU
!EDDAKIIKA
!OBUBONERO
!OKUDDAMU
! FG%
|-
|KIU Titans
|focal point
| 32.07
| 17.0
| 13.0
| 52.7
|-
|City Oilers
|forward
|17
| 4.7
| 3.4
| 42.2%
|}
{| class="wikitable"
!ETTULUBA
!OBUBONERO BWA SIZIONI AWAMU
!OBUBONERO BWOMUZANNYO
!OKUTEEBA (%)
|-
|Obubonero
|151
| 4.7PPG
| _ .
|-
|2-point field goal
| 43-102
| _ .
| 42.2%
|-
|3-point field goal
| 13-82
| _ .
| 15.9%
|-
|free throws
| 26-53
| _ .
|49.1%
|-
|Total rebounds
|108
| 3.4RPG
| _ .
|-
|Assists
|30
| 0.9APG
| _ .
|-
|Steals
|19
| 0.6
| _ .
|-
|Turnover
| 42
| 1.3
| _ .
|}
== Laba ne. ==
* [[Peter Obleng]]
* [[Robinson Opong|Robinson Opon]]
* Deng Geu
* Brandon Davis
== Enijuliziddwa ==
[[Category:Abantu Abalamu]]
q4cy7yj49w1kr0vo8krmpksebdogvf7
Sheif Batte
0
16150
76722
2026-10-15T14:39:40Z
Lillylove256
10862
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1380393505|Sheif Batte]]"
76722
wikitext
text/x-wiki
'''Sheif Batte''' (yazaalibwa 25 Ogwekkumi 1992)<ref name="Website-22">{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |title=Seif Batte (Player) |url=https://www.national-football-teams.com/player/69998/Seif_Batte.html |access-date=2026-08-13 |website=www.national-football-teams.com |language=en}}</ref> [[Munnayuganda]] omuzannyi w'omupiira gw'ebigere ow'ekikugu azannya ng'omuwuwuttanyi wa kkono (left winger) mu Buhimba United Saints mu liigi ya Uganda Premier. Abadde akiikirira [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|Uganda National Football Team]] era nga yali ku ttiimu y’empaka z’amawanga ga Afrika eza 2018 (CHAN) ezaali e [[Morocco]].<ref name="Website-22" />
== '''Omulimu gwa kiraabu''' ==
'''Kiraabu y'omupiira eya Maroons'''
Sheif batte yeegatta ku [[Maroons FC|kiraabu ya Maroons Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu oluvvanyuma lw'okukomawo kwe okuva mu [[Bright Stars FC|Bright Stars Football Club]].<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-07-26 |title=Maroons FC sign midfielders Majaajalo, Batte |url=https://kawowo.com/2018/07/26/maroons-fc-sign-midfielders-majaajalo-batte/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Kyetume'''
Mu 2019, Batte yeegatta ku [[Kyetume FC|kiraabu y’omupiira eya Kyetume]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger gye yazannyira mu sizoni y’omupiira eya 2019/2020.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2019-08-12 |title=Batte terminates Maroons contract, in advanced talks with Kyetume FC |url=https://kawowo.com/2019/08/12/batte-terminates-maroons-contract-in-advanced-talks-with-kyetume-fc/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Uganda People's Defence Force.'''
Mu Gwekkumi 2020, Batte yakola endagaano ya mwaka gumu ne [[Kilaabu ya Simba FC|Uganda People's Defence Force FC]] oluvannyuma lw'okuva mu Kyetume FC ng'endagaano ye eweddeko.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2020-10-16 |title=Striker Batte moves to UPDF Football Club |url=https://kawowo.com/2020/10/16/striker-batte-moves-to-updf-football-club/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Gaddafi'''
Mu 2021, Batte yeegatta ku Gaddafi Football Club ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger era omuweereza (forward) mwe yazannyira emipiira 9 n’ateeba ggoolo emu mu ttiimu eno mu sizoni ya 2021/2022.<ref name="Website-1">{{Cite web |date=2023-08-01 |title=Villa parts ways with the top striker, four others |url=https://www.pulsesports.ug/story/villa-parts-ways-with-the-top-striker-four-others-2023080113311462426 |access-date=2026-08-13 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya SC Villa'''
Batte yeegatta ku SC Villa Football Club gye yazannyira endagaano ya mwaka gumu nga centre forward.<ref name="Website-1" /> Yayamba nnyo SC Villa okuwangula Express Football Club nga 5 Ogwokusatu 2023 ku kisaawe kya Muteesa II e Wankulukuku.<ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |date=2023-03-05 |title=10-man Villa rally to complete double over rivals Express |url=https://kawowo.com/2023/03/05/10-man-villa-rally-to-complete-double-over-rivals-express/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Express'''
Mu 2023, Batte yeegatta ku [[Express FC|kiraabu ya Express Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga forward era left winger mu sizoni ya 2023/2024.<ref>{{Cite web |date=2023-08-02 |title=Forward Sheif Batte completes the move to Express FC |url=https://expressfc.co.ug/forward-sheif-batte-completes-the-move-to-express-fc/ |access-date=2026-10-15 |website=Express Football Club |language=en-US}}</ref>
'''Buhimba United Saints'''
Mu Gwomusanvu 2025, Batte yeegatta ku Buhimba United Saints FC ng’omuzannyi eyasooka okugulibwa ttiimu eno nga yeetegekera sizoni yaayo esooka mu liigi ya Uganda Premier. Yassa omukono ku ndagaano ya myaka ebiri ng'ekyagenda mu maaso okutuusa mu 2027.<ref>{{Cite web |title=Buhimba Saints Sign Journeyman Striker Sheif Batte |url=https://nbssport.co.ug/article/buhimba-saints-sign-journeyman-striker-sheif-batte |access-date=2026-10-15 |website=NBS Sport |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Striker Sheif Batte joins new UPL entrants {{!}} Swift Sports Uganda |url=https://swiftsportsug.com/2025/07/striker-sheif-batte-joins-new-upl-entrants/ |access-date=2026-10-15 |language=en-US}}</ref>
== Emipiira gyazannyidde kiraabu wabweru w'eggwanga ==
Sheif Batte yazannyira mu ttiimu y'eggwanga eya Uganda Cranes nga battunka ne [[Namibia]] mu mpaka za African Nations Championship eza 2018 ezaali e[[Morocco|Morocco.]]<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-01-18 |title=10 man Uganda Cranes bow out of CHAN 2018 after Namibia late win |url=https://kawowo.com/2018/01/19/10-man-uganda-cranes-bow-chan-2018-namibia-late-win/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Laba ne ==
* Uganda Premier League
* [[Nelson Senkatuka]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
e54vhylpca89eos8yn5lxk8d3lca93s
76724
76722
2026-10-15T14:43:59Z
Lillylove256
10862
Ngasseeko Databox
76724
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q141741189}]
'''Sheif Batte''' (yazaalibwa 25 Ogwekkumi 1992)<ref name="Website-22">{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |title=Seif Batte (Player) |url=https://www.national-football-teams.com/player/69998/Seif_Batte.html |access-date=2026-08-13 |website=www.national-football-teams.com |language=en}}</ref> [[Munnayuganda]] omuzannyi w'omupiira gw'ebigere ow'ekikugu azannya ng'omuwuwuttanyi wa kkono (left winger) mu Buhimba United Saints mu liigi ya Uganda Premier. Abadde akiikirira [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|Uganda National Football Team]] era nga yali ku ttiimu y’empaka z’amawanga ga Afrika eza 2018 (CHAN) ezaali e [[Morocco]].<ref name="Website-22" />
== '''Omulimu gwa kiraabu''' ==
'''Kiraabu y'omupiira eya Maroons'''
Sheif batte yeegatta ku [[Maroons FC|kiraabu ya Maroons Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu oluvvanyuma lw'okukomawo kwe okuva mu [[Bright Stars FC|Bright Stars Football Club]].<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-07-26 |title=Maroons FC sign midfielders Majaajalo, Batte |url=https://kawowo.com/2018/07/26/maroons-fc-sign-midfielders-majaajalo-batte/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Kyetume'''
Mu 2019, Batte yeegatta ku [[Kyetume FC|kiraabu y’omupiira eya Kyetume]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger gye yazannyira mu sizoni y’omupiira eya 2019/2020.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2019-08-12 |title=Batte terminates Maroons contract, in advanced talks with Kyetume FC |url=https://kawowo.com/2019/08/12/batte-terminates-maroons-contract-in-advanced-talks-with-kyetume-fc/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Uganda People's Defence Force.'''
Mu Gwekkumi 2020, Batte yakola endagaano ya mwaka gumu ne [[Kilaabu ya Simba FC|Uganda People's Defence Force FC]] oluvannyuma lw'okuva mu Kyetume FC ng'endagaano ye eweddeko.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2020-10-16 |title=Striker Batte moves to UPDF Football Club |url=https://kawowo.com/2020/10/16/striker-batte-moves-to-updf-football-club/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Gaddafi'''
Mu 2021, Batte yeegatta ku Gaddafi Football Club ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger era omuweereza (forward) mwe yazannyira emipiira 9 n’ateeba ggoolo emu mu ttiimu eno mu sizoni ya 2021/2022.<ref name="Website-1">{{Cite web |date=2023-08-01 |title=Villa parts ways with the top striker, four others |url=https://www.pulsesports.ug/story/villa-parts-ways-with-the-top-striker-four-others-2023080113311462426 |access-date=2026-08-13 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya SC Villa'''
Batte yeegatta ku SC Villa Football Club gye yazannyira endagaano ya mwaka gumu nga centre forward.<ref name="Website-1" /> Yayamba nnyo SC Villa okuwangula Express Football Club nga 5 Ogwokusatu 2023 ku kisaawe kya Muteesa II e Wankulukuku.<ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |date=2023-03-05 |title=10-man Villa rally to complete double over rivals Express |url=https://kawowo.com/2023/03/05/10-man-villa-rally-to-complete-double-over-rivals-express/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Express'''
Mu 2023, Batte yeegatta ku [[Express FC|kiraabu ya Express Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga forward era left winger mu sizoni ya 2023/2024.<ref>{{Cite web |date=2023-08-02 |title=Forward Sheif Batte completes the move to Express FC |url=https://expressfc.co.ug/forward-sheif-batte-completes-the-move-to-express-fc/ |access-date=2026-10-15 |website=Express Football Club |language=en-US}}</ref>
'''Buhimba United Saints'''
Mu Gwomusanvu 2025, Batte yeegatta ku Buhimba United Saints FC ng’omuzannyi eyasooka okugulibwa ttiimu eno nga yeetegekera sizoni yaayo esooka mu liigi ya Uganda Premier. Yassa omukono ku ndagaano ya myaka ebiri ng'ekyagenda mu maaso okutuusa mu 2027.<ref>{{Cite web |title=Buhimba Saints Sign Journeyman Striker Sheif Batte |url=https://nbssport.co.ug/article/buhimba-saints-sign-journeyman-striker-sheif-batte |access-date=2026-10-15 |website=NBS Sport |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Striker Sheif Batte joins new UPL entrants {{!}} Swift Sports Uganda |url=https://swiftsportsug.com/2025/07/striker-sheif-batte-joins-new-upl-entrants/ |access-date=2026-10-15 |language=en-US}}</ref>
== Emipiira gyazannyidde kiraabu wabweru w'eggwanga ==
Sheif Batte yazannyira mu ttiimu y'eggwanga eya Uganda Cranes nga battunka ne [[Namibia]] mu mpaka za African Nations Championship eza 2018 ezaali e[[Morocco|Morocco.]]<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-01-18 |title=10 man Uganda Cranes bow out of CHAN 2018 after Namibia late win |url=https://kawowo.com/2018/01/19/10-man-uganda-cranes-bow-chan-2018-namibia-late-win/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Laba ne ==
* Uganda Premier League
* [[Nelson Senkatuka]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
mbztgy8hqmlu9oxpgeh408wvx5d5luk
76725
76724
2026-10-15T14:44:36Z
Lillylove256
10862
added [[Category:Bannayuganda abazannyi b'omupiira abami]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
76725
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q141741189}]
'''Sheif Batte''' (yazaalibwa 25 Ogwekkumi 1992)<ref name="Website-22">{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |title=Seif Batte (Player) |url=https://www.national-football-teams.com/player/69998/Seif_Batte.html |access-date=2026-08-13 |website=www.national-football-teams.com |language=en}}</ref> [[Munnayuganda]] omuzannyi w'omupiira gw'ebigere ow'ekikugu azannya ng'omuwuwuttanyi wa kkono (left winger) mu Buhimba United Saints mu liigi ya Uganda Premier. Abadde akiikirira [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|Uganda National Football Team]] era nga yali ku ttiimu y’empaka z’amawanga ga Afrika eza 2018 (CHAN) ezaali e [[Morocco]].<ref name="Website-22" />
== '''Omulimu gwa kiraabu''' ==
'''Kiraabu y'omupiira eya Maroons'''
Sheif batte yeegatta ku [[Maroons FC|kiraabu ya Maroons Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu oluvvanyuma lw'okukomawo kwe okuva mu [[Bright Stars FC|Bright Stars Football Club]].<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-07-26 |title=Maroons FC sign midfielders Majaajalo, Batte |url=https://kawowo.com/2018/07/26/maroons-fc-sign-midfielders-majaajalo-batte/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Kyetume'''
Mu 2019, Batte yeegatta ku [[Kyetume FC|kiraabu y’omupiira eya Kyetume]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger gye yazannyira mu sizoni y’omupiira eya 2019/2020.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2019-08-12 |title=Batte terminates Maroons contract, in advanced talks with Kyetume FC |url=https://kawowo.com/2019/08/12/batte-terminates-maroons-contract-in-advanced-talks-with-kyetume-fc/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Uganda People's Defence Force.'''
Mu Gwekkumi 2020, Batte yakola endagaano ya mwaka gumu ne [[Kilaabu ya Simba FC|Uganda People's Defence Force FC]] oluvannyuma lw'okuva mu Kyetume FC ng'endagaano ye eweddeko.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2020-10-16 |title=Striker Batte moves to UPDF Football Club |url=https://kawowo.com/2020/10/16/striker-batte-moves-to-updf-football-club/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Gaddafi'''
Mu 2021, Batte yeegatta ku Gaddafi Football Club ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger era omuweereza (forward) mwe yazannyira emipiira 9 n’ateeba ggoolo emu mu ttiimu eno mu sizoni ya 2021/2022.<ref name="Website-1">{{Cite web |date=2023-08-01 |title=Villa parts ways with the top striker, four others |url=https://www.pulsesports.ug/story/villa-parts-ways-with-the-top-striker-four-others-2023080113311462426 |access-date=2026-08-13 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya SC Villa'''
Batte yeegatta ku SC Villa Football Club gye yazannyira endagaano ya mwaka gumu nga centre forward.<ref name="Website-1" /> Yayamba nnyo SC Villa okuwangula Express Football Club nga 5 Ogwokusatu 2023 ku kisaawe kya Muteesa II e Wankulukuku.<ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |date=2023-03-05 |title=10-man Villa rally to complete double over rivals Express |url=https://kawowo.com/2023/03/05/10-man-villa-rally-to-complete-double-over-rivals-express/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Express'''
Mu 2023, Batte yeegatta ku [[Express FC|kiraabu ya Express Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga forward era left winger mu sizoni ya 2023/2024.<ref>{{Cite web |date=2023-08-02 |title=Forward Sheif Batte completes the move to Express FC |url=https://expressfc.co.ug/forward-sheif-batte-completes-the-move-to-express-fc/ |access-date=2026-10-15 |website=Express Football Club |language=en-US}}</ref>
'''Buhimba United Saints'''
Mu Gwomusanvu 2025, Batte yeegatta ku Buhimba United Saints FC ng’omuzannyi eyasooka okugulibwa ttiimu eno nga yeetegekera sizoni yaayo esooka mu liigi ya Uganda Premier. Yassa omukono ku ndagaano ya myaka ebiri ng'ekyagenda mu maaso okutuusa mu 2027.<ref>{{Cite web |title=Buhimba Saints Sign Journeyman Striker Sheif Batte |url=https://nbssport.co.ug/article/buhimba-saints-sign-journeyman-striker-sheif-batte |access-date=2026-10-15 |website=NBS Sport |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Striker Sheif Batte joins new UPL entrants {{!}} Swift Sports Uganda |url=https://swiftsportsug.com/2025/07/striker-sheif-batte-joins-new-upl-entrants/ |access-date=2026-10-15 |language=en-US}}</ref>
== Emipiira gyazannyidde kiraabu wabweru w'eggwanga ==
Sheif Batte yazannyira mu ttiimu y'eggwanga eya Uganda Cranes nga battunka ne [[Namibia]] mu mpaka za African Nations Championship eza 2018 ezaali e[[Morocco|Morocco.]]<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-01-18 |title=10 man Uganda Cranes bow out of CHAN 2018 after Namibia late win |url=https://kawowo.com/2018/01/19/10-man-uganda-cranes-bow-chan-2018-namibia-late-win/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Laba ne ==
* Uganda Premier League
* [[Nelson Senkatuka]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abazannyi b'omupiira abami]]
ligir8qgyfpqflg3j869d4woj4xpknc
76726
76725
2026-10-15T14:45:26Z
Lillylove256
10862
added [[Category:Abantu abazannyira mu Uganda Premier League]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
76726
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q141741189}]
'''Sheif Batte''' (yazaalibwa 25 Ogwekkumi 1992)<ref name="Website-22">{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |title=Seif Batte (Player) |url=https://www.national-football-teams.com/player/69998/Seif_Batte.html |access-date=2026-08-13 |website=www.national-football-teams.com |language=en}}</ref> [[Munnayuganda]] omuzannyi w'omupiira gw'ebigere ow'ekikugu azannya ng'omuwuwuttanyi wa kkono (left winger) mu Buhimba United Saints mu liigi ya Uganda Premier. Abadde akiikirira [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|Uganda National Football Team]] era nga yali ku ttiimu y’empaka z’amawanga ga Afrika eza 2018 (CHAN) ezaali e [[Morocco]].<ref name="Website-22" />
== '''Omulimu gwa kiraabu''' ==
'''Kiraabu y'omupiira eya Maroons'''
Sheif batte yeegatta ku [[Maroons FC|kiraabu ya Maroons Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu oluvvanyuma lw'okukomawo kwe okuva mu [[Bright Stars FC|Bright Stars Football Club]].<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-07-26 |title=Maroons FC sign midfielders Majaajalo, Batte |url=https://kawowo.com/2018/07/26/maroons-fc-sign-midfielders-majaajalo-batte/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Kyetume'''
Mu 2019, Batte yeegatta ku [[Kyetume FC|kiraabu y’omupiira eya Kyetume]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger gye yazannyira mu sizoni y’omupiira eya 2019/2020.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2019-08-12 |title=Batte terminates Maroons contract, in advanced talks with Kyetume FC |url=https://kawowo.com/2019/08/12/batte-terminates-maroons-contract-in-advanced-talks-with-kyetume-fc/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Uganda People's Defence Force.'''
Mu Gwekkumi 2020, Batte yakola endagaano ya mwaka gumu ne [[Kilaabu ya Simba FC|Uganda People's Defence Force FC]] oluvannyuma lw'okuva mu Kyetume FC ng'endagaano ye eweddeko.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2020-10-16 |title=Striker Batte moves to UPDF Football Club |url=https://kawowo.com/2020/10/16/striker-batte-moves-to-updf-football-club/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Gaddafi'''
Mu 2021, Batte yeegatta ku Gaddafi Football Club ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger era omuweereza (forward) mwe yazannyira emipiira 9 n’ateeba ggoolo emu mu ttiimu eno mu sizoni ya 2021/2022.<ref name="Website-1">{{Cite web |date=2023-08-01 |title=Villa parts ways with the top striker, four others |url=https://www.pulsesports.ug/story/villa-parts-ways-with-the-top-striker-four-others-2023080113311462426 |access-date=2026-08-13 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya SC Villa'''
Batte yeegatta ku SC Villa Football Club gye yazannyira endagaano ya mwaka gumu nga centre forward.<ref name="Website-1" /> Yayamba nnyo SC Villa okuwangula Express Football Club nga 5 Ogwokusatu 2023 ku kisaawe kya Muteesa II e Wankulukuku.<ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |date=2023-03-05 |title=10-man Villa rally to complete double over rivals Express |url=https://kawowo.com/2023/03/05/10-man-villa-rally-to-complete-double-over-rivals-express/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Express'''
Mu 2023, Batte yeegatta ku [[Express FC|kiraabu ya Express Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga forward era left winger mu sizoni ya 2023/2024.<ref>{{Cite web |date=2023-08-02 |title=Forward Sheif Batte completes the move to Express FC |url=https://expressfc.co.ug/forward-sheif-batte-completes-the-move-to-express-fc/ |access-date=2026-10-15 |website=Express Football Club |language=en-US}}</ref>
'''Buhimba United Saints'''
Mu Gwomusanvu 2025, Batte yeegatta ku Buhimba United Saints FC ng’omuzannyi eyasooka okugulibwa ttiimu eno nga yeetegekera sizoni yaayo esooka mu liigi ya Uganda Premier. Yassa omukono ku ndagaano ya myaka ebiri ng'ekyagenda mu maaso okutuusa mu 2027.<ref>{{Cite web |title=Buhimba Saints Sign Journeyman Striker Sheif Batte |url=https://nbssport.co.ug/article/buhimba-saints-sign-journeyman-striker-sheif-batte |access-date=2026-10-15 |website=NBS Sport |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Striker Sheif Batte joins new UPL entrants {{!}} Swift Sports Uganda |url=https://swiftsportsug.com/2025/07/striker-sheif-batte-joins-new-upl-entrants/ |access-date=2026-10-15 |language=en-US}}</ref>
== Emipiira gyazannyidde kiraabu wabweru w'eggwanga ==
Sheif Batte yazannyira mu ttiimu y'eggwanga eya Uganda Cranes nga battunka ne [[Namibia]] mu mpaka za African Nations Championship eza 2018 ezaali e[[Morocco|Morocco.]]<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-01-18 |title=10 man Uganda Cranes bow out of CHAN 2018 after Namibia late win |url=https://kawowo.com/2018/01/19/10-man-uganda-cranes-bow-chan-2018-namibia-late-win/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Laba ne ==
* Uganda Premier League
* [[Nelson Senkatuka]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abazannyi b'omupiira abami]]
[[Category:Abantu abazannyira mu Uganda Premier League]]
iieow231n5s2fxn88rlpct9hmnn1i00
76728
76726
2026-10-15T14:46:29Z
Lillylove256
10862
Ngasseeko Databox
76728
wikitext
text/x-wiki
{{Databox|item=Q141741189}}
'''Sheif Batte''' (yazaalibwa 25 Ogwekkumi 1992)<ref name="Website-22">{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |title=Seif Batte (Player) |url=https://www.national-football-teams.com/player/69998/Seif_Batte.html |access-date=2026-08-13 |website=www.national-football-teams.com |language=en}}</ref> [[Munnayuganda]] omuzannyi w'omupiira gw'ebigere ow'ekikugu azannya ng'omuwuwuttanyi wa kkono (left winger) mu Buhimba United Saints mu liigi ya Uganda Premier. Abadde akiikirira [[Uganda Cranes ettiimu y'eggwanga|Uganda National Football Team]] era nga yali ku ttiimu y’empaka z’amawanga ga Afrika eza 2018 (CHAN) ezaali e [[Morocco]].<ref name="Website-22" />
== '''Omulimu gwa kiraabu''' ==
'''Kiraabu y'omupiira eya Maroons'''
Sheif batte yeegatta ku [[Maroons FC|kiraabu ya Maroons Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu oluvvanyuma lw'okukomawo kwe okuva mu [[Bright Stars FC|Bright Stars Football Club]].<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-07-26 |title=Maroons FC sign midfielders Majaajalo, Batte |url=https://kawowo.com/2018/07/26/maroons-fc-sign-midfielders-majaajalo-batte/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Kyetume'''
Mu 2019, Batte yeegatta ku [[Kyetume FC|kiraabu y’omupiira eya Kyetume]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger gye yazannyira mu sizoni y’omupiira eya 2019/2020.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2019-08-12 |title=Batte terminates Maroons contract, in advanced talks with Kyetume FC |url=https://kawowo.com/2019/08/12/batte-terminates-maroons-contract-in-advanced-talks-with-kyetume-fc/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Uganda People's Defence Force.'''
Mu Gwekkumi 2020, Batte yakola endagaano ya mwaka gumu ne [[Kilaabu ya Simba FC|Uganda People's Defence Force FC]] oluvannyuma lw'okuva mu Kyetume FC ng'endagaano ye eweddeko.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2020-10-16 |title=Striker Batte moves to UPDF Football Club |url=https://kawowo.com/2020/10/16/striker-batte-moves-to-updf-football-club/ |access-date=2026-10-15 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Gaddafi'''
Mu 2021, Batte yeegatta ku Gaddafi Football Club ku ndagaano ya mwaka gumu nga left winger era omuweereza (forward) mwe yazannyira emipiira 9 n’ateeba ggoolo emu mu ttiimu eno mu sizoni ya 2021/2022.<ref name="Website-1">{{Cite web |date=2023-08-01 |title=Villa parts ways with the top striker, four others |url=https://www.pulsesports.ug/story/villa-parts-ways-with-the-top-striker-four-others-2023080113311462426 |access-date=2026-08-13 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya SC Villa'''
Batte yeegatta ku SC Villa Football Club gye yazannyira endagaano ya mwaka gumu nga centre forward.<ref name="Website-1" /> Yayamba nnyo SC Villa okuwangula Express Football Club nga 5 Ogwokusatu 2023 ku kisaawe kya Muteesa II e Wankulukuku.<ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |date=2023-03-05 |title=10-man Villa rally to complete double over rivals Express |url=https://kawowo.com/2023/03/05/10-man-villa-rally-to-complete-double-over-rivals-express/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
'''Kiraabu y'omupiira eya Express'''
Mu 2023, Batte yeegatta ku [[Express FC|kiraabu ya Express Football]] ku ndagaano ya mwaka gumu nga forward era left winger mu sizoni ya 2023/2024.<ref>{{Cite web |date=2023-08-02 |title=Forward Sheif Batte completes the move to Express FC |url=https://expressfc.co.ug/forward-sheif-batte-completes-the-move-to-express-fc/ |access-date=2026-10-15 |website=Express Football Club |language=en-US}}</ref>
'''Buhimba United Saints'''
Mu Gwomusanvu 2025, Batte yeegatta ku Buhimba United Saints FC ng’omuzannyi eyasooka okugulibwa ttiimu eno nga yeetegekera sizoni yaayo esooka mu liigi ya Uganda Premier. Yassa omukono ku ndagaano ya myaka ebiri ng'ekyagenda mu maaso okutuusa mu 2027.<ref>{{Cite web |title=Buhimba Saints Sign Journeyman Striker Sheif Batte |url=https://nbssport.co.ug/article/buhimba-saints-sign-journeyman-striker-sheif-batte |access-date=2026-10-15 |website=NBS Sport |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-07-30 |title=Striker Sheif Batte joins new UPL entrants {{!}} Swift Sports Uganda |url=https://swiftsportsug.com/2025/07/striker-sheif-batte-joins-new-upl-entrants/ |access-date=2026-10-15 |language=en-US}}</ref>
== Emipiira gyazannyidde kiraabu wabweru w'eggwanga ==
Sheif Batte yazannyira mu ttiimu y'eggwanga eya Uganda Cranes nga battunka ne [[Namibia]] mu mpaka za African Nations Championship eza 2018 ezaali e[[Morocco|Morocco.]]<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2018-01-18 |title=10 man Uganda Cranes bow out of CHAN 2018 after Namibia late win |url=https://kawowo.com/2018/01/19/10-man-uganda-cranes-bow-chan-2018-namibia-late-win/ |access-date=2026-08-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Laba ne ==
* Uganda Premier League
* [[Nelson Senkatuka]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Bannayuganda abazannyi b'omupiira abami]]
[[Category:Abantu abazannyira mu Uganda Premier League]]
f9q0koqe38vlezzv8vjpgip7dpp60yo
Category:Abantu abazannyira mu Uganda Premier League
14
16151
76727
2026-10-15T14:45:53Z
Lillylove256
10862
Ngasseeko amatuluba
76727
wikitext
text/x-wiki
Bano be bantu abazannyira mu Uganda Premier League
2e9zzp0nsiq5l8qzz56gvgykernpe60
Tonny Drileba
0
16152
76729
2026-10-15T15:04:00Z
ESTHER NAKITENDE
9175
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1380358314|Tonny Drileba]]"
76729
wikitext
text/x-wiki
'''<big>Tonny Drileba</big>''' (yazaalibwa gwakkuminebiri 19, 1993)<ref>{{Cite web |date=2026-10-14 |title=Tonny Drileba (Uganda) - Basketball Stats, Height, Age {{!}} FIBA Basketball |url=https://www.fiba.basketball/en/players/249109-tonny-drileba |access-date=2026-10-14 |website=www.fiba.basketball |language=en}}</ref> Munnayuganda, muzannyi wa Nsero(basketball), azannya ng'omuteebi(shooting guard) mu City Oilers mu liigi ya Uganda eya National Basketball League .
== Obuto bwe ==
== Omulimu ku kiraabu ==
Drileba omupiira gwa basketball yagutandikira ku ssomero lya Mengo Secondary School, gye yazannya mu mpaka z’amasomero ga siniya mu ggwanga. Yeegatta ku kiraabu ya African Ball and Community Develpoment (ABACODE) ng’omu ku bazannyi abasooka mu ttiimu eno olwo mu division 3 era mu 2015 yeegatta ku City oilers okutuusa mu 2025 weyeegatta ku [[Namuwongo Blazers]].<ref name="Website-1">{{Cite web |last=Kaweru |first=Franklin |date=2020-07-20 |title=Tony Drileba: Lower Divisions more competitive than National Basketball League |url=https://kawowo.com/2020/07/20/tony-drileba-lower-divisions-more-competitive-than-national-basketball-league/ |access-date=2026-10-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Omulimu wabweru w'eggwanga ==
Drileba yakiikirira Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2019 mu mpaka za AfroCan Qualifiers.<ref>{{Cite web |last=Kaweru |first=Franklin |date=2020-07-23 |title=Drileba grateful to Coach Galanopoulos for national team opportunity |url=https://kawowo.com/2020/07/23/drileba-grateful-to-coach-galanopoulos-for-national-team-opportunity/ |access-date=2026-10-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Byatuuseeko n’ebitiibwa ==
Drileba yawangula ekikopo kya 2023BAL Ubuntu Trophy for community impact.<ref name="Website-1" />
Yali omu ku kibinja kyaCity Oilers ekya wangula empaka za NBL mu 2019, 2022, 2023.<ref>{{Cite book |date=2024-01-31 |title=2019 NBL Uganda season |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2019_NBL_Uganda_season&oldid=1201132085 |language=en}}</ref>
Yali omu kuba nabyamizannyo abasajja abali mu kawefube w'okubunyisa ebikwata ku ntegeera n'ebyobwongo.<ref>{{Cite web |title=Tonny Drileba Pushes for Mental Health Awareness in Ugandan Sports |url=https://nbssport.co.ug/article/tonny-drileba-pushes-for-mental-health-awareness-in-ugandan-sports |access-date=2026-10-15 |website=NBS Sport |language=en}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Ivan Muhwezi]]
* [[City Oilers|Abakola amafuta mu kibuga]]
* [[Namuwongo Blazers]]
== Ebiwandiiko ebikozeseddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Abazannyi ba City Oilers]]
[[Category:Abazalibwa mu 1993]]
8800s508yz6npmc2qnedtoy0dwput6r
76730
76729
2026-10-15T15:07:38Z
ESTHER NAKITENDE
9175
ntaddeko databox
76730
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''<big>Tonny Drileba</big>''' (yazaalibwa gwakkuminebiri 19, 1993)<ref>{{Cite web |date=2026-10-14 |title=Tonny Drileba (Uganda) - Basketball Stats, Height, Age {{!}} FIBA Basketball |url=https://www.fiba.basketball/en/players/249109-tonny-drileba |access-date=2026-10-14 |website=www.fiba.basketball |language=en}}</ref> Munnayuganda, muzannyi wa Nsero(basketball), azannya ng'omuteebi(shooting guard) mu City Oilers mu liigi ya Uganda eya National Basketball League .
== Obuto bwe ==
== Omulimu ku kiraabu ==
Drileba omupiira gwa basketball yagutandikira ku ssomero lya Mengo Secondary School, gye yazannya mu mpaka z’amasomero ga siniya mu ggwanga. Yeegatta ku kiraabu ya African Ball and Community Develpoment (ABACODE) ng’omu ku bazannyi abasooka mu ttiimu eno olwo mu division 3 era mu 2015 yeegatta ku City oilers okutuusa mu 2025 weyeegatta ku [[Namuwongo Blazers]].<ref name="Website-1">{{Cite web |last=Kaweru |first=Franklin |date=2020-07-20 |title=Tony Drileba: Lower Divisions more competitive than National Basketball League |url=https://kawowo.com/2020/07/20/tony-drileba-lower-divisions-more-competitive-than-national-basketball-league/ |access-date=2026-10-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Omulimu wabweru w'eggwanga ==
Drileba yakiikirira Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2019 mu mpaka za AfroCan Qualifiers.<ref>{{Cite web |last=Kaweru |first=Franklin |date=2020-07-23 |title=Drileba grateful to Coach Galanopoulos for national team opportunity |url=https://kawowo.com/2020/07/23/drileba-grateful-to-coach-galanopoulos-for-national-team-opportunity/ |access-date=2026-10-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Byatuuseeko n’ebitiibwa ==
Drileba yawangula ekikopo kya 2023BAL Ubuntu Trophy for community impact.<ref name="Website-1" />
Yali omu ku kibinja kyaCity Oilers ekya wangula empaka za NBL mu 2019, 2022, 2023.<ref>{{Cite book |date=2024-01-31 |title=2019 NBL Uganda season |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2019_NBL_Uganda_season&oldid=1201132085 |language=en}}</ref>
Yali omu kuba nabyamizannyo abasajja abali mu kawefube w'okubunyisa ebikwata ku ntegeera n'ebyobwongo.<ref>{{Cite web |title=Tonny Drileba Pushes for Mental Health Awareness in Ugandan Sports |url=https://nbssport.co.ug/article/tonny-drileba-pushes-for-mental-health-awareness-in-ugandan-sports |access-date=2026-10-15 |website=NBS Sport |language=en}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Ivan Muhwezi]]
* [[City Oilers|Abakola amafuta mu kibuga]]
* [[Namuwongo Blazers]]
== Ebiwandiiko ebikozeseddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Abazannyi ba City Oilers]]
[[Category:Abazalibwa mu 1993]]
iafm9f1e021xi94ttkwr90bt1ftiegn
76740
76730
2026-10-16T07:25:14Z
ESTHER NAKITENDE
9175
/* Omulimu ku kiraabu */
76740
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''<big>Tonny Drileba</big>''' (yazaalibwa gwakkuminebiri 19, 1993)<ref>{{Cite web |date=2026-10-14 |title=Tonny Drileba (Uganda) - Basketball Stats, Height, Age {{!}} FIBA Basketball |url=https://www.fiba.basketball/en/players/249109-tonny-drileba |access-date=2026-10-14 |website=www.fiba.basketball |language=en}}</ref> Munnayuganda, muzannyi wa Nsero(basketball), azannya ng'omuteebi(shooting guard) mu City Oilers mu liigi ya Uganda eya National Basketball League .
== Obuto bwe ==
== Omulimu ku kiraabu ==
Drileba omupiira gw'ensero (basketball yagutandikira ku ssomero lya Mengo Secondary School, gyetabira mu mpaka z’amasomero ga siniya mu ggwanga. Yeegatta ku kiraabu ya African Ball and Community Develpoment (ABACODE) ng’omu ku bazannyi abasooka mu ttiimu eno olwo mu division 3 era mu 2015 yeegatta ku City oilers okutuusa mu 2025 weyeegatta ku [[Namuwongo Blazers]].<ref name="Website-1">{{Cite web |last=Kaweru |first=Franklin |date=2020-07-20 |title=Tony Drileba: Lower Divisions more competitive than National Basketball League |url=https://kawowo.com/2020/07/20/tony-drileba-lower-divisions-more-competitive-than-national-basketball-league/ |access-date=2026-10-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Omulimu wabweru w'eggwanga ==
Drileba yakiikirira Uganda omulundi gwe ogwasooka mu 2019 mu mpaka za AfroCan Qualifiers.<ref>{{Cite web |last=Kaweru |first=Franklin |date=2020-07-23 |title=Drileba grateful to Coach Galanopoulos for national team opportunity |url=https://kawowo.com/2020/07/23/drileba-grateful-to-coach-galanopoulos-for-national-team-opportunity/ |access-date=2026-10-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Byatuuseeko n’ebitiibwa ==
Drileba yawangula ekikopo kya 2023BAL Ubuntu Trophy for community impact.<ref name="Website-1" />
Yali omu ku kibinja kyaCity Oilers ekya wangula empaka za NBL mu 2019, 2022, 2023.<ref>{{Cite book |date=2024-01-31 |title=2019 NBL Uganda season |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2019_NBL_Uganda_season&oldid=1201132085 |language=en}}</ref>
Yali omu kuba nabyamizannyo abasajja abali mu kawefube w'okubunyisa ebikwata ku ntegeera n'ebyobwongo.<ref>{{Cite web |title=Tonny Drileba Pushes for Mental Health Awareness in Ugandan Sports |url=https://nbssport.co.ug/article/tonny-drileba-pushes-for-mental-health-awareness-in-ugandan-sports |access-date=2026-10-15 |website=NBS Sport |language=en}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Ivan Muhwezi]]
* [[City Oilers|Abakola amafuta mu kibuga]]
* [[Namuwongo Blazers]]
== Ebiwandiiko ebikozeseddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Abazannyi ba City Oilers]]
[[Category:Abazalibwa mu 1993]]
1amykx7w4hf47uzsyxc1s5oidkmc3fv
Category:Abazannyi ba City Oilers
14
16153
76731
2026-10-15T15:09:00Z
ESTHER NAKITENDE
9175
Created page with "bazannyi ba Nsero abazannyira mu city oilers"
76731
wikitext
text/x-wiki
bazannyi ba Nsero abazannyira mu city oilers
8tyoygavysebep2z35heyos00ntcr1c
Category:Abazalibwa mu 1993
14
16154
76732
2026-10-15T15:09:47Z
ESTHER NAKITENDE
9175
Created page with "Bano be bantu abazalibwa 1993"
76732
wikitext
text/x-wiki
Bano be bantu abazalibwa 1993
8z3gynnxv9sgsj135y4p9nvk7ebv1pu
Shadia Nassanga
0
16155
76733
2026-10-15T15:25:32Z
ESTHER NAKITENDE
9175
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373379985|Shadia Nassanga]]"
76733
wikitext
text/x-wiki
'''Shadia Nassanga''' amanyiddwa nga '''Miimah''' (yazaalibwa gwamwenda, 9 2000) [[Munnayuganda]] mubasi wa mupiira era oluvannyuma yegatta ku muzannyo gwensero?(basketball), yazannyako ng'omuteebi mu [[Kampala Capital City Authority]] Netball Club, JKL Lady Dolphins mu Uganda, KL Wildcats esangibwa e Malaysia ne ttiimu ya [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|Uganda National Netball Team]] ( [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|She Cranes]] ).<ref name=":2">{{Cite web |date=2021-08-02 |title=Star Profile: Who Really is Shadia Nassanga, Expected to be the Face of Netball in Uganda {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/star-profile-who-really-is-shadia-nassanga-expected-to-be-the-face-of-netball-in-uganda/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref>
Yali kapiteeni wa [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|She Cranes]] mu mpaka z'ensi yonna eza 2021 Netball World Cup ezaali mu Sydney Australia.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-08-02 |title=Star Profile: Who Really is Shadia Nassanga, Expected to be the Face of Netball in Uganda {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/star-profile-who-really-is-shadia-nassanga-expected-to-be-the-face-of-netball-in-uganda/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> Yawangula engule ya Top shooter Award mu 2023 mu Malaysian Netball Super League, ng’azannyira KL Wildcats, gye yateeba ggoolo 386 ku luteeba lwa 91%(ku kikumi),<ref name=":5">{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2023-10-02 |title=Four She Cranes internationals secure professional contracts in Malaysia |url=https://www.pulsesports.ug/netball/story/four-she-cranes-internationals-secure-professional-contracts-in-malaysia-2023100215474666770 |access-date=2025-07-19 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref> yawangula engule y'omuteebi asinga (Best Shooter) mu mizannyo gya Zonal Championship Games mu 2014 e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]], era n’ayamba essomero lye (Exodus College) okuwangula emidaali gya ffeeza egy’emirundi esatu mu National Netball Novice Championships (2015, 2016 ne 2017).<ref name=":1">{{Cite web |date=2020-07-21 |title=Nassanga anxious to shoot away on debut |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/nassanga-anxious-to-shoot-away-on-debut-1886486 |access-date=2025-07-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yawangula engule y’omuteebi asinga mu mpaka za 2017 National Netball Rally Championships ezaali ku Blessed Sacrament SS Kimanya, yawangula ebikopo ebiwerako ne St Mary’s Kitende (National Rally, Zonal Championship, East Africa Games).<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Obuto bwe n’okusoma ==
Shadia Nassanga y’addirira omwana asembayo okuzaalibwa mu famire y’abawala bataano nga basatu ku bo bazannyi ba muzannyo gw'okubaka omupiira nga kuliko ne mukulu we, Hajjarah Ssegujja omuzibizi mu Prison Netball Club.<ref name=":3">{{Cite web |last=Nsimbe |first=John Vianney |date=2023-08-31 |title=Who are the She Cranes that ensured Uganda’s highest finish ever at Netball World Cup? |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/who-are-the-she-cranes-that-ensured-uganda-s-highest-finish-ever-at-netball-world-cup/ |access-date=2025-07-19 |website=The Observer |language=en-US}}</ref> Yazaalibwa [[Namungoona]], [[Kampala]], [[Uganda]] omugenzi Ssegujja Yahaya ne Mukyala Nakirunda Janet Kalule.<ref name=":2" />
Yafiirwa taata we ng’alina emyaka musanvu gyokka, era ekitone kye eky’okubaka omupiira kye kyamuyamba okusigala mu ssomero.
Yagenda mu Kiddawalime Primary School e Namungoona, Kisubi okusoma pulayimale gyeyamaliriza mu 2013, ne yeegatta ku Exodus College [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] mu 2014 okusoma O-level n’oluvannyuma St Mary’s Kitende gye yamalira siniya ey'omukaaga nafuna ebbaluwa ya UACE mu 2019, ng’akola History, Entrepreneurship, Luganda ne ICT. Oluvannyuma yafuna diguli mu by'obusuubuzi ku victoria yunivasite.<ref name=":3" />
== Omulimu gw'okubaka omupiira ==
Nassanga yayingizibwa mu mupiira gw’okubaka oluvannyuma lw’okutuula ebigezo bya PLE ng’azannyira mu kiraabu ye ey’oku kyalo eyitibwa Namungoona Spurs Netball Club.<ref name=":2" /> Oluvannyuma yagenda mu maaso n’omulimu gwe mu ttiimu ya Exodus College Wakiso school netball ng’ali mu siniya ey'okubiri.
Mu 2018, yeegatta ku St Mary's Kitende, wabula mu 2016 KCCA NC yamulaba ng'akyali mu Exodus.<ref name=":3" /> KCCA yamulinda namalako siniya ne bamutwala okuzannyira ttiimu yaabwe.<ref name=":2" />
Mu 2023, oluvannyuma lw’omutindo ogw’ekitalo mu mpaka z’ensi yonna eza Netball World Cup 2023 ezaali e Cape Town South Africa,<ref>{{Cite web |date=2023-09-28 |title=Netball: Four She Cranes Stars Off to Malaysia for Professional Test {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/netball-she-cranes-stars-off-to-malaysia-for-professional-test/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> Nassanga ng’ali wamu n’abazannyi abalala basatu [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|aba She Cranes]] ( [[Faridah Kadondi]], Shaffie Nalwanja ne Christine Namulumba beegatta ku liigi ya Malaysia eya Netball Super League bwe bassa omukono ku ndagaano yaabwe ey’ekikugu ne KL Wildcats.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2023-09-28 |title=Netball: Four She Cranes Stars Off to Malaysia for Professional Test {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/netball-she-cranes-stars-off-to-malaysia-for-professional-test/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref>
Ttiimu ye( KL Wildcats) be baali ba nnantameggwa bempaka zino era Shadiah Nassanga ye yakulembera abateebi n’ateeba ggoolo 386.<ref name=":4">{{Cite web |last=Ngabirano |first=Avitus |date=2025-02-26 |title=Ugandan stars excel in Malaysia |url=https://2bobsports.com/2025/02/26/ugandan-stars-excel-in-malaysia/ |access-date=2025-07-19 |website=2bob Sports |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw'ensero (basketball) ==
Nassanga yatandika omupiira gwa basketball bwe yakomawo ewaabwe(Uganda) okuva mu Malaysian Netball Super League nga yeegatta ku JKL Lady Dolphins. Kino yali anoonyereza ku ngeri endala mu muzannyo omulala,<ref>{{Cite web |last=Ocaido |first=Stephen |date=2024-04-24 |title=“Netball stars transition to Basketball: Shadia Nassanga signs with Lady Dolphins” - wallnetnews |url=https://wallnetnews.com/netball-stars-transition-to-basketball-shadia-nassanga-signs-with-lady-dolphins/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> era n’okukuuma omubiri okulaba nga okubaka (Netball) kumusanga mu mbeera nnungi.<ref>{{Cite web |last=Nakanwagi |first=Mirembe |date=2024-10-16 |title=Netball Journey: She Cranes & KCCA's GA/GS Shadia Nassanga |url=https://nnalubaalesports.com/netball-journey-she-cranes-and-kccas-ga-gs-shadia-nassanga/ |access-date=2025-07-19 |website=Nnalubaale Sports |language=en-US}}</ref>
== Engule n’okusunsulwa ==
Ku Lwokuna nga ogwomunaana 3, 2023, Shadia yaweebwa engule y’omuzannyi w’omupiira gw'okubaka mu nsi yonna eya Netball World Cup 2023 e Cape Town bwe yazannya ne [[South Africa|South Afrika]].<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2023-08-04 |title=Shadia Nassanga Voted Player of the Match as South Africa Edges She Cranes by 2 Goals |url=https://softpower.ug/shadia-nassanga-voted-player-of-the-match-as-south-africa-edges-she-cranes-by-2-goals/ |access-date=2025-07-19 |website=SoftPower News |language=en-US}}</ref> Era yasitula engule endala bbiri eza MVP n’akola omugatte gw’angule ssatu mu mpaka zonna.<ref>{{Cite web |date=2023-09-07 |title=Shadiah Nassanga sets sights on professional career |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/shadiah-nassanga-sets-sights-on-professional-career--4361848 |access-date=2025-07-19 |website=NTV Uganda |language=en}}</ref>
Shadiah era yawangula engule y'omuteebi asinga (Top shooter) mu Malaysian Netball Super League, ng’azannyira KL Wildcats, gye yateeba ggoolo 386 ku bitundu 91% by’akuba.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Ugandan Nassanga the dynamite in KL Wildcats’ netball success |url=https://www.thestar.com.my/sport/others/2025/02/25/ugandan-nassanga-the-dynamite-in-kl-wildcats-netball-success |access-date=2025-07-19 |website=The Star |language=en}}</ref>
== Ebiwandiiko ebikozeseddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Abazalibwa mu 2000]]
[[Category:Abazannyi b'omupiira gw'okubaka abakyala Bannayuganda]]
[[Category:Abazanyi b'omupiira gwokubaka mu Uganda]]
5cdih9oaav7ks0mqkc0jd0v1opa4s1h
76734
76733
2026-10-15T15:26:14Z
ESTHER NAKITENDE
9175
ntaddeko databox
76734
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Shadia Nassanga''' amanyiddwa nga '''Miimah''' (yazaalibwa gwamwenda, 9 2000) [[Munnayuganda]] mubasi wa mupiira era oluvannyuma yegatta ku muzannyo gwensero?(basketball), yazannyako ng'omuteebi mu [[Kampala Capital City Authority]] Netball Club, JKL Lady Dolphins mu Uganda, KL Wildcats esangibwa e Malaysia ne ttiimu ya [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|Uganda National Netball Team]] ( [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|She Cranes]] ).<ref name=":2">{{Cite web |date=2021-08-02 |title=Star Profile: Who Really is Shadia Nassanga, Expected to be the Face of Netball in Uganda {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/star-profile-who-really-is-shadia-nassanga-expected-to-be-the-face-of-netball-in-uganda/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref>
Yali kapiteeni wa [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|She Cranes]] mu mpaka z'ensi yonna eza 2021 Netball World Cup ezaali mu Sydney Australia.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-08-02 |title=Star Profile: Who Really is Shadia Nassanga, Expected to be the Face of Netball in Uganda {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/star-profile-who-really-is-shadia-nassanga-expected-to-be-the-face-of-netball-in-uganda/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> Yawangula engule ya Top shooter Award mu 2023 mu Malaysian Netball Super League, ng’azannyira KL Wildcats, gye yateeba ggoolo 386 ku luteeba lwa 91%(ku kikumi),<ref name=":5">{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2023-10-02 |title=Four She Cranes internationals secure professional contracts in Malaysia |url=https://www.pulsesports.ug/netball/story/four-she-cranes-internationals-secure-professional-contracts-in-malaysia-2023100215474666770 |access-date=2025-07-19 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref> yawangula engule y'omuteebi asinga (Best Shooter) mu mizannyo gya Zonal Championship Games mu 2014 e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]], era n’ayamba essomero lye (Exodus College) okuwangula emidaali gya ffeeza egy’emirundi esatu mu National Netball Novice Championships (2015, 2016 ne 2017).<ref name=":1">{{Cite web |date=2020-07-21 |title=Nassanga anxious to shoot away on debut |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/nassanga-anxious-to-shoot-away-on-debut-1886486 |access-date=2025-07-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yawangula engule y’omuteebi asinga mu mpaka za 2017 National Netball Rally Championships ezaali ku Blessed Sacrament SS Kimanya, yawangula ebikopo ebiwerako ne St Mary’s Kitende (National Rally, Zonal Championship, East Africa Games).<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Obuto bwe n’okusoma ==
Shadia Nassanga y’addirira omwana asembayo okuzaalibwa mu famire y’abawala bataano nga basatu ku bo bazannyi ba muzannyo gw'okubaka omupiira nga kuliko ne mukulu we, Hajjarah Ssegujja omuzibizi mu Prison Netball Club.<ref name=":3">{{Cite web |last=Nsimbe |first=John Vianney |date=2023-08-31 |title=Who are the She Cranes that ensured Uganda’s highest finish ever at Netball World Cup? |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/who-are-the-she-cranes-that-ensured-uganda-s-highest-finish-ever-at-netball-world-cup/ |access-date=2025-07-19 |website=The Observer |language=en-US}}</ref> Yazaalibwa [[Namungoona]], [[Kampala]], [[Uganda]] omugenzi Ssegujja Yahaya ne Mukyala Nakirunda Janet Kalule.<ref name=":2" />
Yafiirwa taata we ng’alina emyaka musanvu gyokka, era ekitone kye eky’okubaka omupiira kye kyamuyamba okusigala mu ssomero.
Yagenda mu Kiddawalime Primary School e Namungoona, Kisubi okusoma pulayimale gyeyamaliriza mu 2013, ne yeegatta ku Exodus College [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] mu 2014 okusoma O-level n’oluvannyuma St Mary’s Kitende gye yamalira siniya ey'omukaaga nafuna ebbaluwa ya UACE mu 2019, ng’akola History, Entrepreneurship, Luganda ne ICT. Oluvannyuma yafuna diguli mu by'obusuubuzi ku victoria yunivasite.<ref name=":3" />
== Omulimu gw'okubaka omupiira ==
Nassanga yayingizibwa mu mupiira gw’okubaka oluvannyuma lw’okutuula ebigezo bya PLE ng’azannyira mu kiraabu ye ey’oku kyalo eyitibwa Namungoona Spurs Netball Club.<ref name=":2" /> Oluvannyuma yagenda mu maaso n’omulimu gwe mu ttiimu ya Exodus College Wakiso school netball ng’ali mu siniya ey'okubiri.
Mu 2018, yeegatta ku St Mary's Kitende, wabula mu 2016 KCCA NC yamulaba ng'akyali mu Exodus.<ref name=":3" /> KCCA yamulinda namalako siniya ne bamutwala okuzannyira ttiimu yaabwe.<ref name=":2" />
Mu 2023, oluvannyuma lw’omutindo ogw’ekitalo mu mpaka z’ensi yonna eza Netball World Cup 2023 ezaali e Cape Town South Africa,<ref>{{Cite web |date=2023-09-28 |title=Netball: Four She Cranes Stars Off to Malaysia for Professional Test {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/netball-she-cranes-stars-off-to-malaysia-for-professional-test/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> Nassanga ng’ali wamu n’abazannyi abalala basatu [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|aba She Cranes]] ( [[Faridah Kadondi]], Shaffie Nalwanja ne Christine Namulumba beegatta ku liigi ya Malaysia eya Netball Super League bwe bassa omukono ku ndagaano yaabwe ey’ekikugu ne KL Wildcats.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2023-09-28 |title=Netball: Four She Cranes Stars Off to Malaysia for Professional Test {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/netball-she-cranes-stars-off-to-malaysia-for-professional-test/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref>
Ttiimu ye( KL Wildcats) be baali ba nnantameggwa bempaka zino era Shadiah Nassanga ye yakulembera abateebi n’ateeba ggoolo 386.<ref name=":4">{{Cite web |last=Ngabirano |first=Avitus |date=2025-02-26 |title=Ugandan stars excel in Malaysia |url=https://2bobsports.com/2025/02/26/ugandan-stars-excel-in-malaysia/ |access-date=2025-07-19 |website=2bob Sports |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw'ensero (basketball) ==
Nassanga yatandika omupiira gwa basketball bwe yakomawo ewaabwe(Uganda) okuva mu Malaysian Netball Super League nga yeegatta ku JKL Lady Dolphins. Kino yali anoonyereza ku ngeri endala mu muzannyo omulala,<ref>{{Cite web |last=Ocaido |first=Stephen |date=2024-04-24 |title=“Netball stars transition to Basketball: Shadia Nassanga signs with Lady Dolphins” - wallnetnews |url=https://wallnetnews.com/netball-stars-transition-to-basketball-shadia-nassanga-signs-with-lady-dolphins/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> era n’okukuuma omubiri okulaba nga okubaka (Netball) kumusanga mu mbeera nnungi.<ref>{{Cite web |last=Nakanwagi |first=Mirembe |date=2024-10-16 |title=Netball Journey: She Cranes & KCCA's GA/GS Shadia Nassanga |url=https://nnalubaalesports.com/netball-journey-she-cranes-and-kccas-ga-gs-shadia-nassanga/ |access-date=2025-07-19 |website=Nnalubaale Sports |language=en-US}}</ref>
== Engule n’okusunsulwa ==
Ku Lwokuna nga ogwomunaana 3, 2023, Shadia yaweebwa engule y’omuzannyi w’omupiira gw'okubaka mu nsi yonna eya Netball World Cup 2023 e Cape Town bwe yazannya ne [[South Africa|South Afrika]].<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2023-08-04 |title=Shadia Nassanga Voted Player of the Match as South Africa Edges She Cranes by 2 Goals |url=https://softpower.ug/shadia-nassanga-voted-player-of-the-match-as-south-africa-edges-she-cranes-by-2-goals/ |access-date=2025-07-19 |website=SoftPower News |language=en-US}}</ref> Era yasitula engule endala bbiri eza MVP n’akola omugatte gw’angule ssatu mu mpaka zonna.<ref>{{Cite web |date=2023-09-07 |title=Shadiah Nassanga sets sights on professional career |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/shadiah-nassanga-sets-sights-on-professional-career--4361848 |access-date=2025-07-19 |website=NTV Uganda |language=en}}</ref>
Shadiah era yawangula engule y'omuteebi asinga (Top shooter) mu Malaysian Netball Super League, ng’azannyira KL Wildcats, gye yateeba ggoolo 386 ku bitundu 91% by’akuba.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Ugandan Nassanga the dynamite in KL Wildcats’ netball success |url=https://www.thestar.com.my/sport/others/2025/02/25/ugandan-nassanga-the-dynamite-in-kl-wildcats-netball-success |access-date=2025-07-19 |website=The Star |language=en}}</ref>
== Ebiwandiiko ebikozeseddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Abazalibwa mu 2000]]
[[Category:Abazannyi b'omupiira gw'okubaka abakyala Bannayuganda]]
[[Category:Abazanyi b'omupiira gwokubaka mu Uganda]]
0vdnwlcj41toab6pw6a1et0gkvv57ty
76735
76734
2026-10-15T15:27:33Z
ESTHER NAKITENDE
9175
ntereza mu mpandiika
76735
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Shadia Nassanga''' amanyiddwa nga '''Miimah''' (yazaalibwa gwamwenda, 9 2000) [[Munnayuganda]] mubasi wa mupiira era oluvannyuma yegatta ku muzannyo gwensero (basketball), yazannyako ng'omuteebi mu [[Kampala Capital City Authority]] Netball Club, JKL Lady Dolphins mu Uganda, KL Wildcats esangibwa e Malaysia ne ttiimu ya [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|Uganda National Netball Team]] ( [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|She Cranes]] ).<ref name=":2">{{Cite web |date=2021-08-02 |title=Star Profile: Who Really is Shadia Nassanga, Expected to be the Face of Netball in Uganda {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/star-profile-who-really-is-shadia-nassanga-expected-to-be-the-face-of-netball-in-uganda/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref>
Yali kapiteeni wa [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|She Cranes]] mu mpaka z'ensi yonna eza 2021 Netball World Cup ezaali mu Sydney Australia.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-08-02 |title=Star Profile: Who Really is Shadia Nassanga, Expected to be the Face of Netball in Uganda {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/star-profile-who-really-is-shadia-nassanga-expected-to-be-the-face-of-netball-in-uganda/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> Yawangula engule ya Top shooter Award mu 2023 mu Malaysian Netball Super League, ng’azannyira KL Wildcats, gye yateeba ggoolo 386 ku luteeba lwa 91%(ku kikumi),<ref name=":5">{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2023-10-02 |title=Four She Cranes internationals secure professional contracts in Malaysia |url=https://www.pulsesports.ug/netball/story/four-she-cranes-internationals-secure-professional-contracts-in-malaysia-2023100215474666770 |access-date=2025-07-19 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref> yawangula engule y'omuteebi asinga (Best Shooter) mu mizannyo gya Zonal Championship Games mu 2014 e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]], era n’ayamba essomero lye (Exodus College) okuwangula emidaali gya ffeeza egy’emirundi esatu mu National Netball Novice Championships (2015, 2016 ne 2017).<ref name=":1">{{Cite web |date=2020-07-21 |title=Nassanga anxious to shoot away on debut |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/nassanga-anxious-to-shoot-away-on-debut-1886486 |access-date=2025-07-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yawangula engule y’omuteebi asinga mu mpaka za 2017 National Netball Rally Championships ezaali ku Blessed Sacrament SS Kimanya, yawangula ebikopo ebiwerako ne St Mary’s Kitende (National Rally, Zonal Championship, East Africa Games).<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Obuto bwe n’okusoma ==
Shadia Nassanga y’addirira omwana asembayo okuzaalibwa mu famire y’abawala bataano nga basatu ku bo bazannyi ba muzannyo gw'okubaka omupiira nga kuliko ne mukulu we, Hajjarah Ssegujja omuzibizi mu Prison Netball Club.<ref name=":3">{{Cite web |last=Nsimbe |first=John Vianney |date=2023-08-31 |title=Who are the She Cranes that ensured Uganda’s highest finish ever at Netball World Cup? |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/who-are-the-she-cranes-that-ensured-uganda-s-highest-finish-ever-at-netball-world-cup/ |access-date=2025-07-19 |website=The Observer |language=en-US}}</ref> Yazaalibwa [[Namungoona]], [[Kampala]], [[Uganda]] omugenzi Ssegujja Yahaya ne Mukyala Nakirunda Janet Kalule.<ref name=":2" />
Yafiirwa taata we ng’alina emyaka musanvu gyokka, era ekitone kye eky’okubaka omupiira kye kyamuyamba okusigala mu ssomero.
Yagenda mu Kiddawalime Primary School e Namungoona, Kisubi okusoma pulayimale gyeyamaliriza mu 2013, ne yeegatta ku Exodus College [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] mu 2014 okusoma O-level n’oluvannyuma St Mary’s Kitende gye yamalira siniya ey'omukaaga nafuna ebbaluwa ya UACE mu 2019, ng’akola History, Entrepreneurship, Luganda ne ICT. Oluvannyuma yafuna diguli mu by'obusuubuzi ku victoria yunivasite.<ref name=":3" />
== Omulimu gw'okubaka omupiira ==
Nassanga yayingizibwa mu mupiira gw’okubaka oluvannyuma lw’okutuula ebigezo bya PLE ng’azannyira mu kiraabu ye ey’oku kyalo eyitibwa Namungoona Spurs Netball Club.<ref name=":2" /> Oluvannyuma yagenda mu maaso n’omulimu gwe mu ttiimu ya Exodus College Wakiso school netball ng’ali mu siniya ey'okubiri.
Mu 2018, yeegatta ku St Mary's Kitende, wabula mu 2016 KCCA NC yamulaba ng'akyali mu Exodus.<ref name=":3" /> KCCA yamulinda namalako siniya ne bamutwala okuzannyira ttiimu yaabwe.<ref name=":2" />
Mu 2023, oluvannyuma lw’omutindo ogw’ekitalo mu mpaka z’ensi yonna eza Netball World Cup 2023 ezaali e Cape Town South Africa,<ref>{{Cite web |date=2023-09-28 |title=Netball: Four She Cranes Stars Off to Malaysia for Professional Test {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/netball-she-cranes-stars-off-to-malaysia-for-professional-test/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> Nassanga ng’ali wamu n’abazannyi abalala basatu [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|aba She Cranes]] ( [[Faridah Kadondi]], Shaffie Nalwanja ne Christine Namulumba beegatta ku liigi ya Malaysia eya Netball Super League bwe bassa omukono ku ndagaano yaabwe ey’ekikugu ne KL Wildcats.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2023-09-28 |title=Netball: Four She Cranes Stars Off to Malaysia for Professional Test {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/netball-she-cranes-stars-off-to-malaysia-for-professional-test/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref>
Ttiimu ye( KL Wildcats) be baali ba nnantameggwa bempaka zino era Shadiah Nassanga ye yakulembera abateebi n’ateeba ggoolo 386.<ref name=":4">{{Cite web |last=Ngabirano |first=Avitus |date=2025-02-26 |title=Ugandan stars excel in Malaysia |url=https://2bobsports.com/2025/02/26/ugandan-stars-excel-in-malaysia/ |access-date=2025-07-19 |website=2bob Sports |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw'ensero (basketball) ==
Nassanga yatandika omupiira gwa basketball bwe yakomawo ewaabwe(Uganda) okuva mu Malaysian Netball Super League nga yeegatta ku JKL Lady Dolphins. Kino yali anoonyereza ku ngeri endala mu muzannyo omulala,<ref>{{Cite web |last=Ocaido |first=Stephen |date=2024-04-24 |title=“Netball stars transition to Basketball: Shadia Nassanga signs with Lady Dolphins” - wallnetnews |url=https://wallnetnews.com/netball-stars-transition-to-basketball-shadia-nassanga-signs-with-lady-dolphins/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> era n’okukuuma omubiri okulaba nga okubaka (Netball) kumusanga mu mbeera nnungi.<ref>{{Cite web |last=Nakanwagi |first=Mirembe |date=2024-10-16 |title=Netball Journey: She Cranes & KCCA's GA/GS Shadia Nassanga |url=https://nnalubaalesports.com/netball-journey-she-cranes-and-kccas-ga-gs-shadia-nassanga/ |access-date=2025-07-19 |website=Nnalubaale Sports |language=en-US}}</ref>
== Engule n’okusunsulwa ==
Ku Lwokuna nga ogwomunaana 3, 2023, Shadia yaweebwa engule y’omuzannyi w’omupiira gw'okubaka mu nsi yonna eya Netball World Cup 2023 e Cape Town bwe yazannya ne [[South Africa|South Afrika]].<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2023-08-04 |title=Shadia Nassanga Voted Player of the Match as South Africa Edges She Cranes by 2 Goals |url=https://softpower.ug/shadia-nassanga-voted-player-of-the-match-as-south-africa-edges-she-cranes-by-2-goals/ |access-date=2025-07-19 |website=SoftPower News |language=en-US}}</ref> Era yasitula engule endala bbiri eza MVP n’akola omugatte gw’angule ssatu mu mpaka zonna.<ref>{{Cite web |date=2023-09-07 |title=Shadiah Nassanga sets sights on professional career |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/shadiah-nassanga-sets-sights-on-professional-career--4361848 |access-date=2025-07-19 |website=NTV Uganda |language=en}}</ref>
Shadiah era yawangula engule y'omuteebi asinga (Top shooter) mu Malaysian Netball Super League, ng’azannyira KL Wildcats, gye yateeba ggoolo 386 ku bitundu 91% by’akuba.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Ugandan Nassanga the dynamite in KL Wildcats’ netball success |url=https://www.thestar.com.my/sport/others/2025/02/25/ugandan-nassanga-the-dynamite-in-kl-wildcats-netball-success |access-date=2025-07-19 |website=The Star |language=en}}</ref>
== Ebiwandiiko ebikozeseddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Abazalibwa mu 2000]]
[[Category:Abazannyi b'omupiira gw'okubaka abakyala Bannayuganda]]
[[Category:Abazanyi b'omupiira gwokubaka mu Uganda]]
7lcsfi5n7kbasw90k2jmtrkrsoice89
76739
76735
2026-10-16T01:08:46Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
76739
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Shadia Nassanga''' amanyiddwa nga '''Miimah''' (yazaalibwa gwamwenda, 9 2000) [[Munnayuganda]] mubasi wa mupiira era oluvannyuma yegatta ku muzannyo gwensero (basketball), yazannyako ng'omuteebi mu [[Kampala Capital City Authority]] Netball Club, JKL Lady Dolphins mu Uganda, KL Wildcats esangibwa e Malaysia ne ttiimu ya [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|Uganda National Netball Team]] ( [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|She Cranes]] ).<ref name=":2">{{Cite web |date=2021-08-02 |title=Star Profile: Who Really is Shadia Nassanga, Expected to be the Face of Netball in Uganda {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/star-profile-who-really-is-shadia-nassanga-expected-to-be-the-face-of-netball-in-uganda/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref>
Yali kapiteeni wa [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|She Cranes]] mu mpaka z'ensi yonna eza 2021 Netball World Cup ezaali mu Sydney Australia.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-08-02 |title=Star Profile: Who Really is Shadia Nassanga, Expected to be the Face of Netball in Uganda {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/star-profile-who-really-is-shadia-nassanga-expected-to-be-the-face-of-netball-in-uganda/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> Yawangula engule ya Top shooter Award mu 2023 mu Malaysian Netball Super League, ng’azannyira KL Wildcats, gye yateeba ggoolo 386 ku luteeba lwa 91%(ku kikumi),<ref name=":5">{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2023-10-02 |title=Four She Cranes internationals secure professional contracts in Malaysia |url=https://www.pulsesports.ug/netball/story/four-she-cranes-internationals-secure-professional-contracts-in-malaysia-2023100215474666770 |access-date=2025-07-19 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref> yawangula engule y'omuteebi asinga (Best Shooter) mu mizannyo gya Zonal Championship Games mu 2014 e [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]], era n’ayamba essomero lye (Exodus College) okuwangula emidaali gya ffeeza egy’emirundi esatu mu National Netball Novice Championships (2015, 2016 ne 2017).<ref name=":1">{{Cite web |date=2020-07-21 |title=Nassanga anxious to shoot away on debut |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/nassanga-anxious-to-shoot-away-on-debut-1886486 |access-date=2025-07-19 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yawangula engule y’omuteebi asinga mu mpaka za 2017 National Netball Rally Championships ezaali ku Blessed Sacrament SS Kimanya, yawangula ebikopo ebiwerako ne St Mary’s Kitende (National Rally, Zonal Championship, East Africa Games).<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Obuto bwe n’okusoma ==
Shadia Nassanga y’addirira omwana asembayo okuzaalibwa mu famire y’abawala bataano nga basatu ku bo bazannyi ba muzannyo gw'okubaka omupiira nga kuliko ne mukulu we, Hajjarah Ssegujja omuzibizi mu Prison Netball Club.<ref name=":3">{{Cite web |last=Nsimbe |first=John Vianney |date=2023-08-31 |title=Who are the She Cranes that ensured Uganda’s highest finish ever at Netball World Cup? |url=https://observer.ug/lifestyle-entertainment/who-are-the-she-cranes-that-ensured-uganda-s-highest-finish-ever-at-netball-world-cup/ |access-date=2025-07-19 |website=The Observer |language=en-US}}</ref> Yazaalibwa [[Namungoona]], [[Kampala]], [[Uganda]] omugenzi Ssegujja Yahaya ne Mukyala Nakirunda Janet Kalule.<ref name=":2" />
Yafiirwa taata we ng’alina emyaka musanvu gyokka, era ekitone kye eky’okubaka omupiira kye kyamuyamba okusigala mu ssomero.
Yagenda mu Kiddawalime Primary School e Namungoona, Kisubi okusoma pulayimale gyeyamaliriza mu 2013, ne yeegatta ku Exodus College [[Wakiso (disitulikit)|Wakiso]] mu 2014 okusoma O-level n’oluvannyuma St Mary’s Kitende gye yamalira siniya ey'omukaaga nafuna ebbaluwa ya UACE mu 2019, ng’akola History, Entrepreneurship, Luganda ne ICT. Oluvannyuma yafuna diguli mu by'obusuubuzi ku victoria yunivasite.<ref name=":3" />
== Omulimu gw'okubaka omupiira ==
Nassanga yayingizibwa mu mupiira gw’okubaka oluvannyuma lw’okutuula ebigezo bya PLE ng’azannyira mu kiraabu ye ey’oku kyalo eyitibwa Namungoona Spurs Netball Club.<ref name=":2" /> Oluvannyuma yagenda mu maaso n’omulimu gwe mu ttiimu ya Exodus College Wakiso school netball ng’ali mu siniya ey'okubiri.
Mu 2018, yeegatta ku St Mary's Kitende, wabula mu 2016 KCCA NC yamulaba ng'akyali mu Exodus.<ref name=":3" /> KCCA yamulinda namalako siniya ne bamutwala okuzannyira ttiimu yaabwe.<ref name=":2" />
Mu 2023, oluvannyuma lw’omutindo ogw’ekitalo mu mpaka z’ensi yonna eza Netball World Cup 2023 ezaali e Cape Town South Africa,<ref>{{Cite web |date=2023-09-28 |title=Netball: Four She Cranes Stars Off to Malaysia for Professional Test {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/netball-she-cranes-stars-off-to-malaysia-for-professional-test/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> Nassanga ng’ali wamu n’abazannyi abalala basatu [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|aba She Cranes]] ( [[Faridah Kadondi]], Shaffie Nalwanja ne Christine Namulumba beegatta ku liigi ya Malaysia eya Netball Super League bwe bassa omukono ku ndagaano yaabwe ey’ekikugu ne KL Wildcats.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2023-09-28 |title=Netball: Four She Cranes Stars Off to Malaysia for Professional Test {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/netball-she-cranes-stars-off-to-malaysia-for-professional-test/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref>
Ttiimu ye( KL Wildcats) be baali ba nnantameggwa bempaka zino era Shadiah Nassanga ye yakulembera abateebi n’ateeba ggoolo 386.<ref name=":4">{{Cite web |last=Ngabirano |first=Avitus |date=2025-02-26 |title=Ugandan stars excel in Malaysia |url=https://2bobsports.com/2025/02/26/ugandan-stars-excel-in-malaysia/ |access-date=2025-07-19 |website=2bob Sports |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gw'ensero (basketball) ==
Nassanga yatandika omupiira gwa basketball bwe yakomawo ewaabwe(Uganda) okuva mu Malaysian Netball Super League nga yeegatta ku JKL Lady Dolphins. Kino yali anoonyereza ku ngeri endala mu muzannyo omulala,<ref>{{Cite web |last=Ocaido |first=Stephen |date=2024-04-24 |title=“Netball stars transition to Basketball: Shadia Nassanga signs with Lady Dolphins” - wallnetnews |url=https://wallnetnews.com/netball-stars-transition-to-basketball-shadia-nassanga-signs-with-lady-dolphins/ |access-date=2025-07-19 |language=en-US}}</ref> era n’okukuuma omubiri okulaba nga okubaka (Netball) kumusanga mu mbeera nnungi.<ref>{{Cite web |last=Nakanwagi |first=Mirembe |date=2024-10-16 |title=Netball Journey: She Cranes & KCCA's GA/GS Shadia Nassanga |url=https://nnalubaalesports.com/netball-journey-she-cranes-and-kccas-ga-gs-shadia-nassanga/ |access-date=2025-07-19 |website=Nnalubaale Sports |language=en-US}}</ref>
== Engule n’okusunsulwa ==
Ku Lwokuna nga ogwomunaana 3, 2023, Shadia yaweebwa engule y’omuzannyi w’omupiira gw'okubaka mu nsi yonna eya Netball World Cup 2023 e Cape Town bwe yazannya ne [[South Africa|South Afrika]].<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2023-08-04 |title=Shadia Nassanga Voted Player of the Match as South Africa Edges She Cranes by 2 Goals |url=https://softpower.ug/shadia-nassanga-voted-player-of-the-match-as-south-africa-edges-she-cranes-by-2-goals/ |access-date=2025-07-19 |website=SoftPower News |language=en-US}}</ref> Era yasitula engule endala bbiri eza MVP n’akola omugatte gw’angule ssatu mu mpaka zonna.<ref>{{Cite web |date=2023-09-07 |title=Shadiah Nassanga sets sights on professional career |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/shadiah-nassanga-sets-sights-on-professional-career--4361848 |access-date=2025-07-19 |website=NTV Uganda |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802182815/https://www.ntv.co.ug/ug/news/sports/shadiah-nassanga-sets-sights-on-professional-career--4361848 |archive-date=2025-08-02 |url-status=dead}}</ref>
Shadiah era yawangula engule y'omuteebi asinga (Top shooter) mu Malaysian Netball Super League, ng’azannyira KL Wildcats, gye yateeba ggoolo 386 ku bitundu 91% by’akuba.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Ugandan Nassanga the dynamite in KL Wildcats’ netball success |url=https://www.thestar.com.my/sport/others/2025/02/25/ugandan-nassanga-the-dynamite-in-kl-wildcats-netball-success |access-date=2025-07-19 |website=The Star |language=en}}</ref>
== Ebiwandiiko ebikozeseddwa ==
<references />
[[Category:Abantu Abalamu]]
[[Category:Abazalibwa mu 2000]]
[[Category:Abazannyi b'omupiira gw'okubaka abakyala Bannayuganda]]
[[Category:Abazanyi b'omupiira gwokubaka mu Uganda]]
snqg020dwan99xl7xhet9tvkpdg5r3b
GOld Scandal
0
16156
76742
2026-10-16T08:12:23Z
B722N
6898
B722N moved page [[GOld Scandal]] to [[Gold Scandal]]: Misspelled title
76742
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Gold Scandal]]
c5z0zfmffz4l667gfvmfxo95uvg5viz