Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 3094 270218 250020 2026-06-02T14:59:58Z Luensu1959 1211 /* Stöia */ pontezzatüa 270218 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Wikipedia parlâ|Tristan da Cunha.ogg|249655|22-08-2024|Giorgio Oddone, Zêna}} [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|thumb|A bandêa de l'îzoa de Tristan da Cunha]] [[File:Tristan da Cunha location.JPG|thumb|A poxiçión de l'îzoa de Tristan da Cunha in sciâ càrta giögràfica]] '''Tristan da Cunha''' (''Testén da Cônia'' in [[Lengoa zeneize|zenéize]]) a l'é 'n'[[îzoa]] [[Vulcàn|vulcànica]] de l'[[Oçeano Atlantico|Òcéano Atlantico]], a seu capitâle a l'é [[Edimbûrgo di sètte mâ]] (''Edinburgh of the Seven Seas''), ànche s'a l'é dîta ciù senpliceménte ''Settlement''. A l'é pöco ciù d'in grànde schéuggio de 98 chilòmetri quadrâti in mæzo a l'[[Òcéano Atlàntico meridionâle]]. A l'é distànte 2.810 chilòmetri da [[Çittæ do Cavo|Çitæ do Càppo]] in [[Sudafrica|Sùd Àfrica]] e 2.172 da l'[[Sant'Ellena|îzoa de Sant'Élena]]. A l'apartêgne a-o [[Teritöi d'oltremâ Britanneghi|teritòio britànico de la da-o mâ]] de Sant'Élena, [[Isoa de Ascension|Ascensión]] e Testén da Cônia. == Stöia == L'îzoa a l'êa stæta individoâ pe-a prìmma vòtta do [[1506]] da-o navegatô portoghéize [[Tristão da Cunha|Tristâo da Cônia]] ch'o gh'à dæto o nómme ma ch'o no gh'é mànco sbarcòu. O prìmmo sbàrco in scê l'îzoa o l'êa avegnûo dòppo, do [[1643]], da pàrte de 'na nâve olandéize pe caregâ ægoa e vìveri. Ma no gh'êa 'n pòrto segûo e l'îzoa a no fâva gôa a nisciùn. S'afermâva sôlo, e pe pöco, e nâve baleniére e quélle ch'anàvan pe caregâ e pélle de föche. Do [[1815]] i Ingléixi divèntan padroìn de l'îzoa fàndo sbarcâ 38 sordàtti e 29 civîli - dêxe éan dònne e dôzze éan figeu - che tiân sciù e prìmme câze. Ma a vìtta a l'êa tròppo dûa. Dòppo doî ànni a nâve ingléize Conqueròr a ripòrta in [[Regno Unïo|Gràn Bretàgna]] squæxi tùtti i abitànti. [[File:Settlement on Tristan (7089086383).jpg|thumb|center|700px|O Settlement in sce l'ìzoa]] O trézze d'òtobre do [[1892]] a bòrdo do scìppe Itàlia, ch'o portâva carbón da-a [[Scòçia|Scòsia]] a-a Çitæ do Càppo, con sézze òmmi d'equipàggio, sccéuppa 'n'incéndio. A nâve a s'atrovâva in mæzo a l'Òcéano Atlàntico meridionâle. O comandànte zenéize Rolàndo Peràsso o l'ariésce a arenâ a nâve in scî schéuggi de l'îzoa. Tùtti se sarvan e a zenâ do [[1893]] a nâve Wild Rose i ripòrta a Çitæ do Càppo. Tùtti méno doî camogìn: o Gaitàn Lavarèllo e o Drîa Repétto che s'aferman li pe sénpre. Àivan atrovòu l'amô e àn continoòu a [[Dialétto camogìn|parlâ camogìn]] e-a mostrâlo a-i seu tànti fìggi. Canpâvan de quéllo che gh'êa: [[Aragósta|aragóste]], [[pésci]] e [[Êuvo|êuve]]. Inte l'[[Segonda Guæra Mondiâ|ùrtima goæra]] l'arcipélago o l'é stæto adeuviòu cómme staçión ràdio da-a [[Royal Navy]]. Do [[1942|'42]] àn mìsso sciù o prìmmo uspiâ da cànpo. A Testén da Cônia gh'é in tùtto éutto cognómmi e doî fàn Lavarèllo e Repétto. O Drîa Repétto o l'à avûo sètte fìggi e-o l'è mòrto in scê l'îzoa do [[1911]]. O Gaitàn Lavarèllo séi fìggi e-o l'é mòrto do [[1952]]. Do [[2016]] gh'êa 293 abitànti, do [[2023]] calæ a 238. O prìmmo uspiâ de l'îzoa o l'é stæto costroîo do [[1971]] e o pòrta o nómme ''Camogli Hospital''; do [[2017]] n'àn costroîo 'n âtro ciù inportànte o ''Tristan da Cunha Camogli Hospital'' in önô e aregòrdo di doî vægi camogìn. O céntro prinçipâ o l'é ''Edinburgh of the Seven Seas'', a lèngoa ofiçiâle a l'é l'[[Lèngoa ingleise|ingléize]] ma se pàrla in dialétto créolo formòu da paròlle ingléixi, italiànn-e, olandéixi, africhén, gaêliche mescciæ a-o camogìn. == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Colegaménti estèrni == * {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Mv6JXb2RXds|tìtolo=Piloe de Zeneize - A stöia de Testén da Cônia|outô=Zòrzo Oddone|léngoa=LIJ|vìxita=2024-04-26}} * {{Çitta web|url=https://www.britannica.com/place/Tristan-da-Cunha-island-group|tìtolo=Tristan da Cunha - Encyclopædia Britannica|léngoa=EN|vìxita=2024-04-26}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi]] ef4njorj0f4hx6rss2o5e2jpali015a 270219 270218 2026-06-02T15:02:22Z Luensu1959 1211 /* Stöia */ coscì comme l'é prononsiòu into file audio 270219 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Wikipedia parlâ|Tristan da Cunha.ogg|249655|22-08-2024|Giorgio Oddone, Zêna}} [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|thumb|A bandêa de l'îzoa de Tristan da Cunha]] [[File:Tristan da Cunha location.JPG|thumb|A poxiçión de l'îzoa de Tristan da Cunha in sciâ càrta giögràfica]] '''Tristan da Cunha''' (''Testén da Cônia'' in [[Lengoa zeneize|zenéize]]) a l'é 'n'[[îzoa]] [[Vulcàn|vulcànica]] de l'[[Oçeano Atlantico|Òcéano Atlantico]], a seu capitâle a l'é [[Edimbûrgo di sètte mâ]] (''Edinburgh of the Seven Seas''), ànche s'a l'é dîta ciù senpliceménte ''Settlement''. A l'é pöco ciù d'in grànde schéuggio de 98 chilòmetri quadrâti in mæzo a l'[[Òcéano Atlàntico meridionâle]]. A l'é distànte 2.810 chilòmetri da [[Çittæ do Cavo|Çitæ do Càppo]] in [[Sudafrica|Sùd Àfrica]] e 2.172 da l'[[Sant'Ellena|îzoa de Sant'Élena]]. A l'apartêgne a-o [[Teritöi d'oltremâ Britanneghi|teritòio britànico de la da-o mâ]] de Sant'Élena, [[Isoa de Ascension|Ascensión]] e Testén da Cônia. == Stöia == L'îzoa a l'êa stæta individoâ pe-a prìmma vòtta do [[1506]] da-o navegatô portoghéize [[Tristão da Cunha|Tristâo da Cônia]] ch'o gh'à dæto o nómme ma ch'o no gh'é mànco sbarcòu. O prìmmo sbàrco in scê l'îzoa o l'êa avegnûo dòppo, do [[1643]], da pàrte de 'na nâve olandéize pe caregâ ægoa e vìveri. Ma no gh'êa 'n pòrto segûo e l'îzoa a no fâva gôa a nisciùn. S'afermâva sôlo, e pe pöco, e nâve baleniére e quélle ch'anàvan pe caregâ e pélle de föche. Do [[1815]] i Ingléixi divèntan padroìn de l'îzoa fàndo sbarcâ 38 sordàtti e 29 civîli - dêxe éan dònne e dôzze éan figeu - che tiân sciù e prìmme câze. Ma a vìtta a l'êa tròppo dûa. Dòppo doî ànni a nâve ingléize Conqueròr a ripòrta in [[Regno Unïo|Gràn Bretàgna]] squæxi tùtti i abitànti. [[File:Settlement on Tristan (7089086383).jpg|thumb|center|700px|O Settlement in sce l'ìzoa]] O trézze d'òtobre do [[1892]] a bòrdo do scìppe Itàlia, ch'o portâva carbón da-a [[Scòçia|Scòsia]] a-a Çitæ do Càppo, con sézze òmmi d'equipàggio, sccéuppa 'n'incéndio. A nâve a s'atrovâva in mæzo a l'Òcéano Atlàntico meridionâle. O comandànte zenéize Rolàndo Peràsso o l'ariésce a arenâ a nâve in scî schéuggi de l'îzoa. Tùtti se sarvan e a zenâ do [[1893]] a nâve Wild Rose i ripòrta a Çitæ do Càppo. Tùtti méno doî camogìn: o Gaitàn Lavarèllo e o Drîa Repétto che s'aferman li pe sénpre. Àivan atrovòu l'amô e àn continoòu a [[Dialétto camogìn|parlâ camogìn]] e-a mostrâlo a-i seu tànti fìggi. Canpâvan de quéllo che gh'êa: [[Aragósta|aragóste]], [[pésci]] e [[Êuvo|êuve]]. Inte l'[[Segonda Guæra Mondiâ|ùrtima goæra]] l'arcipélago o l'é stæto adeuviòu cómme staçión ràdio da-a [[Royal Navy]]. Do [[1942|'42]] àn mìsso sciù o prìmmo uspiâ da cànpo. A Testén da Cônia gh'é in tùtto éutto cognómmi e doî fàn Lavarèllo e Repétto. O Drîa Repétto o l'à avûo sètte fìggi e-o l'è mòrto in scê l'îzoa do [[1911]]. O Gaitàn Lavarèllo séi fìggi e-o l'é mòrto do [[1952]]. Do [[2016]] gh'êa 293 abitànti, do [[2023]] calæ a 238. O prìmmo uspiâ de l'îzoa o l'é stæto costroîo do [[1971]] e o pòrta o nómme ''Camogli Hospital''; do [[2017]] n'àn costroîo 'n âtro ciù inportànte o ''Tristan da Cunha Camogli Hospital'' in önô e aregòrdo di doî vêgi camogìn. O céntro prinçipâ o l'é ''Edinburgh of the Seven Seas'', a lèngoa ofiçiâle a l'é l'[[Lèngoa ingleise|ingléize]] ma se pàrla in dialétto créolo formòu da paròlle ingléixi, italiànn-e, olandéixi, africhén, gaêliche mescciæ a-o camogìn. == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Colegaménti estèrni == * {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Mv6JXb2RXds|tìtolo=Piloe de Zeneize - A stöia de Testén da Cônia|outô=Zòrzo Oddone|léngoa=LIJ|vìxita=2024-04-26}} * {{Çitta web|url=https://www.britannica.com/place/Tristan-da-Cunha-island-group|tìtolo=Tristan da Cunha - Encyclopædia Britannica|léngoa=EN|vìxita=2024-04-26}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi]] 5xafykbiop4fet135eg4chzwn2uhmjj 270220 270219 2026-06-02T15:03:19Z Luensu1959 1211 Protètto "[[Tristan da Cunha]]": comme tütte e pagine con l'audio ([Modìfica=Consentîo sôlo a-i aministratoî] (indefinîo) [Méscia=Consentîo sôlo a-i aministratoî] (indefinîo)) 270219 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Wikipedia parlâ|Tristan da Cunha.ogg|249655|22-08-2024|Giorgio Oddone, Zêna}} [[File:Flag of Tristan da Cunha.svg|thumb|A bandêa de l'îzoa de Tristan da Cunha]] [[File:Tristan da Cunha location.JPG|thumb|A poxiçión de l'îzoa de Tristan da Cunha in sciâ càrta giögràfica]] '''Tristan da Cunha''' (''Testén da Cônia'' in [[Lengoa zeneize|zenéize]]) a l'é 'n'[[îzoa]] [[Vulcàn|vulcànica]] de l'[[Oçeano Atlantico|Òcéano Atlantico]], a seu capitâle a l'é [[Edimbûrgo di sètte mâ]] (''Edinburgh of the Seven Seas''), ànche s'a l'é dîta ciù senpliceménte ''Settlement''. A l'é pöco ciù d'in grànde schéuggio de 98 chilòmetri quadrâti in mæzo a l'[[Òcéano Atlàntico meridionâle]]. A l'é distànte 2.810 chilòmetri da [[Çittæ do Cavo|Çitæ do Càppo]] in [[Sudafrica|Sùd Àfrica]] e 2.172 da l'[[Sant'Ellena|îzoa de Sant'Élena]]. A l'apartêgne a-o [[Teritöi d'oltremâ Britanneghi|teritòio britànico de la da-o mâ]] de Sant'Élena, [[Isoa de Ascension|Ascensión]] e Testén da Cônia. == Stöia == L'îzoa a l'êa stæta individoâ pe-a prìmma vòtta do [[1506]] da-o navegatô portoghéize [[Tristão da Cunha|Tristâo da Cônia]] ch'o gh'à dæto o nómme ma ch'o no gh'é mànco sbarcòu. O prìmmo sbàrco in scê l'îzoa o l'êa avegnûo dòppo, do [[1643]], da pàrte de 'na nâve olandéize pe caregâ ægoa e vìveri. Ma no gh'êa 'n pòrto segûo e l'îzoa a no fâva gôa a nisciùn. S'afermâva sôlo, e pe pöco, e nâve baleniére e quélle ch'anàvan pe caregâ e pélle de föche. Do [[1815]] i Ingléixi divèntan padroìn de l'îzoa fàndo sbarcâ 38 sordàtti e 29 civîli - dêxe éan dònne e dôzze éan figeu - che tiân sciù e prìmme câze. Ma a vìtta a l'êa tròppo dûa. Dòppo doî ànni a nâve ingléize Conqueròr a ripòrta in [[Regno Unïo|Gràn Bretàgna]] squæxi tùtti i abitànti. [[File:Settlement on Tristan (7089086383).jpg|thumb|center|700px|O Settlement in sce l'ìzoa]] O trézze d'òtobre do [[1892]] a bòrdo do scìppe Itàlia, ch'o portâva carbón da-a [[Scòçia|Scòsia]] a-a Çitæ do Càppo, con sézze òmmi d'equipàggio, sccéuppa 'n'incéndio. A nâve a s'atrovâva in mæzo a l'Òcéano Atlàntico meridionâle. O comandànte zenéize Rolàndo Peràsso o l'ariésce a arenâ a nâve in scî schéuggi de l'îzoa. Tùtti se sarvan e a zenâ do [[1893]] a nâve Wild Rose i ripòrta a Çitæ do Càppo. Tùtti méno doî camogìn: o Gaitàn Lavarèllo e o Drîa Repétto che s'aferman li pe sénpre. Àivan atrovòu l'amô e àn continoòu a [[Dialétto camogìn|parlâ camogìn]] e-a mostrâlo a-i seu tànti fìggi. Canpâvan de quéllo che gh'êa: [[Aragósta|aragóste]], [[pésci]] e [[Êuvo|êuve]]. Inte l'[[Segonda Guæra Mondiâ|ùrtima goæra]] l'arcipélago o l'é stæto adeuviòu cómme staçión ràdio da-a [[Royal Navy]]. Do [[1942|'42]] àn mìsso sciù o prìmmo uspiâ da cànpo. A Testén da Cônia gh'é in tùtto éutto cognómmi e doî fàn Lavarèllo e Repétto. O Drîa Repétto o l'à avûo sètte fìggi e-o l'è mòrto in scê l'îzoa do [[1911]]. O Gaitàn Lavarèllo séi fìggi e-o l'é mòrto do [[1952]]. Do [[2016]] gh'êa 293 abitànti, do [[2023]] calæ a 238. O prìmmo uspiâ de l'îzoa o l'é stæto costroîo do [[1971]] e o pòrta o nómme ''Camogli Hospital''; do [[2017]] n'àn costroîo 'n âtro ciù inportànte o ''Tristan da Cunha Camogli Hospital'' in önô e aregòrdo di doî vêgi camogìn. O céntro prinçipâ o l'é ''Edinburgh of the Seven Seas'', a lèngoa ofiçiâle a l'é l'[[Lèngoa ingleise|ingléize]] ma se pàrla in dialétto créolo formòu da paròlle ingléixi, italiànn-e, olandéixi, africhén, gaêliche mescciæ a-o camogìn. == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Colegaménti estèrni == * {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Mv6JXb2RXds|tìtolo=Piloe de Zeneize - A stöia de Testén da Cônia|outô=Zòrzo Oddone|léngoa=LIJ|vìxita=2024-04-26}} * {{Çitta web|url=https://www.britannica.com/place/Tristan-da-Cunha-island-group|tìtolo=Tristan da Cunha - Encyclopædia Britannica|léngoa=EN|vìxita=2024-04-26}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi]] 5xafykbiop4fet135eg4chzwn2uhmjj 10 5025 270243 270161 2026-06-02T19:54:21Z N.Longo 12052 fix 270243 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox |StileTabella = width:307px; |TitoloInt = {{{nómme squàddra}}} |Valore2 = {{Immagine sinottico|{{{stémma|}}}|dim=140|propiêtæ=P154}} |Valore3 = {{#if:{{{nomiâgi|}}}|<div style="text-align:center;">{{{nomiâgi}}}</div>}} |Gruppo10 = {{#if:{{{var-ségni_distintîvi|}}}|{{{var-ségni_distintîvi}}}|Ségni distintîvi}} |Valore11 = <table style="background:#FFFFFF;" align="center" width="307px"> <tr><td align="center"> {{Football kit |pattern_b={{{pattern_b1|_unknown}}} |body={{{body1|}}} |pattern_la={{{pattern_la1|}}} |leftarm={{{leftarm1|}}} |pattern_ra={{{pattern_ra1|}}} |rightarm={{{rightarm1|}}} |pattern_sh={{{pattern_sh1|}}} |shorts={{{shorts1|}}} |pattern_so={{{pattern_so1|}}} |socks={{{socks1|}}} |title={{#if:{{{var-câza|}}}|{{{var-câza}}}|Câza}} }}</td> <td align="center"> {{Football kit |pattern_b={{{pattern_b2|_unknown}}} |body={{{body2|}}} |pattern_la={{{pattern_la2|}}} |leftarm={{{leftarm2|}}} |pattern_ra={{{pattern_ra2|}}} |rightarm={{{rightarm2|}}} |pattern_sh={{{pattern_sh2|}}} |shorts={{{shorts2|}}} |pattern_so={{{pattern_so2|}}} |socks={{{socks2|}}} |title={{#if:{{{var-trasfèrta|}}}|{{{var-trasfèrta}}}|Trasfèrta}} }}</td> {{#if:{{{body3|}}} |<td align="center"> {{Football kit |pattern_b={{{pattern_b3|_unknown}}} |body={{{body3|}}} |pattern_la={{{pattern_la3|}}} |leftarm={{{leftarm3|}}} |pattern_ra={{{pattern_ra3|}}} |rightarm={{{rightarm3|}}} |pattern_sh={{{pattern_sh3|}}} |shorts={{{shorts3|}}} |pattern_so={{{pattern_so3|}}} |socks={{{socks3|}}} |title={{#if:{{{var-tèrsa_divîza|}}}|{{{var-tèrsa_divîza}}}|Tèrsa divîza}} }} }}</td> </tr></table> |Nome12 = {{#if:{{{var-coî|}}}|{{{var-coî}}}|Coî}} |Valore12 = {{{coî|}}} |Nome13 = {{#if:{{{var-scìnboli|}}}|{{{var-scìnboli}}}|Scìnboli}} |Valore13 = {{{scìnboli|}}} |Nome14 = {{#if:{{{var-ìnno|}}}|{{{var-ìnno}}}|Ìnno}} |Valore14 = {{#if:{{{ìnno|}}}|''{{{ìnno}}}''{{#if:{{{outô|}}}|<br /><small>{{{outô}}}</small>}}}} |Gruppo20 = {{#if:{{{var-socjêtæ|}}}|{{{var-socjêtæ}}}|Socjêtæ}} |Nome21 = {{#if:{{{var-çitæ|}}}|{{{var-çitæ}}}|Çitæ}} |Valore21 = {{{çitæ|}}} |Nome22 = {{#if:{{{var-naçión|}}}|{{{var-naçión}}}|Naçión}} |Valore22 = {{{naçión|}}} |Nome23 = {{#if:{{{var-confederaçión|}}}|{{{var-confederaçión}}}|Confederaçión}} |Valore23 = {{{confederaçión|}}} |Nome24 = {{#if:{{{var-federaçión|}}}|{{{var-federaçión}}}|Federaçión}} |Valore24 = {{{federaçión}}} |Nome25 = {{#if:{{{var-canpionòu|}}}|{{{var-canpionòu}}}|Canpionòu}} |Valore25 = {{{canpionòu|}}} |Nome26 = {{#if:{{{var-fondaçión|}}}|{{{var-fondaçión}}}|Fondaçión}} |Valore26 = {{#if:{{{ànnofondaçión|}}}|[[{{{ànnofondaçión}}}]]}}{{#invoke:String|arraytostring |par1 = ànnodesfâ# |par2 = rifondaçión# |msg = \{\{#if:$1{{!}}<tr><th>{{#if:{{{var-desfâ|}}}|{{{var-desfâ}}}|Desfâ}}</th><td>[[$1]]</td></tr>\}\}\{\{#if:$2{{!}}<tr><th>{{#if:{{{var-rifondaçión|}}}|{{{var-rifondaçión}}}|Rifondaçión}}</th><td>[[$2]]</td></tr>\}\} }} |Nome40 = {{#if:{{{var-propiêtâio|}}}|{{{var-propiêtâio}}}|Propiêtâio}} |Valore40 = {{{propiêtâio|}}} |Nome41 = {{#if:{{{var-prescidénte|}}}|{{{var-prescidénte}}}|Prescidénte}} |Valore41 = {{{prescidénte|}}} |Nome42 = {{#if:{{{var-alenatô|}}}|{{{var-alenatô}}}|Alenatô}} |Valore42 = {{{alenatô|}}} |Nome43 = {{#if:{{{var-stàdio|}}}|{{{var-stàdio}}}|Stàdio}} |Valore43 = {{{stàdio|}}}{{#if:{{{capiénsa|}}}|&#32;<small>({{{capiénsa}}} {{#if:{{{var-pòsti|}}}|{{{var-pòsti}}}|pòsti}})</small>}} |Nome44 = {{#if:{{{var-scîto|}}}|{{{var-scîto}}}|Scîto}} |Valore44 = {{Wikidata|P856|{{#if:{{{scîto|}}}|{{{scîto}}}}}|extlink=X}} |GruppoOpzionale50 = Palmarès |Classe50 = noviewer |Nome51 = {{#if:{{{var-tìtoli_regionâli|}}}|{{{var-tìtoli_regionâli}}}|Tìtoli regionâli}} |Valore51 = {{#if:{{{tìtoli regionâli|}}}|{{{tìtoli regionâli}}}}} |Nome52 = {{#if:{{{var-trofêi_regionâli|}}}|{{{var-trofêi_regionâli}}}|Trofêi regionâli}} |Valore52 = {{#if:{{{trofêi regionâli|}}}|{{{trofêi regionâli}}}}} |Nome53 = {{#if:{{{var-tìtoli_naçionâli|}}}|{{{var-tìtoli_naçionâli}}}|Tìtoli naçionâli}} |Valore53 = <!-- América do Nòrd -->{{#if:{{{NASL|}}}|{{{NASL}}}[[North American Soccer League|NASL]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{NASL Indoor|}}}|{{{NASL Indoor}}} [[North American Soccer League Indoor|NASL Indoor]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{MISL I|}}}|{{{MISL I}}} [[Major Indoor Soccer League (1978)|MISL I]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{MISL II|}}}|{{{MISL II}}} [[Major Indoor Soccer League (1990)|MISL II]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Major League|}}}|{{{Major League}}} [[Major League Soccer|MLS]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{USL D1|}}}|{{{USL D1}}} [[United Soccer Leagues First Division|USL-D1]]<br />}}<!-- Argentìnn-a -->{{#if:{{{Primera División ARG|}}}|{{{Primera División ARG}}} [[Primera División de Argentina|Primera División]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Primera B Nacional|}}}|{{{Primera B Nacional}}} [[Primera B Nacional]]<br />}}<!-- Braxî -->{{#if:{{{Campeonato Brasileiro|}}}{{{Taça Brasil|}}}{{{Torneio Roberto Gomes Pedrosa|}}}|{{#expr:{{{Taça Brasil|0}}}+{{{Torneio Roberto Gomes Pedrosa|0}}}+{{{Campeonato Brasileiro}}}}} {{#if:{{{Taça Brasil|}}}{{{Torneio Roberto Gomes Pedrosa|}}}|({{#if:{{{Taça Brasil|}}}|{{{Taça Brasil}}} [[Taça Brasil]] }}{{#if: {{{Torneio Roberto Gomes Pedrosa|}}} | {{#if: {{{Taça Brasil|}}}|,&#32; }} {{{Torneio Roberto Gomes Pedrosa}}} [[Torneio Roberto Gomes Pedrosa|Robertão]]}}, {{{Campeonato Brasileiro}}} [[Campeonato Brasileiro Série A|Brasileirãos]]) }}<br />}}<!-- Frànsa -->{{#if:{{{Ligue 1|}}}|{{{Ligue 1}}} [[Ligue 1]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Ligue 2|}}}|{{{Ligue 2}}} [[Ligue 2]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Ligue 3|}}}|{{{Ligue 3}}} [[Ligue 3]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Championnat National 1|}}}|{{{Championnat National 1}}} [[Championnat National 1]]<br />}}<!-- Germània -->{{#if:{{{Bundesliga|}}}|{{{Bundesliga}}} [[Bundesliga]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{2. Bundesliga|}}}|{{{2. Bundesliga}}} [[2. Bundesliga]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{3. Liga|}}}|{{{3. Liga}}} [[3. Liga]]<br />}}<!-- Grêcia -->{{#if:{{{Souper Ligka Ellada|}}}|{{{Souper Ligka Ellada}}} [[Souper Ligka Ellada]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Souper Ligka Ellada 2|}}}|{{{Souper Ligka Ellada 2}}} [[Souper Ligka Ellada 2]]<br />}}<!-- Inghiltæra -->{{#if:{{{Premier League|}}}|{{{Premier Leadue}}} [[Premier League]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Football League Championship|}}}|{{{Football League Championship}}} [[Football League Championship]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Football League Two|}}}|{{{Football League Two}}} [[Football League Two]]<br />}}<!-- Itàlia -->{{#if:{{{Serie A|}}}|{{{Serie A}}} [[Serie A]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Serie B|}}}|{{{Serie B}}} [[Serie B]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Serie C|}}}|{{{Serie C}}} [[Serie C]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Serie C1|}}}|{{{Serie C1}}} [[Serie C1]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Serie C2|}}}|{{{Serie C2}}} [[Serie C2]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Serie D|}}}|{{{Serie D}}} [[Serie D]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Serie A Women|}}}|{{{Serie A Women}}} [[Serie A Women]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Serie B Women|}}}|{{{Serie B Women}}} [[Serie B Women]]<br />}}<!-- Pàixi Bàsci -->{{#if:{{{Eredivisie|}}}|{{{Eredivisie}}} [[Eredivisie]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Eerste Divisie|}}}|{{{Eerste Divisie}}} [[Eerste Divisie]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Tweede Divisie|}}}|{{{Tweede Divisie}}} [[Tweede Divisie]]<br />}}<!-- Portogàllo -->{{#if:{{{Primeira Liga|}}}|{{{Primeira Liga}}} [[Primeira Liga]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Segunda Liga|}}}|{{{Segunda Liga}}} [[Segunda Liga]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Liga 3|}}}|{{{Liga 3}}} [[Liga 3]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Campeonato de Portugal|}}}|{{{Campeonato de Portugal}}} [[Campeonato de Portugal]]<br />}}<!-- Scòsia -->{{#if:{{{Scottish Premiership|}}}|{{{Scottish Premiership}}} [[Scottish Premiership]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Scottish Championship|}}}|{{{Scottish Championship}}} [[Scottish Championship]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Scottish League One|}}}|{{{Scottish League One}}} [[Scottish League One]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Scottish League Two|}}}|{{{Scottish League Two}}} [[Scottish League Two]]<br />}}<!-- Slovénia -->{{#if:{{{1. SNL|}}}|{{{1. SNL}}} [[Prva slovenska nogometna liga|1. SNL]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{2. SNL|}}}|{{{2. SNL}}} [[Druga slovenska nogometna liga|2. SNL]]<br />}}<!-- Spàgna -->{{#if:{{{LaLiga|}}}|{{{LaLiga}}} [[La Liga]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Segunda División|}}}|{{{Segunda División}}} [[Segunda División]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Primera Federación|}}}|{{{Primera Federación}}} [[Primera Federación]]<br />}}<!-- Svéçia -->{{#if:{{{Allsvenskan|}}}|{{{Allsvenskan}}} [[Allsvenskan]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Superettan|}}}|{{{Superettan}}} [[Superettan]]<br />}}<!-- Svìsera -->{{#if:{{{Super League|}}}|{{{Super League}}} [[Super League (Svizzera)|Super League]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Challenge League|}}}|{{{Challenge League}}} [[Challenge League]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Promotion League|}}}|{{{Promotion League}}} [[Promotion League]]<br />}}<!-- Âtri pòsti ò tìtoli -->{{#if:{{{tìtoli naçionâli|}}}|{{{tìtoli naçionâli}}}}} |Nome54 = {{#if:{{{var-trofêi_naçionâli|}}}|{{{var-trofêi_naçionâli}}}|Trofêi naçionâli}} |Valore54 =<!-- América do Nòrd -->{{#if:{{{Canadian Championship|}}}|{{{Canadian Championship}}} [[Canadian Championship]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{U.S. Open Cup|}}}|{{{U.S. Open Cup}}} [[Lamar Hunt U.S. Open Cup|U.S. Open Cup]]<br />}}<!-- Argentìnn-a -->{{#if:{{{Copa Argentina|}}}|{{{Copa Argentina}}} [[Copa Argentina]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Supercopa Argentina|}}}|{{{Supercopa Argentina}}} [[Supercopa Argentina]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Trofeo de Campeones de la Liga Profesional|}}}|{{{Trofeo de Campeones de la Liga Profesional}}} [[Trofeo de Campeones de la Liga Profesional|Trofeo de Campeones]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Supercopa Internacional|}}}|{{{Supercopa Internacional}}} [[Supercopa Internacional]]<br />}}<!-- Braxî -->{{#if:{{{Copa do Brasil|}}}|{{{Copa do Brasil}}} [[Copa do Brasil]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Supercopa do Brasil|}}}|{{{Supercopa do Brasil}}} [[Supercopa do Brasil]]<br />}}<!-- Frànsa -->{{#if:{{{Coupe de France|}}}|{{{Coupe de France}}} [[Coupe de France]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Trophée des Champions|}}}|{{{Trophée des Champions}}} [[Trophée des Champions]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Coupe de la Ligue|}}}|{{{Coupe de la Ligue}}} [[Coupe de la Ligue]]<br />}}<!-- Germània -->{{#if:{{{DFB-Pokal|}}}|{{{DFB-Pokal}}} [[DFB-Pokal]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{DFL-Supercup|}}}|{{{DFL-Supercup}}} [[DFL-Supercup]]<br />}}<!-- Grêcia -->{{#if:{{{Kypello Ellados|}}}|{{{Kypello Ellados}}} [[Kypello Ellados]]<br />}}<!-- Inghiltæra -->{{#if:{{{FA Cup|}}}|{{{FA Cup}}} [[FA Cup]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{EFL Cup|}}}|{{{EFL Cup}}} [[EFL Cup]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{FA Community Shield|}}}|{{{FA Community Shield}}} [[FA Community Shield]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{EFL Trophy|}}}|{{{EFL Trophy}}} [[EFL Trophy]]<br />}}<!-- Itàlia -->{{#if:{{{Coppa Italia|}}}|{{{Coppa Italia}}} [[Coppa Italia (Zeugo do ballon)|Coppa Italia]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Supercoppa Italiana|}}}|{{{Supercoppa Italiana}}} [[Supercoppa Italiana]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Coppa Ali della Vittoria|}}}|{{{Coppa Ali della Vittoria}}} [[Coppa Ali della Vittoria]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Coppa Italia Serie C|}}}|{{{Coppa Italia Serie C}}} [[Coppa Italia Serie C]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Supercoppa Serie C|}}}|{{{Supercoppa Serie C}}} [[Supercoppa Serie C]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Coppa Italia Serie D|}}}|{{{Coppa Italia Serie D}}} [[Coppa Italia Serie D]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Coppa Italia Dilettanti|}}}|{{{Coppa Italia Dilettanti}}} [[Coppa Italia Dilettanti]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Coppa Italia Women|}}}|{{{Coppa Italia Women}}} [[Coppa Italia Women]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Serie A Women's Cup|}}}|{{{Serie A Women's Cup}}} [[Serie A Women's Cup]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Supercoppa Women|}}}|{{{Supercoppa Women}}} [[Supercoppa Women]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Coppa Italia Serie C Women|}}}|{{{Coppa Italia Serie C Women}}} [[Coppa Italia Serie C Women]]<br />}}<!-- Pàixi Bàsci -->{{#if:{{{KNVB beker|}}}|{{{KNVB beker}}} [[KNVB beker]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Johan Cruijff Schaal|}}}|{{{Johan Cruijff Schaal}}} [[Johan Cruijff Schaal]]<br />}}<!-- Portogàllo -->{{#if:{{{Taça de Portugal|}}}|{{{Taça de Portugal}}} [[Taça de Portugal]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Taça da Liga|}}}|{{{Taça da Liga}}} [[Taça da Liga]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Supertaça Cândido de Oliveira|}}}|{{{Supertaça Cândido de Oliveira}}} [[Supertaça Cândido de Oliveira]]<br />}}<!-- Scòsia -->{{#if:{{{Scottish Cup|}}}|{{{Scottish Cup}}} [[Scottish Cup]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Scottish League Cup|}}}|{{{Scottish League Cup}}} [[Scottish League Cup]]<br />}}<!-- Slovénia -->{{#if:{{{Pokal NZS|}}}|{{{Pokal NZS}}} [[Pokal Nogometne zveze Slovenije|Pokal NZS]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{SuperPokal Slovenije|}}}|{{{SuperPokal Slovenije}}} [[SuperPokal Slovenije]]<br />}}<!-- Spàgna -->{{#if:{{{Copa del Rey|}}}|{{{Copa del Rey}}} [[Copa del Rey]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Supercopa de España|}}}|{{{Supercopa de España}}} [[Supercopa de España]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Copa Federación de España|}}}|{{{Copa Federación de España}}} [[Copa Federación de España|Copa Federación]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Copa de la Liga|}}}|{{{Copa de la Liga}}} [[Copa de la Liga]]<br />}}<!-- Svéçia -->{{#if:{{{Svenska Cupen|}}}|{{{Svenska Cupen}}} [[Svenska Cupen]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Supercupen|}}}|{{{Supercupen}}} [[Supercupen]]<br />}}<!-- Svìsera -->{{#if:{{{Schweizer Cup|}}}|{{{Schweizer Cup}}} [[Schweizer Cup]]<br />}}<!-- Âtri pòsti ò tìtoli -->{{#if:{{{trofêi naçionâli|}}}|{{{trofêi naçionâli}}}}} |Nome55 = {{#if:{{{var-trofêi_internaçionâli|}}}|{{{var-trofêi_internaçionâli}}}|Trofêi internaçionâli}} |Valore55 = {{#if:{{{UEFA Champions League|}}}|{{{UEFA Champions League}}} [[UEFA Champions League]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{UEFA CWC|}}}|{{{UEFA CWC}}} [[UEFA Cup Winners' Cup|UEFA CWC]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{UEFA Europa League|}}}|{{{UEFA Europa League}}} [[UEFA Europa League]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Fairs Cup|}}}|{{{Fairs Cup}}} [[Inter-Cities Fairs Cup|Fairs Cup]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{UEFA Super Cup|}}}|{{{UEFA Super Cup}}} [[UEFA Super Cup]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Intertoto Cup|}}}|{{{Intertoto Cup}}} [[Intertoto Cup]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Copa Libertadores|}}}|{{{Copa Libertadores}}} [[Copa Libertadores]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Copa Sudamericana|}}}|{{{Copa Sudamericana}}} [[Copa Sudamericana]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Recopa Sudamericana|}}}|{{{Recopa Sudamericana}}} [[Recopa Sudamericana]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Copa Mercosur|}}}|{{{Copa Mercosur}}} [[Copa Mercosur]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Copa CONMEBOL|}}}|{{{Copa CONMEBOL}}} [[Copa CONMEBOL]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Intercontinental Cup|}}}|{{{Intercontinental Cup}}} [[Intercontinental Cup]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{FIFA CWC|}}}|{{{FIFA CWC}}} [[FIFA Club World Cup|FIFA CWC]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Mitropa Cup|}}}|{{{Mitropa Cup}}} [[Mitropa Cup]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Coppa delle Alpi|}}}|{{{Coppa delle Alpi}}} [[Coppa delle Alpi]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{Women's Champions League|}}}|{{{Women's Champions League}}} [[UEFA Women's Champions League|Women's Champions League]]<br />}}<!-- -->{{#if:{{{trofêi internaçionâli|}}}|{{{trofêi internaçionâli}}}}} }}</includeonly><noinclude>{{Template conplèsso}} {{Man}} {{TemplateData}} [[Categorîa:Template Squàddra de balón| ]]</noinclude> ktv0axyl4islxrpxehpbj2dqsrmslla 0 8700 270234 254356 2026-06-02T19:05:42Z N.Longo 12052 + wl 270234 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} Sta chi a l'è 'na lista di '''rîi de [[Zena]]''' da ponente a levante. *[[Cerusa]] ([[Ôtri|Otri]]) *[[Leira]] ([[Ôtri|Otri]]) *[[Branega]] ([[Pra|Prà]]) *[[San Pê (rio)|San Pê]] ([[Pra|Prà]]) *[[Rexello]] ([[Pêgi]]) *[[Voëna]] ([[Pêgi]]) *[[Marotto]] ([[Murtiòu]]) *[[Moinassi]] ([[Sestri Ponente]]) *[[Cantarena]] ([[Sestri Ponente]]) *[[Ciæavagna]] ([[Sestri Ponente]]) *[[Torénte Ponçéivia|Ponçeivia]] (o l'attraversa i quartê de [[Pontedeximo]], [[Boçanæo]] e [[Ruiö]]; a-a foxe dividde [[Cornigén|Cornigen]] da [[San Pê d'Ænn-a|San Pe d'Æn-a]]) :*[[Verde (torrente)|Verde]] (affluente drito do Ponçeivia). O traversa [[Çiannexi|Ceranexi]], [[Campomon]] e [[Pontedeximo]] dove, a-a confluenza co-o Riccò, o forma a Ponçeivia) :*[[Burba]] (affluente drîto do Ponçeivia) ([[Çiannexi|Ceranesi]] e [[San Quirico (quartiere de Genova)|San Quirico]]) :*[[Trasta (torrente)|Trasta]] (affluente drîto da Ponçeivia) ([[Trasta]] e [[Ruiö]]) :*[[Cianego]] (affluente drîto da Ponçeivia) ([[Coonaa]] e [[Campi]]) :*[[Riccò]] (affluente scinistro da Ponçeivia). (Attraversa [[Mignanego]] e [[Pontedeximo]] dove, a-a confluenza co-o Verde, o forma a Ponçeivia) :*[[Secca]] (affluente scinistro da Ponçeivia) (Pedemonte, Castagna e Mainetto d[[a Særa]], Manessen de [[Sant'Orçeise|Sant'Orçeize]] e [[Boçanæo]]) :*[[Sardoela]] (affluente da Secca) (Manessen de [[Sant'Orçeise|Sant'Orçeize]] e [[Boçanæo]]) :*[[Zemignan]] (affluente scinistro da Ponçeivia) ([[Ruiö]]) :*[[Torbella]] (affluente scinistro da Ponçeivia) ([[Ruiö]]) :*[[Maltempo (rio)|Maltempo]] (affluente scinistro da Ponçeivia) ([[Ruiö]]) *[[Bezagno]] (o traversa i quartê de [[Strûppa|Struppa]], [[Moâssànn-a|Moassan-a]], [[Stagén|Stagen]], [[Marasci]] e [[San Frutôzo|San Fruttuoso]]; sfoxa a [[Zena]] into quartê da [[Foxe (quartê de Zena)|Foxe]]) :*[[Canæ]] (affluente drîto do Bezagno) ([[Dägna|Davagna]] e [[Strûppa|Struppa]]) :*[[rio Storbio]] (affluente drîto do Bezagno) (Doia de [[Struppa]]) :*[[Geiao]] (affluente drîto do Bezagno) ([[Moâssànn-a|Moassan-a]]) :*[[Trensasco (rio)|Trensasco]] (affluente drîto do Bezagno) (Trensasco de [[Sant'Orçeise|Sant'Orçeize]]) :*[[Veilin]] (affluente drîto do Bezagno) ([[Stagén|Stagen]]) :*[[Val de Lentro|Lentro]] (affluente scinistro do Bezagno) ([[Bargaggi]]) :*[[Feezan]] (affluente scinistro do Bezagno) ([[Quessi]]) :*[[Noce (rio)|Noce]] (affluente scinistro do Bezagno) *[[Sturla (torrente)|Sturla]] ([[Sturla (quartê)|Sturla]]) *[[Priaruggia (rio)|Priaruggia]] ([[Quarto (quartê de Zena)|Quarto]]) *[[Bagnæa (rio)|Bagnæa]] ([[Quinto]]) *[[Nervi (torrente)|Nervi]] ([[Nervi (quartê)|Nervi]]) [[Categoria:Zena]] [[Categorîa:Sciùmmi da Ligùria|Zena]] qet3auxr2j5k0pqwilaulruvy5ag8y2 0 11419 270228 227522 2026-06-02T18:45:33Z N.Longo 12052 wl 270228 wikitext text/x-wiki {{ZeneiseP}} {{Çitaçión|''Gh'é kí o sciô Branca D'Öja e l'é za di anni''<br> ''Ch'o l'é in ta giaçça, e ao mundo o no gh'é ciú.''|F. A. Gazzo, ''A Diviña Comédia de Dante di Ardighê tradûta in léngua zeneyze'', Zena, Stampaya da zuventù, 1909, XXXIII.137-138}} '''Brancalion ("Branca") Doia''' (''Doria'' primma do sec. XIX, [[Zena]], [[1235]] - [[Sardegna]], [[1325]]). Nobbile zeneize, segnô fœüdâ do [[Lœugodoo]] inta Sardegna, famozo pe ese stæto misso da-o [[Dante]] inta Tolomea comme treitô di ospiti. {{Biografia |inmàgine = |px = |descriçión = |nàscita = Zena, 1235 |mòrte = Sardegna, 1325 |paize = |profesción = [[nobbile]] }} == Vitta == O nascette a [[Zena]] verso o 1235 da Nichiozo e da Preçioza, figgia naturâ de Marian II, duxe de [[Tore]], e sœu de Adelaxia, moggê de Ubado Visconte, zuxe de [[Gallua]]. Inte 'na lettia scrita into 1310 ò into 1311 e inviâ a re Giaccomo II, pe indúlo a l'intervento in [[Sardegna]], o Branca Doia o deciarava d'avei 74 anni. Into 1253, ôtr'a ço, o doveiva avei za compio l'etæ legalmente riconosciua necessaia pe agî, s'o l'è lê o personaggio omoñimo chi appâ comme teste a l'atto into quæ [[Perçevâ Doia]] o concesse in [[enfitœüxi]] de tære inta ''domoculta'' zeneize (4 de dexénbre). So fræ fun Marian (o primmogenito premorto a Nichiozo), Riçardo, Bonifaçio, Babilan e Loterengo. Ancon zoeno, verso o 1253, o maiò Cattæña (aregordâ inte varri atti notarî, l'urtimo di quæ o remonta a-o 1316, ma mai çitâ co-o cognomme paterno), prezonta figgia de [[Michê Zanche]]. O primmo documento chi aregorde de seguo o Branca Doia o remonta a-o 1259, quand'o l'ascistette, insemme con di âtri membri da famiggia, a-a nommina de doi procuoei (o 15 d'òtôbre); into 1266 o vendette doi ''loca'' inta ''compera salis'' (o 18 de màzzo); into 1272, insemme co-o fræ Marian, o l'ótègne o giuspatronægo in sci-a gexa che l'abao de [[San Fertuzu (Camuggi)|San Fertozo de Codemonte]] o l'ebbe o permisso da-o vescovo de Boza de costruî a Montelion Rocca Doia in Sardegna. Inte l'izoa o poæ Nichiozo, unindo a l'ereditæ d'a moæ Zorza, figgia de Comia [II], duxe de Tore, i ben dotæ d'a moggê Preçioza, o l'aiva constituio un gran patrimonio territoriâ, comprendente a çittæ d'[[Arghê]] co-a [[cuœüa]] ''de Nulauro'', a [[Nora]] e di atre localitæ do [[Lœugodoo]]. Tâ scignoria a l'ea, però, peigozamente inscidiâ da varrie forçe, in primmo lœugo da-a potença pizaña. ===L'assascinnio do Michê Zanche=== In questi anni (sença che segge poscibile precisâ megio a dæta) l'è collocao l'assasciñio de Michê Zanche, a responsabilitæ do quæ a l'è attribuia a-o Branca Doia into çellebre passo dantesco<ref>[[Inferno]], canto XXXIII, vv. 134-147.</ref> o Zanche, un di bachen de [[Sasciai]] de origine nobile, ma dedito a-o commercio, o l'ea ligao da di streiti rapporti d'affæ con Zena (una so figgia, Richelda, a l'aiva spozao Giacomo Spiñoa) e in moddo particolâ coi Doia (into 1234, exiliao da-o duxe de Tore, o l'ea stæto accugeito in çittæ da Manoælo, mesiao do Branca Doia, e da-o mæximo Nichiozo); inviao a banchetto da-o zenne, o fu fæto amaççâ da questo (segondo o racconto oferto da-i commentatoî danteschi). I motivi de contrasto tra i doi porieivan êse stæti mortepprixi: i Doia gh'aivan vaste proprietæ vexin a Sassai, donde rescideiva o Zanche e donde un bacan locâ, Gomia Griffo, o maiò una figgia do Branca Doia; s'è ascì ipotizzao un avvexinamento do Zanche a Piza, provocando a reaçion doiaña; otr'a ço, o notabile sassaize o poeiva costituî un ostaccolo a-a penetraçion da famiggia into Lœugodoo. Comme s'è za dîto, a dæta de l'epizodio a no pœu êse fissâ con precixon: foscia tra o 1262 (se se consciddera o documento za çitao, into quæ o Zanche o l'è ancon vivo e ammisso ch'o segge lê o personaggio regordao inte l'atto) e o 1282 (quande o dominio doian, consolidao co l'acatto de di ben da-i Maaspiña, o pâ zœumoæ incontrastao). L'Ardighê o dovette conosce l'epizodio ò a traverso de voxe che circolavan a [[Firense]] (dove o Branca Doia o l'andò into 1284) ò presso i Maaspiña (una so rappresentante, Orietta, moggê de Corado, a lasciò in ereditæ di ben in Sardegna a Giacomiña Spiñoa, neçça do Zanche). Ancon ciu problematica a l'è l'identificaçion do ''prossimano'' che, segondo i versi danteschi o l'aviæ conlaoao a l'assasciñio: foscia Barizon, coxin do Branca Doia, morto into 1282. Ocore, tuttavia, notâ che tutto l'epizodio (regordao pe a primma votta da l'Ardighê) o l'è mai tanto oscúo da lasciâ spaççio a l'ipottexi che se tratte de 'n invençion nasciua inte di ambienti ostî a-o Branca Doia, che di nemixi personæ o dove' aveighene benben, a Zena e in ti âtre çitæ. Into 1275 o Branca Doia o vosse o maiezzo do figgio primmogennito Bernabè con Elenoa, figgia de Federigo Fiesco, fræ do cardenâ Ottobon, cappo di guerfi zeneixi exiliæ. E noççe, ch'avegnivan inte 'n momento de scontri violenti tra o governo zeneize (ghiao da [[Oberto Doia]]) e [[Carlo d'Angiò]], segnallan o prevai de politiche personæ, a l'interno da famiggia Doia, a-o poei in çitæ. Morto l'8 zenâ do 1276 Nichiozo, i eredi, guidæ da-o Branca Doia e apogiæ da Orietta, viddoa de Marian, tutrixe di figgi Saladin e Nichiozo, procedettan a-a divixon di ben paterni, aomanco pe ço che resguardava i possesci in çittæ e inte Rivee (o 3 de màzzo): a-o Branca Doia toccò o paxo de rapprezentança da famiggia, scito inta [[ciaçça de San Mattê]], a meitæ do [[piaggio]] scœusso in sci passanti pe-o borgo, una quota do piagio de [[Gavi]], ville e caze a [[Santa Margaita (comun)|Santa Margaita]]. Inte questi anni o resezette a Zêna pe cuâ i so affæ, che rivellan in lê non solo un abile mercante, comm'ea i Doia so pænti, ma ascì un attento perçetô de rendie immobiliæ; do resto, l'è za poscibile cœugge in lê a tranxiçion da-o rollo de "mercante çitten" a quello de "segnô montan", destinao a caratterizzâ molti membri da famiggia inti secoli succescivi. Do 1278 l'è o primmo documento ch'o-o segnalla in Sardegna, comme risurta da una lettia a lê spediâ da-o generâ de l'Orde di Camádoèixi; foscia o l'andò inte l'izoa pe agiuttâ Barizon, in lotta co-o Comun de Sassai, ch'o gh'aiva levao o castello de Mondragon. Into 1281 o l'ea torna in Sardegna, a prœuvo a tutelâ i so possesci: o 24 de lùggio, into porto de Castellion, insemme coi nevi Saladin e Nichiozo, o concesse a l'abao de [[San Fertuzu (Camuggi)|San Fertozo de Codemonte]] e a-a gexa de San Mattê arcuñe franchixe in sce-e merçe imbarcæ da questi enti ecclexasteghi into porto sardo. Tornao a Zena, o 14 frev. 1282 o l'acatò da Corado [[Maaspiña]] Casteldoia, Castelzeneize e a cuœüa de l'[[Angloña]] into Lœugodoo, onde o "stato" do Branca Doia o devègne l'entitæ teritoiâ ciu conscistente. Inte l'izoa o feççe ritorno l'anno doppo, inte 'n momento de grave dificortæ, perché Arghê, centro da segnoia doiaña, o l'ea assediao da-e truppe pizañe alliæ co-o zuxe d'[[Arboia]]. A çitæ a se reize, e pe questo molti Zeneixi, foscia o Branca Doia ascì, fun constreiti a abandonala, avendo sarva a vitta. Into 1284, segondo l'elenco di Doia che parteçipon a-a [[Battaggia da Meloia|bataggia da Meloia]] (construto posteriormente e in gran parte inattendibile), o fu prezente a-o scontro navâ (o 6 d'agósto); o l'anò, da pœu, a Firençe, dovve, pe tutelâ i interesci famigiæ, o l'ascistette a-a firma de l'accordio tra Zena e a çittæ toscaña in fonçion antipizaña (o 13 d'òtôbre do 1284). Tornao a Zena, o continuò a ocupâse di so affæ e o l'affiò a-o figgio Bernabè o compito de amenestrâ i ben sardi, nominandolo procuao, pe firmâ una tregua con Marian [II] de [[Bas]], zuxe de Arboea (o 17 de màzzo do 1285). Into 1287 o pigiò a noo da-o fræ Babilan a nave "S. Nichiozo", fornia de 35 mainæ e nomioxi [[baistrê]], pe anâ a Bonifaççio e da pœu in Sardegna, a Castelzeneize e a Sassai (o 17 de seténbre). A spediçion a l'indica e dificortæ de longo vive pe-o Branca Doia into difende a so segnoia davanti a-a prescion do Comun de Sassai, de Marian d'Arboia e de Piza. Queste inçerteççe dovettan spinze i varri rammi doien a zonze a un accordio co-o Comun zeneize, incaregao de tutelane i interesci inte trattative de paxe co-a sconfita Piza. O 20 de dexénbre do 1287, insemme coi nevi Saladin e Nichiozo, in cangio do reconoscimento da parte de Zêna de l'existença de un stato doian in Sardegna (a ''terra nobiliuni de Auria''), o concesse libertæ de commercio a-i mercanti zeneixi, a-i quæ fu ascì permisso de nominâ di proppi consoi in mateia giudiçiaia, escluxi i delitti capitæ; i mæximi accordi fun sottoscriti inti giorni succescivi da-i âtri membri da famiggia, che vantavan de propietæ inte l'izoa. O 3 arv. 1288 o Comun pizan o s'impegnò a ressarçî o Branca Doia e di atri mercanti zeneixi di danni patii a Arghê. Into mæximo anno o l'acatò da Rainê di segnoî de [[Cuggiæn|Cugen]] varri apeççamenti de tæra sciti inta castellania e un quarto do ''castrum''; i tempi, però, n'ean ancon mœüi pe a creaçion de una segnoia montaña, perché o 4 de março o fu costreito a rivende tæ ben a-o Comun zeneize, ricavandone un conspico guaagno. Inti anni seguenti o l'è impegnao inte l'investî a so ezenda inte l'acatto de de proprietæ a-o [[Sascello]], destinao a deventâ o centro do so stæto montan. O s'unì, da pœu, a-i Maaspiña, a Sasciai e a-o zuxe de [[Gallua]] (foscia into 1295), pe attaccâ Marian [II] de Arboia, alliao de Piza; a spediçion a l'ebbe, però, exito negativo. Into 1299, a traverso un so procuao, o protestò nanti o vicaio zeneize in [[Corsega]], rescidente a [[Bunifazziu|Bonifaçio]], pe a cattua de çerti so sudditi (26 zugno). Fra tanto, a scituaçion sarda a l'ea stæta remesciâ da-a decixon papâ de investî de l'izoa [[Giacomo II d'Aragon]] (o 5 d'arvî do 1297). Otr'a ço, a Zena a pluriennâ alliança tra i Doia e i Spiñoa, ch'a l'aiva garantio un longo periodo de tranquillitæ interna, a fu avenâ da de rivalitæ, ch'ean a prœuvo a spaccâ e mæxime doe famigge detentrixe do poei; a-o rammo doian, do quæ l'ea cappo Oberto, s'opose proppio o Branca D. co-o figgio Bernabè. A nœuva scituaçion che s'ea creao pe a Sardegna, a spinzette o Branca D. a premme perchè foise legittimao i so possesci inte l'izoa. De fæto, so moæ Preçioza, morta into fratempo, a l'ea a figgia naturâ do duxe de Tore, fæto ch'o l'aviæ posciúo creâ de serie difficorttæ a-o Branca D.; aprofitando de l'attezamento ostî de [[Bonifaçio VIII]] a-a ghibeliña Zêna, o l'ótègne da-o pappa una deciaraçion inta quæ se confermava che o defonto zuxe Marian o l'aiva provisto a legittimâ, con drito de succescion, a figgia, nasciua ''ex incestuoso consorcio'' (o 18 de dexénbre do 1299). L'aliança co-o pappa a fu, però, de breve duâ: l'anno doppo, accuzao d'avei mandao una flotta in [[Siçillia|Seçillia]] pe agiuttâ [[Federigo III]], o Branca Doia o fu scominigao co-a so famiggia. Dapœuscia, pù continuando a ócupâse do so stato sardo (o 21 de dexénbre do 1303 o l'ea a Castelzeneize, dove o presentò a-o vescovo de Boza o nœuvo priô da gexa de Castelsardo), o s'impegnò attivamente pe allargâ i so dominni riviaschi. O 20 luggio 1303 Aoria, figgia de Rainê di segnoî de [[Lerma]], a l'acconsentì a-a vendia fæta da-o poæ a-o Branca D. da so quota in sce-o castello; di âtri consegnoî do lœugo s'accordon con lê pe cedighe e proppie quote, pagæ 2.000 lie zenoiñe; ocupao o castello, ch'o s'azonzette a l'âtro centro montan controllao da-o Branca Doia, Sascello (passao a lê da-i Alerameghi), o Branca Doia o l'agiuttò o figgio Bernabè a formâse una so scignoria a [[Moâ]] (o 30 de dexénbre 1303). L'anno doppo Tomaxo Maaspiña o s'impegnò a dâ una so figgia, Zabella, in spoza a un di figgi de Bernabè, vendendoghe meitæ de Moâ (o 21 de màrso). Tuttavia, o Branca Doia o prefei continuâ a resezze a Zena ciutosto che inti so castelli monten. Into 1305, morto into frattempo Tomaxo Maaspiña, o providde a anullâ a promissa de noççe fæta l'anno avanti e o stabilì o matrimonio tra Brancalion, figgio emançipao de Bernabè, e Izotta, sœu de Izabella e de Isnardo Maaspiña; in cangio da dœutta, o Branca Doia e Bernabè cedettan a-a cobbia e so quote in sce-o castello de Moâ (o 17 de dexémbre). A potença economica e politica da lê razonta a dove' fâ sci che a Bernabè s'aliese Opexin Spiñoa, decizo a impadronise do poei in çitæ. Questo o l'aprofitò di remesci scciuppæ tra a popolaçion pe fâse eleze, insemme con Bernabè, capitannio do Comun (o 7 de zenâ 1306); Bernabè, do quæ s'è soventi sottolinniao o rollo subalterno rispetto a-o Spiñoa, o dovette continuâ a obedî a-o poæ, veo padron da çitæ insemme con Obexin. Int'o mæximo anno, into quaddro de l'intensa attivitæ diplomatega tesciua da-a corte aragoneize, a Zêna feççe tappa Vanni Gattarelli (un guerfo pizan missose a-o serviççio de re Giaccomo) co l'incarego de atastâ l'attezamento di doi Doia. Benché foise intençion de l'ambasciao de procede con caotella (se conosceiva e scimpatie do Spiñoa pe i Angiò), o Branca Doia e so figgio vossan dâ carattere pubbrico a-a trattativa e s'impegnon a apoggiâ o re d'Aragon inta conquista da Sardegna, in cangio do riconoscimento di so possesci (ch'ean disposti a infœüdâ a-a Coroña) e do castello de [[Montaguo]]; e trattative, in fonçion antipizaña, fun incoraggiæ da-o re (lettia do 10 de zenâ do 1307). Quest'aliança a se rafreidò pe a deciza opoxiçion aragoneize a-o paventao progetto de matrimonio tra un figgio de Bernabè e Zana, a zoena e sfortunâ erede do Zuxægo de Gallua. Tâ propoxito, se attuao, o l'aviæ posto e baze pe una potente segnoiia into Lœugodoo e inta Gallua controlâ da-i Doia e tâ da opoñise a una eventuâ conquista aragoneize; da chì a netta opoxiçion de Giacomo, ch'o se dœuviò pe fâ fallî e trattative. A queste difficortæ s'azonzette pe o Branca D. a çernia de campo fæta da Obexin Spiñoa in favô de Carlo II d'Angiò, co-o quæ fu firmao un accordio, mentre Bernabè o l'ea assente da-a çitæ (o 6 de novénbre do 1307). Pe contrabançâ o peizo che o Spiñoa l'ea a prœuvo a pigiâ, o Branca Doia o se decidette a repigiâ i contatti con Giacomo II. Into 1308 zonse a Zena l'armiraggio aragoneize Bernat de Sarriá, pe incontrâse coi doi Doia. O so attezamento (segondo un informatô do re, Crestian Spiñoa) o l'ea ambigo: finzendo fedeltæ a Giacomo, quelli amiavan a perde tempo pe mantegnî i so possesci sardi. Tuttavia, a scituaçion politica segge in çittæ segge inte l'izoa a l'ea tâ da spinze i doi a un accordio co-o re; se, de fæto, e trattative tra o Sarriá e o governo zeneize no ebban successo pe a freideçça dimostrâ da-o Spiñoa, se zonse ben fîto a-a firma de un accordio coi doi Doia. L'11 de zùgno 1308 liatri se impegnon a agiuttâ a Coroña aragoneize inta conquista da Sardegna con trexento cavagei, a so speize inti opiaçioin militæ into Lœugodoo; se diciaron, però, indisponibili pe 'n'eventuâ conquista de Sassai, finché a çittæ a foise arestaa in man zeneize; in cangio, domandon a conferma di so possesci, sottomettendoi a-a Coroña aragoneize comme fœüdi de diritto catalan, e a cescion di castelli de Montaguo e Goçean. Tâ accordio o fu ribadio inte 'n colloquio tra i Doia e un'âtra ambasciaja aragoneize, zonta a Zena a-a fin d'agósto, co l'incarego de rinsódâ l'alliança, ofrindo appoggio a-o progetto matrimoniâ con Zana (zœumoæ privâ d'ogni effettivo controllo inta Galua da-o Comun pizan). O 21 de seténbre Giacomo II o confermò a-o procuao di Doia, Beneito da [[Lerze|Lerxo]], i accordi stipulæ co-o Sarriá; o 16 d'òtôbre o testo o fu ratificao definitivamente da-i Doia ascì. Questo, tuttavia, o perdette a so efficaxa pe a sfavoeive evoluçion di avegnimenti zeneixi. De fæto, tra i doi capitagni do Comun, Bernabè Doia e Obexin Spiñoa, a rottua a devègne insanabile. Into novénbre Bernabè o fu deposto e cattuao; mentre o Spiñoa o deventò padron da çittæ, o Branca Doia o l'ariescì a fuzzî into castello de Lerxo, do quæ o s'ea impadronio. Chì o fù ascidiao da-e truppe fedele a-o Spiñoa. Un'ambasciaja, affiâ a Lanfranco Spiñoa, pe promette a-o Branca Doia l'impunitæ in cangio da consegna de Lerxi a-o governo zeneize, a fallì ò no a fu effettuâ; fuzzio Bernabè ascì inti so possesci monten, i doi Doia repigion a lotta. O 28 de novénbre 1309, tramite o figgio, o Branca Doia o l'acatò da Manfredo de [[Saluçço]] un quarto di castelli de Moaçan e Faigian inta dioçexi d'[[Arba]]. Sconfito o Spiñoa o 10 de zùgno do 1310, o Branca Doia o poe' fâ ritorno in çittæ, dove o devègne arbitro de fæto da scituaçion politica. Da Zêna (15 de lùggio) o scrisse torna a-o re d'Aragoña pe solleçitalo a intervegnî in Sardegna. Quande [[Arigo VII ]] o l'intrò a Zena o 21 d'òtôbre 1311, o ghe fu accugeito trionfalmente da-i Doia, fedeli seguaxi de l'Impeo. Into so soggiorno in çittæ, l'è probabile che ghe sæ stæto di colloqui tra Arrigo e o Branca D., aventi pe oggetto a Sardegna. Inti anni seguenti o Branca Doia o continuò a resezze a Zêna, nonostante o cangiamento de regimme avvegnúo into 1313 a prœuvo a-a concruxon do governo do vicaio impeiâ Ugoçon da Faxœua; da-o so palaççio in ciaçça S. Mattê o dirizette i affæ da so segnoia, zonta a de noteive proporçioin: a-i territoi sardi se gh'univa, de fæto, numeroxi castelli a monte da Rivea de Ponente (Sascello, Lerma, Cugen, [[Tageu|Taggiœu]], Moâ, Miœuia) e inte quella de Levante ([[Lerze|Lerxe]] e [[Pertuzola]], vexin a-a [[A Spèza|Spezza]]). Otr'a ço, o continuò a allargâ i sœu possedimenti immobiliæ in çitæ, a cuâ i traffeghi commerciæ e a mette a fruto e so ville (o 2 d'arvî 1315 o concesse a un manente inta localitæ sarda de Tæranœuva una superfiçie de terren, ch'a poese êse laoâ da træ poæa de bœu, segondo e consuetudine de l'izoa). Into [[1315]] o l'ebbe di nœuvi colloqui con di emissai aragoneixi, un di quæ o riçevette da lê un imprestito in fiorin d'[[Öo|óo]]; l'anno seguente, da-a so villa de [[Cornigén|Cornigen]], o s'oppose a-o tentativo di Spiñoa de assalî Zena da-a [[Ponçeivia]]. O 27 de zenâ 1317 o concesse a Manfredo do Carretto procua perché o vendesse a Manfredo de Saluçço e quote in sci-i castelli de Moaçan e Faigian acatæ in precedença. Into setembre do mæximo anno, tornao a-o poei in çittæ i guerfi, o Branca D. o fu costreito a-a fuga da Zena, dond'o no feççe ciu ritorno. Into zenâ de l'anno seguente o l'ea a Lerxi pe çercâ de alliâse con Piza, portando agiutto a-i ghibellin exuli, ch'aveivan occupao [[Sann-a|Saña]]. Quest'alliança, tuttavia, a no se concretizò pe e diverzençe di interesci che doveivan existe tra e doe parte in sci-a Sardegna. I ghibellin exiliæ elezen so cappo Steva Visconte, ch'o l'attaccò Zena, ma o fu costreito a arrestase into borgo de [[Pre]]; chì, o nominò o Branca Doia, assente, so procuao pe recuperâ l'importante centro strategico de Bonifaçio in Corsega, finançiandone a campagna militâ (o 17 d'òtôbre do 1320). O Branca Doia, benché assæ vegio, o s'asbriò anco-ina votta inta lotta; l'anno seguente, o l'ariescì a occupâ o castello co-a tollerança di so abitanti, che ghe viddan l'ócaxon pe ótegnî di sostançioxi vantaggi. De fæto, l'11 de frevâ do 1321 o Branca Doia o concesse a-o borgo di nœuvi statuti. O l'improfittò da situaçion pe occupâse di so possesci sardi, da-i quæ o doveiva mancâ da benben di anni. Passao a Castelsardo, o travagiò pe apaxentâ un çerto macontento ch'ea stæto alimentao, inta a so assença, da-a cattiva amministraçion di so rapprezentanti: un de quelli, præve Nicolin, priô de Castelsardo, o l'ea stæto amaççao da di elementi locæ, che o Branca D. o graçiò o 10 de màrso 1321 trovandose ancon a Bonifaçio. Into mazzo o se recò a Casteldoia, dove, foscia pe legittimâ una scituaçion za existente de fæto, o creò un embrion de libeo Comun e o çercò d'incentivâ a produçion agricola. Questa abile attivitæ (ch'a l'ascondeiva ascì de dificortæ economiche crescente pe e noteive speize che o Branca Doia o dovette sobbarcâse) o l'ebbe comme obiettivo prinçipâ quello de rinsadâ o controllo di possesci sardi inte 'n momento cruxâ pe e sciorte de l'izoa. O progetto d'invaxon da Sardegna, a longo acæzao da-o Giacomo II e no ancon concretizzaose, o riçeveiva nœuva linfa da-e solleçitaçioin in tâ senso de Ugo de Arboia, succedúo a-o poæ Marian nonostante a tenaxe oppoxiçion pizaña. O Branca D., aomanco a-o prinçippio, o prefei ligâse a-a coaliçion che in sci-a carta a se prezentava supeiô a-a potença pizaña. Za into màrso 1321 a çittæ toscaña a fu costreita a intaoâ de trattative con lê, pe ótegnî sciu rescatto a libiaçion di prexonê che o Branca Doia o l'aiva cattuao a-o largo da Corsega. L'anno seguente Piza a l'armò træ galee, che fun affidæ a Gherardo Buzzacarin; o bruxò o castello de Cinarca e o n'ocupò un âtro appartegninte a-o Doia. Tuttavia, Alaon Doia, vicaio de Corsega ''pro extrinsecis'', o pigiò in ostaggio i mercanti pizen presenti inte l'izoa e o l'obrigò l'armiraggio a restituî o castello (seténbre do 1322). Sbarcao a flotta aragoneize in Sardegna e postase into lùggio do [[1323]] a l'assedio de Villa Iglesias, o Branca Doia, ch'o l'aiva seguio o corso di avvegnimenti da Arghê, o s'aspresciò co-o figgio a prestâ omaggio a l'infante Arfonso. Tuttavia, quande a rescistença pizaña a fu cegâ, i Doia dovettan amiâ con preoccupaçion a-o nœuvo scenaio che s'ea creao inte l'izoa: e larghe concescioin fæte a-i baroin aragoneixi, a poxiçion de prestiggio razonta da-o zuxe de Arboia, l'alliança tra a Coroña e o Comun de Sassai, ean tutti fatoî peigoxi pe a sorvevivença de un stato dorian aotonnomo. A famiggia a çercò de ócupâ Sassai, ma sença exito (o seténbre do 1324); Feipo de Saluçço, nominao governao da l'infante Arfonso, a-o momento da partença de quest'urtimo da l'izoa, o l'arvì una inchiesta in sce doi membri da famiggia Doia, Branca e so fræ Vinçeguæra, accuzæ de rebellion. L'identificaçion do Branca Doia aoa mençunao co-o Branca Doia a l'è dubbia, dæto che pe quest'urtimo nisciun documento parla de un fræ de nomme Vençeguæra; l'è probabile, alloa, che, inta confuxon onomastega da famiggia, o rebello o segge un âtro personaggio. I ciu aotoeivi esponenti di Doia intervègnan pe intercede a favô di doi conzonti, ma l'inchiesta, pe orde do re, a vègne continuâ da-o successô de Feipo, Berenguer Carroç, che in Sassai o n'ordinò a decapitaçion. O 17 de màrso do 1325 o Comun sardo o condannò un ''Branca de Nurra'' a l'exilio perpetto, confiscandone i ben e proibindo i matrimonni co-i so figgi. Tuttavia, inte 'na lettia precedente, scrita da Saña (o 7 de zenâ), Paolo Montado, assessô do governatô, o l'anonçiò l'avegnua decapitaçion di doi fræ. L'è ben probabbile che o Branca D. o moì subbito doppo (da chì a confuxon inte ricostruçioin biografiche); de fæto, o 3 agósto do mæximo anno, Elenoa Fiesca, viddoa de Bernabè, a donò una caza ch'a l'ea appartegnua a-o Branca Doia, de proprietæ do quæ lê a dovette êse in parte erede. Da-o maiezzo con Cattæña o Branca Doia o l'aiva avúo nomioxi figgi: Bernabè, Lazzao, Preçevâ, Oberto, Babilan, Violante e Agnexiña. == Notte == <references/> [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna]] k72ohkkdopzo0es9g4wzc5i49d3zs1y 0 13091 270239 266384 2026-06-02T19:24:02Z N.Longo 12052 formataçión da-o tèsto de l'outô 270239 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeP}} [[Immaggine:S fructuoso.jpg|thumb|San Fertoso, gexa de Colmenares de Palencia, [[Spagna]]]] '''San Fertoso''' (o ''San Fruttuoso'') de [[Tæragoña]] († 21 zenâ [[259]]), vesco, martire e santo. == Vitta == A [[Spagna]] a l'avanta una tradiçion de eroismo crestian ch'a remonta a-i primmi seccoli, comme attesta a "pascion" di Santi Fertoso, Aogurio e Eülogio, foscia o primmo documento storico insci-a persecuçion anticrestiaña arivao scin a noi. Una tradiçion ch'a sconfiña inta lezendia a l'atribuisce o primmo anonçio do [[Crestianêximo|crestianeximo]] in questa tæra direttamente a l'apostolo [[Sàn Pòulo|Paolo]]. Çerto l'è che into [[III secolo|terço secolo]] a gexa inta [[Penîzoa Ibérica|penizoa iberica]] a l'è consolidâ e ben inciantâ. In sce-a [[Diòcexi de Taragoña|carega episcopâ de Taragoña]] seze o vesco Fertoso, do quæ no conoscemmo l’etæ e manco a duâ de l'episcopato, sciben che da-a nommina e da-a stimma de quæ o gode, e che transpaiscian da-o conto do martœuio, poemo desumme ch'o no foise troppo zoeno e che comunque o foise a-a ghia de questa gexa da un periodo suffixente a fâse conosce e aprexâ da-i paghen ascì. Into primmo pomeriggio da domeñega 16 de zenâ de l'anno [[259]], a l'ôa da ''siesta'', di sordatti piccan a-a porta do vesco, ch'o i acœugge in pantoffoe inte l'ingresso de caza. L'è apeña stæto emanao o segondo editto de l'imperatô [[Valeian]] contra i crestien, e i sordatti son stæti inviæ co-o precizo scopo de acompagnâ o vesco Fertozo davanti a-o conso Emilian. Ghe vegne concesso de pósâ e pantoffoe e de câçâ un pâ de scarpe, e insemme a lê portan via i doi diaconi ascì, Aoguio e Eülogio. Che no se tratte de una sencia convocaçion, ma de un arresto in piña reggola, o dimostra o fæto che i trei vegnan subito seræ in prexon. I crestien taragoneixi no abbandonan o so vesco e no se vergœugnan de lê: fan ançi a fia pe analo a trovâ e a portâghe un po’ de viveri, e tutto questo movimento probabilmente o l'induxe o conso a aspresciâ i tempi do processo. Sença contâ che o Fertoso o no cessa, manco inta çella, de eserçitâ o so ministeio: de seguo se sa ch'o l'amenestra un batteximo, ma l'è probabile ch'o l'agge ascì confessao fin a l'urtimo, saiv'a dî fin a-o venardì doppo, o 21 de zenâ, quande Fertoso e i so doi diacconi, vegnan portæ in tribunâ. A so testimoniança l'è limpida e coraggioza, reiza co-ina seenitæ e una força che imprescioñan. I condannan a êse bruxæ vivi, quello giorno mæximo, inte l'anfitiatro. "Devo custodî into mæ añimo l’intrega gexa cattolica ch'a s'espande da oriente a ocidente", risponde Fertoso a quelli so fedeli che pretendieivan da lê un aregordo particolâ da l'aodelà. In sce una pilla de legne se consumma lentamente e doozamente o so sacrifiçio, mentre i trei martiri se sostegnan a vexenda e cantan a so [[Fé|fè]] fin a l'urtimo. A seia, quande i urtime sciamme en amorte, i crestien se preçippitan in sce quello ch'aresta di povei corpi pe acaparâse aomanco una magnâ de so çennie, ma devan restituîle quanto primma, percose l'è o mæximo Fertoso a exigilo, apaindo in sœunno a quelli fedeli troppo devoti: squæxi una prosecuçion ''post mortem'' do so magistero, pe tutelâ a fè di so crestien da ogni forma de fanatismo ò superstiçion. Quelle çennie, foscia sotta a spinta de invaxoin sæxiñe, arrivan da pœu inta [[Liguria]], inta [[San Fertuzu (Camuggi)|baia de Codemonte]] e tutt'oa son conservæ inta badia dedicâ a San Fertoso, o quæ curto, probabilmente in virtù da dignitæ episcopâ, o l'ha finio pe prevai in sce quello di doi "povei" diaconi Aogurrio e Eülogio, cheiti un po’ into “desmentegæço”. Se festezza o [[21 zenâ|21 de zenâ]]. == Atri progetti == {{interprogetto}} == Referençe == * {{Çitta web|url=https://www.santiebeati.it/dettaglio/38380|tìtolo=Santi Fruttuoso, Augurio ed Eulogio Martiri|léngoa=IT}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Santi]] [[Categorîa:Véschi]] bqgitgc4guq5bakte33ylmh9929pem8 0 13906 270247 267067 2026-06-02T23:17:14Z InternetArchiveBot 12666 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 270247 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Léngoa |nómme = Novéize |nomenativo = Nuvaize |stâti = {{ITA}} |regioîn = {{IT-PMN}}<br><small>({{IT-AL}})</small> |fam1 = [[Lengoe indoeuropee|Léngoe indoeoropêe]] |fam2 = [[Léngoe itàliche|Itàliche]] |fam3 = [[Lengoe romanse|Romànze]] |fam4 = Romànze òcidentâli |fam5 = [[Léngoe gàllo-itàliche|Gàllo-Itàliche]] |fam6 = [[Lengoa ligure|Lìgure]] |fam7 = Lìgure de l’Oltrezôvo |fam8 = Lìgure de l’Oltrezôvo centrâle |fam9 = '''Novéize''' }} O '''noveize''' (''Nuvaize'') o l'é o '''lìgure d'Oltrezôvo''' (ò ''Ôtrazôvo'') ch'o se parla ancón a [[Növe|Nêuve]], a [[Seravalle]] e [[Arquâ]] inta [[Valle Scrivia]] e a-o [[Burghetu Burbaia|Borgheto]], a [[Surli|Sorli]] e a-e [[Ei Vgnöe|Vigneue]] inta bassa [[val Borbêa]] e ascì in âtri pàixi vixìn comme e [[Baàsche]], e coscì anche in [[Arbêa]] inte l'âta [[val Borbêa]], donde però coménsa a fâse sentî l'infloénsa zenéize. O gh'à de paròlle de tranxiçión lonbarde e piemonteixi. Inti quelli scîti o noveize o se ciamma "'''nuvaize'''" e o zeneize o l'é dîto "zenaize". == Descriçión == {{Véddi ascì|Gramatica noveize|I verbi inta parlò dei Buighetu}} == Stöia == == Paragón == {| class="wikitable" ! Italiàn || Nuvàize || Munegàscu || Zeneize<ref>ortografia co-a "u" a-o pòsto da "o"</ref> |-- |amico ||amigu||amigu || amigu |-- |fuoco ||fögu ||fœgu || fögu |-- |capelli || cavài || caviyu || cavelli |-- |gola || gùa || gura || gua |-- |candela || candàia ||candéra || candeia |-- |moneta || munaida || munèa || munæa |-- |seta || sàida ||sea || sæa |-- |avuto || avüu ||avüu|| avüu |-- |stato || stó ||stau|| stætu |-- |andato || 'ndó ||andau|| anætu |-- |amato || amó ||aimau|| amòu |-- |fatto|| fòtu || fau || fætu |-- |piano|| piàn || adaiju, cian || ciàn |-- |piuma || piüma ||ciüma || ciümma |-- | più || pü || ciü || ciü |-- |piantare|| piantò||ciantà || ciantâ |-- |piombo||piunbu||ciungiu || ciùngiu |-- |fiamma || fiamma || sciama || sciàmma |} == Difuxón == Nommi di fraçión e localitæ inta zöna donde se parla o noveize<ref>Da-o diçionâio de Sórli e do Noveize do Stefano Ferrarazzo, 2002</ref>: Bànqua – Bàncora. Arbèa – Albera Ligure. Barlò – Il Barilaro (in passu inte l'Apenéin). Cabàne d’Cösra – Capanne di Cosola. Cabèla – Cabella Ligure Cadìši – Cadisi: poche chè sparse tra Róncri e Fontan-a. Calvódi – Calvadi. Cantalùu – Cantalupo Ligure. Casàn - Cassano Spinola. Castlanìa – Castellania. Cösra – Cosola. Cupiàšu – Cadipiaggio. Dernìše – Dernice. Gavasàäna – Gavazzana. Giaö – Giarolo. Giüšràäna – Giusolana. Gòva – Monte Gava, Gavazza; in sima a-a loc. Fontan-a ( tra Surli e u munte Giaö). Gòvi – Gavi Ligure. Lèmmi – Lemmi. Merlasèin – Merlassino. Mungiardèin – Mongiardino Ligure. Munšögu – Montegioco. Paghèrna – Paderna. Paiò - Pagliaro Pertüšu – Pertuso. Prevšèin – Pallavicino. Psinò – Pessinate. Ramè – Ramero. Rócca – Roccaforte Ligure. Róncri – Roncoli. Ruchètta – Rocchetta Ligure. Santàcta – Sant’Agata Fossili. Sant’Aöšiu – Sant’ Alosio. Sanvìgu – San Vito. Suràigu – Cerreto di Molo. Vigpónsu – Vigoponzo. Vigsö – Viguzzolo. Vìlla – Villalvernia. Vuàsca – Avolasca. == Testimonianse scrite == :Poexîa dedicâ a-a ciassa da Colegiata a Neuve :'''A piasa e i só palasci''' :Me còra e bela piasa :ti che t'é saimpre stata :e cö da vegia Növe, :anche se u taimpu u pasa :a t'vöiu ancù pü bain. :perchè u m' pò ch'i t' lasa :andò a descaméin. :E quande in mumentéin :a m' fermu lì a guaciòte, :e a ser'na stisa i ögi, :u m' pò id arcurdòte :cmè t'eri ina vóta: :tranquila e silensiusa :ti smiaivi in salótu :indonde tüta a giainte :a dménga féin-a 'n botu :a stòva a descurì :o püra a fò di ceti :'n se queli chi surtiva :da-a mesa de-e mesdì. :E alura a restu lì :'na stisa ancù a sugnò :e a t' vèdu cunturnò :da tüti i tó palasci :bei lustri e decurè :da artisti ch'i savaiva :fò bain u só mesté. :Isi ernu taimpi bón-ni :e acsì i só padrón-ni :ch'i g'aiva i sodi a breciu, :i n' vraiva che e só chè :i n' daisa mìa a scabeciu :Ma pöi i taimpi e i sodi :- che insóin u vö pü scrusì - :i son tantu cambiè, :che si palasci acsì :da squòsi véinti lüstri :insóin i-a pü tuchè. :E alura u s' pö dì, :me còra e vegia piasa, :ch'i n' son davai pü lüstri :ma tantu scalcinè :da fòse cumpatì :da tüti quei chi pasa. :(Angiolino Bellocchio) [https://www.internetculturale.it/jmms/iccuviewer/iccu.jsp?id=oai%3Awww.internetculturale.sbn.it%2FTeca%3A20%3ANT0000%3AN%3ACFI0346826_1&mode=all&teca=MagTeca+-+ICCU&fulltext=1 Chi], a pag. 4, u gh'é n'escritu antigu da-i giurnale 'd Növe "Bagatto" de-i 1882. L'é a vègia parlò 'd Növe ncu l'articulu "er" a-i posto da "e" === Diçionâi === * {{Çitta lìbbro|outô=Severino Ghezzi|tìtolo=Il dialetto pozzolese|ànno=1962|léngoa=LIJ, IT|editô=Tipografia Emiliani|çitæ=Rapàllo|url=https://books.google.it/books?hl=it&id=6KcQAQAAIAAJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Natale Magenta|tìtolo=Vocabolario del dialetto di Novi Ligure|ànno=1984|léngoa=LIJ, IT|editô=Edizioni arti grafiche novesi|çitæ=Nêuve|url=https://books.google.it/books?id=SscNGwAACAAJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Roberto Allegri|tìtolo=Strutture fondamentali del dialetto serravallese|ànno=2007|léngoa=LIJ, IT|editô=Pro Loco|çitæ=Seravàlle|url=https://books.google.it/books?id=1mwCSQAACAAJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Natale Magenta|tìtolo=Nuovo vocabolario del dialetto di Novi Ligure|ànno=1999|léngoa=LIJ, IT|editô=Istituto Culturale Rotariano|çitæ=Milàn|url=https://books.google.it/books?id=N9wZoAEACAAJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Mario Silvano|tìtolo=Glossario vernacolo della Pozzolasca|ànno=2000|léngoa=LIJ, IT|editô=Novinostra|çitæ=Nêuve|url=https://books.google.it/books?id=yWg6HQAACAAJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Roberto Allegri|tìtolo=Vocabolario e grammatica della lingua serravallese|ànno=2007|léngoa=LIJ, IT|editô=Joker|çitæ=Nêuve|url=https://books.google.it/books?id=yWg6HQAACAAJ|ISBN=88-75-36130-4}} * {{Çitta lìbbro|outô=Bruno Arecco|tìtolo=Gaviese: un vocabolario|ànno=2021|léngoa=LIJ, IT|editô=Mimesis|çitæ=Sèsto Sàn Zâne|url=https://books.google.it/books?id=ZbJzzgEACAAJ|ISBN=88-57-57761-9}} === Âtre òpere === * {{Çitta lìbbro|outô=Carlo Raimondi|tìtolo=Pacciughi, macète e mugugni|ànno=1925|léngoa=LIJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Angelo Daglio|tìtolo=Nêuve 'na vota|ànno=1963|editô=Scuola Tip. S. Giuseppe|çitæ=Tortónn-a|léngoa=LIJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Angelo Daglio|tìtolo=Poesie dialettali|url=https://books.google.it/books?id=EVTGxgEACAAJ|ànno=1972|editô=Viscardi|çitæ=Lisciàndria|léngoa=LIJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Angiolino Bellocchio|tìtolo=Um suvena. Acquerelli novesi|ànno=1978|editô=Lions Club de Nêuve|çitæ=Nêuve|léngoa=LIJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Maurizio Barzizza|tìtolo=Vestiti su misura: commedia brillante in dialetto novese|url=http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=CFI0017700|ànno=1986|editô=Viscardi|çitæ=Lisciàndria|léngoa=LIJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Maurizio Barzizza|tìtolo=E padron son mi: commedia in tre atti|url=http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=TO00709282|ànno=1986|çitæ=Nêuve|léngoa=LIJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Maurizio Barzizza|tìtolo=A purtera: commedia brillante in tre atti|url=http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=TO01218782|ànno=1987|çitæ=Nêuve|léngoa=LIJ}} * {{Çitta publicaçión|outô=Egidio Mascherini|ànno=1987|tìtolo=Testamentu da Lola Mumeina|revìsta=Il Piccolo|volùmme=VIII|nùmero=26|léngoa=LIJ}} * {{Çitta publicaçión|outô=Pier Eligio Bertoli|ànno=1991|tìtolo=Asgordi e anèduti|revìsta=Novinostra|volùmme=XXXI|nùmero=1|pp=89-95|léngoa=LIJ, IT}} * {{Çitta publicaçión|outô=Lorenzo Bovone|ànno=1991|tìtolo=Poesie e nenie dialettali|revìsta=In Novitate|volùmme=VI|nùmero=2|pp=89-95|léngoa=LIJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Maurizio Barzizza|tìtolo=Parlemu 'd Neuve|url=http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=TO01734606#altre_info|ànno=1994|editô=Gutemberg e Girardengo|çitæ=Nêuve|léngoa=LIJ}} * [https://web.archive.org/web/20250817194546/https://www.librinlinea.it/search/autore/Mascherini%2C%20Egidio Scrîti spantegæ de l'Egidio Mascheroni] == Nòtte == <references /> == Colegaménti estèrni == ;Diçionâi in sciâ Ræ * In sciô scîto '''[https://ligu.re/ ligu.re]''' gh‘é o diçionâio do noveize scrito inta parlâ de [[Surli|Sorli]] da Stefano Ferrarazzo. * In sciô scîto de l'asociaçion ''Chiekete'' de Seravalle gh'é 'n [https://www.chiekete.eu/2020/12/03/allegri-strutturefondamentali/ link] a-o diçionâio do noveize inta parlâ de Seravalle fæto da-o Roberto Allegri. * Âtri diçionâi do noveize e do lìgure d'Oltrezôvo (dito "Otrazôvo" inte quelle parlæ) son elenchæ chi de sotta: ** [https://web.archive.org/web/20210917181646/https://ilmiopaese.info/numeri/3/art14.html Bedonia (estræto da létera C)] ** [http://www.zuccotti.com/basaluzzo/dialetto.htm Dialetto de Bazalusso, comme lêzilo] ** [http://www.zuccotti.com/basaluzzo/dizionario.htm Dialetto de Bazalusso, vocabolâio] ** [http://www.irbagiu.it/fonetica-silvanese/ Dialetto Silvaneize, fonologìa] ** [http://www.irbagiu.it/dizionario/ Diçionâio do dialetto Silvaneize (S. Basso, asociaçión Ir Bagiu)] ** [https://www.chiekete.eu/vocabolario-serravalleseitaliano-2/ Diçionâio da parlâ de Seravalle] ** [https://web.archive.org/web/20210917181646/http://tagliolese.hostinggratis.it/ Diçionâio da parlâ de Taiêu] ** [https://vegni-valborbera.it/racconti/le_origini_del_dialetto_vegnino.php E origini do dialetto vegnin (solo carateristiche)] ;Âtro * {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NRjkkBVsITw|tìtolo=A Vraisa - cansón in novéize|léngoa=LIJ|vìxita=2023-08-22}} {{Léngoa lìgure}} [[Categorîa:Lengua ligure]] dwij5n2qyprre7os2493y3c6abui4r1 0 14430 270241 251983 2026-06-02T19:33:41Z N.Longo 12052 - tl 270241 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} [[File:Ocean_1790_Model_Musem_Paris_mp3h9289.jpg|thumb|Polena de vascellô françeize raffigürante Nettun]] [[File:GalionVictory.JPG|thumb|Polena de vascellô britannicô. Ô rappresenta dui putti che rezzen un scüddô araldicô]] A '''polena''' a l'è una decoraziôn de legnô dô [[barco a veia]], spessô a fôrma de figüa femminile o de animale, che a se trövava in sce a prua de nave da ô [[XVI secolo|XVI secôlô]] a ô [[XIX secolo|XIX secôlô]]. A pratica a l'è stæta intrôdotta inisialmente in ti galeôin, ma anche nave ciü antighe aveivan de spessô de decoraçiôin in ta prua. Cômme tante atre decoraçiôin dô tempô a polena a l'aveiva ô scopo de indicä ô nômme da nave che a a portava a persônne che no saveivan lezze (anche se, a votte, in te una mainea contorta), pe de ciü a l'aveiva ô fin de môsträ a ricchessa e a forsa dell'armatô. In tô periodô [[Barocco]] çerte navi vantaven polene gigantesche, pesanti diversci tônnei; a votte ne portaven finna due, ünn-a pe ogni latô dell'[[erbô de bômpressô]]. E grosse polene, essendô scôlpie in tô legnô massicciô e essendô pôsiçiônê in sce a punta dô [[scaffo]], aveivan un effettô negativô in sce e capaçitæ de navigaçiôn de nave. Questô, e i côsti erti de realizzaziôn, portian in to XVIII secolo a fä de polene môltô ciü piccinne e adreitüa a eliminale in tô secôlô seguente. Doppô e guere napoleoniche s'è ricominçoô a mette in sce i scaffi qualche polena, ma raffiguraven sôlô di mezzibüsti piccin e no e grosse figüe döviæ pe ô passoô. I [[clipper]] di [[Anni 1850|anni '50]] e di [[Anni 1860|anni '60 dell'Ottôçentô]] ean in genere dotæ de polene a figüa intrega, ma relativamente piccinne e leggere. A polena vera e propria a l'è sparia con a fin da navigaçiôn a veia in larga scala. I primmi [[piroscafô|piroscafi]] aveivan de struttüe che ricordaven e polene in sce a prua. Questa pratica a l'è düâ finna â [[Primma Goæra Mondiâ|Primma guæra mondiâ]]. {{Clear}} == Atri progetti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Mainaja‎]] 8xqdhglcpv6lco2uf20lsem531axw9l 828 16546 270242 197149 2026-06-02T19:42:54Z N.Longo 12052 up 270242 Scribunto text/plain --[[ Questo modulo serve a fornire l'accesso alle funzioni stringa base. La maggior parte delle funzioni di questo modulo possono essere invocate con parametri con nome, senza nome o con un misto di entrambi. Quando vengono usati parametri con nome il software di Mediawiki rimuoverà ogni spazio iniziale o finale dal parametro. A seconda dell'uso che si vuole fare della funzione può essere vantaggioso conservare oppure rimuovere questi spazi. Opzioni globali ignore_errors: se settato a 'true' o 1, ogni condizione di errore ritornerà una stringa vuota piuttosto che un messaggio di errore. error_category: nel caso si verifichi un errore è il nome di una categoria da includere insieme al messaggio di errore. La categoria di default [Categoria:Errori del Module String]. (TODO:verificare) no_category: Se settato a 'true' o 1, non verranno aggiunte categorie in caso di errore. Unit tests per questo modulo sono disponibili a Module:String/test. Diverse funzioni fanno uso di pattern Lua, questi sono una forma di espressione regolare, per maggiori informazioni vedi: * http://www.lua.org/manual/5.1/manual.html#5.4.1 * http://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Patterns * http://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Ustring_patterns ]] local str = {} --[[ len Questa funzione ritorna la lunghezza di una stringa. Uso: {{#invoke:String|len|stringa|}} O {{#invoke:String|len|s=stringa}} Parametri s: La stringa di cui ritornare la lunghezza Se invocata usando parametri nominati, Mediawiki rimuoverà automaticamente ogni spazio iniziale o finale dalla stringa. ]] function str.len( frame ) local new_args = str._getParameters( frame.args, {'s'} ); local s = new_args['s'] or ''; return mw.ustring.len( s ) end --[[ sub Questa funzione ritorna la sottostringa di una stringa bersaglio, come indicato dagli indici Uso: {{#invoke:String|sub|stringa_bersaglio|indice_iniziale|indice_finale}} O {{#invoke:String|sub|s=stringa_bersaglio|i=indice_iniziale|j=indice_finale}} Parameters s: La stringa da cui estrarre una sottostringa i: La posizione iniziale del primo carattere della sottostringa da ritornare, se non specificato è 1. j: La posizione finale dell'ultimo carattere della sottostringa da ritornare, se non specificato corrisponde alla lunghezza della stringa_bersaglio (l'ultimo carattere). I caratteri della stringa sono numerati a partire da 1. Se i o j hanno un valore negativo allora contano la posizione contando dalla fine della stringa, -1 è l'ultimo carattere della stringa, -2 il penultimo, ecc... Se le posizioni sono al di fuori degli estremi della stringa viene ritornato un messaggio di errore. ]] function str.sub( frame ) local new_args = str._getParameters( frame.args, { 's', 'i', 'j' } ); local s = new_args['s'] or ''; local i = tonumber( new_args['i'] ) or 1; local j = tonumber( new_args['j'] ) or -1; local len = mw.ustring.len( s ); -- Convert negatives for range checking if i < 0 then i = len + i + 1; end if j < 0 then j = len + j + 1; end if i > len or j > len or i < 1 or j < 1 then return str._error( 'Indici fuori dagli estremi della stringa' ); end if j < i then return str._error( 'Indici in ordine sbagliato' ); end return mw.ustring.sub( s, i, j ) end --[[ Questa funzione implementa tutte le caratteristiche di {{str sub}} e viene mantenuta per motivi di compatibilità con template più vecchi. ]] function str.sublength( frame ) local i = tonumber( frame.args.i ) or 0 local len = tonumber( frame.args.len ) return mw.ustring.sub( frame.args.s, i + 1, len and ( i + len ) ) end --[[ match Questa funzione ritorna dalla stringa bersaglio una sottostringa corrispondente a un pattern specificato. Uso: {{#invoke:String|match|source_string|pattern_string|start_index|match_number|plain_flag|nomatch_output}} O {{#invoke:String|match|s=source_string|pattern=pattern_string|start=start_index |match=match_number|plain=plain_flag|nomatch=nomatch_output}} Parametri s: La stringa da cercare pattern: Il pattern da cercare nella stringa start: La posizione iniziale da cui iniziare la ricerca, se non specificato è 1. match: Se c'è ci sono corrispondenze multiple quale ritornare, 1 per la prima corrispondenza, 2 per la seconda ecc.. Un valore negativo indica di contare all'indietro a partire dall'ultima corrispondenza, quindi match = -1 significa chiedere l'ultima corrispondenza. Se non specificato è 1 plain: Se vero specifica che il pattern deve essere considerato come una stringa normale, piuttosto che un pattern Lua. Se non specificata è falsa. nomatch: Il valore da ritornare se non ci sono corrispondenze, invece di ritornare un errore. Se richiamata usando parametri nominati Mediawiki rimuoverà automaticamente tutti gli spazi iniziali e finali. In alcune circostanze questo può essere il comportamento desiderato, in altre si potrebbe volerli conservare. Se match_number o start_index sono al di fuori degli estremi della stringa s, allora la funzione ritorna un errore. Viene generato un errore anche se il non vengono trovate corrispondenze. Per sopprimere gli errori si può aggiungere il parametro ignore_errors=true, in questo caso in caso di errore verrò ritornata una stringa vuota. ]] function str.match(frame) return str._match(frame.args) end --[[ Entry point per chiamata diretta da un modulo ]] function str._match( args ) local new_args = str._getParameters( args, {'s', 'pattern', 'start', 'match', 'plain', 'nomatch'} ); local s = new_args['s'] or ''; local start = tonumber( new_args['start'] ) or 1; local plain_flag = str._getBoolean( new_args['plain'] or false ); local pattern = new_args['pattern'] or ''; local match_index = math.floor( tonumber(new_args['match']) or 1 ); local nomatch = new_args['nomatch']; if s == '' then return nomatch or str._error( 'La stringa in cui cercare è vuota' ); end if pattern == '' then return nomatch or str._error( 'La stringa o pattern da cercare è vuota' ); end if math.abs(start) < 1 or math.abs(start) > mw.ustring.len( s ) then return nomatch or str._error( 'La posizione iniziale richiesta è fuori dagli estremi della stringa' ); end if match_index == 0 then return nomatch or str._error( 'Match index è nullo' ); end if plain_flag then pattern = str._escapePattern( pattern ); end local result if match_index == 1 then -- Il caso più semplice, trova la prima corrispondenza result = mw.ustring.match( s, pattern, start ) else if start > 1 then s = mw.ustring.sub( s, start ); end local iterator = mw.ustring.gmatch(s, pattern); if match_index > 0 then -- Ricerca in avanti for w in iterator do match_index = match_index - 1; if match_index == 0 then result = w; break; end end else -- Ricerca all'indietro deve estrarre tutte le corrispondenze local result_table = {}; local count = 1; for w in iterator do result_table[count] = w; count = count + 1; end result = result_table[ count + match_index ]; end end if result == nil then if nomatch == nil then return str._error( 'Corrispondenza non trovata' ); else return nomatch; end else return result; end end --[[ pos Questa funzione ritorna il carattere della stringa in posizione pos. Uso: {{#invoke:String|pos|stringa_bersaglio|indice}} O {{#invoke:String|pos|target=stringa_bersaglio|pos=indice}} Parametri target: La stringa in cui cercare pos: La posizione del carattere da ritornare Se richiamata usando parametri nominati Mediawiki rimuoverà automaticamente tutti gli spazi iniziali e finali. In alcune circostanze questo può essere il comportamento desiderato, in altre si potrebbe volerli conservare. I caratteri della stringa sono numerati a partire da 1. Se pos è un valore negativo allora conta la posizione partendo dalla fine della stringa, -1 è l'ultimo carattere della stringa, -2 il penultimo, ecc... Se la posizione richiesta è 0 o al di fuori degli estremi della stringa viene ritornato un errore. ]] function str.pos( frame ) local new_args = str._getParameters( frame.args, {'target', 'pos'} ); local target_str = new_args['target'] or ''; local pos = tonumber( new_args['pos'] ) or 0; if pos == 0 or math.abs(pos) > mw.ustring.len( target_str ) then return str._error( 'Indice della stringa fuori dagli estremi' ); end return mw.ustring.sub( target_str, pos, pos ); end --[[ str_find Questa funzione duplica il comportamento di {{str_find}}, incluso i suoi comportamenti irregolari. Questa funzione è fornita per motivi di compatibilità con i vecchi template, ma SI RACCOMANDA di non utilizzarla in nuovi template. Nello sviluppo di nuovo codice si raccomanda di usare la funzione "find". Parametri source: La stringa in cui cercare target: la stringa da cercare Ritorna la posizione nella stringa source del primo carattere in cui c'è è stata trovata la stringa target. I caratteri della stringa sono numerati a partire da 1. La funzione ritorna -1 se la stringa "target" non è contenuta in "source". Nota importante: Per compatibilità con il vecchio template se la stringa "target" è vuota o manca la funzione ritorna un valore di "1" ]] function str.str_find( frame ) local new_args = str._getParameters( frame.args, {'source', 'target'} ); local source_str = new_args['source'] or ''; local target_str = new_args['target'] or ''; if target_str == '' then return 1; end local start = mw.ustring.find( source_str, target_str, 1, true ) if start == nil then start = -1 end return start end --[[ find Questa funzione permette di cercare una stringa bersaglio o un pattern Lua all'interno di un'altra stringa. Uso: {{#invoke:String|find|stringa_sorgente|stringa_bersaglio|indice_iniziale|plain_flag}} O {{#invoke:String|find|source=stringa_sorgente|target=stringa_bersaglio|start=indice_iniziale|plain=plain_flag}} Parametri source: La stringa in cui cercare target: La stringa o pattern Lua da cercare start: La posizione da cui iniziare la ricerca, se non specificato è 1 plain: Se è vero indica che la stringa target deve essere considerata come una testo normale e non come un pattern Lua, se non specificata è vera Se richiamata usando parametri nominati Mediawiki rimuoverà automaticamente tutti gli spazi iniziali e finali. In alcune circostanze questo può essere il comportamento desiderato, in altre si potrebbe volerli conservare. Questa funzione ritorna la prima posizione maggiore o uguale a "start" a partire dalla quale "target" si trova in "source". I caratteri della stringa sono numerati a partire da 1. Se "target" non viene trovato ritorna 0. Se "source" o "target" sono mancanti o vuoti ritorna 0. Questa funzione dovrebbe essere sicura per stringhe UTF-8. ]] function str.find( frame ) local new_args = str._getParameters( frame.args, {'source', 'target', 'start', 'plain' } ); local source_str = new_args['source'] or ''; local pattern = new_args['target'] or ''; local start_pos = tonumber(new_args['start']) or 1; local plain = new_args['plain'] or true; if source_str == '' or pattern == '' then return 0; end plain = str._getBoolean( plain ); local start = mw.ustring.find( source_str, pattern, start_pos, plain ) if start == nil then start = 0 end return start end --[[ replace Questa funzione permette di rimpiazzare una stringa o pattern bersaglio con un'altra stringa. Uso: {{#invoke:String|replace|stringa_sorgente|stringa_pattern|nuova_stringa|numero_di_sostituzioni|plain_flag}} O {{#invoke:String|replace|source=stringa_sorgente|pattern=stringa_pattern|replace=nuova_stringa| count=numero_di_sostituzioni|plain=plain_flag}} Parametri: source: La stringa da cercare pattern: La stringa o pattern Lua da trovare in source replace: Il testo di sostituzione count: Il numero di volte in cui rimpiazzare la stringa, se non specificato tutte. plain: Se vero indica che il pattern deve essere considerato come testo normale e non come pattern Lua, il valore di default è vero ]] function str.replace( frame ) local new_args = str._getParameters( frame.args, {'source', 'pattern', 'replace', 'count', 'plain' } ); local source_str = new_args['source'] or ''; local pattern = new_args['pattern'] or ''; local replace = new_args['replace'] or ''; local count = tonumber( new_args['count'] ); local plain = new_args['plain'] or true; if source_str == '' or pattern == '' then return source_str; end plain = str._getBoolean( plain ); if plain then pattern = str._escapePattern( pattern ); replace = mw.ustring.gsub( replace, "%%", "%%%%" ); --Only need to escape replacement sequences. end local result; if count ~= nil then result = mw.ustring.gsub( source_str, pattern, replace, count ); else result = mw.ustring.gsub( source_str, pattern, replace ); end return result; end --[[ Funzione per utilizzare string.rep in un template. ]] function str.rep( frame ) local repetitions = tonumber( frame.args[2] ) if not repetitions then if frame.args[2] == '' then -- se il secondo parametro è una stringa nulla ritorno una stringa nulla return '' else return str._error( 'la funzione rep si aspetta un secondo parametro con il numero di ripetizioni, ricevuto "' .. ( frame.args[2] or '' ) .. '"' ) end end return mw.ustring.rep( frame.args[1] or '', repetitions ) end --[[ Funzione per decodificare una stringa codificata percentualmente. Richiama la funzione mw.uri.decode di scribunto, vedi https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.uri.decode ]] function str.decode( frame ) local valid_enctype = { QUERY = true, WIKI = true, PATH = true} local new_args = str._getParameters(frame.args, {'source', 'enctype'}) local source = new_args['source'] or '' local enc_type = new_args['enctype'] or 'QUERY' if not valid_enctype[enc_type] then enc_type = 'QUERY' end return mw.uri.decode(source, enc_type) end --[[ Funzione per semplificare stringhe con diacritici ]] function str.collate( frame ) local collation = { {'[áàăắằẵẳâấầẫẩǎåǻäǟãȧǡąāảȁȃạặậḁⱥᶏᴂæɐᶐɒə]', 'a'}, {'[ÁÀĂẮẰẴẲÂẤẦẪẨǍÅÅǺÄǞÃȦǠĄĀẢȀȂẠẶẬḀȺᴁÆƏ]', 'A'}, {'[ḃḅḇƀɓ]', 'b'}, {'[ḂḄḆɃ]', 'B'}, {'[ćĉčċçḉȼƈ]', 'c'}, {'[ĆĈČĊÇḈȻƇ]', 'C'}, {'[đḍḓḏðďḋḑ]', 'd'}, {'[ĐḌḒḎÐĎḊḐ]', 'D'}, {'[éèĕěêếềễểëẽėȩḝęēḗḕẻȅȇẹệḙḛǝ]', 'e'}, {'[ÉÈĔĚÊẾỀỄỂËẼĖȨḜĘĒḖḔẺȄȆẸỆḘḚƎ]', 'E'}, {'[ḟⅎ]', 'f'}, {'[ḞℲ]', 'F'}, {'[ǵğĝǧġģḡᵹɠ]', 'g'}, {'[ǴĞĜǦĠĢḠƓ]', 'G'}, {'[ĥȟḧḣḩħḥḫẖ]', 'h'}, {'[ĤȞḦḢḨĦḤḪ]', 'H'}, {'[íìĭîǐïḯĩįīỉȉȋịḭı]', 'i'}, {'[ÍÌĬÎǏÏḮĨĮĪỈȈȊỊḬİ]', 'I'}, {'[ĵǰ]', 'j'}, {'[Ĵ]', 'J'}, {'[ḱǩķ]', 'k'}, {'[ḰǨĶ]', 'K'}, {'[ĺľļłḷḹḽḻl·l·ŀƚⱡ]', 'l'}, {'[ĹĽĻŁḶḸḼḺL·L·ĿȽⱠ]', 'L'}, {'[ḿṁṃ]', 'm'}, {'[ḾṀṂ]', 'M'}, {'[ńǹňñṅņṇṋṉ]', 'n'}, {'[ŃǸŇÑṄŅṆṊṈ]', 'N'}, {'[óòŏốồỗổǒôöȫőõṍṏȭȯȱøǿǫǭōṓṑỏȍȏơớờỡởợọộœ]', 'o'}, {'[ÓÒŎỐỒỖỔǑÔÖȪŐÕṌṎȬȮȰØǾǪǬŌṒṐỎȌȎƠỚỜỠỞỢỌỘŒ]', 'O'}, {'[ṕṗ]', 'p'}, {'[ṔṖ]', 'P'}, {'[ŕřṙŗȑȓṛṝṟ]', 'r'}, {'[ŔŘṘŖȐȒṚṜṞ]', 'R'}, {'[śṥŝṧṡşṣṩșšß]', 's'}, {'[ŚṤŜṦṠŞṢṨȘŠ]', 'S'}, {'[ťṫẗţṭțṱṯ]', 't'}, {'[ŤṪŢṬȚṰṮ]', 'T'}, {'[úùŭûǔůüǘǜǚǖűũṹųūṻủȕȗưứừữửựụṳṷṵʉ]', 'u'}, {'[ÚÙŬÛǓŮÜǗǛǙǕŰŨṸŲŪṺỦȔȖƯỨỪỮỬỰỤṲṶṴɄ]', 'U'}, {'[ṽṿʋ]', 'v'}, {'[ṼṾƲ]', 'V'}, {'[ẃẁŵẘẅẇẉⱳ]', 'w'}, {'[ẂẀŴ̊ẄẆẈⱲ]', 'W'}, {'[ýỳŷẙÿỹẏȳỷỵɏƴ]', 'y'}, {'[ÝỲŶ̊ŸỸẎȲỶỴɎƳ]', 'Y'}, {'[źẑžżẓẕƶȥʐⱬ]', 'z'}, {'[ŹẐŽŻẒẔƵȤʐⱫ]', 'Z'}, } local new_args = str._getParameters(frame.args, {'source'}) local source = new_args['source'] or '' --local source = mw.ustring.toNFC(source) for _, el in ipairs(collation) do source = mw.ustring.gsub( source, el[1], el[2]) end return source end --[[ Funzione per estrarre da un titolo la stringa adatta all'ordinamento alfabetico. ]] function str.titolo_alfa(frame) -- Evito "I", "A", "Die"... che darebbero molte false corrispondenze in lingue diverse local articoli = {"Il ", "Lo ", "La ", "L'", "Gli ", "Le ", "Un ", "Uno ", "Una ", "Un'", "The ", "An ", "Les ", "El ", "Los ", "Las ", "Der ", "Das "} local source = frame.args[1] if not source or source == '' then source = mw.title.getCurrentTitle().text end if not source or source == '' then return '' end source = mw.ustring.gsub(source, ' %(.*%)$', '') source = str.collate( { args = { source } } ) source = mw.ustring.gsub(source, "^['%(%.¡¿ ]*", '') for _,article in ipairs(articoli) do source = mw.ustring.gsub(source, "^(" .. article .. ")(.*)$", "%2, %1") end source = mw.ustring.gsub(source, '^%l', mw.ustring.upper) source = mw.text.trim(source) return source end -- ================================================================= -- Classe per gestire i parametri -- ================================================================= local Param = {} Param.__index = Param function Param.new(par_name, alt_name) if par_name ~= "$index" and not mw.ustring.find(par_name, '#') then par_name = par_name .. '#' end; return setmetatable({ name = par_name, base_name = mw.ustring.gsub(par_name, ' ?#', '', 1), alt = alt_name }, Param) end function Param:get_other_value(args, index) if self.name == '$index' then return tostring(index), true else return args[mw.ustring.gsub(self.name, '#', tostring(index), 1)] or '', false end end function Param:get_first_value(args, index, base_index) function value_or_nil (s) if s and s ~= '' then return s end return nil end if self.name == '$index' then return tostring(index), true end if index == base_index then return value_or_nil(args[mw.ustring.gsub(self.name, '#', tostring(index), 1)]) or value_or_nil(args[self.base_name]) or value_or_nil(args[self.alt]) or '', false else return value_or_nil(args[mw.ustring.gsub(self.name, '#', tostring(index), 1)]) or value_or_nil(args[self.alt]) or '', false end end setmetatable(Param, { __call = function(_, ...) return Param.new(...) end }) -- ================================================================= -- fine dichiarazione classe per parametro -- ================================================================= -- ================================================================= -- Classe per gestire il messaggio -- ================================================================= local Message = {} Message.__index = Message function Message.new(msg) -- converto parentesi graffe che sono state precedute da "\" msg = mw.ustring.gsub(msg, '\\{', '{') msg = mw.ustring.gsub(msg, '\\}', '}') local frame = mw.getCurrentFrame():getParent() or mw.getCurrentFrame() return setmetatable({ msg = msg, values = {}, frame = frame, }, Message) end function Message:reset_values() self.values = {} end function Message:add_value(value) self.values[#self.values+1] = value end function Message:text() return self.frame:preprocess(mw.message.newRawMessage(self.msg, self.values):plain()) end setmetatable(Message, { __call = function(_, ...) return Message.new(...) end }) -- ================================================================= -- fine dichiarazione classe per messaggio -- ================================================================= --[[ Funzione per unire una o più liste di valori in una stringa. Uso: {{#invoke:String|arraytostring|par1=xxx|par2=xxx....|parn=xxxx|msg=msg|separator=|congiunzione=|pre=|post=|lista=}} Parametri: par1...parn: i nomi base dei parametri da inserire nel messsaggio, devono contenere il carattere '#' che precisa la posizione in cui inserire l'indice. Se viene valorizzato a '$index' avrà automaticamente il valore del contatore. msg: il messaggio (cioè la riga unitaria) in cui eventuali caratteri '{', '}' dovranno essere preceduti da '\', mentre una "|" dovrà essere inserita con il template {{!}}. I valori da sostituire sono da inserire come $n ($1 sarà sostituito dal valore di par1, $2 dal valore di par2, ecc...) separatore: La stringa da inserire tra ogni valore congiunzione: La stringa da inserire invece di separatore tra l'ultimo e il penultimo valore. Se non precisato viene usato il valore di separatore pre: eventuale stringa che precede l'unione delle stringhe post: eventuale stringa che segue l'unione delle stringhe indentazione: una stringa da ripetere cumulativamente per ogni messaggio (tipicamente '&nbsp') lista: se valorizzata a: 'puntata' imposta i parametri per una lista puntata 'ordinata' imposta i parametri per una lista ordinata 'infobox' imposta l'unione come una lista, eccetto che nel caso ci sia solo un elemento Se lista è valorizzata separatore/congiunzione/pre/post sono ignorati, salvo il caso di 'infobox' e la lista contenga solo un elemento. nmin = indice iniziale da cui partire a scandire i parametri (di default pari a 1) nmax = indice massimo a cui arrivare con i parametri (se non precisato illimitato) nobbligatori = l'indice minimo che deve essere valutato anche in presenza di buchi nella sequenza (comunque l'indice massimo che viene valutato è nmax) baseIndex = valore dell'indice che può essere sostituito da stringa nulla (default = 1) Esempi di chiamata: {{#invoke:string:arraytostring|par1=var#|separatore=,|congiunzione=#32;e#32;}} {{#invoke:string:arraytostring|par1=disegnatore #|par2=disegnatore # nota|msg = $1 <small>$2</small>|lista=infobox }} {{#invoke:string:arraytostring|par1=editore #|par2=etichetta #|par3=editore # nota| msg=$1 \{\{#if:$2{{!}}$2 <small>$3</small>\}\}|lista=infobox }} ]] function str.arraytostring(frame) local base_args = frame.args local params = {} if not base_args then return str._error('Lista parametri vuota') end -- carico la lista dei parametri local index = 1 while true do local par_name = base_args['par' .. index] or (index == 1 and base_args['par']) or '' if par_name == '' then break end --carico eventuale nome alternativo per il primo parametro local alt_name = base_args['altpar' .. index] or (index == 1 and base_args['altpar']) or nil params[index] = Param(par_name, alt_name) index = index + 1 end --carico il messaggio local msg = base_args.msg or '$1' --if msg == '' then return str._error('Manca il messaggio da riprodurre.') end local message = Message(msg) elements = {} -- carico gli altri parametri di formattazione local Nmax = tonumber(base_args.Nmax) or tonumber(base_args.nmax) or 0 local base_index = tonumber(base_args.baseindex) or tonumber(base_args.baseIndex) or 1 local index = tonumber(base_args.Nmin) or tonumber(base_args.nmin) or base_index local Nobbligatori = tonumber(base_args.Nobbligatori) or tonumber(base_args.nobbligatori) or base_index-1 local indentazione = base_args.indentazione or nil local args = frame:getParent().args -- estraggo il primo valore local found = false for i, param in ipairs(params) do local v, is_index = param:get_first_value(args, index, base_index) if (not(is_index) or base_index<=Nobbligatori) and v ~= '' then found = true end message:add_value(mw.text.trim(v)) end if found then elements[#elements+1] = message:text() index = index + 1 end -- elaboro i valori successivi while true do if Nmax > 0 and index > Nmax then break end message:reset_values() found = false for i, param in ipairs(params) do local v, is_index = param:get_other_value(args, index) if (not(is_index) or index<=Nobbligatori) and v ~= '' then found = true end message:add_value(mw.text.trim(v)) end if found then elements[#elements+1] = message:text() elseif index >= Nobbligatori then break end index = index + 1 end if #elements == 0 then return '' end -- carico separatori, congiunzione, pre e postazione local pre, post, separatore, congiunzione, indent = '', '', '', '', '' local lista = base_args.lista or '' if lista == 'puntata' or (lista =='infobox' and #elements >1) then pre = '<UL><LI>' post = '</LI>\n</UL>' separatore = '</LI>\n<LI>' congiunzione = separatore elseif lista == 'ordinata' then pre = '<OL><LI>' post = '</LI>\n</OL>' separatore = '</LI>\n<LI>' congiunzione = separatore else pre = base_args.pre or '' post = base_args.post or '' separatore = base_args.separatore or '' congiunzione = base_args.congiunzione or separatore end if indentazione then local current_indentazione = indentazione for i, msg in ipairs(elements) do elements[i] = current_indentazione .. elements[i] current_indentazione = current_indentazione .. indentazione end end return pre .. mw.text.listToText(elements, separatore, congiunzione) .. post end --[[ Funzione per unire una lista di valori in una stringa. Uso: {{#invoke:String|listtostring|par_number=xxx|msg=msg|separator=|congiunzione=|pre=|post=|lista=}} Parametri: par_number: il numero di parametri che compongono il messaggio msg: il messaggio (cioè la riga unitaria) in cui eventuali caratteri '{', '}' dovranno essere preceduti da '\', mentre una "|" dovrà essere inserita con il template {{!}}. I valori da sostituire sono da inserire come $n (nel primo messaggio $1 sarà sostituito dal parametro posizionale di posizione Nmin, $2 da Nmin+2, ecc...., nel secondo messaggio $1 sarà sostituito dal parametro posizionale Nmin+par_number, $2 da Nmin+par_number+2, ec....) valore di par1, $2 dal valore di par2, ecc...) separatore: La stringa da inserire tra ogni valore congiunzione: La stringa da inserire invece di separatore tra l'ultimo e il penultimo valore. Se non precisato viene usato il valore di separatore pre: eventuale stringa che precede l'unione delle stringhe post: eventuale stringa che segue l'unione delle stringhe lista: se valorizzata a: 'puntata' imposta i parametri per una lista puntata 'ordinata' imposta i aprametri per una lista ordinata 'infobox' imposta l'unione come una lista, eccetto che nel caso ci sia solo un elemento Se lista è valorizzata separatore/congiunzione/pre/post sono ignorati, salvo il caso di 'infobox' e la lista contenga solo un elemento. nmax = indice massimo a cui arrivare con i parametri (se non precisato illimitato) nobbligatori = l'indice minimo che deve essere valutato anche in presenza di buchi nella sequenza (comunque l'indice massimo che viene valutato è nmax) baseIndex = valore del primo parametro posizionale da cui cominciare a leggere (default = 1) ]] function str.listtostring(frame) local base_args = frame.args local params = {} if not base_args then return str._error('Lista parametri vuota') end -- carico la lista dei parametri local base_index = tonumber(base_args.base_index) or 1 local par_number = tonumber(base_args.par_number) or 1 local Nmax = tonumber(base_args.nmax) or 0 local Nobbligatori = tonumber(base_args.nobbligatori) or base_index-1 --carico il messaggio local message = Message(base_args.msg or '$1') elements = {} -- carico gli altri parametri di formattazione local index = base_index local args = frame:getParent().args -- elaboro i valori successivi local found = true while true do if Nmax > 0 and index > Nmax then break end message:reset_values() found = false for i = index, index+par_number-1 do message:add_value(args[i] or '') if args[i] then found = true end end if found then elements[#elements+1] = message:text() elseif index > Nobbligatori then break end index = index + par_number end if #elements == 0 then return '' end -- carico separatori, congiunzione, pre e postazione local pre, post, separatore, congiunzione = '', '', '', '' local lista = base_args.lista or '' if lista == 'puntata' or (lista =='infobox' and #elements >1) then pre = '<UL><LI>' post = '</LI>\n</UL>' separatore = '</LI>\n<LI>' congiunzione = separatore elseif lista == 'ordinata' then pre = '<OL><LI>' post = '</LI>\n</OL>' separatore = '</LI>\n<LI>' congiunzione = separatore else pre = base_args.pre or '' post = base_args.post or '' separatore = base_args.separatore or '' congiunzione = base_args.congiunzione or separatore end return pre .. mw.text.listToText(elements, separatore, congiunzione) .. post end --[[ Funzione di aiuto che popola la lista di argomenti, dato che l'utente può voler utilizzare sia parametri nominati che non nominati. Questo è rilevante perchè gli spazi iniziali iniziali e finali dei parametri nominati sono eliminati, mentre quelli dei parametri non nominati non lo sono. Secondo l'applicazione si potrebbe a volte conservare o rimuovere gli spazi. ]] function str._getParameters( frame_args, arg_list ) local new_args = {}; local index = 1; local value; for i,arg in ipairs( arg_list ) do value = frame_args[arg] if value == nil then value = frame_args[index]; index = index + 1; end new_args[arg] = value; end return new_args; end --[[ Funzione di appoggio per gestire i messaggi di errore. ]] function str._error( error_str ) local frame = mw.getCurrentFrame(); local error_category = frame.args.error_category or 'Eroî riportæ da-o mòdolo String'; local ignore_errors = frame.args.ignore_errors or false; local no_category = frame.args.no_category or false; if str._getBoolean(ignore_errors) then return ''; end local error_str = '<strong class="error">Eroî do mòdolo String: ' .. error_str .. '</strong>'; if error_category ~= '' and not str._getBoolean( no_category ) then error_str = '[[Categorîa:' .. error_category .. ']]' .. error_str; end return error_str; end --[[ Funzione di appoggio per interpretare le stringhe come valori booleane ]] function str._getBoolean( boolean_str ) local boolean_value; if type( boolean_str ) == 'string' then boolean_str = boolean_str:lower(); if boolean_str == 'false' or boolean_str == 'no' or boolean_str == '0' or booleean_str == 'falso' or boolean_str == '' then boolean_value = false; else boolean_value = true; end elseif type( boolean_str ) == 'boolean' then boolean_value = boolean_str; else error('Nessun valore booleano trovato' ); end return boolean_value end --[[ Funzione di appoggio per aggiungere un carattere di escape a tutti i caratteri speciali, così da trattare una stringa come testo normale e non come pattern di Lua. ]] function str._escapePattern( pattern_str ) return mw.ustring.gsub( pattern_str, "([%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]])", "%%%1" ); end return str st0w065rbwmrzsbtk7191q3r9f2fr02 10 17575 270244 270162 2026-06-02T19:56:22Z N.Longo 12052 + 270244 wikitext text/x-wiki Quésto template o sèrve p'arechéugge inte 'na tabèlla e informaçioìn de pàgine che pàrlan de squàddre de zêugo do balón. == Paràmetri == === Introduçión === * '''nómme squàddra''' = scrîve o nómme da squàddra. * '''stémma''' = scrîve o nómme do file co-o stémma da squàddra, sénsa de prefìsso. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô de P154 in sce Wikidata. * '''nomiâgi''' = scrîve i nomiâgi da squàddra; se ciù d'un destacâli co-ina vìrgola. === Scìnboli === * '''var-ségni_distintîvi''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Ségni distintîvi". * Védde e instruçioìn pe l'ûzo do {{tl|Football kit}}. Into câxo chi-â squàddra a no gh'àgge de tèrsa divîza, lasciâ quélli paràmetri vêui e o saiâ mostròu sôlo che e prìmme dôe. * '''var-câza''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Câza". * '''var-trasfèrta''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Trasfèrta". * '''var-tèrsa_divîza''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Tèrsa divîza". * '''var-coî''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Coî". * '''coî''' = scrîve i coî che reprezéntan a soçiêtæ, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo. * '''var-scìnboli''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Scìnboli". * '''scìnboli''' = scrîve i scìnboli da squàddra, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo. * '''var-ìnno''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Ìnno". * '''ìnno''' = scrîve o tìtolo de l'ìnno da squàddra; o corscîvo o l'é azónto in mòddo outomàtico. * '''outô''' = scrîve o nómme de l'outô de l'ìnno, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo. === Socjêtæ === * '''var-socjêtæ''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Socjêtæ". * '''var-çitæ''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Çitæ". * '''çitæ''' = scrîve a çitæ ò o pàize de riferiménto pi-â squàddra, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo. * '''var-naçión''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Naçión". * '''naçión''' = scrîve o nómme da naçión de riferiménto pi-â squàddra, dêuviàndo o template (prezénpio <nowiki>{{FRA}}</nowiki> pe {{FRA}}) ò scrivéndolo a màn pò-u càngio de variànte (prezénpio <nowiki>{{Scìnbolo|Flag of France.svg}} [[Fransa|Franza]]</nowiki> pe {{Scìnbolo|Flag of France.svg}} [[Fransa|Franza]]). * '''var-confederaçión''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Confederaçión". * '''confederaçión''' = scrîve a confederaçión continentâle dond'a l'é inscrîta a socjêtæ (UEFA, AFC, etc.). * '''var-federaçión''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Federaçión". * '''federaçión''' = scrîve a federaçión naçionâle (prezénpio The FA), con davànti a bandêa de riferiménto (prezénpio <nowiki>{{Bandêa|GBR}}</nowiki> pe {{Bandêa|GBR}}). * '''var-canpionòu''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Canpionòu". * '''canpionòu''' = scrîve o canpionòu dond'o zêuga a squàddra, con tànto de ligàmme. * '''var-fondaçión''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Fondaçión". * '''ànnofondaçión''' = scrîve l'ànno de fondaçión da squàddra, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. * '''var-desfâ''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Desfâ". * '''ànnodesfâ''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo. * '''ànnodesfâ2''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo. * '''ànnodesfâ3''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo. * '''ànnodesfâ4''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo. * '''ànnodesfâ5''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte se peu azónze a màn o paràmetro "ànnodesfâ6" e coscì vîa. * '''var-rifondaçión''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Rifondaçión". * '''rifondaçión''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo. * '''rifondaçión2''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo. * '''rifondaçión3''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo. * '''rifondaçión4''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo. * '''rifondaçión5''' = scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte se peu azónze a màn o paràmetro "rifondaçión6" e coscì vîa. * '''var-propiêtâio''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Propiêtâio". * '''propiêtâio''' = scrîve o nómme do propiêtâio e/ò da soçiêtæ propiêtâia, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo, con davànti a bandêa de riferiménto (prezénpio <nowiki>{{Bandêa|GBR}}</nowiki> pe {{Bandêa|GBR}}). * '''var-prescidénte''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Prescidénte". * '''prescidénte''' = scrîve o nómme do prescidénte, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo, con davànti a bandêa de riferiménto (prezénpio <nowiki>{{Bandêa|GBR}}</nowiki> pe {{Bandêa|GBR}}). * '''var-alenatô''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Alenatô". * '''alenatô''' = scrîve o nómme de l'alenatô, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo, con davànti a bandêa de riferiménto (prezénpio <nowiki>{{Bandêa|GBR}}</nowiki> pe {{Bandêa|GBR}}). * '''var-stàdio''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Stàdio". * '''stàdio''' = scrîve o nómme do stàdio de câza pi-â squàddra, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo. * '''var-pòsti''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Pòsti". * '''capiénsa''' = scrîve o nùmero de spetatoî che pêuan stâghe into stàdio. * '''var-scîto''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Scîto". * '''scîto''' = scrîve l'url do scîto Internet da squàddra, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô de P856 in sce Wikidata. === Tìtoli e trofêi regionâli === * '''var-tìtoli_regionâli''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Tìtoli regionâli". * '''tìtoli regionâli''' = scrîve o nùmero e o nómme di tìtoli regionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme. Se ciù d'un, destacâli co-in <nowiki><br /></nowiki>. * '''var-trofêi_regionâli''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Trofêi regionâli". * '''trofêi regionâli''' = scrîve o nùmero e o nómme di trofêi regionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme. Se ciù d'un, destacâli co-in <nowiki><br /></nowiki>. === Tìtoli e trofêi naçionâli === * '''var-tìtoli_naçionâli''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Tìtoli naçionâli". * '''tìtoli naçionâli''' = scrîve o nùmero e o nómme di tìtoli naçionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme, se no gh'én fra de quélli co-in seu paràmetro. Se ciù d'un, destacâli co-in <nowiki><br /></nowiki>. * '''var-trofêi_naçionâli''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Trofêi naçionâli". * '''trofêi naçionâli''' = scrîve o nùmero e o nómme di trofêi naçionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme, se no gh'én fra de quélli co-in seu paràmetro. Se ciù d'un, destacâli co-in <nowiki><br /></nowiki>. ==== América do Nòrd ==== ;Tìtoli * '''NASL''': scrîve o nùmero de North American Soccer League goagnæ da-a squàddra. * '''NASL Indoor''': scrîve o nùmero de North American Soccer League Indoor goagnæ da-a squàddra. * '''MISL I''': scrîve o nùmero de Major Indoor Soccer League (1978) goagnæ da-a squàddra. * '''MISL II''': scrîve o nùmero de Major Indoor Soccer League (1990) goagnæ da-a squàddra. * '''Major League''': scrîve o nùmero de Major League Soccer goagnæ da-a squàddra. * '''USL D1''': scrîve o nùmero de United Soccer Leagues First Division goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Canadian Championship''': scrîve o nùmero de Canadian Championship goagnæ da-a squàddra. * '''U.S. Open Cup''': scrîve o nùmero de Lamar Hunt U.S. Open Cup goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|ARG}} Argentìnn-a ==== ;Tìtoli * '''Primera División ARG''': scrîve o nùmero de Primera División de Argentina goagnæ da-a squàddra. * '''Primera B Nacional''': scrîve o nùmero de Primera B Nacional goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Copa Argentina''': scrîve o nùmero de Copa Argentina goagnæ da-a squàddra. * '''Supercopa Argentina''': scrîve o nùmero de Supercopa Argentina goagnæ da-a squàddra. * '''Trofeo de Campeones de la Liga Profesional''': scrîve o nùmero de Trofeo de Campeones de la Liga Profesional goagnæ da-a squàddra. * '''Supercopa Internacional''': scrîve o nùmero de Supercopa Internacional goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|BRA}} Braxî ==== ;Tìtoli * '''Campeonato Brasileiro''': scrîve o nùmero de Campeonato Brasileiro goagnæ da-a squàddra. * '''Taça Brasil''': scrîve o nùmero de Taça Brasil goagnæ da-a squàddra. * '''Torneio Roberto Gomes Pedrosa''': scrîve o nùmero de Torneio Roberto Gomes Pedrosa goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Copa do Brasil''': scrîve o nùmero de Copa do Brasil goagnæ da-a squàddra. * '''Supercopa do Brasil''': scrîve o nùmero de Supercopa do Brasil goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|FRA}} Frànsa ==== ;Tìtoli * '''Ligue 1''': scrîve o nùmero de Ligue 1 goagnæ da-a squàddra. * '''Ligue 2''': scrîve o nùmero de Ligue 2 goagnæ da-a squàddra. * '''Ligure 3''': scrîve o nùmero de Ligue 3 goagnæ da-a squàddra. * '''Championnat National 1''': scrîve o nùmero de Championnat National 1 goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Coupe de France''': scrîve o nùmero de Coupe de France goagnæ da-a squàddra. * '''Trophée des Champions''': scrîve o nùmero de Trophée des Champions goagnæ da-a squàddra. * '''Coupe de la Ligue''': scrîve o nùmero de Coupe de la Ligue goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|DEU}} Germània ==== ;Tìtoli * '''Bundesliga''': scrîve o nùmero de Bundesliga goagnæ da-a squàddra. * '''2. Bundesliga''': scrîve o nùmero de 2. Bundesliga goagnæ da-a squàddra. * '''3. Liga''': scrîve o nùmero de 3. Liga goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''DFB-Pokal''': scrîve o nùmero de DFB-Pokal goagnæ da-a squàddra. * '''DFL-Supercup''': scrîve o nùmero de DFL-Supercup goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|GRC}} Grêcia ==== ;Tìtoli * '''Souper Ligka Ellada''': scrîve o nùmero de Souper Ligka Ellada goagnæ da-a squàddra. * '''Souper Ligka Ellada 2''': scrîve o nùmero de Souper Ligka Ellada 2 goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Kypello Ellados''': scrîve o nùmero de Kypello Ellados goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|ENG}} Inghiltæra ==== ;Tìtoli * '''Premier League''': scrîve o nùmero de Premier League goagnæ da-a squàddra. * '''Football League Championship''': scrîve o nùmero de Football League Championship goagnæ da-a squàddra. * '''Football League Two''': scrîve o nùmero de Football League Two goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''FA Cup''': scrîve o nùmero de FA Cup goagnæ da-a squàddra. * '''EFL Cup''': scrîve o nùmero de EFL Cup goagnæ da-a squàddra. * '''FA Community Shield''': scrîve o nùmero de FA Community Shield goagnæ da-a squàddra. * '''EFL Trophy''': scrîve o nùmero de EFL Trophy goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|ITA}} Itàlia ==== ;Tìtoli * '''Serie A''': scrîve o nùmero de Serie A goagnæ da-a squàddra. * '''Serie B''': scrîve o nùmero de Serie B goagnæ da-a squàddra. * '''Serie C''': scrîve o nùmero de Serie C goagnæ da-a squàddra. * '''Serie C1''': scrîve o nùmero de Serie C1 goagnæ da-a squàddra. * '''Serie C2''': scrîve o nùmero de Serie C2 goagnæ da-a squàddra. * '''Serie D''': scrîve o nùmero de Serie D goagnæ da-a squàddra. * '''Serie A Women''': scrîve o nùmero de Serie A Women goagnæ da-a squàddra. * '''Serie B Women''': scrîve o nùmero de Serie B Women goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Coppa Italia''': scrîve o nùmero de Coppa Italia goagnæ da-a squàddra. * '''Supercoppa Italiana''': scrîve o nùmero de Supercoppa Italiana goagnæ da-a squàddra. * '''Coppa Ali della Vittoria''': scrîve o nùmero de Coppa Ali della Vittoria goagnæ da-a squàddra. * '''Coppa Italia Serie C''': scrîve o nùmero de Coppa Italia Serie C goagnæ da-a squàddra. * '''Supercoppa Serie C''': scrîve o nùmero de Supercoppa Serie C goagnæ da-a squàddra. * '''Coppa Italia Serie D''': scrîve o nùmero de Coppa Italia Serie D goagnæ da-a squàddra. * '''Coppa Italia Dilettanti''': scrîve o nùmero de Coppa Italia Dilettanti goagnæ da-a squàddra. * '''Coppa Italia Women''': scrîve o nùmero de Coppa Italia Women goagnæ da-a squàddra. * '''Serie A Women's Cup''': scrîve o nùmero de Serie A Women's Cup goagnæ da-a squàddra. * '''Supercoppa Women''': scrîve o nùmero de Supercoppa Women goagnæ da-a squàddra. * '''Coppa Italia Serie C Women''': scrîve o nùmero de Coppa Italia Serie C Women goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|NLD}} Pàixi Bàsci ==== ;Tìtoli * '''Eredivisie''': scrîve o nùmero de Eredivisie goagnæ da-a squàddra. * '''Eerste Divisie''': scrîve o nùmero de Eerste Divisie goagnæ da-a squàddra. * '''Tweede Divisie''': scrîve o nùmero de Tweede Divisie goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''KNVB beker''': scrîve o nùmero de KNVB beker goagnæ da-a squàddra. * '''Johan Cruijff Schaal''': scrîve o nùmero de Johan Cruijff Schaal goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|PRT}} Portogàllo ==== ;Tìtoli * '''Primeira Liga''': scrîve o nùmero de Primeira Liga goagnæ da-a squàddra. * '''Segunda Liga''': scrîve o nùmero de Segunda Liga goagnæ da-a squàddra. * '''Liga 3''': scrîve o nùmero de Liga 3 goagnæ da-a squàddra. * '''Campeonato de Portugal''': scrîve o nùmero de Campeonato de Portugal goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Taça de Portugal''': scrîve o nùmero de Taça de Portugal goagnæ da-a squàddra. * '''Taça da Liga''': scrîve o nùmero de Taça da Liga goagnæ da-a squàddra. * '''Supertaça Cândido de Oliveira''': scrîve o nùmero de Supertaça Cândido de Oliveira goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|SCO}} Scòsia ==== ;Tìtoli * '''Scottish Premiership''': scrîve o nùmero de Scottish Premiership goagnæ da-a squàddra. * '''Scottish Championship''': scrîve o nùmero de Scottish Championship goagnæ da-a squàddra. * '''Scottish League One''': scrîve o nùmero de Scottish League One goagnæ da-a squàddra. * '''Scottish League Two''': scrîve o nùmero de Scottish League Two goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Scottish Cup''': scrîve o nùmero de Scottish Cup goagnæ da-a squàddra. * '''Scottish League Cup''': scrîve o nùmero de Scottish League Cup goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|SVN}} Slovénia ==== ;Tìtoli * '''1. SNL''': scrîve o nùmero de Prva slovenska nogometna liga goagnæ da-a squàddra. * '''2. SNL''': scrîve o nùmero de Druga slovenska nogometna liga goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Pokal NZS''': scrîve o nùmero de Pokal Nogometne zveze Slovenije goagnæ da-a squàddra. * '''SuperPokal Slovenije''': scrîve o nùmero de SuperPokal Slovenije goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|ESP}} Spàgna ==== ;Tìtoli * '''LaLiga''': scrîve o nùmero de LaLiga goagnæ da-a squàddra. * '''Segunda División''': scrîve o nùmero de Segunda División goagnæ da-a squàddra. * '''Primera Federación''': scrîve o nùmero de Primera Federación goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Copa del Rey''': scrîve o nùmero de Copa del Rey goagnæ da-a squàddra. * '''Supercopa de España''': scrîve o nùmero de Supercopa de España goagnæ da-a squàddra. * '''Copa Federación de España''': scrîve o nùmero de Copa Federación de España goagnæ da-a squàddra. * '''Copa de la Liga''': scrîve o nùmero de Copa de la Liga goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|SWE}} Svéçia ==== ;Tìtoli * '''Allsvenskan''': scrîve o nùmero de Allsvenskan goagnæ da-a squàddra. * '''Superettan''': scrîve o nùmero de Superettan goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Svenska Cupen''': scrîve o nùmero de Svenska Cupen goagnæ da-a squàddra. * '''Supercupen''': scrîve o nùmero de Supercupen goagnæ da-a squàddra. ==== {{Bandêa|CHE}} Svìsera ==== ;Tìtoli * '''Super League''': scrîve o nùmero de Super League goagnæ da-a squàddra. * '''Challenge League''': scrîve o nùmero de Challenge League goagnæ da-a squàddra. * '''Promotion League''': scrîve o nùmero de Promotion League goagnæ da-a squàddra. ;Trofêi * '''Schweizer Cup''': scrîve o nùmero de Schweizer Cup goagnæ da-a squàddra. === Trofêi internaçionâli === * '''var-trofêi_internaçionâli''' = paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta "Trofêi internaçionâli". * '''trofêi internaçionâli''' = scrîve o nùmero e o nómme di trofêi internaçionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme, se no gh'én fra de quélli co-in seu paràmetro. Se ciù d'un, destacâli co-in <nowiki><br /></nowiki>. * '''UEFA Champions League''': scrîve o nùmero de UEFA Champions League goagnæ da-a squàddra. * '''UEFA CWC''': scrîve o nùmero de UEFA CWC goagnæ da-a squàddra. * '''UEFA Europa League''': scrîve o nùmero de UEFA Europa League goagnæ da-a squàddra. * '''Fairs Cup''': scrîve o nùmero de Fairs Cup goagnæ da-a squàddra. * '''UEFA Super Cup''': scrîve o nùmero de UEFA Super Cup goagnæ da-a squàddra. * '''Intertoto Cup''': scrîve o nùmero de Intertoto Cup goagnæ da-a squàddra. * '''Copa Libertadores''': scrîve o nùmero de Copa Libertadores goagnæ da-a squàddra. * '''Copa Sudamericana''': scrîve o nùmero de Copa Sudamericana goagnæ da-a squàddra. * '''Recopa Sudamericana''': scrîve o nùmero de Recopa Sudamericana goagnæ da-a squàddra. * '''Copa Mercosur''': scrîve o nùmero de Copa Mercosur goagnæ da-a squàddra. * '''Copa CONMEBOL''': scrîve o nùmero de Copa CONMEBOL goagnæ da-a squàddra. * '''Intercontinental Cup''': scrîve o nùmero de Intercontinental Cup goagnæ da-a squàddra. * '''FIFA CWC''': scrîve o nùmero de FIFA CWC goagnæ da-a squàddra. * '''Mitropa Cup''': scrîve o nùmero de Mitropa Cup goagnæ da-a squàddra. * '''Coppa delle Alpi''': scrîve o nùmero de Coppa delle Alpi goagnæ da-a squàddra. * '''Women's Champions League''': scrîve o nùmero de Women's Champions League goagnæ da-a squàddra. == Strutûa == {{TabéllaTemplate |parametri = {{parametro|nómme squàddra}} {{parametro|stémma|F|P154}} {{parametro|nomiâgi|F}} {{parametro|var-ségni_distintîvi|F}} {{parametro|pattern_b1|F}} {{parametro|body1|F}} {{parametro|pattern_la1|F}} {{parametro|leftarm1|F}} {{parametro|pattern_ra1|F}} {{parametro|rightarm1|F}} {{parametro|pattern_sh1|F}} {{parametro|shorts1|F}} {{parametro|pattern_so1|F}} {{parametro|socks1|F}} {{parametro|var-câza|F}} {{parametro|pattern_b2|F}} {{parametro|body2|F}} {{parametro|pattern_la2|F}} {{parametro|leftarm2|F}} {{parametro|pattern_ra2|F}} {{parametro|rightarm2|F}} {{parametro|pattern_sh2|F}} {{parametro|shorts2|F}} {{parametro|pattern_so2|F}} {{parametro|socks2|F}} {{parametro|var-trasfèrta|F}} {{parametro|pattern_b3|F}} {{parametro|body3|F}} {{parametro|pattern_la3|F}} {{parametro|leftarm3|F}} {{parametro|pattern_ra3|F}} {{parametro|rightarm3|F}} {{parametro|pattern_sh3|F}} {{parametro|shorts3|F}} {{parametro|pattern_so3|F}} {{parametro|socks3|F}} {{parametro|var-tèrsa_divîza|F}} {{parametro|var-coî|F}} {{parametro|coî|F}} {{parametro|var-scìnboli|F}} {{parametro|scìnboli|F}} {{parametro|var-ìnno|F}} {{parametro|ìnno|F}} {{parametro|outô|F}} {{parametro|var-çitæ|F}} {{parametro|çitæ|F}} {{parametro|var-naçión|F}} {{parametro|naçión|F}} {{parametro|var-confederaçión|F}} {{parametro|confederaçión|F}} {{parametro|var-federaçión|F}} {{parametro|federaçión|F}} {{parametro|var-canpionòu|F}} {{parametro|canpionòu|F}} {{parametro|var-fondaçión|F}} {{parametro|ànnofondaçión|F}} {{parametro|var-desfâ|F}} {{parametro|ànnodesfâ|F}} {{parametro|var-rifondaçión|F}} {{parametro|rifondaçión|F}} {{parametro|ànnodesfâ2|F}} {{parametro|rifondaçión2|F}} {{parametro|ànnodesfâ3|F}} {{parametro|rifondaçión3|F}} {{parametro|ànnodesfâ4|F}} {{parametro|rifondaçión4|F}} {{parametro|ànnodesfâ5|F}} {{parametro|rifondaçión5|F}} {{parametro|var-propiêtâio|F}} {{parametro|propiêtâio|F}} {{parametro|var-prescidénte|F}} {{parametro|prescidénte|F}} {{parametro|var-alenatô|F}} {{parametro|alenatô|F}} {{parametro|var-stàdio|F}} {{parametro|stàdio|F}} {{parametro|var-pòsti|F}} {{parametro|capiénsa|F}} {{parametro|var-scîto|F}} {{parametro|scîto|F|P856}} }} <noinclude>[[Categorîa:Manoâli di template]]</noinclude> p5kzwyzyzl20yw5c5pwfrbsqrp0h9fp 0 19201 270232 255500 2026-06-02T18:57:48Z N.Longo 12052 + wl, tl 270232 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} [[Immaggine:Genova_Coronata_Paciugo_Paciuga.jpg|miniatura|E stâtue do Paciûgo e da Paciûga into Santuâio de Sànta Màia e San Michê Arcàngiou a Cônâ]] O '''Paciûgo''' e a '''Paciûga''' son dôe figûe ligæ a ûnn-a de ciù antîghe legénde zenéixi co-in reciàmmo a-a religión. E stâtue do Paciûgo e da Paciûga se pêuan atreuvâ inte 'na capeléta do [[Santoâio de Sànta Màia e San Michê Arcàngiou (Cônâ)|Santuâio de Sànta Màia e San Michê Arcàngiou]] a [[Cônâ]], a [[Cornigén]]. == A stöia do Paciûgo e da Paciûga == [[Immaggine:Santuario_di_Santa_Maria_e_San_Michele_Arcangelo_Coronata_Genova_02.jpg|thumb|Santuâio de Sànta Màia e San Michê Arcàngiou a Cônâ|sinistra]] O Paciûgo e a Paciûga són doî spozoéi vestîi co-i tìpichi costùmmi zenéixi do [[XVIII secolo|XVIII sécolo]]. O Paciûgo o l'é 'n mainâ de Prè. A Paciûga a l'é 'na dònna bónn-a e divöta, in particolâ a-a Madònna de Cônâ. Inte 'n viâgio in mâ o Paciûgo o vêgne inprexonòu da-i Tùrchi e condûto in [[Algerîa]] donde o ghe résta pe dôze ànni. A sò mogê a pensâva sôlo a lê e tùtti i sàbbi a l'andâva a-o Santuâio da Madònna de Cônâ e pe lê o pregâva con fervô, de mòddo che o mâio o fésse ritórno a câza. Ma a génte, ch'a-a vedéiva sciortî tùtti i sàbbi, a comensâva a pensâ mâ e dónca a inandiâ di ciæti. In giórno, a-a chéita, o Paciûgo o l'ariêsce a scapâ e a ritornâ a Zêna. O giórno do sò ritórno o l'êa pròprio sàbbo, dónca a sò mogê a l'êa andæta a-o Santuâio de Cônâ e a no gh'êa in câza. Quànde o Paciûgo o l'arîva e o no atrêuva a sò mogê, o domànda informaçioìn a-i vêxin, çercàndo de no fâse riconósce. Ma 'na vegêtta, ch'a l'àiva acapîo che quéllo o l'êa o Paciûgo e ch'a l'êa stæta de lóngo giöza di doî spozoéi, o ghe rispónde che tùtti i sàbbi, co-a scûza d'andâ a Côna, a Paciûga a l'andâva a incontrâse co-in òmmo. Coscì o mainâ, pigiòu da 'na gràn giöxîa o s'avîa vèrso Cônâ. Quànde o l'arîva a-a meitæ da stràdda o l'incóntra a sò mogê che quànde o l'amîa o riconósce sùbito e o l'abrâsa. A Paciûga, dòppo avéi ciànto de feliçitæ, a ringràçia a Madònna ch'a l'àiva dæto inportànça a-e sò òraçioìn. Coscì, pe ringraçiâla ancón mêgio, a saiéiva andæta tórna a-o Santuâio co-o Paciûgo o sàbbo dòppo. O Paciûgo in ògni mòddo o l'êa ancón giözo e coscì, o giórno dòppo, o propónn-e a-a sò mogê d'andâ a fâ 'na gîta in bàrca a Cornigén e quànde êan lontàn da-a mænn-a o Paciûgo o domànda a-a sò mogê de spiegaçioìn in sciô prezónto tradiménto. A Paciûga, ch'a no pensâva che o sò mâio o ghe domandésse 'na cösa coscì, a résta 'n momento in silénçio e o mâio, fêua de sæximo, pensàndo che o silénçio o fîse o ségno da sò córpa o ghe dâ 'na cotelâ e a càcia in mâ. Dòppo sto gèsto o Paciûgo o vôga vèrso a rîva e o lêva da bàrca a Sàn Pê d’Ænn-a, ma o dispiâxéi pe quéllo ch'o l'àiva fæto pöco prìmma o prinçìpia a persegoitâlo, coscì, destrûto, o vâ vèrso o Santuâio de Conâ pe domandâ perdón a-a Madònna. Quànde o l'ìntra inta gêxa o no pêu crédde a-i sò éuggi, a Paciûga a l'êa lîe, inzenogiâ in fàccia a l'artâ ch'a l'êa aprêuvo a pregâ. O Paciûgo o l'acapîsce che a Madònna a l'àiva fæto 'n miâcoo, perché a sàiva che a Paciûga a l'êa stæta de lóngo fedêle a-o Paciûgo. Coscì o Paciûgo o l'abrâsa a Paciûga con tùtto o sò amô e da lê o l'achéugge o perdón. == A Capeléta into Santuâio de Cônâ == [[Immaggine:Cartolinn-a do Santuâio de Cônâ..jpg|thumb|Cartolinn-a do Santuâio de Cônâ]] Inte 'na capeléta do [[Santoâio de Sànta Màia e San Michê Arcàngiou (Cônâ)|Santuâio de Cônâ]] se pêuan atreuvâ e dôe stâtue do Paciûgo e da Paciûga con di zenogiatöi davànti, coscì da poéi pregâ pigiàndo cómme ezénpio a devoçión ch'a legénda a valorîza. Inte unn-a de træ miâge da capelétta gh'é 'n panéllo dónde gh'é 'na poêxia in zenéize do [[Loîgi Perséuggio|Poæ Piér Loîgi Persòglio]] ''O Pacciûgo co-a Pacciûga in t’a gëxa de Cönâ''<ref>''O Paciûgo co-a Paciûga inta gêxa de Cônâ'' in [[grafîa ofiçiâ]]</ref>. A pubricaçión a l'é do [[1887]], stanpâ inta stanpàia Marchese e Camponara a-a Certôza. O Loîgi Persòglio o l'é stæto 'n gezoîta, giornalìsta, stòrico locâle, autô de comédie satìriche e zenéixi. == O tésto == {{ZeneizeA}} [[Immaggine:O Pacciûgo co-a Pacciûga in t’a gëxa de Cönâ.jpg|thumb|400px|O poemetto do Persòglio ''O Pacciûgo co-a Pacciûga in t'a gëxa de Cönâ'']] ''O Pacciûgo co-a Pacciûga in t’a gëxa de Cönâ'' {{Çitaçión|In t'e gëxe de Ponçeivia, :Principale e nominâ, :A l'é a gëxa de Cönâ. Son chi dunque pe contâve :Un gran faeto straordinäio, :Faeto vëo che l'é successo :Proprio in quello Santuäio. Un racconto ch'o l'é bello, :Importante, tûtto sûgo, :D'ûn maina, d'ûnn-a donnetta, :Da Pacciûga, do Pacciûgo. Quando andae lasciù a Cönâ, :A Madonna salutae, :Poi passando li de fianco, :Dietro o niccio ve trovae; E de paggia due figûe Veddiei lunghe e instechïe, :Unn-a donna e ûn mainâ Con e faccie brûstolïe. Son li misse in quello scïto, :D'un gran faeto pe memöia; :Stae a sentî, che fïto fïto :Ve racconto quest'istöia. Un mainâ dito o Pacciûgo :Abitava a Zena, a Pré; :Unn-a donna arcibraviscima :O l'aveiva pe moggé. Gente brava, boïn cristien, :E divoti da Madonna, :Ean feliçi, contentiscimi, :Quell'ommin con quella donna. Ma ûnn'a votta che o :viäggiava verso Argê, :O l'è cheito in man di Tûrchi, :Meschinetto, prexonê. :Sensa poeise liberâ, :Pöveo ommo sfortûnôu, :Pe dozz'anni in Algeria :O l'è staeto incadenôu. Tûtto o giorno in sce-o travaggio, :Sotto i colpi do baston, :E de nêutte steizo in taera :A dormî sempre in prexon :A moggé ch'a no saveiva :Cose fosse capitôu :A-o Pacciúgo-se in burrasca :o l'avesse naufragôu; :O tra i Turchi prexonê :O vivesse a-o mondo ancon, :O l'è staeto ûn vëo miracolo, :S'a n'è morta de magon. Ma divota da Madonna, :Da Madonna de Cönâ, :Tûtti i sabbi fin da Zena :A l'andava a vixità. Pe dozz'anni - ei ben capïo? - :Senza mai perde a speranza, :Tûtti i sabbi tûtti i sabbi. Miae che fede! che costanza! Doppo tanto,l'orazion :Da Pacciûga a fu exaudia. O Pacciûgo, no so comme, :D'in t'i Türchi o scappo via. Verso Zena navigando Finalmente o l'é sbarcou :E sbarcando - de galoppo :Fïto a casa o l'é arrivóu. Cose voei: l'ëa proprio sabbo, :E a Pacciûga a l'ëa a Cönâ; :Benchè foïse mëzo-giorno :A tardava a ritornâ. A saa morta? A saa ciú viva? :A saa andaeta con sò poae? - :Pensa l'ommo - poi da donna :o domanda a-i butteghae: :"Me saviëisci dâ notizie :Da Pacciuga mae moggê? :Forse a l'ha cangiou de casa? :A l'é andaeta via da Pré?" Gh'ëa in bûttega ûnn-a donnin-a Vëgia, brûtta, desdentâ, :Unn-a lengua maledetta :Ch'a no fava che mormoâ. "A Pacciûga? A-o saviä lê Dove a l’é a quest'öa. Chi sà? :Tûtti i sabbi a scomparisce... :Mi no so dove a se vá. So che dïxan - dïxan - dïxan... :Molte cose raccontâ :O sentïo zà in sce-o so conto... :Ma no vêuggio aoa mormoâ... E tiando zù pe ûnn'oa :De calûnnie sensa fin, :O mainâ un pô credenzon :A l'ha aççeizo de venin. Pensa, pensa, se gh'ascäda :In t'a testa a fantaxia, :E s'infiamma dentro o chêu :Unn'orrenda gelosia. Ecco intanto che a Pacciûga :Ne-o súnnâ do mëzo-giorno :Da Cönâ in te Zena, a Pré, :A l'arriva de ritorno :"Oh Madonna, bella cäa. Ve ringrazio! Oh che allegria! :O Pacciûgo o l'è tornôu: :A Madonna a m'ha exaudïa". O Pacciûgo o no parlava, :No savendo ciú a chi credde :Se a-a Pacciûga o se a-a vegiornia :Basta o dïxe, staemo a vedde". Diva a donna: "Câo Pacciûgo, :Ti vegniae ti ascì Cönâ :Sabbo proscimo a-a matin :A Madonna a ringraziâ", :"E va ben: gh'andiëmo insemme, :Scí, Cönâ, ghe vegniô. Ansi in barca a Corniggen :Pe fâ presto te portiö". Ma in te quelli sette giorni, :E donnaccie ch'ëan in te Pré, :Ghe n'han dïte böxardäie :Sensa fin contro a moggê. E o Pacciûgo meschinetto :Da-o demonio inveninôu, :D'ammassäla poveretta :Finalmente o l'ha fissôu. Ven o sabbo, e de mattin: :"Vegni", o dïxe a-a sò meitae. Proprio comme zà Cain :O l'ha faeto con sò frae. :"Vegni in barca, a Corniggen :Arriviëmo e lá sbarchiëmo; :Coscí a pûa da lunga stradda :Da Lanterna risparmiëmo". Ma arrivae ûn pö fêua do porto :Dïxe l'ommo a sò moggê: :- "Mascarsonn-a-mi sô tûtto. :Ti ë paghiae... :Aoa ti gh'ë. M'han contôu, m'han dïto tûtto, :Ne-i dozz'anni che son staeto, :Meschinetto, in scciavitú, :Tutto quello che t'hae faeto". "Cäo Pacciugo - dïxe a donna - :Son calûnnie - ma da reo; :O Segnô, ch'o vedde tutto, :O ghe vedde se l'é vëo". Meschinetta, pövea donna, :Quanto a poeiva a se scûsava :Ed intanto con o chêu :A Madonna a sûpplicava. Ma o no sente ciú raxoín :O Pacciûgo fêua de lê, :O l'ha i êuggi fêua da testa, :O l'acciappa sò moggé. Con ûn lungo cotellasso :O ghe dá ûnn-a cotellâ, :O ghe mette a-o collo ûn sascio, :Eo te-a caccia zú in to ma; Poi vêugando presto... taera :O discende a Sampedaenn-a :E o se mette a passeggiâ :Camminando lungo a maenn-a Agitôu da ûn gran rimorso :Pe-o delitto consûmmôu; :O temmeiva ëse scoverto :Da-a giûstiza e castogôu. Ma a Madonna tanto bonn-a :A gh’ha daeto ûnn'inspïazion, :"De corrî fïto a Cönâ :E a çercâ a sò protezion". O cammin-a - o l'intra in gëxa, :E cianzendo da-o gran dô: :"O Madonna! o dįxe, e o cianze - :Ecco ûn grande peccatô. Ah, l'ho faeta proprio grossa! :O demonio o m'ha acciecôu; :Ho commisso ûnn'ingiûstizia, :Ho commisso ûn gran peccôu. O conoscio aoa mi ascí: :Pövea donna, a l'ëa innocente. Brütte lengue inviperïe, :No doveiva dâve mente. O moae cäa, che mi son paerso! :Son ûnn'anima dannâ! :Ma se voî preghiei per mi, :O Segnô o me perdoniâ. A giûstizia de sto mondo :Veddo ben che no scappiô, :Ma, pasiensa! A l'é mae colpa; :M'acquëtiô, me rassegniô". E chi lagrime e sospii :E scingûlti sensa fin: :"Poveretta! a l'ëa ún Abele, :Mi son staeto ûn vëo Cain!" Oh portento portentoso! :Rinnovaeme l'attenzion: :Diggo cosa chi fa andâ :Pe-a mäveggia in strambaelon! O Pacciûgo o vorta i êuggi :Da ûnn-a parte dell'Artâ, :Dove o vede ûnn-a personn-a, :Dove o sente remmescia. O l'ammia - che a-o pâ e a no-o pâ :"Ma che a segge proprio lê? :No gh'è dûbbio, sci che a-o l'é :A Pacciûga mae moggê "Comme mai, comme t'è chi? :- O ghe dïxe maveggiôu. Cäo Pacciûgo - a ghe risponde - :A Madonna a m'ha sarvôu. Invixibili due moen, :Cheita appenn-a drento o mâ. Trasportandome per l'äia :M'han pösôu zú a Corniggen..." :Dïxe o maio. "E a cotellà?" :O no son staeta feria. :A Pacciûga a rispondeiva - :O, a Madonna a m'ha guarïa". Faeto sta che sann-a e salva :A Pacciûga a s'è trovâ. Co-o Pacciūgo chi ea pentïo :In t'a gëxa de Cönâ. Da allöa in poi d'amô e d'accordio :I Pacciûghi son vissûi :Finn-a a-a morte drento Zena :E in Ponçeivia conosciûi. Ogni sabbo se veddeivan :In t'a gexa de Cönâ :O Pacciûgo co-a Pacciûga :A Madonna a ringraziâ. E in t'o stesso Santuäio :Gh'han poi daeto seportûa :E in ricordo do miracolo :Ghe i-han missi anche in figûa.}} Inta mæxima miâgia gh'é pöi 'n'âtro conponiménto in léngoa itàliann-a da [[Batistìnn-a Rambèlli]]. == Inta coltûa == * ''O Paciûgo'' e a ''Pacciûga'' són pàrte da tradiçión pe-e màschere de carlevâ de Zêna. * ''Paciûgo'' o l'é o nómme de 'n gelâto mescciòu (arichîo con bescheutto) ch'o se màngia de spésso inta [[Rivêa]]. * In zenéize se dîxe ''fâ 'n paciûgo'', che vêu dî ''fâ 'n pastìsso'' ò ''fâ 'n inpòtto''. == Nòtte == <references /> == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=http://www.vegiazena.it/leggende/paciugo/paciug00.htm|tìtolo=Paciugo e Paciuga|outô=Sara Zunino|léngoa=IT|vìxita=2026-06-02}} * {{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20171123160245/https://www.coronata.it/Files_PaciugoPaciuga/PaciugoPaciuga.htm|tìtolo=La vicenda del Pacciugo e della Pacciuga|outô=Santuario - Parrocchia S.ta Maria e S. Michele di Coronata|léngoa=IT|vìxita=2026-06-02}} * {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=k-RKSw_p6do|tìtolo=O Pacciugo co a Pacciuga|outô=Asciaratella|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-06-02}} * {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=k-RKSw_p6do|tìtolo=Pacciugo & Pacciuga|outô=[[Piero Parodi]]|outô2=Paolo Bonfanti|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-06-02}} {{Tradiçioìn lìguri}} [[Categorîa:Conponiménti in lìgure]] [[Categorîa:Tradiçioìn da Ligùria]] e887j0ez6a1ob4paixsbrngl2ye4zzt 0 19258 270246 234532 2026-06-02T22:59:27Z Surajr7 19910 270246 wikitext text/x-wiki {{Anno|XVIII secolo|XIX secolo|XX secolo|1860|1870|1880|1890|1900|1877|1878|1879|1880|1881|1882|1883|1884|1885}} {{Anno in altri calendari}} [[Immaggine:Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project.jpg|thumb|420px|center|[[Pierre-Auguste Renoir]], ''O disnâ di canotê'', 1881 ([[Phillips Collection]] - Washington D.C.)]] == Fæti == [[Immaggine:Ischia-Casamicciola-1881.jpg|thumb|300px|right|[[Ischia]], [[Casamicciola]], [[22 marso]] 1881, prìmma do [[teramòtto]] do [[28 lûggio]] [[1883]]]] [[Immaggine:Sir Lawrence Alma-Tadema, R.A., O.M. - Sappho and Alcaeus - Google Art Project.jpg|thumb|300px|right|[[Lawrence Alma-Tadema]], ''[[Saffo]] e Alcèo'', 1881, (Walters Art Museum - [[Baltimora]] USA)]] === Euröpa === [[13 marso]] (1° màrso do [[Lunäio Giulian]]) - [[San Peoburgo]]. O zar [[Lisciandro II de Ruscia]] o vêgne asascinòu.<br> === Àzia === === Àfrica === === América === === Oustràlia, Òceània, Pöli === === Arte === === Costruçión === === Inovaçión === === Sport === {{clear}} {{Lunâio ànno|1881}} === Nasciûi === <gallery> Immaggine:Ioannes XXIII, by De Agostini, 1958–1963.jpg|<small>O pàppa [[Zane XXIII]] (1881-1963)</small> </gallery> === Mòrti === {{clear}} == Atri progètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Anni do XIX secolo|081]] 6750hvo5kqfjrqqo7sjhfjt1z5fkahz 0 28165 270221 251651 2026-06-02T18:32:29Z N.Longo 12052 rev 270221 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} [[Immaggine:VineyardsNearVolastra.JPG|miniatura|De [[Fàscia (terén)|fàsce]] a vìgna inte [[Çinque Tære|Çìnque Tære]].]] O '''vìn da Ligùria''' o l'é ligòu a-e træti particolæ do teritöio da región, formòu da valàdde stréite, colìnn-e ràpide e montàgne avansæ in sciô [[Mâ Ligure|Mâ Lìgure]], caraterìstiche che fàn bén difìçile a coltivaçión de [[Vìgna|vìgne]] e d'ògni âtra produçión, tànto chi-â [[viticoltûa]] lìgure a l'é dîta "eròica". O mâ e o paizàggio àn avûo de lóngo 'na fòrte infloénsa in scî vìn e a viticoltûa da [[Liguria|Ligùria]]. E vìgne lìguri, espòste a-a brîxa do mâ e coltivæ in scê còste di mónti che chìnn-an vèrso o mâ, prodûan di vìn co-îna "salinitæ" particolâ, ch'a no s'atrêuva fàçile da âtre pàrte. A produçión di vìn in Ligùria a veu dónca 'na grànde pasción e tànto spìrito de sacrifìçio, che in scàngio ò dà però do vìn da-a qualitæ milîa. {{Çitaçión|De de chi e vìgne inluminæ da l'éuggio bón do sô e diletìscime a Bàcco s'avànsan in sciô Mónte Rósso e in scî zôvi de Cornìggia, da tùtte e pàrte çelebræ pò-u vìn dôçe.|[[Françesco Petrarca|Françésco Petrarca]], ''[[Africa (Petrarca)|Africa]]''|Da qui i vigneti illuminati dall'occhio benefico del sole e dilettissimi a Bacco si affacciano su Monte Rosso e sui gioghi di Corniglia, ovunque celebrati per il dolce vino.|lingua=IT}} == Stöia == [[Immaggine:0090025554-MIBAC-PICT0380-Nave_romana_Albenga.JPG|miniatura|Giâre române pò-u traspòrto do vìn into coscì dîto "relìtto A", a-o làrgo de [[Arbenga|Arbénga]].]] E prìmme testimoniànse da coltivaçión da vìgna in Ligùria remóntan a l'etæ di români, dæto che l'agrûa do teritöio a n'àiva inpedîo o svilùppo inte de etæ ciù antîghe. I vìn lìguri én mensonæ za da-o [[Plinio o Vêgio]], scibén che-e prìmme coltivaçioìn són stæte squæxi de segûo inportæ da-i [[Etrùschi]], dæto che l'é ligòu a ste génte e testimoniànse ciù antîghe de sta produçión atrovæ inta [[Rivêa de Levànte]], tra [[A Spèza|Spézza]] e-e [[Çinque Tære|Çìnque Tære]]. Inte l'[[Etæ de Mëzo|Etæ de Mêzo]] o montâ da poténsa comerciâle da [[Repùbrica de Zena|Repùbrica de Zêna]] o l'à sponciòu a viticoltûa e a produçión de vìn, màscime gràçie a-i contàtti con de âtre génte e coltûe ch'àn permìsso a-a región de inrichîse da-o pónto de vìsta da [[Anpelografîa|anpelogràfico]]. A qualitæ de ûghe da [[Rivêa]] a l'êa famôza scìn da-i ténpi do [[Françesco Petrarca|Petrarca]], ch'o l'à dedicòu 'na löde a-i vìn de Çìnque Tære dond'o scrîve che êan ancón mêgio de quélli da [[Meroe]] de legénde. Do [[XVI secolo|Çinqueçénto]] gh'é i prìmmi riferiménti a de vìgne specìfiche, cómme l'[[ûga gianchétta]] (''Albarola''). Da l'inprinçìpio de l'[[XIX secolo|Eutoçénto]] gh'é i prìmmi repertöi de variêtæ d'ûga e de vìn da Ligùria, co-o [[Vermentìn]] e a [[Ûga gianchétta|Gianchétta]] che gh'êan za mensonæ, e into sécolo de dòppo s'arîva a ciù ò mêno 600 qualitæ. A-a giornâ d'ancheu e condiçioìn de l'anbiénte e do teritöio no perméttan pægio de grénde coltivaçioìn, e pe sto fæto o setô vitivinìcolo lìgure o l'é formòu pò-u ciù da de cantìnn-e picìnn-e, da-a produçión che pò-u sòlito a l'é bén limitâ<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.quattrocalici.it/regione/liguria/|tìtolo=Liguria|léngoa=IT|vìxita=2026-06-02}}</ref>. == Vìgne == L'entrotæra lìgure o l'é covèrto pi-â ciù pàrte da mónti e dónca a produçión vitivinìcola da Ligùria a l'é se concéntra pò-u ciù inta [[Rivêa]], co-ina pàrte ciù picìnn-a ch'a ne vêgne pe cóntra da l'entrotæra. E qualitæ de vìgna ciù spantegæ én quélle a grànn-a giànca, màscime into çéntro e into levànte, con quélle a grànn-a néigra che se trêuvan pò-u ciù into ponénte da región. === Vìgne a grànn-a giànca === [[Immaggine:Rolle_ou_Vermentino.jpg|miniatura|In ràppo de Vermentìn|sinistra|299x299px]] * [[Vermentìn]]: vìgna coltivâ inte tùtte e zöne vinìcole lìguri, ciù che in [[Sardegna|Sardégna]] e in [[Toscann-a|Toscànn-a]]. O vermentìn lìgure, ch'o l'intra inte tùtte e DOC da región con de perçentoâle diferénti, o prodûxe di vìn fréschi, acìdoli, caraterizæ da 'n aröma minerâle (màscime into [[Rivêa de Ponénte|Ponénte]]) e de scioî ò frutòu (into [[Rivêa de Levànte|Levànte]]). * [[Pigòu]]: vìn do pòsto, clöne particolâ do vermentìn, o l'é coltivòu inta Rivêa de Ponénte. O dà di vìn fréschi, da-a strutûa bónn-a e co-în gùsto minerâle piaxéive e de èrbe aromàtiche. * [[Gianchétta zenéize]]: coltivâ in gîo a [[Zena|Zêna]] e into [[Górfo do Tigùlio]], o caraterìzza i vìn giànchi da [[Valadda do Ponçeivia|valàdda do Ponçéivia]], fréschi, acìdoli, frutæ e no goæi corpôxi. * [[Bòsco (vitìgno)|Bòsco]]: coltivòu into Levànte, o l'ìntra inte DOC Çìnque Tære e Çìnque Tære Sciachetrà. * [[Ûga gianchétta|Gianchétta]]: coltivâ inta Rivêa de Levànte, a peu êse dêuviâ cómme ûga mésccia co-o Bòsco inte dôe DOC mensonæ de d'âto. * [[Lumasìnn-a]]: coltivâ inte tære in gîo a-e çitæ de Zêna e de Sànn-a * [[Moscâto]]: o l'é coltivòu into Górfo do Tigùlio, o fà pàrte da DOC Górfo do Tigùlio Moscâto. * [[Rollo (vitìgno)|Rollo]]: vìgna coltivâ inte tære in gîo a Zêna. * [[Scimiscià]]: bén antîgo e ræo, o l'é coltivòu inte l'IGT de Colìnn-e de Zêna. === Vìgne a grànn-a néigra === [[Immaggine:VIVC10680_SANGIOVESE_Cluster_in_the_field_20354.jpg|miniatura|In ràppo de Sangiovéize|220x220px]] * [[Roséize]]: coltivòu a [[Dussaiga|Dosàiga]] e inta [[Rivêa de Ponénte]], o seu vìn o l'é do rósso da-o còrpo intermédio e con di arömi de frûta e de spéçie. * [[Ormeàsco]]: o l'é 'n clöne do [[Dôçétto]] piemontéize, coltivòu inta mæxima región do Roséize. * [[Granàccia (vitìgno)|Granàccia]]: coltivâ pò-u ciù in gîo a [[Cuggiæn|Cugén]], inte tære de Sànn-a, o l'é 'n clöne de l'[[Alicànte (vitìgno)|Alicànte]] e da [[Grenache Noir]] e, de ciù, do [[Cannonau]] sàrdo. O l'é inte l'IGT [[Colìnn-e Savonéixi (Vìn)|Colìnn-e Savonéixi]]. * [[Çêxìn]]: dêuviòu inta DOC Górfo do Tigùlio Çêxìn. * [[Sangiovéize]]: o l'é tra e vìgne ciù inportànti a livéllo naçionâle. * [[Barbera (vitìgno)|Barbêa]]: a l'é 'na vìgna ch'a ne vêgne da-o [[Piemonte|Piemónte]]. * [[Vermentìn a grànn-a róssa]] * [[Pollera néigra]]: vìgna coltivâ de ræo tra a Ligùria de Levànte e a [[Lunigiànn-a]]. == Lìsta di vìn lìguri == <gallery widths="150" heights="200" mode="packed"> Immaggine:Cinque Terre DOC de Forlini et Cappellini.jpg|Botìggia de [[Çìnque Tære (Vìn)|Çìnque Tære]] DOC Immaggine:Colli di Luni Vermentino di Liguria.jpg|Botìggia de [[Colli di Luni (vino)|Còlli de Lûni]] DOC ([[Còlli de Lûni giànco|giànco]]) Immaggine:Cinque Terre white wine.jpg|Botìggia de [[Colìnn-e de Lévanto]] DOC ([[Colìnn-e de Lévanto giànco|giànco]]) Immaggine:Rossese Dolceacqua BMK.jpg|Botìggia de [[Roséize de Dosàiga]] DOC </gallery> === Vìn a Denominaçión de Òrìgine Controlâ e Garantîa === Inta Ligùria no gh'é di vìn co-a [[Denominaçión de Òrìgine Controlâ e Garantîa|DOCG]]. === Vìn a Denominaçión de Òrìgine Controlâ === * [[Çìnque Tære (Vìn)|Çìnque Tære]] (Giànco) prodûto inta [[Provinsa dea Spèza|provìnsa de Spézza]], o peu avéighe de indicaçión da sotozöna. ** [[Çìnque Tære Còsta de Sera|Còsta de Sera]] (Giànco) ** [[Çìnque Tære Còsta de Campu|Còsta de Campu]] (Giànco) ** [[Çìnque Tære Còsta de Posa|Còsta de Posa]] (Giànco) * [[Çìnque Tære Sciachetrà]] (Giànco inte ménn-e normâle e Risèrva) prodûto inta [[Provinsa dea Spèza|provìnsa de Spézza]]. * [[Colli di Luni (vino)|Còlli de Lûni]] (Giànco; Rósso inte ménn-e normâle e Risèrva); con l'indicaçión da vìgna: Vermentìn (Giànco); DOC interregionâle prodûta inte [[Provinsa dea Spèza|provìnse de Spézza]] e [[Provinsa de Massa-Carræa|de Màssa-Caræa]], in [[Toscann-a|Toscànn-a]]. ** [[Còlli de Lûni giànco]] ** [[Còlli de Lûni rósso]] ** [[Còlli de Lûni rósso risèrva]] ** [[Còlli de Lûni Vermentìn]] * [[Colìnn-e de Levànto]] (Giànco; Rósso inte ménn-e normâle e Noêlo) prodûto inta [[Provinsa dea Spèza|provìnsa de Spézza]]. ** [[Colìnn-e de Levànto giànco]] ** [[Colìnn-e de Levànto noêlo]] ** [[Colìnn-e de Levànto rósso]] * [[Górfo do Tigùlio (vìn)|Górfo do Tigùlio]] (Giànco inte ménn-e normâle, Spumànte, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rósso inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Noêlo); con l'indicaçión da vìgna: Gianchétta zenéize (Giànco); Moscato (Giànco inte ménn-e normâle e Pasîo); Vermentìn (Giànco); Çêxìn (Rósso); prodûto inta [[provìnsa de Zêna]]. ** [[Górfo do Tigùlio giànco]] ** [[Górfo do Tigùlio giànco co-o pesîgo]] ** [[Górfo do Tigùlio Moscâto pasîo]] ** [[Górfo do Tigùlio noêlo]] ** [[Górfo do Tigùlio pasîo]] ** [[Górfo do Tigùlio rozòu]] ** [[Górfo do Tigùlio rozòu co-o pesîgo]] ** [[Górfo do Tigùlio rósso]] ** [[Górfo do Tigùlio rósso co-o pesîgo]] ** [[Górfo do Tigùlio spumànte]] * [[Rivêa Lìgure de Ponénte (vìn)|Rivêa Lìgure de Ponénte]] (Giànco; Rósso); con l'indicaçión da vìgna: Pigòu (Giànco), Roséize (Rósso), Vermentìn (Giànco); sôlo che a-i vìn con l'indicaçión da vìgna peu êse azónto de indicaçioìn co-e sotodenominaçioìn giögràfiche. ** [[Rivèa de Scioî (vìn)|Rivèa de Scioî]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu Rivêa de Scioî]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn Rivêa de Scioî]] ** [[Arbénga (vìn)|Arbénga]] ò Arbenganéize *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu Arbenganéize]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Roséize Arbenganéize]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn Arbenganéize]] ** [[Finâ (vìn)|Finâ]] ò Finarìn *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu Finarìn]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Roséize Finarìn]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn Finarìn]] ** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu]] ** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Roséize]] ** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn]] * [[Roséize de Dosàiga]] ò Dosàiga ** [[Roséize de Dosàiga superiôre]] * [[Valàdda do Ponçéivia (vìn)|Valàdda do Ponçéivia]] (Giànco inte ménn-e normâle, Spumànte, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rósso inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Noêlo); con l'indicaçión da vìgna: Gianchétta zenéize (Giànco inte ménn-e normâle e co-o pesîgo); Vermentìn (Giànco inte ménn-e normâle e co-o pesîgo); prodûto inta [[provìnsa de Zêna]], o peu avéighe de indicaçión da sotozöna. ** [[Valàdda Ponçéivia Cônâ]] ò [[Giànco de Cônâ]] (Giànco) prodûto into comùn de [[Zena|Zêna]] * [[Pornàsce (vìn)|Pornàsce]] ò Ormeàsco de Pornàsce === Vìn a Indicaçión Giögràfica Tìpica === Inta región Ligùria gh'é quàttro àree [[Indicaçión Giögràfica Tìpica|IGT]]<ref name=":0">{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria|tìtolo=Liguria|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. * [[Colìnn-e de Zêna (vìn)|Colìnn-e de Zêna]] (Giànco inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rozòu inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rósso inte ménn-e normâle e co-o pesîgo) prodûto inta [[provìnsa de Zêna]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria/item/2046-colline-del-genovesato-igt|tìtolo=Colline del Genovesato IGT|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. * [[Colìnn-e de Sànn-a (vìn)|Colìnn-e de Sànn-a]] (Giànco inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu; Rósso inte ménn-e normâle e Noêlo) prodûto inta [[Pruvincia de Sann-a|provìnsa de Sànn-a]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria/item/2047-colline-savonesi-igt|tìtolo=Colline Savonesi IGT|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. * [[Teràsse de l'Inperiéize]] (Giànco inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu; Rósso inte ménn-e normâle, co-o pesîgo Noêlo e Pasîo) prodûto inta [[Pruvincia de Imper̂ia|provìnsa de Inpêia]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria/item/2049-terrazze-dell-imperiese-igt|tìtolo=Terrazze dell'Imperiese IGT|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. * [[Ligùria de Levànte (vìn)|Ligùria de Levànte]], scìnn'a-o [[2011]] dîto Górfo di Poêti ò Górfo di Poêti Spézza<ref>{{Çitta web|url=https://www.quattrocalici.it/denominazioni/golfo-dei-poeti-la-spezia-o-golfo-dei-poeti-igt/|tìtolo=Golfo dei Poeti La Spezia o Golfo dei Poeti IGT|léngoa=IT|vìxita=2026-06-02}}</ref> (Giànco inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rozòu; Rósso inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Noêlo; Pasîo) prodûto inta [[Provinsa dea Spèza|provìnsa de Spézza]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria/item/2048-liguria-di-levante-igt|tìtolo=Liguria di Levante IGT|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. == Produçión == === Dæti === A produçión de vìn in Ligùria, a-o [[2013]], a l'amontâva a<ref name=":0" />: * Produçión: 46.000 etòlitri, pò-u 79% de vìn DOP e o 9,2% de vìn IGT * Superfìcce a vìgna: 1.535&nbsp;ha * Vìgne pe grànn-a: vìgne a grànn-a giànca: 970&nbsp;ha (65%), vìgne a grànn-a néigra: 540&nbsp;ha (35%) * Vìgne ciù coltivæ: [[Vermentìn]] 350&nbsp;ha (23%), [[Pigòu]] 20&nbsp;ha (13%), [[Ûga roséize|Roséize]] 150&nbsp;ha (10%), [[Ûga gianchétta|Gianchétta]] 80&nbsp;ha (5%) === Zöne vinìcole === [[Immaggine:La vigna di Vincenzo - panoramio.jpg|miniatura|Ina vìgna a [[Finô|Finâ]], de sótta a [[Pèrti (Finô)|Pèrti]].]] Partìndo da-a [[Rivêa de Levànte]], a prìmma zöna vinìcola ch'a se incóntra a l'é quélla di Còlli de Lûni, in'àrea ch'a s'esténde scìnn-a inta [[Provinsa de Massa-Carræa|provìnsa de Màssa-Caræa]], in [[Toscann-a|Toscànn-a]]. Chi, l'ûga a grànn-a giànca ciù comùn a l'é o Vermentìn, dêuviòu tànto in puréssa che pi-â produçión do Còlli de Lûni Giànco, a-o quæ s'azónze o Trebiàn Toscàn e de âtre ûghe a grànn-a giànca. O Còlli de Lûni Rósso o l'é prodûto pe cóntra co-o Sangiovéize, o ''Canaiolo'' Néigro, o Çêxìn, a ''Pollera'' Néigra e o Cabernet Sauvignon. Ciù a ponénte se trêuva e [[Çinque Tære|Çìnque Tære]], con de vìgne aciantæ inte ràpide rîve di mónti che chìnn-an into mâ, dónde s'é dónca fæto bén bén de [[Fàscia (terén)|fàsce]] pe poéile coltivâ. I vìn de Çìnque Tære én prodûti co-o Bòsco, a Gianchétta e o Vermentìn, che dàn di vìn giànchi sécchi e o ræo pasîo Sciachetrà, træto da de ûghe surmatûre lasciæ inpasî a l'âia. Anàndo avànti vèrso ponénte, gh'é e DOC da Valàdda do Ponçéivia e do Tigùlio, che se fàn conósce pe-i vìn prodûti con l'ûga Gianchétta zenéize, nómme do pòsto de l'''Albarola''. A [[Rivêa de Ponénte]] a l'é caraterizâ da-a produçión de vìn rósci, co-o Roséize, l'Ormeàsco (Dôçétto) e o Çêxìn. Into detàggio, o Roséize o l'é o protagonìsta di vìn da DOC Dosàiga. Co-o Roséize se fà di vìn rósci frutæ e tanìn pöco agrescîvo, caraterizæ da 'na tìnta ciæa e lêgia, ch'a s'asoméggia a quélla di vìn da Nebieu. L'Ormeàsco o l'é pe cóntra o protagonìsta da DOC de Pornàsce. Co-a mæxima ûga se fà l'Ormeàsco Sciac-trà ascì, in vìn rozòu da no confónde co-o Sciachetrà de Çìnque Tære. O Vermentìn e o Pigòu én de vìgne che s'asoméggian da-o pónto de vìsta genético che caraterìzzan i vìn giànchi inta DOC Rivêa de Ponénte, màscime inte tære conpréize tra e çitæ de [[Sann-a|Sànn-a]] e de [[Imperia|Inpêia]]<ref name=":1" />. == Nòtte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta publicaçión|outô=Gabriella Airaldi|ànno=1973|tìtolo=Vini della Liguria nel secolo XV|revìsta=Atti dell'Accademia Ligure di Scienze e Lettere|volùmme=XXX|pp=410-412|léngoa=IT|url=https://www.google.com/books/edition/Vini_della_Liguria_nel_secolo_15/dZBsngEACAAJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giannetto Beniscelli|tìtolo=La Liguria del buon vino|url=https://cloud.sbn.it/opac/LIG/dettaglio/documento/SBL0170998|ànno=1977|editô=SIAG|léngoa=IT|çitæ=Bològna}} * {{Çitta lìbbro|outô=Laura Balletto|tìtolo=Studi in onore di F. Melis|url=https://www.google.com/books/edition/Il_vino_a_Ventimiglia_alla_met%C3%A0_del_Due/2lFIngEACAAJ|ànno=1978|editô=Giannini|léngoa=IT|pp=445-458|volùmme=1|capìtolo=Il vino a Ventimiglia alla metà del Duecento}} * {{Çitta lìbbro|outô=Piero Raimondi|tìtolo=Vini di Liguria|url=https://cloud.sbn.it/opac/LIG/dettaglio/documento/SBL0590300|ànno=1982|editô=SAGEP|léngoa=IT|çitæ=Zêna|ISBN=88-7058-041-5}} * {{Çitta lìbbro|outô=Enrico Basso|tìtolo=La vite e il vino. Storia e diritto (secoli XI-XIX)|url=https://www.google.com/books/edition/La_vite_e_il_vino/jWbtAAAAMAAJ|ànno=2000|editô=Carocci|çitæ=Rómma|léngoa=IT|pp=439-452|volùmme=1|capìtolo=I Genovesi e il commercio del vino nel tardo Medioevo|ISBN=88-430-1501-X}} * {{Çitta publicaçión|outô=Carlo Moggia|ànno=2009|méize=zùgno|tìtolo=«Facere vindemmiam et torculare». Vino e viticoltura nella Liguria centro orientale: il Duecento|revìsta=Rivista di Storia dell'Agricoltura|volùmme=a. XLIX|nùmero=1|léngoa=IT|url=http://rsa.storiaagricoltura.it/scheda.asp?IDF=129&IDS=4&IDP=1}} * {{Çitta lìbbro|outô=Mauro Carosso|outô2=Roberto Marro|tìtolo=Liguria: vini di mare di terra|url=https://www.google.com/books/edition/Liguria/7EKZpwAACAAJ|ànno=2011|editô=Edizioni del Capricorno|çitæ=Turìn|léngoa=IT|ISBN=978-88-7707-142-2}} * {{Çitta lìbbro|outô=Carlo Ravanello|tìtolo=Vini e storie di Liguria: i vitigni liguri|url=https://cloud.sbn.it/opac/LIG/dettaglio/documento/LIG0224698|ànno=2014|editô=SAGEP|çitæ=Zêna|léngoa=IT|ISBN=88-6373-275-2}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Cuxinn-a ligure}} [[Categorîa:Cuxìnn-a lìgure]] [[Categorîa:Agricoltua]] qv9cxfyxg8ze0kuqbfq5wtkjuu9tqu8 270224 270221 2026-06-02T18:34:39Z N.Longo 12052 cat 270224 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} [[Immaggine:VineyardsNearVolastra.JPG|miniatura|De [[Fàscia (terén)|fàsce]] a vìgna inte [[Çinque Tære|Çìnque Tære]].]] O '''vìn da Ligùria''' o l'é ligòu a-e træti particolæ do teritöio da región, formòu da valàdde stréite, colìnn-e ràpide e montàgne avansæ in sciô [[Mâ Ligure|Mâ Lìgure]], caraterìstiche che fàn bén difìçile a coltivaçión de [[Vìgna|vìgne]] e d'ògni âtra produçión, tànto chi-â [[viticoltûa]] lìgure a l'é dîta "eròica". O mâ e o paizàggio àn avûo de lóngo 'na fòrte infloénsa in scî vìn e a viticoltûa da [[Liguria|Ligùria]]. E vìgne lìguri, espòste a-a brîxa do mâ e coltivæ in scê còste di mónti che chìnn-an vèrso o mâ, prodûan di vìn co-îna "salinitæ" particolâ, ch'a no s'atrêuva fàçile da âtre pàrte. A produçión di vìn in Ligùria a veu dónca 'na grànde pasción e tànto spìrito de sacrifìçio, che in scàngio ò dà però do vìn da-a qualitæ milîa. {{Çitaçión|De de chi e vìgne inluminæ da l'éuggio bón do sô e diletìscime a Bàcco s'avànsan in sciô Mónte Rósso e in scî zôvi de Cornìggia, da tùtte e pàrte çelebræ pò-u vìn dôçe.|[[Françesco Petrarca|Françésco Petrarca]], ''[[Africa (Petrarca)|Africa]]''|Da qui i vigneti illuminati dall'occhio benefico del sole e dilettissimi a Bacco si affacciano su Monte Rosso e sui gioghi di Corniglia, ovunque celebrati per il dolce vino.|lingua=IT}} == Stöia == [[Immaggine:0090025554-MIBAC-PICT0380-Nave_romana_Albenga.JPG|miniatura|Giâre române pò-u traspòrto do vìn into coscì dîto "relìtto A", a-o làrgo de [[Arbenga|Arbénga]].]] E prìmme testimoniànse da coltivaçión da vìgna in Ligùria remóntan a l'etæ di români, dæto che l'agrûa do teritöio a n'àiva inpedîo o svilùppo inte de etæ ciù antîghe. I vìn lìguri én mensonæ za da-o [[Plinio o Vêgio]], scibén che-e prìmme coltivaçioìn són stæte squæxi de segûo inportæ da-i [[Etrùschi]], dæto che l'é ligòu a ste génte e testimoniànse ciù antîghe de sta produçión atrovæ inta [[Rivêa de Levànte]], tra [[A Spèza|Spézza]] e-e [[Çinque Tære|Çìnque Tære]]. Inte l'[[Etæ de Mëzo|Etæ de Mêzo]] o montâ da poténsa comerciâle da [[Repùbrica de Zena|Repùbrica de Zêna]] o l'à sponciòu a viticoltûa e a produçión de vìn, màscime gràçie a-i contàtti con de âtre génte e coltûe ch'àn permìsso a-a región de inrichîse da-o pónto de vìsta da [[Anpelografîa|anpelogràfico]]. A qualitæ de ûghe da [[Rivêa]] a l'êa famôza scìn da-i ténpi do [[Françesco Petrarca|Petrarca]], ch'o l'à dedicòu 'na löde a-i vìn de Çìnque Tære dond'o scrîve che êan ancón mêgio de quélli da [[Meroe]] de legénde. Do [[XVI secolo|Çinqueçénto]] gh'é i prìmmi riferiménti a de vìgne specìfiche, cómme l'[[ûga gianchétta]] (''Albarola''). Da l'inprinçìpio de l'[[XIX secolo|Eutoçénto]] gh'é i prìmmi repertöi de variêtæ d'ûga e de vìn da Ligùria, co-o [[Vermentìn]] e a [[Ûga gianchétta|Gianchétta]] che gh'êan za mensonæ, e into sécolo de dòppo s'arîva a ciù ò mêno 600 qualitæ. A-a giornâ d'ancheu e condiçioìn de l'anbiénte e do teritöio no perméttan pægio de grénde coltivaçioìn, e pe sto fæto o setô vitivinìcolo lìgure o l'é formòu pò-u ciù da de cantìnn-e picìnn-e, da-a produçión che pò-u sòlito a l'é bén limitâ<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.quattrocalici.it/regione/liguria/|tìtolo=Liguria|léngoa=IT|vìxita=2026-06-02}}</ref>. == Vìgne == L'entrotæra lìgure o l'é covèrto pi-â ciù pàrte da mónti e dónca a produçión vitivinìcola da Ligùria a l'é se concéntra pò-u ciù inta [[Rivêa]], co-ina pàrte ciù picìnn-a ch'a ne vêgne pe cóntra da l'entrotæra. E qualitæ de vìgna ciù spantegæ én quélle a grànn-a giànca, màscime into çéntro e into levànte, con quélle a grànn-a néigra che se trêuvan pò-u ciù into ponénte da región. === Vìgne a grànn-a giànca === [[Immaggine:Rolle_ou_Vermentino.jpg|miniatura|In ràppo de Vermentìn|sinistra|299x299px]] * [[Vermentìn]]: vìgna coltivâ inte tùtte e zöne vinìcole lìguri, ciù che in [[Sardegna|Sardégna]] e in [[Toscann-a|Toscànn-a]]. O vermentìn lìgure, ch'o l'intra inte tùtte e DOC da región con de perçentoâle diferénti, o prodûxe di vìn fréschi, acìdoli, caraterizæ da 'n aröma minerâle (màscime into [[Rivêa de Ponénte|Ponénte]]) e de scioî ò frutòu (into [[Rivêa de Levànte|Levànte]]). * [[Pigòu]]: vìn do pòsto, clöne particolâ do vermentìn, o l'é coltivòu inta Rivêa de Ponénte. O dà di vìn fréschi, da-a strutûa bónn-a e co-în gùsto minerâle piaxéive e de èrbe aromàtiche. * [[Gianchétta zenéize]]: coltivâ in gîo a [[Zena|Zêna]] e into [[Górfo do Tigùlio]], o caraterìzza i vìn giànchi da [[Valadda do Ponçeivia|valàdda do Ponçéivia]], fréschi, acìdoli, frutæ e no goæi corpôxi. * [[Bòsco (vitìgno)|Bòsco]]: coltivòu into Levànte, o l'ìntra inte DOC Çìnque Tære e Çìnque Tære Sciachetrà. * [[Ûga gianchétta|Gianchétta]]: coltivâ inta Rivêa de Levànte, a peu êse dêuviâ cómme ûga mésccia co-o Bòsco inte dôe DOC mensonæ de d'âto. * [[Lumasìnn-a]]: coltivâ inte tære in gîo a-e çitæ de Zêna e de Sànn-a * [[Moscâto]]: o l'é coltivòu into Górfo do Tigùlio, o fà pàrte da DOC Górfo do Tigùlio Moscâto. * [[Rollo (vitìgno)|Rollo]]: vìgna coltivâ inte tære in gîo a Zêna. * [[Scimiscià]]: bén antîgo e ræo, o l'é coltivòu inte l'IGT de Colìnn-e de Zêna. === Vìgne a grànn-a néigra === [[Immaggine:VIVC10680_SANGIOVESE_Cluster_in_the_field_20354.jpg|miniatura|In ràppo de Sangiovéize|220x220px]] * [[Roséize]]: coltivòu a [[Dussaiga|Dosàiga]] e inta [[Rivêa de Ponénte]], o seu vìn o l'é do rósso da-o còrpo intermédio e con di arömi de frûta e de spéçie. * [[Ormeàsco]]: o l'é 'n clöne do [[Dôçétto]] piemontéize, coltivòu inta mæxima región do Roséize. * [[Granàccia (vitìgno)|Granàccia]]: coltivâ pò-u ciù in gîo a [[Cuggiæn|Cugén]], inte tære de Sànn-a, o l'é 'n clöne de l'[[Alicànte (vitìgno)|Alicànte]] e da [[Grenache Noir]] e, de ciù, do [[Cannonau]] sàrdo. O l'é inte l'IGT [[Colìnn-e Savonéixi (Vìn)|Colìnn-e Savonéixi]]. * [[Çêxìn]]: dêuviòu inta DOC Górfo do Tigùlio Çêxìn. * [[Sangiovéize]]: o l'é tra e vìgne ciù inportànti a livéllo naçionâle. * [[Barbera (vitìgno)|Barbêa]]: a l'é 'na vìgna ch'a ne vêgne da-o [[Piemonte|Piemónte]]. * [[Vermentìn a grànn-a róssa]] * [[Pollera néigra]]: vìgna coltivâ de ræo tra a Ligùria de Levànte e a [[Lunigiànn-a]]. == Lìsta di vìn lìguri == <gallery widths="150" heights="200" mode="packed"> Immaggine:Cinque Terre DOC de Forlini et Cappellini.jpg|Botìggia de [[Çìnque Tære (Vìn)|Çìnque Tære]] DOC Immaggine:Colli di Luni Vermentino di Liguria.jpg|Botìggia de [[Colli di Luni (vino)|Còlli de Lûni]] DOC ([[Còlli de Lûni giànco|giànco]]) Immaggine:Cinque Terre white wine.jpg|Botìggia de [[Colìnn-e de Lévanto]] DOC ([[Colìnn-e de Lévanto giànco|giànco]]) Immaggine:Rossese Dolceacqua BMK.jpg|Botìggia de [[Roséize de Dosàiga]] DOC </gallery> === Vìn a Denominaçión de Òrìgine Controlâ e Garantîa === Inta Ligùria no gh'é di vìn co-a [[Denominaçión de Òrìgine Controlâ e Garantîa|DOCG]]. === Vìn a Denominaçión de Òrìgine Controlâ === * [[Çìnque Tære (Vìn)|Çìnque Tære]] (Giànco) prodûto inta [[Provinsa dea Spèza|provìnsa de Spézza]], o peu avéighe de indicaçión da sotozöna. ** [[Çìnque Tære Còsta de Sera|Còsta de Sera]] (Giànco) ** [[Çìnque Tære Còsta de Campu|Còsta de Campu]] (Giànco) ** [[Çìnque Tære Còsta de Posa|Còsta de Posa]] (Giànco) * [[Çìnque Tære Sciachetrà]] (Giànco inte ménn-e normâle e Risèrva) prodûto inta [[Provinsa dea Spèza|provìnsa de Spézza]]. * [[Colli di Luni (vino)|Còlli de Lûni]] (Giànco; Rósso inte ménn-e normâle e Risèrva); con l'indicaçión da vìgna: Vermentìn (Giànco); DOC interregionâle prodûta inte [[Provinsa dea Spèza|provìnse de Spézza]] e [[Provinsa de Massa-Carræa|de Màssa-Caræa]], in [[Toscann-a|Toscànn-a]]. ** [[Còlli de Lûni giànco]] ** [[Còlli de Lûni rósso]] ** [[Còlli de Lûni rósso risèrva]] ** [[Còlli de Lûni Vermentìn]] * [[Colìnn-e de Levànto]] (Giànco; Rósso inte ménn-e normâle e Noêlo) prodûto inta [[Provinsa dea Spèza|provìnsa de Spézza]]. ** [[Colìnn-e de Levànto giànco]] ** [[Colìnn-e de Levànto noêlo]] ** [[Colìnn-e de Levànto rósso]] * [[Górfo do Tigùlio (vìn)|Górfo do Tigùlio]] (Giànco inte ménn-e normâle, Spumànte, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rósso inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Noêlo); con l'indicaçión da vìgna: Gianchétta zenéize (Giànco); Moscato (Giànco inte ménn-e normâle e Pasîo); Vermentìn (Giànco); Çêxìn (Rósso); prodûto inta [[provìnsa de Zêna]]. ** [[Górfo do Tigùlio giànco]] ** [[Górfo do Tigùlio giànco co-o pesîgo]] ** [[Górfo do Tigùlio Moscâto pasîo]] ** [[Górfo do Tigùlio noêlo]] ** [[Górfo do Tigùlio pasîo]] ** [[Górfo do Tigùlio rozòu]] ** [[Górfo do Tigùlio rozòu co-o pesîgo]] ** [[Górfo do Tigùlio rósso]] ** [[Górfo do Tigùlio rósso co-o pesîgo]] ** [[Górfo do Tigùlio spumànte]] * [[Rivêa Lìgure de Ponénte (vìn)|Rivêa Lìgure de Ponénte]] (Giànco; Rósso); con l'indicaçión da vìgna: Pigòu (Giànco), Roséize (Rósso), Vermentìn (Giànco); sôlo che a-i vìn con l'indicaçión da vìgna peu êse azónto de indicaçioìn co-e sotodenominaçioìn giögràfiche. ** [[Rivèa de Scioî (vìn)|Rivèa de Scioî]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu Rivêa de Scioî]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn Rivêa de Scioî]] ** [[Arbénga (vìn)|Arbénga]] ò Arbenganéize *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu Arbenganéize]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Roséize Arbenganéize]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn Arbenganéize]] ** [[Finâ (vìn)|Finâ]] ò Finarìn *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu Finarìn]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Roséize Finarìn]] *** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn Finarìn]] ** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu]] ** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Roséize]] ** [[Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn]] * [[Roséize de Dosàiga]] ò Dosàiga ** [[Roséize de Dosàiga superiôre]] * [[Valàdda do Ponçéivia (vìn)|Valàdda do Ponçéivia]] (Giànco inte ménn-e normâle, Spumànte, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rósso inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Noêlo); con l'indicaçión da vìgna: Gianchétta zenéize (Giànco inte ménn-e normâle e co-o pesîgo); Vermentìn (Giànco inte ménn-e normâle e co-o pesîgo); prodûto inta [[provìnsa de Zêna]], o peu avéighe de indicaçión da sotozöna. ** [[Valàdda Ponçéivia Cônâ]] ò [[Giànco de Cônâ]] (Giànco) prodûto into comùn de [[Zena|Zêna]] * [[Pornàsce (vìn)|Pornàsce]] ò Ormeàsco de Pornàsce === Vìn a Indicaçión Giögràfica Tìpica === Inta región Ligùria gh'é quàttro àree [[Indicaçión Giögràfica Tìpica|IGT]]<ref name=":0">{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria|tìtolo=Liguria|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. * [[Colìnn-e de Zêna (vìn)|Colìnn-e de Zêna]] (Giànco inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rozòu inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rósso inte ménn-e normâle e co-o pesîgo) prodûto inta [[provìnsa de Zêna]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria/item/2046-colline-del-genovesato-igt|tìtolo=Colline del Genovesato IGT|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. * [[Colìnn-e de Sànn-a (vìn)|Colìnn-e de Sànn-a]] (Giànco inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu; Rósso inte ménn-e normâle e Noêlo) prodûto inta [[Pruvincia de Sann-a|provìnsa de Sànn-a]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria/item/2047-colline-savonesi-igt|tìtolo=Colline Savonesi IGT|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. * [[Teràsse de l'Inperiéize]] (Giànco inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu; Rósso inte ménn-e normâle, co-o pesîgo Noêlo e Pasîo) prodûto inta [[Pruvincia de Imper̂ia|provìnsa de Inpêia]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria/item/2049-terrazze-dell-imperiese-igt|tìtolo=Terrazze dell'Imperiese IGT|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. * [[Ligùria de Levànte (vìn)|Ligùria de Levànte]], scìnn'a-o [[2011]] dîto Górfo di Poêti ò Górfo di Poêti Spézza<ref>{{Çitta web|url=https://www.quattrocalici.it/denominazioni/golfo-dei-poeti-la-spezia-o-golfo-dei-poeti-igt/|tìtolo=Golfo dei Poeti La Spezia o Golfo dei Poeti IGT|léngoa=IT|vìxita=2026-06-02}}</ref> (Giànco inte ménn-e normâle e co-o pesîgo; Rozòu; Rósso inte ménn-e normâle, co-o pesîgo e Noêlo; Pasîo) prodûto inta [[Provinsa dea Spèza|provìnsa de Spézza]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.assovini.it/italia/liguria/item/2048-liguria-di-levante-igt|tìtolo=Liguria di Levante IGT|léngoa=IT, ZH, EN, FR, DE, RU, ES|vìxita=2026-06-02|outô=Assovini}}</ref>. == Produçión == === Dæti === A produçión de vìn in Ligùria, a-o [[2013]], a l'amontâva a<ref name=":0" />: * Produçión: 46.000 etòlitri, pò-u 79% de vìn DOP e o 9,2% de vìn IGT * Superfìcce a vìgna: 1.535&nbsp;ha * Vìgne pe grànn-a: vìgne a grànn-a giànca: 970&nbsp;ha (65%), vìgne a grànn-a néigra: 540&nbsp;ha (35%) * Vìgne ciù coltivæ: [[Vermentìn]] 350&nbsp;ha (23%), [[Pigòu]] 20&nbsp;ha (13%), [[Ûga roséize|Roséize]] 150&nbsp;ha (10%), [[Ûga gianchétta|Gianchétta]] 80&nbsp;ha (5%) === Zöne vinìcole === [[Immaggine:La vigna di Vincenzo - panoramio.jpg|miniatura|Ina vìgna a [[Finô|Finâ]], de sótta a [[Pèrti (Finô)|Pèrti]].]] Partìndo da-a [[Rivêa de Levànte]], a prìmma zöna vinìcola ch'a se incóntra a l'é quélla di Còlli de Lûni, in'àrea ch'a s'esténde scìnn-a inta [[Provinsa de Massa-Carræa|provìnsa de Màssa-Caræa]], in [[Toscann-a|Toscànn-a]]. Chi, l'ûga a grànn-a giànca ciù comùn a l'é o Vermentìn, dêuviòu tànto in puréssa che pi-â produçión do Còlli de Lûni Giànco, a-o quæ s'azónze o Trebiàn Toscàn e de âtre ûghe a grànn-a giànca. O Còlli de Lûni Rósso o l'é prodûto pe cóntra co-o Sangiovéize, o ''Canaiolo'' Néigro, o Çêxìn, a ''Pollera'' Néigra e o Cabernet Sauvignon. Ciù a ponénte se trêuva e [[Çinque Tære|Çìnque Tære]], con de vìgne aciantæ inte ràpide rîve di mónti che chìnn-an into mâ, dónde s'é dónca fæto bén bén de [[Fàscia (terén)|fàsce]] pe poéile coltivâ. I vìn de Çìnque Tære én prodûti co-o Bòsco, a Gianchétta e o Vermentìn, che dàn di vìn giànchi sécchi e o ræo pasîo Sciachetrà, træto da de ûghe surmatûre lasciæ inpasî a l'âia. Anàndo avànti vèrso ponénte, gh'é e DOC da Valàdda do Ponçéivia e do Tigùlio, che se fàn conósce pe-i vìn prodûti con l'ûga Gianchétta zenéize, nómme do pòsto de l'''Albarola''. A [[Rivêa de Ponénte]] a l'é caraterizâ da-a produçión de vìn rósci, co-o Roséize, l'Ormeàsco (Dôçétto) e o Çêxìn. Into detàggio, o Roséize o l'é o protagonìsta di vìn da DOC Dosàiga. Co-o Roséize se fà di vìn rósci frutæ e tanìn pöco agrescîvo, caraterizæ da 'na tìnta ciæa e lêgia, ch'a s'asoméggia a quélla di vìn da Nebieu. L'Ormeàsco o l'é pe cóntra o protagonìsta da DOC de Pornàsce. Co-a mæxima ûga se fà l'Ormeàsco Sciac-trà ascì, in vìn rozòu da no confónde co-o Sciachetrà de Çìnque Tære. O Vermentìn e o Pigòu én de vìgne che s'asoméggian da-o pónto de vìsta genético che caraterìzzan i vìn giànchi inta DOC Rivêa de Ponénte, màscime inte tære conpréize tra e çitæ de [[Sann-a|Sànn-a]] e de [[Imperia|Inpêia]]<ref name=":1" />. == Nòtte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta publicaçión|outô=Gabriella Airaldi|ànno=1973|tìtolo=Vini della Liguria nel secolo XV|revìsta=Atti dell'Accademia Ligure di Scienze e Lettere|volùmme=XXX|pp=410-412|léngoa=IT|url=https://www.google.com/books/edition/Vini_della_Liguria_nel_secolo_15/dZBsngEACAAJ}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giannetto Beniscelli|tìtolo=La Liguria del buon vino|url=https://cloud.sbn.it/opac/LIG/dettaglio/documento/SBL0170998|ànno=1977|editô=SIAG|léngoa=IT|çitæ=Bològna}} * {{Çitta lìbbro|outô=Laura Balletto|tìtolo=Studi in onore di F. Melis|url=https://www.google.com/books/edition/Il_vino_a_Ventimiglia_alla_met%C3%A0_del_Due/2lFIngEACAAJ|ànno=1978|editô=Giannini|léngoa=IT|pp=445-458|volùmme=1|capìtolo=Il vino a Ventimiglia alla metà del Duecento}} * {{Çitta lìbbro|outô=Piero Raimondi|tìtolo=Vini di Liguria|url=https://cloud.sbn.it/opac/LIG/dettaglio/documento/SBL0590300|ànno=1982|editô=SAGEP|léngoa=IT|çitæ=Zêna|ISBN=88-7058-041-5}} * {{Çitta lìbbro|outô=Enrico Basso|tìtolo=La vite e il vino. Storia e diritto (secoli XI-XIX)|url=https://www.google.com/books/edition/La_vite_e_il_vino/jWbtAAAAMAAJ|ànno=2000|editô=Carocci|çitæ=Rómma|léngoa=IT|pp=439-452|volùmme=1|capìtolo=I Genovesi e il commercio del vino nel tardo Medioevo|ISBN=88-430-1501-X}} * {{Çitta publicaçión|outô=Carlo Moggia|ànno=2009|méize=zùgno|tìtolo=«Facere vindemmiam et torculare». Vino e viticoltura nella Liguria centro orientale: il Duecento|revìsta=Rivista di Storia dell'Agricoltura|volùmme=a. XLIX|nùmero=1|léngoa=IT|url=http://rsa.storiaagricoltura.it/scheda.asp?IDF=129&IDS=4&IDP=1}} * {{Çitta lìbbro|outô=Mauro Carosso|outô2=Roberto Marro|tìtolo=Liguria: vini di mare di terra|url=https://www.google.com/books/edition/Liguria/7EKZpwAACAAJ|ànno=2011|editô=Edizioni del Capricorno|çitæ=Turìn|léngoa=IT|ISBN=978-88-7707-142-2}} * {{Çitta lìbbro|outô=Carlo Ravanello|tìtolo=Vini e storie di Liguria: i vitigni liguri|url=https://cloud.sbn.it/opac/LIG/dettaglio/documento/LIG0224698|ànno=2014|editô=SAGEP|çitæ=Zêna|léngoa=IT|ISBN=88-6373-275-2}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Cuxinn-a ligure}} [[Categorîa:Cuxìnn-a lìgure]] [[Categorîa:Economîa da Ligùria]] [[Categorîa:Agricoltua]] hpzql2jtxd4zr432fuf7o18i3admvnz 0 31423 270215 270214 2026-06-02T13:12:21Z Michæ.152 13747 /* Stöia */ 270215 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} '''Cornigén''' (''Cornigliano'' in italiàn) ò '''Cornigén Lìgure''' (nómme ofiçiâ de quànd'o l'êa comùn outònomo) o l'é 'n quartê de [[Zena]], into [[Muniçìpio VI - Médio Ponénte|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]]. O s'atrêuva in sciâ costêa de Ponénte da çitæ, tra [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]] e [[Sestri Ponente|Séstri Ponénte]] e o fórma con quest'ùrtimo o Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo. L'àrea de Cornigén a conprénde e unitæ urbanìstiche de Cornigén e [[Cànpi]], che insémme gh'àivan a-i 31 de dexénbre do 2022 'na popolaçión de 14 700 abitànti. De l'unitæ urbanìstica de Cornigén fa pàrte ascì e localitæ de [[Cônâ]] e di [[Erxélli]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornigén |Panorama = Cornigliano Panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Cornigén vìsta da-a Colonbæa, in Stràdda de Col di Lana</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 4 |Tipo = quartê |Divisione amm grado 1 = Ligùria |Divisione amm grado 2 = Zêna |Divisione amm grado 3 = Zêna |Data istituzione = 1861 |Data soppressione = 1926 |Abitanti = 14941 |Aggiornamento abitanti = 31-12-2017 |Nome abitanti = Cornigiòtti |Raggruppamento = [[Monicìppi de Zêna|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]] |Mappa = municipi di Genova.png |Didascalia mappa = Màppa di [[muniçìppi de Zêna]] }} {{Çitaçión|Mæ vêgia Madonétta da l'èrto do teu pónte, l'é rósso se ti véddi perché dôv'é a scciumæa o færo òua o te pónze; gh'êa 'n castéllo tùtto acaresòu da-o mâ, caciòu zu quéllo me l'han fæto asoterâ|Cansón "[[Madonétta de Cornigén]]" do Gîno Vìlla}} == Giögrafîa == Cornigén a s'èrze inta periferîa do ponénte de Zêna, bagnâ a sùd da-o [[Mâ Ligure|Mâ Lìgure]] e a levànte da-o [[Torénte Ponçéivia|Ponçéivia]], ch'o a divìdde da [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]]. I seu confìn do ponénte con [[Sestri Ponente|Séstri]] se pêuan identificâ inte l'[[Ariopòrto Cristòffa Cónbo]] e inta colìnn-a di Erxélli. O teritöio o l'é drîto, fêua chi-â zöna in ciàn da-arénte a-a costêa, inlarghîa vèrso o mâ con l'inpî fæto tra-i ànni Trénta e-o dòppo goæra. Da ponénte a levànte gh'é quàttro crénn-e prinçipæ che chìnn-an zu vèrso o mâ, ö sæ i Erxélli, a colìnn-a de Colonbæa, a colìnn-a de pàsso Speich e-a colìnn-a de Cônâ. Levòu o Ponçéivia, o quartê o l'é atraversòu da di rién picìn, che da ponénte vèrso levànte són o Riàn Sécco, o Riàn San Pê ò Riàn Carlón e-o Riàn Roncàllo. == Stöia == Segóndo o stòrico do Çinqueçénto [[Aostin Giustignan|Agostìn Giustignén]], o nómme do pòsto o poriæ vegnîne da-a ''Gens Cornelia'', a famìggia româna ch'a l'àiva di terén inta zöna, ciamâ defæti ''fundus Cornelianum'' ("propietæ di Cornelii")<ref>Comune di Genova: [https://smart.comune.genova.it/sites/default/files/archivio/documenti/PD-Arc_Relazione-Archeologica.pdf Sistemazione idraulica del Rio Fegino Verifica preventiva di interesse archeologico - relazione]</ref>. Cornigén a l'êa 'na spléndida localitæ da Rivêa, cantâ scìnn-a da-o [[Françesco Petrarca|Françésco Petràrca]] cómme pòsto de vilezatûa fêua de miâgie de Zêna, e a partî da-o [[XV secolo|Quatroçénto]] o l'à vìsto a costroçión de tànte vìlle de prinçipæ famìgge zenéixi cómme i [[Döia (famiggia)|Döia]], i [[Spìnoa|Spînoa]], i [[Gentî]], i [[Pravexìn]] e-i [[De Mari|De Mâi]]. Inte l'ànno [[1752]] l'é comensòu a costroçión da grandiôza Vìlla Bonbrìn, çernûa cómme rexidénsa de stæ do prìnçipe [[Ödón de Savöia]]. Into [[XIX secolo|XIX sécolo]] l'é atestòu l'ûzo di terén a Cornigén pi-â cortivaçioìn e quàrche fàbrica picìnn-a de vestî, giàcca, savón, câçìnn-a e pélle. Inta segónda meitæ do sécolo o pàize o se trasfórma inte 'n bórgo de pescoéi co-îna rìcca ativitæ turìstica ligâ a-i seu bàgni; l'é de sto perîodo a costroçión da pàrte do Dìlio Ràggio do castéllo in stîle ''liberty'' in sciô schéuggio de Sànt'Andrîa. Alôa, o comùn de Cornigén o l'êa conpòsto da quàttro çéntri picìn, ö sæ o Bórgo prìmma do [[Pónte de Cornigén|pónte in sciô Ponçéivia]], a Mænn-a a redòsso da ciàzza, Cànpi lóngo a stràdda ch'a montâva sciù pi-â Ponçéivia e-a Colonbæa, formâ da-e câze inrocæ in sciâ scugêa e in sciâ colìnn-a derê. Tra-i tànti stabiliménti in sciâ mænn-a de Cornigén s'aregòrda i Bàgni Supèrba, Costànsa, San Giàcomo, Lîdo, Iolànda, Mafàlda, Castéllo Ràggio. A-a fìn de l'Eutoçénto Cornigén a coménsa a cangiâ profondaménte con l'urbanizaçión da çitæ de Zêna, sorviatùtto co-a nàscita de l'[[Ansàldo]] e-o fòrte ouménto da seu popolaçión. Do [[1926]] o comùn o vêgne unîo a quéllo de Zêna co-a costituçión da [[Grànde Zêna]] deçîza da-o [[Fascismo|regìmme fascìsta]]. Inte sti ànni coménsa a trasformaçión de 'na localitæ de mâ inte un di prìmmi quartê industriâli d'Itàlia, co-a progetaçión de 'n grànde stabiliménto pi-â produçión e-a lavoraçión de l'âsâ da pàrte de [[Agostino Rocca]] e [[Oscar Sinigaglia]]. Dòppo a goæra o stabiliménto o vêgne ricostroîo do [[1953]], quànde vêgne ascì caciòu zu o [[castéllo Ràggio]] pe lasciâ pòsto a-e fàbriche de l'âsâ e a l'ariopòrto Cristòffa Cónbo davànti a Séstri: inte sto perîodo Cornigén o pèrde a seu mænn-a con l'inpiménto do mâ pe mêzo chilòmetro pe tùtta a longhéssa do quartê. Sótt'a-o sponción de l'indùstria, ch'a l'é stæta pe tànti ànni 'na vivàgna de pòsti de travàggio, a popolaçión a regìstra 'n âtro scciupón demogràfico con l'inmigraçión de persónn-e in çèrchia de travàggio, sorviatùtto da-o Meridión. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Cornigliano (Italië) Het Castello Raggio ten Noorden van Genua, SFA006011524.jpg|O Castéllo Ràggio (1912) File:Sponda destra foce Polcevera.jpg|A rîva drîta da fôxe do Ponçéivia co-a fàbrica de l'âsâ intànto ch'a vêgne caciâ zu </gallery> Co-a crîxi da lavoraçión de l'âsâ, o quartê o l'à pèrso into ténpo o seu péizo industriâle e de consegoénsa o tesciûo sociâle e urbàn o l'é chéito into degràddo. Za da-i ànni Setànta Cornigén a coménsa a patî 'na chéita demogràfica e a fâ i cónti co-a crôxe de l'ereditæ industriâle. Segóndo a ''Legambiente'', o tàscio de [[Càncou|tumoî]] into quartê o l'êa quàttro vòtte ciù èrto che into rèsto da çitæ e gh'êa di èrti tàsci d'inquinaménto de l'âia. Sorviatùtto a partî da-o [[2008]] Cornigén a l'é stæta ògètto d'inportànti intervénti de riqualificaçión, pe identificâ 'na seu fixonomîa e 'n nêuvo equilìbrio socio-urbanìstico. L'asmortâ de l'âtofórno do [[2005]], dòppo quéllo da còckerîa do [[2002]], o l'à portòu a 'n scignificatîvo megioaménto de condiçioìn anbientâli do quartê. Inte l'ànno [[2019]] l'é stæto avèrto in çìmma a-a colìnn-a di Erxélli 'n grànde pàrco co-ìn pölo scentìfico-tecnològico ch'o l'é stæto ciamòu ''Campus Erxélli''. I travàggi do progètto de rigeneraçión urbànn-a àn interesòu sorviatùtto a Stràdda de Cornigén e vàrie ciàsse e stràdde da-arénte, cómme Stràdda de Cervetto, Stràdda de Bertolotti, i nêuvi giardìn Liniâri e ciàssa Masêna. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Giardino lineare, Cornigliano, Genova.jpg|O Giardìn Liniâre, inougoròu do 2019 File:Campus Erzelli, Genova, 1.jpg|'Na pàrte do nêuvo Campus Erxélli </gallery> == Pòsti de interèsse == === O scistêma de vìlle === <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Villa Serra (Genoa) 02.jpg|Vìlla Doménego Særa e-i Giardìn Melis. De sótta in sciâ drîta, o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18 e, in sciâ mancìnn-a, o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pe-a Libertæ File:Genova-Cornigliano-DSCF7811.JPG|Vìlla Duràsso Bonbrìn inte 'na fotografîa do 2006 </gallery> Cornigén a l'à 'n patrimònio de ciù ò mêno 50 vìlle stòriche, conpréize quélle de Cônâ, tiæ sciù tra-o [[XV secolo|Quatroçénto]] e-o [[XVIII secolo|Seteçénto]] e apartegnûe a-e famìgge nòbili zenéixi. In òcaxón di ''[[Rolli Days]]'', da-o [[2015]] l'''Ascovil'' a s'òcupa, con l'agiùtto do comùn de Zêna, de l'avertûa a-o pùbrico di palàççi con di camìn goidæ. Into rìcco scistêma de vìlle de Cornigén se mensónn-a sorviatùtto: * Vìlla Duràsso Bonbrìn (XVIII sécolo): inportànte exénpio d'architetûa françéize do Seteçénto in Ligùria, a l'é stæta ascì rexidénsa de stæ do prìnçipe Ödón de Savöia; * Vìlla Doménego Særa (XVIII sécolo): strutûa neoclàscica contornâ da-i giardìn ancheu dedicæ a-o Luciano Melis, a l'é stæta prìmma muniçìpio do comùn outònomo e pöi sêde da circoscriçión scìnn'a-i ànni Novànta; * Vìlla Gentî Bickley (XVI sécolo): restourâ do 1998, ancheu a l'achéugge a bibliotêca cìvica Goeràssi; * Vìlla Spînoa Narizàn (XVI sécolo): êuvia do Gioâne Ponséllo, a l'é ancheu sêde do çéntro cìvico e di scàgni do Muniçìpio; * Vìlla Spînoa Dufour (XV sécolo): conplèsso ch'o conprénde 'na vìlla de levànte, dêuviâ cómme rexidénsa privâ, e unn-a de ponénte, dêuviâ pe-e ativitæ da paròcchia. === Architetûe religiôze === In fæto d'architetûe religiôze in sciô teritöio de Cornigén e de seu localitæ s'aregòrda: * Paròcchia de San Giacomo Apòstolo: gêxa mensonâ za into XIII sécolo, a se móstra cómm'a l'é ancheu dòppo a refæta do 1948; * Capélla da Mænn-a ò de San Gaitàn: conosciûa cómme Capélla de Sànta Rìtta ascì, a l'é de prìmma do XV sécolo e a l'achéugge ancheu 'na còpia da stàtoa da Madònna de l'Anglónn-a venerâ da-a comunitæ lucànn-a do quartê; * Gêxa de Sant'Andrîa e Anbrêuxo (1957); * Bàdia de Sànt'Andrîa di Erxélli: antîgo conplèsso tiòu sciù into XII sécolo da-arénte a-a ciàzza òua asoterâ, dîta "o Dezèrto", a l'é avèrta a-o pùbrico sôlo inti evénti di Rolli Days; * Gêxa de Nòstra Scignôra de Lourdes a Cànpi (1914); * Santoâio de Nòstra Scignôra Incoronâ a Cônâ: un di ciù antîghi santoâi dedicæ a-a Madònna in Ligùria, ch'o remontiæ âdreitûa a-o VIII sécolo, o l'é ligòu a-a lezénda do [[Paciugo e Paciuga|Paciûgo e-a Paciûga]]; * Ötöio Nòstra Scignôra Sónta a Cônâ: tiòu sciù into XVII sécolo da-a Confratèrnita do Confaón, o l'é 'n exénpio do barochétto zenéize. === Architetûe çivîli === Inti giardìn Luciano Melis, in fàccia a Vìlla Særa, gh'é o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18, travàggio do Càrlo Marchéize costitoîo da 'na bâze in prîa do Finâ ch'a l'arézze 'na braxêa de brónzo. Da-arénte gh'é o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pi-â Libertæ, travàggio do Valdieri Pestelli in colaboraçión co-o fìggio Zâne, conpòsta da træ scultûe in prîa do Finâ. == Comunicaçioìn == Cornigén a l'é atraversâ da-a [[Stràdda Ourélia|Stràdda Statâle 1]], ch'a conzónze [[San Pê d'Ænn-a]] a [[Sestri Ponente|Séstri]] e ch'a l'é servîa da-e lìnie do traspòrto pùbrico de l'[[AMT]]. A tùtti i mòddi, l'antîgo camìn româno da Stràdda de Ourélia o pàssa ciù a mónte da Stràdda de Cornigén, lóngo l'àsse de Stràdda de Tonale, Stràdda di Domenichén, Stràdda de Cervetto, Stràdda de Muratori. De sciànco de Stràdda de Cornigén, do 2015 l'é stæto inougoròu a [[Stràdda Goìddo Róssa|Stràdda de Goìddo Róssa]] p'alengerî o tràfego pezànte into quartê. Insémme a Séstri, Cornigén a l'é conligâ a l'[[outostràdda A10 Zêna - Ventimìggia]] da-o cazéllo de Zêna Ariopòrto. O quartê o l'é servîo ascì da-a ferovîa Zêna-Ventimìggia co-a [[staçión de Zêna Cornigén]]. == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Quartê de Zêna]] m63lgv9o6oidq50webtun0fw13ep1fs 270216 270215 2026-06-02T14:43:33Z Luensu1959 1211 /* Comunicaçioìn */ detaggio 270216 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} '''Cornigén''' (''Cornigliano'' in italiàn) ò '''Cornigén Lìgure''' (nómme ofiçiâ de quànd'o l'êa comùn outònomo) o l'é 'n quartê de [[Zena]], into [[Muniçìpio VI - Médio Ponénte|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]]. O s'atrêuva in sciâ costêa de Ponénte da çitæ, tra [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]] e [[Sestri Ponente|Séstri Ponénte]] e o fórma con quest'ùrtimo o Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo. L'àrea de Cornigén a conprénde e unitæ urbanìstiche de Cornigén e [[Cànpi]], che insémme gh'àivan a-i 31 de dexénbre do 2022 'na popolaçión de 14 700 abitànti. De l'unitæ urbanìstica de Cornigén fa pàrte ascì e localitæ de [[Cônâ]] e di [[Erxélli]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornigén |Panorama = Cornigliano Panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Cornigén vìsta da-a Colonbæa, in Stràdda de Col di Lana</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 4 |Tipo = quartê |Divisione amm grado 1 = Ligùria |Divisione amm grado 2 = Zêna |Divisione amm grado 3 = Zêna |Data istituzione = 1861 |Data soppressione = 1926 |Abitanti = 14941 |Aggiornamento abitanti = 31-12-2017 |Nome abitanti = Cornigiòtti |Raggruppamento = [[Monicìppi de Zêna|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]] |Mappa = municipi di Genova.png |Didascalia mappa = Màppa di [[muniçìppi de Zêna]] }} {{Çitaçión|Mæ vêgia Madonétta da l'èrto do teu pónte, l'é rósso se ti véddi perché dôv'é a scciumæa o færo òua o te pónze; gh'êa 'n castéllo tùtto acaresòu da-o mâ, caciòu zu quéllo me l'han fæto asoterâ|Cansón "[[Madonétta de Cornigén]]" do Gîno Vìlla}} == Giögrafîa == Cornigén a s'èrze inta periferîa do ponénte de Zêna, bagnâ a sùd da-o [[Mâ Ligure|Mâ Lìgure]] e a levànte da-o [[Torénte Ponçéivia|Ponçéivia]], ch'o a divìdde da [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]]. I seu confìn do ponénte con [[Sestri Ponente|Séstri]] se pêuan identificâ inte l'[[Ariopòrto Cristòffa Cónbo]] e inta colìnn-a di Erxélli. O teritöio o l'é drîto, fêua chi-â zöna in ciàn da-arénte a-a costêa, inlarghîa vèrso o mâ con l'inpî fæto tra-i ànni Trénta e-o dòppo goæra. Da ponénte a levànte gh'é quàttro crénn-e prinçipæ che chìnn-an zu vèrso o mâ, ö sæ i Erxélli, a colìnn-a de Colonbæa, a colìnn-a de pàsso Speich e-a colìnn-a de Cônâ. Levòu o Ponçéivia, o quartê o l'é atraversòu da di rién picìn, che da ponénte vèrso levànte són o Riàn Sécco, o Riàn San Pê ò Riàn Carlón e-o Riàn Roncàllo. == Stöia == Segóndo o stòrico do Çinqueçénto [[Aostin Giustignan|Agostìn Giustignén]], o nómme do pòsto o poriæ vegnîne da-a ''Gens Cornelia'', a famìggia româna ch'a l'àiva di terén inta zöna, ciamâ defæti ''fundus Cornelianum'' ("propietæ di Cornelii")<ref>Comune di Genova: [https://smart.comune.genova.it/sites/default/files/archivio/documenti/PD-Arc_Relazione-Archeologica.pdf Sistemazione idraulica del Rio Fegino Verifica preventiva di interesse archeologico - relazione]</ref>. Cornigén a l'êa 'na spléndida localitæ da Rivêa, cantâ scìnn-a da-o [[Françesco Petrarca|Françésco Petràrca]] cómme pòsto de vilezatûa fêua de miâgie de Zêna, e a partî da-o [[XV secolo|Quatroçénto]] o l'à vìsto a costroçión de tànte vìlle de prinçipæ famìgge zenéixi cómme i [[Döia (famiggia)|Döia]], i [[Spìnoa|Spînoa]], i [[Gentî]], i [[Pravexìn]] e-i [[De Mari|De Mâi]]. Inte l'ànno [[1752]] l'é comensòu a costroçión da grandiôza Vìlla Bonbrìn, çernûa cómme rexidénsa de stæ do prìnçipe [[Ödón de Savöia]]. Into [[XIX secolo|XIX sécolo]] l'é atestòu l'ûzo di terén a Cornigén pi-â cortivaçioìn e quàrche fàbrica picìnn-a de vestî, giàcca, savón, câçìnn-a e pélle. Inta segónda meitæ do sécolo o pàize o se trasfórma inte 'n bórgo de pescoéi co-îna rìcca ativitæ turìstica ligâ a-i seu bàgni; l'é de sto perîodo a costroçión da pàrte do Dìlio Ràggio do castéllo in stîle ''liberty'' in sciô schéuggio de Sànt'Andrîa. Alôa, o comùn de Cornigén o l'êa conpòsto da quàttro çéntri picìn, ö sæ o Bórgo prìmma do [[Pónte de Cornigén|pónte in sciô Ponçéivia]], a Mænn-a a redòsso da ciàzza, Cànpi lóngo a stràdda ch'a montâva sciù pi-â Ponçéivia e-a Colonbæa, formâ da-e câze inrocæ in sciâ scugêa e in sciâ colìnn-a derê. Tra-i tànti stabiliménti in sciâ mænn-a de Cornigén s'aregòrda i Bàgni Supèrba, Costànsa, San Giàcomo, Lîdo, Iolànda, Mafàlda, Castéllo Ràggio. A-a fìn de l'Eutoçénto Cornigén a coménsa a cangiâ profondaménte con l'urbanizaçión da çitæ de Zêna, sorviatùtto co-a nàscita de l'[[Ansàldo]] e-o fòrte ouménto da seu popolaçión. Do [[1926]] o comùn o vêgne unîo a quéllo de Zêna co-a costituçión da [[Grànde Zêna]] deçîza da-o [[Fascismo|regìmme fascìsta]]. Inte sti ànni coménsa a trasformaçión de 'na localitæ de mâ inte un di prìmmi quartê industriâli d'Itàlia, co-a progetaçión de 'n grànde stabiliménto pi-â produçión e-a lavoraçión de l'âsâ da pàrte de [[Agostino Rocca]] e [[Oscar Sinigaglia]]. Dòppo a goæra o stabiliménto o vêgne ricostroîo do [[1953]], quànde vêgne ascì caciòu zu o [[castéllo Ràggio]] pe lasciâ pòsto a-e fàbriche de l'âsâ e a l'ariopòrto Cristòffa Cónbo davànti a Séstri: inte sto perîodo Cornigén o pèrde a seu mænn-a con l'inpiménto do mâ pe mêzo chilòmetro pe tùtta a longhéssa do quartê. Sótt'a-o sponción de l'indùstria, ch'a l'é stæta pe tànti ànni 'na vivàgna de pòsti de travàggio, a popolaçión a regìstra 'n âtro scciupón demogràfico con l'inmigraçión de persónn-e in çèrchia de travàggio, sorviatùtto da-o Meridión. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Cornigliano (Italië) Het Castello Raggio ten Noorden van Genua, SFA006011524.jpg|O Castéllo Ràggio (1912) File:Sponda destra foce Polcevera.jpg|A rîva drîta da fôxe do Ponçéivia co-a fàbrica de l'âsâ intànto ch'a vêgne caciâ zu </gallery> Co-a crîxi da lavoraçión de l'âsâ, o quartê o l'à pèrso into ténpo o seu péizo industriâle e de consegoénsa o tesciûo sociâle e urbàn o l'é chéito into degràddo. Za da-i ànni Setànta Cornigén a coménsa a patî 'na chéita demogràfica e a fâ i cónti co-a crôxe de l'ereditæ industriâle. Segóndo a ''Legambiente'', o tàscio de [[Càncou|tumoî]] into quartê o l'êa quàttro vòtte ciù èrto che into rèsto da çitæ e gh'êa di èrti tàsci d'inquinaménto de l'âia. Sorviatùtto a partî da-o [[2008]] Cornigén a l'é stæta ògètto d'inportànti intervénti de riqualificaçión, pe identificâ 'na seu fixonomîa e 'n nêuvo equilìbrio socio-urbanìstico. L'asmortâ de l'âtofórno do [[2005]], dòppo quéllo da còckerîa do [[2002]], o l'à portòu a 'n scignificatîvo megioaménto de condiçioìn anbientâli do quartê. Inte l'ànno [[2019]] l'é stæto avèrto in çìmma a-a colìnn-a di Erxélli 'n grànde pàrco co-ìn pölo scentìfico-tecnològico ch'o l'é stæto ciamòu ''Campus Erxélli''. I travàggi do progètto de rigeneraçión urbànn-a àn interesòu sorviatùtto a Stràdda de Cornigén e vàrie ciàsse e stràdde da-arénte, cómme Stràdda de Cervetto, Stràdda de Bertolotti, i nêuvi giardìn Liniâri e ciàssa Masêna. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Giardino lineare, Cornigliano, Genova.jpg|O Giardìn Liniâre, inougoròu do 2019 File:Campus Erzelli, Genova, 1.jpg|'Na pàrte do nêuvo Campus Erxélli </gallery> == Pòsti de interèsse == === O scistêma de vìlle === <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Villa Serra (Genoa) 02.jpg|Vìlla Doménego Særa e-i Giardìn Melis. De sótta in sciâ drîta, o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18 e, in sciâ mancìnn-a, o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pe-a Libertæ File:Genova-Cornigliano-DSCF7811.JPG|Vìlla Duràsso Bonbrìn inte 'na fotografîa do 2006 </gallery> Cornigén a l'à 'n patrimònio de ciù ò mêno 50 vìlle stòriche, conpréize quélle de Cônâ, tiæ sciù tra-o [[XV secolo|Quatroçénto]] e-o [[XVIII secolo|Seteçénto]] e apartegnûe a-e famìgge nòbili zenéixi. In òcaxón di ''[[Rolli Days]]'', da-o [[2015]] l'''Ascovil'' a s'òcupa, con l'agiùtto do comùn de Zêna, de l'avertûa a-o pùbrico di palàççi con di camìn goidæ. Into rìcco scistêma de vìlle de Cornigén se mensónn-a sorviatùtto: * Vìlla Duràsso Bonbrìn (XVIII sécolo): inportànte exénpio d'architetûa françéize do Seteçénto in Ligùria, a l'é stæta ascì rexidénsa de stæ do prìnçipe Ödón de Savöia; * Vìlla Doménego Særa (XVIII sécolo): strutûa neoclàscica contornâ da-i giardìn ancheu dedicæ a-o Luciano Melis, a l'é stæta prìmma muniçìpio do comùn outònomo e pöi sêde da circoscriçión scìnn'a-i ànni Novànta; * Vìlla Gentî Bickley (XVI sécolo): restourâ do 1998, ancheu a l'achéugge a bibliotêca cìvica Goeràssi; * Vìlla Spînoa Narizàn (XVI sécolo): êuvia do Gioâne Ponséllo, a l'é ancheu sêde do çéntro cìvico e di scàgni do Muniçìpio; * Vìlla Spînoa Dufour (XV sécolo): conplèsso ch'o conprénde 'na vìlla de levànte, dêuviâ cómme rexidénsa privâ, e unn-a de ponénte, dêuviâ pe-e ativitæ da paròcchia. === Architetûe religiôze === In fæto d'architetûe religiôze in sciô teritöio de Cornigén e de seu localitæ s'aregòrda: * Paròcchia de San Giacomo Apòstolo: gêxa mensonâ za into XIII sécolo, a se móstra cómm'a l'é ancheu dòppo a refæta do 1948; * Capélla da Mænn-a ò de San Gaitàn: conosciûa cómme Capélla de Sànta Rìtta ascì, a l'é de prìmma do XV sécolo e a l'achéugge ancheu 'na còpia da stàtoa da Madònna de l'Anglónn-a venerâ da-a comunitæ lucànn-a do quartê; * Gêxa de Sant'Andrîa e Anbrêuxo (1957); * Bàdia de Sànt'Andrîa di Erxélli: antîgo conplèsso tiòu sciù into XII sécolo da-arénte a-a ciàzza òua asoterâ, dîta "o Dezèrto", a l'é avèrta a-o pùbrico sôlo inti evénti di Rolli Days; * Gêxa de Nòstra Scignôra de Lourdes a Cànpi (1914); * Santoâio de Nòstra Scignôra Incoronâ a Cônâ: un di ciù antîghi santoâi dedicæ a-a Madònna in Ligùria, ch'o remontiæ âdreitûa a-o VIII sécolo, o l'é ligòu a-a lezénda do [[Paciugo e Paciuga|Paciûgo e-a Paciûga]]; * Ötöio Nòstra Scignôra Sónta a Cônâ: tiòu sciù into XVII sécolo da-a Confratèrnita do Confaón, o l'é 'n exénpio do barochétto zenéize. === Architetûe çivîli === Inti giardìn Luciano Melis, in fàccia a Vìlla Særa, gh'é o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18, travàggio do Càrlo Marchéize costitoîo da 'na bâze in prîa do Finâ ch'a l'arézze 'na braxêa de brónzo. Da-arénte gh'é o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pi-â Libertæ, travàggio do Valdieri Pestelli in colaboraçión co-o fìggio Zâne, conpòsta da træ scultûe in prîa do Finâ. == Comunicaçioìn == Cornigén a l'é atraversâ da-a [[Stràdda Ourélia|Stràdda Statâle 1]], ch'a conzónze [[San Pê d'Ænn-a]] a [[Sestri Ponente|Séstri]] e ch'a l'é servîa da-e lìnie do traspòrto pùbrico de l'[[AMT]]. A tùtti i mòddi, l'antîgo camìn româno da Stràdda de Ourélia o pàssa ciù a mónte da Stràdda de Cornigén, lóngo l'àsse de Stràdda de Tonale, Stràdda di Domenichén, Stràdda de Cervetto, Stràdda de Muratori. De sciànco da Stràdda de Cornigén, do 2015 l'é stæto inougoròu a [[Stràdda Goìddo Róssa|Stràdda de Goìddo Róssa]] p'alengerî o tràfego pezànte into quartê. Insémme a Séstri, Cornigén a l'é conligâ a l'[[outostràdda A10 Zêna - Ventimìggia]] da-o cazéllo de Zêna Ariopòrto. O quartê o l'é servîo ascì da-a ferovîa Zêna-Ventimìggia co-a [[staçión de Zêna Cornigén]]. == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Quartê de Zêna]] 7zxejv4v4qe7mvbr494c62ibkvw4zbt 270217 270216 2026-06-02T14:45:15Z Luensu1959 1211 /* Stöia */ detaggio 270217 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} '''Cornigén''' (''Cornigliano'' in italiàn) ò '''Cornigén Lìgure''' (nómme ofiçiâ de quànd'o l'êa comùn outònomo) o l'é 'n quartê de [[Zena]], into [[Muniçìpio VI - Médio Ponénte|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]]. O s'atrêuva in sciâ costêa de Ponénte da çitæ, tra [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]] e [[Sestri Ponente|Séstri Ponénte]] e o fórma con quest'ùrtimo o Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo. L'àrea de Cornigén a conprénde e unitæ urbanìstiche de Cornigén e [[Cànpi]], che insémme gh'àivan a-i 31 de dexénbre do 2022 'na popolaçión de 14 700 abitànti. De l'unitæ urbanìstica de Cornigén fa pàrte ascì e localitæ de [[Cônâ]] e di [[Erxélli]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornigén |Panorama = Cornigliano Panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Cornigén vìsta da-a Colonbæa, in Stràdda de Col di Lana</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 4 |Tipo = quartê |Divisione amm grado 1 = Ligùria |Divisione amm grado 2 = Zêna |Divisione amm grado 3 = Zêna |Data istituzione = 1861 |Data soppressione = 1926 |Abitanti = 14941 |Aggiornamento abitanti = 31-12-2017 |Nome abitanti = Cornigiòtti |Raggruppamento = [[Monicìppi de Zêna|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]] |Mappa = municipi di Genova.png |Didascalia mappa = Màppa di [[muniçìppi de Zêna]] }} {{Çitaçión|Mæ vêgia Madonétta da l'èrto do teu pónte, l'é rósso se ti véddi perché dôv'é a scciumæa o færo òua o te pónze; gh'êa 'n castéllo tùtto acaresòu da-o mâ, caciòu zu quéllo me l'han fæto asoterâ|Cansón "[[Madonétta de Cornigén]]" do Gîno Vìlla}} == Giögrafîa == Cornigén a s'èrze inta periferîa do ponénte de Zêna, bagnâ a sùd da-o [[Mâ Ligure|Mâ Lìgure]] e a levànte da-o [[Torénte Ponçéivia|Ponçéivia]], ch'o a divìdde da [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]]. I seu confìn do ponénte con [[Sestri Ponente|Séstri]] se pêuan identificâ inte l'[[Ariopòrto Cristòffa Cónbo]] e inta colìnn-a di Erxélli. O teritöio o l'é drîto, fêua chi-â zöna in ciàn da-arénte a-a costêa, inlarghîa vèrso o mâ con l'inpî fæto tra-i ànni Trénta e-o dòppo goæra. Da ponénte a levànte gh'é quàttro crénn-e prinçipæ che chìnn-an zu vèrso o mâ, ö sæ i Erxélli, a colìnn-a de Colonbæa, a colìnn-a de pàsso Speich e-a colìnn-a de Cônâ. Levòu o Ponçéivia, o quartê o l'é atraversòu da di rién picìn, che da ponénte vèrso levànte són o Riàn Sécco, o Riàn San Pê ò Riàn Carlón e-o Riàn Roncàllo. == Stöia == Segóndo o stòrico do Çinqueçénto [[Aostin Giustignan|Agostìn Giustignén]], o nómme do pòsto o poriæ vegnîne da-a ''Gens Cornelia'', a famìggia româna ch'a l'àiva di terén inta zöna, ciamâ defæti ''fundus Cornelianum'' ("propietæ di Cornelii")<ref>Comune di Genova: [https://smart.comune.genova.it/sites/default/files/archivio/documenti/PD-Arc_Relazione-Archeologica.pdf Sistemazione idraulica del Rio Fegino Verifica preventiva di interesse archeologico - relazione]</ref>. Cornigén a l'êa 'na spléndida localitæ da Rivêa, cantâ scìnn-a da-o [[Françesco Petrarca|Françésco Petràrca]] cómme pòsto de vilezatûa fêua de miâgie de Zêna, e a partî da-o [[XV secolo|Quatroçénto]] o l'à vìsto a costroçión de tànte vìlle de prinçipæ famìgge zenéixi cómme i [[Döia (famiggia)|Döia]], i [[Spìnoa|Spînoa]], i [[Gentî]], i [[Pravexìn]] e-i [[De Mari|De Mâi]]. Inte l'ànno [[1752]] l'é comensòu a costroçión da grandiôza Vìlla Bonbrìn, çernûa cómme rexidénsa de stæ do prìnçipe [[Ödón de Savöia]]. Into [[XIX secolo|XIX sécolo]] l'é atestòu l'ûzo di terén a Cornigén pi-â cortivaçioìn e quàrche fàbrica picìnn-a de vestî, giàcca, savón, câçìnn-a e pélle. Inta segónda meitæ do sécolo o pàize o se trasfórma inte 'n bórgo de pescoéi co-îna rìcca ativitæ turìstica ligâ a-i seu bàgni; l'é de sto perîodo a costroçión da pàrte do Dìlio Ràggio do castéllo in stîle ''liberty'' in sciô schéuggio de Sànt'Andrîa. Alôa, o comùn de Cornigén o l'êa conpòsto da quàttro çéntri picìn, ö sæ o Bórgo prìmma do [[Pónte de Cornigén|pónte in sciô Ponçéivia]], a Mænn-a a redòsso da ciàzza, Cànpi lóngo a stràdda ch'a montâva sciù pi-â Ponçéivia e-a Colonbæa, formâ da-e câze inrocæ in sciâ scugêa e in sciâ colìnn-a derê. Tra-i tànti stabiliménti in sciâ mænn-a de Cornigén s'aregòrda i Bàgni Supèrba, Costànsa, San Giàcomo, Lîdo, Iolànda, Mafàlda e Castéllo Ràggio. A-a fìn de l'Eutoçénto Cornigén a coménsa a cangiâ profondaménte con l'urbanizaçión da çitæ de Zêna, sorviatùtto co-a nàscita de l'[[Ansàldo]] e-o fòrte ouménto da seu popolaçión. Do [[1926]] o comùn o vêgne unîo a quéllo de Zêna co-a costituçión da [[Grànde Zêna]] deçîza da-o [[Fascismo|regìmme fascìsta]]. Inte sti ànni coménsa a trasformaçión de 'na localitæ de mâ inte un di prìmmi quartê industriâli d'Itàlia, co-a progetaçión de 'n grànde stabiliménto pi-â produçión e-a lavoraçión de l'âsâ da pàrte de [[Agostino Rocca]] e [[Oscar Sinigaglia]]. Dòppo a goæra o stabiliménto o vêgne ricostroîo do [[1953]], quànde vêgne ascì caciòu zu o [[castéllo Ràggio]] pe lasciâ pòsto a-e fàbriche de l'âsâ e a l'ariopòrto Cristòffa Cónbo davànti a Séstri: inte sto perîodo Cornigén o pèrde a seu mænn-a con l'inpiménto do mâ pe mêzo chilòmetro pe tùtta a longhéssa do quartê. Sótt'a-o sponción de l'indùstria, ch'a l'é stæta pe tànti ànni 'na vivàgna de pòsti de travàggio, a popolaçión a regìstra 'n âtro scciupón demogràfico con l'inmigraçión de persónn-e in çèrchia de travàggio, sorviatùtto da-o Meridión. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Cornigliano (Italië) Het Castello Raggio ten Noorden van Genua, SFA006011524.jpg|O Castéllo Ràggio (1912) File:Sponda destra foce Polcevera.jpg|A rîva drîta da fôxe do Ponçéivia co-a fàbrica de l'âsâ intànto ch'a vêgne caciâ zu </gallery> Co-a crîxi da lavoraçión de l'âsâ, o quartê o l'à pèrso into ténpo o seu péizo industriâle e de consegoénsa o tesciûo sociâle e urbàn o l'é chéito into degràddo. Za da-i ànni Setànta Cornigén a coménsa a patî 'na chéita demogràfica e a fâ i cónti co-a crôxe de l'ereditæ industriâle. Segóndo a ''Legambiente'', o tàscio de [[Càncou|tumoî]] into quartê o l'êa quàttro vòtte ciù èrto che into rèsto da çitæ e gh'êa di èrti tàsci d'inquinaménto de l'âia. Sorviatùtto a partî da-o [[2008]] Cornigén a l'é stæta ògètto d'inportànti intervénti de riqualificaçión, pe identificâ 'na seu fixonomîa e 'n nêuvo equilìbrio socio-urbanìstico. L'asmortâ de l'âtofórno do [[2005]], dòppo quéllo da còckerîa do [[2002]], o l'à portòu a 'n scignificatîvo megioaménto de condiçioìn anbientâli do quartê. Inte l'ànno [[2019]] l'é stæto avèrto in çìmma a-a colìnn-a di Erxélli 'n grànde pàrco co-ìn pölo scentìfico-tecnològico ch'o l'é stæto ciamòu ''Campus Erxélli''. I travàggi do progètto de rigeneraçión urbànn-a àn interesòu sorviatùtto a Stràdda de Cornigén e vàrie ciàsse e stràdde da-arénte, cómme Stràdda de Cervetto, Stràdda de Bertolotti, i nêuvi giardìn Liniâri e ciàssa Masêna. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Giardino lineare, Cornigliano, Genova.jpg|O Giardìn Liniâre, inougoròu do 2019 File:Campus Erzelli, Genova, 1.jpg|'Na pàrte do nêuvo Campus Erxélli </gallery> == Pòsti de interèsse == === O scistêma de vìlle === <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Villa Serra (Genoa) 02.jpg|Vìlla Doménego Særa e-i Giardìn Melis. De sótta in sciâ drîta, o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18 e, in sciâ mancìnn-a, o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pe-a Libertæ File:Genova-Cornigliano-DSCF7811.JPG|Vìlla Duràsso Bonbrìn inte 'na fotografîa do 2006 </gallery> Cornigén a l'à 'n patrimònio de ciù ò mêno 50 vìlle stòriche, conpréize quélle de Cônâ, tiæ sciù tra-o [[XV secolo|Quatroçénto]] e-o [[XVIII secolo|Seteçénto]] e apartegnûe a-e famìgge nòbili zenéixi. In òcaxón di ''[[Rolli Days]]'', da-o [[2015]] l'''Ascovil'' a s'òcupa, con l'agiùtto do comùn de Zêna, de l'avertûa a-o pùbrico di palàççi con di camìn goidæ. Into rìcco scistêma de vìlle de Cornigén se mensónn-a sorviatùtto: * Vìlla Duràsso Bonbrìn (XVIII sécolo): inportànte exénpio d'architetûa françéize do Seteçénto in Ligùria, a l'é stæta ascì rexidénsa de stæ do prìnçipe Ödón de Savöia; * Vìlla Doménego Særa (XVIII sécolo): strutûa neoclàscica contornâ da-i giardìn ancheu dedicæ a-o Luciano Melis, a l'é stæta prìmma muniçìpio do comùn outònomo e pöi sêde da circoscriçión scìnn'a-i ànni Novànta; * Vìlla Gentî Bickley (XVI sécolo): restourâ do 1998, ancheu a l'achéugge a bibliotêca cìvica Goeràssi; * Vìlla Spînoa Narizàn (XVI sécolo): êuvia do Gioâne Ponséllo, a l'é ancheu sêde do çéntro cìvico e di scàgni do Muniçìpio; * Vìlla Spînoa Dufour (XV sécolo): conplèsso ch'o conprénde 'na vìlla de levànte, dêuviâ cómme rexidénsa privâ, e unn-a de ponénte, dêuviâ pe-e ativitæ da paròcchia. === Architetûe religiôze === In fæto d'architetûe religiôze in sciô teritöio de Cornigén e de seu localitæ s'aregòrda: * Paròcchia de San Giacomo Apòstolo: gêxa mensonâ za into XIII sécolo, a se móstra cómm'a l'é ancheu dòppo a refæta do 1948; * Capélla da Mænn-a ò de San Gaitàn: conosciûa cómme Capélla de Sànta Rìtta ascì, a l'é de prìmma do XV sécolo e a l'achéugge ancheu 'na còpia da stàtoa da Madònna de l'Anglónn-a venerâ da-a comunitæ lucànn-a do quartê; * Gêxa de Sant'Andrîa e Anbrêuxo (1957); * Bàdia de Sànt'Andrîa di Erxélli: antîgo conplèsso tiòu sciù into XII sécolo da-arénte a-a ciàzza òua asoterâ, dîta "o Dezèrto", a l'é avèrta a-o pùbrico sôlo inti evénti di Rolli Days; * Gêxa de Nòstra Scignôra de Lourdes a Cànpi (1914); * Santoâio de Nòstra Scignôra Incoronâ a Cônâ: un di ciù antîghi santoâi dedicæ a-a Madònna in Ligùria, ch'o remontiæ âdreitûa a-o VIII sécolo, o l'é ligòu a-a lezénda do [[Paciugo e Paciuga|Paciûgo e-a Paciûga]]; * Ötöio Nòstra Scignôra Sónta a Cônâ: tiòu sciù into XVII sécolo da-a Confratèrnita do Confaón, o l'é 'n exénpio do barochétto zenéize. === Architetûe çivîli === Inti giardìn Luciano Melis, in fàccia a Vìlla Særa, gh'é o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18, travàggio do Càrlo Marchéize costitoîo da 'na bâze in prîa do Finâ ch'a l'arézze 'na braxêa de brónzo. Da-arénte gh'é o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pi-â Libertæ, travàggio do Valdieri Pestelli in colaboraçión co-o fìggio Zâne, conpòsta da træ scultûe in prîa do Finâ. == Comunicaçioìn == Cornigén a l'é atraversâ da-a [[Stràdda Ourélia|Stràdda Statâle 1]], ch'a conzónze [[San Pê d'Ænn-a]] a [[Sestri Ponente|Séstri]] e ch'a l'é servîa da-e lìnie do traspòrto pùbrico de l'[[AMT]]. A tùtti i mòddi, l'antîgo camìn româno da Stràdda de Ourélia o pàssa ciù a mónte da Stràdda de Cornigén, lóngo l'àsse de Stràdda de Tonale, Stràdda di Domenichén, Stràdda de Cervetto, Stràdda de Muratori. De sciànco da Stràdda de Cornigén, do 2015 l'é stæto inougoròu a [[Stràdda Goìddo Róssa|Stràdda de Goìddo Róssa]] p'alengerî o tràfego pezànte into quartê. Insémme a Séstri, Cornigén a l'é conligâ a l'[[outostràdda A10 Zêna - Ventimìggia]] da-o cazéllo de Zêna Ariopòrto. O quartê o l'é servîo ascì da-a ferovîa Zêna-Ventimìggia co-a [[staçión de Zêna Cornigén]]. == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Quartê de Zêna]] 9np9ftg1gjeexic41aug7esew9s5tnn 270237 270217 2026-06-02T19:20:35Z Michæ.152 13747 270237 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} '''Cornigén''' (''Cornigliano'' in italiàn) ò '''Cornigén Lìgure''' (nómme ofiçiâ de quànd'o l'êa comùn outònomo) o l'é 'n quartê de [[Zena]], into [[Muniçìpio VI - Médio Ponénte|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]]. O s'atrêuva in sciâ costêa de Ponénte da çitæ, tra [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]] e [[Sestri Ponente|Séstri Ponénte]] e o fórma con quest'ùrtimo o Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo. L'àrea de Cornigén a conprénde e unitæ urbanìstiche de Cornigén e [[Cànpi]], che insémme gh'àivan a-i 31 de dexénbre do 2022 'na popolaçión de 14 700 abitànti. De l'unitæ urbanìstica de Cornigén fa pàrte ascì e localitæ de [[Cônâ]] e di [[Erxélli]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornigén |Panorama = Cornigliano Panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Cornigén vìsta da-a Colonbæa, in Stràdda de Col di Lana</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 4 |Tipo = quartê |Divisione amm grado 1 = Ligùria |Divisione amm grado 2 = Zêna |Divisione amm grado 3 = Zêna |Data istituzione = 1861 |Data soppressione = 1926 |Abitanti = 14941 |Aggiornamento abitanti = 31-12-2017 |Nome abitanti = Cornigiòtti |Raggruppamento = [[Monicìppi de Zêna|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]] |Mappa = municipi di Genova.png |Didascalia mappa = Màppa di [[muniçìppi de Zêna]] }} {{Çitaçión|Mæ vêgia Madonétta da l'èrto do teu pónte, l'é rósso se ti véddi perché dôv'é a scciumæa o færo òua o te pónze; gh'êa 'n castéllo tùtto acaresòu da-o mâ, caciòu zu quéllo me l'han fæto asoterâ|Cansón "[[Madonétta de Cornigén]]" do Gîno Vìlla}} == Giögrafîa == Cornigén a s'èrze inta periferîa do ponénte de Zêna, bagnâ a sùd da-o [[Mâ Ligure|Mâ Lìgure]] e a levànte da-o [[Torénte Ponçéivia|Ponçéivia]], ch'o a divìdde da [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]]. I seu confìn do ponénte con [[Sestri Ponente|Séstri]] se pêuan identificâ inte l'[[Ariopòrto Cristòffa Cónbo]] e inta colìnn-a di Erxélli. O teritöio o l'é drîto, fêua chi-â zöna in ciàn da-arénte a-a costêa, inlarghîa vèrso o mâ con l'inpî fæto tra-i ànni Trénta e-o dòppo goæra. Da ponénte a levànte gh'é quàttro crénn-e prinçipæ che chìnn-an zu vèrso o mâ, ö sæ i Erxélli, a colìnn-a de Colonbæa, a colìnn-a de pàsso Speich e-a colìnn-a de Cônâ. Levòu o Ponçéivia, o quartê o l'é atraversòu da di rién picìn, che da ponénte vèrso levànte són o Riàn Sécco, o Riàn San Pê ò Riàn Carlón e-o Riàn Roncàllo. == Stöia == Segóndo o stòrico do Çinqueçénto [[Aostin Giustignan|Agostìn Giustignén]], o nómme do pòsto o poriæ vegnîne da-a ''Gens Cornelia'', a famìggia româna ch'a l'àiva di terén inta zöna, ciamâ defæti ''fundus Cornelianum'' ("propietæ di Cornelii")<ref>Comune di Genova: [https://smart.comune.genova.it/sites/default/files/archivio/documenti/PD-Arc_Relazione-Archeologica.pdf Sistemazione idraulica del Rio Fegino Verifica preventiva di interesse archeologico - relazione]</ref>. Cornigén a l'êa 'na spléndida localitæ da Rivêa, cantâ scìnn-a da-o [[Françesco Petrarca|Françésco Petràrca]] cómme pòsto de vilezatûa fêua de miâgie de Zêna, e a partî da-o [[XV secolo|Quatroçénto]] o l'à vìsto a costroçión de tànte vìlle de prinçipæ famìgge zenéixi cómme i [[Döia (famiggia)|Döia]], i [[Spìnoa|Spînoa]], i [[Gentî]], i [[Pravexìn]] e-i [[De Mari|De Mâi]]. Inte l'ànno [[1752]] l'é comensòu a costroçión da grandiôza Vìlla Bonbrìn, çernûa cómme rexidénsa de stæ do prìnçipe [[Ödón de Savöia]]. Into [[XIX secolo|XIX sécolo]] l'é atestòu l'ûzo di terén a Cornigén pi-â cortivaçioìn e quàrche fàbrica picìnn-a de vestî, giàcca, savón, câçìnn-a e pélle. Inta segónda meitæ do sécolo o pàize o se trasfórma inte 'n bórgo de pescoéi co-îna rìcca ativitæ turìstica ligâ a-i seu bàgni; l'é de sto perîodo a costroçión da pàrte do Dìlio Ràggio do castéllo in stîle ''liberty'' in sciô schéuggio de Sànt'Andrîa. Alôa, o comùn de Cornigén o l'êa conpòsto da quàttro çéntri picìn, ö sæ o Bórgo prìmma do [[Pónte de Cornigén|pónte in sciô Ponçéivia]], a Mænn-a a redòsso da ciàzza, Cànpi lóngo a stràdda ch'a montâva sciù pi-â Ponçéivia e-a Colonbæa, formâ da-e câze inrocæ in sciâ scugêa e in sciâ colìnn-a derê. A-a fìn de l'Eutoçénto Cornigén a coménsa a cangiâ profondaménte con l'urbanizaçión da çitæ de Zêna, sorviatùtto co-a nàscita de l'[[Ansàldo]] e-o fòrte ouménto da seu popolaçión. Do [[1926]] o comùn o vêgne unîo a quéllo de Zêna co-a costituçión da [[Grànde Zêna]] deçîza da-o [[Fascismo|regìmme fascìsta]]. Inte sti ànni coménsa a trasformaçión de 'na localitæ de mâ inte un di prìmmi quartê industriâli d'Itàlia, co-a progetaçión de 'n grànde stabiliménto pi-â produçión e-a lavoraçión de l'âsâ da pàrte de [[Agostino Rocca]] e [[Oscar Sinigaglia]]. Dòppo a goæra o stabiliménto o vêgne ricostroîo do [[1953]], quànde vêgne ascì caciòu zu o [[castéllo Ràggio]] pe lasciâ pòsto a-e fàbriche de l'âsâ e a l'ariopòrto Cristòffa Cónbo davànti a Séstri: inte sto perîodo Cornigén o pèrde a seu mænn-a con l'inpî o mâ pe mêzo chilòmetro pe tùtta a longhéssa do quartê. Tra-i tànti stabiliménti in sciâ mænn-a de Cornigén che són stæti spasæ vîa s'aregòrda i Bàgni Supèrba, Costànsa, San Giàcomo, Lîdo, Iolànda, Mafàlda e Castéllo Ràggio. Sótt'a-o sponción de l'indùstria, ch'a l'é stæta pe tànti ànni 'na vivàgna de pòsti de travàggio, a popolaçión a regìstra 'n âtro scciupón demogràfico con l'inmigraçión de persónn-e in çèrchia de travàggio, sorviatùtto da-o Meridión. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Cornigliano (Italië) Het Castello Raggio ten Noorden van Genua, SFA006011524.jpg|O Castéllo Ràggio (1912) File:Cornigliano-Ligure-bagni21.jpg|Bàgni e ciàzza a Cornigén, inta zöna dónde ancheu gh'é Ciàssa Metastâxio (1916) File:Cornigliano Stadio del Littorio.jpg|O Stàdio do Litöio, pöi Stàdio Baçigalôo, caciòu zu inte l'ànno 1958 pe lasciâ spàçio a-a remìssa di òutobo del l'AMT </gallery> Co-a crîxi da lavoraçión de l'âsâ, o quartê o l'à pèrso into ténpo o seu péizo industriâle e de consegoénsa o tesciûo sociâle e urbàn o l'é chéito into degràddo. Za da-i ànni Setànta Cornigén a coménsa a patî 'na chéita demogràfica e a fâ i cónti co-a crôxe de l'ereditæ industriâle. Segóndo a ''Legambiente'', o tàscio de [[Càncou|tumoî]] into quartê o l'êa quàttro vòtte ciù èrto che into rèsto da çitæ e gh'êa di èrti tàsci d'inquinaménto de l'âia. Sorviatùtto a partî da-o [[2008]] Cornigén a l'é stæta ògètto d'inportànti intervénti de riqualificaçión, pe identificâ 'na seu fixonomîa e 'n nêuvo equilìbrio socio-urbanìstico. L'asmortâ de l'âtofórno do [[2005]], dòppo quéllo da còckerîa do [[2002]], o l'à portòu a 'n scignificatîvo megioaménto de condiçioìn anbientâli do quartê. Inte l'ànno [[2019]] l'é stæto avèrto in çìmma a-a colìnn-a di Erxélli 'n grànde pàrco co-ìn pölo scentìfico-tecnològico ch'o l'é stæto ciamòu ''Campus Erxélli''. I travàggi do progètto de rigeneraçión urbànn-a àn interesòu sorviatùtto a Stràdda de Cornigén e vàrie ciàsse e stràdde da-arénte, cómme Stràdda de Cervetto, Stràdda de Bertolotti, i nêuvi giardìn Liniâri e ciàssa Masêna. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Sponda destra foce Polcevera.jpg|A rîva drîta da fôxe do Ponçéivia co-a fàbrica de l'âsâ intànto ch'a vêgne caciâ zu File:Giardino lineare, Cornigliano, Genova.jpg|O Giardìn Liniâre, inougoròu do 2019 File:Campus Erzelli, Genova, 1.jpg|'Na pàrte do nêuvo Campus Erxélli </gallery> == Pòsti de interèsse == === O scistêma de vìlle === <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Villa Serra (Genoa) 02.jpg|Vìlla Doménego Særa e-i Giardìn Melis. De sótta in sciâ drîta, o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18 e, in sciâ mancìnn-a, o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pe-a Libertæ File:Genova-Cornigliano-DSCF7811.JPG|Vìlla Duràsso Bonbrìn inte 'na fotografîa do 2006 </gallery> Cornigén a l'à 'n patrimònio de ciù ò mêno 50 vìlle stòriche, conpréize quélle de Cônâ, tiæ sciù tra-o [[XV secolo|Quatroçénto]] e-o [[XVIII secolo|Seteçénto]] e apartegnûe a-e famìgge nòbili zenéixi. In òcaxón di ''[[Rolli Days]]'', da-o [[2015]] l'''Ascovil'' a s'òcupa, con l'agiùtto do comùn de Zêna, de l'avertûa a-o pùbrico di palàççi con di camìn goidæ. Into rìcco scistêma de vìlle de Cornigén se mensónn-a sorviatùtto: * Vìlla Duràsso Bonbrìn (XVIII sécolo): inportànte exénpio d'architetûa françéize do Seteçénto in Ligùria, a l'é stæta ascì rexidénsa de stæ do prìnçipe Ödón de Savöia; * Vìlla Doménego Særa (XVIII sécolo): strutûa neoclàscica contornâ da-i giardìn ancheu dedicæ a-o Luciano Melis, a l'é stæta prìmma muniçìpio do comùn outònomo e pöi sêde da circoscriçión scìnn'a-i ànni Novànta; * Vìlla Gentî Bickley (XVI sécolo): restourâ do 1998, ancheu a l'achéugge a bibliotêca cìvica Goeràssi; * Vìlla Spînoa Narizàn (XVI sécolo): êuvia do Gioâne Ponséllo, a l'é ancheu sêde do çéntro cìvico e di scàgni do Muniçìpio; * Vìlla Spînoa Dufour (XV sécolo): conplèsso ch'o conprénde 'na vìlla de levànte, dêuviâ cómme rexidénsa privâ, e unn-a de ponénte, dêuviâ pe-e ativitæ da paròcchia. === Architetûe religiôze === In fæto d'architetûe religiôze in sciô teritöio de Cornigén e de seu localitæ s'aregòrda: * Paròcchia de San Giacomo Apòstolo: gêxa mensonâ za into XIII sécolo, a se móstra cómm'a l'é ancheu dòppo a refæta do 1948; * Capélla da Mænn-a ò de San Gaitàn: conosciûa cómme Capélla de Sànta Rìtta ascì, a l'é de prìmma do XV sécolo e a l'achéugge ancheu 'na còpia da stàtoa da Madònna de l'Anglónn-a venerâ da-a comunitæ lucànn-a do quartê; * Gêxa de Sant'Andrîa e Anbrêuxo (1957); * Bàdia de Sànt'Andrîa di Erxélli: antîgo conplèsso tiòu sciù into XII sécolo da-arénte a-a ciàzza òua asoterâ, dîta "o Dezèrto", a l'é avèrta a-o pùbrico sôlo inti evénti di Rolli Days; * Gêxa de Nòstra Scignôra de Lourdes a Cànpi (1914); * Santoâio de Nòstra Scignôra Incoronâ a Cônâ: un di ciù antîghi santoâi dedicæ a-a Madònna in Ligùria, ch'o remontiæ âdreitûa a-o VIII sécolo, o l'é ligòu a-a lezénda do [[Paciugo e Paciuga|Paciûgo e-a Paciûga]]; * Ötöio Nòstra Scignôra Sónta a Cônâ: tiòu sciù into XVII sécolo da-a Confratèrnita do Confaón, o l'é 'n exénpio do barochétto zenéize. === Architetûe çivîli === Inti giardìn Luciano Melis, in fàccia a Vìlla Særa, gh'é o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18, travàggio do Càrlo Marchéize costitoîo da 'na bâze in prîa do Finâ ch'a l'arézze 'na braxêa de brónzo. Da-arénte gh'é o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pi-â Libertæ, travàggio do Valdieri Pestelli in colaboraçión co-o fìggio Zâne, conpòsta da træ scultûe in prîa do Finâ. == Comunicaçioìn == Cornigén a l'é atraversâ da-a [[Stràdda Ourélia|Stràdda Statâle 1]], ch'a conzónze [[San Pê d'Ænn-a]] a [[Sestri Ponente|Séstri]] e ch'a l'é servîa da-e lìnie do traspòrto pùbrico de l'[[AMT]]. A tùtti i mòddi, l'antîgo camìn româno da Stràdda de Ourélia o pàssa ciù a mónte da Stràdda de Cornigén, lóngo l'àsse de Stràdda de Tonale, Stràdda di Domenichén, Stràdda de Cervetto, Stràdda de Muratori. De sciànco da Stràdda de Cornigén, do 2015 l'é stæto inougoròu a [[Stràdda Goìddo Róssa|Stràdda de Goìddo Róssa]] p'alengerî o tràfego pezànte into quartê. Insémme a Séstri, Cornigén a l'é conligâ a l'[[outostràdda A10 Zêna - Ventimìggia]] da-o cazéllo de Zêna Ariopòrto. O quartê o l'é servîo ascì da-a ferovîa Zêna-Ventimìggia co-a [[staçión de Zêna Cornigén]]. == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Quartê de Zêna]] qc91zfoy9oyv3rqokri7airqe78jh32 270238 270237 2026-06-02T19:22:52Z Michæ.152 13747 /* Stöia */ 270238 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} '''Cornigén''' (''Cornigliano'' in italiàn) ò '''Cornigén Lìgure''' (nómme ofiçiâ de quànd'o l'êa comùn outònomo) o l'é 'n quartê de [[Zena]], into [[Muniçìpio VI - Médio Ponénte|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]]. O s'atrêuva in sciâ costêa de Ponénte da çitæ, tra [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]] e [[Sestri Ponente|Séstri Ponénte]] e o fórma con quest'ùrtimo o Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo. L'àrea de Cornigén a conprénde e unitæ urbanìstiche de Cornigén e [[Cànpi]], che insémme gh'àivan a-i 31 de dexénbre do 2022 'na popolaçión de 14 700 abitànti. De l'unitæ urbanìstica de Cornigén fa pàrte ascì e localitæ de [[Cônâ]] e di [[Erxélli]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornigén |Panorama = Cornigliano Panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Cornigén vìsta da-a Colonbæa, in Stràdda de Col di Lana</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 4 |Tipo = quartê |Divisione amm grado 1 = Ligùria |Divisione amm grado 2 = Zêna |Divisione amm grado 3 = Zêna |Data istituzione = 1861 |Data soppressione = 1926 |Abitanti = 14941 |Aggiornamento abitanti = 31-12-2017 |Nome abitanti = Cornigiòtti |Raggruppamento = [[Monicìppi de Zêna|Muniçìpio VI Ponénte de Mêzo]] |Mappa = municipi di Genova.png |Didascalia mappa = Màppa di [[muniçìppi de Zêna]] }} {{Çitaçión|Mæ vêgia Madonétta da l'èrto do teu pónte, l'é rósso se ti véddi perché dôv'é a scciumæa o færo òua o te pónze; gh'êa 'n castéllo tùtto acaresòu da-o mâ, caciòu zu quéllo me l'han fæto asoterâ|Cansón "[[Madonétta de Cornigén]]" do Gîno Vìlla}} == Giögrafîa == Cornigén a s'èrze inta periferîa do ponénte de Zêna, bagnâ a sùd da-o [[Mâ Ligure|Mâ Lìgure]] e a levànte da-o [[Torénte Ponçéivia|Ponçéivia]], ch'o a divìdde da [[San Pê d'Ænn-a|Sàn Pê d'Ænn-a]]. I seu confìn do ponénte con [[Sestri Ponente|Séstri]] se pêuan identificâ inte l'[[Ariopòrto Cristòffa Cónbo]] e inta colìnn-a di Erxélli. O teritöio o l'é drîto, fêua chi-â zöna in ciàn da-arénte a-a costêa, inlarghîa vèrso o mâ con l'inpî fæto tra-i ànni Trénta e-o dòppo goæra. Da ponénte a levànte gh'é quàttro crénn-e prinçipæ che chìnn-an zu vèrso o mâ, ö sæ i Erxélli, a colìnn-a de Colonbæa, a colìnn-a de pàsso Speich e-a colìnn-a de Cônâ. Levòu o Ponçéivia, o quartê o l'é atraversòu da di rién picìn, che da ponénte vèrso levànte són o Riàn Sécco, o Riàn San Pê ò Riàn Carlón e-o Riàn Roncàllo. == Stöia == Segóndo o stòrico do Çinqueçénto [[Aostin Giustignan|Agostìn Giustignén]], o nómme do pòsto o poriæ vegnîne da-a ''Gens Cornelia'', a famìggia româna ch'a l'àiva di terén inta zöna, ciamâ defæti ''fundus Cornelianum'' ("propietæ di Cornelii")<ref>Comune di Genova: [https://smart.comune.genova.it/sites/default/files/archivio/documenti/PD-Arc_Relazione-Archeologica.pdf Sistemazione idraulica del Rio Fegino Verifica preventiva di interesse archeologico - relazione]</ref>. Cornigén a l'êa 'na spléndida localitæ da Rivêa, cantâ scìnn-a da-o [[Françesco Petrarca|Françésco Petràrca]] cómme pòsto de vilezatûa fêua de miâgie de Zêna, e a partî da-o [[XV secolo|Quatroçénto]] o l'à vìsto a costroçión de tànte vìlle de prinçipæ famìgge zenéixi cómme i [[Döia (famiggia)|Döia]], i [[Spìnoa|Spînoa]], i [[Gentî]], i [[Pravexìn]] e-i [[De Mari|De Mâi]]. Inte l'ànno [[1752]] l'é comensòu a costroçión da grandiôza Vìlla Bonbrìn, çernûa cómme rexidénsa de stæ do prìnçipe [[Ödón de Savöia]]. Into [[XIX secolo|XIX sécolo]] l'é atestòu l'ûzo di terén a Cornigén pi-â cortivaçioìn e quàrche fàbrica picìnn-a de vestî, giàcca, savón, câçìnn-a e pélle. Inta segónda meitæ do sécolo o pàize o se trasfórma inte 'n bórgo de pescoéi co-îna rìcca ativitæ turìstica ligâ a-i seu bàgni; l'é de sto perîodo a costroçión da pàrte do Dìlio Ràggio do castéllo in stîle ''liberty'' in sciô schéuggio de Sànt'Andrîa. Alôa, o comùn de Cornigén o l'êa conpòsto da quàttro çéntri picìn, ö sæ o Bórgo prìmma do [[Pónte de Cornigén|pónte in sciô Ponçéivia]], a Mænn-a a redòsso da ciàzza, Cànpi lóngo a stràdda ch'a montâva sciù pi-â Ponçéivia e-a Colonbæa, formâ da-e câze inrocæ in sciâ scugêa e in sciâ colìnn-a derê. A-a fìn de l'Eutoçénto Cornigén a coménsa a cangiâ profondaménte con l'urbanizaçión da çitæ de Zêna, sorviatùtto co-a nàscita de l'[[Ansàldo]] e-o fòrte ouménto da seu popolaçión. Do [[1926]] o comùn o vêgne unîo a quéllo de Zêna co-a costituçión da [[Grànde Zêna]] deçîza da-o [[Fascismo|regìmme fascìsta]]. Inte sti ànni coménsa a trasformaçión de 'na localitæ de mâ inte un di prìmmi quartê industriâli d'Itàlia, co-a progetaçión de 'n grànde stabiliménto pi-â produçión e-a lavoraçión de l'âsâ da pàrte de [[Agostino Rocca]] e [[Oscar Sinigaglia]]. Dòppo a goæra o stabiliménto o vêgne ricostroîo do [[1953]], quànde vêgne ascì caciòu zu o [[castéllo Ràggio]] pe lasciâ pòsto a-e fàbriche de l'âsâ e a l'ariopòrto Cristòffa Cónbo davànti a Séstri: inte sto perîodo Cornigén o pèrde a seu mænn-a con l'inpî o mâ pe mêzo chilòmetro pe tùtta a longhéssa do quartê. Tra-i tànti stabiliménti in sciâ mænn-a de Cornigén che són stæti spasæ vîa s'aregòrda i Bàgni Supèrba, Costànsa, San Giàcomo, Lîdo, Iolànda, Mafàlda e Castéllo Ràggio. Sótt'a-o sponción de l'indùstria, ch'a l'é stæta pe tànti ànni 'na vivàgna de pòsti de travàggio, a popolaçión a regìstra 'n âtro scciupón demogràfico con l'inmigraçión de persónn-e in çèrchia de travàggio, sorviatùtto da-o Meridión. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Cornigliano (Italië) Het Castello Raggio ten Noorden van Genua, SFA006011524.jpg|O Castéllo Ràggio (1912) File:Cornigliano-Ligure-bagni21.jpg|Bàgni e ciàzza a Cornigén, inta zöna dónde ancheu gh'é Ciàssa Metastâxio (1916) File:Cornigliano Stadio del Littorio.jpg|O Stàdio do Litöio, pöi Stàdio Baçigalôo, caciòu zu inte l'ànno 1958 pe lasciâ spàçio a-a remìssa di òutobo de l'AMT </gallery> Co-a crîxi da lavoraçión de l'âsâ, o quartê o l'à pèrso into ténpo o seu péizo industriâle e de consegoénsa o tesciûo sociâle e urbàn o l'é chéito into degràddo. Za da-i ànni Setànta Cornigén a coménsa a patî 'na chéita demogràfica e a fâ i cónti co-a crôxe de l'ereditæ industriâle. Segóndo a ''Legambiente'', o tàscio de [[Càncou|tumoî]] into quartê o l'êa quàttro vòtte ciù èrto che into rèsto da çitæ e gh'êa di èrti tàsci d'inquinaménto de l'âia. Sorviatùtto a partî da-o [[2008]] Cornigén a l'é stæta ògètto d'inportànti intervénti de riqualificaçión, pe identificâ 'na seu fixonomîa e 'n nêuvo equilìbrio socio-urbanìstico. L'asmortâ de l'âtofórno do [[2005]], dòppo quéllo da còckerîa do [[2002]], o l'à portòu a 'n scignificatîvo megioaménto de condiçioìn anbientâli do quartê. Inte l'ànno [[2019]] l'é stæto avèrto in çìmma a-a colìnn-a di Erxélli 'n grànde pàrco co-ìn pölo scentìfico-tecnològico ch'o l'é stæto ciamòu ''Campus Erxélli''. I travàggi do progètto de rigeneraçión urbànn-a àn interesòu sorviatùtto a Stràdda de Cornigén e vàrie ciàsse e stràdde da-arénte, cómme Stràdda de Cervetto, Stràdda de Bertolotti, i nêuvi giardìn Liniâri e ciàssa Masêna. <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Sponda destra foce Polcevera.jpg|A rîva drîta da fôxe do Ponçéivia co-a fàbrica de l'âsâ intànto ch'a vêgne caciâ zu File:Giardino lineare, Cornigliano, Genova.jpg|O Giardìn Liniâre, inougoròu do 2019 File:Campus Erzelli, Genova, 1.jpg|'Na pàrte do nêuvo Campus Erxélli </gallery> == Pòsti de interèsse == === O scistêma de vìlle === <gallery widths="170" heights="170" mode="packed"> File:Villa Serra (Genoa) 02.jpg|Vìlla Doménego Særa e-i Giardìn Melis. De sótta in sciâ drîta, o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18 e, in sciâ mancìnn-a, o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pe-a Libertæ File:Genova-Cornigliano-DSCF7811.JPG|Vìlla Duràsso Bonbrìn inte 'na fotografîa do 2006 </gallery> Cornigén a l'à 'n patrimònio de ciù ò mêno 50 vìlle stòriche, conpréize quélle de Cônâ, tiæ sciù tra-o [[XV secolo|Quatroçénto]] e-o [[XVIII secolo|Seteçénto]] e apartegnûe a-e famìgge nòbili zenéixi. In òcaxón di ''[[Rolli Days]]'', da-o [[2015]] l'''Ascovil'' a s'òcupa, con l'agiùtto do comùn de Zêna, de l'avertûa a-o pùbrico di palàççi con di camìn goidæ. Into rìcco scistêma de vìlle de Cornigén se mensónn-a sorviatùtto: * Vìlla Duràsso Bonbrìn (XVIII sécolo): inportànte exénpio d'architetûa françéize do Seteçénto in Ligùria, a l'é stæta ascì rexidénsa de stæ do prìnçipe Ödón de Savöia; * Vìlla Doménego Særa (XVIII sécolo): strutûa neoclàscica contornâ da-i giardìn ancheu dedicæ a-o Luciano Melis, a l'é stæta prìmma muniçìpio do comùn outònomo e pöi sêde da circoscriçión scìnn'a-i ànni Novànta; * Vìlla Gentî Bickley (XVI sécolo): restourâ do 1998, ancheu a l'achéugge a bibliotêca cìvica Goeràssi; * Vìlla Spînoa Narizàn (XVI sécolo): êuvia do Gioâne Ponséllo, a l'é ancheu sêde do çéntro cìvico e di scàgni do Muniçìpio; * Vìlla Spînoa Dufour (XV sécolo): conplèsso ch'o conprénde 'na vìlla de levànte, dêuviâ cómme rexidénsa privâ, e unn-a de ponénte, dêuviâ pe-e ativitæ da paròcchia. === Architetûe religiôze === In fæto d'architetûe religiôze in sciô teritöio de Cornigén e de seu localitæ s'aregòrda: * Paròcchia de San Giacomo Apòstolo: gêxa mensonâ za into XIII sécolo, a se móstra cómm'a l'é ancheu dòppo a refæta do 1948; * Capélla da Mænn-a ò de San Gaitàn: conosciûa cómme Capélla de Sànta Rìtta ascì, a l'é de prìmma do XV sécolo e a l'achéugge ancheu 'na còpia da stàtoa da Madònna de l'Anglónn-a venerâ da-a comunitæ lucànn-a do quartê; * Gêxa de Sant'Andrîa e Anbrêuxo (1957); * Bàdia de Sànt'Andrîa di Erxélli: antîgo conplèsso tiòu sciù into XII sécolo da-arénte a-a ciàzza òua asoterâ, dîta "o Dezèrto", a l'é avèrta a-o pùbrico sôlo inti evénti di Rolli Days; * Gêxa de Nòstra Scignôra de Lourdes a Cànpi (1914); * Santoâio de Nòstra Scignôra Incoronâ a Cônâ: un di ciù antîghi santoâi dedicæ a-a Madònna in Ligùria, ch'o remontiæ âdreitûa a-o VIII sécolo, o l'é ligòu a-a lezénda do [[Paciugo e Paciuga|Paciûgo e-a Paciûga]]; * Ötöio Nòstra Scignôra Sónta a Cônâ: tiòu sciù into XVII sécolo da-a Confratèrnita do Confaón, o l'é 'n exénpio do barochétto zenéize. === Architetûe çivîli === Inti giardìn Luciano Melis, in fàccia a Vìlla Særa, gh'é o Monuménto a-i cadûti de Cornigén do 1915-18, travàggio do Càrlo Marchéize costitoîo da 'na bâze in prîa do Finâ ch'a l'arézze 'na braxêa de brónzo. Da-arénte gh'é o Monuménto a-i Cornigiòtti cadûti pi-â Libertæ, travàggio do Valdieri Pestelli in colaboraçión co-o fìggio Zâne, conpòsta da træ scultûe in prîa do Finâ. == Comunicaçioìn == Cornigén a l'é atraversâ da-a [[Stràdda Ourélia|Stràdda Statâle 1]], ch'a conzónze [[San Pê d'Ænn-a]] a [[Sestri Ponente|Séstri]] e ch'a l'é servîa da-e lìnie do traspòrto pùbrico de l'[[AMT]]. A tùtti i mòddi, l'antîgo camìn româno da Stràdda de Ourélia o pàssa ciù a mónte da Stràdda de Cornigén, lóngo l'àsse de Stràdda de Tonale, Stràdda di Domenichén, Stràdda de Cervetto, Stràdda de Muratori. De sciànco da Stràdda de Cornigén, do 2015 l'é stæto inougoròu a [[Stràdda Goìddo Róssa|Stràdda de Goìddo Róssa]] p'alengerî o tràfego pezànte into quartê. Insémme a Séstri, Cornigén a l'é conligâ a l'[[outostràdda A10 Zêna - Ventimìggia]] da-o cazéllo de Zêna Ariopòrto. O quartê o l'é servîo ascì da-a ferovîa Zêna-Ventimìggia co-a [[staçión de Zêna Cornigén]]. == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Quartê de Zêna]] 90tlsrwd8qzsepq7ndinam1caiso9po 0 31748 270233 267697 2026-06-02T19:01:49Z N.Longo 12052 + wl 270233 wikitext text/x-wiki {{Grafia unitäia}} [[Immaggine:Vallardi_-_Bobbio,_Novi_e_Genova.jpg|miniatura|Mappa ch'a l'indica i confin do çircondäio de Zena, verso o 1865]] Chì vëgne reportou e converscioin tra e '''antighe unitæ de mesua deuviæ into çircondäio de Zena''' e o scistema metrico, comme stabilio in mainea offiçiâ do [[1877]]. Ascì ben che a preçixon in scê töe a paiva esatta, inte tanti caxi l'é neçessäio piggiâ in conscideraçion che i campioin addeuviæ (anche pe-e töe de l'epoca napoliònica) ean de fattua approscimativa ò in contrasto un con l'atro.<ref>{{Çitta publicaçión|outô=Ugo Tucci|ànno=1974|tìtolo=La metrologia storica. Qualche premessa metodologica|revìsta=Papers and Proceedings of the Department of Historical Research of the Institute of Historical and Social Research of Croatian Academy of Sciences and Arts|volùmme=7|léngoa=IT|url=http://hrcak.srce.hr/file/124510}}</ref> == Mesue de longhixe == {| class="wikitable" ! Commun ! Denominaçion ! Valô ! Unitæ |- | rowspan="3" | Tutti i commun. | Cannella | 2,977000 | m |- | Canna | 2,480833 | m |- | Parmo | 0,248083 | m |- | Mandamento de Staggen, saieiva à dî i commun de Bavai, Moässaña, Montòrbio, Staggen, Stroppa | Canna | 1,240416 | m |} A cannella de 12 parmi a serve da base pe-e mesuaçioin de superfiçie e de volumme. Inte quarche commun co-o mæximo nomme de cannella se deuviava unna mesuaçion de 3 metri, spartia inte 12 parte ciammæ ascì parmi. A canna da 10 parmi a vegniva deuviâ pe-e stòffe. O parmo o se spartisce inte 12 onse, l'onsa inte 12 ponti, o ponto inte 12 atomi. Neuve parmi forman unna canna particolâ pe-e stòffe de coton. Trei parmi fan ''a'' ''goa'' ò ''a'' ''göa'', unna mesua deuviâ inti travaggi de mâ. Sëi parmi fan o passo geometrico; mille pasci geometrichi forman o miggio zeneise, unna mesua itineräia. L'autô de l'euvia ''Peixi naçionali e foestê decciaræ e reduti'' (it. ''Pesi nazionali e stranieri dichiarali e ridotti'') o credde che o parmo zeneise o l'ea unna vòtta formou da çinque sesti, saieiva à dî 10 onse esatte de l'antigo pê roman do ''Campidoglio''; e donca o seu valô esatto o l'ea in origine 0,248080 metri. A canna de Staggen a l'é spartia inte 5 parimi zeneixi e a l'ea deuviâ pe-e stòffe. == Mesue de superfiçie == {| class="wikitable" ! Commun ! Denominaçion ! Valô ! Unitæ |- | rowspan="3" | Tutti i commun | Cannella quaddrâ | 8,862529 | m² |- | Parmo quaddrou | 0,061545 | m² |- | Parmo superfiçiale | 0,738544 | m² |} A cannella quaddrâ a l'é 144 parmi quaddræ, o parmo quaddrou o l'é 144 onse quaddræ. A cannella quaddrâ a l'é spartia inte 12 parmi superfiçiali, e o parmo superfiçiale inte 12 onçe superfiçiale. A cannella quaddrâ a ven deuviâ pe-o de d'ato de miage, do legno e do terren. L'é sorvetutto quande a l'é applicâ à l'agricoltua che a cannella quaddrâ a se spartisce inte 12 parmi superfiçiali. == Mesue de volumme == {| class="wikitable" ! Commun ! Denominaçion ! Valô ! Unitæ |- | rowspan="2" | Tutti i commun. | Cannella cubba | 26383,749 | O |- | Parmo cubbo | 15,268373 | O |} A cannella cubba a l'é 1728 parmi cubbi. O parmo cubbo de 1728 onse cubbe, l'onsa cubba de 1728 ponti cubbi. A cannella cubba e e seu divixoin son deuviæ inta mesua de miage, de prie e da legna pe construe. Pe-e miage e e prie vëgne deuviou sorviatutto a cannella da miagia, ch'a l'é un sesto da cannella cubba, pægia à 4397,291 litri. Pe mesuâ o cäçiña, se deuvia o moggio, ch'o l'é 96 parmi cubbi, ò sæ 1465,764 litri. O l'é spartio inte 6 söme. A cannella da miagia a l'é representâ da un parallelepipedo rettangolâ ch'o l'à comme base unna cannella quaddrâ e doî parmi d'ertixe. == Mesue de capaçitæ pe-e tære ardie == {| class="wikitable" ! Commun ! Denominaçion ! Valô ! Unitæ |- | Tutti i commun. | Miña | 116,5318 | O |- | Mandamento de Savignon, commun de Casella, a Croxe di Fieschi, Savignon | Sacco | 163,7850 | O |} A miña de Zena a l'é spartia inte 4 stari, o staro inte doî quarte, a quarta inte 12 gombette. A relaçion da miña con ettolitro a l'é stæta determinâ da-a Camia do Trafego de Zena (it. ''Camera di Commercio di Genova'') e a differisce assæ da quella mostrâ inte töe pubricæ sotta o Governo Franseise ch'a l'ea de 111,457 litri. O sacco de Savignone, unna mesua de carbon, o l'é spartio inte træ dimenscioin. Quande s'esprimmeiva a capaçitæ do sacco de carbon in litri, s'é piggiou in conscideraçion solo a capaçitæ interna da mesua, sensa tegnî conto de l'andio de deuviâla à cormo. Inti mandamenti de Savignon e Torriggia unn'antiga miña feudale pægia à 136,38 litri a l'ea deuviâ pe-i çereali, spartia inte 4 stæ, o stâ inte 2 quartæ, o quartâ inte 8 coppelli. == Mesue de capaçitæ pe-i liquidi == {| class="wikitable" ! Commun ! Nomme ! Varsciua ! Unitæ |- | rowspan="2" | Tutti i commun. | Mëzeua | 159,0000 | O |- | Quarteron | 0,511560 | O |- | rowspan="4" | Zena, Paiscion, Quarto e mandamenti de San Martin d'Arbâ e Staggen, meno o commun de Montòbrio | Terseu | 53,0000 | O |- | Barî | 79,5000 | O |- | Quarteu | 39,7500 | O |- | Amoa | 0,883333 | O |- | Montòbrio e o mandamento de Nervi (meno i commun de Paiscion e Quarto), Rieu, Ronco, Savignon, Pontedeximo, Sestri Ponente, Recco, Otri e Torriggia | Pinta | 2,0000 | O |- | rowspan="2" | O mandamento de Campofreido, ò sæ i commun de Campofreido, Mason, Rosciggion | Barî | 53,5000 | O |- | Amoa | 1,0700 | O |} A mëzeua de Zena, mesua da vin, a l'é spartia inte 2 barî, o barî inte 90 amoe. A mëzeua a l'é ascì spartia inte 3 tersareu de 60 amoe. O quarteron, mesua d'euio, o l'é spartio inte 6 mesue picciñe. Se stimma che o quarteron o poesse portâ 18 onse, peiso de Zena, ò sæ 476,496 grammi de sto liquido. 128 quarteroin fan o barî. O terseu ò a tersa parte da mëzeua a l'é spartia inte 60 amoe. O barî o l'é 90 amoe, e o quarteu 45, ch'o l'é solo che a meitæ do barî. L'amoa a se spartisce inte 4 quarti. A pinta a se spartisce inte doe amoe. Inti commun indicæ chì de d'ato, inti quæ se deuvia a pinta, ean in deuvia o terseu e o barî deuviæ into resto do çircondäio, e solo a divixon a l'ea despægia, perché o terseu o l'é spartio inte 53 amoe, o barî inte 79 1/2. Inti mandamenti de Ronco e Savignon a mëzeua a se ciamma söma. Into mandamento de Ronco a terseua a se ciamma barî. Into mandamento de Torriggia, a quarta parte da mëzeua a l'é ciammâ barî, saieiva à dî unna mesua de 39,75 litri. Inti mandamenti de Nervi e Savignon a pinta a no vegniva deuviâ. Inti mandamenti de Sestri Ponente, Recco, Otri e Torriggia a pinta a se ciammava boccale. O barî da vin de Campofreido o l'é spartio inte 50 amoe. A capaçitæ de l'amoa de Campofreido a l'é stæta determinâ do 1819 da l'inspettô di Peixi e Mesue in sce un campion spedio da-o Scagno de Verificaçion (it. ''Uffizio di Verificazione'') de Zena. == Peixi == {| class="wikitable" ! Commun ! Denominaçion ! Valô ! Unitæ |- | rowspan="6" | Tutti i commun | Cantâ de grande peiso | 47,6496 | kg |- | Lia da grande peiso | 317,664 | g |- | Rubbo de peiso sottî | 7,91875 | kg |- | Rolò de peiso sottî | 475,125 | g |- | Lia da grande peiso | 316,75 | g |- | Caratto | 0,183304 | g |- | Zena | Pesou | 190,5984 | kg |} O cantâ, peiso grande, o l'é sëi rubbi, e o l'é spartio inte 100 rolò. O rubbo o l'é spartio inte 25 lie de peiso grande, e a lia inte 12 onse. O rolò o l'é pægio à 1 1/2 lie. O rubbo de peiso sottî o l'é spartio ascì inte 25 lie. A lia de peiso sottî a se spartisce inte 12 onse, l'onsa inte 8 otten, l'otten, dito ascì drama, inte 3 dinæ, o dinâ, dito ascì Scropolo, inte 24 gren. O caratto, peiso pe fraveghi e di giöiellê, o corresponde à 4 gren. A lia de peiso sottî co-e seu divixoin a vegniva addeuviâ ascì da-i speçiæ pe-o servixo de meixiñe. Çinque cantæ, de peiso grande, formavan a peisa pe-a legna de feugo. O peiso deuviou into pòrto de Zena pe-a legna da feugo o l'ea pægio à quattro cantæ de peiso grande zeneise. == Territöio == Do 1874 into çircondäio de Zena gh'ea 54 commun spartî inte 19 mandamenti.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pietro Castiglioni|tìtolo=Circoscrizioni e dizionario dei comuni del Regno d'Italia|url=https://books.google.com/books?id=3GKRkpFLMLgC|ediçión=2|ànno=1874|editô=Stamperia Reale|çitæ=Romma|léngoa=IT}}</ref> * '''Campofreido''': [[Campo|Campofreido]], [[Mason]], [[Roscigion|Rosciggion]]. * '''Cavræa, Isoa''': [[Cravæa|Cavræa]] * '''Zena I''': Zena (Sestê de [[San Vinçenso (quartê de Zena)|San Vinçenso]]) * '''Zena II''': Zena (Sestê de [[Portöia]]) * '''Zena III''': Zena (Sestê do Meuo e do Pòrto) * '''Zena IV''': Zena (Sestê da Maddæña) * '''Zena V''': Zena (Sestê de Pré) * '''Zena VI''': Zena (Sestê de San Teodöo) * '''Nervi''': [[Paiscion]], [[Boggiasco]], Nervi, [[Quarto (quartê de Zena)|Quarto]], Chinto, Sant'Iläio * '''Pontedeximo''': [[Campomon]], [[Çiannexi|Çianexi]], [[Mignanego]], Pontedeximo, San Chigo, [[a Særa]] * '''Recco''': [[Avëgno|Avegno]], [[Camuggi|Camoggi]], Caneva, [[a Ceive de Söi]], [[Recco]], [[Söi]], [[Trebeugna|Tribeugna]], [[Aosci]]. * '''Rieu''': Bösanæo, Rieu, [[Sant'Orçeise]], [[San Pê d'Ænn-a|San Pê d'Æña]] * '''Ronco''': [[Buzalla|Busalla]], [[L'Isoa do Canton|Isoa do Canton]], [[Ronco]] * '''Parte de Zena''': Fraçioin: San Martin d'Arbâ, Foxe, [[Marasci]], San Fransesco d'Arbâ, [[San Frutôzo|San Frutoso]] * '''Savignon''': [[Casella]], [[A Croxe|Croxe di Fieschi]], [[Savignon]] * '''Sestri Ponente'''. Bòrzoi, [[Cornigén|Corniggen]], Mortiou, San Gioan Battista, [[Sestri Ponente]] * '''Staggen (fraçion de Zena)''': Bavai, [[Moâssànn-a|Moässaña]], [[Monteuggio|Montòggio]], [[Strûppa|Struppa]] * '''Torriggia''' [[Bargaggi]], [[Montebrun]], [[Propâ]], [[Dägna|Rosso]], [[Toriggia|Torriggia]] * '''Otri''': [[Rensén|Rensen]], [[Mê]], [[Pêgi|Pegi]], [[Pra|Prà]], [[Ôtri|Otri]] == Nòtte == <references /> == Bibliografia == * {{Çitta lìbbro|outô=Ministero di Agricoltura, Industria e Commercio|tìtolo=[[c:File:Tavole di ragguaglio dei pesi e delle misure.djvu|Tavole di ragguaglio dei pesi e delle misure già in uso nelle varie Provincie del Regno col sistema metrico decimale]]|ànno=1877|editô=Stamperia Reale|çitæ=Romma|léngoa=IT}} [[Categorîa:Unitæ de mezûa]] [[Categorîa:Stöia da Ligùria]] 786q8bk2brh2iff6acaboxvomnu1lq7 0 32661 270236 269621 2026-06-02T19:14:15Z N.Longo 12052 /* Icunn-e, capelle e muzaici */ + wl 270236 wikitext text/x-wiki {{Camugin}} U teritoiu du cumüne de [[Camuggi]] u l'é tüttu cumpreizu in te l'[[arcidiocexi de Zena]], duve u se tröva aa sö estremitè de levante, in sciu cunfin cu'a [[diocexi de Ciavai]]. Parte du vicariou de Reccu-Ausci-Camuggi, au [[2026]] u l'è spartiu in te trè parocchie du centru de Camuggi, d[[A Rüa (Camuggi)|a Rüa]] e [[San Roccu (Camuggi)|San Roccu]] (che üna votta l'ean destachè) e quella de [[San Fertuzu (Camuggi)|San Fertuzu]]. == Baxilica de l'Assunta, Camuggi == [[Immaggine:Basilica di Santa Maria Assunta sull'Isola (Camogli) - facciata 2 2023-04-14.jpg|miniatura|Vista da baxilica]] A baxilica de l'Assunta, ch'a remunta au [[XII secolo|seculu XII]], a se tröva in sce l'antiga Izua de Camuggi. U se ghe pö arivà a partì da Ciassa Culumbu pe mezu da gran scainà de marmu o pe quella, ciü streita, de Via Isola. A baxilica, ch'a g'ha davanti ün lastregu a risö, a se prezenta cun trè navè de güstu baroccu, cun marmi, finimenti d'ou e lampadai de cristallu<ref>{{Çitta web|url=https://www.welcomecamogli.it/it/basilica-santa-maria-assunta-camogli|tìtolo=La Basilica|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://basilicasantamariaassuntacamogli.weebly.com/|tìtolo=Basilica Santa Maria Assunta Camogli|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. Nasciüa prubabilmente cumme capella au servissiu du [[castellu du Dragun]] e foscia cu'a funsiun de ceive fin dau [[V secolo|V seculu]], de següu a l'aiva ün sö arsipreve in tu [[1158]] e u titulu de Santa Maia in tu [[1192]]. Cu'u svilüppu du liberu Cumüne de Camuggi, in tu [[1235]] a l'é indicà cumme ceive e gexa culegià, sciben ch'a l'agge pigiou e sö furme d'ancö sulu che in tu [[XVII secolo|Seisentu]]. A ogni moddu, di gran travaggi sun steti ancun cumisciunè grassie ae sustanse di capitagni de Camuggi, cu'a gexa ch'a l'é steta cuscì alargà, cumme cu'a custrusiun di purtè laterali, ciü arrichia de decurasiuin d'ou, statue, lampadai e atri urnamenti. Cuscì, in tu [[1826]], a gexa de l'Assunta a l'é steta tütta parà a festa pe'a sö cunsacrasiun da parte de l'[[Luigi Lambruschini|arsivescu Lambruschini]], mentre in tu [[1847]] a l'é steta vixità da l'[[Placido Maria Tadini|arsivescu Tadini]]. In tu [[1980]] u gh'é stetu i ürtimi grandi interventi pe arangià a gexa che, in tu [[1988]], a l'é steta isà au titulu de baxilica<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20050415230433/http://www.diocesi.genova.it/documenti.php?idd=203&parrocchia=16|tìtolo=Vicariati e parrocchie: S. Maria Assunta|outô=Arcidiocexi de Zena|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/27890/|tìtolo=Chiesa di Santa Maria Assunta|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. A statua da Madonna du [[Pellegro Olivari]], travaggiu du [[XVIII secolo|Settesentu]] cunservou chi, a l'é steta arangià ancun in tu [[2025]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2025/12/09/camogli-larcivescovo-tasca-benedice-la-statua-lignea-restaurata-della-madonna/|tìtolo=Camogli: l'arcivescovo Tasca benedice la statua lignea restaurata della Madonna|dæta=9 dixembre 2025|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. In ta gexa u gh'é cunservou e relique de [[San Prospu de Tarragona|San Prospu]] e de [[San Furtünou]], ciü e statue da prucesciun de sti duì santi. In te l'ucaxun de feste patrunali, quande e casce di santi sun purtè in prucesciun, u gh'é a tradisiun de Camuggi de daghe l'asbriu sciü pe'a scainà da gexa. De ciü, au fundu da navà de drita, u se tröva ancun a gran statua de marmu da Madonna du Ruzaiu. Impurtante a l'é ascì l'inisiativa du "Prezepiu de l'Izua", che dau [[2019]] u l'ha repigiou a tradisiun di [[Anni 1980|anni Otanta]] de inandià ün prezepiu in te di fundi da vixin aa gexa. Stu prezepiu, fetu da l'asuciasiun "''Amici del Presepe''", u mette in mustra tütti i anni de viste diferenti du centru de Camuggi, pinn-e de detaggi e de muvimenti. Tütte e uferte cügeite cu'u prezepiu sun dete a di prugetti suciali pe'a sitè<ref name=":3">{{Çitta web|url=https://welcomecamogli.it/it/notizie/3530/camogli-riviera-ligure-di-levante-il-presepe-piu-bello|tìtolo=Camogli, Riviera ligure di levante, il presepe più bello|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.amezena.net/racconti/il-presepe-dellisola/|tìtolo=Il Presepe dell'Isola|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. == Otoiu de San Prospu e de Santa Cataina, Camuggi == [[Immaggine:Camogli-oratorio santi Prospero e Caterina-laterale1.jpg|sinistra|miniatura|L'otoiu dau fiancu cu'a sö intrà]] L'otoiu de San Prospu e de Santa Cataina u l'é avansou in sce ün ciasà ch'u se tröva aa meitè da Via de d'Atu (''Via della Repubblica''). Fabricou ch'u l'ea ancun de föa du paize, in tu [[1850]] u l'é finiu in tu mezu da fia de palassi, pe restà ciü atu che a via cun üna gran terassa in sciu davanti. In te l'otoiu u se ghe pö intrà pe mezu d'ün purtà in ta sö miagia drita, ch'u g'ha in simma üna pitüa cu'u Segnù in Cruxe. A vegia intrà, pe cuntra, a g'ha in simma ün medagiun du Cristu Resüscitou, ch'u l'é stetu truvou in mà in tu [[1932]]<ref name=":0">{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web/Camogli_Foto_Antiche_2656_Camogli_Oratorio_San_Prospero_Santa_Caterina_terrazza.htm|tìtolo=2656. ORATORIO|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. L'otoiu u l'é stetu fabricou in tu [[XIV secolo|Trexentu]] cumme sede da cungrega di Disciplinè, pe ese poi alargou in tu [[1420]], in tu [[1655]] e in tu [[XVIII secolo|Settesentu]], mentre ai tempi di franseixi u l'ea vegnüu a sede du münicipiu, du tribünà e da scöa pübblica<ref name=":0" />. De drentu u se ghe pö truvà de decurasiuin barocche e ün artà de marmi de tanti culuri, ch'u g'ha in simma üna statua da Madonna. Poi u se pö ancun vedde ün cruxifissu de legnu "taumatürgu" du [[XV secolo|Quattrusentu]] e di quaddri de scöa ligüre du [[XVIII secolo|Settesentu]]. L'organu u l'é du [[1700]] e, da vixin a l'intrà, u gh'é cunservou duì cristi da prucesciun. E pitüe in sciu sufitu, di ürtimi decenni du [[XVIII secolo|Settesentu]], sun du pitù [[Giuseppe Paganelli]], ch'u ne vegniva dae parte de [[Bèrgamo|Bergamu]] ma ch'u l'ha travagiou a [[Zena]]. Fra ste pitüe, u se pö truvà üna raprezentasiun interesante da pratica du "Barchezzu", a tradisiun de burdezà a costa aa fin da stè, sünandu da müxica e faxendu merenda in barca<ref name=":0" />. == Santuaiu da Madonna du Buschettu, Camuggi == [[Immaggine:Camogli-santuario del Boschetto1.jpg|miniatura|U santuaiu du Buschettu]] {{Véddi ascì|U Buschettu (Camuggi)|càngio variànte=U meximu argumentu in tu detaggiu}} == Otoiu da Madonna Adulurà, Camuggi == {{Véddi ascì|U Buschettu (Camuggi)|càngio variànte=U meximu argumentu in tu detaggiu}} == Munasteru de San Prospu, Camuggi == [[Immaggine:Camogli-monastero san prospero.jpg|sinistra|miniatura|U munasteru miou d'in L'Izua]] {{Véddi ascì|San Prospu (Camuggi)|càngio variànte=U meximu argumentu in tu detaggiu}} U munasteru de San Prospu, fundou in tu [[1880]], u l'é de prupietè di [[Fratti Benedetin du Munte Oliveto|fratti Benedetin ''del Monte Oliveto'']] che, cun de sustanse di capitagni de [[Camuggi]], l'han fetu ingrandì ancun in ti [[Anni 1930|anni Trenta du Növesentu]]. U sö fundatù, l'abate Scciafin, u l'ha guvernou u cumplessu finn-a in tu [[1887]], quande u l'é mortu, e u l'é stetu interou in tu grande munümentu de marmu missu a l'intrà da gexa, in scia drita. In sce müage du munasteru u se tröva de opere d'arte e de pitüe che mustran i feti da vitta de [[San Prospu de Tarragona|San Prospu]] e du Beatu [[Bernardo Tolomei]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.halleyweb.com/c010007/zf/index.php/comunita-religiose/index-chiesa/dettaglio-chiesa/chiesa/6/back/chiesa|tìtolo=Comunità religiose. Chiesa: Monastero di San Prospero|outô=Cumüne de Camuggi|léngoa=IT|vìxita=2026-05-09}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://rete.comuni-italiani.it/wiki/Camogli/Edifici_Religiosi/Chiesa_e_Monastero_di_San_Prospero|tìtolo=Camogli/Edifici Religiosi/Chiesa e Monastero di San Prospero|léngoa=IT|vìxita=2026-05-09}}</ref>. == Gexa de San Miché Arcangiou, A Rüa == [[Immaggine:Chiesa di San Michele Arcangelo (Ruta, Camogli) - facciata 2019-09-26.jpg|miniatura|A gexa de San Miché Arcangiou aa Rüa]] A gexa de San Miché Arcangiou, costruia in tu [[1627]] e dunca vegnüa a sede da parocchia d[[A Rüa (Camuggi)|a Rüa]], a g'ha üna facià spartia da de finte culonne in stile curinsiu, surmuntè da ün fruntun a triangulu cun drentu ün barcun daa furma a mezu serciu. De drentu a l'é a üna navà sula, cun de capelle che se arvan in te miage e, au fundu, ün'abside daa cianta ariundà. Ai tempi de guere napuleoniche, in tu meize de frevà du [[1800]], de trüppe franseixi cumandè dau generale [[Andrîa Masêna|Andrea Massena]] han ocüpou a gexa, dandughe fögu. Finia in ruvinn-a, a gexa a l'é steta dövià cumme fenea e stalla fin a l'imprinsippiu du [[XX secolo|Növesentu]], quand'u l'é stetu cumisciunou i travaggi pe rangiala. St'interventu, vusciüu da l'arsipreve Francesco Gazzolo, u l'é stetu prugetou dai architetti [[Marco Aurelio Crotta|Marco Crotta]] e [[Alfredo d'Andrade]], cu'i travaggi che sun fini in tu [[1906]]. Tra e opere d'arte cunservè in ta gexa u se pö ricurdà pe prexu a statua de San Miché Arcangiou cuegou, opera anonima du [[1742]] ch'a g'ha ascì a funsiun de cuntenitù pe'e reliquie<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/27888/|tìtolo=Chiesa di San Michele Arcangelo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. == Otoiu da Santiscima Nunsià, A Rüa == [[Immaggine:Oratorio della Santissima Annunziata (Ruta, Camogli) - lato sud-ovest 2019-09-26.jpg|sinistra|miniatura|L'otoiu da Rüa]] Pocu distante daa parocchia, l'otoiu u l'é stetu fabricou au meximu tempu da di artigen du postu. A cungrega da Nunsià a g'ha u cristu mou ciü pezante de tütta a Ligüria, u cuscì ditu “Cristu de Mignanegu”, e pe'u restu a l'inandia intu tempu de l'Aventu in prezepiu cun de bestie vive. A prezensa de ste bestie, ciü che ese ün reciammu a l'imagine du prezepiu, a l'é ün ricordu da vitta de campagna de üna votta in te sti sciti, cu'i arneixi e i mesté antighi ch‘ean carateristici de ste cumünitè<ref name=":3" />. == Gexa du Sacru Cö, A Rüa == [[Immaggine:Chiesa Millenaria (Ruta, Camogli) - abside e lato sud 1 2023-04-21.jpg|miniatura|A Gexa Vegia da Rüa, dita a ''Millenaria'']] A cuscì dita "gexa Vegia" a l'é steta a primma parocchia titulare d[[A Rüa (Camuggi)|a Rüa]]. St'antiga custrusiun a g'ha üna strutüa du [[XIII secolo|Duxentu]], ma u se credde che chi ghe fuise üna cumünitè finn-a dai tempi di [[Longobàrdi|Lungubardi]], du [[VII secolo|VII]]-[[VIII secolo|VIII seculu]]. A partì dau [[XII secolo|seculu XII]] stu scitu u l'é stetu ascì ün centru pe l'ascistensa di povei e di pelegrin e, fin'au [[1627]], u l'é stetu ascì a sula gexa du paize. Aa giurnà d'ancö a l'é megiu cunusciüa cu'u numme de "Gexa ''Millenaria''". A gexa cumme ch'a se pö vedde a s'é cunservà grassie a di interventi pe rangiala, doppu troppu tempu ch'a l'é steta in abandun e doppu che e trüppe franseixi du generale [[Andrîa Masêna|Massena]] gh'aivan detu fögu<ref name=":4">{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/33367/|tìtolo=Chiesa del Sacro Cuore (Millenaria di Ruta)|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref><ref name=":5">{{Çitta web|url=https://fondoambiente.it/luoghi/chiesa-millenaria-romanica-di-ruta|tìtolo=Chiesa millenaria romanica di Ruta|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. Nasciüa cumme gexa a üna navà sula, daa cianta a trapessiu e abside de pria au fundu, du [[XV secolo|Quattrusentu]] a l'ha pigiou e sö furme d'ancö cu'a custrusiun de üna segunda navà, arembà aa prima d'in scia sinistra e daa cianta ciü o menu a retangulu. Au fundu da navà de sinistra u se tröva u campanin, fetu doppu de l'abside, che in simma u g'ha üna punta azunta cu'u restauru feta daa [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendensa ai Munümenti]] du [[1950]] pe daghe üna furma ciü slancià. In tu [[1905]], tempu de ün atru interventu aa gexa, u gh'é stetu tiou sciü da arente a sagrestia, missa in sciu fiancu da gexa versu u mà. Cun sti travaggi u l'é stetu però caciou a l'aia e prie de tumbe antighe e ascì üna cazetta ch'a gh'ea da fiancu da gexa, forse ün uspissiu pe'i pelegrin o üna canonica<ref name=":4" /><ref name=":5" />. Au de föa da gexa u se tröva ün'opera du [[2019]] de l'E. Pasqualoni intitulà ''La porta stretta'', furmà da ün spegiu rifletente missu da vixin a üna porta antiga, ch'a l'é steta müà. == Gexa de San Roccu, San Roccu == [[Immaggine:Camogli-chiesa san rocco1.JPG|sinistra|miniatura|A gexa de San Roccu]] Missa a 200 metri in sciu livellu du mà, cu'a sö ciassa a l'é u centru du paize de [[San Roccu (Camuggi)|San Roccu]], che de lì u se deramma lungu Via Molfino e da duve u se pö mià u [[Gorfo Paradîzo|Gurfu Paradizu]]. A capella de San Roccu, feta au postu de ün'atra du [[1440]], a l'é steta ricustruia e ingrandia in tu [[1863]] grassie ae sustanse di armatui du postu, cun üna facià neuclascica e ün campanin prugetè da l'architettu Rovelli. De drentu a cunserva u vegiu organu du [[1810]] e ün grande artà de marmu fetu dau [[Domenico Parodi]] e u [[Francesco Bigi]] du [[XVIII secolo|Settesentu]] (segundu di atri scriti, u saieiva pe cuntra ün travaggiu du scultù [[Bernardo Schiaffino]], de Camuggi). L'artà u l'é surmuntou daa raprezentasiun du Ruzaiu, ancun a 15 misteri scicumme ch'u l'é de primma da pruclamasiun di Misteri da Lüxe, e dau quaddru da Madonna da Salüte, opera du [[Carlo Dolci]]. De ciü, in te l'artà de sinistra u se tröva a statua de San Roccu ch'u g'ha ün can picin fra i sö pé, mentre föa da gexa, in scia sö sinistra, u gh'é a statua da "Fedeltè du Can". Ai 16 d'agustu, ricurensa de San Roccu, lì u se ghe tegne tütti i anni u "Premmiu Internasiunale da Fedeltè du Can". In scia drita da gexa parte Via Galletti, duve u se tröva a serie de stasiuin da Via Cruci, fete de ceramica in tu [[1955]] dau [[Francesco Dal Pozzo]] e cu'e figüe pitüè in simma<ref>{{Çitta web|url=https://www.avtsanrocco.org/il-borgo|tìtolo=Il Borgo|outô=AVT San Rocco|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. == Gexa de San Nichiozu, San Roccu == [[Immaggine:Camogli - chiesa di San Nicolò di Capodimonte.jpg|miniatura|A gexa de San Nichiozu]] A gexa de San Nichiozu, dita de ''Capodimonte'', a se tröva in sciu senté ch'u liga [[A Fuxe (Camuggi)|A Fuxe]] cun [[San Roccu (Camuggi)|San Roccu]] e a g'ha de urigine ben ben antighe. Feta au postu de üna primma capella dedicà a [[San Rœummo de Zena|San Römmu]], ch'a l'ea du [[345]], sta gexa a l'é steta fabricà versu u [[1141]], cu'i canonici de [[San Rüffu de Avignun]] che n'han pigiou a prupietè in tu [[1172]]. Cu'i atacchi di piratti saraceni stu scitu u l'é stetu abandunou ciü votte, finn-a a quande, in tu [[XV secolo|Quattrusentu]], u gh'é andetu a stà de famigge du postu, mentre a gexa a l'é steta dövià dai pescuei cumme magazin pe'i sö atressi. A Lezze Rattazzi du [[1855]] a l'ha però vietou l'üzu du cumplessu pe'e funsiuin de gexa, scicumme che sta lezze a l'aiva supressu e asuciasiuin religiuze e cumandou u sequestru di beni da Gexa. In tu [[1864]] a custrusiun a l'é steta vendüa a l'incantu dau Demaniu du regnu cumme "Villa de San Nichiozu in Camuggi", pe pasà cuscì au capitagniu Cav. Andrea Bozzo. U Bozzo, ch'u l'ha acatà a sö speize, u l'ha dunca fetu arangià a gexa, pe dala inderé aa cumünitè in tu [[1870]]. U vegiu munasteru, missu da fiancu da gexa, u l'é stetu pe cuntra spartiu in te de caze pe'i pescuei. Dau [[1910]] a gexa a l'é ricunusciüa cumme munümentu nasiunale e in ti [[Anni 1920|anni '20 du Növesentu]] a l'é steta interesà da di interventi impurtanti, che han cunservou a strutüa uriginale<ref name=":1">{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web/Camogli_Foto_Antiche_2782_San_Nicol%C3%B2_di_Capodimonte_Punta_Chiappa.htm|tìtolo=2782. SAN NICOLO' DI CAPODIMONTE|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref><ref name=":2">{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/33366/|tìtolo=Chiesa di San Nicolò di Capodimonte|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. A gexa a l'é afiancà da due turi, cun üna ch'a l'é steta inglubà in te miage de custrusiuin vixinn-e. U purtà, incavou in tu frunte da gexa, u g'ha de culonne finn-e de marmu e in simma üna lünetta cun di resti de pitüe. Au fundu da custrusiun, l'abside a l'é decurà cun di archetti. In scia facià u se tröva ün gran ruzun, mentre in sce miage u se pö vedde i resti de pitüe e ascì ün grafitu du [[XV secolo|Quattrusentu]]. Stu grafitu u rafigüa üna Madonna cu'u Bambin missa in sciu castellu de puppa d'üna caracca, in tu mezu de unde, cun di mainè tütti zü che pregan, sugettu ch'u l'é stetu repigiou dau pitù [[Francesco Dal Pozzo]] pe l'icunn-a du muzaicu de [[Punta Ciappa (Camuggi)|Punta Ciappa]]. Drentu aa gexa, in ta capella de sinistra, u se tröva a tumba du Cav. Bozzo e di sö parenti, cumpreizu u sö figgiu, u preve Giacomo Bozzo. In ta gexa u gh'é ascì ün organu "purtativu" baroccu, döviou üna votta in te prucesciuin<ref name=":1" /><ref name=":2" />. == Abasia de San Fertuzu, San Fertuzu == [[Immaggine:San Fruttuso Beach 1.jpg|miniatura|Vista de l'abasia de San Fertuzu]] {{Véddi ascì|San Fertuzu (Camuggi)|càngio variànte=U meximu argumentu in tu detaggiu}} L'abasia de San Fertuzu a remunta ai [[X secolo|seculi X]]-[[XI secolo|XI]], levou a parte ch'a se affaccia in sciu mà, ch'a l'é du [[XIII secolo|seculu XIII]] e a mustra dui urdini de barcuin a trifora, che se sümeggian a quelli che se veddan in ti palassi de famiggie de ben de Zena. U chiostru de l'abasia u l'é stetu tiou sciü in tu [[XII secolo|seculu XII]] e doppu u l'é stetu cangiou in sce vuentè du Dria Doia, ancö u l'ha ben duì urdini de archè. A parte de sutta, invece, a l'é steta adövià cumme sepurtu daa famiggia Doia morti tra u [[1275]] e u [[1305]], surmuntè da di archi a punta cu'a decurasiun a bande gianche e neigre, tipiche de l'arte ligüre. In ciü se vedde atri dui sepurti e ün antigu sarcofagu rumanu.<ref>{{Çitta web|url=https://cultura.gov.it/luogo/abbazia-di-san-fruttuoso|tìtolo=Abbazia di San Fruttuoso|léngoa=IT|vìxita=2026-05-08}}</ref> A ture duv'u gh'é u campanìn, a remunta tostu au [[X secolo|seculu X]], feta segundu u güstu bizantin, in origine a l'ea quexi riunda, pöi cangiou metendughe in simma üna ture a otagunu.<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/geoservices/apps/viewer/pages/apps/cultura/?LUOGO=29330|tìtolo=Abbazia di San Fruttuoso. Scheda Luogo|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> Da tegnì ben a mente a pala d'artà ch'a mustra u vescuvu Fertuzu tra i diacuni Augurio ed Eulogio e San Cuumbàn d'Irlanda, cunservà in ta gexa e feta da Giuseppe Palmieri in tu [[XVIII secolo|seculu XVIII]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.pittoriliguri.info/pittori-liguri/pittori-liguri-600-700/palmieri-giuseppe/|tìtolo=PALMIERI GIUSEPPE|léngoa=IT|vìxita=2026-05-08}}</ref> In te l'abasia se cunservan e reliquie di martiri de Taragunn-a du [[II secolo|II seculu d.C.]] == Icunn-e, capelle e muzaici == <gallery widths="180" heights="150" mode="packed"> Camogli-cappella nuova di sant'anna-facciata1.jpg|A capella de Sant'Anna Camogli - edicola della Madonna del Buon Viaggio.jpg|A Madonna du Bun Viagiu Camogli - edicola della Madonna delle Grazie.jpg|A Madonna di Gotti, in tu Caruggin Camogli - altare di Punta Chiappa.jpg|L'artà da Stella Maris a Punta Ciappa </gallery> In tu teritoiu de Camuggi u gh'é benben de strutüe vutive, che sun u simbulu da fede di pescuei e de famigge de cuntu da sitè. Sutt'aa parocchia de l'Assunta se trövan ascì due capelle, cunsacrè in tu [[1826]], che sun a capella de Sant'Anna e quella de San Giacumu. A capella de Sant'Anna a l'é di primmi du [[XVII secolo|Seisentu]] e a se tröva a l'imprinsippiu da Via Rumann-a, in ta lucalitè de Sant'Anna, dund'a l'é steta fabricà pe vuluntè du Pasquale Cichero. Nasciüa cumme sosta pe'i pelegrin e, a l'imprinsippiu, dedicà a Sant'Andrea, in tu [[XVII secolo|Settesentu]] a l'ha pigiou u titulu de Sant'Anna ma, in te l'[[XIX secolo|Öttusentu]], a l'é finia in abandun. In scia fin, a l'é steta rangià in ti [[Anni 1920|anni Vinti du Növesentu]] e, turna, inti [[Anni 1970|anni Setanta]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/33361/|tìtolo=Cappella di Sant'Anna|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. A capella de San Giacumu, mensünà cumme "gexa de campagna", a se tröva in ta regiun de Case Russe, duv'a l'é steta fabricà in te l'[[XIX secolo|Öttusentu]] au postu de üna capella, prubabilmente, du [[XVII secolo|Seisentu]]. Drentu, in simma a l'artà, u gh'é ün quaddru de l'Ascensiun cu'i santi Giacumu, Giaxu e Martin. Au tempu da [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guera Mundiale]], l'arsipreve de [[Recco|Reccu]] u l'ha risevüu u permissu de racögge in ta capella tante gente du sö paize, ch'u l'aiva patiu di pezanti bumbardamenti<ref>{{Çitta web|url=https://www.halleyweb.com/c010007/zf/index.php/comunita-religiose/index-chiesa/dettaglio-chiesa/chiesa/9/back/chiesa|tìtolo=Comunità religiose. Chiesa: Cappella di San Giacomo|outô=Cumüne de Camuggi|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. In ta devusiun di camugin u l'é ben impurtante e due icunn-e de Maria che se trövan in tu [[Purtixö de Camuggi|purtixö]]: ünn-a a l'é quella da Madonna du Bun Viagiu, ch'a svetta in sciu purtixö a prutesiun di pescuei e di naveganti. L'atra, tegnüa in gran cuntu, a l'é a Madonna de Grassie de Via Tommaso Racca, in tu Caruggin, (dita a Madonna di Gotti) e ch'a l'ha intitulou ascì üna festa ben cunusciüa, tantu tra i camugin che tra i furesti. Sta ricurensa, ch'a düa duì giurni, a l'é visciüa tantu cumme tradisiun du postu che cumme festa de gexa e ascì du mangià tipicu, cun tantu de bevüe. A [[Punta Ciappa (Camuggi)|Punta Ciappa]], fra u ventu e e unde, u se tröva l'artà da Stella Maris, cu'u muzaicu fetu dau [[Francesco Dal Pozzo]] che, inspirou da l'incixun in ta gexa de San Nichiozu, u mustra a Madonna cu'u Bambin in scia puppa d'üna caracca fra e unde, cun in ciù di mainè che pregan. Impurtante u l'é ascì u muzaicu de San Fertuzu, missu in scia banchina du purtixö de [[San Fertuzu (Camuggi)|San Fertuzu]]. Üna copia de stu muzaicu, in tu 2025, a l'é steta regalà dau sciù Paolo Terrile, prescidente du cunseggiu cumünale delegou aa cultüa, a l'arsivescu de [[Tarragona]] a l'ucaxun du pelegrinaggiu "in sce urme de [[San Prospu de Taragunn-a|San Prospu]] e [[San Fertoso de Tæragoña|San Fertuzu]]"<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2025/01/07/camogli-aldo-cazzullo-apre-un-gennaio-ricco-di-iniziative/|tìtolo=Camogli: Aldo Cazzullo apre un gennaio ricco di iniziative|outô=Consuelo Pallavicini|dæta=7 zenà 2025|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. == Cristi e prezeppi == [[Immaggine:Camogli - santuario di Nostra Signora del Boschetto, crocifissi processionali.jpg|miniatura|Di Cristi in prucesciun au Buschettu]] A [[Camuggi]] u gh'é ün'impurtante tradisiun pe'i prezeppi. Ciü che quelli, mensünè de d'atu, in ta baxilica e a[[A Rüa (Camuggi)|a Rüa]], u ghe n'é ün du [[XVIII secolo|Settesentu]] aa Madonna du Buschettu, quelli de l'Abasia de San Fertuzu e ancun u prezepiu fetu lungu u senté du Munte de Portufin, tra A Vetta de Portufin e e Prie Streite<ref name=":3" />. Poi, a Camuggi u gh'é benben de Cristi da prucesciun, opere d'arte de gran prexu cunservè in te gexe e in ti otoi de Camuggi, che acumpagnan da seculi e ricurense de gexa du paize. Sta tradisiun a l'é ligà aa pratica de tipiche cungreghe da Ligüria, e [[Cazàsse|Cazasse]], cu'i sö cristezanti vestii cu'a cappa e u mantelinn-a<ref group="n.">E trè cungreghe de l'otoiu da Rüa, de l'otoiu de San Prospu e de Santa Cataina e de l'otoiu du Buschettu pe culuri portan, rispetivamente, u giancu, u neigru e u neigru.</ref>, ciü u croccu pe'i purtuei di Cristi. Fra e atre ricurense, a sciurtia ciü impurtante a l'é feta aa Rüa pe'a festa du sö santu patrun, [[San Gioâne Batista|San Giuan u Battista]]. In te st'ucaxun u sciorte u grande cristu mou ditu "de Mignanegu" du [[1968]] che, cu'i sö 183 chilli, u l'é u ciü pezante de tütta a [[Liguria|Ligüria]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.quienonsolo.it/Notizia/Index/136|tìtolo=Il crocifisso di Mignanego più pesante della Liguria|dæta=5 zenà 2018|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}}</ref>. In tu teritoiu du cumüne, in tu detaggiu, u l'é cunservou quattru Cristi aa Rüa, duì inte l'otoiu de San Prospu e Santa Cataina e atri duì in tu santuaiu da Madonna du Buschettu, che sun da cungrega da Madonna Adulurà. == Notte == ;Notte au testu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Atri prugetti == {{Interprogetto}} == Ligammi de föa == * {{Çitta web|url=https://www.halleyweb.com/c010007/zf/index.php/comunita-religiose/index-chiesa|tìtolo=Comunità religiose: Chiese|outô=Cumüne de Camuggi|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}} * {{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/UI/page.jsp?action=ricerca%2Frisultati&dominio=2&ambito=CEIA&comune=CAMOGLI|tìtolo=Camogli|léngoa=IT|vìxita=2026-03-14}} [[Categorîa:Camuggi]] [[Categorîa:Gêxe da Ligùria|Camuggi]] 98a87pecnynx6ty09yftvjcaxptkjdh 0 32726 270235 269928 2026-06-02T19:12:07Z N.Longo 12052 + wl 270235 wikitext text/x-wiki {{Camugin}} {{Divisione amministrativa |Nome=San Fertuzu |Nome ufficiale= <div align="center">{{it}} ''San Fruttuoso''</div> |Tipo = [[fraçion geògrafica|frasiun]] |Panorama=SanFruttuoso-pjt3.jpg |Didascalia=<div align="center">San Fertuzu vista dau mà cun l'Abasia, a Ture e e sö chè</div> |Stemma= |Stato=ITA |Grado amministrativo=4 |Divisione amm grado 1=Ligüria |Divisione amm grado 2=Zena |Divisione amm grado 3=Camuggi |Superficie= |Note superficie= |Abitanti= 36 |Note abitanti= {{Çitta web|url=https://italia.indettaglio.it/ita/liguria/genova_camogli_sanfruttuoso.html|tìtolo=La Frazione di San Fruttuoso|léngoa=IT|vìxita=2026-05-10}} |Aggiornamento abitanti= 2011 |Codice catastale= |Nome abitanti= sanfertuzin |Patrono=San Fertuzu |Festivo= }} '''San Fertuzu''' (''San Fruttuoso di Capodimonte'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'é üna lucalitè du cumüne de [[Camuggi]], ben cunusciüa perché u se ghe tröva l'[[Abasia de San Fertuzu (Camuggi)|abasia]] cu'u meximu numme. L'abasia de San Fertuzu a l'é l'ürtima gexa ch'a fa parte de l'[[Arcidiocexi de Zena]], scicumme ch'a l'é a parocchia ciü a levante in ti sö cunfin. A l'é parte du vicariou de [[Recco|Reccu]]-[[Aosci|Ausci]]-Camuggi. A piggia u numme dau vescuvu catalan [[San Fertoso de Tæragoña|San Fertuzu de Taragunn-a]] ([[III secolo|III seculu]]), e i sö resti sun cunservè in te l'abasia. In tu mezu au [[Parcu Natürale Regiunale de Portufin|parcu du Munte de Portufin]], ch'u se spande tantu in sciu munte quantu in sciu mà, u se ghe pö arrivà sulu che a pé, da duì senté panuramici, o cu'u batellu. L'abasia a l'é sede du [[Fondo Ambiente Italiano|FAI]] (Fundu Ambiente Italian) a partì dau [[1983]], mentre in tu [[1954]], in tu brassu de mà de frunte, gh'é stetu missu u "Cristu di Abissi".<ref name=":4">{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web/Camogli_Foto_Antiche_103_San_Fruttuoso_Cristo_degli_Abissi_a_mare.htm|tìtolo=103. Cristo degli Abissi|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> {{çitaçión|San Fertuzu<br> postu ascuzu<br> figge belle nu ghe n'é<br> quelle poche che ghe sun<br> sun ciü brütte che u carbun|Ditu pupulare}} == Geugrafia == <gallery mode="packed" heights="150"> File:Porto di San Fruttuoso.jpg|Vista panurmaica, cun l'Abasia, a Ture e e chè au de là da Puntetta </gallery> A frasiun de San Fertuzu a se tröva serà in tè un streitu gurfu, ch'u se arve a partì da Punta Turetta e a levante u finisce cun Punta Carega. Ae spalle ghe resta u prumuntoiu du [[Munte de Portufin]] (610 m), de bellu ciü in drentu, in diresiun de Camuggi, a marcà u cunfin cun [[Santa Margaita (comun)|Santa Margaita]]. A levante u cunfin de Camuggi cun u cumüne de [[Portofin|Portufin]] u tacca dau Munte de Bucche (506m) e u chinn-a finn-a a Punta Carega. Da ste parti a costa a l'é erta e a piccu, cun di fundali che zà aa riva sun ben prufundi.<ref name=":1" /> In ta lucalitè sbuccan di fussuei, incanalè au fundu du sö percursu. U primmu u l'é ditu Fussou de San Fertuzu, ch'u g'ha cumme funte quella de Cazelle (300 m), zà in tempi antighi adövià dai fratti de l'abasia.<ref>{{Çitta web|url=https://fondoambiente.it/news/abbazia-di-san-fruttuoso-lacqua-delle-sorgenti|tìtolo=Abbazia di San Fruttuoso: l’acqua delle sorgenti|léngoa=IT|vìxita=2026-05-08}}</ref> L'é da chi ch'u partiva in te l'[[XIX secolo|Öttusentu]] l'acquedottu de Camuggi, e che ancö u furnisce l'egua ae chè da frasiun. Sta valetta a piggia ascì u numme de valadda di Muin, tantu ch'u se ghe truvou i resti de antighe custrusiuin cun di blocchi de pria squadre. Au punente da Puntetta, duv'a se tröva a Ture di Doia, u scure u Valun di Funtanin, ch'u parte d'in ta funte in sciu "Pertüzu di Croi" (431 m). Propiu in frunte a l'abasia se tröva in tretu de ciazza, ch'a mustra in un'origine particulare: vistu cumme ditu primma i fundali abastansa prufundi e i cursci d'egua che gh'é, a ciazza a l'é vegnüa cu'a buriann-a du [[1915]], ch'a l'ha amügiou di depoxiti d'ainin che primma l'ean ciü pochi, mangè dau mà.<ref name=":1">{{Çitta publicaçión|outô=AA.VV.|tìtolo=Piano urbanistico comunale|editô=Cumüne de Camuggi|p=8|léngoa=IT|capìtolo=Morfologia del territorio|vìxita=2026-05-07|url=https://docvas.regione.liguria.it/vas/X162/VAS/elaborati/DESCRIZIONE%20FONDATIVA/Relazione%20della%20DESCRIZIONE%20FONDATIVA.pdf}}</ref> == Storia == <gallery mode="packed" heights="150"> Immaggine:Camogli Badia di San Fruttuoso.jpg|San Fertuzu in te üna incixun du 1892 Immaggine:Glaspalast München 1896 069.jpg|L'Abasia in t'ün dipintu du 1896 Immaggine:CH-NB Photoglob-Wehrli EAD-WEHR-17107-B.tif|San Fertuzu in tu 1910 Immaggine:San Fruttuoso (Camogli)-abbazia fine Ottocento e inizio Novecento.jpg|L'Abasia in te üna futugrafia tra a fin de l'Öttusentu e i primmi du Növesentu </gallery> Üna primiscima testimuniansa de un insediamentu da ste parti u saieiva du tempu di rumani, ancun primma ch'u fisse fundou u munastéru. Difeti sun steti rinvegnüi di reperti d'archeulugia, cumme de anfure, sparsi in tu brassu de mà tüttu lungu u Munte de Portufin. Dae indagini che s'é cumpiü sun steti indaghè i ciü tanti mumenti da custrusiun du cumplessu, cu'u periudu de fundasiun ch'u saieiva da fissà au [[977]].<ref name=":8">{{Çitta|AA.VV., 2017|Relazione storico-artistica, p. 3}}</ref> In tu [[VIII secolo|seculu VIII]] a tradisiun a ne cunta de cumme u vescu [[San Prospu de Taragunn-a|Prospu de Taragunn-a]] u segge arrivou a Camuggi doppu ch'u l'ea scapou da l'invaxun di arabi in ta Spagna.<ref name=":9">{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web/Camogli_Foto_Antiche_876_San_Fruttuoso_chiostro_Abbazia_cartolina_1900.htm|tìtolo=876. San Fruttuoso|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> U l'aveiva purtou cun lé i resti du vescuvu Fertuzu. De lungu dandu a mente aa lezenda e reliquie e saieivan stete careghè in sce ün aze che, rivou in sci cunfin fra de [[Recco|Reccu]] e Camuggi, u l'aveiva decisu de aviase versu stu postu, e da chì saieivan cumensè e ratelle tra e due cumünitè vixinn-e du [[Gorfo Paradîzo|Gurfu Paradizu]]. In tu tragittu se dixe ch'u se fisse fermou a [[Zena]], vixin au [[Bezagno|Bezagnu]], duve ciü tardi a l'é steta fundà a [[Gêxa de San Frutôzo (Zêna)|gexa de San Fertuzu]] e da chi u cumüne, e ancö quarté zeneize, ch'u ne porta u numme.[[File:Daphne vid San Fruttuoso 1948 SLSA 1150 foto 1060.jpg|thumb|A barca Daphne, du scritù svedeize Göran Schildt a San Fertuzu, 1948|sinistra]]Doppu i interventi de Ottone I de Sassonia e de Adelaide de Borgogna<ref name=":9" />, u burgu de San Fertuzu u l'é stetu missu sutta a l'aministrasiun di religiuxi da [[Diocexi de Milan]], arrivandu a ‘na vea e propia indipendensa cu'i fratti benedetin in tu [[1162]]. U cuntrollu di fratti u l'ea mai tantu impurtante che sutta de liatri gh'ean finn-a di atri teritoi da [[Liguria|Ligüria]]. Dau [[1162]] au [[1175]], aveivan mantegnüu u cuntrollu in sce Portufin e [[Sestri Levante|Sestri]] (pöi passè sutta a [[Rapallo|Rapallu]] a primma e sutta [[Zena]] a segunda), mentre dau [[1296]] au [[1340]] l'aveivan u cuntrollu ascì in sciu paize de [[A Burdighea|Burdighea]]. Rivendicà in tu [[1366]] dau [[Ducòu de Milàn|Dücou de Milan]], in tu [[1435]] l'abasia a l'é steta catà dai zeneixi, pe' finì turna sutta [[Milan]] in tu [[1438]]. Dexe anni ciü tardi saian i [[Döia (famiggia)|Doia]] a stabilise chi, mentre in tu [[XVI secolo|Sinquesentu]] u burgu u patisce i cuntinui atacchi via mà da parte di saraceni, tantu che i zeneixi sentan u bezögnu de tiaghe sciü de turi de difeiza nu sulu cuntru i cursari, ma finn-a cuntru i [[Fieschi (famiggia)|Fieschi]] e i [[Fregoso (famiggia)|Freguzu]], che a quelli tempi in te ciü mumenti duminavan Portufin. U l'é cuscì che in tu [[1561]] a vegne tià sciü a turetta, in scia punta ch'a dividde "[[Cà de l'Ou]]" da San Fertuzu. Tra i 26 e i 27 de lüggiu de quell'annu se ricorda a catüa d'üna nave da parte di cursari e ün ataccu a ün velieru, propiu in tu brassu de ma di frunte au burgu. Pe'u mancou segnale de periculu, se sa che u guardian du postu u l'ea stetu ciamou a raportu dau Senatu de Zena. Ai 2 d'agustu u preve de San Fertuzu u manda a ciamà u capitan camugin Marco Pietrasanta, scicumme l'ea capitou l'incruxu de due navi nemighe, de lungu de frunte aa lucalitè.<ref name=":0" /> Da lì a pocu a vegnià anche fabricà a Ture Doia, in scia Puntetta, nu tantu pe' cuntrollu, quantu pe' prutesiùn di abitanti.<ref name=":0" /> Di interventi specializè in sce l'abasia sun steti vusciüi dau [[Dria Doia]] (Andrea Doria) in persunn-a. Cheita in abandun, in tu [[1730]] [[Camillo Doia|Camillu Doia]] (Camillo Doria) u l'ea intervegnüu cun di travaggi ma, dau [[1797]], cu'u rivà di franseixi sutta [[Napolion Bonaparte|Napuliun]], a strutüa a l'é finia pe' vegnì ün'abitasiun. Ciü tante chè e abitasiuin du burgu se sun svilüpè tra i [[XVI secolo|seculi XVI]] e [[XIX secolo|XIX]], ma se pö dì che l'impiantu de l'insediamentu u segge primma, e dunque de l'[[Etæ de Mëzo|Etè de mezu]].<ref name=":8" /> A cumünitè du postu, in tu fratempu, a l'ea ben avià in tu cardà e ré da pescà. In tu [[1855]] au largu de San Fertuzu u l'é capitou u tragicu eventu ch'u l'ha vistu anà a fundu u piroscafu Croesus, partiu da Zena, ch'u gh'aveiva in simma i surdatti Sardi mandè in [[Crimea]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.portofinoamp.it/storia-locale/episodi-del-diciannovesimo-secolo|tìtolo=Episodi del diciannovesimo secolo. Il sacrificio di Maria Avegno|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> Cumm'u l'ea arrivou di frunte a [[Punta Ciappa]], l'aveiva pigiou fögu u lucale du carbun e da lì u restu da nave.<ref name=":2">{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web/Camogli_Foto_Antiche_2486_Nave_mista_vapore_britannica_Croesus_nel_1855.htm|tìtolo=2486. Nave Croesus|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> Pe' asmurtà e sciamme, u cumandante John Vine Hall u sercava de purtase versu a riva, puntandu a prua in scia Puntetta.<ref name=":3">{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web/Camogli_Foto_Antiche_665_San_Fruttuoso_Casa_delle_Sorelle_Avegno_cartolina_1904.htm|tìtolo=665. Sorelle Avegno, San Fruttuoso|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> Chi sun arrivè i sucursi da gente du postu: due sö, Maria e Caterina Avegno, ciü u màiu da primma, Giovanni Oneto che cu'i duì gussi che gh'aveivan agiütou i surdatti, sarvandune ciü ch'u se ne pueiva. In te ün di viagi de sucursu u gussu cun in simma e due sö u l'ea stetu inversou dai troppi naufraghè che ghe vueivan muntà.<ref name=":3" /> A stu moddu Maria a l'é anegà, mentre Caterina a l'ea riuscia a turnà aa riva. Grassie au sö cuntribütu ciü tanti di surdatti se sun sarvè, in tu dramma i morti sun steti vintiquattru e a nave, scciapà in te duì tocchi, a l'é aneta a fundu doppu quarche giurnu. E due sö, cumme vusciüu daa famiggia Pamphili, sun stete sepellie in te l'abasia<ref name=":2" />, mentre in tu zügnu [[1855]] u [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]] u l'ha ricunusciüu a Maria Avegno a Medagia d'Ou au Valù Civile, pe' questu a l'é steta finn-a a primma donna a aveila risevüa.<ref>{{Çitta web|url=https://piazzalevante.it/la-tragedia-delle-sorelle-avegno-centosettanta-anni-fa-a-san-fruttuoso-di-camogli/|tìtolo=La tragedia delle sorelle Avegno, centosettanta anni fa, a San Fruttuoso di Camogli|dæta=2025-05-01|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> In tu [[1904]], in ta ricurensa di sinquant'anni, u scindicu de Camuggi Andrea Schiaffino u l'aveiva fetu mette üna targa aa memoia, destrüta cun l'aluviun du [[1915]], e messa turna in tu [[1933]].<ref name=":3" /> Tra l'Öttusentu e u [[XX secolo|Növesentu]] l'abasia a l'é intrà in te prupietè da famiggia Doia Pamphili, ch'a s'é impegnà in tu [[1933]] in tu arrangià l'edifissiu, mentre in tu Növesentu l'ha cuminsou a aumentà u türismu, cu'a ciazza che, da postu d'ormezzu pe'i pescuèi ch'a l'ea, a l'é vegnüa ün postu pe'i bagnanti. In tu [[1951]] a lucalitè a figure cumme sfundu in tu cine "Il diavolo in convento" du Nunzio Malasomma cu'u [[Gilberto Govi]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/05/31/camogli-il-diavolo-in-convento-proiettato-a-san-fruttuoso-dove-fu-girato/|tìtolo=Camogli: “Il diavolo in convento” proiettato a San Fruttuoso dove fu girato|léngoa=IT|vìxita=2026-05-08}}</ref> In tu [[1983]] l'abasia a vegne deta au FAI, mentre in tu [[2014]] l'Istituto poligrafico e Zecca dello Stato (Istitütu puligraficu e Zecca du Statu) a l'ha batüu de munee d'argentu cu'ün valù de 5 euru dedichè a l'Abasia.<ref>{{Çitta web|url=https://numistoria.altervista.org/blog/?p=13061|tìtolo=Italia, 5 euro per l’abbazia di San Fruttuoso|dæta=2014-01-24|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> In tu [[2024]] a l'é steta vixità dau Vescuvu de Taragunn-a.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2024/01/12/camogli-il-vescovo-di-tarragona-nel-monastero-dedicato-al-predecessore-san-prospero/|tìtolo=Camogli: il vescovo di Tarragona nel monastero dedicato al predecessore San Prospero|léngoa=IT|vìxita=2026-05-08}}</ref> == Abitanti == === Evulusiun demugrafica === {{Demografia/San Fertuzu (Camuggi)}} == Posti de interesse == <gallery mode="packed" heights="145"> Immaggine:Sanfruttuoso01.jpg|L'Abasia, cu'a ciazza de frunte Immaggine:Camogli - Abbazia di San Fruttuoso - 2023-09-23 00-13-17 010.jpg|Detaggiu du chiostru Immaggine:Camogli - Abbazia di San Fruttuoso - 2023-09-23 00-13-17 007.jpg|E tumbe di Doia, sutta l'Abasia </gallery> * '''Abasia de San Fertuzu''': l'abasia a remunta ai [[X secolo|seculi X]]-[[XI secolo|XI]], levou a parte ch'a se affaccia in sciu mà, ch'a l'é du [[XIII secolo|seculu XIII]] e a mustra dui urdini de barcuin a trifora, che se sümeggian a quelli che se veddan in ti palassi de famiggie de ben de Zena. U chiostru de l'abasia u l'é stetu tiou sciü in tu [[XII secolo|seculu XII]] e doppu u l'é stetu cangiou in sce vuentè du Dria Doia, ancö u l'ha ben duì urdini de archè. Au cian de d'atu, un curidù cuvertu cun de votte a cruxea impustè in sce de culonne, ch'u se affaccia in sciu curtì a cianta quadrà. A parte de sutta, invece, a l'é steta adövià cumme sepurtu daa famiggia Doia morti tra u [[1275]] e u [[1305]], surmuntè da di archi a punta cu'a decurasiun a bande gianche e neigre, tipiche de l'arte ligüre. In ciü se vedde atri dui sepurti e ün antigu sarcofagu rumanu.<ref>{{Çitta web|url=https://cultura.gov.it/luogo/abbazia-di-san-fruttuoso|tìtolo=Abbazia di San Fruttuoso|léngoa=IT|vìxita=2026-05-08}}</ref> A ture duv'u gh'é u campanìn, a remunta tostu au [[X secolo|seculu X]], feta segundu u güstu bizantin, in origine a l'ea quexi riunda, pöi cangiou metendughe in simma üna ture a otagunu.<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/geoservices/apps/viewer/pages/apps/cultura/?LUOGO=29330|tìtolo=Abbazia di San Fruttuoso. Scheda Luogo|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> Da tegnì ben a mente a pala d'artà ch'a mustra u vescuvu Fertuzu tra i diacuni Augurio ed Eulogio e San Cuumbàn d'Irlanda, cunservà in ta gexa e feta da Giuseppe Palmieri in tu [[XVIII secolo|seculu XVIII]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.pittoriliguri.info/pittori-liguri/pittori-liguri-600-700/palmieri-giuseppe/|tìtolo=PALMIERI GIUSEPPE|léngoa=IT|vìxita=2026-05-08}}</ref> In te l'abasia se cunservan e reliquie di martiri de Taragunn-a du [[II secolo|II seculu d.C.]] * A '''Ture di Doia''' a l'é steta tià sciü in tu [[1562]] in scia cuscì dita "Puntetta", ch'a resta fra l'abasia e e che du paize. L'amiraggiu Dria Doia pe primma cosa u s'ea impegnou a tiala sciü dau mumentu ch'u l'aveiva risevüu u dirittu in sce San Fertuzu dau [[Pappa Giulio III|pappa Giuliu III]]<ref name=":9" />, ma scicumme ch'u l'é mortu in tu [[1560]], u nu l'ha vista: a saià tià sciü cu'i sö figgi Giuvanni, Pagan e Dria, che ghe a van a dedicà üna votta terminè i travaggi. A ture a quel tempi a gh'aveiva in armamentu ch'u l'ea fetu de trei canuin de brunzu e ün a bumbarda, ciü trentetrei muschetti e sccioppi (archibugi).<ref name=":5">{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web_2/Camogli_Foto_Antiche_3670_San_Fruttuoso_Torre_Doria_1904.htm|tìtolo=3670. San Fruttuoso|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> In sce i duì fianchi a strutüa a mustra i stemmi da famiggia Doia, cun l'aquila.<ref name=":9" /> In ciü gh'é de decurasiuin in sce curnixe e in sce mensule. Grassie ai travaggi vusciüi da l'abate Spinola in tu [[XVII secolo|Seisentu]], a l'ha cangiou de furma, scicumme a l'é steta arrangià. Ciü de recente, finiu de adövià la cumme difeiza a l'é vegnüa abitasiun de pescuei. Üna de stansie in ti anni a l'ha ospitou finn-a a scöa du paize. Ancö, cun l'abasia, a l'é vegnüa de prupietè du FAI.<ref name=":5" /> <gallery mode="packed" heights="150"> Immaggine:San Fruttuoso di Camogli-Torre Doria-DSCF0664.JPG|A Ture di Doia File:Costa del Termine vista dal mare 2.jpg|A Turetta vista dau mà Immaggine:IMG2369fggh.jpg|A caza röza e quella cun l'arcu Immaggine:Cristo degli abissi.jpg|U Cristu di Abissi </gallery> * '''A turetta''', feta custruì dai zeneixi, au tempu de l'espansciun di saraceni in tu Mediteraneu a partì daa meitè du [[XVI secolo|seculu XVI]]. A Resta in scia custea ch'a spartisce a [[Cà de l’Ou|Cà de l'Ou]] dau gurfu duv'u gh'é San Fertuzu.<ref>{{Çitta|Mortola, 2021|p. 28}}</ref> A l'é steta tià sciü pe' prutezze vivagna d'egua duse che se ghe tröva, scicumme che l'ea fasile arivaghe via mà finn-a pe'i cursari.<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00109753.pdf|tìtolo=Torretta di avvistamento. Vincolo Architettonico|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> In tu [[1561]] dunque u capitan Ottaviano Vivaldi, de [[Ciävai|Ciavai]], u accumpagna in sciu postu ün ommu de sö cunuscensa, Jacopo Vassallo, cun l'impegnu de tià sciü üna turetta.<ref name=":0">{{Çitta|Mortola, 2021|p. 30}}</ref> U prexu de l'interventu u l'ea stetu fissou a 800 lire.<ref>{{Çitta|Mortola, 2021|p. 29}}</ref> In scia punta da rocca, a l'ha üna furma de piramide trunca, cun üna cianta a baze squadrà. Due avertue ciü grosse servivan pe' adövià i canuin, mentre de atre avertüe ciü picinn-e servivan pe' i sccioppi. I travaggi sun steti paghè cu'e tasce de tante cumünitè du levante, cumme [[Ciävai|Ciavai]], [[A Spèza|a Speza]] e [[Pòrtivene|Portuvenere]].<ref name=":0" /> * U '''Cristu di Abissi''', posou in sci fundali di frunte a l'abasia u 29 d'agustu du [[1954]], u se tröva a 17 metri sutta u livellu du mà. A statua a l'é steta vusciüa da Dullio Mercante<ref name=":6">{{Çitta|Rizzi, Meoli, Pellegrini, 2000|Camogli e dintorni, Il Cristo degli Abissi, pp. 145-146}}</ref>, amigu de Dario Gonzatti, mortu in tu [[1947]] in te üna escursciùn sutt'egua au largu du prumuntoiu, e a l'é steta missa chi cumme simbulu de riferimentu e de prutesiun. Erta duì metri e mezu, pezante öttu tunelè, a l'é steta sculpia dau prufesù Guido Galletti<ref name=":6" />, a l'é steta füza cun du brunzu de recüperu, grazie a üna inisiativa ch'a l'ha vistu a partecipasiun di sumussatui da tüttu u mundu. L'inaugurasiun a l'é avegnüa aa prezensa de mascime auturitè.<ref name=":4" /> * '''Antigu muin''' du [[XVII secolo|Sei]]-[[XVIII secolo|Settesentu]], nu guei distante dau cumplessu de l'abasia, u l'é in ezempiu de grande significou da cultüa de l'uivu, e u l'é stetu in pe' di anni mantegnüu daii abitanti du burgu.<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00208251.pdf|tìtolo=Mulino di S. Fruttuoso. Vincolo Architettonico|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> De drentu, u fabricou u cunserva ancun u vegiu mecanismu. * '''Caza medievale cun l'arcu''', a l'é ün di simbuli de San Fertuzu, in ta parte ciü a levante du gurfu, a remunta primma du [[XIII secolo|seculu XIII]], a l'ha in ti anni avüu a funsiun de abitasiun.<ref name=":7">{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00208252.pdf|tìtolo=Casa medioevale ad arco. Vincolo Architettonico|léngoa=IT|vìxita=2026-05-07}}</ref> A l'é impustà in sce ün arcu a butte fetu cun di blocchi de pria squadrè, ch'u funsiunn-a cumme pasaggiu versu a ciazza e cumme riparu pe'e barche.<ref name=":7" /> Au giurnu d'ancö a l'é gestia dau [[Parcu Natürale Regiunale de Portufin|Parcu de Portufin]] e deta in gestiun cumme aloggiu pe' türisti. * '''Caza röza''', a l'estremitè a levante du gurfu, au de là da Puntetta e quexi di frunte a l'abasia, a resta da fiancu aa caza cun l'arcu. Se tratta d'üna custrusiun du [[XX secolo|Növesentu]], prubabimente nasciüa cun üna funsiun de difeiza e de cuntrollu.<ref>{{Çitta|AA.VV., 2017|Relazione storico-artistica, p. 4}}</ref> == Cumünicasiuin == A stradetta ch'a traversa u burgu a l'é ciamà "Via San Fruttuoso". Quarcüna de chè a se cuntinue lungu i senté du parcu du Munte de Portufin, che portan versu e lucalitè de Camuggi cumme [[A Fuxe (Camuggi)|A Fuxe]], u [[Semafuru Vegiu]], u [[Semafuru Növu]], [[Cà de l’Ou|Cà de l'Ou]], E Prie Streite e [[Portufin Vetta]] (e da chi [[San Roccu (Camuggi)|San Roccu]]) o versu Portufin e a Cala di Ingleixi anche versu Santa Margaita passandu pe'u Passu de Bucche. U servissiu di batelli u cullega San Fertuzu a punente cu'a Fuxe, Camuggi, Reccu, Zena e a levante cun Portufin, Santa Margaita e Rapallu. Da vixin aa Ture di Doia se tröva l'eliportu dedicou au maggiù [[Rinaldo Enrico]]. == Notte == ;Notte au testu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafia == * {{Çitta publicaçión|outô=Benedetto Mortola|tìtolo=Frammenti di storia. La Torretta a San Fruttuoso di Camogli|url=https://benedettomortola.wordpress.com/wp-content/uploads/2021/10/articolo_torretta.pdf|revìsta=Portofino per terra e per mare|léngoa=IT|cid=Mortola, 2021}} * {{Çitta lìbbro|outô=Tina Leali Rizzi|outô2=Edoardo Meoli|outô3=Sandro Pellegrini|tìtolo=Guida al Golfo Paradiso: Bogliasco, Camogli, Recco, Avegno, Uscio, Pieve L., Sori|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR00NA9564|ànno=2000|editô=De Ferrari|çitæ=Reccu|léngoa=IT|cid=Rizzi, Meoli, Pellegrini, 2000}} * {{Çitta publicaçión|outô=AA. VV.|ànno=2017|tìtolo=Complesso del borgo di San Fruttuoso di Capodimonte, terreni e fabbricati nella Valle dei Mulini della sorgente Caselle. Vincolo Architettonico|léngoa=IT|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00210836.pdf|cid=AA.VV., 2017}} == Atri prugetti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Camuggi]] [[Categorîa:Fraçioìn da çitæ metropolitànn-a de Zêna]] aaom5dukuka1si4pbnz5c82918arxoe 10 32783 270245 270117 2026-06-02T19:58:03Z N.Longo 12052 + 270245 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{TemplateData sottopagina}}</noinclude><templatedata> { "params": { "nómme squàddra": { "required": true, "label": "Nómme squàddra", "type": "wiki-page-name", "description": "Scrîve o nómme da squàddra." }, "stémma": { "required": false, "label": "Stémma", "type": "string", "description": "Scrîve o nómme do file co-o stémma da squàddra, sénsa de prefìsso. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô de P154 in sce Wikidata." }, "nomiâgi": { "required": false, "label": "Nomiâgi", "type": "string", "description": "Scrîve i nomiâgi da squàddra; se ciù d'un destacâli co-ina vìrgola." }, "var-ségni_distintîvi": { "required": false, "label": "Variànte - Ségni distintîvi", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Ségni distintîvi'." }, "pattern_b1": { "label": "Pattern màggia 1" }, "body1": { "label": "Màggia 1" }, "pattern_la1": { "label": "Pattern mànega mancìnn-a 1" }, "leftarm1": { "label": "Mànega mancìnn-a 1" }, "pattern_ra1": { "label": "Pattern mànega drîta 1" }, "rightarm1": { "label": "Mànega drîta 1" }, "pattern_sh1": { "label": "Pattern braghétte 1" }, "shorts1": { "label": "Braghétte 1" }, "pattern_so1": { "label": "Pattern câsetoìn 1" }, "socks1": { "label": "Câsetoìn 1" }, "var-câza": { "required": false, "label": "Variànte - Câza", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Câza'." }, "pattern_b2": { "label": "Pattern màggia 2" }, "body2": { "label": "Màggia 2" }, "pattern_la2": { "label": "Pattern mànega mancìnn-a 2" }, "leftarm2": { "label": "Mànega mancìnn-a 2" }, "pattern_ra2": { "label": "Pattern mànega drîta 2" }, "rightarm2": { "label": "Mànega drîta 2" }, "pattern_sh2": { "label": "Pattern braghétte 2" }, "shorts2": { "label": "Braghétte 2" }, "pattern_so2": { "label": "Pattern câsetoìn 2" }, "socks2": { "label": "Câsetoìn 2" }, "var-trasfèrta": { "required": false, "label": "Variànte - Trasfèrta", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Trasfèrta'." }, "body3": { "label": "Màggia 3" }, "pattern_b3": { "label": "Pattern màggia 3" }, "pattern_la3": { "label": "Pattern mànega mancìnn-a 3" }, "leftarm3": { "label": "Mànega mancìnn-a 3" }, "pattern_ra3": { "label": "Pattern mànega drîta 3" }, "rightarm3": { "label": "Mànega drîta 3" }, "pattern_sh3": { "label": "Pattern braghétte 3" }, "shorts3": { "label": "Braghétte 3" }, "pattern_so3": { "label": "Pattern câsetoìn 3" }, "socks3": { "label": "Câsetoìn 3" }, "var-tèrsa_divîza": { "required": false, "label": "Variànte - Tèrsa divîza", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Tèrsa divîza'." }, "var-coî": { "required": false, "label": "Variànte - Coî", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Coî'." }, "coî": { "required": false, "label": "Coî", "type": "string", "description": "Scrîve i coî che reprezéntan a soçiêtæ, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo." }, "var-scìnboli": { "required": false, "label": "Variànte - Scìnboli", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Scìnboli'." }, "scìnboli": { "required": false, "label": "Scìnboli", "type": "string", "description": "Scrîve i scìnboli da squàddra, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo." }, "var-ìnno": { "required": false, "label": "Variànte - Ìnno", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Ìnno'." }, "ìnno": { "required": false, "label": "Ìnno", "type": "string", "description": "Scrîve o tìtolo de l'ìnno da squàddra; o corscîvo o l'é azónto in mòddo outomàtico." }, "outô": { "required": false, "label": "Outô", "type": "string", "description": "Scrîve o nómme de l'outô de l'ìnno, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo." }, "var-socjêtæ": { "required": false, "label": "Variànte - Socjêtæ", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Socjêtæ'." }, "var-çitæ": { "required": false, "label": "Variànte - Çitæ", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Çitæ'." }, "çitæ": { "required": false, "label": "Çitæ", "type": "string", "description": "Scrîve a çitæ ò o pàize de riferiménto pi-â squàddra, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo." }, "var-naçión": { "required": false, "label": "Variànte - Naçión", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Naçión'." }, "naçión": { "required": false, "label": "Naçión", "type": "string", "description": "Scrîve o nómme da naçión de riferiménto pi-â squàddra, dêuviàndo o template (prezénpio {{FRA}}) ò scrivéndolo a màn pò-u càngio de variànte (prezénpio {{Scìnbolo|Flag of France.svg}} [[Fransa|Franza]])." }, "var-confederaçión": { "required": false, "label": "Variànte - Confederaçión", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Confederaçión'." }, "confederaçión": { "required": false, "label": "Confederaçión", "type": "string", "description": "Scrîve a confederaçión continentâle dond'a l'é inscrîta a socjêtæ (UEFA, AFC, etc.)." }, "var-federaçión": { "required": false, "label": "Variànte - Federaçión", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Federaçión'." }, "federaçión": { "required": false, "label": "Federaçión", "type": "string", "description": "Scrîve a federaçión naçionâle (prezénpio The FA), con davànti a bandêa de riferiménto (prezénpio {{Bandêa|GBR}})." }, "var-canpionòu": { "required": false, "label": "Variànte - Canpionòu", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Canpionòu'." }, "canpionòu": { "required": false, "label": "Canpionòu", "type": "string", "description": "Scrîve o canpionòu dond'o zêuga a squàddra, con tànto de ligàmme." }, "var-fondaçión": { "required": false, "label": "Variànte - Fondaçión", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Fondaçión'." }, "ànnofondaçión": { "required": false, "label": "Ànno de fondaçión", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno de fondaçión da squàddra, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico." }, "var-desfâ": { "required": false, "label": "Variànte - Desfâ", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Desfâ'." }, "ànnodesfâ": { "required": false, "label": "Ànno desfæta", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo." }, "ànnodesfâ2": { "required": false, "label": "Ànno desfæta 2", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo." }, "ànnodesfâ3": { "required": false, "label": "Ànno desfæta 3", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo." }, "ànnodesfâ4": { "required": false, "label": "Ànno desfæta 4", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo." }, "ànnodesfâ5": { "required": false, "label": "Ànno desfæta 5", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a s'é desfæta, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte se peu azónze a màn o paràmetro 'ànnodesfâ6' e coscì vîa." }, "var-rifondaçión": { "required": false, "label": "Variànte - Rifondaçión", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Rifondaçión'." }, "rifondaçión": { "required": false, "label": "Rifondaçión", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo." }, "rifondaçión2": { "required": false, "label": "Rifondaçión 2", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo." }, "rifondaçión3": { "required": false, "label": "Rifondaçión 3", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo." }, "rifondaçión4": { "required": false, "label": "Rifondaçión 4", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte inpî o paràmetro chi aprêuvo." }, "rifondaçión5": { "required": false, "label": "Rifondaçión 5", "type": "string", "description": "Scrîve l'ànno quànde a squàddra a l'é stæta fondâ tórna, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o l'é capitòu ciù vòtte se peu azónze a màn o paràmetro 'rifondaçión6' e coscì vîa." }, "var-propiêtâio": { "required": false, "label": "Variànte - Propiêtâio", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Propiêtâio'." }, "propiêtâio": { "required": false, "label": "Propiêtâio", "type": "string", "description": "Scrîve o nómme do propiêtâio e/ò da soçiêtæ propiêtâia, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo, con davànti a bandêa de riferiménto (prezénpio {{Bandêa|GBR}})." }, "var-prescidénte": { "required": false, "label": "Variànte - Prescidénte", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Prescidénte'." }, "prescidénte": { "required": false, "label": "Prescidénte", "type": "string", "description": "Scrîve o nómme do prescidénte, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo, con davànti a bandêa de riferiménto (prezénpio {{Bandêa|GBR}})." }, "var-alenatô": { "required": false, "label": "Variànte - Alenatô", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Alenatô'." }, "alenatô": { "required": false, "label": "Alenatô", "type": "string", "description": "Scrîve o nómme de l'alenatô, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo, con davànti a bandêa de riferiménto (prezénpio {{Bandêa|GBR}})." }, "var-stàdio": { "required": false, "label": "Variànte - Stàdio", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Stàdio'." }, "stàdio": { "required": false, "label": "Stàdio", "type": "string", "description": "Scrîve o nómme do stàdio de câza pi-â squàddra, con tànto de ligàmme, s'o l'é o câxo." }, "var-pòsti": { "required": false, "label": "Variànte - Pòsti", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Pòsti'." }, "capiénsa": { "required": false, "label": "Capiénsa", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de spetatoî che pêuan stâghe into stàdio." }, "var-scîto": { "required": false, "label": "Variànte - Scîto", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Scîto'." }, "scîto": { "required": false, "label": "Scîto", "type": "string", "description": "Scrîve l'url do scîto Internet da squàddra, sénsa de ligàmme ch'o l'é azónto in outomàtico. S'o no l'é specificòu o restitoìsce, se prezénte, o valô de P856 in sce Wikidata." }, "var-tìtoli_regionâli": { "required": false, "label": "Variànte - Tìtoli regionâli", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Tìtoli regionâli'." }, "tìtoli regionâli": { "required": false, "label": "Tìtoli regionâli", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero e o nómme di tìtoli regionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme. Se ciù d'un, destacâli co-in <br />." }, "var-trofêi_regionâli": { "required": false, "label": "Variànte - Trofêi regionâli", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Trofêi regionâli'." }, "trofêi regionâli": { "required": false, "label": "Trofêi regionâli", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero e o nómme di trofêi regionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme. Se ciù d'un, destacâli co-in <br />." }, "var-tìtoli_naçionâli": { "required": false, "label": "Variànte - Tìtoli naçionâli", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Tìtoli naçionâli'." }, "tìtoli naçionâli": { "required": false, "label": "Tìtoli naçionâli", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero e o nómme di tìtoli naçionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme, se no gh'én fra de quélli co-in seu paràmetro. Se ciù d'un, destacâli co-in <br />." }, "NASL": { "required": false, "label": "North American Soccer League", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de North American Soccer League goagnæ da-a squàddra." }, "NASL Indoor": { "required": false, "label": "North American Soccer League", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de North American Soccer League Indoor goagnæ da-a squàddra." }, "MISL I": { "required": false, "label": "Major Indoor Soccer League (1978)", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Major Indoor Soccer League (1978) goagnæ da-a squàddra." }, "MISL II": { "required": false, "label": "Major Indoor Soccer League (1990)", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Major Indoor Soccer League (1990) goagnæ da-a squàddra." }, "Major League": { "required": false, "label": "Major League Soccer", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Major League Soccer goagnæ da-a squàddra." }, "USL D1": { "required": false, "label": "United Soccer Leagues First Division", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de United Soccer Leagues First Division goagnæ da-a squàddra." }, "Primera División ARG": { "required": false, "label": "Primera División de Argentina", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Primera División de Argentina goagnæ da-a squàddra." }, "Primera B Nacional": { "required": false, "label": "Primera B Nacional", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Primera B Nacional goagnæ da-a squàddra." }, "Campeonato Brasileiro": { "required": false, "label": "Campeonato Brasileiro", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Campeonato Brasileiro goagnæ da-a squàddra." }, "Taça Brasil": { "required": false, "label": "Taça Brasil", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Taça Brasil goagnæ da-a squàddra." }, "Torneio Roberto Gomes Pedrosa": { "required": false, "label": "Torneio Roberto Gomes Pedrosa", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Torneio Roberto Gomes Pedrosa goagnæ da-a squàddra." }, "Ligue 1": { "required": false, "label": "Ligue 1", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Ligue 1 goagnæ da-a squàddra." }, "Ligue 2": { "required": false, "label": "Ligue 2", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Ligue 2 goagnæ da-a squàddra." }, "Ligue 3": { "required": false, "label": "Ligue 3", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Ligue 3 goagnæ da-a squàddra." }, "Championnat National 1": { "required": false, "label": "Championnat National 1", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Championnat National 1 goagnæ da-a squàddra." }, "Bundesliga": { "required": false, "label": "Bundesliga", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Bundesliga goagnæ da-a squàddra." }, "2. Bundesliga": { "required": false, "label": "2. Bundesliga", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de 2. Bundesliga goagnæ da-a squàddra." }, "3. Liga": { "required": false, "label": "3. Liga", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de 3. Liga goagnæ da-a squàddra." }, "Souper Ligka Ellada": { "required": false, "label": "Souper Ligka Ellada", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Souper Ligka Ellada goagnæ da-a squàddra." }, "Souper Ligka Ellada 2": { "required": false, "label": "Souper Ligka Ellada 2", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Souper Ligka Ellada 2 goagnæ da-a squàddra." }, "Premier League": { "required": false, "label": "Premier League", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Premier League goagnæ da-a squàddra." }, "Football League Championship": { "required": false, "label": "Football League Championship", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Football League Championship goagnæ da-a squàddra." }, "Football League Two": { "required": false, "label": "Football League Two", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Football League Two goagnæ da-a squàddra." }, "Serie A": { "required": false, "label": "Serie A", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Serie A goagnæ da-a squàddra." }, "Serie B": { "required": false, "label": "Serie B", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Serie B goagnæ da-a squàddra." }, "Serie C": { "required": false, "label": "Serie C", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Serie C goagnæ da-a squàddra." }, "Serie C1": { "required": false, "label": "Serie C1", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Serie C1 goagnæ da-a squàddra." }, "Serie C2": { "required": false, "label": "Serie C2", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Serie C2 goagnæ da-a squàddra." }, "Serie D": { "required": false, "label": "Serie D", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Serie D goagnæ da-a squàddra." }, "Serie A Women": { "required": false, "label": "Serie A Women", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Serie A Women goagnæ da-a squàddra." }, "Serie B Women": { "required": false, "label": "Serie B Women", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Serie B Women goagnæ da-a squàddra." }, "Eredivisie": { "required": false, "label": "Eredivisie", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Eredivisie goagnæ da-a squàddra." }, "Eerste Divisie": { "required": false, "label": "Eerste Divisie", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Eerste Divisie goagnæ da-a squàddra." }, "Tweede Divisie": { "required": false, "label": "Tweede Divisie", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Tweede Divisie goagnæ da-a squàddra." }, "Primeira Liga": { "required": false, "label": "Primeira Liga", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Primeira Liga goagnæ da-a squàddra." }, "Segunda Liga": { "required": false, "label": "Segunda Liga", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Segunda Liga goagnæ da-a squàddra." }, "Liga 3": { "required": false, "label": "Liga 3", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Liga 3 goagnæ da-a squàddra." }, "Campeonato de Portugal": { "required": false, "label": "Campeonato de Portugal", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Campeonato de Portugal goagnæ da-a squàddra." }, "Scottish Premiership": { "required": false, "label": "Scottish Premiership", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Scottish Premiership goagnæ da-a squàddra." }, "Scottish Championship": { "required": false, "label": "Scottish Championship", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Scottish Championship goagnæ da-a squàddra." }, "Scottish League One": { "required": false, "label": "Scottish League One", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Scottish League One goagnæ da-a squàddra." }, "Scottish League Two": { "required": false, "label": "Scottish League Two", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Scottish League Two goagnæ da-a squàddra." }, "1. SNL": { "required": false, "label": "1. SNL", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de 1. SNL goagnæ da-a squàddra." }, "2. SNL": { "required": false, "label": "2. SNL", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de 2. SNL goagnæ da-a squàddra." }, "LaLiga": { "required": false, "label": "LaLiga", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de LaLiga goagnæ da-a squàddra." }, "Segunda División": { "required": false, "label": "Segunda División", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Segunda División goagnæ da-a squàddra." }, "Primera Federación": { "required": false, "label": "Primera Federación", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Primera Federación goagnæ da-a squàddra." }, "Allsvenskan": { "required": false, "label": "Allsvenskan", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Allsvenskan goagnæ da-a squàddra." }, "Superettan": { "required": false, "label": "Superettan", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Superettan goagnæ da-a squàddra." }, "Super League": { "required": false, "label": "Super League", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Super League goagnæ da-a squàddra." }, "Challenge League": { "required": false, "label": "Challenge League", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Challenge League goagnæ da-a squàddra." }, "Promotion League": { "required": false, "label": "Promotion League", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Promotion League goagnæ da-a squàddra." }, "var-trofêi_naçionâli": { "required": false, "label": "Variànte - Trofêi naçionâli", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Trofêi naçionâli'." }, "trofêi naçionâli": { "required": false, "label": "Trofêi naçionâli", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero e o nómme di trofêi naçionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme, se no gh'én fra de quélli co-in seu paràmetro. Se ciù d'un, destacâli co-in <br />." }, "Canadian Championship": { "required": false, "label": "Canadian Championship", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Canadian Championship goagnæ da-a squàddra." }, "U.S. Open Cup": { "required": false, "label": "Lamar Hunt U.S. Open Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Lamar Hunt U.S. Open Cup goagnæ da-a squàddra." }, "Copa Argentina": { "required": false, "label": "Copa Argentina", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Copa Argentina goagnæ da-a squàddra." }, "Supercopa Argentina": { "required": false, "label": "Supercopa Argentina", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Supercopa Argentina goagnæ da-a squàddra." }, "Trofeo de Campeones de la Liga Profesional": { "required": false, "label": "Trofeo de Campeones de la Liga Profesional", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Trofeo de Campeones de la Liga Profesional goagnæ da-a squàddra." }, "Supercopa Internacional": { "required": false, "label": "Supercopa Internacional", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Supercopa Internacional goagnæ da-a squàddra." }, "Copa do Brasil": { "required": false, "label": "Copa do Brasil", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Copa do Brasil goagnæ da-a squàddra." }, "Supercopa do Brasil": { "required": false, "label": "Supercopa do Brasil", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Supercopa do Brasil goagnæ da-a squàddra." }, "Coupe de France": { "required": false, "label": "Coupe de France", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coupe de France goagnæ da-a squàddra." }, "Trophée des Champions": { "required": false, "label": "Trophée des Champions", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Trophée des Champions goagnæ da-a squàddra." }, "Coupe de la Ligue": { "required": false, "label": "Coupe de la Ligue", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coupe de la Ligue goagnæ da-a squàddra." }, "DFB-Pokal": { "required": false, "label": "DFB-Pokal", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de DFB-Pokal goagnæ da-a squàddra." }, "DFL-Supercup": { "required": false, "label": "DFL-Supercup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de DFL-Supercup goagnæ da-a squàddra." }, "Kypello Ellados": { "required": false, "label": "Kypello Ellados", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Kypello Ellados goagnæ da-a squàddra." }, "FA Cup": { "required": false, "label": "FA Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de FA Cup goagnæ da-a squàddra." }, "EFL Cup": { "required": false, "label": "EFL Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de EFL Cup goagnæ da-a squàddra." }, "FA Community Shield": { "required": false, "label": "FA Community Shield", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de FA Community Shield goagnæ da-a squàddra." }, "EFL Trophy": { "required": false, "label": "EFL Trophy", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de EFL Trophy goagnæ da-a squàddra." }, "Coppa Italia": { "required": false, "label": "Coppa Italia", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coppa Italia goagnæ da-a squàddra." }, "Supercoppa Italiana": { "required": false, "label": "Supercoppa Italiana", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Supercoppa Italiana goagnæ da-a squàddra." }, "Coppa Ali della Vittoria": { "required": false, "label": "Coppa Ali della Vittoria", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coppa Ali della Vittoria goagnæ da-a squàddra." }, "Coppa Italia Serie C": { "required": false, "label": "Coppa Italia Serie C", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coppa Italia Serie C goagnæ da-a squàddra." }, "Supercoppa Serie C": { "required": false, "label": "Supercoppa Serie C", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Supercoppa Serie C goagnæ da-a squàddra." }, "Coppa Italia Serie D": { "required": false, "label": "Coppa Italia Serie D", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coppa Italia Serie D goagnæ da-a squàddra." }, "Coppa Italia Dilettanti": { "required": false, "label": "Coppa Italia Dilettanti", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coppa Italia Dilettanti goagnæ da-a squàddra." }, "Coppa Italia Women": { "required": false, "label": "Coppa Italia Women", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coppa Italia Women goagnæ da-a squàddra." }, "Serie A Women's Cup": { "required": false, "label": "Serie A Women's Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Serie A Women's Cup goagnæ da-a squàddra." }, "Supercoppa Women": { "required": false, "label": "Supercoppa Women", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Supercoppa Women goagnæ da-a squàddra." }, "Coppa Italia Serie C Women": { "required": false, "label": "Coppa Italia Serie C Women", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coppa Italia Serie C Women goagnæ da-a squàddra." }, "KNVB beker": { "required": false, "label": "KNVB beker", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de KNVB beker goagnæ da-a squàddra." }, "Johan Cruijff Schaal": { "required": false, "label": "Johan Cruijff Schaal", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Johan Cruijff Schaal goagnæ da-a squàddra." }, "Taça de Portugal": { "required": false, "label": "Taça de Portugal", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Taça de Portugal goagnæ da-a squàddra." }, "Taça da Liga": { "required": false, "label": "Taça da Liga", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Taça da Liga goagnæ da-a squàddra." }, "Supertaça Cândido de Oliveira": { "required": false, "label": "Supertaça Cândido de Oliveira", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Supertaça Cândido de Oliveira goagnæ da-a squàddra." }, "Scottish Cup": { "required": false, "label": "Scottish Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Scottish Cup goagnæ da-a squàddra." }, "Scottish League Cup": { "required": false, "label": "Scottish League Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Scottish League Cup goagnæ da-a squàddra." }, "Pokal NZS": { "required": false, "label": "Pokal NZS", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Pokal NZS goagnæ da-a squàddra." }, "SuperPokal Slovenije": { "required": false, "label": "SuperPokal Slovenije", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de SuperPokal Slovenije goagnæ da-a squàddra." }, "Copa del Rey": { "required": false, "label": "Copa del Rey", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Copa del Rey goagnæ da-a squàddra." }, "Supercopa de España": { "required": false, "label": "Supercopa de España", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Supercopa de España goagnæ da-a squàddra." }, "Copa Federación de España": { "required": false, "label": "Copa Federación de España", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Copa Federación de España goagnæ da-a squàddra." }, "Copa de la Liga": { "required": false, "label": "Copa de la Liga", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Copa de la Liga goagnæ da-a squàddra." }, "Svenska Cupen": { "required": false, "label": "Svenska Cupen", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Svenska Cupen goagnæ da-a squàddra." }, "Supercupen": { "required": false, "label": "Supercupen", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Supercupen goagnæ da-a squàddra." }, "Schweizer Cup": { "required": false, "label": "Schweizer Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Schweizer Cup goagnæ da-a squàddra." }, "var-trofêi_internaçionâli": { "required": false, "label": "Variànte - Trofêi internaçionâli", "type": "string", "description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Trofêi internaçionâli'." }, "trofêi internaçionâli": { "required": false, "label": "Trofêi internaçionâli", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero e o nómme di trofêi internaçionâli goagnæ da-a squàddra, con tànto de ligàmme, se no gh'én fra de quélli co-in seu paràmetro. Se ciù d'un, destacâli co-in <br />." }, "UEFA Champions League": { "required": false, "label": "UEFA Champions League", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de UEFA Champions League goagnæ da-a squàddra." }, "UEFA CWC": { "required": false, "label": "UEFA CWC", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de UEFA CWC goagnæ da-a squàddra." }, "UEFA Europa League": { "required": false, "label": "UEFA Europa League", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de UEFA Europa League goagnæ da-a squàddra." }, "Fairs Cup": { "required": false, "label": "Fairs Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Fairs Cup goagnæ da-a squàddra." }, "UEFA Super Cup": { "required": false, "label": "UEFA Super Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de UEFA Super Cup goagnæ da-a squàddra." }, "Intertoto Cup": { "required": false, "label": "Intertoto Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Intertoto Cup goagnæ da-a squàddra." }, "Copa Libertadores": { "required": false, "label": "Copa Libertadores", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Copa Libertadores goagnæ da-a squàddra." }, "Copa Sudamericana": { "required": false, "label": "Copa Sudamericana", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Copa Sudamericana goagnæ da-a squàddra." }, "Recopa Sudamericana": { "required": false, "label": "Recopa Sudamericana", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Recopa Sudamericana goagnæ da-a squàddra." }, "Copa Mercosur": { "required": false, "label": "Copa Mercosur", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Copa Mercosur goagnæ da-a squàddra." }, "Copa CONMEBOL": { "required": false, "label": "Copa CONMEBOL", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Copa CONMEBOL goagnæ da-a squàddra." }, "Intercontinental Cup": { "required": false, "label": "Intercontinental Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Intercontinental Cup goagnæ da-a squàddra." }, "FIFA CWC": { "required": false, "label": "FIFA CWC", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de FIFA CWC goagnæ da-a squàddra." }, "Mitropa Cup": { "required": false, "label": "Mitropa Cup", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Mitropa Cup goagnæ da-a squàddra." }, "Coppa delle Alpi": { "required": false, "label": "Coppa delle Alpi", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Coppa delle Alpi goagnæ da-a squàddra." }, "Women's Champions League": { "required": false, "label": "Women's Champions League", "type": "string", "description": "Scrîve o nùmero de Women's Champions League goagnæ da-a squàddra." } }, "description": "Quésto template o sèrve p'arechéugge inte 'na tabèlla e informaçioìn de pàgine che pàrlan de squàddre de zêugo do balón.", "format": "{{_\n|_ = _\n}}", "paramOrder": [ "nómme squàddra", "stémma", "nomiâgi", "var-ségni_distintîvi", "pattern_b1", "body1", "pattern_la1", "leftarm1", "pattern_ra1", "rightarm1", "pattern_sh1", "shorts1", "pattern_so1", "socks1", "var-câza", "pattern_b2", "body2", "pattern_la2", "leftarm2", "pattern_ra2", "rightarm2", "pattern_sh2", "shorts2", "pattern_so2", "socks2", "var-trasfèrta", "body3", "pattern_b3", "pattern_la3", "leftarm3", "pattern_ra3", "rightarm3", "pattern_sh3", "shorts3", "pattern_so3", "socks3", "var-tèrsa_divîza", "var-coî", "coî", "var-scìnboli", "scìnboli", "var-ìnno", "ìnno", "outô", "var-socjêtæ", "var-çitæ", "çitæ", "var-naçión", "naçión", "var-confederaçión", "confederaçión", "var-federaçión", "federaçión", "var-canpionòu", "canpionòu", "var-fondaçión", "ànnofondaçión", "var-desfâ", "ànnodesfâ", "ànnodesfâ2", "ànnodesfâ3", "ànnodesfâ4", "ànnodesfâ5", "var-rifondaçión", "rifondaçión", "rifondaçión2", "rifondaçión3", "rifondaçión4", "rifondaçión5", "var-propiêtâio", "propiêtâio", "var-prescidénte", "prescidénte", "var-alenatô", "alenatô", "var-stàdio", "stàdio", "var-pòsti", "capiénsa", "var-scîto", "scîto", "var-tìtoli_regionâli", "tìtoli regionâli", "var-trofêi_regionâli", "trofêi regionâli", "var-tìtoli_naçionâli", "tìtoli naçionâli", "NASL", "NASL Indoor", "MISL I", "MISL II", "Major League", "USL D1", "Primera División ARG", "Primera B Nacional", "Campeonato Brasileiro", "Taça Brasil", "Torneio Roberto Gomes Pedrosa", "Ligue 1", "Ligue 2", "Ligue 3", "Championnat National 1", "Bundesliga", "2. Bundesliga", "3. Liga", "Souper Ligka Ellada", "Souper Ligka Ellada 2", "Premier League", "Football League Championship", "Football League Two", "Serie A", "Serie B", "Serie C", "Serie C1", "Serie C2", "Serie D", "Serie A Women", "Serie B Women", "Eredivisie", "Eerste Divisie", "Tweede Divisie", "Primeira Liga", "Segunda Liga", "Liga 3", "Campeonato de Portugal", "Scottish Premiership", "Scottish Championship", "Scottish League One", "Scottish League Two", "1. SNL", "2. SNL", "LaLiga", "Segunda División", "Primera Federación", "Allsvenskan", "Superettan", "Super League", "Challenge League", "Promotion League", "var-trofêi_naçionâli", "trofêi naçionâli", "Canadian Championship", "U.S. Open Cup", "Copa Argentina", "Supercopa Argentina", "Trofeo de Campeones de la Liga Profesional", "Supercopa Internacional", "Copa do Brasil", "Supercopa do Brasil", "Coupe de France", "Trophée des Champions", "Coupe de la Ligue", "DFB-Pokal", "DFL-Supercup", "Kypello Ellados", "FA Cup", "EFL Cup", "FA Community Shield", "EFL Trophy", "Coppa Italia", "Supercoppa Italiana", "Coppa Ali della Vittoria", "Coppa Italia Serie C", "Supercoppa Serie C", "Coppa Italia Serie D", "Coppa Italia Dilettanti", "Coppa Italia Women", "Serie A Women's Cup", "Supercoppa Women", "Coppa Italia Serie C Women", "KNVB beker", "Johan Cruijff Schaal", "Taça de Portugal", "Taça da Liga", "Supertaça Cândido de Oliveira", "Scottish Cup", "Scottish League Cup", "Pokal NZS", "SuperPokal Slovenije", "Copa del Rey", "Supercopa de España", "Copa Federación de España", "Copa de la Liga", "Svenska Cupen", "Supercupen", "Schweizer Cup", "var-trofêi_internaçionâli", "trofêi internaçionâli", "UEFA Champions League", "UEFA CWC", "UEFA Europa League", "Fairs Cup", "UEFA Super Cup", "Intertoto Cup", "Copa Libertadores", "Copa Sudamericana", "Recopa Sudamericana", "Copa Mercosur", "Copa CONMEBOL", "Intercontinental Cup", "FIFA CWC", "Mitropa Cup", "Coppa delle Alpi", "Women's Champions League" ] } </templatedata> 6iob8apvmj07uxp3c4ayclhgbasbynd 0 32787 270227 270208 2026-06-02T18:40:16Z N.Longo 12052 + tl, wl 270227 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} {{Divisione amministrativa |Nome = Strûppa |Panorama = Chiesa San Siro Struppa 01.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">A gexa de San Scî</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 4 |Divisione amm grado 1 = Liguria |Divisione amm grado 2 = Zena |Divisione amm grado 3 = Zena |Superficie = 19.13 |Abitanti = 9463 |Aggiornamento abitanti = 2022 |Codice postale = 16165 }} '''Strûppa''' o l'é 'n quartê rexidençiâ da çittæ italiann-a de [[Zena]], scituòu inta [[Val Besàgnu|Vallâ do Bezagno]]. O l'ea 'n muniçipio independente scin a-o [[1926]], quande, insemme à dixeutto atri muniçipi inte l'aria de Zena, o l'é stæto incorpoöu inta capitâ pe formâ a coscì dita Grànde Zena. Inta divixon amministrativa do commun, a l'ea primma unn-a delegaçion e dapeu un distreito. Inta neuva divixon in vigô da-o [[2005]], a fa parte do Muniçipio IV Valbisagno, insemme a-i quartê de [[Moâssànn-a|Moâssann-a]] e [[Stagén]]. == Geografia fixica == O vegio distreito de Strûppa, ch'o creuve 19,13&nbsp;km², di quæ sôo che 3,72 son urbanizzæ, o constituisce l'urtimo quartê zeneize da [[Val Besàgnu|vallâ do Besagno]] avanti da commun de [[Bargaggi]] e o l'é compòsto da-e unitæ urbann-e da [[A Döia (Zena)|Döia]] e de [[Pròu (Zena)|Pròu]], che insemme an unn-a popolaçion de 9,463 (misso à giorno de dexembre [[2022]]). In azzonta a-e doe localitæ prinçipæ, collocæ into cian da vallâ in sciâ riva drita do Besagno, à unn-a curta distansa l'unn-a da l'atra, l'aria de Strûppa a comprende ascì e fraçioin in sciâ collinn-a de San Scî, San Cöximo, San Martin e Âgio, collocæ in sciâ banda drita da vallâ do Besagno e Fontanêgi in sciô çentro à mancinn-a. === Territöio === Strûppa o confinn-a à levànte co-e muniçipalitæ de [[Bargaggi]] e [[Dägna]], a-o nòrde co-o muniçipalitæ de [[Monteuggio]], à ponente co-i quartê zeneixi de [[Moâssànn-a|Moâssann-a]] e [[Santo Zêuggio (Zena)|Santo Zêuggio]], à sudde-oveste co-o [[Quessi]], a-o sudde co-o [[Baväi]]. A localitæ a l'é colocâ longo o Besagno, inte unn-a göga fertile e assoiggiâ, tra doî restriçioin da vallâ: à montâ quello do Ponte da Pagia, à valle quello ch'o corresponde a-o speròn do Montanasco, in sciô confin co-a zöna de Moâssann-a, donde o riâ o fa unn-a fòrte curva verso sudde. Strûppa 'n tempo a l'ea avvoxâ pe-i seu produti agricoli, conscideræ tra i mêgio inta [[Val Besàgnu|vallâ do Besagno]]. O territöio o se spanze in scê doe bànde da vallâ, scin a-e creste che â scompartiscian à nòrde da-a vallâ da Screia e à sudde da-a vallâ do Stûrla. == Origine do nomme == O topònimo Strûppa (originaiamente ''Stroppa'' o ''Stropa''), documentou da-o [[XV secolo|15° secolo]] in avanti, o se pensa ch'o ne vëgne da "stroppa" (unn-a ramma flescibile de saxo deuviâ pe ligâ), un referimento a-a forma do riâ Besagno inte sto tràtto. Tûtte e mainee, o topònimo Strûppa o l'é de ræo deuviou into lenguaggio de tûtti i giorni, dæto che o quartê o l'é pe commun identificou co-i nommi de doe localitæ prinçipæ, [[A Döia (Zena)|A Döia]] e [[Pròu (Zena)|Pròu]]. == Istöia == Pe di secoli, l'äia de Strûppa a l'ea unn'importante croxevia de stradde che portavan drento da [[Zena]] e da [[Rivêa de Levànte|Ligûria de levànte]]. D'in gïo à l'anno [[1000]], o villàggio de San Scî, co-a gexa do mæximo nomme, ciù tardi tiâ sciù torna do [[XII secolo|12° secolo]], o no l'ea sôo che o religioso ma ascì o çentro amministrativo d'un vasto dominio episcopâ, in prattica un veo feudo ecclesiastico, ch'o l'à ciammou "Isoa do Vescô". De fæto, l'é stæto sôo che do [[XV secolo|15° secolo]] che [[Moâssànn-a|Moâssann-a]] e Strûppa son vegnue à ëse entitæ amministrative destaccæ, sôo che pe ëse tûtte doe incorporæ into muniçipio de Zena do [[1926]]. Inte l'[[Etæ de Mëzo|Etæ de Mezo]], i pàixi de San Cöximo e San Martin ean pòsti insce 'na stràdda importànte ch'a portava inta Vallâ da Screia, e pe questo ean stæti construî diversi ospiæ insce questa stradda. {{Çitaçión|… e più oltre, sopra il monte, la rettoria di S. Siro di Stropa, con ottantacinque fuochi; e la rettoria della villa di Aggio, con sessantacinque; e la rettoria de' SS. Cosma e Damiano di Stropa con ottantadue fuochi; e la rettoria di S. Martino, pur di Stropa, con fuochi centoventitré; e giù in basso, accanto al fiume, Prato, con fuochi venti.|[[Aostin Giustignan|Agostino Giustiniani]], ''Annali della Repubblica di Genova'', [[1537]]}} Comme l'é stæto misso in luxe into testo do Giustiniani, inte l'Etæ de Mezo (e ancon into [[XVI secolo|16° secolo]]), i insediamenti conscisteivan sorviatûtto inte di antighi vilàggi in sciâ çimma de-e colinn-e, ligæ longo e stradde che portavan da-a vallâ do Besagno a-e vallæ da Screia e da Trebbia. O cian da vallâ o l'ea ræamente popolou, e finn-a a stradda da Zena a coriva à meitæ stradda in sciâ collinn-a pe schivâ e alluvioin do riâ. E varie fraçioin aivan tra 65 e 123 case (feughi), da-i 300 a-i 600 abitanti pöco assæ. De çittæ in sciô cian da vallâ, Pròu o l'aiva sôo che 20 famigge, e A Döia a no l'existeiva ancon. Con o Reâ Decreto-Lezze n. 74 do 14 de Zenâ 1926, comme pàrte da creaçion da coscì dita Grànde Zena, o commun o l'é stæto abolio e aggregòu con 18 atri à quello de Zena, che a seu neuva entitæ amministrativa a l'é vegnua à fonçionâ a-o 1 de luggio 1926. == Monumenti e pòsti d'interesse == === Architettûe religiose === * Gexa de San Scî de Strûppa: gexa antighiscima ch'a remonta a l'Erta [[Etæ de Mëzo|Etæ de Mêzo]] e constrûia into [[XII secolo|12° secolo]]. * Gexa parrocchiâ de San Martin inta localiæ omònima. * Vegia Gexa di Santi Cöximo e Damiàn inta localitæ de San Cöximo. * Neuva Gexa di Santi Cöximo e Damiàn. A neuva gexa à Pròu a l'é stæta tiâ sciù di [[anni 1960]] in sce'nna tæra donâ da un muggio de benefattoî da-o [[1931]]. A gexa, progettâ da-o Giöxeppe e o Ricàrdo Ginatta, a l'é stæta benedita da-o Cardinâ Giöxeppe Siri a-i 17 de dexembre do [[1966]], dòppo sette anni de construçion. O l'à unn-a scingola navâ con un progetto ovâ de l'astrego e unn-a vòrta à forma d'un scafo inversou. E aggibbi de drento e e scultue son o travaggio de l'artista Aldo Bosco. * Gexa de Nòstra Scignoa da Misericòrdia e San Zane Battista. A gexa a l'é collocâ drento a cà de penscion inte l'äia da Döia. O l'é stæto tiou sciù da rente a-o mæximo edifiçio quande, do [[1909]], l'é stæto deçiso de mesciâ o vegio "Refugio Paverano pe-e Mendicitæ", che avanti o l'ea allögiou int'un vegio convento into quartê de [[San Frutôzo|San Fruttuoso]], à sto neuvo pòsto. A construçion do neuvo "''Ricovero di Mendicità''" (ciù tardi renominou "''Casa di Riposo di Genova''") e a gexa da-a rente son stæte completæ do [[1911]]. A gexa a l'à træ nave e a conserva un artâ baròcco; a parròcchia a l'à a giurisdiçion sôo che in sciâ cà de ançien. * Gexa da Nòstra Signoa de Lourdes e San Giöxeppe de Pròu. O l'é collocou into borgo da Canova, de fronte a Pròu, in sciâ riva mancinn-a do sciumme Besagno. A l'é unn-a struttûa architettonica ben ben semplice, tiâ sciù do [[1925]] comme unn-a cappella dependente da parròcchia de San Zòrzo de Baväi, unn-a rettöia independente da-o [[1944]] e unn-a parròcchia da-o [[1946]]. * Gexa parrocchiâ de San Zane Battista into borgo de Âgio. O l'é stæto mensunou pe-a primma vòtta int'un documento do [[1226]], sciben ch'a l'é probabilemente ben ben ciù vegia. A gexa a l'é stæta tiâ sciù in sciâ fin do [[1613]] à l'iniçiativa d'un fonçionäio de erto rango da [[Repùbrica de Zena|Repubrica de Zena]] co-a collaboraçion de un muggio de rexidenti do pòsto, che an travaggiou volontäiamente in sciâ seu construçion. O l'é stæto elevou à unn-a paròcchia do [[1657]] (ò [[1658]], segondo atre fonti) da-o cardinale Stêva Durasso. O l'à patio di gròsci danni da-e moen di sordatti austriachi inta guæra do 1746. Restörou a-a spedia, o l'é stæto dapeu allargou do [[1872]]. * Gexa parrocchiâ de San Pê inta localitæ de Fontanêgi, mensunâ pe-a primma vòtta int'un documento do [[1198]]. * Ötöio de San Giaçinto inta localitæ de Fontanêgi. Di fronte a-a gexa parrocchiâ de San Pë, inta saxon de Dënâ pe tradiçion a l'òspita de scene artistiche de nascion che parteçipan à un concorso organizzou da-i "Amixi da Confraternitæ de San Giaçinto". * Ötöio de San Ròcco. Remontâ a-o [[1641]], stæto tiòu sciù pe appaxentâ a popolaçion dòppo a disputa in sciô terren in sciô quæ o l'é stæto tiou sciù o condûto zeneize do [[XVII secolo|17° secolo]], o l'é stæto attivamente deuviou scin a-a meitæ do 1900. O l'é collocou in sciâ stradda de l'istòrico aquedotto de Zena. == Atri progetti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Quartê de Zêna]] bpzf05tdy3wkvan1rlk4jr7spq6ijtv 0 32793 270222 2026-06-02T18:33:55Z N.Longo 12052 + rdr 270222 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vìn da Ligùria]] afeywiqdatz5tyqsxasr84o1ytrlm52 0 32794 270223 2026-06-02T18:34:00Z N.Longo 12052 + rdr 270223 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vìn da Ligùria]] afeywiqdatz5tyqsxasr84o1ytrlm52 0 32795 270225 2026-06-02T18:36:11Z N.Longo 12052 + rdr 270225 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Strûppa]] kc55rgem5n9btc7z8sr0ujtncfi9e99 0 32796 270226 2026-06-02T18:36:16Z N.Longo 12052 + rdr 270226 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Strûppa]] kc55rgem5n9btc7z8sr0ujtncfi9e99 0 32797 270229 2026-06-02T18:46:10Z N.Longo 12052 + rdr 270229 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cornigén]] fzc1npeudkvsyt0n43idpyu50qp7yzt 0 32798 270230 2026-06-02T18:46:13Z N.Longo 12052 + rdr 270230 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cornigén]] fzc1npeudkvsyt0n43idpyu50qp7yzt 0 32799 270231 2026-06-02T18:47:10Z N.Longo 12052 + rdr 270231 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cornigén]] fzc1npeudkvsyt0n43idpyu50qp7yzt 0 32800 270240 2026-06-02T19:24:33Z N.Longo 12052 + rdr 270240 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[San Fertoso de Tæragoña]] 2ikot51sk26dsngdrb4k0h7nna0qr2d