Wikipedia
lijwiki
https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2
MediaWiki 1.47.0-wmf.6
first-letter
Media
Speçiale
Discûscion
Utente
Discûscioîn ûtente
Wikipedia
Discûscioîn Wikipedia
Immaggine
Discûscioîn immaggine
MediaWiki
Discûscioîn MediaWiki
Template
Discûscioîn template
Agiûtto
Discûscioîn agiûtto
Categorîa
Discûscioîn categorîa
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Sann-a
0
1576
270625
269720
2026-06-10T18:08:22Z
N.Longo
12052
+
270625
wikitext
text/x-wiki
{{Savuneize}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Sann-a
|Panorama = Sann-a.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Sann-a da-a [[Madonna du Munte (Sann-a)|Madonna d'u Munte]]</div>
|Tipo = [[Comun|cumüne]]
|Stemma = Savona-Stemma.svg
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Stätu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Sann-a
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Marco Russo
|Partito = indipendente de centru-mancinn-a
|Data elezione = 20-10-2021
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 58433
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dètu Istat] - Populaçiùn rescidente a-i 31 d'utubre d'u 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiuìn]]
|Sottodivisioni = Cadebunn-a, E Furnäxe, Lavagnöa, [[Leze]], Marmuäsi, Masc-ciu, Muntemôu, San Benärdu, San Bèrtumé d'u Boscu, Santuäju, Simavalle, [[Zinöa]]<ref>{{Çitta|Noberasco, 1932|pp. 7-9}}</ref>
|var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Moenn-a d'Arbisseua|A Main-a d'Arbisöa]], [[Còiri|Cairi]], [[Cuggiæn|Cügén]], [[D'Ätu d'Arbissöa]], [[L'Atè|L'Âtä]], [[Vuè]]
|var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uräju
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1481
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = Savuneixi<br />Ciciolli/Ciciullè <small>([[Blazón popolâre|surv.]])</small>
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[Santuäju d'a Madonna d'a Mizeicordia (Sann-a)|Madonna d'a Mizeicordia]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 18 de märsu
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Savona (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn de Sann-a int'a sö [[Pruvincia de Sann-a|pruvincia]].
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle
}}
'''Sann-a'''{{#tag:ref|Dìta ''Savunn-a'' ascì<ref>{{Çitta|Noberasco, 1932|p. 7}}</ref>, ''Sànn-a'' o ''Savónn-a'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giovanni Casaccia|tìtolo=Vocabolario Genovese-Italiano|url=https://books.google.it/books?id=J52aLIR9kSwC&pg=PA688|ediçión=1|ànno=1851|editô=Fratelli Pagano|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|p=688}}</ref>, ''Savuna'' in [[Dialettu ar̂ascìn|arascìn]]<ref>{{Çitta lìbbro|tìtolo=Nuovo Dizionario alassino|ànno=2001|editô=Associazione Vecchia Alassio|çitæ=Arasce|léngoa=LIJ, IT|p=66}}</ref> e [[Dialéttu finarìn|finarìn]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi Alonzo Bixio|tìtolo=Dizionario delle parlate finalesi|url=https://books.google.it/books?id=ipCwGQAACAAJ|ànno=2000|editô=Centro Storico del Finale|çitæ=Finô|léngoa=LIJ, IT|p=152}}</ref>, ''Savùna'' in carcareize<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giacomo Melano|tìtolo=Lessico del dialetto carcarese|ànno=Seténbre 2013|editô=Editrice Liguria|çitæ=Sann-a|léngoa=LIJ, IT|p=191}}</ref>, ''Savùna'' o ''Sanna'' in [[Dialéttu priéze|prieize]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.yumpu.com/it/document/read/15981718/dizionario-di-pietra-ligure-italiano-pietrese-comune-di-|tìtolo=Dizionario di Pietra Ligure|outô=Cumüne da Prìa|léngoa=LIJ, IT|p=70}}</ref>, ''Savuina'' in caireize<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Mair Parry|tìtolo=Parluma 'd Còiri. Sociolinguistica e Grammatica del dialetto di Cairo Montenotte|ànno=Agósto 2005|editô=Editrice Liguria|çitæ=Sann-a|léngoa=LIJ, IT|p=303}}</ref>, ''Sauna'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganeize (d'Arbenga)]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbénga|léngoa=LIJ, IT|p=121|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>|group=n.}} a l'è ina [[Çitæ|çitè]] e [[Comun|cumüne]] [[Liguria|ligüre]] de 58.433 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, tèrsa int'a regiùn pe abitanti e cappulögu d'a [[Pruvincia de Sann-a|sö pruvincia]]. Afaciä insc'ou [[Mâ Ligure|Mä Ligüre]], Sann-a a l'è u centru ciü inpurtante pe pupulaçiùn d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]] e, utre che çitè de mä, a l'è ligä ascì a l'intrutèra pe mezu d'u passu d'a [[Còlle de Cadebonn-a|Buchetta d'Artä]], ch'u marca u cunfìn tra [[Arpi|Arpe]] e [[Appennìn|Apennìn]]<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.britannica.com/place/Savona-Italy|tìtolo=Savona - Encyclopædia Britannica|léngoa=EN|vìxita=2024-03-01}}</ref>.
Antiga çitè d'i [[Liguri Antighi|Ligüri]] [[Sabaççi]], d'u [[205 a.C.]] aleä d'i [[Cartàgine|cartagineixi]] cuntra i [[Popolo roman|rumäni]] e cunquistä da sti chi d'u [[180 a.C.]], alantùa a l'ea ciamä ''[[Savo]]''. Int'u [[VII secolo|VII seculu]], Sann-a a l'è stèta sachezä da-i [[Longobàrdi|Lungubärdi]] ma a s'è fitu repigiä, pe vegnì int'u [[IX secolo|IX seculu]] sede de [[Diocexi de Sann-a-Noi|diocexi]] e, d'u [[1191]], [[Cumüne de Sann-a|Cumüne]], liberu da-u cuntrollu [[Marca aleramica|aleramicu]]. Pasóu u [[XIV secolo|XIV seculu]], mumentu de mascimu splendù cun i [[Pappa Scistu IV|Pappi Scistu IV]] e [[Pappa Giüliu II|Giüliu II]] [[D'a Ruvia (famiggia)|d'a Ruvia]], u scuntru seculä cun [[Zena]] u l'è finiu d'u [[1528]] cun a reiza a l'[[Dria Doia|Andria Doja]], ch'u l'ha fètu interä u [[Portu de Sann-a|portu]] e tiä sciü a furtessa d'u [[Priamä]]. Doppu i anni de [[Repùbrica de Zena|duminaçiùn zeneize]], d'u [[1805]] a l'intra inte l'[[Prìmmo Inpêro françéize|inperu napuleonicu]] cumme cappulögu d'u [[dipartimentu de Muntenötte]], pe finì int'u [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]] d'u [[1815]]. Int'a [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guêra Mundiä]] a çitè a l'ha patiu di [[Bunbardamenti de Sann-a|pezanti bunbardamenti]]<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/savona/|tìtolo=Savona - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2024-03-04}}</ref><ref name=":2">{{Çitta web|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Sav%C3%B3na%20(citt%C3%A0).html|tìtolo=Savóna (città)|léngoa=IT|vìxita=2024-03-04}}</ref>.
A-a giurnä d'ancö l'ecunumìa de Sann-a a l'è bazä insc'ou sö portu e a gh'è ancùn na çèrta ativitè indüstriäle, scibén che u türizmu u l'è vegnüu de lungu ciü inpurtante<ref name=":1" /><ref name=":2" />. A çitè a l'è u gruppu tra e vie ch'i curiscian lungu a [[Rivêa|Rivea]], ch'i sun l'[[Stràdda Statâle 1 Vîa Ourélia|Aurelia]], a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|stradda ferä Zena-Vintimiggia]], e l'[[Outostràdda A10|Autustradda A10]], e quelle vèrsu u [[Piemonte|Piemunte]]; ch'i sun a [[Stradda statäle 29 d'u Colle de Cadebunn-a|SS29 de Cadebunn-a]], a [[Feruvîa Turìn-Sann-a|feruvia Türìn-Sann-a]] cun a [[Ferovîa Lisciandria-San Gioxeppe de Câiro|diramaçiùn pe Lüsciandria]], e l'[[Outostràdda A26|Autustradda A26]]<ref name=":0" /><ref name=":2" />. Cun u grande desvilüppu du [[XX secolo|XX seculu]], Sann-a a l'ha furmóu n'[[Area metrupulitann-a de Sann-a|area metrupulitann-a]] cunpreiza tra [[Vuè]], [[D'Ätu d'Arbissöa|Arbisöa]] e i cumüni de l'intrutèra, pe na pupulaçiùn de tostu 115.000 abitanti in tüttu<ref name=":1" /><ref name=":2" />.
== Geugrafia ==
[[File:Savona Panorama.jpg|thumb|upright=3|center|Panuramma de Sann-a pigióu da-u [[Priamä]]]]
A çittæ a se tröa in-scia [[Rivêa de Ponénte|Rivéa Ligüre de Punènte]], äa cunfluènxa di sciümmi [[Lavanestra]] e [[Letimbru]] (numme artificiò dætu int'o Seisentu au Lavagnöa).
E spiaxe de Sann-a han ottegnüo a Bandéa Blö d'Európa int'o [[2002]], [[2003]], [[2004]], [[2005]], [[2006]] e [[2007]] . Anche u portu türistegu du [[Cü de Bö]] (a Végia Dàrsena; fòscia da u [[Lengua françéise|Françeize]] ''Quai de bois'', da u vegiu [[Mö de Casce]] du X seculu) u l'a otegnüo u ricunuscimentu int'i mæximi anni.
== Stoja ==
Antigu çentru di [[Liguri Antighi|Ligüri Sabasî]], a çittae a l'è stæta alleä de [[Cartagine]] int'a [[segunda guêra punica]], cuntra [[Romma|Rumma]] (za alleä de [[Zena]]). Doppu differénti avegniménti alterni, Rumma a suttumette a-a fin Sann-a a l'inçirca int'u [[180 a.C.|180 d.C.]] e a-a denominn-a ''Savo'', ''Oppidum Alpinum''. Cun l'inprinçipio de migrasiùin de populi Germanici, Sann-a a l'intra in decadensa e a vegne distrüta du tüttu int'u [[641]] da u re lungubärdu [[Rotari]].
Sann-a a se retìa sciü sutta äi [[Franchi]] de [[Carlomagno|Cärlumagnu]], divégne cuntéa, e a riprende a mercantezä in-sciu mä. Doppu aspre lotte cu-i [[piräti saraceni]], ch'i obligàn a l'imbastì diverse turi de avìstamento, a se custituisce Liberu Cumüne int'u [[1191]] (''Hoc habet ex Coelis, q. sit Saona fidelis'' u seiâ u mottu mediêväle du Liberu Cumüne).
Int'u XI seculu Sann-a, a l'inprinçipiu alleä cu a [[Repubbrica de Zena]], a l'intraprende düe lotte ma anche forti intréççi cun lé, specialmente cu a famiggia di [[Campufregusu]], che cun di sö espunenti ([[Zane Fregoso (1405-1448)|Giänu I de Campofregoso]] ma, in particoläre, [[Tomaxo Fregoso|Tumäsu de Campofregoso]]) a çerca d'inciantäghe inn-a scigniurìa persunä.
E lotte cun Zena i finiàn tragicamente pé Sann-a int'u [[1528]], cun a definitiva cunquista de [[Dria Doia|Andrea Dóia]]. Stu fæto ö provòca 'na quantitæ de mórti e a demuliçoin de l'antighiscima acropöli cun a [[Catedräle de Santa Maria de Castellu]] (Santa Maria Assunta o, ascì, Santa Maria Maggiû) e in nümerö de custrussiuìn civili e religiuse, fin'anch'äa ciü grande pôrte de töri de famigge nobili.
U disastru ecònomicu u vegne però dal'interamentu du pòrtu (ch'u se stimma o fuisse, int'u primmo Trexento, int'i primmi 5 du [[Mâ Mediterraneo]] pe capacitæ de pescaggio de grosse nävi da caregu).
Au pòstu du 21% circa du tesciüu urban d'a çitae, demulìu leteralmente pria insce pria e reimpiegó pe'nterä u bacin purtuäle, a séià custruìa l'impunente [[Furtessa du Prìamar]], insc'ei rüderi de l'antïgu ''Oppidum'' romàn.
Da stu mumentu in avanti Sann-a a segue u destin dä Repubbrica de Zena.
Stòicamente a l'a visciüu u sö mumento de mascimu splendùre ecunòmicu intr'a ä fin du [[XIII secolo|XIII]] e a meitè du [[XIV secolo|XIV seculu]], ma anch'ö a l'è ricurdä da qarched'un anche cumme "a çittæ di Pappi". Ünn-a de famiggie ciü blasunnæ d'a çittæ, i Della Rovere, a n'a avüu ben duì: Françesco della Rovere, ch'u seià Pappa [[Sisto IV]], e sö neu Giulian della Rovere, pappa cun u numme de [[Giulio II]]. Prufitandu d'a parentella cun i Della Rovere, anche i Riario l'aviàn impurtanti puziçiuìn de putére, cumme [[Giömu Riario]], ch'u divegnià [[Segnù de Imula]] e de [[Furlì]].
Sisto IV ö l'è stætu Pappa da [[Cappélla Sistinn-a|Cappella Sistinn-a]] (inn-a [[Cappélla Sistinn-a (Sann-a)|segunda Cappélla Sistinn-a]] a l'è propriu a Sann-a, cumme mausuleu di vëgi dö pappa), Giulio II ö "mecenate" de [[Michelangelo Buonarroti]] e de [[Raffaello Sanzio]]. Sutta Giulio II i cuminçan o sö servixu e [[Guärdie Svissere]], ch'ancùn inch'ö i portan in-sce a divisa o blâsùn da ruvia savuneize.
Int'u Setteçentu a çittae a recuminça quarche ativité mainä. Cun i növi cummerci a sciuìsce turna l'ärte, e Sann-a a se abelissce de palassî scignurili, ville e gexie.
Int'u [[1809]] a çittae a riçeive Pappa [[Pio VII]], prixonné de [[Napolion Bonaparte|Napuleun Buonapärte]], da ö quäle l'antîga [[Fossavaria]] a l'è battezzä [[Via Pia]].
Cun Rumma e [[Avignón|Avignùn]], Sann-a - cappulögu du [[Dipartimentu de Muntenötte|dipartimentu françeize n°108 u de Muntenötte]] - a l'è stæta a 3a ünica ätra sede üficiäle da storia da [[Gexa (organizzaçion)|Gexia]].
Int'u [[1815]] u [[Congresso de Vienna|Cungressu de Vienna]] u stabiliâ, cuntra u vurèi d'u Guvernu legittimu (sensa ûn ezercitu pe poreise fä varei), e cuntra u vurèi du Populu, l'annesciùn d'a cürtiscima Repübbrica Ligüre (zügnu-dixembre [[1814]]) ai territóri du Reamme de [[Sardegna]], cu-u quäle a intrià in t'o növu [[Regno d'Italia (1861-1946)|Rêgnu d'Itallia]] da o 1861. [[Vittorio Emanuele II|Vitóiu Emanuele II]] u l'aiva definìu pochi anni primma u populu "Canaglia Genovese", dunque u n'u gh'aea quellu ch'u se ciamieiva ûn raportu de amù fra o Re növu e a sö Gente.
Sutta l'amministrasiùn Napuleonica du prêfettu [[Gilbert Chabrol de Volvic]], a çitae a vedde ûnn-a lenta ma següa repreisa, ch'a l'avià cumme nôdu vitäle a vegnüa da ferruvia e pœ, in t'u 1861, l'avertüa du stabilimèntu de ferrée ''Tardy & Benech'', semensa da revuluçiùn indüstriäle savuneize.
A stòia da ''siderürgia'' int'a ''fidelissima'' a finià sölamente 130 anni ciü tärdi.
In t'a [[Segonda Guæra Mondiâ|segunda guèra mundiäle]] a sitae a l'a subìu pesantiscimi bumbardamenti aérei ufficialmente pe a presénsa de indüstrie belliche e dö pòrto, ch'i l'an pruvucou grävi danni, specie ai antighi quartê da zona pòrtuäle. Intensiscimu u l'è stætu u bumbardamentu navâ du [[14 zûgno|14 zugnu]] [[1940]] quande Sann-a, inütilmente difeiza da e batterie in-scia còsta e da ûn trénu armou appustou a [[D'Ätu d'Arbissöa]], a l'è stæta bersaggiu de ciü de çinquesentu córpi d'artiglierìa sparæ dä a marinn-a françeize.
Int'u dopuguëra e scìnno äi anni setanta a çittæe a sè svilüppä cumme çentru industriâ e marittimö. A l'è in trasfurmasiùn aspirandö a êse polö d'attraçiun türistega dai anni növanta, doppu vint'anni de stagnaçiun duvüi äa prufönda crisi indüstriâ cun a fin de diversi stabilimenti.
Int'u periudu tra u trenta de arvì [[1974]] e mazzu du [[1975]] Sann-a a l'è stæta vittima de "Bumbe de Sann-a" cioè de attentöti terruristici che faxeivan pàrte de ûn prögetto Naçionale.
Äa giurnä de inchö Sann-a a l'è a porta prinçipäle de inträta ai löghi turistici de l'intrutæra e da Rivéa de e Pärme, e cittæ türistica a l'é mêxima. Sann-a a l'è anche 'n impörtante aprôdu pe cruxæe du Mâ Mediterraneo.
=== Onoreficènçe ===
[[Immaggine:Medaglia d'oro al valor militare.svg|right|100px]]
A Çittæ de Sann-a a l'è stæta decorâ cun a Medaggia d'Oö aö Valöre Militâ , ö 19 settembre [[1974]], cun a seguènte mutivaçoin:
{{Çitaçión|E genti de Sann-a, fidéli a u spirritu che u n'anemò e imprèise e l'impegnu patriotticu in t'a primma rescôssa risurgimentäle, a l'a reagìu a l’ocüpasiùn de forse armae tedésche, opunendu a-a preputènte suprafasiùn nazifascista inn-a lotta tantu curagiusa quantu ostinò. Squaddre de vuluntàri armae i sun staete organizae, alimentae e ascistìe da-a populasiùn lucäle in t'a sitae e insc-ê i bricchi de l'intrutêra e, pe ciü de 19 meixi, i l'an imbastìu in'intensa attivitae de minaccia e luguramentu a u presidiu nemigu d'a regiùn. I nu sun varsciüi a frenä sci generusu slanciu ni a precariêtae di mêsi, ni a prepunderansa de forse aversäie, ni a barbarie a-a quäle queste i ispirävan a sö própria ópéra de represciùn cun arèsti de massa, depurtasiùi, turtüe füxilasiùi, massäcri de 'nuxenti e distrusiùi. U gran cuntribütu de sangue ofertu da i vuluntari e dai sitadìn vittime d'e rapresaglie, i sacrifisî e-e suferense suppurtae sun testimunianse de n'assulüa ostinasiùn a nu subì a vergögna d'a tirannìa, de dedisiùn a-a Patria, de tenäcia in t'a fideltae ai ciü äti ideäli de libertae e de giüstisia.|8 settembre 1943 - aprile 1945}}
(8 settembre [[1943]] - arvî [[1945]])
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugràfica ===
{{Demografia/Sànn-a}}
=== Persunn-e lighè a Sann-a ===
* [[Gio Agostino Abate]], Crunista
* [[Francesco Accornero]], Piuniere da a indüstria
* [[Attilio Acquarone]], Müsicista e cumpusitû
* [[Ambrogio Aonzo]], Mêgu e filantrupu
* [[Valerio Baçigalô]], purté zugou d'a [[Naçionâ de balon de l'Italia]]
* [[Antonio Baglietto]], Patrióta
* [[Anton Giulio Barrili]], Garibaldìn, scrîtû, puéta e giurnalista
* [[Tomaso Belloro]], Storicu e eruditu
* [[Angelo Bevilacqua]] ("Gin"), Eróe d'a [[Resistença]]
* [[Isidoro Bonini]], Inzegnê
* [[fra Giovanni Bono]], Piuniere d'a stampa e agustiniàn
* [[Paolo Boselli]], [[Prescidente do Conseggio de i Menestri]], [[Menistro do Governo|menistro]].
* [[Antonio Botta]], Biou Veggente da a [[Santuäju d'a Madonna d'a Mizeicordia (Sann-a)|Madónna de Misericórdia]]
* [[Francesco Bourninquez]], Pionie da a industria
* [[Cesare Crugni]], Scultô cappuscôa da [[Scultomaieutica]]
* [[Vittore Branca]], letterô, [[filologo]], accademico de i Lincei
* [[Libero Briganti]], Eróe d'a [[Resistença]]
* [[Antonio Brilla]], Scultô
* [[Paolo Gerolamo Brusco]], [[Pittô]]
* [[Domenico Buscaglia]], Pittô
* [[Cristoffa Combo|Cristoforo Colombo]], Navegatô e Esploratô
* [[Giovanni Caboto]], Navegatô e Esploratô
* [[Zane Fregoso (1405-1448)|Giano I di Campofregoso]], [[Duxi de Zena|doge de Zena]]
* [[Zane Fregoso (1455-1525)|Giano II di Campofregoso]], Scignöo de Sann-a e doge de Zena
* [[Tomaxo Fregoso|Tumäsu di Campofregoso]], Scignöo de Sann-a e ciù votte doge de Zena
* [[Canepa]] (f.lli), Piunieri da a industria da [[fruta candïa]]
* [[Carissimo & Crotti]] Inzegnei, inventoi do scistemma funivïaio de i [[carbon]]
* [[Gio Batta Cassinis]], Zuista e ommo politico
* [[Giuseppe Cava]], (Beppin da Ca') Poeta
* [[Gilbert Chabrol de Volvic]], [[Prefetto]] dappeu da a [[Senna (sciumme françeise)|Senna]]
* [[Gabriælo Ciabrea|Gabriello Chiabrera]], [[letterô]]
* [[Luigi Corsi]], [[Senatô]] do [[Regno Italian|Regno]] e [[scindaco]]
* [[Renata Cuneo]], Scultrice
* [[Michele da Cuneo]], o Michele da Cunio, Navegatô
* [[Do Carétto (famìggia)|Del Carretto]], Marcheixi de Sann-a e de Finà
* Francesco Della Rovere, Papa [[Sisto IV]]
* Giuliano Della Rovere, Papa [[Giulio II]]
* [[Bonifacio Del Vasto]], [[Marcheise]]
* [[Emanuele Dellepiane]], Industriâ da a acconsa
* [[Lazzaro De Maestri]], Pittô
* [[Ansado De Mai]], [[Ammiraggio]]
* [[Andria Antonio Doberti]] o De Oberti, Müxicista
* [[Carlo Donat Cattin]], [[politico]]
* [[Daniele Fabiano]], Pittô, architetto
* [[Fabio Fazio]], conduttô da a [[televixon]]
* [[Mario Fazio]], [[giornalista]] e studioso
* [[Pietro Formica]], Biou
* [[Antonio Forzano]], patrióta e Müsicista
* [[Giuseppe Frascheri]], Pittô
* [[Giovanni Battista Frumento]], Scultô
* [[Pietro Gara]], Storico
* [[Tomaso Garassino]] e [[Vincenzo Garassino]], Intarsiatoï
* [[Pippo Garibaldi]], Politico, filantrupu [[soçialista]], [[avvocou]]
* [[Pier Gerolamo Gentilricci]], letterô, poeta, storico e filosofo
* [[Vincenzo Gioberti]], [[Abate]], [[deputô]]
* [[Pietro Giuria]], patrióta, letterô, poeta
* [[Domenico Giuria]], Numismatico
* [[Orazio Grassi]], Sciensô gesuita antagonista de [[Galileo Galilei|Galileo]] e artista
* [[Grondona]], (f.lli), Piunieri da a indüstria edile
* [[Ernesto Guala]], Scombattente
* [[Enrico Guercio]], Marcheise e consigliere imperiâ
* [[Bartolomeo Guidobono]], Pittô
* [[Incisa]], famiggia patriçia
* [[Gio Policarpo Lamberti]], Erudito, filantrupu e benefattô
* [[Gerolamo Lavagna]], Miscionäio
* [[Virgilio Felice Levratto]], Zugou çentrattaccu d'a [[Nasiunäle de Futbàll]]
* [[Lottero (famìggia)|Lottero]] (fam.) Mercanti e navegatoï
* [[Martinengo (famìggia)|Martinengo]] (fam.) Patrioti e letterati
* [[Arturo Martini]], Scultô
* [[Bernardo Mattiauda]], Zuista e letterô
* [[Giöxeppe Mazzin|Giuseppe Mazzini]], patrióta, fu prexonê a Sann-a
* [[Migliardi & Vené]], Piunieri da a indüstria meccanica
* [[Alfonso Maria Mistrangelo]], [[cardinâ]] zà [[arcivescovo]] de Firense e letterô scolopio
* [[Agostino Monti]], Cronista e storico
* [[Domenico Nano]], scrïtô e poeta
* [[Rinaldo Negri]], Piuniere da a indüstria elettrica
* [[Giuseppe Nervi]], Zuista e letterô
* [[Filippo Noberaso]], Storico
* [[Beato Ottaviano]], religioso
* [[Pietro Paleocapa]], Inzegnê e [[Menistro do Governo|menistro]]
* [[Leon Pancaldo]], Navegatô
* [[Christian Panucci]], zugou de balon
* [[Sandro Pertini]], VII [[Prescidénti da Repubbrica Italiann-a|Prescidente da Repubbrica]]
* [[Giuseppe Pizzardo]], [[cardinâ]]
* [[Vittorio Poggi]] e [[Poggio Poggi]], Storici e letterati
* [[Leopoldo Ponzone]], letterô
* [[Paolo Pozzobonello]], Astronomo, discepolo de [[Galileo Galilei]]
* [[Luigi Sambolino]], Piuniere da a indüstria tipografica
* [[Giovanni Agostino Ratti]], e [[Càrlo Giöxèppe Ràtto|Carlo Giuseppe Ratti]], Pittoï
* [[Pippo Rebagliati]], patrióta, scindacalista, scombattente
* [[Urbano Rella]], Capitan de Galea, eróe da a [[Bataggia de Leppanto|battaggia de Lepanto]]
* [[Riario]], famiggia patriçia dappeu ramificâ a [[Pesaro]]
* [[Gio Stefano Robatto]], [[Pittô]]
* [[Mario Rossello]], Pittô
* [[Giancarlo Ruffino]], [[Senatô]]
* [[Carlo Rosselli]] e [[Nello Rosselli]], Politici do [[Regno Italian|Regno]] e scrïtoï
* [[Sacco]], Famiggia de magistrati e mercanti
* [[Ambrogio Salineri]] e [[Giulio Salineri]], Archeologi e letterati
* [[San Nazario]], predicò e se ritirò a Sann-a
* [[Sansoni]], casatta patriçia
* [[Santa Maria Giuseppa Rossello]], Fondatrice da a Congregaçione de e [[Monega|moneghe]] de Nostra Scignòa da a Mesericordia
* [[Giuseppe Saredo]], Zuista e [[Senatô]]
* [[Guglielmo savonese]], Magistrato Capitan do Popolo
* [[Camillo Sbarbaro]], Poeta
* [[Pietro Sbarbaro]], Öotô, giornalista, polemista
* [[Pietro Scotti]], Economista e [[Senatô]] do [[Regno Italian|Regno]]
* [[Ignazio Scotto]], Intarsiatô
* [[Giovanni Servettaz]], Inzegnê, Piuniere da a indüstria metallurgica
* [[Silvestre & Allemand]], Piunieri da [[fruta candïa]]
* [[Benedetto Maria Solari]], Teologo
* [[Sormano (famìggia)|Sormano]], Fam. de architetti e scultoï
* [[Cesare Tallone]], Pittô
* [[Giuseppe Tardy e Stefano Benech]], Piunieri da a indüstria metallurgica [[Tardy & Benech]]
* [[Massimo Tammaro]], capo formaçion de e ''[[Frecce Azzurre]]''
* [[Tomaso Torteroli]], Storico
* [[Lorenzo Traversagni]], Umanista, scrïtô
* [[Filippo Turati]], letterô soçialista e [[deputô]]
* [[Franco Varaldo]], [[Senatô]]
* [[Vegerio]], famiggia patriçia
* [[Giovanni Vincenzo Verzellino]], Cronista e storico
* [[Giuseppe Viglienzoni]] e [[Angelo Viglienzoni]], Industriaï do [[veddro]]
* [[Angelo Visca]], Anatomista
* [[Benedetto Walter]], Petroliè
* [[Francesco Zunini]], Mêgu, patrióta, filantrupu e politico
* [[Franco Zunino]], politico
== Posti de'nteresse ==
=== Architetüe religiuse ===
Sann-a a l'è a sede vescuvile d'a [[Diocexi de Sann-a-Noi|Diocesi de Sann-a/Nöi]]. U [[Santuäju d'a Madonna d'a Mizeicordia (Sann-a)|Santuariu de Sann-a]] u rivéste da seculi in-a impurtansa particuläre, cun i pelegrinaggi d'ogni pärte de l'Itallia. A Madónna de Sann-a a l'è staeta incurunä da [[Pio VII]] - prexuné de [[Napolion Bonaparte|Napuleun Buonaparte]] a Sann-a - int'o [[1815]]. Sann-a a l'è stæta cun [[Pio VII]] sede ufficiäle dö [[Papätu]], cumme [[Romma|Rumma]] e [[Avignón|Avignùn]], scibén pe' in periudu sci cürtu.[[File:Cattedrale di savona.JPG|thumb|250px|A catedrâle de Sann-a]]
* Cattedräle de l'Assunta: a l'è staeta custruìa pé via de demulisiuìn zeneixi de l'antìga Catedräle insc'ou Colle d'u Prìamar. A cunserva au sö internu divèrse ópere de riguardu (timpanu d'u purtäle, funte batéximäle, cruxe de märmu, pürpitu, tütti de l'antìga Catedräle d'u Prìamar). Taccòu a-a gexia u gh'è u müseu d'u tesóru, dunde u se pö amiä di quaddri de na çerta impurtansa (Mêstru de Hoogstraeten, [[Tùccio de Àndria|Tuccio D'Andria]], [[Lùcco Cangiâxo|Luca Cangiaxo]], [[Ludovico Brea]], [[Zâne Mazón|Giovanni Mazone]]) e interesanti ogetti d'ärte säcra (cianæe, pasturäli, reliquai ecc..). Tra i ciü belli d'Italia e, a dîta d'i mascimi cunuscitûri italièn de arte scultorea lignea, cunsciderandu u sö periudu de realizasiùn tra i ciü rari e belli d'Európa, u se pö amiä u magnificu côru ligneu, anche lé de l'antìga Catedräle insc'ou Collea e òua deré a l'âtä maggiù.
* [[Santuäju d'a Madonna d'a Mizeicordia (Sann-a)|Santuàriu d'a Madonna d'a Mizeicordia]] o Santuàriu de Sann-a, tiò sciü doppu l'Apparisiùn au Beätu [[Antógnu Bótta]], in t'u [[1536]]. Taccòu a-a gexia u gh'è in müseu ch'u chögge ogetti d'ärte säcra e ''[[ex voto]]''.
* Cappélla Sistinn-a de Sann-a: ünica ätra existente utre a-a çelebre [[Cappélla Sistinn-a]] de [[Romma|Rumma]], vusciüa da u [[Pappa Scistu IV|Pappa Savuneize Scistu IV]], d'a famiggia [[D'a Ruvie (famiggia)|d'a Ruvie]] cumme munümentu de sepultüa di sö vêgi. Restòurò ch'u nu l'è tanti anni.
* Âtóiu de Nóstra Scignùa d'u Castellu, proclamòu munuméntu nasiunäle, u óspita u monümentäle politticu pittüö da [[Vincenzo Foppa]] e Ludovico Brea int'u [[1490]]. Interesànti anche due impunenti càsce prucesciunäli.
* Gexia de San Dalmasiu a Lavagnöa, a cuntégne in [[Polìttico|politticu]] pregévule de [[Bernabê da Módena]].
* Âtóiu d'u Cristu Resortu: u l'è puscìbile amiä dréntu in pregévule côru ligneu d'u quattrusentu de schöa tedésca, e inn-a càscia prucesciunäle de [[Antönio Màia Maragiàn|Anton Maria Maragliàn]].
* Gexia de Sant'Andria: d'u Settesentu, a cunserva dréntu inn-a bella Madonna cu-u figgiö de [[Defendénte Ferâri|Defendente Ferrari]].
* Certusa de Loreto: custruìa da [[Steva Embruno]] in t'u [[1480]] e, pói, ingrandìa. A l'è staeta foscia tiä sciü insc'ou precedente Castellu de Loreto.
* [[Madonna du Munte (Sann-a)|Gêxia d'a Madonna du Munte]].
* E gexie de [[Leze]].
=== Architetüe civili ===
[[Immaggine:Savona, palazzo delle piane o delle palle, di a. martinengo, 1910-11, 01.jpg|miniatura|250x250px|U Palassiu d'e Balle, a-u fundu de Cursu Italia]]
* U [[Palasso Della Rovere|Palassiu Della Rovere]]: ópera de l'architettu [[Giuliàn da Sangallo|Giulian da Sangallo]]. U l'è faetu custruì da u cardinäle Giulian della Rovere, che pói u saiâ pappa Giulio II (in occaxùn d'a sö elesiùn au puntefegä, i saiàn misse in te diverse miagge d'a sitae de lapidi e ärme ruveresche, e ciantae èrbi de rûvie pe-e stradde mêstre); l'inprinsipiu d'i trâvaggi l'è daetu u 4 frêvä [[1495]] sutt'a-a suvrintendensa de [[Urban Vegerio]], sö prûcüatù; in t'u [[1496]] i vêgnan cattae de ca' a l'ingìu pe ingrandî u Palassiu, che peró u restià incumpiüu (se ghe fae câxu, miae e culonne de l'intrâta: i l'aviévan duvüu êse pärte de in cuntestu, cumplêtu de ärma ruveresca, ea.). U prugettu u l'è du fiurentìn Giuliàn da Sangallo, ''magister petrarum et picator'', giüttò da [[Mattê De Bixono]], ''magister picator sive picha pietra''. In t'u [[1500]] a u da Sangallo e a sö néu Bernardo i Ansièn d'a sitae i acórdan a sitadinansa savuneize in benemerensa d'u prugèttu. U sélebre architettu (1445-1516) u custruìsce ascì, pe' [[Loenzo o Magnifico]], e ville fiurentinn-e de [[Poggio Imperiale]] e de [[Poggio a Caiano]]. Sempre d'o Sangallo i sun diversi trâvaggi a [[Romma|Rumma]] e a [[Peruggia|Perüggia]]. Fra i ätri, a l'è staeta aluggiò in te stu palassiu a Reginn-a de Spagna [[Germana de Foix]], muggié de [[Ferdinando II d'Aragona]] (che u l'e staetu ospite in t'u [[Castéllu Növu]]), da u [[26 zûgno|26 zugnu]] [[1507]] (in occaxiun d'u vertixe eurupéu - [[Cunvegnu de Sann-a]]).
* U [[Palassiu Gavotti]]: int'a ciassa Chabrol, d'ancö a sede d'a [[Pinacuteca çivica de Sann-a|Pinacuteca çivica]].
* U [[Palassiu d'e Balle]], o [[Palassiu Delle Piane]], in stile ''[[liberty]]''.
* U [[Palassiu d'i Pavùi]], in [[Via Paleocapa]] e de güstu ''liberty''.
* [[Villa Zanelli]]: a-a maina de [[Leze]], tiä sciü d'u [[1907]]. A l'è tra i ezenpi ciü inpurtanti de architetüa ''liberty'' in Italia.
* [[Villa Cangiäxu (Sann-a)|Villa Cangiäxu]]: int'u quarté d'a Ciann-a, gh'è staetu u [[Napolion Bonaparte|Napuleun]] e u [[Pàppa Pîo VII|Pappa Piu VII]].
* U [[Punte de Prìa (Sann-a)|punte de Prìa]]: u se tröva a u cunfìn d'i cumüni de Sann-a, [[Vuè]] e [[Cuggiæn|Cüggèn]], u l'è staetu custruìu in t'u 1434. foscia in se bäsi rumäne. Doppu a recentìscima, cumpléta demulisiùn d'a pärte a punente d'a strûtüa (rampa d'inträta e poggiù de l'arcä), u munüméntu u l'è staetu snatürö cun inn-a segunda arcä de ciüméntu, in te l'annu 2000.
* U [[Punte de San Giacumu (Sann-a)|punte de San Giacumu]]: insc'ou cólle cu-u maeximu numme, u l'è staetu faetu custruì da Pappa [[Sistu IV]] in t'u 1482 pe ünì u Muntexellu au colle d'u [[Mangiaguadagno]] (inchö Colle de San Giacomo).
=== Architetüe militäri ===
[[File:Fortezza del Priamar dalle alture Savonesi.JPG|thumb|250x250px|Panuramma de Sann-a cu-a furtessa du Priamar]]
* A [[Tûre Leon Pancaldo]] (Tûre di Pilóti o a "Turetta"). Puzisiunô in Ciassa Leon Pancaldo, custruìa in t'u XIV seculu a l'incruxiu strategicu du portiu, a lìè divegnüa l'embléma da sitae.
* A [[Tûre du Brandäle]] (a "Campanassa") cun e vexinn-e tûre Corsi e Riario (Guarnero) e u Palassiù de l'Anziania, cun pärte d'u cumplèssu de San Pê u Vêgiu, che pe brêve mumentu a l'è staeta Catedräle pruvisóia.
* A [[Furtessa d'u Prìamar]]: (parolla de etimulugia ben dibattüa) custruìa insc'ou Colle du Prìamar dai Zeneixi da u 1542, doppu a cunquista definitiva d'a sitae in t'u 1528. A inglóba ascì a Loggia d'u Castéllu de Santa Maria o Castéllu Növu, d'u 1417.
* U [[Castellu d'u Sperùn]]: d'u castéllu mediêvöle u rèsta qarche tóccu de miagge insc'ou Muntexellu, deré a u teätru Gabriellu Ciabréa ([[Gabriello Chiabrera]]).
* U [[Castellu de San Zorzu]]: tersu castéllu mediêvöle d'a sitae, u l'è supravisciüu scinn-a'u XVII seculu, quande un scciöppu d'a Santabarboa u l'a destrütu cumpletamente faxendu ascì 850 mórti. Quéllu che u ne restäva de e fundamenta u l'è staetu demulìu a l'inprinsipiù d'u 2007.
=== Munumenti ===
* Tütti i giurni, da e ue 18:00, chi se tröva in Ciassa Goffredo Mameli u se ferma p'aricurdäse d'i cadüti de tütte e guère ai 21 rintucchi d'a campann-a, un per lettera de l'alfabeto itallian, premiò dai sitadìn cumme munumentu a-a Paxe.
=== Müséi ===
* [[Çivicu Müséu Archeulogicu e d'a Çitè (Sann-a)|Çivicu Müséu Archeulogicu e d'a Çitè]]: u müséu archeulogicu d'a çitè de Sann-a, u se tröva int'u [[Palassiu d'a Loggia (Sann-a)|Palassiu d'a Loggia]], drentu a-u [[Priamä]], dund'u l'è stètu inaugüróu a-u 7 d'arvì d'u [[1990]]. U percursu de vixita u l'è sciü duì cién, in ùrdine de tenpu: a-u cian terén se trövan de testimuĝn̂anse de l'etè rumäna e bizantinn-a, truvè in particulä int'i scävi d'u Priamä, a-u primmu cian i ghe sun di repèrti de l'Etè de Mezu, ch'i vegne ascì da-a çitè vegia, caciä zü cu-a realizaçiùn da furtessa<ref>{{Çitta web|url=https://www.museoarcheosavona.it/il-museo/|tìtolo=Màr - Il Museo|léngoa=EN, IT|vìxita=2024-03-15}}</ref>.
* [[Müséu d'arte de Palassiu Gavotti]]: scistêma de müséi e culeçiuìn cunservè drentu a-u [[Palassiu Gavotti (Sann-a)|palassiu ch'u gh'à dètu u numme]], inte Ciassa Chabrol, u müséu d'arte u se cunpunn-e d'a [[Pinacutêca Civica (Sann-a)|Pinacutêca Civica]], d'a Culeçiùn Milani/Cardazzo e, missu int'u vixìn [[Palassiu du Munte de Pietè (Sann-a)|palassiu du Munte de Pietè]], d'u [[Müséu d'a Ceramica (Sann-a)|Müséu d'a Ceramica]]<ref>{{Çitta web|url=http://musa.savona.it/|tìtolo=MUSA - Civici musei Savona|léngoa=IT|vìxita=2024-03-22}}</ref>.
* [[Müséu d'u Santuäju d'a Madonna d'a Mizeicordia]]: u müséu d'u [[Santuäju d'a Madonna d'a Mizeicordia (Sann-a)|santuäju d'a Madonna de Sann-a]], u se tröva inte l'äa tra u [[Palasettu Türsci (Sann-a)|palasettu Türsci]] e l'[[Uspiççiu d'i Póvėi (Sann-a)|Uspiççiu d'i Póvėi]]. U l'è stètu inaugüróu d'u [[1959]] e u l'ha pigióu a sö scistemaçiùn d'ancö d'u [[2009]], furmä da-e due culeçiuìn d'u storicu Müséu d'u Tesôu e d'i quaddri de l'[[Eso Peluzzi]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.santuariosavona.eu/il-museo/|tìtolo=Santuario di N.S. di Misericordia - Il Museo|léngoa=IT|vìxita=2024-03-25}}</ref>.
* [[Müséu d'u Tesôu d'a Catedräle (Sann-a)|Müséu d'u Tesôu d'a Catedräle]]: u müséu d'u Tesôu d'a [[Catedräle de Sann-a]], u l'è stètu alestìu d'u [[1982]] int'e stansie d'a vegia maserìa. Int'e sö culeçiuìn, u müséu da catedräle u gh'ha de opere ch'i van da-u [[XIII secolo|Düxéntu]] au [[XVIII secolo|Setteçéntu]], cun quaddri, scultüe, paramenti e ogetti säcri<ref>{{Çitta web|url=https://cattedralesavona.it/museo-del-tesoro/|tìtolo=Complesso museale della Cattedrale e Cappella Sistina - Museo del Tesoro|léngoa=IT|vìxita=2024-03-25}}</ref>.
* [[Quaddrerìa du Semenäju Vescuvì (Sann-a)|Quaddrerìa du Semenäju Vescuvì]]: int'u palassiu d'u [[Semenäju vescuvì (Sann-a)|Semenäju]], a cögge na çentanä de pitüe p'ou ciü de scöa ligüre, cun artisti cumme u [[Gioâchìn Axòu|Giuaccìn Axóu]], u [[Zâne Batìsta Carlón|Giuan Battista Carlùn]], [[Zâne Benéito Castigión|Giuan Beneitu Castigiùn]] ditu ''U Greghettu'', [[Antönio Trâvo|Antognu Travi]], [[Càrlo Giöxèppe Ràtto|Carlu Giüxèppe Ratti]], [[Paulu Giömu Bruscu]]. Pe-a scultüa a gh'è, prezenpiu, n'interessante cruxe de leĝn̂u d'u [[XV secolo|Quattruçéntu]] de scöa catalann-a<ref>{{Çitta web|url=https://visitsavona.com/it/musei.html?details&lid=2&pid=25|tìtolo=Quadreria del Seminario Vescovile|léngoa=IT|vìxita=2024-03-25}}</ref>.
* [[Müséu All About Apple|Müséu ''All About Apple'']]: fundóu d'u [[2002]], u cögge e mette in mustra i aparecchi fabrichè da-a [[Apple]] int'a sö stoja e, inte stu anbitu, u l'è u müséu ciü inpurtante a-u mundu, cun tostu 9.000 repèrti ch'i sun cunservè chi<ref>{{Çitta web|url=https://visitsavona.com/it/musei.html?details&lid=2&pid=15|tìtolo=Museo All About Apple|léngoa=IT|vìxita=2024-03-25}}</ref>.
== Ecònumia ==
Ö pòrto de Sann-a ö l'è estremamente impurtante int'e l'ecunumìa dö cappulögu. Difæti, pe' impurtansa, traffegö de mercansìe e cumme aprôdu de crûxæë, l'è ö segundö dä [[Liguria]] doppu [[Zena]]. Tütto ö cumprensóiu purtuäle, trâvaggiandu in sinergia, ö ófre impurtanti sbucchi au mä pë e indüstrie do ''Hinterland'' piemuntèise e lumbärdu. Sann-a a l'è inn-a çittæe attiviscima int'o settöre crûxeristigo, cun a sö modèrna ed efiçiente staçiùn marittima de reçente costruìa, in ''Project Financing'' co a cömpagnia de navegasiùn Costa, dunde fan atualménte scâ diverse ätre cumpagnìe. A Staçiùn Marittima a l'è stæta prugettà da l'architettö catalàn Ricardo Bofill. A strûtüa a riseìve tütti i anni çirca 800.000 türisti. A quésti se dêvan zunze i passeggeri (quaexi 2.000.000 int'a sûla aestae - annä 2006) ch'i se imbärcan da ö Terminäle Traghètti de [[Pórtiu Vuè]].
Int'i anni settanta, primma da grande crisi industriäle da chimica e de l'açò, Sann-a a l'è rivä a êse a 7a çittae d'Italia pe' redditö pro-capite. Rilevante ö l'è ascì u setture tersiàriu e ö turìximu cun destìn lucäle.
== Cultüa ==
=== Istruçiùn ===
{{Seçión vêua}}
=== Dialettu savuneize ===
{{Véddi ascì|Dialettu savuneize|càngio variànte=U meximu argumentu in detaggiu}}
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiuìn ==
* A [[Prucessciùn du Venerdì Santu (Sann-a)|Prucessciùn du Venerdì Santu]]: a se tégne u Venerdì Santu d'i anni päri. A l'è unn-a de ciü impurtanti d'Europa pe' via de sö Casce d'u [[Maragliàn]]
* A Sfiläta storica d'u Liberu Cumüne, u 10 de arvì
* A Pôsa in mä d'i lümìn: in t'a seiann-a d'u 14 agustu. U mä u l'è illüminö da miggiae de lümìn galegianti insce l'aegua.
* I föghi de stae: föghi artificiäli a tempu de müxica.
* U Primmu Mazzu: tradisiunäle curteu de mêsi e lavuratûri purtuäli pe-e vie du centru sittadìn.
* U [[Confêugo|Cunfögu]]: a duménega primma d'a [[Vigìlia de Denâ|vigiĝÎia de Natäle]], int'a [[Ciassa Scistu IV (Sann-a)|Ciassa Scistu IV]], u se tegne l'antighiscimu çerimuniäle de çende u "çeppu augüräle", zà praticóu int'u [[XIV secolo|XIV seculu]], e tiäne föa previxuìn pe l'annu a vegnì. A manifestaçiùn d'u cunfögu, repigiä d'u [[1933]] da l'asuciaçiùn ''[[A Campanassa]]'', a l'è abellìa da in curteu storicu ch'u parte da-u Brandä<ref>{{Çitta web|url=https://www.acampanassa.it/il-confuoco/|tìtolo=U Cunfögu|léngoa=IT|vìxita=2023-12-17}}</ref>.
== Fèste e fée ==
* U 18 märsu a l'è a Madónna d'a Misericordia, Matrunn-a de Sann-a. Se séndan gran pire in t'u Letimbro in t'a nötte d'a vigilia. Pe a sitae i se sendan i lümin e e lüminäie. A festa a riva a u mascimu con a Prucessciùn au [[Santuäju d'a Madonna d'a Mizeicordia (Sann-a)|Santuarriu de Sann-a]].
* A Festa de Santa Ritta u 22 de mazzu. A l'è in t'u quartê cu-u meximu numme in mercô cui banchetti tradisiunäli pe a vendita de röse.
* A Festa de Santa Luçia u 13 de dixembre. Gran mercô in t'a a sitae (via Paleocapa).
== Sport ==
=== Futbòll ===
A squaddra de [[Zeugo do ballon|balùn]] locäle ciü seguìa a l'è quélla du [[Savona Calcio 1907|Sann-a]] (''Savona Calcio''). Intra i ciü grandi campiuìn Savuneixi i van ricurdae Valerio Bacigalupo (naçionäle) e Felice Levratto (vegnüu famöso pe a putensa dö sö tìu, che suvénte ö sgarbäva e rèi (ch'i nu l'éan ancùn de nylon). Ö sport de Sann-a ö vanta inn-a [[Coppa Italia (Zeugo do ballon)|Coppa Italia]] cun ö Vuè (1922). Ö Sann-a ö l'è rivò, primma dö Girun Ünico, aö quärto pósto in [[Serie A]]. Ai giörni nóstri ö Sann-a ö zöga inta Primma Divixion.
=== Ballaneuo ===
Sann-a a vanta inn-a squaddra de [[Ballaneuo|balla-nöu]] da anni int'a serie A1: a ''Rari Nantes Savona''. Int'a sö stóia a l'a vintö: ''3 Scudetti'' (1991 - 1992 - 2005); ''2 Cöppe LEN'' (2005 - 2011, l'equivalente d'a "Cöppa UEFA" du futbàll); ''3 Cöppe Italia'' (1990 - 1991 - 1993).
=== Ciclismu ===
U 6 zügnu [[1991]] a 11a tappa du Gìu d'Italia [[1991]] a l'è rivà a Sann-a cun a vitòia de Max Sciandri.
[[Eddy Merckx]] u l'è legó aä Ligüria pe' l'avégniméntu foscia ciü misteriusu da sö carriéra: int'o [[1969]], cun indóssu a maggia rösa du Gìu d'Itallia, u l'è trûvó puxitivu a l'antidóping doppu a tappa de Sann-a e u vêgne squalificó. U abandunn-a a gära cianzendu sensa riêscì a dä spiegaçiuìn. I culpevulisti i trövan a spiegaçiùn de inn-a superiuritè cuscì fórte insce i ätri. I inucentisti i sustégnan l'idéa du cumplóttu anche perchè i curridùi, in te stu periòdu dä stóia du ciclismu, i accettävan ancùn buttiggétte da beive da u pübblicu, ch'i purèivan dunque cuntêgne quarsciasci cóssa.
== Amministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Comunicaçiuìn ==
=== Stradde ===
{{Seçión vêua}}
=== Feruvìe ===
{{Véddi ascì|Staçiùn de Sann-a|càngio variànte=U mèximu argumentu in detaggiu}}
{{Seçión vêua}}
=== Portu ===
{{Seçión vêua}}
== Cuiuxitæ ==
* Sann-a a l'è cunusciüa e a l'è famûsa anche cumme ''çitae du [[chinottu]]'', cun inna speciale variêtae lucäle. A-a fin du XIX seculu a l'ea u magiùre çentru d'espurtasiùn mundiàle pe stu tipu de agrümme.
* In t'o Trexento Sann-a a l'a avüu in mumento ch'a l'aeiva inn-a populasiùn stimä a ~ u 150% de quella de Rumma.
== Galleria fotugrafica ==
<gallery>
Stemmadellarovere.jpg|L'embléma dë i della Rovere
Ca de Culumbu.jpg|A cà de Dumenicu Culumbu, puè de [[Cristoforo Colombo|Cristofuru]]
Sann-a.jpg|Sann-a da a [[Madonna du Munte|Madonna dö Mönte]]
</gallery>
== Notte ==
;Notte a-u tèstu
<references group="n." />
;Notte bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Bibliugrafìa ==
* {{Çitta publicaçión|outô=Filippo Noberasco|ànno=1932|tìtolo=Toponimi del Comune di Savona|revìsta=Atti della Società Savonese di Storia Patria|editô=Tipografia Savonese|çitæ=Sann-a|volùmme=XIV|léngoa=IT|cid=Noberasco, 1932}}
== Vuxi currelæ ==
* [[A Spèza]]
* [[Imperia]]
== Ätri prugètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
{{Contròllo de outoritæ}}
{{Protètta}}
[[Categorîa:Sann-a| ]]
[[Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e]]
9crgz6u46s7b75lb3wtsl5wy4bvp4ht
Imperia
0
1577
270670
270306
2026-06-10T22:01:34Z
N.Longo
12052
+
270670
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Imper̂ia
|Tipo = [[comun|cumüna]]
|Panorama = Porto Maurizio Imperia, Ligurien.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista du Portu</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imper̂ia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = [[Claudio Scajola]]
|Partito = indipendente de centru-drita
|Data elezione = 27-6-2018
|Data rielezione = 14-5-2023
|Mandato = 2
|var-instituçión = Istitusion
|Data istituzione = 21-10-1923
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|Altitudine = da 0 a 534
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 42384
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023 Deitu Istat] - Pupulasion residente ai 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = A Costa, Artallu, A Turassa, Cantaluvu, Car̂amagna, Car̂amagnetta, Castelluveggiu, I Ciai, I Clavi, I Massabovi, [[Inéia|Ineia]], I Pöxi, L'Ur̂iveu, Murteu, Muntegrassie, Sant'Agà, U Burgu, [[U Portu]]
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Maina de Dian|A Mar̂ina de Dian]], [[Aèntìn|Ar̂entin]], [[Puntedasce]], [[San Luensu (cumüna)|San Lur̂ensu]], [[Sivessa]], [[U Castéllu de Diàn|U Castellu de Dian]], [[U Duseu]], [[Vaxìa]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1201
|var-nómme_abitànti = Nomme abitanti
|Nome abitanti = D'Imper̂ia
|var-patrón = Patron
|Patrono = San Leunardu dau Portu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[26 novénbre|26 de nuvembre]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Imperia (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusision da cumüna de Imper̂ia inta so pruvincia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Imper̂ia'''{{#tag:ref|''Imperia'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengio|léngoa=LIJ, IT}}</ref>|group=n.}} (''Imperia'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ina [[Çitæ|sitè]] e [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligür̂e]] de 42.384 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, quinta da region pe abitanti e sede d'ina [[Pruvincia de Imper̂ia|so pruvincia]].
A cumüna de Imper̂ia a l'è nasciüa du [[1923]] dall'union d'[[Inéia|Ineia]] cu'u [[U Portu]] e autri növe paisi ciü picen. U so numme u ne vegne da l'Imper̂u, a scciumer̂a ch'a spartisce Ineia dau Portu.
== Geugrafia ==
=== Teritor̂iu ===
{{Seçión vêua}}
=== Frasiui ===
<gallery mode="packed" widths="140" heights="140">
Oneglia da est.JPG|Ineia da levante
Porto dal Calvario.jpg|U Portu dau Carvâr̂iu
</gallery>
Imper̂ia a l'è steita fundâ dall'union de par̂egge cumüne e paisi ciü picen, ma inscì de due sitadine de:
* [[Inéia|Ineia]] (''Oneglia'')
* [[U Portu]] (''Porto Maurizio'')
;Autre frasiui
<gallery mode="packed" widths="140" heights="140">
Costa d'Oneglia.jpg|A Costa
Artallo (IM).jpg|Artallu
Imperia-Torrazza.jpg|A Turassa
Cantalupo-Ricci.jpg|Cantaluvu
Caramagna Soprana.jpg|Car̂amagna
</gallery>
* A Costa (''Costa d'Oneglia'')
* Artallu (''Artallo'')
* A Turassa (''Torrazza'')
* Cantaluvu (''Cantalupo'')
* Car̂amagna (''Caramagna Ligure'')
<gallery mode="packed" widths="140" heights="140">
Caramagnetta.jpg|Car̂amagnetta
Imperia-Castelvecchio.jpg|Santa Mar̂ia de Castelluveggiu
Imperia-Piani.jpg|I Ciai
Imperia-Clavi-ponte romanico.jpg|U punte di Clavi
Massabovi.JPG|I Massabovi
</gallery>
* Car̂amagnetta (''Caramagnetta'')
* Castelluveggiu (''Castelvecchio di Santa Maria Maggiore'')
* I Ciai (''Piani'')
* I Clavi (''Clavi'')
* I Massabovi (''Massabovi'')
<gallery mode="packed" widths="140" heights="140">
Imperia-Poggi.jpg|I Pöxi
Imperia-Oliveto.jpg|L'Ur̂iveu
Imperia-Moltedo.jpg|In caruggiu de Murteu
Blumenriviera.jpg|Muntegrassie
Imperia-Sant'Agata.JPG|Sant'Agà
Imperia-Borgo d'Oneglia.JPG|U Burgu
</gallery>
* I Pöxi (''Poggi'')
* L'Ur̂iveu (''Oliveto'')
* Murteu (''Morteo'')
* Muntegrassie (''Montegrazie'')
* Sant'Agà (''Borgo Sant'Agata'')
* U Burgu (''Borgo d'Oneglia'')
=== Climma ===
{| class="wikitable"
! rowspan="2" |Imper̂ia
! colspan="12" |Mesi
! colspan="4" |Stagiui
! rowspan="2" |Annu
|-
!Zen
!Fev
!Mar
!Arv
!Maz
!Süg
!Lüi
!Agu
!Set
!Utu
!Nuv
!Dex
!Inv
!Pri
!Est
!Aut
|-
!T. max. media (°C)
|13
|13
|15
|17
|21
|24
|27
|28
|25
|21
|16
|14
|13,3
|17,7
|26,3
|20,7
|19,5
|-
!T. media (°C)
|10
|10
|12
|14
|18
|22
|24
|25
|22
|18
|14
|11
|10,3
|14,7
|23,7
|18
|16,7
|-
!T. min. media (°C)
|8
|8
|10
|12
|16
|19
|22
|22
|19
|16
|12
|9
|8,3
|12,7
|21
|15,7
|14,4
|-
!Precipitasiui (mm)
|48,4
|41,5
|44,1
|57,5
|44,2
|28,4
|13,9
|27,8
|58,9
|91,9
|86,6
|59,8
|149,7
|145,8
|70,1
|237,4
|603,0
|-
!Giurni d'eigua
|5,0
|4,2
|4,5
|6,5
|5,8
|3,9
|2,6
|3,8
|5,4
|7,4
|7,1
|5,7
|14,9
|16,8
|10,3
|19,9
|61,9
|}
== Stor̂ia ==
=== Ur̂igine du numme ===
{{Seçión vêua}}
=== Preistor̂ia e antighitè ===
{{Seçión vêua}}
=== Etè de messu ===
{{Seçión vêua}}
=== Etè muderna ===
{{Seçión vêua}}
=== Etè cuntempuranea ===
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusion demugrafica ===
{{Demografia/Imper̂ia}}
=== Minur̂anse fureste ===
Segundu i valui de l'[[ISTAT]] ai 31 de dexembre du [[2024]], i sitadin furesti a Imper̂ia i son 7.213<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?a=2024&i=P03|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera e popolazione residente straniera per sesso al 31 dicembre 2024|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2025-11-15}}</ref>.
=== Cugnummi ciü difüsi ===
I cugnummi ciü difüsi a Imper̂ia i son ''Amoretti'', ''Acquarone'', ''Giribaldi'', ''Carli'' e ''Ferrari''<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnummi ciü difüsi cumüna pe cumüna, Imper̂ia|léngoa=IT|vìxita=2025-11-15}}</ref>.
=== Persune lighèi cun Imper̂ia ===
{{Seçión vêua}}
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
=== Scindichi d'Imper̂ia ===
[[Immaggine:Imperia-municipio.jpg|miniatura|A cumüna de Imper̂ia]]
{{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu sitaden|var-partîo=Partiu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Note}}
{{ComuniAmminPrec|1923|1925|Riccardo Lualdi||Cum. pref.|}}
{{ComuniAmminPrec|1925|1926|Dino Dell'Erba||Cum. pref.|}}
{{ComuniAmminPrec|1926|1932|Giorgio Stoppani|[[Partîo Naçionâle Fascìsta|PNF]]|Pudestà|}}
{{ComuniAmminPrec|1932|?|Antonio Farina||Cum. pref.|}}
{{ComuniAmminPrec|3 lüiu 1935|7 arvì 1938|Vittorio Treves|[[Partîo Naçionâle Fascìsta|PNF]]|Pudestà|}}
{{ComuniAmminPrec|1945|27 massu 1951|Goffredo Alterisio|[[Partio Comunista Italian|PCI]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|28 massu 1951|15 nuvembre 1954|Ferdinando Scajola|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|15 nuvembre 1954|30 massu 1956|Bruno Agen|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|31 massu 1956|22 dexembre 1961|Carlo Gonan|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|22 dexembre 1961|7 sügnu 1970|Giorgio Luciano Verda|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|7 sügnu 1970|21 massu 1974|Giovanni Parodi|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|21 massu 1974|15 sügnu 1975|Alessandro Scajola|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|15 sügnu 1975|3 marsu 1976|Giuseppe Mauro Torelli|[[Partio Comunista Italian|PCI]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|3 marsu 1976|7 arvì 1976|Francesco Ruscigni|[[Partîo Socialìsta Italiàn|PSI]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|7 arvì 1976|18 arvì 1977|Giuseppe Vassallo|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|18 arvì 1977|7 arvì 1979|Alessandro Scajola|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|7 arvì 1979|8 sügnu 1980|Bartolomeo Re|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|9 sügnu 1980|29 utubre 1983|Renato Pilade|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|29 utubre 1983|18 dexembre 1983|Claudio Scajola|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|18 dexembre 1983|2 lüiu 1986|Giovanni Barbagallo|[[Partîo Socialìsta Italiàn|PSI]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|2 lüiu 1986|6 massu 1990|Giovanni Gramondo|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|7 massu 1990|23 arvì 1995|Claudio Scajola|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|23 arvì 1995|13 sügnu 1999|Davide Berio|[[Partîo Democràtico de Mancìnn-a|PDS]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|13 sügnu 1999|6 sügnu 2009|Luigi Sappa|[[Fòrsa Italia (1994)|FI]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|7 sügnu 2009|15 massu 2012|Paolo Strescino|[[Il Popolo della Libertà|PdL]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|15 massu 2012|10 sügnu 2013|Sabatino Marchione||Cum. pref.|}}
{{ComuniAmminPrec|10 sügnu 2013|27 sügnu 2018|Carlo Capacci|Indipendente|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|27 sügnu 2018|''in carega''|Claudio Scajola|Indipendente-[[Fòrsa Itàlia (2013)|FI]]|[[Scindico|Scindicu]]|}}
{{ComuniAmminPrecFine}}
=== Binelaggi ===
A cumüna de Imper̂ia a l'è binella de chelle de:
* {{Binelàggio|USA|Newport|1978|Newport (Rhode Island)|var-da-o=dau}}<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150226035352/http://www.comune.imperia.it/node/5707|tìtolo=Gemellaggio con Newport|outô=Cumüna de Imper̂ia|léngoa=IT|vìxita=2025-11-15}}</ref>
* {{Binelàggio|ARG|Rosario|1987|var-da-o=dau}}<ref>{{Çitta web|url=https://www.ilsecoloxix.it/imperia/2010/04/21/news/cittadinanza-a-messi-nato-nella-gemella-rosario-1.33139058|tìtolo=Cittadinanza a Messi, nato nella "gemella" Rosario|outô=Giorgio Bracco|dæta=21 arvì 2010|léngoa=IT|vìxita=2025-11-15}}</ref>
* {{Binelàggio|DEU|Friedrichshafen|2014|var-da-o=dau}}<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150226035555/http://www.comune.imperia.it/node/9363|tìtolo=Consiglio solenne "patto di gemellaggio tra le città di Imperia e Friedrichshafen"|outô=Cumüna de Imper̂ia|léngoa=IT|vìxita=2025-11-15}}</ref>
* {{Binelàggio|FRA|Megève|2021|var-da-o=dau}}<ref>{{Çitta web|url=https://imperia.etrasparenza2.it/archivio28_provvedimenti-amministrativi_0_464039_725_1.html|tìtolo=Progetto di gemellaggio tra la città di Imperia e di Megeve (Francia)|outô=Cumüna de Imper̂ia|léngoa=IT|vìxita=2025-11-15}}</ref>
* {{Binelàggio|ITA|Menfi|2025|Menfi (Italia)|var-da-o=dau}}<ref>{{Çitta web|url=https://www.rivieratime.news/imperia-approvato-allunanimita-il-gemellaggio-con-il-comune-di-menfi/|tìtolo=Imperia, approvato all’unanimità il gemellaggio con il Comune di Menfi|dæta=19 massu 2025|léngoa=IT|vìxita=2025-11-15}}</ref>
== Vie de cumünicasion ==
=== Stradde ===
{{Seçión vêua}}
=== Feruvie ===
<gallery mode="packed" widths="140" heights="140">
Stazione Trenitalia Imperia.jpg|A növa stasion d'Imper̂ia
Imperia - stazione di Porto Maurizio - E.444.jpg|A veggia stasion du Portu
18100 Imperia, Province of Imperia, Italy - panoramio (1).jpg|A veggia stasion d'Ineia
</gallery>
Imper̂ia l'è servia da 'na [[Stasiùn de Inpeia|stasion da feruvia]], in scia [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|linea Sena-Vintimia]], ch'a l'ha piau u postu de due stasiui d'Ineia e du Portu.
=== Porti ===
<gallery mode="packed" widths="140" heights="140">
Imperia Porto Maurizio-Borgo Marina-IMG 2565.JPG|A Mar̂ina du Portu
18100 Imperia, Province of Imperia, Italy - panoramio (5).jpg|U portu d'Ineia
</gallery>
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
== Ligami de för̂a ==
* {{Çitta web|url=https://www.comune.imperia.it/it|tìtolo=Scitu ufisiâle|léngoa=IT|vìxita=2025-11-15}}
* {{Çitta web|url=https://www.imperiaexperience.it/it/|tìtolo=Scitu türisticu ufisiâle|léngoa=IT, EN, FR, DE|vìxita=2025-11-15}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Imperia| ]]
[[Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e]]
7lep1noholyiugvn3mu39vtcr7ixmkk
Baaücu
0
1589
270657
270350
2026-06-10T20:58:45Z
N.Longo
12052
+
270657
wikitext
text/x-wiki
{{Tagiàscu|variànte=, inta varietà baücögna}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Baaücu
|Tipo = [[comun|cumüna]]
|Panorama = Badalucco panorama.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuàmma de Baaücu</div>
|var-localizaçión = Lucaliżaziùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraziùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scendegu]]
|Amministratore locale = Matteo Orengo
|Partito = lìsta cìvica de sèntru-drìta "ValorizziAmo Badalucco"
|Data elezione = 27-5-2019
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 2
|var-teritöio = Teritòiu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autezza
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 1073
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dètu Istat] - Pupulasiùn residénte ai 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraziùi]]
|Sottodivisioni = Argàllu, Ciabàudu, Vignài, Zèrni
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Baiardu|Baiàrdu]], [[I Moin|I Muìn]], [[Muntautu Carpaxe|Muntàutu Carpàxe]], [[Tàgia (cumüna)|Tàggia]], [[U Duseu|U Dusséu]], [[Seriana|Żeiàna]]
|var-âtre_informaçioìn = Àutre infurmaziùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füṡu uraiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1543
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = baücögni
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Zorzo|San Zòrzu]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[11 arvî|11 d'arvì]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Badalucco (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puzisiùn da cumüna de Baaücu in ta pruvìncia d'Impéia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Baaücu''' (''Badalucco'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligüre]] de 1.073 abitànti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> in ta [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvìncia d'Impéia]].
== Geugrafìa ==
{{Seçión vêua}}
== Stòia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugrafica ===
{{Demografia/Baaücu}}
== Pòsti de interèsse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaziùi ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fèie ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
<references />
== Àutri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
[[Categorîa:Baaücu| ]]
d0wm3pdxuufplfgjgow5knqbvcddf2g
Pigna
0
1610
270647
270387
2026-06-10T19:59:25Z
N.Longo
12052
+
270647
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Pigna
|Panorama = Pigna.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de Pigna</div>
|Tipo = [[Comun|cumün]]
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Roberto Trutalli
|Partito = lista civica "Per Pigna e Buggio"
|Data elezione = 27-5-2019
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 2
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autéssa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 736
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulaçiùn residente a-u 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiùn]]
|Sottodivisioni = U Büxe<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.pigna.im.it/Portals/1348/SiscomArchivio/Statuto/STATUTO%20COMUNALE.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Cumün de Pigna|dæta=2025-01-21|léngoa=IT|p=2}}</ref>
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Rucheta (Nervina)|A Rucheta]], [[Avrigâ|Avrigà]], [[L'Isura]], [[Savurgiu]] (FR-06), [[Triöra]], [[U Casté]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1860
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = pignaschi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Michê|San Miché]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[29 seténbre|29 de setembre]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Pigna (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumün de Pigna int'a pruvinsa de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Pigna''' (''Pigna'' aiscì in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 736 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Pigna}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
;Geixe de Pigna
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Pigna - chiesa di San Michele Arcangelo - scorcio facciata.jpg|A geixa de San Miché
18037 Pigna IM, Italy - panoramio (4).jpg|L'uratoriu de Sant'Antoniu
Cappella dei Santi Rocco e Sebastiano, Pigna.jpg|L'uratoriu de San Rocu
Chiesa di San Bernardo, Pigna.jpg|A geixa de San Benardu
Pieve di San Tommaso.jpg|E ruvine de San Tumaixu
Santuario della Madonna di Passoscio, Pigna.jpg|A Madona de Pasosciu
Cappella della Madonna delle Grazie, Pigna.jpg|A Madona d'e Grasie
</gallery>
* Geixa de San Miché, int'u paise
* Uratoriu de Sant'Antoniu, int'u paise
* Uratoriu de San Rocu, a munte d'u paise
* Geixa de San Benardu, int'u campusantu
* Geixa de San Tumaixu, a valle d'u paise
* Santuariu d'a Madona de Pasosciu, a setentriùn d'u paise
* Capela de San Giüsepe, au de là d'a rüvaira
* Capela d'a Madona d'e Grasie, da u punte cu'u meiximu nume
;Geixe d'u Büxe
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Chiesetta Alpina di San Siagrio.JPG|A geixa de San Sciacre
Chiesa Maddonna di Lausegno.jpg|A Madona de l'Ausegnu
</gallery>
* Geixa de San Gian Batista, int'u paise
* Uratoriu de Sant'Andrea, int'u paise
* Geixa de San Sciacre, a levante d'u paise
* Santuariu da Madona di Durùi e de San Rocu, ditu d'a Madona de l'Ausegnu
* Geixa d'a Madona d'u Carmu, int'a regiùn d'a Brigheta
* Capela da Visitaçiùn o d'a Madona de l'Erxu, insc'u stradùn pe Pigna
=== Architetüre civili ===
* Int'u teritoriu de Pigna u se tröva u ciü autu [[Assosto Franco Allavena|refügiu de muntagna]] d'a regiùn, dedicau au Franco Allavena.
=== Architetüre militäri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiùe ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references responsive="" />
== Autri prugeti ==
{{Interprogetto}}
== Ligami de föra ==
* {{Çitta web|url=https://comune.pigna.im.it/|tìtolo=Scitu d'u cumün|léngoa=IT|vìxita=2025-01-21}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Pigna| ]]
nm1iethb91dcwc3aom1w4yzi6kaqlxn
Pumpiana
0
1611
270663
270344
2026-06-10T21:34:38Z
N.Longo
12052
+
270663
wikitext
text/x-wiki
{{Tagiàscu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Pumpiana
|Tipo = [[Comun|cumǜna]]
|Panorama = Pompeiana panorama da collina sanstevi.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vìsta de Pumpiàna</div>
|var-localizaçión = Lucaliżaziùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvìncia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraziùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Vincenzo Lanteri
|Partito = lìsta cìvica "Cambiamo Pompeiana"
|Data elezione = 4-10-2021
|Data istituzione =
|var-teritöio = Teritòiu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autezza
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 851
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dàitu Istat] - Pupulaziùn residénte ai 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumǜne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Riva (cumüna)|A Rìva]], [[A Sipressa|A Siprèssa]], [[Prebüna|Prebǜna]], [[San Steva a Mâ|San Steva]], [[U Castelà (cumüna)|U Castelà]], [[U Tersö]]
|var-âtre_informaçioìn = Àutre infurmaziùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füṡu uraiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1566
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti =
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Santa Maìa Madaléna e a Sunta
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[22 seténbre|22 de lǜgliu]] e [[15 agosto|15 d'agùstu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Pompeiana (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pużiziùn da cumǜna de Pumpiàna int'a pruvìncia d'Impéria
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Pumpiana'''{{#tag:ref|''Pompeana''<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/pompeiana/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Pompeiana|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-02-03}}</ref> o ''Ponpiâna''<ref>{{Çitta web|url=http://www.zeneize.net/itze/parole.asp?Parola=pompeiana|tìtolo=TIG - Pompeiana|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-02-03}}</ref> in [[Lengoa zeneize|żenese]]|group=n.}} (''Pompeiana'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina [[Comun|cumǜna]] [[Liguria|lìgüre]] de 851 abitànti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvìncia de Impéria]].
== Geugrafìa ==
{{Seçión vêua}}
== Stòia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluziùn demugrafica ===
{{Demografia/Pumpiana}}
== Pòsti de interèsse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultǜa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaziùi ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e féie ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vìe de cumünicaziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
;Nòte au tèstu
<references group="n." />
;Nòte bibliugràfiche
<references />
== Autri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Pumpiana| ]]
raj2b3idbau89eu1mpnw8x0vi5llmkv
Sanremu
0
1613
270654
270354
2026-06-10T20:31:43Z
N.Longo
12052
+
270654
wikitext
text/x-wiki
{{Sanremascu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Sanremu
|Panorama = Sanremo-panorama città e porto dal santuario madonna della costa1.jpg
|Didascalia = Sanremu vista dau Santuariu da Madonna da Costa
|Bandiera = Flag of Sanremo.svg
|var-localizaçión = Lucalisassiun
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[comun|cumün]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministrassiun
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Alessandro Mager
|Partito = liste siviche
|Data elezione = 24-06-2024
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autéssa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 52938
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dàitu Istat] - Pupulassiun residente au 31 d'utubre d'u 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frassiui]]
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Avrigâ]], [[Baiardu]], [[I Spiareti]], [[Preinaudu|Preinàudu]], [[Seriana|Seriàna]], [[Tàgia (cumüna)|Tàgia]], [[U Seburca|Seburga]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmassiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füüsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1105
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = Sanremaschi <small>(cheli veri)</small><br />Sanremesi <small>(cheli sulu nasciüi chi)</small>
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Rœummo de Zena|San Römu de Zena]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 13 utubre
|var-nomiâgio = Stranome
|Soprannome = Sità de Sciùre
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Sanremo (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusissiun du cumün de Sanremu inta pruvinsa d'Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufissiàle
}}
'''Sanremu'''{{#tag:ref|Scriitu aiscì ''Sanremmu'', antigamente ''San Römuru'', ''San Remu'' in saudanelu<ref>{{Çitta web|url=https://www.soudan.it/dizionar.htm|tìtolo=Dizionario illustrato Soudanèlu-Italiano|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-02-14}}</ref>, ''Sanremu'' in vrigaencu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|p=92}}</ref> e in [[Lengua brigašca|brigascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciandria|léngoa=LIJ, IT|p=49|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>, ''Senremu'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>, ''Sanremmu'' in [[Dialettu ar̂ascìn|arascin]]<ref>{{Çitta lìbbro|tìtolo=Nuovo Dizionario alassino|ànno=2001|editô=Associazione Vecchia Alassio|çitæ=Arasce|léngoa=LIJ, IT|p=65}}</ref>, ''Sanremu'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganéese]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=115|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Sanremmo'' in [[Lengoa zeneize|zenéese]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/ventimiglia/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Ventimiglia|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-02-14}}</ref>|group=n.}} (''Sanremo'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ina [[Çitæ|sità]] e [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 52.938 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, situà inta [[Rivêa de Ponénte|Rivéira de Punente]].
== Geugrafia ==
Sanremu a l'è situà inta [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa d'Imperia]], ch'a l'è distante sulu càiche chilometru. A so' frassiun ciü grande a l'è [[Büssana]].
== Stoia ==
=== Urigine du numme ===
[[File:San Remo029.jpg|thumb|250px|left|Mappa de Sanremu du [[1753]] cu'a transissiun du numme]]
U numme de Sanremu u vegne dau santu patrun da sità, [[San Rœummo de Zena|San Römu de Zena]], visciüu press'a poucu intu [[V secolo|V seculu]] e otavu [[Arçidiòcexi de Zêna|véscu de Zena]], sucessù de [[San Scî de Zêna|San Scì]].
=== Preistoia ===
{{Seçión vêua}}
=== Antighità ===
{{Seçión vêua}}
=== Età de mezu ===
{{Seçión vêua}}
=== Età muderna ===
{{Seçión vêua}}
=== Età cuntempuranea ===
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulussiun demugrafica ===
{{Demografia/Sanremu}}
== Posti d'interesse ==
=== Architetüre religiùuse ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militari ===
{{Seçión vêua}}
== Culumìa ==
L'ecunumia de Sanremu a dipénde dau turìximu, daa [[Fluricultüra in te l'estremu punente ligure|cultivassiun de sciùre]] inte sèrre e dau [[Casinò de Sanremu|Casinò]].
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestassiun ==
* [[Festival de Sanremmo|Festivàl de Sanremu]]
== Feste e féire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrassiun ==
{{Seçión vêua}}
== Cumünicassiun ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugètti ==
{{Interprogetto}}
== Ligàmi de föra ==
* {{Çitta web|url=https://www.comune.sanremo.im.it/|tìtolo=Scitu ufissiàle|léngoa=IT|vìxita=2024-03-19}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Sanremu| ]]
astpyblgsqexnn0h17spnuyw1qvsowc
A Sipressa
0
1616
270672
270332
2026-06-10T22:05:32Z
N.Longo
12052
+
270672
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = A Sipressa
|Tipo = [[comun|cumüna]]
|Panorama = Cipressa.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista da Sipressa</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imper̂ia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Filippo Rinaldo Guasco
|Partito = lista civica "Cipressa riparte"
|Data elezione = 6-6-2016
|Data rielezione = 4-10-2021
|Mandato = 2
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 1195
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023 Deitu Istat] - Pupulasion residente ai 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = Ar̂egai, I Ciai, Vingöia
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Còsta|A Costa]], [[Prebüna]], [[Pumpiana]], [[San Luensu (cumüna)|San Lur̂ensu]], [[San Steva a Mâ|San Steva]], [[Sivessa]], [[U Tersö]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1694
|var-nómme_abitànti = Nomme abitanti
|Nome abitanti = sipresen
|var-patrón = Patron
|Patrono = Visitasion de Mar̂ia
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[2 lûggio|2 de lüiu]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Cipressa (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusision da cumüna da Sipressa inta pruvincia d'Imper̂ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''A Sipressa''' (''Cipressa'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligür̂e]] de 1.195 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, inta [[pruvincia de Imper̂ia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusion demugrafica ===
{{Demografia/A Sipressa}}
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
;Parocchia da Sipressa
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Cipressa-chiesa visitazione1.jpg|A gexa da Visitasiun
Cipressa-oratorio ss annunziata3.jpg|L'ur̂ator̂iu da Nunsiâ
</gallery>
* Gexa da Visitasiun, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, intu paise
* Capella da Madonna du Rusâr̂iu, ai Ar̂egai
;Parocchia de Vingöia
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Lingueglietta-chiesa natività maria vergine1.jpg|A gexa da Nativitè
Lingueglietta-chiesa natività maria vergine4.jpg|L'ur̂ator̂iu da Nunsiâ e, de daré, a gexa
S.Pietro-Lengueglietta.jpg|A gexa-furtessa de San Per̂u
</gallery>
* Gexa da Nativitè de Mar̂ia, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, de fiancu da gexa
* Gexa-furtessa de San Per̂u, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Roccu, intu paise
;Parocchia di Ciai
* Gexa da Madonna di Anger̂i, ai cunfen cun [[A Còsta|A Costa]]
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:A Sipressa| ]]
097675e133knisj0dkb6dqfdfso8x3k
Sivessa
0
1617
270671
270328
2026-06-10T22:03:35Z
N.Longo
12052
+
270671
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Sivessa
|Tipo = [[Comun|cumüna]]
|Panorama = Civezza - panoramio.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de Sivessa</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imper̂ia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Maria Maddalena Ricca
|Partito = lista civica "Per Civezza"
|Data elezione = 4-10-2021
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 637
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023 Deitu Istat] - Pupulasion residente ai 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Sipressa]], [[Imperia|Imper̂ia]], [[Prebüna]], [[San Luensu (cumüna)|San Luensu]], [[U Duseu]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1657
|var-nómme_abitànti = Nomme abitanti
|Nome abitanti = sivesin
|var-patrón = Patron
|Patrono = [[San Marco|San Marcu]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[25 arvî|25 d'arvì]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Civezza (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusision da cumüna de Sivessa inta pruvincia d'Imper̂ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Sivessa''' (''Civezza'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligür̂e]] de 637 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, inta [[pruvincia de Imper̂ia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusion demugrafica ===
{{Demografia/Sivessa}}
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Civezza-chiesa san marco.jpg|A gexa de San Marcu
Civezza-oratorio san giovanni battista.jpg|L'ur̂ator̂iu de San Giuanni Evangelista
</gallery>
* Gexa de San Marcu, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Giuanni Evangelista, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Roccu, in scia via pe I Pöxi
* Capela du Sarvatù, in scia via pe [[San Luensu (cumüna)|San Lur̂ensu]]
* Capela de San Bastian, de sutta du paise
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
[[Categorîa:Sivessa| ]]
7n22bp7s5py2a6rpsyft5xg1z0mo5nj
Väze
0
1620
270632
264739
2026-06-10T18:32:48Z
N.Longo
12052
+
270632
wikitext
text/x-wiki
{| width=50%
|-
|style="background:#21ad5e; color:white" width=10%|<div style="text-align:center">'''VÄ'''</div>
|style="background:#9eedbf; color:black"| <small>Stà pagina chi a l'è scrìta in '''väżìn''', au moddu de l'Angiulìn Regazzoni</small>
|}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Vâże
|Panorama = Varazze.png
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de Vâże</div>
|var-localizaçión = Lucaliżasiùn
|var-stâto = Stâtu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[comun|cumüne]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = San-na
|var-aministraçión = Aministrasiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Luigi Pierfederici
|Partito = lista civica de sèntru-drìta "Essere Varazze"
|Data elezione = 4-10-2021
|var-instituçión = Istitusiùn
|Data istituzione = 1861
|var-teritöio = Teritoiu
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|Altitudine = 10
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 12559
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dètu Istat] - Pupulasiùn rexidénte ai 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiuìn]]
|Sottodivisioni = Arpixella, Cantalù, Casanöva, Castagnabun-na, Dezèrtu, E Faje, Invrea, U Péi<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.varazze.sv.it/c009065/zf/index.php/atti-generali/index/dettaglio-voce/atto/8/voce/128|tìtolo=Statütu|outô=Sité de Vâże|léngoa=IT|vìxita=2024-08-11}}</ref>
|var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Steja]], [[Cogoeuo|Cugueu]] (ZE), [[Çelle|Sèlle]], [[Sascê|U Sascèllu]]
|var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmasiuìn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füżu uräiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 4
|Gradi giorno = 1499
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = Väżìn
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Santa Catain-na da Siena
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[30 arvî|30 d'arvì]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Varazze (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puxisiùn du cumüne de Vâże in tà pruvinsa de San-na
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiäle
}}
'''Vâże''' (''Varaṡṡe'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganéiże]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbénga|léngoa=LIJ, IT|p=121|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Varas̠s̠e'' in [[Dialéttu finarìn|finarìn]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi Alonzo Bixio|tìtolo=Dizionario delle parlate finalesi|url=https://books.google.com/books?id=ipCwGQAACAAJ|ànno=2000|editô=Centro Storico del Finale|çitæ=Finà|léngoa=LIJ, IT|p=152}}</ref>, ''Varazze'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è in [[Comun|cumüne]] [[Liguria|ligüre]] de 12.559 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> in tà [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de San-na]].
== Geugrafìa ==
U cumüne de Vâże u se tröva in tà [[Rivêa de Ponénte|Rivéa de Punente]], cun u sö teritoiu cumünale ch'u nu cunprende sulu a fascia custéa, ma ascì tanti bricchi de l'entrutèra, cu-u ciü èrtu ch'u l'è u [[Mónte Béigoa|Munte Beigua]] (1.287 m).
U l'è u cuártu cumüne pe nümeru de abitanti in tà pruvinsa de San-na.
=== Climma ===
U climma de Vâże u l'è tenpióu marittimu. A tenperatüa media a l'annu a l'è de +15,6 °C e gh'è in-na grande ümiditè, màscime de stè, e ghe ciöve de media 1300 mm a l'annu.
== Stöia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugrafica ===
{{Demografia/Vâze}}
== Posti de interèsse ==
=== Architetüe religiuże ===
<gallery widths="150" mode="packed">
File:Varazze (SV) - collegiata di Sant'Ambrogio - facciata - 01.jpg|A facià da géxa de Sant'Anbröxu
File:Oratorio di Nostra Signora Assunta Varazze.jpg|Ötòiu de l'Assunta
File:Varazze - Santuario di Santa Caterina.JPG|U Santuàiu de Santa Catain-na
File:Varazze - Chiesa dei Santi Nazario e Celso - 2023-09-30 11-07-23 001.JPG|San Nazâ e Celsu
</gallery>
{{Seçión vêua}}
=== Architetüe civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüe militäri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
=== Istrusiùn ===
{{Seçión vêua}}
=== Dialettu väżìn ===
{{Çitaçión|[...] Dimmulu pure chi, 'n té st'occaxiun<br />se propriu vuemmu che u parlà nu moeôe<br />cuntinuemmu a parlalu, e cun raxiun<br />mustremmulu ai figgieû anche in t'è schêue.|Mario Sala, ''A nostra parlata''}}
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiuìn ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fèe ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
U [[zeugo do ballon|zögu du balùn]], cumme in tu restu da Ligüria, u l'è u [[sport]] ciü pupuläre a Vâże, a ogni moddu sun peró i pattìn ch'an purtòu e ciü grandi vitöie aa sité, cun titoli italièn, europei e mundiäli guagnè dai atleti da Polisportiva S. Nazario. A Polisportiva a se occupa ascì de bocce e de ätri sport.
A scuaddra de balùn ciü inpurtante a l'è u [[Associazione Sportiva Dilettantistica Varazze Don Bosco 1912|Varazze 1912 Don Bosco]], che àua u zöga in tà [[Promoçión (zögo do balón)|Prumusiùn]], ma ch'u l'è stètu fin-na in tà [[Serie C]]. Gh'è ascì in-na scuaddra du burgu de San Nazä, l'A.C. San Nazario, ch'a l'è rivä aa [[Prìmma Categorîa|Primma Categurìa]].
Inpurtante in tà sité u l'è delungu stètu u [[Ciclìsmo|ciclismu]], anche grassie ai tenpi de cuande u [[Fausto Coppi]], regurdòu da in munümentu in scià pasegiäta, cu-a sö scuaddra u vegniva a svernà e alenäse chi. In tenpi ciü vixìn, u [[Gîo d'Italia|Gìu d'Italia]] u l'à fètu tappa ciü òte a Vâże anche pe l'apasciunòu interesamentu de [[Carlo Delfino]], megu e scritù de libbri de ciclismu.
Dapö, nu bezögna poi ascurdäse de sucietè spurtìe che se occûpan de [[ballaxiòu]] (CelleVarazze Volley), de [[atletica lezéa]] (Atletica Varazze), de [[ballabanestro|ballabanestru]] (Juvenilia Varazze) de [[tennis]] (A.S.D. Tie Break Varazze) e de sport, surviatüttu ballaxiòu, amaturiäle ([[B.C. Varazze Swindlers]]), [[Christmas Cup]] (Coppa de Denä).
== Amministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Cumünicasiuìn ==
{{Seçión vêua}}
== Notte ==
<references/>
== Ätri prugètti ==
{{Interprogetto}}
== Ligammi de föa ==
* {{Çitta web|url=http://www.comune.varazze.sv.it/|tìtolo=Scìtu ufisià|léngoa=IT|vìxita=2024-05-23}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Vâże| ]]
tgw0m34le5flbi5yv3k4n16a8pzdwrk
A Burdighea
0
1635
270641
270415
2026-06-10T19:26:37Z
N.Longo
12052
+
270641
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = A Burdighea
|Panorama = Aerial view of Bordighera (2).jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panurama d'a Burdighea</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[comun|cumün]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Marzia Baldassarre
|Partito = lista civica "Bordighera Domani"
|Data elezione = 25-05-2026
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 10198
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulasiùn residente a-u 31 d'utubre d'u 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiùn]]
|Sottodivisioni = U Burghetu (San Nicolò), U Sciasciu
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[I Spiareti]], [[Valebona]], [[Valecrösa]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1057
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = burdigoti
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Sant'Ampegliu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[14 mazzo|14 de mazzu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Bordighera (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusisiùn d'u cumün d'a Burdighea int'a pruvinsa de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''A Burdighea'''{{#tag:ref|Scritu ''Burdighéa'' in sanremascu<ref>{{Çitta web|url=https://app.approu.it/#/search/2/Bordighera|tìtolo=Appröu - Bordighera|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-26}}</ref>, vrigarencu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|p=68}}</ref> e saudanelu<ref>{{Çitta web|url=https://www.soudan.it/dizionar.htm|tìtolo=Dizionario illustrato Soudanèlu-Italiano|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-26}}</ref>, ''Burdighea'' in [[Lengua brigašca|brigascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciandria|léngoa=LIJ, IT|p=49|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>, ''Buldighera'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>, ''Burdighe"a'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganese]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=115|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''(a) Bordighea'' in [[Lengoa zeneize|zenese]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/bordighera/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Bordighera|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-01-20}}</ref>|group=n.}} (''Bordighera'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 10.198 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugrafica ===
{{Demografia/A Burdighea}}
== Posti de interesse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
=== Parmureli de Burdighea ===
{{Véddi ascì|Aiga a-e còrde}}
Chele bele föie de [[Pàrma|parmura]] gianche tüte intresae che u [[Pàppa|Papa]] e i auti Prelati a dumenega de parmure i porta in prucesiun i vegne intresae a magiur parte a Burdighea, che pe ninte a se ciama a cità de parmure. L'è ina tradisiun che a düra de ciüù de 400 ani e esatamente da u [[1586]], candu [[Pàppa Scìsto V|Papa Sisto V]] u stava costruendu a [[Baxìlica de Sàn Pê in Vaticàn|bazilica de San Pietro]] e u ghe vureva in ubeliscu che u l'eira a u circu maximu, e u l'aveva dau urdine in cun i editu che pe chi l'avese parlau mentre i l'aisava ghe sareva stà a pena de morte, ma mentre i u drisava e corde e se alungava cume in elasticu, e alura se sentiu ina vuixe crià "Aiga a e corde!". L'eira stau Capitan Bresca, Burdigotu; u soi sugerimentu u l'è stau seguiu e l'obeliscu finarmente drisau, alura u Papa u l'ha vuxiu viè chi l'avese parlau, e invece de faru punì u g'ha dumandau cose u vurese in scangiu de u sugerimentu che u l'aveva dau, e cu l'aveva sarvau a cerimonia e u travaiu de tanta gente.
Elu u g'ha dumandau che a sua famia a purese pe sempre furnì e föie de parmura a San Pietro pe a [[Doménega de pàrme|festa de parmure]] e sa tradisiun a düra ancura anchöi, e ancura anchöi i parmurai, [[Lavoraçión de féugge de pàrma|i serca e parmure ciü bele pe ligale]] e faghe vegne e föie gianche, e nosce done i l'intresa pe fare diventà de opere d'arte chi sembra vive, intresandu in te se föie in savè e ina trdisiun chi se tramanda da ina generasiun a l'autra in cun tüti i soi segreti intresandu anche a sacralità de sa cianta che fin da l'antighità in te tüti i populi a l'hà sempre rapresentau u divin, e in ta nuxia relugiun u martiriu.
== Manifestasiùe ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasiùn ==
A Burdighea a l'è servìa da ina [[Staçión de Bordighêa|stasiùn]] feruviària sciüa [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|feruvìa Zena-Ventemiglia]].
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:A Burdighea| ]]
4r9t5ml4ysvj5b3bi3z9xavglscfhhn
Triöra
0
1636
270652
270397
2026-06-10T20:16:27Z
N.Longo
12052
+
270652
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Triöra
|Panorama = Triora panorama.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panurama de Triöra</div>
|Tipo = [[Comun|cumüna]]
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Liguria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Massimo Di Fazio
|Partito = lista çivica "Triora viva"
|Data elezione = 10-6-2018
|Data rielezione = 14-5-2023
|Mandato = 2
|var-instituçión = Istitusiùn
|Data istituzione = 1861
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autéssa
|Altitudine = 780
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 396
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulaçiùn residente a-u 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiùn]]
|Sottodivisioni = Abenin, Burniga, Bregalla, Cabutin, Carmeli, Çetta, Çreppo, Guìna, Lurêu, Munexi de Triöra, Pin, [[Reaud|Reaudu]], [[Vërdegia|Verdegia]], Vesignana
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Briga|A Briga]] (FR-06), [[Briga Auta]] (CN), [[I Moin|I Murìn de Triöra]], [[Mendaiga]], [[Muntegrossu Cian de Laite|Muntegrossu]], [[Pigna]], [[Savurgiu]] (FR-06), [[U Casté|U Castê]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 3039
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = triuraschi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = A Sunta
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[15 agosto|15 agustu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Triora (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiun d'a cumüna de Triöra in t'a pruvinça de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Triöra''' (o ''Triöira'', ascì ''Triöa'', scrìtu ''Triêua'' in [[Lengoa zeneize|zenese]], ''Triöira'' in [[Lengua brigašca|brigascu]]<ref name=":0">{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciàndria|léngoa=LIJ, IT|p=49|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>, ''Triora'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è 'na [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligüre]] d'a [[Pruvincia de Imper̂ia|Pruvinça de Imperia]] ch'a cunta 396 abitanti (daiti agiurnài du [[2023]]).
== Geugrafia ==
Triöira l'è int'a [[Intemelia|Tèra Intemelia]]. L'è in çima d'a Vale Argentina.
== Storia ==
L'è cunusciüa sopratütu parché in t'u çincheçentu l'è stata teatru de na cacia ae baggiüe.
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Triöra}}
== Pòsti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
18010 Triora IM, Italy - panoramio.jpg|A geixa d'a Sunta
Triora - chiesa di San Dalmazio - campaniletto.jpg|Campanìn de l'uratoriu de San Dalmassu
Chiesa di San Bernardino con ippocastano, Triora.jpg|A geixa de San Benardìn
Church of Loreto (Triora).jpg|A Madona d'u Luretu
</gallery>
;Parocchia de Triöra
* Geixa d'a Sunta, int'u paise
* Uratoriu de San Gian Batista, int'u paise
* Uratoriu de San Dalmassu, int'u paise
* Geixa de Sant'Agustìn, a munte d'u paise
* Geixa de Santa Maria d'e Grasie, insc'a via pe [[I Moin|I Mürìn]]
* Geixa de San Benardìn, a punente d'u paise
* Geixa de San Giuani ai Prài, insc'u stradùn pe [[Baiardu]]; int'u cumün d[[I Moin|i Mürìn]] ma sutta aa parocchia de Triöra
* Santuriu d'a Madona d'u Bun Viagiu, a Cian Fregu, de sutta d'u paise
* Santuariu d'a Madona d'u Luretu, int'a fraçiùn d'u Luretu
* Uratorio de Sant'Antoniu, int'a fraçiùn de Bregalla
;Parocchia de Cetta
* Geixa d'u Santiscimu Nume de Maria
* Capela de Sant'Ixidoru
;Parocchia de Creppu
* Geixa d'a Natività de Maria
;Parocchia de Reaudu
* Geixa d'a Madona d'u Rusariu
;Parocchia de Verdegia
* Geixa d'a Madona d'u Carmu
=== Architetüre civili ===
* Cà d'e Baggiüe.
=== Architetüre militäri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
L'[[Alpeggio de Triöra|Alpeggiu de Triöra]] u l'è in furmaggiu prudütu inta zona de Triöra.
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiùe ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fére ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Cumünicaçiùe ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references/>
== Âutri prugètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Triöra| ]]
7z2no91a34itm0av721oq3ovrtarinf
Airöre
0
1663
270637
270381
2026-06-10T19:14:54Z
N.Longo
12052
+
270637
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Airöre
|Panorama = Airole, Val Roja, Italia.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista d'Airöre</div>
|Tipo = [[Comun|cumün]]
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Andrea Molinari
|Partito = lista civica "Patto per Airole"
|Data elezione = 10-6-2024
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 370
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulasiùn residente a-u 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiùn]]
|Sottodivisioni = Colabassa<ref>{{Çitta web|url=https://comune.airole.im.it/Portals/1830/SiscomArchivio/Statuto/statuto-comune-im-airole.pdf|tìtolo=Statuto Comunale|outô=Cumün de Airöre|dæta=2025-01-20|léngoa=IT|p=2}}</ref>
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Breggio|Bregliu]] (FR-06), [[Dussaiga]], [[L'Aoriveta|L'Auriveta]], [[Ventemiglia]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1706
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = airörenchi<br />airurenchi<br />airöreli
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Santi Filipu e Giacumu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[11 mazzo|11 de mazu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Airole (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumün d'Airöre int'a pruvinsa de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Airöre''' (''Airöe'' in [[Lengoa zeneize|zenese]]<ref group="n.">Da prununsià {{IPA|[ajˈrɔːe]}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/airole/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Airole|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-01-20}}</ref>, ''Airole'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 370 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Airöre}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Airole-chiesa ss filippo giacomo10.JPG|A geixa d'i Santi Filipu e Giacumu
Airole-santuario delle grazie.JPG|A Madona d'e Grasie
</gallery>
;Parocchia de Airöre
* Geixa d'i Santi Filipu e Giacumu, int'u paise
* Uratoriu de San Gian Batista, int'u paise
* Santuariu d'a Madona d'e Grasie, dau campusantu
;Parocchia de Colabassa
* Geixa de San Clemente, int'u paise
* Capela de l'Imaculà, int'u paise
* Capela de San Benardu, insc'a via d'Airöre
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militari ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiùe ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaçiùn ==
=== Strade ===
{{Seçión vêua}}
=== Feruvie ===
{{Véddi ascì|Staçión de Airöe|Staçión de Airöe (1914)|càngio variànte=U meiximu argumentu in detagliu}}
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugeti ==
{{Interprogetto}}
== Ligami de föra ==
* {{Çitta web|url=https://comune.airole.im.it/|tìtolo=Scitu d'u cumün|léngoa=IT|vìxita=2025-01-20}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
[[Categorîa:Airöre| ]]
cff2a3qyvdjkgtz4b1ao2q87h1ab9bn
A Còsta
0
1664
270673
270334
2026-06-10T22:07:46Z
N.Longo
12052
+
270673
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = A Costa
|Tipo = [[Comun|cumüna]]
|Panorama = Costarainera - panoramio (10).jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista da Costa</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imper̂ia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Pietro Mareri
|Partito = lista civica "Per Costarainera"
|Data elezione = 4-10-2021
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 786
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023 Deitu Istat] - Pupulasion residente ai 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = I Ciai
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Sipressa]], [[San Luensu (cumüna)|San Luensu]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1645
|var-nómme_abitànti = Nomme abitanti
|Nome abitanti =
|var-patrón = Patron
|Patrono = [[San Gioâne Batista|San Giuani u Batista]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[24 zûgno|24 de ṡügnu]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Costarainera (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusision da cumüna da Costa inta pruvincia d'Imper̂ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''A Costa''' (dita inscì '''A Costa di Rainei''' o '''Costarainea''', ''Costarainera'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligür̂e]] de 786 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, inta [[pruvincia de Imper̂ia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusion demugrafica ===
{{Demografia/A Costa (cumüna)}}
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Costarainera - panoramio (2).jpg|A gexa de San Giuan Batista
Costarainera-oratorio san carlo.jpg|L'ur̂ator̂iu de San Carlu
S.Antonio-Costarainera.JPG|A gexa de Sant'Antoniu
</gallery>
* Gexa de San Giuan Batista, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Carlu, intu paise
* Gexa de Sant'Antoniu, in scia via pe u Munte da Costa
* Ur̂ator̂iu de San Bastian, in diresiun de Vingöia, in ruvina
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:A Còsta| ]]
fukhzw1g4yr1079a1akiuilekm71sgi
Prebüna
0
1668
270666
270416
2026-06-10T21:51:21Z
N.Longo
12052
+
270666
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Prebüna
|Tipo = [[Comun|cumüna]]
|Panorama = Pietrabruna.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de Prebüna</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imper̂ia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Massimo Rosso
|Partito = lista civica "Borghi uniti"
|Data elezione = 22-9-2020
|Data rielezione = 25-5-2026
|Mandato = 2
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 419
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023 Deitu Istat] - Pupulasion residente ai 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = Buscumâ, Ture di Papui
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Sipressa]], [[Pumpiana]], [[Sivessa]], [[Tàgia (cumüna)|Taggia]], [[U Castelà (cumüna)|U Castelâ]], [[U Duseu]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 2093
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = prebünolli
|var-patrón = Patron
|Patrono = San Maté
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[21 seténbre|21 de setembre]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Pietrabruna (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusision da cumüna de Prebüna inta pruvincia d'Imper̂ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Prebüna''' (''Pietrabruna'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligür̂e]] de 419 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, inta [[pruvincia de Imper̂ia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusion demugrafica ===
{{Demografia/Prebüna}}
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
;Parocchia de Prebüna
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Pietrabruna-chiesa san matteo.jpg|A gexa de San Matté
Pietrabruna-oratorio ss annunziata.jpg|L'ur̂ator̂iu
Pietrabruna-chiesa san gregorio.jpg|A gexa de San Grigö
</gallery>
* Gexa de San Matté, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, intu paise
* Gexa de San Grigö, dau simiter̂u
* Capela de San Roccu, a munte du paise
;Parocchia de Buscumâ
* Gexa de San Benardu, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, intu paise
* Capela de San Scir̂u, dau simiter̂u
;Parocchia da Ture di Papui
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
WP 20150826 - Torre Paponi 002.jpg|A gexa da Ture
WP 20150826 - Torre Paponi 003.jpg|L'ur̂ator̂iu da Nunsiâ
</gallery>
* Gexa di Santi Cosma e Damian, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, intu paise
* Capela de San Tognu, in scia via du simiter̂u
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Prebüna| ]]
65x9ej3od2wian2b7y0g5c5ftafbf7n
Carpaxe
0
1669
270659
265293
2026-06-10T21:03:39Z
N.Longo
12052
+
270659
wikitext
text/x-wiki
{{Tagiàscu|variànte=, inta varietà baücögna}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Carpàxe
|Tipo = [[Fraçion geògrafica|frasiùn]]
|Panorama = Carpasio in Snow.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuàmma de Carpàxe</div>
|var-localizaçión = Lucaliżaziùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 4
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|Divisione amm grado 3 = Muntàutu Carpàxe
|var-aministraçión = Aministraziùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scendegu]]
|var-instituçión = Istituziùn
|var-teritöio = Teritòiu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autezza
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 153
|Note abitanti = {{Çitta web|url=https://italia.indettaglio.it/ita/liguria/carpasio.html|tìtolo=Comune di Carpasio|léngoa=IT|vìxita=2025-02-08}}
|Aggiornamento abitanti = 2011
|var-denscitæ = Densità
|Sottodivisioni =
|var-âtre_informaçioìn = Àutre infurmaziùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füṡu uraiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 2958
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = carpaxìn
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Sant'Antunìn
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[2 seténbre|2 de setémbre]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Carpasio (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puzisiùn de l'ecs-cumüna de Carpàxe in ta pruvìncia d'Impéia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Carpàxe''' (''Carpàixe'' in baücögnu<ref>{{Çitta lìbbro|outô1=Franco Bianchi|outô2=Costante Lanteri (prefaçión de)|outô3=Antonio Panizzi (postfasiùn de)|tìtolo=Badalucco. Itinerari di ricerca geo-storica e culturale|ànno=Lügliu 2022|editô=Philobiblon|çitæ=Vintimìggia|léngoa=IT, LIJ|p=208}}</ref>, ''Carpaxe'' in ineglìn<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Lucetto Ramella|tìtolo=Vocabolario italiano - dialetto d'Oneglia|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0008590|ànno=2003|editô=Tipolitografia Nante|çitæ=Imperia|léngoa=LIJ, IT|p=51}}</ref>, ''Carpaaž'' in [[Dialetto brigasco|brigascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luisa Lanteri|outô2=Carlo Lanteri|tìtolo=Il sapere degli upeghesi|ànno=2015|editô=Associazione Fondiaria Upega|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=72|url=https://opac.sbn.it/risultati-ricerca-avanzata/-/opac-adv/detail/LIG0255448?}}</ref>, ''Carpasio'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è in paìse [[Liguria|ligüre]] da [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvìncia de Impéria]] ch'u cònta 153 abitànti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u l'ha fàitu [[Comun|cumüna]] pe còntu sò fina du [[2018]], quand'u s'è füsu cun [[Muntautu|Muntàutu]] in ta cumüna növa de [[Muntautu Carpaxe|Muntàutu Carpàxe]].
== Geugrafìa ==
{{Seçión vêua}}
== Stòia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitànti ==
=== Evulusiùn demugràfica ===
{{Demografia/Carpaxe}}
== Pòsti de interèsse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiùi ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fèie ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
;Nòte au tèstu
<references group="n." />
;Nòte bibliugràfiche
<references responsive="" />
== Àutri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Muntautu Carpaxe]]
[[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Inpéria]]
c6jmw4tengz2k5lwunizlxdoytks18q
L'Isura
0
1670
270646
270385
2026-06-10T19:56:39Z
N.Longo
12052
+
270646
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu|variànte=, enta varietää lisurenca|càngio variànte=Sta pagina a l'è scrita in '''[[Dialettu ventemigliusu|ventemigliusu]]'''}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = L'Isura
|Panorama = Isolabona-panorama Flickr.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de l'Isura</div>
|var-localizaçión = Lucališasiùn
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|cumün]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministrasiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scendegu]]
|Amministratore locale = Andrea Lombardi
|Partito = lista civica "Uniti per Isolabona"
|Data elezione = 10-6-2024
|var-teritöio = Teritoriu
|var-cordinæ = Curdinäe
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 681
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulasiùn residente a-u 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Rucheta (Nervina)|A Rucheta]], [[Dussaiga|Dusaiga]], [[Pigna]], [[U Casté]], [[Avrigâ|Vrigää]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füšu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadastru
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 3
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1502
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = lisurenchi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Santa Maria Madarena
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 22 de lügliu
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Isolabona (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusisiùn du cumün de l'Isura enta pruvinsa de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiäle
}}
'''L'Isura'''{{#tag:ref|Scritu '''Lisura''' ascì, ''Lisù<u>r</u>a'' en saudanelu<ref>{{Çitta web|url=https://www.soudan.it/dizionar.htm|tìtolo=Dizionario illustrato Soudanèlu-Italiano|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-26}}</ref>, ''L'Îzoa'' o ''L'Isoa'' en [[Lengoa zeneize|zenese]]|group=n.}} (''Isolabona'' en [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ün [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 681 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> che u se trœva enta [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]], enta [[Valà du Nervia|valä]] da [[Rivaira Nervia|rüvaira Nervia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugrafica ===
{{Demografia/L'Isura}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Isolabona abc12.jpg|A gèija de Santa Maria Madarena
Isolabona abc10.jpg|L'uratoriu da Santa Cruxe
Isolabona-santuario ns delle grazie-facciata1.jpg|U Santuäriu da Madona de Grasie
Chiesetta di San Giovanni Battista, Isolabona.jpg|A gèija de San Zäne
</gallery>
* Gèija de Santa Maria Madarena, entu paise.
* Uratoriu da Santa Cruxe, entu paise.
* Santuäriu da Madona de Grasie, sciü u stradùn pe Pigna
* Gèija de San Zäne, dau campusantu
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militäri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fere ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note a-u testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugeti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:L'Isura| ]]
ka6umhwu0ngfw4j5sxxh8fi462dji1f
Preinaudu
0
1671
270643
270377
2026-06-10T19:39:04Z
N.Longo
12052
+
270643
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu|variànte=, inta varietâ pȓeiñaudenca|càngio variànte=Ça pagina a l'è s-crivüa in '''[[Dialettu ventemigliusu|ventemigliusu]]'''}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Pȓeiñaudu
|Panorama = Le village de Perinaldo en automne.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuȓama de Pȓeiñaudu</div>
|var-localizaçión = Lucalisasiun
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|comüñ]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiun]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüȓia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Impeȓia
|var-aministraçión = Aministrasiun
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scendegu]]
|Amministratore locale = Francesco Guglielmi
|Partito = lista çivica "Insieme per Perinaldo"
|Data elezione = 13-6-2022
|var-teritöio = Teritoȓiu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 812
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/query.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulasiùn residente a i 31 d'utubre ru 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densitae
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = Negi, Suseneo
|var-divixoìn_confinànti = Comüñi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Dussaiga]], [[San Giaixu ra Çima]], [[Sanremu]], [[U Soudàn|Saudan]], [[U Seburca|Seburga]], [[Valebona]], [[Avrigâ|Vrigà]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu uȓaȓiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastru
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 3s
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 2521
|Diffusività =
|var-nómme_abitànti = Nume abitanti
|Nome abitanti = pȓeiñaudenchi
|var-patrón = Patrun
|Patrono = San Nicolau
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[6 dexénbre|6 deixembre]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Perinaldo (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusisiùn ru comüñ de Pȓeiñaudu int'a provinsa de Impeȓia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Pȓeiñaudu''' (de cheli i dixe "Preinoudo" o ascì "Preinóud", ch'u pâ ascaixi pruvenzâ, peȓo i pȓeiñaudenchi i dixe tütti "Pȓeiñaudu"<ref>U nu l'è scritu da nisciùa paȓte, ma se se va iṉte su paise i dixe davveȓu tütti cuscì.</ref>, ''Perinaldo'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in paìse de 812 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u fa [[Comun|comüñ]] int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|provinsa de Impeȓia]] in [[Liguria|Ligüȓia]].
== Geògrafia ==
U l'è scituàu iñt'a Provinsa de [[Imperia|Impeȓia]], iñt'u inseme de culiñe ch'u parte dai monti [[Caggiu]] e [[Bignon|Bignòn]], iñt'u megiu ri toȓenti [[Torente Verbun|Verbùn]] sutte e [[Torente Merdansu|Meȓdansu]] suvre.
== Stoȓia ==
[[Immaggine:Perinaldo - covered street.jpg|miniatura|I cübi de Preinaudu|sinistra]]
I stóȓici i dixe ch'u paise u l'è nàu veȓsu l'annu [[1000]], peȓché u-u vuría u [[Conte Rinaldo de Ventemiglia|conte Rinaldo de Ventemiglia]]. U puȓia essê peȓ lo ch'u nume u ven da "Podium Rainaldi", u püggiu de Rinaldo. De chéli i dixe ascì ch'i abitanti ra Villa ru Giüncu (ch'a l'eia vixìn a Santa Giüsta, peȓo adessu a nu gh'è ciù, peȓchè a l'è stâ brüxiàa) i se sun arecampài a Pȓeiñaudu candu i saracin i l'han attaccáa.
Iñt'u [[1164]] u conte de Ventemiglia Guidone Guerra u l'ha dìtu ch'u l'aveȓìa aîàu u vescovô de Nizza in caixu de gài, e cume garançia u l'ha dàu ri pȓeiñaudenchi: u vö dî che Pȓeiñaudu u gh'eia già inte si anni; ru [[1220]] u faixìa già iñ comün e u l'avìa ri consoli, int'e gherre che Ventemiglia a faixìa cuntre [[Zena]] e u [[Sacro Impêo Roman]].<ref>U l'è scritu inte ina lettera da u imperatô Federigu II ch'u cumanda a i consoli de paisi cume Pȓeiñaudu de nu aîâ i ventemigliusi, ch'i s'eia ribellài.</ref>
Poi i [[conti de Ventemiglia]] i son venüi in pôcu ciü derenài, e i han lasciàu a maȓiña a-a [[Repùbrica de Zena]]. Cuscì Pȓeiñaudu da u [[conte Oberto de Ventemiglia]] u l'è andàu a fenî sutte u zeneize [[Fulcone da Castello]] ([[1228]]); e çu lì u l'ha vendüu u paìze a [[Zaccaria de Castro]] ([[1251]]). Ru [[1288]] [[Oberto Doia|Oberto Doȓia]] u l'ha acatàu [[Dussaiga]] cun i paesi vixìn, [[Avrigâ|Vrigà]], [[L'Isura|L'Isora]] e Pȓeiñaudu; cuscì u l'è venüu u primu [[Marchesau de Dussaiga|Marchese de Dussaiga]]. U l'è peȓ lo che de lì a pochi anni a Pȓeiñaudu a ghe sun stàe ratelle cun i [[Grimaldi]] de [[Prinçipatu de Mùnegu|Mùnegu]]: eli, chi l'eia [[Gherfi|gheȓfi]], i se son rüsài cun i [[Döia (famiggia)|Doȓia]] de Dussaiga, chi l'eia [[ghibellini]]. Inte çi anni a Pȓeiñaudu i cübi (i caruggi ru paìse) i l'eia ciamài "Ciapagheȓfi", peȓch'i sbuìva e i faixìa peȓdê i nemighi inte u paìse. I se son rüsai fin ru [[1491]], candu in ri Doȓia, Luca, u s'è marriàu cun ina ri Grimaldi, Francesca.
I se son tornài a rüsâsse int'u [[1523]], candu [[Bærtomê Doȓia]] u l'ha amaçàu u baȓba ra màȓe, [[Lucian I de Munegu|Lucian I de Muñegu]]. Peȓò Pȓeiñaudu u l'ha dumandàu defeiza a u duca [[Carlu III de Savoia]] e, cun i casteli vixìn, u l'è fenìu int'e e mañe ra [[Savoia]] int'u [[1524]].
Giüliu Doȓia ru [[1580]] inseme a i Pȓeiñaudenchi u l'ha scrítu ri statüti comüñitàrî inte 169 artìcoli, tütti canti a reu in vülgâ (dialettu). I soñ de cheli ciü antighi e importanti de tütta a zóña.
Int'u [[1625]] i castelli ri Doȓia i sun andài in gherra inseme a u [[Dücàu de Savoia|duca de Savoia]] cuntra a Repubrica de Zena, peȓò a a fin i l'han aîàu a Repubrica andendu cuntra i amighi. Cuscì u duca u s'è pigliàu i castelli fin a u [[1652]], candu u segnû de Dussaiga u s'è consegnàu a u duca, ch'u l'ha fàu marchese. A Pȓeiñaudu tütte e famiglie e han firmàu u 10 otùbre a consegna ru paise.
Int'u [[1640]] i frài francescài i son venüi e i l'han müȓàu in conventu vixìn a-a geixia de San Sebastian: i son stài impoȓtanti peȓch'i l'han scangiàu i ulivi olivastri cun cheli de Taggia.
Int'u [[1672]] Zena e Savoia i se son tuȓna rüsàe, e Pȓeiñaudu, ch'u l'eia in castellu ru duca, u l'è stau attaccàu u 28 de avùstu da i soldati ra [[Corsega]]. Veniendu da a veglia geixia de [[San Sebastian]] i se sun messi da tütte e paȓti a reu, cuvrèndu da föȓa u castellu, e, dopo ina lunga rexistença da paȓte ri pȓeiñaudenchi, i han fàu carâ e muȓe e i sun intrài. Drente i han ammassàu paȓte ru paise e i han brüxiàu tanti papèi, ch'aù i nu se pön ciü ripigliâ. Çi papèi i l'eia e fonti ra paȓte megliö ra stoȓia pȓeiñaudenca.<ref>Tütta a stoȓia de Pȓeiṉaudu fin lì, cun sa battaglia, e sun cuntàe int'u libru de Francesco Corvesi "''Magnifica Communitas Podii Rainaldi''". U l'è in bon libru ch'u paȓla ben ra stoȓia ru paise e e un conteṉe e poche fonti ch'avemmu ancû.</ref> Sutte a Savoia Pȓeiñaudu u l'eia int'a provinça de [[Nissa]] int'u [[1723]] e sutte [[Suspèe|Sespêllu]] int'u [[1729]].
I son venüi i françesi con [[Napolion Bonaparte]] e u so generale [[Andrîa Masêna|Andrea Massena]] int'u [[1793]], i sun stài int'u [[Castellu Maraldi]] e int'u palaçu Allaveña. E Pȓeiñaudu u s'è pigliàu u postu de Dussaiga de capoluogo ru cantùn, peȓò u l'eia sutte Mentun int'u distrettu de [[Arpi Marittime]]. Ma int'u [[1805]], sutte l'impeȓu de Napolion u l'è passàu sutte [[Sanremu]], e cun u [[Congresso de Vienna]] u l'è venüu tuȓna int'a contea de [[Nissa]]
U restu ra stoȓia de Pȓeiñaudu u l'è ciù feȓma e va derê a chéla de Dussaiga e ri comüni vixìn. Importanti i sun stài u scendegu Emilio Croesi e u preve Monsignor Antonio Rossi, ch'i l'eia i protagonisti int'u paise ru secundu dopughera. Aù u l'è int'a provinça de Impeȓia e u l'ha fàu paȓte ra [[Comünità montana Intemelia]].
== Abitanti ==
=== Evulusiún demugrafica ===
{{Demografia/Pȓeiñaudu}}
== Pòsti de interesse ==
U çentru ru paise u l'è tüttu in grandu çentru stoȓicu: se pö vê a geixia de San Nicolau cun e veglie càe ru paise ch'i l'eia ina vôta müȓi peȓ difèndêse dai saracìn e cübi peȓ ciapâ i gheȓfi ch'i andava cuntra u paise ch'u l'eia ghibellìn. Vixin a Pȓeiñaudu gh'è a veglia geixa de Santa Giüsta unde gh'han trovàu sôdi romani. Ghe sun tante geixe vixìn a u paise, cume a Madonna ra Visitasiùn, San Baȓtomei e a rutta geixa de San Bȓancaȓdu. Int'a comüña, ch'ina vôta l'eia in convèntu de frài francescani, gh'è in osseȓvatoȓiu peȓ vê e stelle.
Ascì föȓa da u paise gh'è tante cose da fâ: vixin a ghe sun i monti Caggiu, Bignòn, a torre de Aȓpixela, unde Cassini u gaȓdava e stelle. I nu sun lügni ascì i monti Toraggiu, Ceppu e Abelliu, in'ta provinça de [[A Rucheta (Nervina)|A Rocheta]].
== Economia ==
Cume suvente u l'è per i paesi ru [[Mâ Mediterraneo|Mediterraneo]], a Pȓeiñaudu se fan tantu öȓiu e vin, u l'è ciamàu u "Paise ru öȓiu". Ghe piglia ascì e sciùȓe: ina vôta intu XX secolo a l'è stàa diveȓta ina cooperativa peȓ e sciùȓe. Au peȓò a ciü granda risoȓsa peȓ u paise u l'è u tuȓismu.
== Cultùȓa ==
Pȓeiñaudu u l'è famusu peȓché ghe sun nài aicüi ommi impoȓtanti, cume [[Giuàn Domenìcu Cassini|Giuàn Dumeñegu Cassini]] e [[Giacô Pìppu Maraldi]].
=== Dialettu ===
Lì se paȓla iñ dialettu ciamau [[Dialettu preignaudencu|preinaudencu]], ch'u l'è vixin a chelu de [[Dialettu ventemigliusu|Ventemiglia]], i son tütti düi ru Ponente, cuscì i l'han cose in comüña, cume a "ȓ" ch'a se ciama in [[IPA]] "Approssimante alveolare". Però u l'ha ascì e stranesse. U l'ha iña "n", ch'a se ciama "Nasale retroflessa", che scrivemu "ñ". Da l'estàe [[2020]] gh'è in [https://web.archive.org/web/20210917183149/https://perinaldese.herokuapp.com/ diçionaȓiu] de pôle ru paise fàu da düi zuvini ru paise.
== Manifestaçioñi ==
* Fin de lügliu-iniççiu de Avùstu: Perinaldo Festival
* Avùstu: Rassegne musicali "Agati in concerto" e "Al lume delle stelle"
== Feste e fëe ==
[[File:La chiesa di San Nicolo de Perinaldo.jpg|thumb|La chiesa di San Nicolo de Perinaldo|A geixa de San Nicola]]
* Maggiu: Sagra ri articiocchi
* 13 Giüniu: Sant'Antoñiu
* 11 Lügliu: Madonna ru Pöggiu ru re
* Avùstu: Festa cubana
* 24 Setenbȓe: Santa Giüsta
* Otubȓe: A festa re Castegne
* 6 Deixembre: San Nicolau patron
Ina vôta, se paȓla de prima ru [[Conçiliu Ecumenicu II]], gh'eia ina festa au mese: u nu l'è ciü cuscì.
* Zennâ: San Silvestru
* 11 Frevâ: Madónna ra Visitasiún <ref>Santuario ra Visitasiún, 1602-1612.</ref>
* 21 Marçu: Madónna re fije, San Beñeéñtu <ref>Oratorio San Beṉeéṉtu, 1580.</ref>
* 12 Maggiu: San Bȓancaȓdu<ref>Gh'eia ina geixa ch'i gh'han dáu fögu e truppe tedesche in t'a ghera ru '45.</ref> Madónna ra Visitasiún
* 13 Giüniu: Sànt'Antoñiu <ref>Gh'è a geixa, 1641.</ref>
* Lügliu: San Luïgi
* 26 Avùstu: San Bærtomêi <ref>Gh'è ascì a geixa.</ref>
* 24 Setenbȓe: Santa Giüsta <ref>Gh'è a geixa.</ref> e 29 Setenbȓe: San Michele <ref>Gh'è a geixa.</ref>
* Otubȓe: Sacro cö
* 6 Deixembȓe: San Nicolau e [[Dënâ]] <ref>Gh'è ascì a geixa do San Nicola da Bari, XI sec. e 1465-1480.</ref>
== Aministrasiún ==
=== Scendeghi ===
[[File:Perinaldo-municipio nuovo.JPG|thumb|A comüña]]
{{ComuniAmminPrecTitolo}}
{{ComuniAmminPrec|27 otubre 1986|25 maggiu 1990|Francesco Guglielmi|[[Partio Comunista Italian|Partìu Comunista Italian]]|[[Scindico|Scendegu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|25 maggio 1990|24 novenbre 1993|Francesco Guglielmi|Partìu Comunista Italiano-[[Partìu Democratico ra Siniscia]]|Scendegu|<ref name="ref_A">U l'ha lasciàu a carega</ref>}}
{{ComuniAmminPrec|29 dicenbre 1993|24 avrì 1995|Renato Cane|Partìu Democratico ra Sinistra|Scendegu|}}
{{ComuniAmminPrec|24 avrì 1995|14 giügnu 1999|Renato Cane|[[Lista civica]]|Scendegu|}}
{{ComuniAmminPrec|14 giügnu 1999|14 giügnu 2004|Francesco Guglielmi|Lista civica|Scendegu|}}
{{ComuniAmminPrec|14 giügnu 2004|3 frevâ 2005|Francesco Guglielmi|Lista civica|Scendegu|<ref name="ref_A" />}}
{{ComuniAmminPrec|9 frevâ 2005|5 avrì 2005|Rosa Abussi||[[Commissariu d'ecceçiu|Comm. ecceç.]]|<ref>[http://www.gazzettaufficiale.biz/atti/2005/20050042/05A01422.htm Nominato con Decreto del Presidente ra Repubblica del 9 frevâ 2005 e pubblicato sulla Gazzetta Ufficiale n. 42 del 21 frevâ 2005]</ref>}}
{{ComuniAmminPrec|5 avrì 2005|30 marçu 2010|Patrizia Guglielmi|Lista civica|Scendegu|}}
{{ComuniAmminPrec|1 avrì 2010|1º giügnu 2015|Francesco Guglielmi|Lista civica "Viviamo Perinaldo"|Scendegu|}}
{{ComuniAmminPrec|1º giügnu 2015|22 setenbre 2020|Francesco Guglielmi|Lista civica "Viviamo Perinaldo"|Scendegu|}}
{{ComuniAmminPrec|22 setenbre 2020|13 giügnu 2022|Vincenzo Di Donato|Lista civica "Viviamo Perinaldo"|Scendegu|}}
{{ComuniAmminPrec|13 giügnu 2022|''aù''|Federico Guglielmi|Lista civica "Insieme per Perinaldo"|Scendegu|}}
{{ComuniAmminPrecFine}}
== Comunicaçioñi ==
{{Seçión vêua}}
== Nòtte ==
<references responsive="" />
== Autri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
[[Categorîa:Preinaudu| ]]
st8j4esyl9qnh9gnp6t3dw9a39x72hu
U Castelà (cumüna)
0
1672
270661
270348
2026-06-10T21:29:45Z
N.Longo
12052
+
270661
wikitext
text/x-wiki
{{Tagiàscu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = U Castelà
|Tipo = [[comun|cumǜna]]
|Panorama = Castellaro da taggia.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vìsta du Castelà</div>
|var-localizaçión = Lucaliżaziùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvìncia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraziùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Giuseppe Galatà
|Partito = lìsta cìvica "Castellaro insieme"
|Data elezione = 26-5-2014
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 3
|var-teritöio = Teritòiu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autezza
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 1269
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dàitu Istat] - Pupulażiùn residénte ai 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Riva (cumüna)|A Rìva]], [[Prebüna]], [[Pumpiana|Pumpiàna]], [[Tàgia (cumüna)|Tàgia]]
|var-âtre_informaçioìn = Àutre infurmaziùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füṡu uraiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1782
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti =
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Péu in Vinculi
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[1º agosto|1° d'agùstu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Castellaro (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pużiziun da cumǜna du Castelà int'a pruvìncia d'Impéria
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''U Castelà''' (''Castellaro'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è ina [[Comun|cumǜna]] [[Liguria|lìgüre]] de 1.269 abitànti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvìncia de Impéria]].
== Geugrafìa ==
{{Seçión vêua}}
== Stòia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluziùn demugrafica ===
{{Demografia/U Castelà (cumüna)}}
== Pòsti de interèsse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaziùi ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e féie ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vìe de cumünicaziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
<references />
== Autri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
[[Categorîa:U Castelà| ]]
tu9n1hz4r4qema8jnkf4ot55e1gieg6
Campurussu
0
1674
270638
270363
2026-06-10T19:18:42Z
N.Longo
12052
+
270638
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Campurussu
|Panorama = Italien Unterwegs 220DSC 0044 (49784145151).jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de Campurussu</div>
|Tipo = [[comùn|cumün]]
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Davide Gibelli
|Partito = lista civica "Sempre più Camporosso"
|Data elezione = 26-5-2014
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 3
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 5599
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulaçiùn residente a-u 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiùn]]
|Sottodivisioni = A Marina, A Trinità, Campurussu, Ciàixe, I Balloi, I Bruneti, Magauda, [[San Giacumu (Campurussu)|San Giacumu]]<ref>{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-im-camporosso.pdf|tìtolo=Statuto Comunale|outô=Cumün de Campurussu|dæta=2025-01-05|léngoa=IT|pp=1-2}}</ref>
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Dussaiga]], [[San Giaixu ra Çima|San Giaixu]], [[Valecrösa]], [[Ventemiglia]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1301
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = campurussin<br />campuruscin <small>([[Preinaudu]])</small><ref>{{Çitta web|url=https://perinaldese.federicoguglielmi.it/?parola=936|tìtolo=campuruscin – camporossese|scîto=Dizionario Pȓeiñaudencu|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-03-30}}</ref>
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Bastiàn
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[20 zenâ|20 de zenà]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Camporosso (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumün de Campurussu int'a pruvinsa de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Campurussu'''{{#tag:ref|''Campuruzzu'' in dussaighin, ''Campurusciu'' in preinaudencu<ref>{{Çitta web|url=https://perinaldese.federicoguglielmi.it/?parola=937|tìtolo=Campurusciu – Camporosso|scîto=Dizionario Pȓeiñaudencu|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-03-30}}</ref>, scritu ''Campurùsciu '' in vrigaencu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|p=70}}</ref>, ''Campruš'' in [[Lengua brigašca|brigascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciandria|léngoa=LIJ, IT|p=49|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>|group=n.}} (''Camporosso'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 5.599 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
{{Çitaçión|[...] Òn girau u mundu, on vistu nasce u sù<br />e carà a nöte scüra, eira lagiü;<br />ma u ciü belu recantu ch'òn trövau<br />l'è u mei paise, l'è duve sun nau.|Elide Garzo, ''Fögurà''<ref>{{Çitta web|url=https://www.cumpagniadiventemigliusi.it/vecchiosito/Ventemigliusu/Barma_2.htm|tìtolo=A Barma Granda - Antulugia intemelia contemporanea|outô=[[Cumpagnia d'i Ventemigliusi]]|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-05}}</ref>}}
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Campurussu}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Abside della Chiesa San Michele, Camporosso, Italia - 20080719-02.jpg|A geixa de San Marcu
Camporosso - Oratorio della Santissima Annunziata - 2024-09-07 19-44-18 001.jpg|L'uratoriu d'i Gianchi
Oratorio del Suffragio o dei Neri, Camporosso, Italia - 20080719.jpg|L'uratoriu d'i Negri
Camporosso - Chiesa di Sant'Andrea - 2024-09-07 19-42-59 001.jpg|A geixa de Sant'Andrea
</gallery>
;Parocchia de Campurussu
* Geixa de San Marcu, int'u burgu
* Uratoriu d'i Negri, int'u burgu
* Uratoriu d'i Gianchi, ai cunfìn d'u burgu versu settentriùn
* Geixa de San Peiru, int'u campusantu
* Geixa de Sant'Andrea, insc'u stradùn pe' [[Dussaiga]]
* Geixa de San Rumàn, int'a regiùn dau meiximu numme
* Capela d'a Madona d'a Neve, in Ciaixe
* Capela de San Giacumu, int'a fraçiùn de [[San Giacumu (Campurussu)|San Giacumu]]
;Parocchia d'a Trinità
* Geixa d'a Santiscima Trinità, â Trinità
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militari ===
{{Seçión vêua}}
=== Natüra ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
== Ligami de föra ==
* {{Çitta web|url=https://comune.camporosso.im.it/|tìtolo=Scitu d'u cumün|léngoa=IT|vìxita=2025-01-05}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Campurussu| ]]
b9g2rwfmlghqbj4titwg48j1lgd2j4o
Seriana
0
1677
270656
270359
2026-06-10T20:45:55Z
N.Longo
12052
+
270656
wikitext
text/x-wiki
{{Sanremascu|càngio variànte=Sta pagina a l'è scrita en '''se''r''ianascu'''}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Se''r''iana
|Panorama = Ceriana-P1010195.JPG
|Didascalia = A geija du Santu Spi''r''itu de Se''r''iana, vista ae''r''ea
|Tipo = [[comun|cum''ù''n]]
|Voce bandiera =
|Voce stemma =
|var-localizaçión = Lucalizasiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministrasiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Maurizio Caviglia
|Partito = lista sivica "Ceriana nel cuore"
|Data elezione = 27-5-2019
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 2
|var-instituçión = Istitusiùn
|Data istituzione = 1861
|var-teritöio = Terito''r''iu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autesa
|Altitudine =
|var-superfìcce = S''u''perficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 1106
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulasiùn reijidente ai 28 de frevà du 2023 (daitu pruvizo''r''iu).
|Aggiornamento abitanti = 28-2-2023
|var-denscitæ = Densità
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cum''ù''i cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Baaücu|Ba''u''cu]], [[Baiardu]], [[Sanremu]], [[Tàgia (cumüna)|Tàgia]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = F''u''su u''r''a''r''iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catrastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 2016
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = se''r''ianaschi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = san Pé e san Paulu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 29 z''u''gnu
|PIL =
|PIL procapite =
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Ceriana (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puzisiùn du cum''ù''n de Se''r''iana en ta pruvincia d'Empe''r''ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Se''r''iana'''<ref>Da prununsià {{IPA|[sə'ɹjana]|lij}}, ''Çeriann-a'' en zeneze</ref> (''Ceriana'' en italian) u l'è in cum''ù''n en ta [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvincia d'Empe''r''ia]] ch'u cunta 1 106 abitanti (daiti agiurnài au [[2023]]).
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Sto''r''ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugrafica ===
{{Demografia/Seriana}}
== Pòsti d'ente''r''ese ==
=== Architet''ur''e religiuze ===
<gallery widths="130" heights="130" mode="packed">
File:Ceriana - Chiesa dei Santi Pietro e Paolo - 2023-09-03 17-51-31 001.JPG|A geija n''o''va de San Pe e Paulu
File:Ceriana-P1010193.JPG|U''r''ato''r''iu de Santa Cate''r''ina
File:Santoâio da Madònna da Vìlla (Çeriànn-a) - estèrno (1).jpg|Santua''r''iu da Madona da Vila
File:Chiesetta di San Bernardo, Ceriana.jpg|A geijeta de San Benardu
File:Chiesetta di Santa Lucia, Ceriana.jpg|Santa L''u''cia
File:Ceriana-P1010187.JPG|A Vizitasiùn
</gallery>
*Geija da parochia de San Pe e San Paulu
*Geija veglia de San Pe e San Paulu
*Santua''r''iu da Madona da Vila
*Geija de Sant'Andrea apostulu
*U''r''ato''r''iu da Vizitasiùn
*U''r''ato''r''iu de Santa Marta
*U''r''ato''r''iu de Santa Cate''r''ina
*Geijeta de San Giuvani Batista
*Geijeta de Sant'Antognu da Paduva
*Capela de San Bastiàn
*Geijeta de San Sarvatù
*Capela da Madona di Laghé
*Capela de San Giacumu
*Geijeta de Santa R''o''za
*Geijeta de San Dumenegu
*Geijeta de San Benardu
*Capela da Madona du Lu''r''eu
*Geijeta de Santa Filumena
*Capela de Santa Rita
*Geijeta de Santa L''u''cia
*Resti da geijeta de Sant'Ana
*Resti da geijeta de San Bertumé
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cult''ur''a==
=== U dialétu se''r''ianascu ===
A Se''r''iana a se parla ina varietà de lìg''ur''e de punente, ch'u mantegne di trati carateristichi rispetu a chéli da Rivea. Du [[2022]] u l'è staitu p''u''bricàu u disiuna''r''iu da parlà lucale, òpe''r''a de Loredana Veneziano.
=== M''u''jica ===
{{Çitaçión|A vita a l'è,<br />bèla, l'è alégra, l'è santa,<br />l'è in custu de r''o''sa,<br />l'è in ciélu ch'u canta,<br />l'è in baiju de maire,<br />l'è in ragiu de sù,<br />l'è a cousa ci''ù'' bèla ch'a faitu u Segnù|A vita l'è bèla, riturnelu, en tu parlà lucale}}
En tu reperto''r''iu m''u''jicale se''r''ianascu i se tr''o''van tanti tòcchi da tradisiùn pupulari, cantài segundu a furma di cuscì dìti "Trallalero". <ref>{{Çitta web|url=http://www.trallaleronline.net/2019/02/11/la-compagnia-sacco-di-ceriana/|léngoa=IT|tìtolo=Ceriana, la Compagnia del Sacco}}</ref>
Atìva, difati, en tu paìze a l'è a cumpagnia pulifonica "del Sacco", fundà du [[1926]]. ''U''n di canti ci''ù'' famuzi u l'è ''A vita l'è bèla'', ch'u cunta da belesa da vita cand'i s'è zuveni.<ref>{{Çitta web|url=https://m.youtube.com/watch?v=uq1K3pp9PjM&feature=youtu.be|tìtolo=A vita l'è bèla}}</ref>
== Manifestasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fe''r''e ==
{{Seçión vêua}}
== Cumenicasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
<references />
== Autri prugeti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Seriana| ]]
pai5bzkvw6qx1xol4viw2ttfahu6hzd
I Spiareti
0
1678
270653
270357
2026-06-10T20:25:01Z
N.Longo
12052
+
270653
wikitext
text/x-wiki
{{Sanremascu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Spiareti
|Panorama = Ospedaletti-panorama.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de Spiareti</div>
|var-localizaçión = Lucalisassiun
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[comun|cumün]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministrassiun
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Daniele Cimiotti
|Partito = lista sivica de centru-driita "Rilancio e sviluppo"
|Data elezione = 27-5-2019
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 2
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autéssa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 3180
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2022&lingua=ita Dàitu Istat] - Pupulassiun residente au 31 d'utubre d'u 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Burdighea]], [[U Seburca|A Seburga]], [[Sanremu]], [[Valebona]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmassiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füüsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 3
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1057
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = spiaretin
|var-patrón = Patrun
|Patrono = [[San Gioâne Batista|San Giuani Batista]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[24 zûgno|24 de zügnu]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Ospedaletti (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusissiun du cumün de Spiareti inta pruvinsa d'Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufissiàle
}}
'''I Spiareti'''{{#tag:ref|''Spieréti'' in [[Dialettu ventemigliusu|ventemìusu]], ''Špia<u>r</u>éti'' in saudanelu<ref>{{Çitta web|url=https://www.soudan.it/dizionar.htm|tìtolo=Dizionario illustrato Soudanèlu-Italiano|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-26}}</ref>, ''Spiařéti'' in vrigaencu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|p=130}}</ref>, ''Išpeariti'' in [[Lengua brigašca|brigascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciandria|léngoa=LIJ, IT|p=49|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>, ''Uspedaletti'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>, ''Ospiæti'' in [[Lengoa zeneize|zenese]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/ospedaletti/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Ospedaletti|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-01-20}}</ref>|group=n.}} (''Ospedaletti'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 3.180 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, ch'u se tröva inta [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stoia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulussiun demugrafica ===
{{Demografia/I Spiareti}}
== Posti de interesse ==
{{Seçión vêua}}
== Culumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestassiun ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e féire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrassiun ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicassiun ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:I Spiareti| ]]
7xp5c7qu64np9x65l3die2arf5uf5wj
Avrigâ
0
1679
270649
270395
2026-06-10T20:03:05Z
N.Longo
12052
+
270649
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Avrigâ
|Panorama = Apricale panorama.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panurama d'Avrigâ</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|cumün]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Silvano Pisano
|Partito = lista çivica "Apricale per tutti"
|Data elezione = 16-5-2011
|Data rielezione = 4-10-2021
|Mandato = 3
|var-teritöio = Territoriu
|var-altitùdine = Autessa
|Altitudine = 273
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 616
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulaçiùn residente a-u 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Rucheta (Nervina)|A Rucheta]], [[Baiardu]], [[Dussaiga]], [[L'Isura]], [[Pigna]], [[Preinaudu]], [[Sanremu]], [[U Casté]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 2015
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = Vrigarenchi<br />Brigarenchi<br />Vrigaegni <small>(burdigottu)</small><br />Vrigaȓei <small>(prinaudencu)</small>
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Sant'Antoniu Abate
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[8 seténbre|8 de setembre]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Apricale (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiun d'u cumün d'Avrigâ int'a pruvinsa de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Avrigâ'''{{#tag:ref|De chéli i dixe ascì ''Brigar'', ''Vrigà'' in prinaudencu<ref>{{Çitta web|url=https://perinaldese.federicoguglielmi.it/?parola=951|tìtolo=Dizionario Pȓeiñaudencu|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-28}}</ref> e saudanelu<ref>{{Çitta web|url=https://www.soudan.it/dizionar.htm|tìtolo=Dizionario illustrato Soudanèlu-Italiano|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-27}}</ref>, ''Vrigaa'' in lisurencu|group=n.}} (''Bligal'' in vrigarencu, ''Apricale'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 616 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Bligař}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Apricale-chiesa purificazione1.JPG|A geixa d'a Pürificaçiùn de Maria
Chiesa Apricale abc3.JPG|L'uratoriu de San Bertumé
Chiesa di Sant'Antonio (Apricale).jpg|A geixa de Sant'Antoniu
Cappella di San Martino, Apricale.jpg|A capela de San Martin
Apricale-chiesa santa maria degli angeli.JPG|A geixa d'a Madona d'i Angeri
Cappella di San Rocco, Apricale.jpg|A capela de San Rocu
</gallery>
* Geixa d'a Pürificaçiùn de Maria, int'u paise
* Geixa d'a Madona d'i Angeri, int'u paise
* Uratoriu de San Bertumé, int'u paise
* Geixa de Sant'Antoniu, dau campusantu
* Capela de San Martin, int'u valùn d'u Merdansu
* Capela de San Miché, insc'e rive d'u Munte Foà
* Capela de San Rocu, a setentriùn d'u paise
* Capela de San Vincensu Ferrer, insc'a via de [[Preinaudu]]
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militari ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Avrigâ| ]]
kocxje1r5y2dr6y8sp74bqmqontcj4g
U Tersö
0
1680
270665
270340
2026-06-10T21:38:19Z
N.Longo
12052
+
270665
wikitext
text/x-wiki
{{Tagiàscu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = U Tersö
|Tipo = [[comun|cumǜna]]
|Panorama = Terzorio panorama da ovest.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vìsta du Tersö</div>
|var-localizaçión = Lucaliżaziùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvìncia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraziùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Valerio Ferrari
|Partito = lìsta cìvica de séntru-drìta "Nui Tersurin"
|Data elezione = 6-6-2016
|Data rielezione = 4-10-2021
|Mandato = 2
|var-teritöio = Teritòiu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autezza
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 223
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dàitu Istat] - Pupulaziùn residénte ai 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-divixoìn_confinànti = Cumǜne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Sipressa|A Siprèssa]], [[Pumpiana|Pumpiàna]], [[San Steva a Mâ|San Steva]]
|var-âtre_informaçioìn = Àutre infurmaziùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füṡu uraiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1564
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = tersurìn
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Gioâne Batista|San Giuani Deculàu]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[29 agosto|29 d'agustu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Terzorio (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pużiziun da cumǜna du Tersö int'a pruvìncia d'Impéria
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''U Tersö''' (''O Tresseu'' in [[Lengoa zeneize|żenese]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/terzorio/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Terzorio|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-02-12}}</ref>, ''Terzorio'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina [[Comun|cumǜna]] [[Liguria|lìgüre]] de 223 abitànti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvìncia de Impéria]].
== Geugrafìa ==
{{Seçión vêua}}
== Stòia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluziùn demugrafica ===
{{Demografia/U Tersö}}
== Pòsti de interèsse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaziùi ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e féie ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vìe de cumünicaziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
<references />
{{Clear}}
== Autri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:U Tersö| ]]
mb0scine8venmrtcww32xplcg84s2na
Baiardu
0
1682
270650
270393
2026-06-10T20:05:09Z
N.Longo
12052
+
270650
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Baiardu
|Panorama = Bajardo.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuràma de Baiardu</div>
|Tipo = [[Comun|cumün]]
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Remo Moraglia
|Partito = lista çivica "Bajardo nel cuore"
|Data elezione = 13-6-2022
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autéssa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 386
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulaçiùn residente a-u 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiùn]]
|Sottodivisioni = Bersi, Vignài<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-im-bajardo.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Cumün de Baiardu|dæta=21 de frevà d'u 1992|léngoa=IT|p=1|vìxita=2025-02-16}}</ref>
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Baaücu|Baüccu]], [[I Moin|I Murin]], [[Sanremu]], [[Seriana]], [[U Casté]], [[Avrigâ|Vrigà]]<ref name=":0" />
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 3338
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = baiòchi<br />baiocchi <small>([[Preinaudu]])</small><ref>{{Çitta web|url=https://perinaldese.federicoguglielmi.it/?parola=950|tìtolo=baioccu - baiardese|scîto=Dizionario Pȓeiñaudencu|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-03-25}}</ref>
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Nicolla
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[6 dexénbre|6 de deixembre]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Bajardo (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumün de Baiardu int'a pruvinsa d'Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Baiardu'''{{#tag:ref|''Baiaȓdu'' in preinaudencu<ref>{{Çitta web|url=https://perinaldese.federicoguglielmi.it/?parola=949|tìtolo=Baiaȓdu – Bajardo|scîto=Dizionario Pȓeiñaudencu|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-03-25}}</ref>|group=n.}} (scritu ''Bajardu'' aiscì, ''Bajardo'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 386 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Baiardu}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Bajardo-chiesa nicolò vecchia2.JPG|E ruvine d'a geixa veglia
Bajardo-chiesa san nicolò nuova1.JPG|A geixa növa de San Niculau
Bajardo-oratorio san salvatore.JPG|L'uratoriu
Chiesetta di San Bernardino.jpeg|A capela de San Benardu
Kerk - panoramio (2).jpg|U santuariu d'a Sunta
</gallery>
* Geixa veglia de San Niculau, int'u paise
* Geixa növa de San Niculau, int'u paise
* Uratoriu de San Sarvatù, int'u paise
* Capela de San Benardu, insc'u stradùn pe [[Triöra]]
* Capela de San Giuanni, a setentriùn d'u paise
* Capela de San Gregoriu, insc'u stradùn pe [[u Casté]]
* Capela de San Martin, de sutta du stradùn pe [[L'Isura]]
* Capela de San Miché, de sutta du stradùn pe L'Isura
* Capela d'a Nunsià, int'u paise
* Capela de San Rocu, a l'entrà d'u paise
* Santuariu d'a Sunta, int'a fraçiùn de Bersi
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militäri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaçiùn ==
{{Çitaçión|[...] S'i san fosse a strada a pei e i cunusce ben a strada,<br />a Bajardu i furestei i ghe pou vegnì de bada!|[[Antonio Rubino]], ''A cansun bajoca''<ref>{{Çitta publicaçión|outô=Marco Cassini|ànno=2015|tìtolo=Sulle tracce di Antonio Rubino (Sanremo, 1880 - Bajardo, 1964)|revìsta=Intemelion|nùmero=21|p=183|léngoa=IT|url=https://www.intemelion.it/pdf/21/09-cassini.pdf}}</ref>}}
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugeti ==
{{Interprogetto}}
== Ligami de föra ==
* {{Çitta web|url=http://www.comunebajardo.it/|tìtolo=Scitu d'u cumün|léngoa=IT|vìxita=2025-02-14}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Baiardu| ]]
8vfnj9yaa0lqmxrgo6q9mjha6fye8tr
Vaxìa
0
1687
270669
270338
2026-06-10T21:59:02Z
N.Longo
12052
+
270669
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Vaxia
|Tipo = [[Comun|cumüna]]
|Panorama = Vasia-Pantasina-panorama.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de Pantaxina</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imper̂ia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Mauro Casale
|Partito = lista civica "Insieme per Vasia"
|Data elezione = 26-5-2014
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 3
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 362
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023 Deitu Istat] - Pupulasion residente ai 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = Pantaxina, Cianavia, Prelà Castellu, Turetta
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Burgumau|Burgumar̂u]], [[Imperia|Imper̂ia]], [[Lüxinascu]], [[Prelà]], [[U Duseu]], [[Puntedasce|U Puntedasce]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 2114
|var-nómme_abitànti = Nomme abitanti
|Nome abitanti =
|var-patrón = Patron
|Patrono = Sant'Antognu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[17 zenâ|17 de zenâ]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Vasia (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusision da cumüna de Vaxìa inta pruvincia d'Imper̂ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Vaxìa''' (''Vasia'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligür̂e]] de 362 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, inta [[pruvincia de Imper̂ia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusion demugrafica ===
{{Demografia/Vaxìa}}
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Vaxìa| ]]
94onwmvs0ysbqtctpacfqd4odq5qdf9
Valecrösa
0
1689
270640
270365
2026-06-10T19:24:48Z
N.Longo
12052
+
270640
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Valecrösa
|Panorama = Vallecrosia Alta 2016 abc3.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista du Cantùn</div>
|Tipo = [[Comun|cumün]]
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Fabio Perri
|Partito = lista civica "La tua Vallecrosia"
|Data elezione = 26-5-2025
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 6750
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulaçiùn residente a-u 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiùn]]
|Sottodivisioni = Valecrösa <small>(sede da cumüna)</small>, U Cantùn<ref>{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-im-vallecrosia.pdf|tìtolo=Statuto Comunale|outô=Cumün de Valecrösa|dæta=2025-01-09|léngoa=IT|p=2}}</ref>
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Burdighea]], [[Campurussu]], [[San Giaixu ra Çima|San Giaixu]], [[Valebòna|Valebona]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1109
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = valecrösìn
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Rocu, Santa Maria
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[16 agosto|16 d'avustu]], [[24 mazzo|24 de mazzu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Vallecrosia (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiun d'u cumün de Valecrösa int'a pruvinsa de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Valecrösa'''{{#tag:ref|''Valecrösa'' aiscì in preinaudencu<ref>{{Çitta web|url=https://perinaldese.federicoguglielmi.it/?parola=943|tìtolo=Valecrösa - Vallecrosia|scîto=Dizionario Pȓeiñaudencu|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-03-24}}</ref>, ''Valecröça'' in saudanelu<ref>{{Çitta web|url=https://www.soudan.it/dizionar.htm|tìtolo=Dizionario illustrato Soudanèlu-Italiano|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-26}}</ref> e ''Valecröřsa ''in vrigaencu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|p=140}}</ref>|group=n.}} (''Vallecrosia'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]], üfisialmente ''Vallecrosia al Mare'') u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 6.750 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Valecrösa}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Immaggine:Vallecrosia Alta 2016 abc11.jpg|A geixa de Sant'Antognu
Immaggine:Vallecrosia Alta~Madonna della Grazie e di San Bernardo.jpg|A Madona d'e Grasie
Immaggine:Chiesa di San Rocco Vallecrosia.jpg|Geixa növa de San Rocu
Immaggine:Chiesa Santa Maria Ausiliatrice (Vallecrosia) 03.jpg|A geixa de Santa Maria
Immaggine:Chiesetta Angeli custodi - Vallecrosia.jpg|A capela di Angeri Custodi
</gallery>
;Parocchia de Sant'Antognu
* Geixa de Sant'Antognu, au Cantùn
* Uratoriu d'a Sunta, au Cantùn
* Uratoriu de Santa Crescensa, au Cantùn
* Santuariu d'a Madona d'e Grasie, a meridiùn d'u paise
;Parocchia de San Rocu
* Geixa de San Rocu, int'a ciana versu a marina
* Geixa veglia de San Rocu, a punente da geixa növa
;Parocchia de Santa Maria
* Geixa de Santa Maria, versu a marina, insc'a zina de lerca d'u [[Torente Verbun|Verbùn]]
* Capela di Angeri Custodi, a levante d'a geixa
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militari ===
{{Seçión vêua}}
=== Natüra ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaçiùn ==
Valecrösa a l'è servìa da ina [[Staçión de Vàllecrêuza|staçiùn feruviaria]] insc'a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|feruvìa Zena-Ventemiglia]].
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
== Ligami de föra ==
* {{Çitta web|url=https://comune.vallecrosia.im.it/|tìtolo=Scitu d'u cumün|léngoa=IT|vìxita=2025-01-12}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Valecrösa| ]]
omj8j0k36bh32c52884xxx0am84cxqa
Spoturnu
0
1713
270627
264688
2026-06-10T18:14:03Z
N.Longo
12052
+
270627
wikitext
text/x-wiki
{{Savuneize}}
{{Divisione amministrativa
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|cumüne]]
|Nome = Spoturnu
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Stätu
|Stato = ITA
|Panorama = Spotorno.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuràmma de Spoturnu</div>
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Liguria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Sann-a
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Mattia Fiorini
|Partito = lista çivica Progetto Spotorno
|Data elezione = 6-6-2016
|Data rielezione = 4-10-2021
|Mandato = 2
|var-instituçión = Istituçiùn
|Data istituzione = 1861
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|Altitudine =
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 3650
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2019&lingua=ita Dato Istat] - Populaçiun rexidente a- 30 de zügnu d'u 2019.
|Aggiornamento abitanti = 30-6-2019
|var-denscitæ = Denscitè
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Berzezzi]], [[Nöi]], [[Vessi e Portiu]], [[Vuè]]
|var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uräju
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1440
|Nome abitanti = spoturneixi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Santiscima Nonçiâ
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 25 marsu
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Spotorno (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Poxiçiùn d'u cumün de Spoturnu int'a pruvinsa de Sann-a
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle
|Diffusività =
}}
'''Spoturnu''' (ascì ''Sputurnu''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=121|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, scrîtu ascì ''Spotórno'' in [[zenéize]], ''Spotorno'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) o l'è in cumüne de 4.171 abitanti inta [[Pruvincia de Sann-a|Pruvinsa de Sann-a]].
{{Çitaçión|Spôturnu, avèrta a l'orizunte,<br />mà, sù, oìve e frunde...|Spôturnu, de Giuliano Meirana<ref>Poexîa cuntegnüa in {{Çitta lìbbro|outô=Giuliano Meirana|tìtolo=L'aja ch'a recamma. Poesie in vernacolo spotornese|ànno=2022|editô=Circolo Socio Culturale Pontorno|çitæ=Spoturnu|léngoa=LIJ, IT|url=https://www.spesturno.it/menu-poeti/meirana/provalibro1/index.html|p=3}}</ref>}}
== Geògrafia ==
O comüne l'è situòu int'a Rivèa de Punente, tra Punta do Maiolo e Punta do Vescovado, e o sö territòrio o fa parte da Comunitæ Montan-a Pollupice. Dista da Sann-a çirca 13 km e 40 km da [[Zena]]. A çitæ l'e stèa insignîa int'o [[2007]] da Bandèa Blö pe a qualitè de e sö spiaxe.
== Stòia ==
Spoturnu secunda l'Eneide l'è stèu fundòu da [[Turno]], Re dei Rutuli, nemigu du [[Enea]]. Int'u [[1227]] Nöi, alleà de Zena cùntru Sann-a, ö l'ha destrûttu. Int'u [[1385]] divegne parte da [[Repubbrica de Zena]]. Int'u [[1872]] ü seu territoriu l'ha attraversòu a ferruvîa tra Zena e [[Nissa|Nizza]] e all'inizio du [[XX secolo|XX secolu]] s'è sviluppou u turismu e sun stæti edifichè multi alberghi. Int'o [[1953]] [[Alberto Lattuada]] u l'ha piggiou a spiaxa de Spoturnu pe giäghe o seu film ''A spiaxa''.
== Pòsti de interesse ==
=== Castelli e Ture ===
* O ''Castellu vescovile'' (du [[XII secolo|XII seculu]]). Destrûttu int'o 1227 e ricostruîu int'o XIV-XVI secolo), ancheu u l'è in ruinn-a. U se trœa in-scia culinn-a che a dòmina u paize.
* E ''Ture'' de avvistamentu du [[XVI secolo|XVI seculu]].
=== Architettûe religiuse ===
* ''Geixa parrocchiale da a Santissima Annunziata'', costruîa int'u [[1585]], cun una sula navata e cun e cappelle laterali. A gh'a diversi dipinti [[XVII secolo|seicenteschi]] e [[XVIII secolo|settecenteschi]]:
** ''Immaculata Cunceçiun'', du [[Giovanni Lorenzo Bertolotto]].
** ''Appariçiun du Bambin Gesù a San Feipo Neri'' ([[1687]], du [[Zan Andria Carlon|Zan Andria Carlun]].
** ''Batteximo de Cristo a presenza de [[Santa Lucia]]'', du [[Bernardo Castello|Bernardu Castellu]].
** ''A Madonna cun u Bambin Gesù e i santi [[San Pê]] e San Paulu'', du [[Zan Andria De Ferræ]].
** ''A Madonna cun u Bambin Gesù e i santi San Pê, San Benardu, Giuxeppe, Emu, Ciæa e anime purganti'', du [[Gioân Batista Merano|Giuvanni Battista Meranu]].
** ''A Madonna cun u Bambin Gesù tra i santi Antoniu da Padoa e Francescu'' ([[1667]]), du [[Domenego Piola|Domenegu Piola]].
== Economia ==
L'ecunumia a se basava in-sciu cûmmerciu marittimu versu a [[Fransa]], a [[Sicilia]], a [[Sardegna]] e in-scia produçiun de caçin-a, di cui se cunservan i resti de e antiche fornxe. Ancheu a prinçipale furma de l'ecunumia a l'è u turiximo.
== Abitanti ==
{{Demografia/Spotorno}}
Spoturnu per via du sö aumentu du turìximu a l'ha subìu un aumentu de populaçiun int'i ûrtimi decenni, arrivando a çirca 4000 abitanti.
U cõ du centro stoicû de Spotorno röa attornu a ciassa Aonzo e a vixinn-a via De Maestri, pinn-a de caruggi trasversali.
<gallery widths="250">
Immaggine:Spotorno-IMG 1792.JPG|Çentro stôicu de Spoturnu.
Immaggine:Spotorno-IMG 1760.JPG|A spiaxa de Spoturnu.
Immaggine:Spotorno-IMG 1756.JPG|U mâ in frunte a Spoturnu
</gallery>
== Coltûa ==
=== Musei ===
* Pinacoteca [[Gigetto Novaro]], a raccöggie dipinti e disegni de l'artista. ([[XX secolo]])
== Manifestaçioin ==
Tûtti i anni gh'è 'n campiunòu de fumetti e ghe sun varie cumpetiçuin. Addirittûa ghe n'è unn-a pe cæn che a l'è ciamâ ''Bagnin a quattro sampe''.
== Trasporti ==
=== Autostradde ===
Spoturnu a l'è situâ lungo a Stradda Provinciale 1 [[Aurelia]] (a l'ea già Strada Statale). Inoltre u l'è razunzibile anche grassie a-u propriu casellu autostradale in-scia [[Autostradda A10]].
=== Ferruvie ===
Spoturnu g'ha una staçiun ferruviaria in-scia [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia]], vixin a Sann-a, fra a staçiun de Noi e de Voœ.
== Amministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Comunicaçioin ==
{{Seçión vêua}}
== Nòtte ==
<references />
== Âtri progètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Spoturnu| ]]
jj270yz2eonvbyt32mxq8p92zinwofk
Magiö
0
1740
270635
264649
2026-06-10T18:51:35Z
N.Longo
12052
+
270635
wikitext
text/x-wiki
{{Priéze}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Magiö
|Tipo = [[Comun|cumǜn]]
|Panorama = Magliolo-panorama3.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuràmma de Magiö</div>
|var-localizaçión = Lucalizasiùn
|var-stâto = Stâtu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Liguria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Savuna
|var-aministraçión = Aministrasiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Enrico Lanfranco
|Partito = lista sivica "Magliolo domani"
|Data elezione = 8-6-2009
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 4
|var-instituçión = Istitusiùn
|Data istituzione = 1861
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|Altitudine =
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 959
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dêtu Istat] - Pupulasiùn rexidente a-i 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiùi]]
|Sottodivisioni = Canöva, Isàllu, Meögnu
|var-divixoìn_confinànti = Cumǜi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Bardenèi|Bardenéi]], [[Carizan|Caissàn]], [[Giüstexine]], [[Riôtu|Riâtu]], [[Oseria|Useja]], [[U Tû]]
|var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uràiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1991
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = de Magiö
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Sant'Antôniu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 17 zenâ
|var-cartografîa = Cartugrafîa
|Mappa = Map of comune of Magliolo (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puzisiùn du cumǜn de Magiö in-ta pruvinsa de Savuna
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiâle
}}
'''Magiö'''{{#tag:ref|Prununsiòn {{IPA|[maˈdʒøː]}}, ascì scrîtu ''Maggiö''<ref>{{Çitta web|url=https://www.yumpu.com/it/document/read/15981718/|tìtolo=Dizionario di Pietra Ligure|outô=Cumün da Prìa|léngoa=LIJ, IT|p=44}}</ref>, dîtu ''Maiö'' in-tu parlâ lucâle, scrîtu ascì ''Majö'' in-tu parlâ de Giüstexine, ''Maïeu''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref> in [[Dialettu arbenganese|arbenganeze]], scritu ''Majeu'' o ''Maggeu''<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/magliolo/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Magliolo|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-04-08}}</ref> a-a [[zenéize|zeneze]]|group="n."}} (''Magliolo'' in [[léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è in [[Comun|cumǜn]] [[Liguria|ligüre]] de 940 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva in-ta [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savùna]].
== Geugrafîa ==
{{Seçión vêua}}
== Stoja ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugràfica ===
{{Demografia/Mageu}}
== Posti de interèsse ==
<gallery widths="150" heights="150" mode="packed">
File:Magliolo-chiesa sant'antonio.jpg|A gêxa de Sant'Antôniu
File:Magliolo-santuario cosma e damiano-facciata.jpg|U santuàiu de Santa Cosma e San Damiàn
File:Magliolo-municipio.jpg|U munìsipiu
</gallery>
*'''Gêxa de Sant'Antôniu Abâte''', a l'è a paruchiâle du paîze, custruìa sciü d'in pözzu giòn versu a [[Vaâ du Maémua|vaâ]]. E furme ch'u se ghe végghe ancö e sun du [[XVII secolo|Seiséntu]], segundu u güstu baroccu, ma a primma strutüa a l'êa du [[XV secolo|Quattruséntu]], cun di càngi sciü-e decurasiùi du [[1547]] e di âtri fêti de fia, in-tu seculu XVII, a giâne l'urientasiùn.<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20996/Chiesa+di+Sant%27Antonio+Abate|tìtolo=Chiesa di Sant'Antonio Abate - Magliolo|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref> A g'ha trê navê, quélle de fiàncu azùnte de doppu, cu-a larghéssa ch'a se curispunde cu'a lunghéssa ch'a gh'axeva a strutüa avanti de vegnî giâ. A-u fundu da navâ de drîta u parte u canpanìn, ch'u l'è pōsòn sciü in pilastru du [[XIV secolo|seculu XIV]] e u remanda pe' custrusiùn ade âtre strutüe de sti periudi, survatüttu a quelle du marchezòn de Finâ. In ürtimu in-ta gêxa sun cunservê de pitüe, cumme ina "Cavarcâ di Vissi", a ciü veggia, ciü u Batêximu de Cristu cun San Giuànni, l'ünica inte tütta a vaâ fêta du Seiséntu.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Renato Fenoglio|curatô=AA.VV.|tìtolo=Magliolo nel tempo|url=https://opac.sbfinalese.it/ricerca/dettaglio/magliolo-nel-tempo/61251|ànno=2002|editô=Comune di Magliolo|çitæ=Zena|léngoa=IT|pp=121-127|capìtolo=Architettura in Val Maremola}}</ref>
== Ecunumîa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fée ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vìe de cumünicasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Notte ==
;Notte a-u tèstu
<references group="n." />
;Notte bibliugràfiche
<references responsive="" />
== Âtri prugètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
[[Categorîa:Magiö| ]]
sgmpa5m6y1sb3e8gg5aia0kpec4eo8o
Pruvincia de Imper̂ia
0
1758
270676
267279
2026-06-10T22:14:57Z
N.Longo
12052
+
270676
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Pruvincia de Imper̂ia
|Tipo = [[provinsa|pruvincia]]
|Aggiornamento abitanti = 31-12-2021
|var-denscitæ = Denscitè
|Mappa = Map of province of Imperia (region Liguria, Italy).svg
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Immagine localizzazione = Imperia in Italy.svg
|var-prefìsso = Prefissu
|Prefisso = [[0183]], [[0184]]
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-tàrga = Targa
|Codice postale = 18100, 18010-18039
|var-léngoe = Lengue
|Lingue = [[Léngoa italiànn-a|Italian]], [[Lengoa ligure|Ligür̂e]]
|var-sotodivixoìn1 = [[Comun|Cumüne]]
|Sottodivisioni = [[#Cumüne|66 cumüne]]
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2025&i=D7B Dàitu Istat] - Pupulasion rexidente ai 30 d'avrì du 2025.
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 209165
|Panorama = Imperia_mappa.png
|Data elezione = 31-07-2022
|Partito = indipendente de centru-drita
|var-aministratô_locâle = [[Prescidénte da provìnsa|Prescidente]]
|Amministratore locale = Claudio Scajola
|var-instituçión = Istitusion
|Data istituzione = [[1860]] <small>(cumme pruvincia du Portu)</small>
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinè
|var-da_capitâle = da capitale
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-capitâle = Capitale
|Capoluogo = {{Scìnbolo|Blason_de_la_ville_Imperia_(Italie).svg}} [[Imperia|Imper̂ia]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|Grado amministrativo = 2
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Didascalia mappa = Pusision da pruvincia inta region Ligür̂ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
|var-divixoìn_confinànti = Pruvince cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Àrpi marìtime|Arpi maritime]] (FR), [[Provinsa de Cuneo|Cuni]], [[Pruvincia de Sann-a|Savuna]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
}}
A '''Pruvincia de Imper̂ia''' (''Provincia di Imperia'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina [[Provinsa|pruvincia]] da [[Liguria|Ligür̂ia]] ch'a conta 209.165 abitanti (au [[2025]])
== Geugrafia ==
A cunfina a setentrion cu'a [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cuni]], in [[Piemonte|Piemunte]], a levante cu'a [[Pruvincia de Sann-a|pruvincia de Savuna]], a punente cu'a [[Fransa]] e a mer̂idion a l'è bagnâ dau [[Mâ Ligure|Mâ Ligür̂e]]. A sö sêde a l'è [[Imperia|Imper̂ia]], ma a cumüna ch'u gh'ha ciü gente a l'è [[Sanremu|Sanremmu]].
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Cumüne ==
{{Colonne}}
* [[A Burdighea|A Burdigher̂a]]
* [[A Cêve|A Ceve]]
* [[A Còsta]]
* [[Airöre|Air̂ör̂e]]
* [[A Maina de Dian|A Mar̂ina de Dian]]
* [[A Riva (cumüna)|A Riva de Taggia]]
* [[Armu]]
* [[A Rucheta (Nervina)|A Rucheta]]
* [[A Sipressa]]
* [[Vìlla Faròdi|A Vìlla]]
* [[Avrigâ]]
* [[Baiardu]]
* [[Baaücu|Bâüccu]]
* [[Burgumau|Burgumar̂u]]
* [[Campurussu]]
* [[Cairònega|Car̂avònega]]
* [[Cexi]]
* [[Ciüsànegu]]
* [[Ciüxavéja]]
* [[Cuxe]]
* [[Dian Arentin|Dian Ar̂entin]]
* [[Dian San Pê]]
* [[Dussaiga|Dussèigua]]
* [[Imperia|Imper̂ia]]
* [[I Moin|I Mur̂en de Triör̂a]]
* [[I Spiareti|I Spiaretti]]
* [[Aquila (cumüne)|L'Àquila]]
* [[L'Isura|L'Isur̂a]]
* [[L'Aoriveta|L'Ur̂ivetta]]
* [[Lüxinascu]]
* [[Mendaiga]]
* [[Muntautu Carpaxe|Muntautu e Carpaxe]]
* [[Muntegrossu Cian de Laite|Muntegrossu]]
{{Colonne spezza}}
* [[Pigna]]
* [[Prebüna]]
* [[Preinaudu]]
* [[Prelà]]
* [[Pumpiana]]
* [[Puntedasce]]
* [[Purnasce]]
* [[Ransu]]
* [[Ressu]]
* [[San Bertumê (cumüna)|San Bertumê]]
* [[San Giaixu ra Çima|San Giaixu da Simma]]
* [[San Luensu (cumüna)|San Luensu]]
* [[Sanremu|Sanremmu]]
* [[San Steva a Mâ]]
* [[U Seburca|Seburga]]
* [[Seriana|Ser̂iana]]
* [[Sivessa]]
* [[Tàgia (cumüna)|Taggia]]
* [[Triöra|Triör̂a]]
* [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu (d'Ar̂òscia)]]
* [[U Casté]]
* [[U Castelà (cumüna)|U Castelà]]
* [[U Castéllu de Diàn|U Castellu de Diàn]]
* [[U Duseu|U Duseu]]
* [[Uigu|Ur̂igu]]
* [[U Soudàn|U Saudàn]]
* [[U Sèrvu]]
* [[U Tersö]]
* [[Valebona]]
* [[Valecrösa]]
* [[Vaxìa]]
* [[Vesargu]]
* [[Ventemiglia|Vintimia]]
{{Colonne fine}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Bibliugrafia ==
* {{Çitta lìbbro|outô=Mario Paternostro|outô2=Mario Marcenaro|tìtolo=Enciclopedia della Liguria: tutti i comuni dalla A alla Z: storia, personaggi, arte, economia, vino & cucina, tradizioni|url=https://books.google.com/books?id=n3qXoAEACAAJ|ànno=2000|editô=Secolo XIX|çitæ=Ṡena|léngoa=IT}}
== Autri prugètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Provinsa de Imperia| ]]
q8r9beezt1zrn846oxt32xfp93dpd2y
Pruvincia de Sann-a
0
1760
270678
269737
2026-06-10T22:23:27Z
N.Longo
12052
+
270678
wikitext
text/x-wiki
{{Savuneize|grafîa=, a-a manea de l'Essiu d'a Ciann-a}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Pruvincia de Sann-a
|Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Provincia di Savona''</div>
|Panorama = Amministrazione provinciale savona.JPG
|Didascalia = <div style="text-align:center;">U palassiu d'a pruvincia a Sann-a</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Stätu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 2
|Tipo = [[Provinsa|pruvincia]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-capitâle = Capitäle
|Capoluogo = {{Scìnbolo|Savona-Stemma.svg}} [[Sann-a]]
|var-aministratô_locâle = [[Prescidénte da provìnsa|Prescidente]]
|Amministratore locale = Pierangelo Oliveri
|Partito = centru-drita
|Data elezione = 1-11-2018
|Data rielezione = 9-1-2023
|Mandato = 2
|var-léngoe = Lengue
|Lingue = [[Léngoa italiànn-a|Italiàn]], [[Lengoa ligure|Lìgure]]
|var-instituçión = Istituçiùn
|Data istituzione = [[1927]]
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-da_capitâle = da capitäle
|var-altitùdine = Artessa
|var-superfìcce = Süperficie
|Superficie = 1546.29
|Note superficie =
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 266796
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?i=D7B Dètu Istat] - Pupulaçiùn rexidente a-i 31 de mazzu d'u 2025.
|Aggiornamento abitanti = 31-5-2025
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Comun|Cumüni]]
|Sottodivisioni = [[Pruvincia de Sann-a#Cumüni|69 cumüni]]
|var-divixoìn_confinànti = Pruvince cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Provinsa de Asti|Asti]] ([[Piemonte|IT-PM]]), [[Provinsa de Cuneo|Cüneu]] ([[Piemonte|IT-PM]]), [[Pruvincia de Imper̂ia|Inperia]], [[Provinsa de Lisciandria|Lüsciandria]] ([[Piemonte|IT-PM]]), [[Çittæ metropolitann-a de Zena|Zena]]
|var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn
|Codice postale = 17100, 17010-17047, 12071
|var-prefìsso = Prefissu
|Prefisso = [[019]], [[0182]]
|var-fûzo_orâio = Füzu uräju
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|Codice catastale =
|var-tàrga = Targa
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Immagine localizzazione = Savona in Italy.svg
|Mappa = Map of province of Savona (region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puxiçiùn d'a pruvincia de Sann-a int'a regiùn Ligüria.
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle
}}
A '''pruvincia de Sann-a'''<ref group="n.">''Provìnsa de Sànn-a'' int'a [[grafîa ofiçiâ|grafia ufiçiäle d'u zeneize]], ''Provinsa de Saña'' int'a [[Grafia unitäia|grafia unitäja d'u zeneize]]</ref> (''provincia di Savona'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'na [[Provinsa|pruvincia]] d'a [[Liguria|Ligüria]] de 266.796 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, spartìa inte 69 [[Comun|cumüni]]
== Geugrafìa ==
=== Teritoju ===
A pruvincia de Sann-a a se spande inte 'na parte d'a [[Liguria|Ligüria]] de punente pe 1.546,29 km<sup>2</sup>, a segunda ciü grande d'a regiùn. Int'u detaggiu, a cunprende e tère tra sta pärte de [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], i bricchi d'u spartiègua marcóu da-e [[Arpi]] e da-i [[Appennìn|Apenìn]] e finn-a 'na pärte a-u de là de stu lì, int'u bacìn d'u [[Pò]]<ref name=":4">{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/savona/|tìtolo=Savona - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2026-02-08}}</ref><ref name=":5">{{Çitta web|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Sav%C3%B3na+%28provincia%29.html|tìtolo=Savóna (provincia)|léngoa=IT|vìxita=2026-02-08}}</ref>.
U teritoju d'a pruvincia u l'è cruvìu p'ou ciü da bricchi e culinn-e che fan pärte d'e [[Arpi Marìttime]] e de l'[[Appennin ligure|Apenìn Lìgure]], cu'u pasaggiu tra e due cadenn-e ch'u l'è marcóu da-u [[Còlle de Cadebonn-a|Colle de Cadebunn-a]]. U munte ciü ätu u l'è u [[Mônte Galé|Galé]] (1.708 m), insce-i cunfìn cu'a [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cüneu]]. A ogni moddu, int'a pruvincia de Sann-a u se ghe tröva ascì a [[Ciâna d'Arbenga|Ciann-a d'Arbenga]] che, cruvindu tostu 10 km<sup>2</sup>, a l'è a ciü grossa d'a regiùn<ref name=":4" /><ref name=":5" />.
Spandenduse insce-i duì fianchi d'u spartiègua, int'a pruvincia de Sann-a se trövan di sciümmi che chinn-an tantu vèrsu a [[Cianûa padann-a|Cianüa Padann-a]], cumme u [[Burmia (sciümme)|Burmia]] ([[Burmia de Milléximu|de Milléximu]] e [[Burmia de Spiĝn̂u|de Spiĝn̂u]]), l'[[Èrru (sciümme)|Èrru]] e l'[[Urba (sciümme)|Urba]], e di ätri che pe cuntra finiŝĉian int'u [[Mâ Ligure|Mä Lìgure]]. Fra de sti lì, che l'han scavóu de valè ciü streite de quelle vurtè a setentriùn e da-a purtä ch'a nu l'è guèi custante inte tüttu de l'annu, u ciü inpurtante u l'è [[A Sènta|A Çenta]], furmä da-u [[Turénte Nêva|Neva]] e da l'[[Turente A(r)òscia|Aroscia]] e ch'a gh'ha a sö fuxe in [[Arbenga]]. Dapö u gh'è ancùn u [[Letimbru|Lavagnöa]], u [[Sensöggia]] e u [[Teju (sciümme)|Teju]], che, rispetivamente, se caccian int'u mä a [[Sann-a]], [[D'Ätu d'Arbissöa|Arbissöa]] e [[Väze]]<ref name=":4" /><ref name=":5" />.
Insc'â costa d'a pruvincia se trövan e îzue d'[[Ìsua Gainâa|a Gainäa]] e [[Îzua de Berzezzi|de Berzezzi]], a segunda e a quarta d'a Ligüria pe estensciùn.
=== Cunfìn ===
A pruvincia de Sann-a a cunfinn-a a punente cu'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvincia de Inperia]], a setentriùn cu'u [[Piemonte|Piemunte]] ([[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cüneu]], [[Provinsa de Lisciandria|pruvincia de Lüsciandria]] e [[Provinsa de Asti|pruvincia de Asti]]) a levante cu'a [[Çittæ metropolitann-a de Zena|çitè metrupulitann-a de Zena]] e a meridiùn a l'è bagnä da-u [[Mâ Ligure|Mä Lìgure]].
== Stoja ==
[[Immaggine:Vallardi - Albenga e Savona.jpg|sinistra|miniatura|234x234px|Mappa d'i [[Sircunda(r)iu d'Arbenga|çircundäi d'Arbenga]] e [[Çircundäju de Sann-a|de Sann-a]]]]
A çitè de Sann-a, int'u pasóu, a l'è stèta a capitäle de de divixuìn aministrative cu'ina çèrta autunumìa survatüttu a cumensä da l'[[XIX secolo|Öttuçentu]]: pasóu i tanti cangi fèti a-i tenpi da [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Lìgure]] (capitäle d'u ''Département du Letimbre'' d'u [[1797]]-[[1798]], d'a "Giurisdiçiùn de Cunbu" d'u [[1798]]-[[1803]] e, zlargä int'[[U Finô|u Finä]], finn-a d'u [[1805]]), a primma funçiùn de cuntu a l'è stèta quella sutt'a l'[[Prìmmo Inpêro françéize|inperu françeize]], dund'a l'è stèta çernüa cumme a capitäle d'u [[dipartimentu de Muntenötte]]<ref name=":0">{{Çitta publicaçión|outô=Michele Castelnovi|tìtolo=Savona provinciale: un caso limite nel riordino amministrativo da Augusto agli accorpamenti del 2014|revìsta=Bollettino della Società Geografica Italiana|volùmme=Serie XIII, Vul. IX|léngoa=IT|url=https://societageografica.net/wp/wp-content/uploads/2017/10/16_castelnovi.pdf|çitæ=Rumma|ànno=2016|p=217-227}}</ref>.
Tacä dunca a-u [[Regno de Sardegna|regnu de Sardegna]] d'u [[1815]] cumme capitäle de [[Divixùn de Sann-a|divixùn]], abulìa pasóu trèi anni, da-u 10 de nuvenbre d'u [[1818]] Sann-a a l'è fèta a capitäle d'a primma [[Pruvincia de Sann-a (1818)|pruvincia de Sann-a]], ch'a cruviva a meitè de levante d'a pruvincia d'ancö mentre quella de punente a fäva pärte d'a [[Pruvinsa d'Arbenga|pruvincia d'Arbenga]], tütte due int'a [[divixùn de Zena]]. D'u [[1859]], cu'a [[lezze Rattazzi]], a pruvincia de Sann-a a l'è stèta suprèssa e u s'è creóu u [[çircundäju de Sann-a]], sutt'a-a [[Provìnsa de Zêna|pruvincia de Zena]]. Cu'u regiu decretu 21 utubre [[1926]], n. 1890<ref>{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/atto/caricaDettaglioAtto?atto.dataPubblicazioneGazzetta=1926-11-15&atto.codiceRedazionale=026U1890&tipoDettaglio=originario&qId=|tìtolo=Regio Decreto 21 ottobre 1926, n. 1890|léngoa=IT|vìxita=2026-01-30}}</ref>, a-u çircundäju de Sann-a u gh'è stètu tacóu [[Sircunda(r)iu d'Arbenga|quellu d'Arbenga]], a furmä u teritoju che, pe regiu decretu d'u [[Vittorio Emanuele III]], a-i 2 de zenä d'u [[1927]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/atto/caricaDettaglioAtto?atto.dataPubblicazioneGazzetta=1927-01-11&atto.codiceRedazionale=027U0001&tipoDettaglio=originario&qId=|tìtolo=Regio Decreto-Legge 2 gennaio 1927, n. 1|léngoa=IT|vìxita=2026-01-30}}</ref> u vegne isóu a pruvincia, mentre che sun scancelè i çircundäi<ref name=":0" />.
Sta decixùn a l'è rivä ascì perché u prugèttu u l'ea renbóu da-u [[Paolo Boselli]], ch'u l'è stètu ciü votte depütóu, senatù e ministru d'u regnu, ciü che da-i ätri persunaggi de Sann-a ch'ävan spuncióu tanti anni pe utegnì stu ricunuscimentu. A-a sö creaçiùn, cu'u [[Lorenzo Via]] pe primmu prefèttu, a pruvincia de Sann-a a cuntäva de 87 cumüni, cu'u sö nümeru ch'u l'è stètu cu'u tenpu zbascióu a-i 69 d'ancö<ref name=":0" />.
=== Scinbuli ===
;Stemma
[[Immaggine:Stemma_della_Provincia_di_Savona.svg|bordo|sinistra|176x176px]]
{{Çitaçión|Canpu de çé, a-a caravèlla in navegaçiùn a veĵe desc-ceghè, in çimma 'na canpaĝn̂a de mä cun bulezümme d'argentu e çelestìn. Cartiggiu d'argentu cu'u mottu de neigru ''Par paribus''.|3=Campo di cielo, alla caravella navigante a vele spiegate, sopra una campagna mareggiata d'argento e d'azzurro. Cartiglio d'argento con il motto in nero ''Par paribus''<ref name=":1" >{{Çitta web|url=https://www.araldicacivica.it/provincia/savona/|tìtolo=Provincia di Savona|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref>.|lingua=IT}}
A caravèlla insc'ou stemma a se liga a-e tradiçiuìn de mä d'a pruvincia, survatüttu cun [[Sann-a]] e u sö [[Portu de Sann-a|portu]] e cun [[Nöi|Noi]], çitè cu'ina [[Repùbrica de Nöi|sö repübbrica mainä]]. U stemma u l'è stètu cuncèssu pe regiu decretu d'u rè [[Vittorio Emanuele III]] d'u 18 de frevä d'u [[1928]], trascrìtu int'u registru d'i enti muräli, a-a pagina 124 d'u primmu vulümme<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?3144|tìtolo=Savona (provincia)|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref><ref name=":3">{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/stemma-gonfalone|tìtolo=Stemma e Gonfalone|outô=Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref>. Da-u [[1933]] a-u [[1943]], tenpi d'u [[Fascìsmo in Itàlia|ventenniu]], in çimma a-u stemma u gh'ea mustróu u [[cappu d'u Litoju]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.rbvex.it/province/nordovest/liguriacl.html|tìtolo=Liguria, stemmi provinciali con capo littorio|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref>.
;Gunfalùn
{{Çitaçión|Drappu retanguläre de stoffa blö ...|3=Drappo rettangolare di stoffa azzurra ...|lingua=IT|R.D. 16 frevä 1928<ref name=":1" /><ref name=":2" />}}
U gunfalùn, de blö e cun int'u mezzu u stemma d'a pruvincia, u l'è stètu dumandóu da-u sö cumisäju straurdinäju, u Giovanni Ortolani, a-i 11 de nuvenbre d'u [[1927]]. U gunfalùn, cuncèssu asemme a-u stemma pe decretu d'u primmu de nuvenbre d'u [[1928]], u l'è stètu cunsegnóu ufisialmente a-i 11 de stu meize, mumentu ascì d'a sö benediçiùn da pärte d'u [[Diocexi de Sann-a-Noi|vescu de Sann-a e Noi]], u [[Pasquale Rigetti]]<ref name=":3" />.
U gunfalùn d'a pruvincia, cunservóu int'a sö sede de [[Palassiu Nervi (Sann-a)|Palassiu Nervi]], u l'è stètu fabricóu grassie a 'na sutuscriçiùn inandiä da de donne che l'han cügìu i 5.250 franchi che, insemme a-i ätri 2.816 missi da-i cumüni, l'han permissu de catä i materiäli che servivan. Int'u detaggiu, sti lì sun custè 4.564 franchi, mentre i ätri 3.502 sun stèti missi a camìn insce 'n librettu a risparmiu da [[Banca Commerciale Italiana|COMIT]]<ref name=":3" />.
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Pruvincia de Sann-a}}
=== Minuranse furèste ===
Segundu l'[[ISTAT]], a-i 31 de dixenbre d'u 2024 i rexidenti furèsti int'a pruvincia de Sann-a sun 24.801<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2024&i=P03|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2026-02-04}}</ref>.
=== Cugnummi ciü difüxi ===
I cugnummi ciü difüxi int'a pruvincia de Sann-a sun: ''Zunino'', ''Rossi'', ''Parodi'', ''Pastorino'' e ''Delfino''<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=Clascìfiche d'i cugnummi, Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2026-02-04}}</ref>.
== Aministraçiùn ==
=== Cunseggiu d'a pruvincia ===
L'aministraçiùn d'a pruvincia a gh'ha a sö sede a [[Sann-a]], int'u palassiu "Pier Luigi Nervi" de vìa d'i Surman, 12.
A-a giurnä d'ancö a zunta d'a pruvincia a gh'ha cumme prescidente u [[Pierangelo Olivieri]], scìndicu de [[Carizan|Calisàn]] e elezüu int'u centru-drita. D'u rèstu, int'a zunta u gh'è ätri dexe cunsegé, che ne vegnan da-e trè liste d'u centru-mancinn-a, d'u centru-drita e d'i ätri gruppi o partìi numinè cu'a vutaçiùn d'u 31 d'utubre d'u [[2018]], fèta tra i 69 scìndichi d'a pruvincia e i sö cunsegé cumünäli<ref>{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/elezioni/2018|tìtolo=Elezioni provinciali 2018|outô=Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://amministratori.interno.gov.it/index.php?page=StoriaEnteP|tìtolo=Anagrafe degli Amministratori Locali e Regionali: Storia amministrativa dell'ente - Province|outô=Ministeru de l'Intèrnu|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}}</ref>.
==== Prescidenti d'a pruvincia ====
{{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Prescidente|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Notte}}
{{ComuniAmminPrec|22 de setenbre d'u 1985|22 de dixenbre d'u 1989|Guido Bonino|[[Partîo Socialìsta Italiàn|PSI]]|prescidente|}}
{{ComuniAmminPrec|22 de dixenbre d'u 1989|6 d'agustu d'u 1990|Pierluigi Pesenti|[[Partîo Socialìsta Democràtico Italiàn|PSDI]]|prescidente|}}
{{ComuniAmminPrec|6 d'agustu d'u 1990|8 de mazzu d'u 1995|Mario Robutti|[[Partîo Socialìsta Italiàn|PSI]]|prescidente|}}
{{ComuniAmminPrec|29 de mazzu d'u 1995|28 de zügnu d'u 1999|Alessandro Garassini|[[Partîo Popolâre Italiàn|PPI]]|prescidente|}}
{{ComuniAmminPrec|28 de zügnu d'u 1999|14 de zügnu d'u 2004|Alessandro Garassini|[[Partîo Popolâre Italiàn|PPI]], [[La Margherita]]|prescidente|}}
{{ComuniAmminPrec|14 de zügnu d'u 2004|14 de nuvenbre d'u 2008|Marco Bertolotto|[[La Margherita]], [[Partîo Democràtico (Itàlia)|PD]]|prescidente|<ref group="n.">A-i 14 de nuvenbre d'u 2008, doppu d'e dimisciuìn de trezze cunsegé, a zunta a l'è cöita p'â mancansa d'u nümeru legäle.</ref>}}
{{ComuniAmminPrec|14 de nuvenbre d'u 2008|11 de lüggiu d'u 2009|Mario Spanu||cumisäju straurdinäju|}}
{{ComuniAmminPrec|11 de lüggiu d'u 2009|13 d'utubre d'u 2014|Angelo Vaccarezza|[[Il Popolo della Libertà|PdL]], [[Fòrsa Italia (2013)|FI]]|prescidente|}}
{{ComuniAmminPrec|13 d'utubre d'u 2014|12 de nuvenbre d'u 2018|Monica Giuliano|[[Partîo Democràtico (Itàlia)|PD]]|prescidente|}}
{{ComuniAmminPrec|12 de nuvenbre d'u 2018|9 de zenä d'u 2023|Pierangelo Olivieri|indipendente de centru-drita|prescidente|}}
{{ComuniAmminPrec|9 de zenä d'u 2023|''in càrega''|Pierangelo Olivieri|[[Cambiamo!]], [[Fòrsa Italia (2013)|FI]]|prescidente|}}
{{ComuniAmminPrecFine}}
=== Cumüni ===
{| class="wikitable sortable"
!Numme
!Pupulaçiùn<br /><small>(31-12-2024)</small><ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it|tìtolo=Bilancio demografico e popolazione residente per sesso al 31 dicembre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-02-07}}</ref>
!Estensciùn<br /><small>(km<sup>2</sup>)</small><ref>{{Çitta web|url=https://www.istat.it/classificazione/principali-statistiche-geografiche-sui-comuni/|tìtolo=Principali statistiche geografiche sui comuni|scîto=istat.it|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2026-02-08}}</ref>
|-
|[[A Ciana|A Ciann-a]] (''A Ciana'')
| style="text-align:right;" |735
| style="text-align:right;" |30,45
|-
|[[A Moenn-a d'Arbisseua|A Main-a d'Arbissöa]] (''A Muenn-a'')
| style="text-align:right;" |5157
| style="text-align:right;" |3,25
|-
|[[Andôa|Andöa]] (''And<u>ô</u>a'')
| style="text-align:right;" |7239
| style="text-align:right;" |31,80
|-
|[[A Prìa]] (''A Prìa'')
| style="text-align:right;" |8230
| style="text-align:right;" |9,88
|-
|[[Arasce]] (''Ar̂asce'')
| style="text-align:right;" |9960
| style="text-align:right;" |17,25
|-
|[[Arbenga]] (''Arbenga'')
| style="text-align:right;" |23539
| style="text-align:right;" |36,58
|-
|[[Arnascu]] (''Arnascu'')
| style="text-align:right;" |548
| style="text-align:right;" |6,09
|-
|[[A Steja|A Steĵa]] (''A Steira'')
| style="text-align:right;" |2915
| style="text-align:right;" |43,68
|-
|[[Barestin|Balestrìn]] (''Barestin'')
| style="text-align:right;" |520
| style="text-align:right;" |11,27
|-
|[[Bardenèi|Bardinetu]] (''Bardenèi'')
| style="text-align:right;" |768
| style="text-align:right;" |29,79
|-
|[[Berzezzi]] (''Berzezzi'')
| style="text-align:right;" |1045
| style="text-align:right;" |3,69
|-
|[[Borṡi e Veressi|Borzi e Veressi]] (''Bòrṡi e Veréssi'')
| style="text-align:right;" |2106
| style="text-align:right;" |2,73
|-
|[[Buinzan|Buisàn]] (''Buinzan'')
| style="text-align:right;" |2574
| style="text-align:right;" |8,35
|-
|[[Bormia|Burmia]] (''Burmia'')
| style="text-align:right;" |316
| style="text-align:right;" |22,47
|-
|[[Còiri|Cäiru]] (''Còiri'')
| style="text-align:right;" |12862
| style="text-align:right;" |100,40
|-
|[[Carizan|Calisàn]] (''Carizan'')
| style="text-align:right;" |1451
| style="text-align:right;" |62,74
|-
|[[Còrcre|Càrcae]] (''Èl Còrcre'')
| style="text-align:right;" |5232
| style="text-align:right;" |10,40
|-
|[[Côrxi|Cärxi]] (''Côrxi'')
| style="text-align:right;" |1691
| style="text-align:right;" |20,60
|-
|[[Castergiancu]] (''Castergiancu'')
| style="text-align:right;" |321
| style="text-align:right;" |14,70
|-
|[[Castrevegliu|Castrevegiu]] (''Castrevegliu'')
| style="text-align:right;" |126
| style="text-align:right;" |16,14
|-
|[[Casanöva|Cazanöva]] (''Casanöva'')
| style="text-align:right;" |743
| style="text-align:right;" |24,23
|-
|[[Çelle]] (''Çelle'')
| style="text-align:right;" |4795
| style="text-align:right;" |9,56
|-
|[[Cengë|Cengiu]] (''U Ceng'')
| style="text-align:right;" |3403
| style="text-align:right;" |18,96
|-
|[[Ciòi]] (''Ciòi'')
| style="text-align:right;" |614
| style="text-align:right;" |8,65
|-
|[[Cixan|Cixàn]] (''Cixàn'')
| style="text-align:right;" |2119
| style="text-align:right;" |12,27
|-
|[[Cuggiæn|Cügén]] (''Cügèn'')
| style="text-align:right;" |6818
| style="text-align:right;" |49,92
|-
|[[Cosceria|Cusceria]] (''Cuscèria'')
| style="text-align:right;" |1019
| style="text-align:right;" |12,41
|-
|[[D'Ätu d'Arbissöa]] (''D'Ätu'')
| style="text-align:right;" |9562
| style="text-align:right;" |28,68
|-
|[[O Dê|Degu]] (''U Dé'')
| style="text-align:right;" |1810
| style="text-align:right;" |66,82
|-
|[[Èrli]] (''Èrli'')
| style="text-align:right;" |220
| style="text-align:right;" |16,73
|-
|[[Finô|Finä]] (''Finô'')
| style="text-align:right;" |11012
| style="text-align:right;" |35,53
|-
|[[Garlenda]] (''Garlenda'')
| style="text-align:right;" |1382
| style="text-align:right;" |8,03
|-
|[[Giüstexine|Giüstéxine]] (''Giüstexine'')
| style="text-align:right;" |1003
| style="text-align:right;" |17,22
|-
|[[Giusvala|Giüsvalla]] (''Giüxvâla'')
| style="text-align:right;" |392
| style="text-align:right;" |19,70
|-
|[[L'Aigheuja|Laigueggia]] (''L'Aigöja'')
| style="text-align:right;" |1678
| style="text-align:right;" |2,72
|-
|[[L'Atè|L'Âtä]] (''L'Atè'')
| style="text-align:right;" |1908
| style="text-align:right;" |11,30
|-
|[[Löa]] (''Löa'')
| style="text-align:right;" |10688
| style="text-align:right;" |13,48
|-
|[[R'Urba|L'Urba]] (''R'Urba'')
| style="text-align:right;" |644
| style="text-align:right;" |31,17
|-
|[[Magiö]] (''Maiö'')
| style="text-align:right;" |977
| style="text-align:right;" |19,57
|-
|[[Màllae]] (''Màlre'')
| style="text-align:right;" |1030
| style="text-align:right;" |31,73
|-
|[[Mascimin|Mascimìn]] (''Mascimìn'')
| style="text-align:right;" |101
| style="text-align:right;" |7,85
|-
|[[Merexo|Milléximu]] (''Mreju'')
| style="text-align:right;" |3335
| style="text-align:right;" |15,96
|-
|[[Mieuja|Miöggia]] (''Miöja'')
| style="text-align:right;" |515
| style="text-align:right;" |19,30
|-
|[[Moriaodo|Muriädu]] (''Miriaud'')
| style="text-align:right;" |710
| style="text-align:right;" |39,22
|-
|[[Naxin|Naxìn]] (''Naxìn'')
| style="text-align:right;" |156
| style="text-align:right;" |22,18
|-
|[[Nöi|Noi]] (''Noi'')
| style="text-align:right;" |2425
| style="text-align:right;" |9,67
|-
|[[Orcu Feìn|Orcu e Fegìn]] (''Orcu e Feìn'')
| style="text-align:right;" |911
| style="text-align:right;" |17,31
|-
|[[Palëre|Pàllae]] (''Pàlre'')
| style="text-align:right;" |861
| style="text-align:right;" |21,33
|-
|[[Riôtu|Riätu]] (''Riôtu'')
| style="text-align:right;" |536
| style="text-align:right;" |19,60
|-
|[[Ròcavignâ|Rocavignä]] (''Rocavignà'')
| style="text-align:right;" |743
| style="text-align:right;" |17,71
|-
|[[Sann-a]] (''Sann-a'')
| style="text-align:right;" |58581
| style="text-align:right;" |65,32
|-
|[[Spoturnu|Sputurnu]] (''Spoturnu'')
| style="text-align:right;" |3337
| style="text-align:right;" |8,02
|-
|[[Staanéllu|Stelanellu]] (''Staanéllu'')
| style="text-align:right;" |831
| style="text-align:right;" |17,81
|-
|[[Süccaellu]] (''Sücca(r)èllu'')
| style="text-align:right;" |279
| style="text-align:right;" |10,81
|-
|[[Tuiran|Tuiàn]] (''Tuiran'')
| style="text-align:right;" |2718
| style="text-align:right;" |18,97
|-
|[[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]] (''U Burghettu'')
| style="text-align:right;" |4604
| style="text-align:right;" |5,39
|-
|[[Unsu]] (''Unsu'')
| style="text-align:right;" |211
| style="text-align:right;" |8,23
|-
|[[O Ponte|U Punte]] (''Eŕ Pont'')
| style="text-align:right;" |813
| style="text-align:right;" |24,95
|-
|[[Sascê|U Saŝĉellu]] (''U Sascé'')
| style="text-align:right;" |1688
| style="text-align:right;" |100,66
|-
|[[U Sejô|U Sejä]] (''U Seiò'')
| style="text-align:right;" |5393
| style="text-align:right;" |11,15
|-
|[[U Téstegu]] (''U Téstegu'')
| style="text-align:right;" |167
| style="text-align:right;" |10,29
|-
|[[U Tû|U Tù]] (''U Tû'')
| style="text-align:right;" |2518
| style="text-align:right;" |9,45
|-
|[[Utuê|Utué]] (''Utuê'')
| style="text-align:right;" |1702
| style="text-align:right;" |9,66
|-
|[[Oseria|Uzeĵa]] (''Useria'')
| style="text-align:right;" |433
| style="text-align:right;" |28,17
|-
|[[Väze]] (''Vâże'')
| style="text-align:right;" |12447
| style="text-align:right;" |48,00
|-
|[[Vendùn]] (''Vendùn'')
| style="text-align:right;" |336
| style="text-align:right;" |9,92
|-
|[[Vessi e Portiu]] (''Vessi e Portiu'')
| style="text-align:right;" |780
| style="text-align:right;" |8,76
|-
|[[Villanöva]] (''Villanöva'')
| style="text-align:right;" |2831
| style="text-align:right;" |15,89
|-
|[[Vuè]] (''Vuè'')
| style="text-align:right;" |7950
| style="text-align:right;" |23,79
|-
|'''Pruvincia de Sann-a'''
| style="text-align:right;" |'''267064'''
| style="text-align:right;" |'''1546,29'''
|}
== Notte ==
;Notte a-u tèstu
<references group="n." />
;Notte bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Bibliugrafìa ==
* {{Çitta lìbbro|outô=Mario Paternostro|outô2=Mario Marcenaro|tìtolo=Enciclopedia della Liguria: tutti i comuni dalla A alla Z: storia, personaggi, arte, economia, vino & cucina, tradizioni|url=https://books.google.com/books?id=n3qXoAEACAAJ|ànno=2020|editô=Il Secolo XIX|léngoa=IT|pp=639}}
== Ätri prugètti ==
{{Interprogetto}}
== Ligammi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/|tìtolo=Scitu d'a Pruvincia|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}}
* {{Çitta web|url=https://provincia-savona.servergis.it/it/map/GeoportalePSV/|tìtolo=GEOportale della Provincia di Savona|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Provinsa de Sann-a| ]]
qf749arbddq3737ztntk4m3k9d21oks
Vuè
0
1762
270626
270180
2026-06-10T18:10:53Z
N.Longo
12052
+
270626
wikitext
text/x-wiki
{{Savuneize|grafîa=, a-a manea de l'Essiu d'a Ciann-a}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Vuè
|Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Vado Ligure''</div>
|Panorama = Vado-Ligure.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Vuè</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Stätu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[comun|cumüne]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Sann-a
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Fabio Gilardi
|Partito = lìsta civica de centru-mancinn-a "Vado, Prima!"
|Data elezione = 10-6-2024
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 7995
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2023&i=D7B Dètu Istat] - Pupulaçiùn rexidente a-i 31 d'otubre d'u 2023.
|Aggiornamento abitanti = 30-6-2019
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiuìn]]
|Sottodivisioni = Portiu, Sant'Ermu, San Zenexu, U Segnu, Valle
|var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Berzezzi]], [[Cuggiæn|Cügèn]], [[Sann-a]], [[Spoturnu]], [[Vessi e Portiu]]
|var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uräju
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1463
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = Vueixi<br />(it) ''Vadesi''
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Gioâne Batista|San Giuan Batista]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[24 zûgno|24 de züĝn̂u]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Vado Ligure (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumüne de Vuè int'a pruvincia de Sann-a.
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle
}}
'''Vuè'''{{#tag:ref|''Vué'' in [[Dialéttu finarìn|finarìn]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi Alonzo Bixio|tìtolo=Dizionario delle parlate finalesi|url=https://books.google.com/books?id=ipCwGQAACAAJ|ànno=2000|editô=Centro Storico del Finale|çitæ=Finä|léngoa=LIJ, IT|p=152}}</ref>, ''Vadu'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganeize]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=121|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Voæ'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/vado_ligure/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Vado Ligure|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-10-01}}</ref>|group=n.}} (''Vado Ligure'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è 'n [[Comun|cumüne]] [[Liguria|ligüre]] de 7.995 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> int'a [[pruvincia de Sann-a]].
== Geugrafìa ==
[[Immaggine:Torrente segno foce.png|sinistra|miniatura|250x250px|A fuxe d'a sciumèa Segnu]]
U cumün u se tröva int'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], a-u punente d'u [[Sann-a|cappulögu]] d'a sö pruvincia. E duì fraçiuìn de [[Sant'Ermu (Vuè)|Sant'Ermu]] e d'[[U Segnu]] sun a munte d'u paize, sciü p'â valle traversä da-a [[sciumèa Segnu]] insc'ou versante de meridiùn d'e [[Rocche d'i Crôi]] a 792 m insc'ou livellu d'u mä.
Vuè u cunfinn-a cun [[Sann-a]] e [[Cuggiæn|Cügèn]] a setentriùn, [[Vessi e Portiu]] a punente e [[Spoturnu]] e [[Berzezzi]] a meridiùn.
== Stoja ==
L'antigu paize de Vuè, ciamóu a l'épuca d'i rumäni ''[[Vada Sabatia]]'', u s'è zvilüpóu int'u [[II secolo a.C.|II seculu primma de Cristu]] in gìu a 'n canpu militäre inperiäle, ün d'i primmi d'a culunizaçiùn rumäna in [[Liguria|Ligüria]].
Divegnüu dunca ''[[municipium]]'' de l'[[Impêo Roman|inperu de Rumma]] e inpurtante çentru de vìe e de traffeghi p'ou cunzunzise d'e [[Stràdde consolâri|stradde cunsuläri]] che ne vegnivan da [[Zena]], [[Turtonn-a|Turtunn-a]] (''[[Derthona]]'') e da-u punente. ''Vada Sabatia'' a l'è stèta destrüta da-i [[Régno longobàrdo|Lungubärdi]] d'u [[641]], ma sutt'a-u duminiu d'i [[Franchi]] u l'è riuscìa a retiäse sciü e fìn a vegnì sede vescuvile da-u [[VII secolo|VII]] a-u [[IX secolo|IX seculu]].
Vuè u l'ha fètu poi pärte d'e tère d'i marcheixi [[Do Carétto (famìggia)|D'u Carettu]] e poi d'i [[Marchexâto de Ponsón|marcheixi de Punsùn]], pe pasä dunca a-a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]]. A l'è stèta dunca erètta a [[Poistæ|Puistaia]]. I Zeneixi i l'han fètu muntä u zvilüppu cumerciäle d'u portu, faxendune de Vuè ün di ciü inpurtanti d'a Rivea.
A l'è poi andèta aprövu a-a stoja d'a Repübbrica de Zena, intrandu a fä pärte d'a [[Fransa]], d'u [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]] ([[1815]]) e d'u [[Regno d'Italia|Regnu d'Italia]] ([[1861]]).
D'u [[XX secolo|Növeçentu]], Vuè a l'ha cunusciüu 'n zvilüppu p'ou ciü indüstriäle. Int'i [[Anni 1950|anni Çinquanta]] e [[Anni 1960|Sciuscianta]] i se inciantan int'a zona benbén de stabilimenti, scinn'a-i [[Anni 1970|anni Setanta]] cu'a [[Centräle elettrica de Vuè|centräle termuelettrica]] de l'ecs-[[Enel]], e e sö due çiminee de 200 metri ch'i l'ean u scinbulu d'u paize.
Da-u [[1973]] a-i 31 de dixenbre d'u [[2008]], u cumüne de Vuè u l'ha fètu pärte d'a [[Cumünitè Muntann-a d'u Zuvu]].
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Voæ}}
=== Minuranse furèste ===
Segundu l'[[ISTAT]], a-i 31 de dixenbre d'u 2024, i rexidenti furèsti a Vuè sun 483<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2024&i=P03|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
=== Persunn-e lighè cun Vuè ===
[[Immaggine:Alba Iulia National Museum of the Union 2011 - Possible Statue of Roman Emperor Pertinax Close Up, Apulum.JPG|miniatura|L'inperatù rumàn Pertinace|sinistra]]
* [[Pertinace]] ([[Alba (Italia)|Arba]], 126 - [[Romma|Rumma]], 193), inperatù de Rumma.
* [[Arturo Martini]] ([[Treviso|Trevìzu]], 1889 - [[Milan]], 1947), scultù.
* [[Manlio Baçigalû]] (Vuè, 1908 - [[Zena]], 1977), alenatù e zügóu de balùn.
* [[Vessillo Bartoli]] (Vuè, 1908 - Vué, 1981), alenatù e zügóu de balùn.
* [[Giuseppe Chittolina]] (Vuè, 1909 - Zena, 1946), zügóu de balùn.
* [[Valerio Baçigalû]] (Vuè, 1924 - [[Turin|Türìn]], 1949), zügóu d'a [[Naçionâ de balon de l'Italia|Naçiunäle de futbàll]].
* [[Lidio Lovisolo]] ([[Finô|Finä]], 1929 - Milan, 2001), scultù.
* [[Osvaldo Motto]] (Vuè, 1942), alenatù e zügóu de balùn.
* [[Anna Giacobbe]] (Vuè, 1958), politica.
== Löghi de 'nteresse ==
=== Architetüe religiuze ===
<gallery widths="180" heights="150" mode="packed">
Immaggine:Vado Ligure (SV) - chiesa di San Giovanni Battista - facciata - 02.jpg|A gexa de San Giuan Battista
Immaggine:Segno (Vado Ligure)-chiesa san maurizio.jpg|A gexa d'U Segnu, dedicä a San Mauriçiu
Immaggine:Vado Ligure - chiesa di Sant'Ermete - campanile.jpg|U canpanìn d'a gexa de Sant'Ermu
Immaggine:Segno (Vado Ligure)-oratorio santa margherita.jpg|Âtóiu de Santa Margaita, a U Segnu
</gallery>
U teritoju d'u cumün de Vuè u l'è spartiu tra e çinque parocchie de San Giuan Battista (Vuè centru), d'a Madonna da Vixitaçiùn ([[Portiu (Vuè)|Portiu]]), da Madonna Reginn-a d'a Päxe ([[Valle (Vuè)|Valle]]), de Sant'Ermu ([[Sant'Ermu (Vuè)|Sant'Ermu]]) e de San Mauriçiu ([[U Segnu]]).
;Parocchia de Vuè
* Gexa de San Giuan Battista: custruìa d'u [[XVIII secolo|Setteçentu]], a l'è 'na ricustruçiùn in stìle [[Baròcco|baroccu]] de 'na gexa ciü antiga, cun l'ünica navä ch'a l'è surmuntä da-a cupula. A strutüa, restaurä doppu a [[Segonda Guæra Mondiâ|segunda guêra mundiäle]], a l'ha 'na faciäta decurä cun de stattue de l'[[XIX secolo|Öttuçentu]] d'u [[Antonio Brilla|Brilla]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/52883/|tìtolo=Chiesa di San Giovanni Battista|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
* Capella de San Zenexu: custruìa inte l'Etè de Mezu int'a lucalitè cu'u mêximu numme<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/52888/|tìtolo=Cappella di San Genesio|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
* Capella de Nostra Scignùa da Neive: da vixìn a-a cunträ d'i [[Büsèn]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/52887/|tìtolo=Cappella di Nostra Signora della Neve|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
* Capella de San Feipu Neigri: fèta d'u [[1732]], int'a cunträ d'i Büsèn.
;Parocchia de Portiu
* Gexa de Nostra Scignùa d'a Vixitaçiùn: fèta d'u [[1952]], a se tröva int'a fraçiùn de Portiu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/57525/|tìtolo=Chiesa di Nostra Signora della Visitazione|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
;Parocchia de Valle
* Gexa de Nostra Scignùa Reginn-a d'a Päxe: a se tröva int'a fraçiùn de Valle<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/57526/|tìtolo=Chiesa di Nostra Signora della Pace|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
;Parocchia de Sant'Ermu
* Gexa de Sant'Ermu: a l'è a parocchia d'a fraçiùn cu'u mêximu numme, custruìa tra u [[XI secolo|XI]] e u [[XII secolo|XII seculu]] da-i mùneghi de l'[[Îzua de Berzezzi]]. De güstu rumanicu, a l'ha 'na strutüa a duì naväte<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/42446/|tìtolo=Chiesa di Sant'Ermete|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
;Parocchia d'U Segnu
* Gexa de San Mauriçiu: int'a fraçiùn d'U Segnu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/52392/|tìtolo=Chiesa di San Maurizio|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
* Âtóiu de Santa Margaita: vixìn a-a gexa de San Mauriçiu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/52392/|tìtolo=Oratorio di Santa Margherita|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
* Capella de San Benärdu: a-U Segnu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/52745/|tìtolo=Cappella di San Bernardo|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>.
=== Architetüe civili ===
<gallery mode="packed" widths="180" heights="150">
Immaggine:Zinola1.jpg|U [[Punte de Prìa (Sann-a)|punte de Prìa]], fra [[Zinöa|Zinoua]] e Vuè
</gallery>
* [[Punte de Prìa (Sann-a)|Punte de Prìa]]: fètu d'u [[1434]] insc'ê fundaçiuìn de 'n punte ciü antigu, u travèrsa a [[Cügén (sciumèa)|sciumèa de Cügén]] da Vuè a [[Zinöa|Zinoua]], burgä int'u cumüne de [[Sann-a]]. U gh'ha 'na strutüa a u̇n èrcu a schenn-a d'äze, lungu 30 metri, fètu de prìe e de muìn, cu-in segundu èrcu, mudèrnu, ch'u gh'è stètu tacóu du [[2000]].
* Furnäxe da câçìnn-a de Sant'Ermu
* Rèsti d'a villa de l'inperatù rumàn [[Pertinace]]
=== Architetüe militäri ===
<gallery widths="180" heights="150" mode="packed">
Immaggine:Fort in Vado Ligure-002.jpg|Vista d'u forte de San Giacumu.
</gallery>
* Castellu de Vuè: castellu regurdóu sulu che da quärche ruvinn-a int'a fraçiùn d'[[U Segnu]], u l'è stètu custruìu inte l'[[Etæ de Mëzo|Etè de Mezu]] da-i marcheixi [[Do Carétto (famìggia)|D'u Carettu]].
* Forte San Luensu e San Steva: d'u [[XVI secolo|Çinqueçentu]], custruìu da-a Repübbrica de Zena.
* Forte de San Giacumu: custruìu d'u [[1757]] insc'ou Cou de Vuè a pruteçiùn d'u portu, u cazze p'ou ciü int'u teritoju de [[Berzezzi]].
* Bastiùn de San Giuan
== Cultüa ==
=== Müsei ===
* [[Müséu çivicu de Villa Groppallo]]: u müséu u recögge mateiä de l'inperu rumàn e de l'Etè de Mezu. I rèsti rumäni sun steti scruvìi int'a scitu archeulógicu de [[Vada Sabatia|''Vada Sabatia'']], cu'na culeçiùn de 'na çèrta inpurtansa de munee rumäne ([[Queirolo]]) tra u [[II secolo|II]] e u [[V secolo|V seculu]] ch'a l'è cunservä int'u müseu.
* [[Pinacutéca çivica (Voæ)|Pinacutéca çivica]]: a cunsèrva de pitüe de scöa zeneize, lunbärda e spagnolla realizè tra u Çinqueçentu e u Setteçentu.
=== Dialettu ===
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiuìn ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fêe ==
{{Çitaçión|Quelli de Vuè se sun dùe ne fan trè|Moddu de dì de Sann-a insce-i vueixi e e fèste}}
* Fèsta de San Giuan Battista: patrùn de Vuè, a cazze a-i 24 de züĝn̂u. A fèsta a cumensa a-i 23 züĝn̂u cu'in tradiçiunäle spetaculu a-a seĵa de föghi d'artifissiu da-i puntili insc'ou mä. A-i 24 u se fà u mercóu insc'ou lungumä e a Prucesciùn, cu'u cäru d'u Santu p'ê stradde d'u paize.
== Ecunumìa ==
[[Immaggine:Vue (1).jpg|thumb|262x262px|U prugèttu d'a növa ciattafurma d'u portu]]
Vuè u l'è 'n cumüne ciütóstu indüstrializóu, ch'u l'óspita benbén de stabilimenti indüstriali e de ditte. Parçialmente insc'ou sö teritoju a se tröva 'na [[Centräle elettrica de Vuè|çenträle termuelettrica]], primma [[ENEL]] e oua [[Tirreno Power]], pensä e realizä a-a fìn d'i [[Anni 1960|anni '60]] e inandiä tra u mazzu d'u [[1970]] e u dixenbre d'u [[1971]]. E sö duì äte çiminee de 199 metri i sun caratteristiche d'a sc-cianä. A gh'è poi 'na grande ativitè purtuäle: benbén de traghetti ch'i unìscian u cumüne a-a [[Corsega]] e a-a [[Sardegna]], gh'atraccan näve merci, portacuntenituì e survatüttu de petrulee, faxendu d'u portu de Vuè u primmu portu italian cun [[Trieste]] p'ou petroliu e i sö derivè. In Vuè u pärte ascì in impurtante öiudóttu pe spedì i cunbustibili int'a zona de [[Milan|Milàn]] e in [[Germania|Germagna]].
A tradiçiùn indüstriäle de stu cumüne chi a l'ha reixe int'i anni d'u ''boom'' ecunómicu, quande Vuè u l'ha visciüu 'na forte crescita ecunómica vegnindu poi pe lungu tenpu u paize cu'a ciü äta cuncentraçiùn indüstriäle d'Európa, ch'a se cuntrapugnìva a-a vexinn-a e ciü gróssa Sann-a che int'u mêximu periudu a l'ea cunusciüa ascì cumme ''a piccola Manchester'' p'â sö forte indüstria, tra e ciü zvilüpè d'[[Euròpa|Európa]]. In Vuè u se trûväva ascì 'n stabilimentu d'a [[FIAT]] p'â custruçiùn de pigniuin e pärti mecaniche in genere (1200 dipendenti). U l'ha seróu d'u [[1984]] cu'u riculucamentu de 600 lavuratûri in 3 növe ditte picinn-e. Incö u cumüne de Vuè u l'è pärte fundamentäle d'a mägra ecunumìa savuneize. U sö portu u fà pärte de l'[[auturitè de scistêma portuäle d'u Mä Ligüre de Punente]].
A l'è stèta dunca prugetä a realizaçiùn de 'na grande ciattafurma pe-i cuntenituì ch'a l'ha cangióu benbén a regiùn d'u Portiu, e a fuxe d'u [[turente Segnu]]. Sta ciattafurma a l'è stèta inaugürä a-i 12 de dixenbre d'u [[2019]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.ilsecoloxix.it/savona/2019/12/12/news/vado-ligure-inaugurata-la-piattaforma-maersk-1.38201025|tìtolo=Vado Ligure, inaugurata la piattaforma Maersk|outô=Arianna Codato|dæta=2019-12-12|léngoa=IT|vìxita=2021-08-04}}</ref>.
== Spor ==
=== Futbàll ===
A Vuè a gh'è a squaddra d'u [[Vado Football Club 1913]], ch'a l'ha guagnóu a primma [[Coppa Italia (Zeugo do ballon)|Coppa Italia]] de [[Zeugo do ballon|balùn]], d'u [[1922]].
== Amministraçiùn ==
=== Scìndichi de Vuè ===
[[Immaggine:Vado Ligure - municipio.jpg|miniatura|250x250px|U palassiu d'u Cumüne]]
{{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu çitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}}
{{ComuniAmminPrec|3=Pierino Ricino|12 agustu 1985|23 lüggiu 1990|5=[[Scindico|Scìndicu]]|4=[[Partio Comunista Italian|Partìu Cumünista Italian]]}}
{{ComuniAmminPrec|3=Roberto Peluffo|23 lüggiu 1990|24 arvì 1995|5=Scìndicu|4=Partìu Cumünista Italian}}
{{ComuniAmminPrec|3=Roberto Peluffo|24 arvì 1995|14 züĝn̂u 1999|5=Scìndicu|4=Partìu Demucraticu d'a Mancinn-a}}
{{ComuniAmminPrec|3=Roberto Peluffo|14 züĝn̂u 1999|14 züĝn̂u 2004|5=Scìndicu|4=Demucratichi de Mancinn-a}}
{{ComuniAmminPrec|3=Carlo Giacobbe|14 züĝn̂u 2004|8 züĝn̂u 2009|5=Scìndicu|4=Lista civica}}
{{ComuniAmminPrec|3=Attilio Caviglia|8 züĝn̂u 2009|27 mazzu 2014|5=Scìndicu|4=Lista civica "Con Caviglia Vado Viva"}}
{{ComuniAmminPrec|3=Monica Giuliano|27 mazzu 2014|26 mazzu 2019|5=Scìndicu|4=Lista civica "Lavoriamo con i vadesi"}}
{{ComuniAmminPrec|3=Monica Giuliano|27 mazzu 2019|9 agustu 2023|5=Scìndicu|4=Lista civica "Lavoriamo con i vadesi"}}
{{ComuniAmminPrec|3=Maurizio Gatto|21 agustu 2023|10 züĝn̂u 2024|5=Cum. pref.|Note=<ref>Numinóu cun decrettu D.P.R. d'u 21 de setenbre d'u 2023</ref>}}
{{ComuniAmminPrec|3=Fabio Gilardi|10 züĝn̂u 2024|''in càrega''|5=Scìndicu|4=Lista civica de centru-scinistra "Vado, Prima!"}}
{{ComuniAmminPrecFine}}
=== Binelaggi ===
Vuè a l'è abinellä cun:
* {{Binelàggio|FRA|La Ravoire}}, da-i 5 d'arvì d'u [[2003]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.savonanews.it/2023/06/17/leggi-notizia/argomenti/curiosita/articolo/vado-20-anni-del-gemellaggio-con-il-comune-di-ville-de-la-ravoire-spazio-allo-zuega-a-jouer-fo.html|tìtolo=Vado, 20 anni del gemellaggio con il comune di Ville de La Ravoire: spazio allo "Zügâ a Jouer"|dæta=17 de züĝn̂u d'u 2023|léngoa=IT|vìxita=2025-10-01}}</ref>
* {{Binelàggio|CUB|Niquero}}
== Vìe de cumünicaçiùn ==
=== Stradde ===
Vuè a se tröva insc'ä Stradda Pruvinciäle 1 Aurelia (de lungu [[Stràdda statâle 1 Vîa Aurelia|Stradda Statäle n° 1]]). A se pö razunze ascì da l'[[Outostràdda A10|autustradda A10]] sciurtindu a-u vixìn cazellu de Sann-a.
=== Feruvìe ===
{{Véddi ascì|Staçiùn de Cuggiæn-Vuè|càngio variànte=U mêximu argumentu in detaggiu}}
Vuè a dövia a staçiùn insc'ou teritoju d'u cumün de [[Cuggiæn|Cügèn]] denuminä ''[[Staçiùn de Cuggiæn-Vuè|Quiliano-Vado]]'', insc'ä [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|liĝn̂a feruviaria Zena-Vintimìggia]], in particulä int'u trètu lucäle cunpreizu tra Sann-a e Inperia.
== Notte ==
;Notte a-u tèstu
<references group="n." />
;Notte bibliugràfiche
<references responsive="" />
== Bibliugrafìa ==
* {{Çitta lìbbro|outô=Daniela Andreoni, Nicolò Cassanello, Francesco Murialdo e Furio Ciciliot|tìtolo=Toponimi del Comune di Vado Ligure|url=https://books.google.it/books?id=gDasAQAACAAJ|ànno=2012|editô=Società Savonese Storia Patria|çitæ=|léngoa=IT|volùmme=7|òpera=Progetto toponomastica storica|ISBN=88-85-86606-9}}
== Ätri prugètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Vuè| ]]
87jykya2j7lfs2r65mqihv0p3mdlzu2
U Portu
0
1785
270677
267366
2026-06-10T22:17:57Z
N.Longo
12052
+
270677
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = U Portu
|Panorama = Imperia Porto Maurizio BMK.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista du Portu</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 4
|Tipo = ecs [[comun|cumüna]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imper̂ia
|var-divixón_aministratîva3 = [[Comun|Cumüna]]
|Divisione amm grado 3 = Imper̂ia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|var-sopresción = Suprescion
|Data soppressione = [[1923]] <small>(fundasion d'[[Imperia|Imper̂ia]])</small>
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-da_capitâle = da capitale
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti =
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = Burghèi
|Sottodivisioni = A Mar̂ina, A Fundür̂a, A Fuxe, U Par̂axu, U Pren
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-nómme_abitànti = Nomme abitanti
|Nome abitanti = Portur̂en<br />Cacelotti <small>([[Blazón popolâre|blaṡ.]])</small><br />Anzenèi <small>([[Blazón popolâre|blaṡ.]])</small>
|var-patrón = Patron
|Patrono = San Mur̂isiu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[26 novénbre|26 de nuvembre]] (San Leunardu dau Portu)
|var-cartografîa = Cartugrafia
}}
'''U Portu'''{{#tag:ref|Furmalmente '''Portu Mur̂isiu''', scritu ''O Pòrto'' in [[Lengoa zeneize|ṡenese]]|group=n.}} (''Porto Maurizio'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è ina [[Fraçion geògrafica|frasion]] da [[Comun|cumüna]] d'[[Imperia|Imper̂ia]], sitè creâ du [[1923]] daa fuxün cun [[Inéia|Ineia]] e autri növe paiṡi ciü picen.
== Geugrafia ==
[[File:Panorama Parrasio dal duomo.jpg|thumb|550px|Vista du Par̂axu daa baxilica de San Mur̂isiu|centro]]
{{Seçión vêua}}
=== Burghèi ===
* A Mar̂ina (''Borgo Marina'')
* A Fundür̂a (''Borgo Fondura'')
* A Fuxe (''Borgo Foce'')
* U Par̂axu (''Borgo Parasio'')
* U Pren (''Borgo Prino'')
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusion demugrafica ===
{{Demografia/U Portu}}
=== Persune lighèi cu'u Portu ===
* Gregor̂iu De Ferrari (U Portu, 1647 - [[Zena|Ṡena]], [[1726]]), pitù<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Federica Lamera|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/gregorio-de-ferrari_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1987|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 33|capìtolo=DE FERRARI, Gregorio}}</ref>.
* San Leunardu dau Portu (U Portu, [[1676]] - [[Romma|Rumma]], [[1751]]), frate francescan e santu pe'a gexa catolica<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Dario Busolini|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/leonardo-da-porto-maurizio-santo_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2005|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 64|capìtolo=LEONARDO da Porto Maurizio, santo}}</ref>.
* Giuseppe Elia Benza (U Portu, [[1802]] - U Portu, [[1890]]), puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Bianca Montale|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-elia-benza_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1966|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 8|capìtolo=BENZA, Giuseppe Elia}}</ref>.
* Pietro Bernabò Silorata (U Portu, [[1808]] - [[Romma|Rumma]], [[1886]]), leter̂au<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giovanni Ponte|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-bernabo-silorata_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1967|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 9|capìtolo=BERNABÒ SILORATA, Pietro}}</ref>.
* Leonardo Massabò (U Portu, [[1812]] - U Portu, [[1886]]), pitù<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Alberta Campitelli|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/leonardo-massabo_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2008|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 71|capìtolo=MASSABÒ, Leonardo}}</ref>.
* Bartolomeo Bossi (U Portu, [[1817]] - [[Nissa]], [[1890]]), giurnalista<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Anna Maria Garutti|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/bartolomeo-bossi_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1971|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 13|capìtolo=BOSSI, Bartolomeo}}</ref>.
* Gustavo Strafforello (U Portu, [[1818]] - U Portu, [[1903]]), scritù<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Marco Soresina|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/gustavo-strafforello_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2019|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 94|capìtolo=STRAFFORELLO, Gustavo}}</ref>.
* Gaetano Amadeo (U Portu, [[1824]] - [[Nissa]], [[1893]]), cumpusitù e urganista<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Salvatore Pintacuda|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/amadeo-gaetano-detto-il-trovatore_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1960|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 2|capìtolo=AMADEO, Gaetano, detto il Trovatore}}</ref>.
* Raffaele Giannetti (U Portu, [[1837]] - [[Zena|Ṡena]], [[1915]]), pitù<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Barbara Musetti|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/raffaele-giannetti_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2000|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 54|capìtolo=GIANNETTI, Raffaele}}</ref>.
* Asclepia Gandolfo (U Portu, [[1864]] - [[Romma|Rumma]], [[1925]]), gener̂ale<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Piero Crociani|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/asclepia-gandolfo_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1999|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 55|capìtolo=GANDOLFO, Asclepia}}</ref>.
* Carlo Parea (U Portu, [[1869]] - [[Cuni]], [[1945]]), puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Ivan Balbo|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/carlo-parea_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2014|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 81|capìtolo=PAREA, Carlo}}</ref>.
* Alessandro Giribaldi (U Portu, [[1874]] - [[Ciävai|Ciavar̂i]], [[1928]]), scritù<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Massimiliano Manganelli|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-giribaldi_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2001|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 56|capìtolo=GIRIBALDI, Alessandro}}</ref>.
* [[Giovanni Boine]] ([[A Marina (Finô)|A Mar̂ina de Finâ]], [[1887]] - U Portu, [[1917]]), scritù e criticu leter̂ar̂iu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Mario Costanzo|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-boine_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1969|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 11|capìtolo=BOINE, Giovanni}}</ref>.
* Lorenzo Bianchi (U Portu, [[1889]] - [[Bologna|Bulogna]], [[1960]]), prufesù e germanista<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luciano Zagari|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/lorenzo-bianchi_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1968|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 10|capìtolo=BIANCHI, Lorenzo}}</ref>.
* Giulio Natta (U Portu, [[1903]] - [[Bèrgamo|Bergamu]], [[1979]]), inṡegné chimicu, Nobel pe'a chimica du [[1963]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Italo Pasquon|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giulio-natta_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2013|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 78|capìtolo=NATTA, Giulio}}</ref>.
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Duomo San Maurizio-2.jpg|A baxilica du Portu
Chiesa Ave Stella Maris, borgo Marina.jpg|L'Ave Maris Stella aa Mar̂ina
Imperia - Oratorio di San Pietro - 2023-09-21 12-07-02 001.jpg|L'ur̂ator̂iu de San Petren
Casa di San Leonardo.jpg|A gexa de San Leunardu
S Caterina-PortoMaurizio.jpg|L'ur̂ator̂iu de Santa Catar̂ina
</gallery>
* Baxilica de San Mur̂isiu: a se tröva ai pei du Par̂axu, und'a l'è steita cunsacrâ ai 28 d'utubre du [[1838]]. A l'è a gexa ciü grande da [[Liguria|Ligür̂ia]] intrega e u so prugettu, de güstu neuclassicu, u l'è du [[Gaetano Cantoni]]. Feita baxilica du [[1947]], dau [[1974]] a gh'ha inscì u titulu de cuncatedrâle da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi d'Arbenga e Imper̂ia]].
* Gexa de l'Ave Maris Stella: gexa de güstu neugoticu, a se tröva aa Mar̂ina, und'a l'è steita tir̂â sciü tra u [[1889]] e u [[1907]] a piâ u postu dell'antiga capella de San Tognu, derucâ dau [[Teramottu de Dian|teramottu du 1887]]<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/geoservices/apps/viewer/pages/apps/cultura/?LUOGO=65223|tìtolo=Chiesa Ave Maris Stella alla Marina di Porto Maurizio|léngoa=IT|vìxita=2025-03-06}}</ref>.
* Ur̂ator̂iu de San Petren: frabricau du [[XII secolo|XII seculu]], u l'è a ciü antiga architetür̂a religiusa d'Imper̂ia, nasciüa pe vuluntè da Cumpagnia di Mersei fen a vegnì, du [[XVI secolo|Sinquesentu]], a ca da cunfraternita ch'a ghe stâ ancù aa giurnâ d'ancöi. U cunserva ion di organi ciü antighi da [[Rivêa|River̂a]], du [[1694]], e in reru [[cartelamme]] da fen du [[XVIII secolo|Settesentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://fosca.unige.it/Oratorio%20di%20San%20Pietro|tìtolo=Oratorio di San Pietro|léngoa=IT|vìxita=2025-03-07}}</ref>.
* Gexa de San Leunardu dau Portu: fundâ du [[XV secolo|XV seculu]]<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700109328|tìtolo=Chiesa di S. Leonardo da Porto Maurizio|léngoa=IT|vìxita=2025-03-10}}</ref>, a l'er̂a döver̂â cumme ur̂ator̂iu de donne da cunfraternita de Santa Catar̂ina. De doppu u l'è vegnüu in ricover̂u pe donne, gestiu dae muneghe dell'Union, e aa fen u l'è passau au cunfraternita de San Petren, cangiandu de titulu au santu du Portu, ch'u l'è nasciüu inta ca vixen aa gexa<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/geoservices/apps/viewer/pages/apps/cultura/?LUOGO=65225|tìtolo=Oratorio della confraternita femminile di Santa Caterina d'Alessandria a Porto Maurizio|léngoa=IT|vìxita=2025-03-10}}</ref>.
* Ur̂ator̂iu de Santa Catar̂ina: u l'è steitu l'ürtimu ur̂ator̂iu a esse cumisciunau daa Cunfraternita de Santa Catar̂ina e u n'è a sede ancù aa giurnâ d'ancöi. A custrusion, ch'a se tröva inta Via de San Mur̂isiu, a l'è entrâ in funsion du [[1856]]<ref name=":0" />.
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Logge di Santa Chiara.jpg|U cumplessu de Santa Cier̂a, cu'e logge
Cappuccini-PortoMaurizio.JPG|A gexa di Scapussen
Porto Maurizio-chiesa san giuseppe.jpg|San Giüseppe aa Fundür̂a
Monte Calvario.JPG|U santuar̂iu de Santa Cruxe
</gallery>
* Munasté de Santa Cier̂a: u cumplessu du munasté de [[Ordine de Sànta Ciæa|muneghe clarisse]] u se cumpune da gexa e de logge ch'i a ligan ae vegge mur̂aie du Par̂axu e a ina ture ch'a se pö ancù vegghe. A so fundasion a l'è steita du [[1365]], a ogni moddu e strutür̂e d'ancöi i rivan da di travai du [[XVIII secolo|Settesentu]] ch'i l'han inter̂esau u cumplessu intregu<ref>{{Çitta web|url=https://fondoambiente.it/luoghi/monastero-di-santa-chiara-imperia?ldc|tìtolo=Monastero di Santa Chiara|léngoa=IT|vìxita=2025-03-12}}</ref>.
* Cunventu di Scapussen: u cumplessu, furmau da gexa sutt'au titulu da Vergine Imaculâ e cunventu, u l'è faciau in sce Ciassa Rumma, und'u l'è steitu tir̂au sciü fra u [[1897]] e u [[1900]] pe dâ ina növa sede aa cumünitè di [[Ordine di fràtti minoî|Scapussen]] du Portu, che fen aa suprescion du [[1866]] a l'er̂a aa Fuxe, int'ina sede fundâ ai 10 de lüiu du 1639<ref>{{Çitta web|url=http://www.cappucciniliguri.it/porto-maurizio.html|tìtolo=Convento Frati Cappuccini Porto Maurizio|léngoa=IT|vìxita=2025-03-13}}</ref>.
* Gexa de San Giüseppe: aa Fundür̂a, a l'è int'in cumplessu fundau du [[1917]], cu'a so custrusion ch'a l'è steita inandiâ du [[1932]], pe vegnì aa fen parocchia du [[1975]]. A gexa a l'è de güstu neugoticu, daa cianta a cruxe latina spartia inte tre navate<ref>{{Çitta web|url=https://www.sigecweb.beniculturali.it/images/fullsize/ICCD1029649/ICCD11786852_0700210534_dec.pdf|tìtolo=Chiesa di San Giuseppe nel Complesso dell'Istituto Oblati - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-05-18}}</ref>.
* Gexa de San Benesciu: a se tröva aa Fuxe, und'a l'è steita cumisciunâ dai Scapussen aseme au so cunventu, pe esse cunsacrâ du [[1644]]. Levâ ai frati cu'e lesse du [[1866]], a l'è passâ ae muneghe du Carmelu du [[1926]] e, du [[1977]], a l'è vegnüa parocchia. A gexa a l'è a navata sencia, daa cianta a retangulu cun due capelle dae parte<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20961/|tìtolo=Chiesa di San Benedetto Revelli|léngoa=IT|vìxita=2025-03-19}}</ref>.
* Santuar̂iu de Santa Croxe: u se tröva in simma au Munte Carvor̂iu, a punente du Portu, und'u l'è steitu tir̂au sciü du [[1690]]. Du [[1706]] u l'è vegnüu a ca da cunfraternita da Trinità e u l'è steitu slargau du [[1723]]-[[1727]] inte so furme d'ancöi<ref>{{Çitta web|url=https://cultura.gov.it/luogo/santuario-di-santa-croce-del-monte-calvario|tìtolo=Santuario di Santa Croce del Monte Calvario|léngoa=IT|vìxita=2025-03-17}}</ref>. Inte parte du cumplessu, dau [[2011]], u gh'è a sede du Müseu de Cunfraternite<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/geoservices/apps/viewer/pages/apps/cultura/?LUOGO=65224|tìtolo=Museo delle Confraternite|léngoa=IT|vìxita=2025-03-17}}</ref>.
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Imperia]]
[[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Inpéria]]
psgef24zjhzyl2o5oq06a6of73jg2qu
Prelà
0
2149
270668
270320
2026-06-10T21:57:12Z
N.Longo
12052
+
270668
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Prelà
|Tipo = [[comun|cumüna]]
|Panorama = Prelà-municipio.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">A cumüna de Prelà</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imper̂ia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Mattia Gandolfi
|Partito = lista civica de centru-drita "Vivi Prelà"
|Data elezione = 4-10-2021
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 477
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023 Deitu Istat] - Pupulasion residente ai 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = I Mur̂en, Tor̂e, Valloria, Villatalla
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Burgumau|Burgumar̂u]], [[Muntautu Carpaxe]], [[Lüxinascu]], [[U Duseu]], [[Vaxìa|Vaxia]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1541
|var-nómme_abitànti = Nomme abitanti
|Nome abitanti =
|var-patrón = Patron
|Patrono = [[San Gioâne Batista|San Giambatista]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[24 zûgno|24 de ṡügnu]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Prelà (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusision da cumüna de Prelà inta pruvincia d'Imper̂ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Prelà''' (''Prelà'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]] inscì) a l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligür̂e]] de 477 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, inta [[pruvincia de Imper̂ia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiòn demugrafica ===
{{Demografia/Prelà}}
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
;Parocchia di Mur̂en
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Prelà-chiesa san giovanni del groppo1.jpg|A gexa de San Giuanni
Prelà-ex oratorio.jpg|A capella da Madalena
</gallery>
* Gexa de San Giuanni u Batista, ai Mur̂en
* Ur̂ator̂iu de San Giasintu, ai Mur̂en
* Capella de Santa Mar̂ia Madalena, ai Mur̂en
* Capella de Fie de Mar̂ia, ai Mur̂en
* Capella de San Bastian, in scia via pe [[U Duseu]]
* Gexa de San Lücca, a valle di Mur̂en
* Gexa de San Bartumé, au Praelu
* Ur̂ator̂iu de San Bartumé, au Praelu
* Ur̂ator̂iu da Vixitasion du Segnù, au Caneu
* Capella de Sant'Antonio, au Caneu
* Ur̂ator̂iu de San Benardu, au Custiö
;Parocchia de Cà Carli
* Gexa de San Bastian, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nativitè de Mar̂ia, in scia via veggia pe u Prealu
* Capella de Sant'Anna, dau simiter̂u
* Capella da Madonna di Dur̂ui, in scia via veggia pe u Castellu de Prelà
;Parocchia de Tor̂e
* Gexa da Nunsiâ, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Benesciu, inta burgâ di Revelli
* Ur̂ator̂iu de San Carlu, inta burgâ da Villa
* Ur̂ator̂iu da Madonna du Cian, a levante du paise
* Ur̂ator̂iu de San Rocu, inta burgâ di Nuvelli
;Parocchia de Valloria
* Gexa di Santi Gervasiu e Prutasiu, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Santa Cruxe, intu paise
* Capella de San Giüseppe, a munte du paise
* Capella da Madonna da Neve, a munte du paise
* Capella de San Maur̂u, in scia via pe Prelà
;Parocchia de Villatalla
* Gexa de San Miché, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Giuanni u Batista, intu paise
* Capella de San Benardu, a setentriun du paise
* Capella da Madonna da Neve, a munte du paise
* Capella de Santa Marta, a setentriun du paise
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
[[Categorîa:Prelà| ]]
a2gedyn7fjbfqyidkyxxmvymhptvfa2
A Riva (cumüna)
0
2150
270662
270346
2026-06-10T21:32:36Z
N.Longo
12052
+
270662
wikitext
text/x-wiki
{{Tagiàscu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = A Rìva
|Tipo = [[comun|cumǜna]]
|Panorama = Riva Ligure.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vìsta da Rìva</div>
|var-localizaçión = Lucaliżaziùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvìncia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraziùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Giorgio Giuffra
|Partito = lìsta cìvica de séntru-drìta "Riva"
|Data elezione = 26-5-2014
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 2
|Data istituzione =
|var-teritöio = Teritòiu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autezza
|Altitudine =
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 2821
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dàitu Istat] - Pupulaziùn residénte ai 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraziùi]]
|Sottodivisioni = Cażà, Prài
|var-divixoìn_confinànti = Cumǜne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Pumpiana|Pumpiàna]], [[Tàgia (cumüna)|Tàgia]], [[San Steva a Mâ|San Steva]], [[U Castelà (cumüna)|U Castelà]]
|var-âtre_informaçioìn = Àutre infurmaziùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füṡu uraiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1050
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti =
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Maurìsiu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[22 seténbre|22 de setémbre]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Riva Ligure (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pużiziun da cumǜna da Rìva int'a pruvìncia d'Impéria
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''A Rìva''' ('''A Rìva de Tàgia''' ascì, ''Riva Ligure'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina [[Comun|cumǜna]] [[Liguria|lìgüre]] de 2.821 abitànti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvìncia de Impéria]].
== Geugrafìa ==
{{Seçión vêua}}
== Stòia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluziùn demugrafica ===
{{Demografia/A Riva (cumüna)}}
== Pòsti de interèsse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaziùi ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e féie ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vìe de cumünicaziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
<references />
== Autri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:A Riva| ]]
6ahbs7yde1l0j0mbv5asfbrlq4aivo7
A Rucheta (Nervina)
0
2151
270645
270417
2026-06-10T19:45:56Z
N.Longo
12052
+
270645
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = A Rucheta
|Panorama = Rocchetta Nervina-panorama5.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panurama d'a Rucheta</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|cumün]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Stefano Gastaudo
|Partito = lista çivica "Aiga Nova"
|Data elezione = 25-5-2026
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 286
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulaçiùn residente a-u 31 d'utubre d'u 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densitae
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Avrigâ|Avrigà]], [[Breggio|Bregliu]] (FR-06), [[Dussaiga|Duçàiga]], [[L'Isura]], [[Pigna]], [[Savurgiu]] (FR-06)
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1606
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = ruchetìn
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Steva
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 26 de deixembre
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Rocchetta Nervina (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumün d'a Rucheta int'a pruvinsa de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''A Rucheta''' (scritu inscì '''A Ruchéta''', ''Rocchetta Nervina'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 286 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/A Rucheta (Nervina)}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Rocchetta Nervina-chiesa santo stefano1.jpg|A geixa de San Steva
Oratorio della Santissima Annunziata.jpg|L'uratoriu d'a Nunsià
</gallery>
* Geixa de San Steva, int'u paise
* Uratoriu d'a Nunsià, int'u paise
* Capela de Sant'Antoniu, a valle d'u paise
* Capela de San Benardu, int'u valùn d'u Barbaira
* Capela de San Bertumé, a valle d'u paise
* Capela de Santa Lüsia, int'u valùn de l'Öggia
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militäri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Notte ==
<references />
== Autri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
[[Categorîa:A Rucheta (Nervina)| ]]
3u0v1vh0g6uvd4ky1ihxkqyqbsfyve2
San Giacumu (Campurussu)
0
2153
270639
265306
2026-06-10T19:21:39Z
N.Longo
12052
+
270639
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = San Giacumu
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 4
|Tipo = [[Fraçion geògrafica|fraçiùn]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-divixón_aministratîva3 = [[Comun|Cumün]]
|Divisione amm grado 3 = Campurussu
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 16
|Note abitanti = {{Çitta web|url=https://italia.indettaglio.it/ita/liguria/imperia_camporosso_sangiacomo.html|tìtolo=La frazione di San Giacomo|léngoa=IT|vìxita=2025-01-07}}
|Aggiornamento abitanti = 2011
|var-denscitæ = Densità
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-cartografîa = Cartugrafìa
}}
'''San Giacumu''' (''San Giacomo'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ina [[Fraçion geògrafica|fraçiùn]] d'u [[Comun|cumün]] de [[Campurussu]], int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]], ch'a l'à ina pupulaçiùn de 16 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />.
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/San Giacumu (Campurussu)}}
== Posti de interesse ==
* Capela de San Giacumu
== Vie de cumünicaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Notte ==
;Notte au testu
<references group="n." />
;Notte bibliugrafiche
<references />
== Ligami de föra ==
* {{Çitta web|url=https://italia.indettaglio.it/ita/liguria/imperia_camporosso_sangiacomo.html|tìtolo=La frazione di San Giacomo|léngoa=IT|vìxita=2025-01-07}}
[[Categorîa:Campurussu]]
[[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Inpéria]]
59dyg8b0ijil23yv1crjkunv6ivpjq8
San Luensu (cumüna)
0
2154
270674
270326
2026-06-10T22:09:37Z
N.Longo
12052
+
270674
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = San Luensu
|Tipo = [[Comun|cumüna]]
|Panorama = Panorama S Lorenzo.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de San Luensu</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Ligür̂ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imper̂ia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Enzo Mazzarese
|Partito = lista civica "Per San Lorenzo"
|Data elezione = 10-6-2024
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 1213
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023 Deitu Istat] - Pupulasion residente ai 31 d'utubre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Còsta]], [[A Sipressa]], [[Imperia|Imper̂ia]], [[Sivessa]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1191
|var-nómme_abitànti = Nomme abitanti
|Nome abitanti = san luensin
|var-patrón = Patron
|Patrono = Santa Mar̂ia Madalena
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[22 lûggio|22 de lüiu]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of San Lorenzo al Mare (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusision da cumüna de San Luensu inta pruvincia d'Imper̂ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''San Luensu''' (''San Lorenzo al Mare'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligür̂e]] de 1.213 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, inta [[pruvincia de Imper̂ia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusion demugrafica ===
{{Demografia/San Luensu (cumüna)}}
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
San Lorenzo al Mare-chiesa santa maria maddalena2.jpg|A gexa da Madalena
</gallery>
* Gexa de Santa Mar̂ia Madalena, intu paise
* Capela de San Luensu, u veggiu ur̂ator̂iu da Miser̂icordia, a punente du paise
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:San Luensu (cumüna)| ]]
cztj1ptycbfghie0wsc5j0g1ei6e7hg
San Steva a Mâ
0
2155
270664
270418
2026-06-10T21:36:36Z
N.Longo
12052
+
270664
wikitext
text/x-wiki
{{Tagiàscu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = San Steva
|Tipo = [[comun|cumǜna]]
|Panorama = Santo Stefano al Mare.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vìsta de San Steva</div>
|var-localizaçión = Lucaliżaziùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvìncia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraziùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Marcello Pallini
|Partito = lìsta cìvica "Insieme per Domani"
|Data elezione = 22-9-2020
|Data rielezione = 25-5-2026
|Mandato = 2
|var-teritöio = Teritòiu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autezza
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 1999
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dàitu Istat] - Pupulażiùn residénte ai 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumǜne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Riva (cumüna)|A Rìva]], [[A Sipressa|A Siprèssa]], [[Pumpiana|Pumpiàna]], [[U Tersö]]
|var-âtre_informaçioìn = Àutre infurmaziùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füṡu uraiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1062
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti =
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Steva
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[3 agosto|1° d'agùstu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Santo Stefano al Mare (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pużiziun da cumǜna de San Steva int'a pruvìncia d'Impéria
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''San Steva''' (''Santo Stefano al Mare'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è ina [[Comun|cumǜna]] [[Liguria|lìgüre]] de 1.999 abitànti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvìncia de Impéria]].
== Geugrafìa ==
{{Seçión vêua}}
== Stòia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluziùn demugrafica ===
{{Demografia/San Steva a Mâ}}
== Pòsti de interèsse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaziùi ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e féie ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vìe de cumünicaziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
<references />
== Autri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:San Steva a Mâ| ]]
b63uj2s2tomib5kfdgms4trwmtz0pbr
I Moin
0
2156
270651
270399
2026-06-10T20:14:11Z
N.Longo
12052
+
270651
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = I Murin
|Panorama = MoliniDiTriora panorama.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma di Murin da Triöra</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|cumün]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Manuela Sasso
|Partito = lista çivica "Viva Molini"
|Data elezione = 27-5-2019
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 2
|var-instituçión = Istituçiùn
|Data istituzione = [[1903]] <small>(destacai da Triöra)</small>
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autéssa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 315
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2023&i=D7B Daitu Istat] - Pupulaçiùn residente a-u 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiùn]]
|Sottodivisioni = ''Agaggio Inferiore, Agaggio Superiore, Aigovo, Andagna, Corte, Gavano, Glori, Grattino, Perallo''
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Baiardu]], [[Baaücu]], [[Muntautu Carpaxe]], [[Muntegrossu Cian de Laite|Montegrossu]], [[Ressu]], [[Triöra]], [[U Casté]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 2242
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = mürinàšchi <small>([[Lengua brigašca|brig.]])</small><ref name=":0" />
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Loenso (personn-a)|San Lurensu]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[10 agosto|10 d'avustu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Molini di Triora (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumün d'I Murin int'a pruvinsa d'Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''I Murin'''{{#tag:ref|Diti '''I Murin de Triöra''' aiscì, ''Mürìn dë Triöira'' in [[Lengua brigašca|brigascu]]<ref name=":0">{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciàndria|léngoa=LIJ, IT|p=49|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>, ''Miri d'Triōēra'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>|group=n.}} (''Molini di Triora'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) i sun in [[Comun|cumün]] [[Liguria|lìgure]] de 644 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/I Murin}}
== Posti de interesse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:I Murin| ]]
blpox2pmxa9uc9h59uq17mxbrwq43ho
Dussaiga
0
2157
270644
270379
2026-06-10T19:42:18Z
N.Longo
12052
+
270644
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Dussaiga
|Panorama = Dolceacqua38 - Panorama del paese vecchio.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuȓama de Dussaiga</div>
|var-localizaçión = Lucalisasiun
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|comüṉ]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiun]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüȓia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Impeȓia
|var-aministraçión = Aministrasiun
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scendegu]]
|Amministratore locale = Fulvio Gazzola
|Partito = lista çivica "Tutti per Dolceacqua"
|Data elezione = 26-5-2014
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 3
|var-teritöio = Teritoȓiu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 2157
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/query.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulasiun residente a i 31 d'utubre ru 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densitae
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = Pignöi, San Rocu
|var-divixoìn_confinànti = Comüñi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Airöre]], [[A Rucheta (Nervina)|A Rucheta]], [[Avrigâ]], [[Breggio|Bregliu]] (FR-06), [[Campurussu]], [[L'Isura]], [[Preignaudu|Preinaudu]], [[San Giaixu ra Çima]], [[Ventemiglia]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu uȓaȓiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastru
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 3
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1365
|var-nómme_abitànti = Nume abitanti
|Nome abitanti = dussaighin<br />duçaighin <small>([[Preinaudu|Preinaùdu]])</small><ref>{{Çitta web|url=https://perinaldese.federicoguglielmi.it/?parola=940|tìtolo=duçaighin – dolceacquino|scîto=Dizionario Pȓeiñaudencu|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-03-27}}</ref>
|var-patrón = Patrun
|Patrono = Sant'Antoniu Abate
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[17 zenâ|17 de zenâ]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Dolceacqua (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusisiun ru comüṉ de Dussaiga int'a provinsa de Impeȓia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Dussaiga'''{{#tag:ref|De chèli i dixe ascì ''Dösaiga'' o ''Dussaigua'', scritu ''Dusàiga'' in saudanélu<ref>{{Çitta web|url=https://www.soudan.it/dizionar.htm|tìtolo=Dizionario illustrato Soudanèlu-Italiano|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-26}}</ref> e ''Duçaiga'' in preinaudencu<ref>{{Çitta web|url=https://perinaldese.federicoguglielmi.it/?parola=941|tìtolo=Duçaiga – Dolceacqua|scîto=Dizionario Pȓeiñaudencu|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-03-27}}</ref>, ''Dursaigua'' in [[Lengua brigašca|brigascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciandria|léngoa=LIJ, IT|p=49|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>, ''Dusaigua'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>, ''Dôsaiga'' in [[Lengoa zeneize|zenese]]|group=n.}} (''Dolceacqua'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è in paise [[Liguria|ligüȓe]] de 2.157 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u fa [[Comun|comüṉ]], int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|provinsa de Impeȓia]].
== Geografia ==
U l'è in bôȓgu medievâ de chéli ra [[Val Nervia]], u [[Torrente Nervia|Nervia]] passa per Dussaiga. A parte ru paise ciü véglia, scituàa int'i pèi ru briccu Rebuffau, a l'ha u castello ri [[Döia (famiggia)|Doȓia]], ch'u l'è ciamàu "Téra". U Boȓgu, a paȓte ciü zuvaṉa, a l'è de là ru Nervia, int'i lài ra strada ra valle.
U clima u l'è mite ru tipo "mesomediterraneo subumido". Int'a stassiùn ru tèmpu de Dussaiga (ARPA Liguria) gh'è scritu che de zenà ghe sun +7,6 °C e de lügliu +22,3 °C, cun 55 gioȓni e 750mm de ciöve a l'annu de media.
== Stoȓia ==
U nome italiàn ''Dolceacqua'' ven ascaixi de seguȓo da in autru boȓgu roman ch'u se ciamava ''Dulcius'', ch'u l'è divenìu pöi ''Dulciàca'', ''Dusàiga'' e ''Dulcisaqua''. De chéli i dixe peȓò ch'a purìa venì da in nome celticu, ''Dussaga'', ch'u serìa diventàu ''Dulsàga'' e pöi Dolceacqua. U nome celticu u l'è vixin a Dussaiga, in dialettu. Purìa essê peȓ lo ch'u se ciama cuscì.
== Abitanti ==
=== Evulusiun demugrafica ===
{{Demografia/Dussaiga}}
== Posti de interesse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüȓa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e feiȓe ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministrasiun ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de comünicasiun ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugeti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Dussaiga| ]]
mwxt2f5etwegq83qdc55rr95732d8uw
U Duseu
0
2158
270667
270543
2026-06-10T21:55:15Z
N.Longo
12052
+
270667
wikitext
text/x-wiki
{{Portur̂en}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = U Duseu
|Tipo = [[comùn|cumüna]]
|Panorama = Dolcedo-centro storico1.jpg
|Didascalia = <div align="center">Vista du burgu du Duseu</div>
|var-localizaçión = Lucalisasion
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Region]]
|Divisione amm grado 1 = Liguria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministrasion
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Giuseppe Rebuttato
|Partito = lista civica "Cambiamo Dolcedo"
|Data elezione = 10-6-2024
|Data istituzione =
|var-teritöio = Teritor̂iu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autesssa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 1262
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2024&lingua=ita Dèitu Istat] - Pupulasiun rexidente al 31 de massu 2024 (dato pruvisor̂iu).
|Aggiornamento abitanti = 31-5-2024
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = Belisci, Castelassu, In A Costa, Isur̂alonga, Lécciur̂e, A Ciàssa (sede da cumüna), Rivauta, Trencher̂i
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Baaücu]], [[Imperia|Imper̂ia]], [[Muntautu Carpaxe]], [[Prebüna]], [[Prelà]], [[Sivessa]], [[Tàgia (cumüna)|Taggia]], [[Vaxìa|Vaxia]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu ur̂ar̂iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1362
|var-nómme_abitànti = Nomme abitanti
|Nome abitanti =
|var-patrón = Patron
|Patrono = san Tumaxu Apostulu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 21 dixembre
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of Dolcedo (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusisiun da cumüna du Duseu inta pruvincia d'Imper̂ia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''U Duseu''' (aiscì ''Dusseu'', ''U Duséu'' a [[Inéia]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Lucetto Ramella|tìtolo=Vocabolario italiano - dialetto d'Oneglia|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0008590|ànno=2003|editô=Tipolitografia Nante|çitæ=Imperia|léngoa=LIJ, IT|p=69}}</ref>, ''Dolcedo'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligür̂e]] de 1 262 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, inta [[pruvincia de Imper̂ia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stor̂ia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusion demugrafica ===
{{Demografia/U Duseu}}
== Posti de inter̂esse ==
=== Architetür̂e religiuse ===
;Parocchia du Duseu
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Dolcedo-chiesa san tommaso3.jpg|A gexa de San Tumaxu
Dolcedo-S.Lorenzo.JPG|L'ur̂ator̂iu de San Lur̂ensu
Dolcedo-ex oratorio san domenico1.jpg|Gexa veggia de San Dumenegu
Kirche in Castelazzo.jpg|Gexa da Nunsiâ de Castelassu
</gallery>
* Gexa de San Tumaxu, intu paise
* Gexa veggia de San Dumenegu, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Lur̂ensu, intu paise
* Capella de San Giuanni u Batista, a Rivauta
* Gexa da Nunsiâ, a Castelassu
* Ur̂ator̂iu de San Paulu, in scia via pe Castelassu
* Ur̂ator̂iu de San Carlu, in sciu stradun p'In a Costa
* Gexa de San Bastian, a l'Isur̂alonga
* Ur̂ator̂iu de San Miché, a l'Isur̂alonga
* Gexa de San Giacumu, In a Costa
* Ur̂ator̂iu de San Roccu, In a Costa
* Capella de Sant'Antoniu, surva da Cà di Gatti, in scia muntâ di Longhi
;Parocchia de Lecciur̂e
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
WP Santa-Brigida Dolcedo.jpg|A capella de Santa Brigida
</gallery>
* Gexa de Sant'Agustin, a Lecciur̂e
* Santuar̂iu da Madonna de l'Eiguasanta, a munte de Lecciur̂e
* Capella di Santi Cosma e Damian, a levante de Lecciur̂e
* Gexa da Madonna de Miser̂icordia, a Belisci
* Ur̂ator̂iu de San Maur̂u, a Belisci
* Ur̂ator̂iu de Santa Lucia, ai Trencher̂i
* Capella de Santa Brigida, a munte di Trencher̂i
=== Architetür̂e civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetür̂e militâri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultür̂a ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fer̂e ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasion ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasion ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
[[Categorîa:U Duseu| ]]
9so7tljbaqkoklvtphkhhnfgsa985z2
Büssana
0
2163
270655
265289
2026-06-10T20:38:24Z
N.Longo
12052
+
270655
wikitext
text/x-wiki
{{Sanremascu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Büssana
|Panorama = Bussana (Sanremo)-P1010170.JPG
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Büssana</div>
|var-localizaçión = Lucalisassiun
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 4
|Tipo = [[Fraçion geògrafica|frassiun]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-divixón_aministratîva3 = [[Comun|Cumün]]
|Divisione amm grado 3 = Sanremu
|var-aministraçión = Aministrassiun
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autéssa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 79
|Note abitanti = {{Çitta web|url=https://italia.indettaglio.it/ita/liguria/imperia_sanremo_bussana.html|tìtolo=Bussana|léngoa=IT|vìxita=2024-03-20}}
|Aggiornamento abitanti = 2011
|var-denscitæ = Densità
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmassiui
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füüsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = Büssaneli
|Patrono =
|var-cartografîa = Cartugrafia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufissiàle
}}
'''Büssana''' a l'è ina [[Fraçion geògrafica|frassiun]] du [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de [[Sanremu]], inta [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa d'Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stoia ==
{{Seçión vêua}}
== Posti d'interesse ==
{{Seçión vêua}}
== Culumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestassiun ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e féire ==
{{Seçión vêua}}
== Cumünicassiun ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references/>
== Autri prugètti ==
{{Interprogetto}}
[[Categorîa:Sanremu]]
[[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Inpéria]]
tnz5lsup591d7q6eh5jg34a29vhlk6e
Muntautu Carpaxe
0
2168
270658
270352
2026-06-10T21:00:58Z
N.Longo
12052
+
270658
wikitext
text/x-wiki
{{Tagiàscu|variànte=, inta varietà baücögna}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Muntàutu Carpàxe
|Tipo = [[comun|cumüna]]
|Panorama = Carpasio in Snow.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuàmma de [[Carpaxe|Carpàxe]], séde da cumüna</div>
|var-localizaçión = Lucaliżaziùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraziùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scendegu]]
|Amministratore locale = Mariano Bianchi
|Partito = lìsta cìvica de sèntru-drìta "Uniti per Montalto Carpasio"
|Data elezione = 13-6-2018
|var-instituçión = Istituziùn
|Data istituzione = [[2018]]
|var-teritöio = Teritòiu
|var-cordinæ = Curdinàe
|Data rielezione = 15-5-2023
|Mandato = 2
|var-altitùdine = Autezza
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 520
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dètu Istat] - Pupulasiùn residénte ai 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraziùi]]
|Sottodivisioni = [[Carpaxe|Carpàxe]], [[Muntautu|Muntàutu]]
|var-divixoìn_confinànti = Cumüne cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Baaücu]], [[I Moin|I Muìn]], [[Prelà]], [[Ressu|Rèssu]], [[Burgumau|U Burgu]], [[U Duseu|U Dusséu]]
|var-âtre_informaçioìn = Àutre infurmaziùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füṡu uraiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 2958
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = carpaxìn<br />muntauténchi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Sant'Antunìn (Carpàxe)<br />San Giamatìsta (Muntàutu)
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[2 seténbre|2 de setémbre]]<br />[[24 zûgno|24 de zügnu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Montalto Carpasio (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puzisiùn da cumüna de Muntàutu Carpàxe in ta pruvìncia d'Impéia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Muntàutu Carpàxe''' (''Montalto Carpasio'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è ina [[Comun|cumüna]] [[Liguria|ligüre]] de 520 abitànti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> in ta [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvìncia d'Impéia]]. A cumüna a l'è nasciüa pe fuxùn de chélle de [[Carpaxe|Carpàxe]] e de [[Muntautu|Muntàutu]], entrā in vigū au prìmmu de zenà du [[2018]].
== Geugrafìa ==
[[Immaggine:MontaltoLigure panorama.jpg|sinistra|miniatura|Panuàmma de [[Muntautu|Muntàutu]]|250x250px]]
{{Seçión vêua}}
== Stòia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluziùn demugrafica ===
{{Demografia/Muntautu Carpaxe}}
== Pòsti de interèsse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiùi ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fèie ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
<references />
== Àutri prugèti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
[[Categorîa:Muntautu Carpaxe| ]]
nyp1tt86pi5clsjah5odo8zye6697us
Çelle
0
2188
270631
268969
2026-06-10T18:26:12Z
N.Longo
12052
+
270631
wikitext
text/x-wiki
{{Savuneize}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Çelle
|Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Celle Ligure''</div>
|Panorama = CelleLigure veduta.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma d'a maina de Çelle</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Stätu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|cumüne]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Liguria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Sann-a
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Marco Beltrame
|Partito = lista civica "SiAmo Celle"
|Data elezione = 10-6-2024
|var-instituçión = Istituçiùn
|Data istituzione = [[1861]]
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 9787
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2019&lingua=ita Dæto Istat] - Popolaçión rescidénte a-o 2020.
|Aggiornamento abitanti = 2020
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiuìn]]
|Sottodivisioni = Boschi, Brasi, Cassisi, Costa, Ferrari, Natta, Piani, Pecorile, Sanda, Terrenin
|var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Steja]], [[D'Ätu d'Arbissöa]], [[Väze]]
|var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uräju
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 4
|Gradi giorno = 1490
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = Çelaschi<br />(it) ''Cellesi'' o ''Cellaschi''
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Michê|San Michê Arcàngiou]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 29 setenbre
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Celle Ligure (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumüne de Çelle int'a pruvincia de Sann-a.
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle
}}
'''Çelle''' (''Çélle'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Celle Ligure'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è 'n cumüne de 5.171 abitanti ch'u se tröva int'a [[pruvincia de Sann-a]]. A l'é a [[patria]] d'u [[Pàppa Sisto IV|Pappa Sisto IV]], Françesco della Rovere.
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stoja ==
I çelaschi nu gh'an in riccu patrimòniu storicu da vantä, perchè a stoja ciü antiga d'u paize a se cunfunde cun quella d'u rèstu da [[Liguria|Ligüria]]. A cunträ de Sanda, insce-i bricchi deré a-u paize d'ancö, saieiva steta fundä da di rumen che scapavan da-i [[Longobardi]].
Doppu ese intróu int'a [[Màrca aleramica|marca aleramica]], u paize u vegne pruprietè d'i [[Marchéizi de Bosco e Ponzone|marcheixi de Boscu e Punzun]]. Int'u [[1389]] a devegne liberu cumüne int'a pudestaria de [[Väze]]. Doppu che [[Dria Doia|Dria Döia]] u fa déruä [[Sann-a]] e u sö centru insc'ou briccu d'u [[Priamä|Priamàr]], Çelle intra int'u [[Repùbrica de Zena|stattu Zeneze]], unde a resta scinn-a che a mêxima [[Zena]] è tacä a-u dücóu de [[Savoia]] e a-u [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]]. Ancö 'stu paize chi, negóu da-u çimento e da-i troppi abitanti, u recalca u destìn da Ligüria, privóu da sö natüa e cultüa<ref name=":0" />.
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Çélle}}
=== Minuranse furèste ===
Segundu l'ISTAT, a-i 31 dixenbre 2017, a Çelle ghe sun 191 rexidenti furèsti.
=== Persunn-e lighè cun Çelle ===
* [[Pàppa Sisto IV|Pappa Sisto IV]] (Çelle, 1414 - [[Romma|Rumma]], 1484), puntefice
* [[Giuseppe Olmo]] (Çelle, 1911 - [[Milan]], 1992), ciclista e inprenditù
* [[Carlo Russo]] ([[Sann-a]], 1920 - Sann-a, 2007), politicu
* [[Giovanni Russo]] ([[Sann-a]], 1932), politicu
== Löghi de 'nteresse ==
=== Architetüe religiuse ===
<gallery mode="packed" widths="150" heights="150">
Immaggine:Celle Ligure-chiesa san michele1.jpg|A paruchiäle de San Michê Arcàngiou, int'u centru d'u paize.
Immaggine:Celle Ligure-IMG 1454.JPG|A gexa de Nostra Scignùa d'a Cunsulaçiùn, d'u [[1454]]
Immaggine:Sanda (Celle Ligure)-chiesa san giorgio.jpg|A gexa paruchiäle de Sanda, dedicä a San Zorzu
Immaggine:Sanda (Celle Ligure)-oratorio san tommaso.jpg|L'âtóiu de San Tumäxu, a Sanda
</gallery>
* Gexa paruchiäle de San Michê Arcàngiou e u sö âtóiu
* Gexa de Nostra Scignùa d'a Cunsulaçiùn
* Gexa paruchiäle de Nostra Scignùa Sùnta, int'a fraçiùn de Cian de Çelle
* Gexa paruchiäle de San Zorzu, int'a fraçiùn de Sanda, e u sö âtóiu dedicòu a San Tumäxu
=== Architetüe militäri ===
* A Ture Bregàlla
* A Ture d'i Bacci
* A Ture "Camilla"
* A Ture "de Babele"
== Ecunumia ==
[[Immaggine:17015 Celle Ligure, Province of Savona, Italy - panoramio.jpg|miniatura|250x250px|Di ouvivéi insce-i colli de Çelle.]]
L'ativitè storica d'u paize a l'êa u cummersu cu-a [[Provensa]] pe mä, u trasportu d'e mercansìe a-u zovu e int'u [[Piemonte]] (ascì u minérale de [[færo|fèru]] da l'[[isoa d'Elba|îzua d'Elba]] vèrsu e feree de [[Sascê|Sascello]], vìa a muattea di Ferrè ch'a-u dì d'ancheu a l'è devegnua in senciu senté), poca agricultûa e a pesca.
Doppu a costruçiùn d'e stradde int'u [[XIX secolo|seculu XIX]], l'ativitè prinçipäle a l'ê a cultivaçiùn de l'[[Oîvo|ouvivu]]. A destruçiùn d'u paizaggiu cu'u çimento d'i [[Anni 1960|anni '60]] e [[Anni 1970|'70]], ch'a cuntinua d'ancö, a levóu a-u paize a sö ciü grande ricchessa, u turismu de lüsso. 'Sta deciziùn chi de trasformâ Çelle inte'n durmitoriu pe-i pendolari de Zena e de Sann-a, pigiä da-u cumüne inti anni setanta, se tradüe inte na cazüa d'u 52% d'u turismu int'u periudu tra i anni '70 e i [[Anni 1990|anni '90]]<ref name=":0">{{Çitta lìbbro|outô=Vincenzo Testa|tìtolo=Celle e cellaschi in ta stöia e in te memöie|ànno=1997|editô=Compagnia dei Librai|çitæ=Zena|léngoa=IT|ISBN=88-86-62017-9}}</ref>. Restan di bagnanti che végnan a duménega da Zena e d'i milaneizi che han catóu de cè inti anni pasè.
== Cultüa ==
A litteatüa storica in vernaculu a l'è asè ricca inti anni a cavallu tra a fin d'u XIX e l'inprinçippiu d'u [[XX secolo|secolo XX]]. Ripurtemmu chi - int'a grafìa uriginäle - ''Meodinn-a'' (inspirà da 'na puexìa d'u [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]]) de [[Domenego Silvio Volta]], l'autù da ''Commédia Çelasca'' ascì<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Silvio Volta|outô2=(a cüa de) Massimo Morasso|tìtolo=La Çellasca e altri scritti|url=https://books.google.com/books?id=UfHTxgEACAAJ|ànno=1993|editô=Coop. Tipograf|çitæ=Çelle|léngoa=LIJ, IT}}</ref>, [[Poêma épico|poema épico]] in d'e quartìne, dedicóu a-e sö gente e a-u sö paize natìo.
{{Çitaçión|Chi l'è chi cavarca da nêutte, cö vento<br />
In mëzo d'ûn bosco ch'o mette spavento?<br />
Un ommo ch'o porta con lê o sêu figgeû<br />
Ou tegne in te braççe, ciù cädo ch'o pêu.<br />
- Papà, dixe o figgio con voze tremante<br />
Ho visto Meodinn-a, lassù in mezo a-e ciante.<br />
- Sta bravo, pestûmmo, o risponde sêu poaê:<br />
I son fêugge secche, da-o vento ammûggiaê.<br />
- Bambin, ti ghe vegni a demoâte con mi?<br />
G-ho un bello giardin, te faiò divertì.<br />
- Papà ti è sentio? A Meodinn-a me ciamma!<br />
- Sta queto ! O l-è staèto o scruscî de unn-a ramma.<br />
- Ho misso da parte e ciù belle demôe,<br />
Ghirlande e coronne faiemo coe sciôe.<br />
- Papà, ti no senti? A continua a ciammâ,<br />
A veu che me vagghe con le a demoâ!<br />
O spronn-a o cavallo, a galoppo serrôu<br />
Pe andasene fito da-o bosco incantou.<br />
Ma intanto o s'accorze, strenzendolo a-o chêu<br />
Che morto in te braççe o portava o figgiêu.}}
Int’a mudernitè a gh’è na canzun dedicä a Çèlle <ref>{{https://www.savonanews.it/2023/05/17/amp/argomenti/attualit/articolo/un-brano-rimasto-inedito-da-41-anni-poi-la-reunion-e-la-pubblicazione-tutto-lamore-per-celle-in-un.html</ref> d’o çitadin çelascu [[Alfredo Spina]] insemme a-o [[Gruppo Musicale del Rione]].
=== Dialettu ===
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiuìn ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fêe ==
O santu patrùn de Çelle u l'è San Michê Arcàngiou ch'u se festeza a-i 29 setenbre cu'a processiôn d'e [[Cazàsse|Cazasse]] cu'e casce che se treuvan inte l'âtóiu omonimu, vixìn a-a paruchiäle.
== Cumunicaçiuìn ==
=== Stradde ===
Çelle a se tröva insc'ä [[Stràdda statâle 1 Vîa Aurelia|Stradda Statäle n° 1 Aurelia]] ch'a culega cun [[D'Ätu d'Arbissöa|D'Ätu]] a punente e cun Väze a levante. A se pö razzunze ascì da l'[[Outostràdda A10|autustradda A10]], sciurtindu a-u sö casellu.
=== Fêruvia ===
A Çelle a gh'è na [[Staçiùn de Çélle|staçiùn fêruviaria]] insc'ä liĝn̂a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|Zena-Vintimiggia]].
== Aministraçiùn ==
=== Scìndichi de Çelle ===
[[Immaggine:Celle_Ligure-municipio2.jpg|miniatura|250x250px|U palassiu d'u Cumüne]]
{{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu çitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}}
{{ComuniAmminPrec|3=Renato Zunino|26 züĝn̂u 1985|25 mazzo 1990|5=[[Scindico|Scìndicu]]|4=[[Partio Comunista Italian]]}}
{{ComuniAmminPrec|3=Renato Zunino|28 züĝn̂u 1990|18 lüggiu 1992|5=Scìndicu|4=Partio Comunista Italian}}
{{ComuniAmminPrec|3=Maria Carbone|29 agustu 1992|10 zenä 1995|5=Scìndicu|4=Partio Democràtico da Scinìstra}}
{{ComuniAmminPrec|3=Andrea Santonastaso|10 zenä 1995|24 arvì 1995|5=Comm. straord.|4=}}
{{ComuniAmminPrec|3=Sergio Acquilino|24 arvì 1995|14 züĝn̂u 1999|5=Scìndicu|4=Alliansa d'i Prugrescìsti}}
{{ComuniAmminPrec|3=Remo Zunino|14 züĝn̂u 1999|14 züĝn̂u 2004|5=Scìndicu|4=Lìsta cìvica de centru-mancinn-a}}
{{ComuniAmminPrec|3=Remo Zunino|14 züĝn̂u 2004|8 züĝn̂u 2009|5=Scìndicu|4=Lìsta cìvica de centru-mancinn-a}}
{{ComuniAmminPrec|3=Renato Zunino|8 züĝn̂u 2009|26 mazzo 2014|5=Scìndicu|4=Lìsta cìvica de centru-mancinn-a}}
{{ComuniAmminPrec|3=Renato Zunino|26 mazzo 2014|27 mazzo 2019|5=Scìndicu|4=Insieme per Celle<br />(lìsta cìvica de centru-mancinn-a)}}
{{ComuniAmminPrec|3=Caterina Mordeglia|27 mazzo 2019|''in carega''|5=Scìndicu|4=''Aria nuova''<br />(lista civica)}}
{{ComuniAmminPrecFine}}
=== Binelaggi ===
Çelle a l'è binellä cun:
* {{Binelàggio|DEU|Celle|2001|Celle (Germània)|var-da-o=da-u}}
== Notte ==
<references/>
== Bibliugrafìa ==
* {{Çitta lìbbro|outô=Vincenzo Testa|tìtolo=Celle e cellaschi in ta stöia e in te memöie|ànno=1997|editô=Compagnia dei Librai|çitæ=Zena|léngoa=IT|ISBN=88-86-62017-9}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Gian Luigi Bruzzone|tìtolo=Personaggi di Celle. Tomo I, secc. XV-XIX|ànno=Brigati|editô=2009|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Gian Luigi Bruzzone|tìtolo=Personaggi di Celle. Tomo II, secc. XVIII-XX|ànno=Brigati|editô=2010|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Gian Luigi Bruzzone|tìtolo=Personaggi di Celle. Tomo III, secc. XVIII-XX|ànno=Brigati|editô=2013|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Gian Luigi Bruzzone|tìtolo=Personaggi di Celle. Tomo IV, secc. XIX-XX|ànno=Coop. Tipograf|editô=2017|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Furio Ciciliot|outô2=Francesco Murialdo|outô3=Giovanni Venturi|tìtolo=Toponimi del Comune di Celle Ligure|url=https://books.google.com/books?id=WHZ2AQAACAAJ|ànno=2012|editô=Società Savonese Storia Patria|çitæ=|léngoa=IT|volùmme=4|òpera=Progetto toponomastica storica|ISBN=88-85-86603-4}}
== Ätri prugètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Çelle| ]]
c1b63bog23hghs6demqfagppccj72x7
U Tû
0
2192
270633
264645
2026-06-10T18:44:57Z
N.Longo
12052
+
270633
wikitext
text/x-wiki
{{Priéze}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = U Tû
|Panorama = Tovo San Giacomo-piazza principale.jpg
|Didascalia = <div align="center">A ciàssa cu-a gêxa e u cumǜn du Tû</div>
|Tipo = [[Comun|cumǜn]]
|var-localizaçión = Lucalizasiùn
|var-stâto = Stâtu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Savùna
|var-aministraçión = Aministrasiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Alessandro Oddo
|Partito = lista civica "Per un nuovo paese"
|Data elezione = 6-6-2016
|var-instituçión = Istitusiùn
|Data istituzione = 1861
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|Altitudine =
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 2561
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2019&i=D7B Dètu Istat] - Pupulasiùn residénte a-i 30 de zügnu du 2019.
|Aggiornamento abitanti = 30-6-2019
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiùi]]
|Sottodivisioni = [[Bardin Növu]], [[Bardin Veggiu]]
|var-divixoìn_confinànti = Cumǜi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Prìa]], [[Borṡi e Veressi|Borzi e Veressu]], [[Côrxi|Carxi]], [[Finô|Finâ]], [[Giüstexine|Giüsténixe]], [[Magiö]], [[Riôtu|Riâtu]]
|var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uràiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1435
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = tuvexi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Giacumu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 25 lüggiu
|var-cartografîa = Cartugrafîa
|Mappa = Map of comune of Tovo San Giacomo (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puzisiùn du cumǜn du Tû in-ta pruvinsa de Savuna
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiâle
}}
'''U Tû'''{{#tag:ref|Prununsiòn {{IPA|['u 'tu:]}}, ascì ditu ''Tuvu''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref> in [[dialettu arbenganese|arbenganeze]], ''O Tô'' in [[zenéize|zeneze]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/tovo_di_san_giacomo/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Tovo di San Giacomo|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-04-07}}</ref>|group="n."}}<ref>{{Çitta web|url=https://www.yumpu.com/it/document/read/15981718/|tìtolo=Dizionario di Pietra Ligure|outô=Cumün da Prìa|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref> (''Tovo San Giacomo'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'é 'n [[Comun|cumǜn]] [[Liguria|ligüre]] de 2.561 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> in-ta [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savùna]].
== Geugrafîa ==
{{Seçión vêua}}
== Stoja ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugrafica ===
{{Demografia/O Tô}}
== Posti de interèsse ==
<gallery widths="150" heights="150" mode=packed>
File:Tovo San Giacomo - Chiesa di San Giacomo.jpg|A faciâ da gêxa de San Giacumu
File:Bardino Vecchio-chiesa san giovanni1.jpg|A gêxa de San Giuànni u Batìsta (Bardìn Véggiu)
File:Bardino Nuovo-chiesa san sebastiano.jpg|A gêxa de San Bastiàn (Bardìn Növu)
File:Capella de Sant'Anna (A Bringhêa, U Tû) 08.jpg|A capélla de Sant'Anna aa Bringhêa
</gallery>
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fée ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vìe de cumünicasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Notte ==
;Notte a-u testu
<references group="n." />
;Notte bibliugràfiche
<references responsive="" />
== Âtri prugètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
[[Categorîa:U Tû| ]]
4wlu4whrl9wp0vi6jbivoffjkd0mspu
270634
270633
2026-06-10T18:47:45Z
N.Longo
12052
270634
wikitext
text/x-wiki
{{Priéze}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = U Tû
|Panorama = Tovo San Giacomo-piazza principale.jpg
|Didascalia = <div align="center">A ciàssa cu-a gêxa e u cumǜn du Tû</div>
|Tipo = [[Comun|cumǜn]]
|var-localizaçión = Lucalizasiùn
|var-stâto = Stâtu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Savùna
|var-aministraçión = Aministrasiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]]
|Amministratore locale = Alessandro Oddo
|Partito = lista civica "Per un nuovo paese"
|Data elezione = 6-6-2016
|var-instituçión = Istitusiùn
|Data istituzione = 1861
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|Altitudine =
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 2561
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2019&i=D7B Dêtu Istat] - Pupulasiùn residénte a-i 30 de zügnu du 2019.
|Aggiornamento abitanti = 30-6-2019
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiùi]]
|Sottodivisioni = [[Bardin Növu]], [[Bardin Veggiu]]
|var-divixoìn_confinànti = Cumǜi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Prìa]], [[Borṡi e Veressi|Borzi e Veressu]], [[Côrxi|Carxi]], [[Finô|Finâ]], [[Giüstexine|Giüsténixe]], [[Magiö]], [[Riôtu|Riâtu]]
|var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uràiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1435
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = tuvexi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Giacumu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = 25 lüggiu
|var-cartografîa = Cartugrafîa
|Mappa = Map of comune of Tovo San Giacomo (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puzisiùn du cumǜn du Tû in-ta pruvinsa de Savuna
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiâle
}}
'''U Tû'''{{#tag:ref|Prununsiòn {{IPA|['u 'tu:]}}, ascì ditu ''Tuvu''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref> in [[dialettu arbenganese|arbenganeze]], ''O Tô'' in [[zenéize|zeneze]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/tovo_di_san_giacomo/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Tovo di San Giacomo|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-04-07}}</ref>|group="n."}}<ref>{{Çitta web|url=https://www.yumpu.com/it/document/read/15981718/|tìtolo=Dizionario di Pietra Ligure|outô=Cumün da Prìa|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref> (''Tovo San Giacomo'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'é 'n [[Comun|cumǜn]] [[Liguria|ligüre]] de 2.561 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> in-ta [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savùna]].
== Geugrafîa ==
{{Seçión vêua}}
== Stoja ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugràfica ===
{{Demografia/O Tô}}
== Posti de interèsse ==
<gallery widths="150" heights="150" mode=packed>
File:Tovo San Giacomo - Chiesa di San Giacomo.jpg|A faciâ da gêxa de San Giacumu
File:Bardino Vecchio-chiesa san giovanni1.jpg|A gêxa de San Giuànni u Batìsta (Bardìn Véggiu)
File:Bardino Nuovo-chiesa san sebastiano.jpg|A gêxa de San Bastiàn (Bardìn Növu)
File:Capella de Sant'Anna (A Bringhêa, U Tû) 08.jpg|A capélla de Sant'Anna aa Bringhêa
</gallery>
== Ecunumîa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fée ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Aministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vìe de cumünicasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Notte ==
;Notte a-u testu
<references group="n." />
;Notte bibliugràfiche
<references responsive="" />
== Âtri prugètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
[[Categorîa:U Tû| ]]
rzgaasp0hpup3haeglzjral6yhxf69p
Cuggiæn
0
3814
270628
264707
2026-06-10T18:16:45Z
N.Longo
12052
+
270628
wikitext
text/x-wiki
{{Savuneize}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Cuggiæn
|Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Quiliano''</div>
|Panorama = Quiliano- SV.JPG
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Cuggiæn</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Stätu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|cumüne]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Sann-a
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Nicola Isetta
|Mandato = 2
|Partito = lista civica "Progetto Comune"
|Data elezione = 27-5-2019
|Data rielezione = 10-6-2024
|var-instituçión = Istituçiùn
|Data istituzione = [[1861]]
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 6879
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2023&i=D7B Dètu Istat] - Pupulaçiùn rexidente a-i 31 d'otubre d'u 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiuìn]]
|Sottodivisioni = [[Cadebunn-a de Cuggiæn]], [[Muntaĝn̂a (Cuggiæn)|Muntaĝn̂a]], [[Riasca]], [[Valleggia (Cuggiæn)|Valleggia]]
|var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[L'Atè|Artâ]], [[Màllae]], [[Orcu Feìn]], [[Sann-a]], [[Vuè]], [[Vessi e Portiu]]
|var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uräju
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1447
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = Cuggiæneixi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Loenso (personn-a)|San Luensu]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[10 agosto|10 d'agustu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Quiliano (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Puziçiùn d'u cumün de Cuggiæn int'a pruvinsa de Sann-a.
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle
}}
'''Cüggiæn''' (''Cugén'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Quiliano'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è ün [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 6.879 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> int'a [[pruvincia de Sann-a]].
== Geugrafia ==
[[Immaggine:Quilianobynight.jpg|thumb|U canpanìn de Cüggiæn de nötte|sinistra]]
U cumün u se tröva int'u drentutèra de Sann-a e de Vuè, insci'â riva mancinn-a d'u [[Cuggiæn (sciumèa)|sciümme omónimu]]. U sö territóiu u l'è pärte d'a Cumünitè Muntann-a d'u Zuvu. U se tröva ciü o menu a 7 km da-u cappulögu d'a pruvincia.
Int'u [[2006]] u cumün u l'è stetu insignìu d'a [[Bandêa Vèrde]] da [[Legambiente]]. Insc'ou territóiu d'u cumün de Cüggiæn se trövan scìa e [[Àrpi Lìgüri|Ärpi Ligüri]] che i [[Appennìn|Apenìn]], inscistìndughe a-u [[Còlle de Cadebonn-a|Cólle de Cadebunn-a]].
U sciümme [[Cüggiæn (rian)|Cüggiæn]] u nasce da-a cunfluença d'u [[Dané]] e d'u [[Trexenda]]. U sö aflüente ciü inpurtante u l'è u [[rian d'i Tecci]]; tra i ätri ghe sun u rian d'i Ciattùi, u Rian de Ciasö e u [[Lüssu|rian Lüssu]], ch'u se caccia int'u Cüggiæn apenn-a primma d'a sö fuxe.
== Stoja ==
Ciamä antîgamente ''Aquilianum'', a l'è finìa cunpreisa int'u [[X secolo|X seculu]] int'a [[Màrca Aleramica|Märca Aleramica]] e int'u [[1091]] a passa int'u duminiu de [[Bonifàçio do Vàsto|Bunifaçiu d'u Vastu]].
Ereditä pöi da-i marcheixi [[Do Carétto (famìggia)|D'u Carrettu]] a l'è cedüa, d'u [[1192]], a-a [[Cumünn-a de Sann-a]], ch'u crea in feudu scibén picìn int'i sö proppi cunfìn terituriäli. Sulu d'u [[1407]] a riêsce a elêze in sö [[Poistæ|puistè]] lucäle e havéi da-a cumünn-a savuneize statüti e benefiççi lucäli.
D'u [[1523]] a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]] a l'occüpa stu feudu chi, fetu ch'u l'ha peró purtóu a-a reaçiùn de Sann-a e a-a divixùn d'u territóiu chiggianèize in due pärte separæ. D'u [[1528]], annu d'a cöita de Sann-a, u feudu u l'è separóu in dui blocchi, u primmu de aministraçiùn savuneize, u segundu a-a repübbrica zeneize. In tütti e dui i territói u l'existeiva in puistè.
Sulu int'u [[XVIII secolo|XVIII seculu]] i dui territói i sun turna tachè inte in'ünica muniçipalitè autónuma ch'a l'intra primma int'u [[Regno de Sardegna|Rêgnu de Sardégna]] e pö i int'u [[Regno d'Italia|Rêgnu d'Italia]].
A Cüggiæn, pe via de [[Sandro Pertini]], u s'ascunde brevemente [[Filippo Turati]] int'a sö füga da-a dittatüa fascista.
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/Cugén}}
=== Minuranse furèste ===
Segundu l'ISTAT, a-u 31 de dixenbre d'u 2017, a Cuggiæn ghe sun 296 rexidenti furèsti.
=== Persunn-e lighè cun Cüggiæn ===
* [[Agostino Bruno]] (1842 - 1910), stóricu e accademigu de [[Fransa|França]].
* [[Carlo Costamagna]] (Cuggiæn, 1881 - 1965), giurista e puliticu.
* [[Vittorio Pertusio]] ([[Zena]], 1904 - 1994), puliticu.
* [[Anna Arena]] (Cuggiæn, 1919 - [[Jesolo]], 1974), atrixe d'u cine.
* [[Carlo Aliprandi]] (Cuggiæn, 1924 - [[Boves]], 2003), vescu.
* [[Marco Bertolotto]] (Cuggiæn, 1959), megu e puliticu, ecs-prescidente d'a Pruvincia de Sann-a.
== Löghi de 'nteresse ==
=== Architetüe religiuze ===
<gallery widths="180" heights="150" mode="packed">
Immaggine:Quiliano - chiesa di San Lorenzo Martire.jpg|Gexa de San Luensu, int'u capulögu
Immaggine:Cadibona (Quiliano)-chiesa di sant'anna-interno.jpg|U drentu d'a gexa de Sant'Anna a Cadebunn-a
Immaggine:Valleggia (Quiliano)-IMG 1566.JPG|Gexa d'u Santiscimu Sarvatù, int'a fraçiùn de Valleggia
Immaggine:Quiliano - Chiesa di San Pietro in Carpignano - 2023-09-20 20-57-57 001.jpg|link=|A gexa de San Pé in Carpignàn
Immaggine:Montagna (Quiliano)-chiesa san michele.jpg|A gexa de San Miché, a Muntaĝn̂a
</gallery>
* Gexa de San Luensu.
* Âtóju d'a Cunfraternita. Tióu sciü int'u [[XVII secolo|seculu XVII]].
* Capella de San Roccu
* Gexa de San Miché e u sö âtóiu, int'a fraçiùn de Muntaĝn̂a
* Capella de Santa Libera, int'a burgä de Faìa
* Capella de San Benärdu, int'a burgä de Garzi
* Gexa di Santi Sebastian e Roccu, int'a fraçiùn de Riasca
* Âtóju de San Bunaventüa
* Gexa du Santiscimu Sarvatù, int'a fraçiùn de Valleggia
* [[Gexa de San Pé in Carpignàn]], ciamä de San Pé d'i Coi ascì.
* Âtóju de San Bastiàn, int'a fraçiùn de Valleggia
* Gexa de Sant'Anna, int'a fraçiùn de Cadebonn-a
=== Architetüe civili ===
* A burgä d'e [[Cabanne]]
* A burgä de [[Tiensèn]]
* Palassiu De Mari
* I punti Rumäni d'u rian d'i Tecci
=== Architetüe militäri ===
* Ruinn-e d'u castellu
== Curtüa ==
=== Tiätru ===
* Tiätru növu de Valleggia.
=== Dialettu ===
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiuìn ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fêe ==
* ''Rassegna d'u Buzzettu e d'a Granaccia'': a se fa ai primmi de settenbre, a l'inprinçipiu d'u periudu de [[vendemmia]], pe' fä reclamme a-a pruduçiùn d'i omónimi [[vin]] lucäli: u giancu [[Buzzettu]], da na [[Vìgna|viĝn̂a]] de urigine antighiscima, e a russa [[Granaccia]], da na viĝn̂a foscia inpurtä da-i Spagnolli.
* ''Festa d'i armugnìn'': ätra fèsta tipica a l'è quella d'a particuläre qualitè d'armugnìn dita [[Armugnìn Valleggia]], prûtetta da-u disciplinäre [[DOP]]. A fèsta a se fa a [[Valleggia]] quande se chöggian i [[armugnìn]].
== Ecunumia ==
Grassie a-a vexinansa cun Sann-a, u inprunta na de sö principäli ativitè ecunomiche in se l'indüstria, scibén che de lungu l'ativitè predilètta a seggie quella agrìcula. Int'u cumüne i existan ativitæ indüstriali, vive specie int'u setture petruliferu, meccanigu, alimentäre e d'u trâvaggio du legnu.
Int'e l'ingìu d'u pàise l'[[Agricoltûa|agricurtüa]] a resta l'ativitè ciü inpurtante, cun [[frûta]] e [[verdûa]]. Discreta a pruduçiùn de [[Êuio|öju]] e [[vin]] ascì.
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraçiùn ==
=== Scìndichi de Cuggiæn ===
{{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu çitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}}
{{ComuniAmminPrec|1945|1946|Andrea Aonzo|[[Partio Comunista Italian|PCI]]|[[Scindico|Scìndicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|1946|1951|Giobatta Brandini|PCI|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|1951|1953|Giuseppe Alemanni|PCI|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|1953|1962|Giuseppe Delfino|PCI|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|1962|1965|Andrea Picasso|PCI|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|1965|1967|Pietro Beltrametti|[[Partîo Socialìsta Italiàn|PSI]]|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|1967|11 setenbre 1985|Andrea Picasso|PCI|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|11 setenbre 1985|24 lüggiu 1990|Andrea Picasso|PCI|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|24 lüggiu 1990|24 arvì 1995|Fulvio De Lucis|PCI|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 züĝn̂u 1999|Fulvio De Lucis|lista civica de centru-mancinn-a|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 1999|14 züĝn̂u 2004|Nicola Isetta|lista civica de centru-mancinn-a|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 2004|8 züĝn̂u 2009|Nicola Isetta|lista civica de centru-mancinn-a|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|8 züĝn̂u 2009|26 mazzu 2014|Alberto Ferrando|''Impegno e progresso per Quiliano''<br />(lista civica de centru-mancinn-a)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|26 mazzu 2014|27 mazzu 2019|Alberto Ferrando|''Impegno e progresso per Quiliano''<br />(lista civica de centru-mancinn-a)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2019|10 züĝn̂u 2024|Nicola Isetta|''Progetto Comune''<br />(lista civica)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|10 züĝn̂u 2024|''in càrega''|Nicola Isetta|''Progetto Comune''<br />(lista civica)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrecFine}}
=== Binelaggi ===
Cüggiæn a l'è abinellä cun:
* {{Binelàggio|SVN|Aidussina|1972|var-da-o=da-u}}
* {{Binelàggio|ENG|Great Wyrley|2000|var-da-o=da-u}}
* {{Binelàggio|FRA|Mâcon|2009|var-da-o=da-u}}
== Vie de cumunicaçiùn ==
=== Stradde ===
U cumüne u nu l'è razunzibile direttamente da l'autustradda e dunca da-u casellu autustradäle de Sann-a-Vuè sciü l'[[Outostràdda A10|Autustradda A10]] a l'è a sciurtìa cunsegiä pe zunze a destinaçiùn.
=== Feruvìe ===
A staçiùn fêruviaria ciü vixìnn-a a l'è [[Staçiùn de Cuggiæn-Vuè|quella de Cüggiæn-Vuè]], ch'a serve Vuè ascì, in scia-a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|lignia fêruviaria Vintimiggia–Zena]], int'u trêtu lucäle cunpreisu tra Sann-a e Zena.
== Notte ==
<references />
== Bibliugrafìa ==
* {{Çitta lìbbro|outô=Guido Malandra|tìtolo=Storia di Quiliano|url=https://books.google.it/books?id=8Hc0MwAACAAJ|ànno=1968|editô=Sabatelli|çitæ=|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Nicolò Cassanello|outô2=Francesco Murialdo|outô3=Furio Ciciliot|tìtolo=Toponimi del Comune di Quiliano|url=https://books.google.it/books?id=WbotnQAACAAJ|ànno=2011|editô=Società Savonese Storia Patria|çitæ=|léngoa=IT|volùmme=1|òpera=Progetto toponomastica storica|ISBN=88-85-86600-X}}
== Ätri prugètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Cügèn| ]]
t9vyeupem7hwts7z43pc0px88hb43t7
A Moenn-a d'Arbisseua
0
4332
270630
269734
2026-06-10T18:21:49Z
N.Longo
12052
+
270630
wikitext
text/x-wiki
{{Savuneize}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = A Moenn-a d'Arbisseua
|Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">(IT) ''Albissola Marina''</div>
|Panorama = Albissola Marina - Comune di Albissola Marina - 2024-09-10 13-15-50 006.JPG
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista d'a Moenn-a d'Arbisseua</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Stätu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|cumüne]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Sann-a
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Gianluca Nasuti
|Partito = lista civica ünica "Albissola del fare"
|Data elezione = 26-5-2014
|Data rielezione = 10-6-2024
|Mandato = 3
|var-instituçión = Istituçiùn
|Data istituzione = [[1861]]
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 5329
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens2019gen/index.html Dæto Istat] - Popolaçión rescidénte a-o 30 zùgno 2019.
|Aggiornamento abitanti = 30-6-2019
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiuìn]]
|var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[D'Ätu d'Arbissöa]], [[Sann-a]]
|var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uräju
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 4
|Gradi giorno = 1490
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = d'a Muènn-a<br>(it) ''Albissolesi''
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = Nostra Scignùa d'a Concordia
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[8 seténbre|8 de setenbre]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Albissola Marina (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumüne d'A Moenn-a d'Arbisseua int'a pruvincia de Sann-a.
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle
}}
'''A Moenn-a d'Arbisseua'''{{#tag:ref|''A Main-a d'Arbissöa'' in [[Dialettu savuneize|savuneize]], ''A Mænn-a d'Arbisêua'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]]|group=n.}} (''Albissola Marina'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'è ün [[Comun|cumüne]] [[Liguria|ligüre]] de 5.329 abitanti int'a [[pruvincia de Sann-a]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Stoja ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/A Mænn-a d'Arbisêua}}
=== Minuranse furèste ===
Segundu l'ISTAT, a-i 31 dixenbre 2017, a-a Moenn-a d'Arbisseua ghe sun 231 rexidenti furèsti.
=== Cugnummi ciü difüxi ===
I cugnummi ciü difüxi a-a Moenn-a sun: ''Rossi'', ''Zunino'', ''Ferrari'', ''Venturino'' e ''Bruzzone''<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnummi ciü difüxi cumün pe cumün, A Muènn-a d'Arbissöa|léngoa=IT|vìxita=2025-05-20}}</ref>.
=== Persunn-e lighè a-a Moenn-a d'Arbisseua ===
* [[Girolamo Basso Della Rovere]] (A Moenn-a d'Arbisseua, 1434 - [[Fabrica di Roma]], 1507), cardinä
* [[Maria Giuseppa Rossello]] (A Moenn-a d'Arbisseua, 1811 - [[Sann-a]], 1880), santa
* [[Angelo Barile]] (A Moenn-a d'Arbisseua, 1811 - [[D'Ätu d'Arbissöa|D'Ätu]], 1880), pueta
* [[Asger Jorn]] ([[Vejrum]], 1914 - A Moenn-a d'Arbisseua, 1973), pitù
* [[Milena Milani]] (Sann-a, 1917 - 2013), scritrìxe, giornalista e artista
* [[Eliseo Salino]] (A Moenn-a d'Arbisseua, 1919 - 1999), ceramista e scultù
* [[Enrico Bonino]] (A Moenn-a d'Arbisseua, 1922 - 2005), pueta e scritù
== Löghi de 'nteresse ==
<gallery widths="180" mode="packed">
Immaggine:Villa Faraggiana 01.jpg|Vista de Villa Faraggiana da-i sö giardìn
Immaggine:Albissola Marina-chiesa di ns della concordia-facciata1.jpg|Gexa de Nostra Signùa d'a Cuncordia
Immaggine:Albissola Marina-IMG 1510.JPG|Âtóiu de San Giüxèppe
Immaggine:17012 Albissola Marina, Province of Savona, Italy - panoramio (2).jpg|A Türe ''Pagoda''
</gallery>
=== Architetüe religiuze ===
* Gexa paruchiäle de Nostra Scignùa d'a Cuncordia
* Âtóiu de San Giüxèppe
* Capella d'a Ciapä
* Munesté de San Benedettu, d'ancö demulìu
* Ruvinn-e d'a gexa de Sant'Antognu
=== Architetüe civili ===
* Villa Faraggiana
* Cà Mazzotti
* Villa Jorn
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
=== Dialettu ===
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiuìn ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fêe ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraçiùn ==
=== Scìndichi d'A Moenn-a d'Arbisseua ===
[[File:Albissola Marina - municipio - 01.jpg|thumb|U palassiu d'u Cumüne]]
{{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu çitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}}
{{ComuniAmminPrec|31 lüggiu 1985|12 lüggiu 1990|Francesco Gervasio|[[Partîo Republicà Italiàn|Partìu Repubblican Italian]]|[[Scindico|Scìndicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|12 lüggiu 1990|18 märsu 1992|Francesco Gervasio|Partìu Repubblican Italian|Scìndicu|<ref group="n.">U l'ha dètu e dimisciuìn da-a càrega</ref>}}
{{ComuniAmminPrec|18 märsu 1992|24 arvì 1995|Sergio Gaggero|[[Democraçîa Cristiann-a|Democraçia Cristiànn-a]]|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 züĝn̂u 1999|Lino Ferrari|[[Partîo Popolâre Italiàn (1994)|Partìu Popoläre Italiàn]]|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 1999|14 züĝn̂u 2004|Stefano Parodi|Indipendente|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 2004|8 züĝn̂u 2009|Stefano Parodi|''ViviAlbissola''<br />(lista civica de centru-drita)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|8 züĝn̂u 2009|27 mazzo 2014|Nicolò Vicenzi|''Albissola Futura''<br />(lista civica de centru-mancinn-a)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|27 mazzo 2014|27 mazzo 2019|Gianluca Nasuti|''Albissola concreta''<br />(lista civica de centru-mancinn-a)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|27 mazzo 2019|10 züĝn̂u 2024|Gianluca Nasuti|''Albissola del fare''<br />(lista civica)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|10 züĝn̂u 2024|''in càrega''|Gianluca Nasuti|''Albissola del fare''<br />(lista civica)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrecFine}}
== Cumunicaçiuìn ==
=== Stradde ===
A Moenn-a d'Arbisseua a se tröva insc'ä [[Stràdda statâle 1 Vîa Aurelia|Stradda Statäle n° 1 Aurelia]], ch'a liga cun [[Sann-a]], a punente, cun [[D'Ätu d'Arbissöa|D'Ätu]], a levante. A se pö razzunze ascì da l'[[Outostràdda A10|autustradda A10]], sciurtindu a-u cazellu de ''Albisola''.
=== Fêruvia ===
A [[Staçiùn d'Arbissöa|staçiùn d'a feruvia]] ciü vixìnn-a insc'ä liĝn̂a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|Zena-Vintimiggia]] a se tröva int'u cumüne de [[D'Ätu d'Arbissöa|D'Ätu]].
== Notte ==
;Notte a-u tèstu
<references group="n." />
;Notte bibliugràfiche
<references responsive="" />
== Bibliugrafìa ==
* {{Çitta lìbbro|outô=Giovanni Parola|tìtolo=Albisola: natura, storia, arte, lavoro|url=https://books.google.com/books?id=StTgnQAACAAJ|ànno=1989|editô=|çitæ=|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Gianfranco Barcella|tìtolo=Le vie degli albisolesi illustri|url=https://books.google.com/books?id=ybUmKQEACAAJ|ànno=2011|editô=De Ferrari|çitæ=Zena|léngoa=IT|ISBN=88-64-05225-9}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Furio Ciciliot|outô2=Francesco Murialdo|outô3=Giovanni Venturi|tìtolo=Toponimi delle albis(s)ole. (Comuni di Albisola Superiore e di Albissola Marina)|url=https://books.google.com/books?id=lx25tgEACAAJ|ànno=2012|editô=Società Savonese Storia Patria|çitæ=|léngoa=IT|volùmme=3|òpera=Progetto toponomastica storica|ISBN=88-85-86602-6}}
== Vuxe curelè ==
* [[Çeramica d'Arbissöa]]
== Ätri prugètti ==
{{Interprogetto}}
== Ligammi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://www.comune.albissolamarina.sv.it/|tìtolo=Scitu d'u Cumün|léngoa=IT|vìxita=2025-05-29}}
* {{Çitta web|url=https://www.visitalbissola.com/|tìtolo=Scitu türisticu ufiçiäle|léngoa=IT|vìxita=2025-05-29}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:A Muènn-a d'Arbissöa| ]]
afz9bm11xvmzo4bglm2pwc7shz6skju
D'Ätu d'Arbissöa
0
4333
270629
269894
2026-06-10T18:19:34Z
N.Longo
12052
+
270629
wikitext
text/x-wiki
{{Savuneize|grafîa=, a-a manea de l'Essiu d'a Ciann-a}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = D'Ätu d'Arbissöa
|Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">(IT) ''Albisola Superiore''</div>
|Panorama = Cara vecchie Albisola.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de D'Ätu</div>
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Stätu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Tipo = [[Comun|cumüne]]
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Sann-a
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]]
|Amministratore locale = Maurizio Garbarini
|Partito = lista civica de centru-drita "La nostra città"
|Mandato = 2
|Data elezione = 27-5-2019
|Data rielezione = 10-6-2024
|var-instituçión = Istituçiùn
|Data istituzione = [[1861]]
|var-teritöio = Teritoju
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 9570
|Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2023&i=D7B Dètu Istat] - Pupulaçiùn rexidente a-i 31 d'otubre d'u 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Denscitè
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiuìn]]
|Sottodivisioni = D'Ätu <small>(sede d'u cumüne)</small>, Èllia, Luxéi, U Cävu (Vigo)
|var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[A Moenn-a d'Arbisseua|A Muènn-a]], [[A Steja]], [[Còiri|Cairi]], [[Çelle]], [[Sann-a]], [[O Ponte|U Punte]]
|var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füzu uräju
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 4
|Gradi giorno = 1490
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = de D'Ätu<br />(it) ''Albisolesi''
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Nichioso|San Niculó da Bäri]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[6 dexénbre|6 de dixenbre]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Albisola Superiore (province of Savona, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumüne de D'Ätu d'Arbissöa int'a pruvincia de Sann-a.
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle
}}
'''D'Ätu d'Arbissöa'''{{#tag:ref|Scritu ''D'Âto d'Arbisêua'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]]|group=n.}} (ditu sulu '''D'Ätu''' ascì, ''Albisola Superiore'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è 'n [[Comun|cumüne]] [[Liguria|ligüre]] de 9.570 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> int'a [[pruvincia de Sann-a]].
== Geugrafia ==
[[Immaggine:Torrente Sansobbia Albisola 01.jpg|sinistra|miniatura|U [[Sensöggia]] fra D'Ätu, insc'â drita, e [[A Moenn-a d'Arbisseua|A Muènn-a]], insc'â mancinn-a]]
U teritoju d'u cumüne de D'Ätu u se spande fra a media e bassa valä d'u [[Sensöggia]], spartiu fra u valùn dund'a scure a sciumèa e quellu d'u sö afluente ciü inpurtante, u [[Rebascu (turente)|Rebascu]], che se zvilüppan tütti duì in direçiùn nord-süd. Sti rien han furmóu a ciann-a custea dund'u gh'è u centru d'u cumüne, spartia cu'u cumüne d'A Muènn-a p'â purçiùn insc'â drita d'u Sensöggia<ref>{{Çitta web|url=http://www.pianidibacino.ambienteinliguria.it/SV/18sansobbia/sansobbia.html|tìtolo=Sansobbia - Piani di bacino stralcio per l'assetto idrogeologico|léngoa=IT|vìxita=2025-06-14}}</ref>.
I cunfìn d'u cumüne, cumensandu da-a fuxe d'u Sensöggia, vèrsu [[A Moenn-a d'Arbisseua|A Muènn-a]] sun marchè da-a sciumèa finn'â sö cunfluensa cu'u rian Grann-a e dunca, andandu aprövu a stu lì, muntan sciü a-u spartiègua fra u Sensöggia e u [[Letimbru|Lavagnöa]] in curispundensa d'u [[Munte Cüccu (Sann-a)|Munte Cüccu]] (440 m). De de lì i tèrmi cun [[Sann-a]] van avanti a setentriùn pe tütta a liĝn̂a d'u spartiègua e, da-u [[Munte San Zorzu (Apenìn Ligüre)|Munte San Zorzu]] (834 m), u tacca u cunfìn cun [[Còiri|Cäiru]] e, pe 'n cürtu toccu, cu'[[O Ponte|u Punte]]. U cunfìn u chinn-a dunca a traversä a valä d'u Sensöggia, che p'â purçiùn ciü äta a l'è int'u cumüne d'[[A Steja|A Steĵa]] e, muntóu insce l'ätra riva, u travèrsa ascì a valä d'u Rebascu, pe cumensä u cunfìn cun [[Çelle]] da dund'u s'incruxia cu'u Remenùn, afluente de mancinn-a d'u Rebascu. Insc'â fin, u cunfìn cun Çelle u chinn-a finn'a-u mä andandu aprövu a-u percursu d'u rian Carea.
=== Fraçiuìn ===
<gallery widths="180" mode="packed">
La Chiesa di San Nicolò e il Borgo d'Alto.jpg|U burgu D'Ätu
Panorama ELLERA - panoramio.jpg|Vista d'Èllia
San Matteo Apostolo.jpg|Luxéi cu'a gexa de San Maté
Coast view in Savona, Liguria, Italy, 2024 January.jpg|U Cävu da [[Sann-a]]
</gallery>
Int'u statütu d'u cumüne sun ricunusciüe e due fraçiuìn storiche de D'Ätu e d'[[Ellia|Èllia]]; de ciü, int'u sö teritoju, se trövan ancùn i duì paixi de [[Luxéi]] e d'[[U Cävu]], asemme a benbèn de burghè e de cascìnn-e spanteghè p'â valä d'u Sensöggia<ref name="statuto">{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-sv-albisola-superiore.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Comune di Albisola Superiore|léngoa=IT|p=2|vìxita=2025-06-14}}</ref>.
* [[D'Ätu d'Arbissöa (paize)|D'Ätu]]: centru, int'u pasóu, d'u teritoju d'e Arbissöe, u l'è a sede d'u cumüne, che da-u paize u l'ha pigióu u numme. U burgu vêgiu u se spande a-i pé d'u briccu d'u Castelä, de pocu ciü a munte d'a cunfluensa d'u Sensöggia cu'u Rebascu. A gexa de D'Ätu, dedicä a [[San Nichioso|San Niculó]], a l'è stèta pe di seculi l'ünnica parocchia d'e Arbissöe e, cu'a sö fundaçiùn d'u [[XI secolo|seculu XI]], a l'è ünn-a de ciü antighe d'a [[Diocexi de Sann-a-Noi|diocexi]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/ceramica-e/percorsi-di-visita-e-beni-culturali/95-il-centro-storico-di-superiore|tìtolo=Percorsi di visita e beni culturali - Il centro storico di Superiore|léngoa=IT|vìxita=2025-06-14}}</ref>.
* [[Ellia|Èllia]] (''Éllia'' int'u sö parlä): paize int'a valä d'u [[Sensöggia]], ciü a munte de D'Ätu, u s'è furmóu a partì da-u [[X secolo|seculu X]] e, finn-a d'u [[1929]], u l'ha fètu cumüne pe cuntu sö<ref>{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/il-borgo-di-ellera/storia-ed-architettura/93-il-borgo-medioevale-di-ellera|tìtolo=Il Borgo medioevale di Ellera|léngoa=IT|vìxita=2025-06-14}}</ref>. Èllia u fa ascì parocchia, da-u [[XVII secolo|Seiçentu]] int'a gexa de San Bertumé e ancùn primma inte [[Gexa de Santa Maria Madalena (Ellia)|quella de Santa Marìa Madalena]], ch'a gh'ha de fundaçiuìn d'u [[X secolo|seculu X]]<ref name=":1" />.
* [[Luxéi]]: burgä de canpaĝn̂a, a se tröva insc'â via ch'a liga D'Ätu cun Èllia, int'a valä d'u [[Sensöggia]]. A fa parocchia cu'a gexa mudèrna de San Maté, mentre a sö capella vêgia, d'u [[XVII secolo|Seiçentu]], a l'è dedicä a-a Madonna d'u Carmu.
* [[U Cävu d'Arbissöa|U Cävu]]: paize insc'ou mä, u sö centru u se zvilüppa pe 'n lungu caruggiu, ancö ditu Via Cunbu, dund'a se faccia a filla de chè ch'u furman. D'ancö U Cävu u fa parocchia, cu'a gexa intitulä a-a Stella Maris, fèta d'u [[XIX secolo|Növeçentu]] pe pigiä u postu d'a primma capella d'a fraçiùn<ref>{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/ceramica-e/percorsi-di-visita-e-beni-culturali/96-il-centro-storico-di-albisola-capo|tìtolo=Il Centro storico di Albisola Capo|léngoa=IT|vìxita=2025-06-14}}</ref>.
=== Cunfìn ===
D'Ätu u cunfinn-a cun [[Sann-a]] e [[A Moenn-a d'Arbisseua|A Muènn-a]] a punente, cu'[[A Steja|A Steĵa]], [[O Ponte|U Punte]] e [[Còiri|Cäiru]] a setentriùn e cun [[Çelle]] a levante; de ciü, a meridiùn u l'è facióu insc'ou [[Mâ Ligure|Mä Ligüre]]<ref name="statuto" />.
== Stoja ==
=== Etè antiga ===
[[Immaggine:Alba Docilia - Tabula Peutingeriana.jpg|sinistra|miniatura|''[[Alba Docilia]]'' insc'â ''[[Tabula Peutingeriana]]'']]
E primme gente cunusciüe a frequentä e tère d'Arbissöa sun stète i [[Liguri Antighi|Ligüri]] d'a tribü d'i ''[[Docilii]]'', che ghe stävan da benbèn primma d'a cunquista rumann-a.
Cu'i [[Popolo roman|rumen]] u gh'è stètu 'n sèrtu zvilüppu d'a ciann-a d'u [[Sensöggia]], e de stu fètu u gh'è l'inpurtante testimuniansa de ruvinn-e truvè da vixìn a-a [[Staçiùn d'Arbissöa|staçiùn]], identifichè cun quelle d'u scitu marcóu insc'â ''[[Tabula Peutingeriana]]'' cumme a ''[[mansio]]'' de ''[[Alba Docilia]]''. Sta lì a l'ea insc'â via tra ''[[Genua]]'' ([[Zena]]) e ''[[Vada Sabatia]]'' ([[Vuè]]), che int'u teritoju de D'Ätu a pasäva de poco a l'entrutèra, pe vegnì turna insc'ou mä a-[[A Moenn-a d'Arbisseua|a Muènn-a]]<ref>{{Çitta|Garbarini, 1886|''Capo II'', pp. 17-18}}</ref>. De ciü, de ruvinn-e d'etè rumann-a se trövan ascì a-[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]], int'u giardìn de [[Villa Balbi (U Cävu d'Arbissöa)|Villa Balbi]], in parte interesè da scävi d'u [[1975]] che l'han purtóu a 'n'identificaçiùn cumme cunplessu rüstegu o a serviçiu de 'n scälu maritimu, in funçiùn inte l'etè inperiäle<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070532.pdf|tìtolo=Resti di età romana in Villa Balbi|léngoa=IT|vìxita=2025-05-29}}</ref>.
Cu'a cheita de l'[[Impêo Roman|inperu rumàn]] e u pasaggiu d'a Ligüria a-i [[Inpêio bizantìn|bizantìn]] e, dunca, a-i [[Régno longobàrdo|Lungubärdi]], e gente han pe cuntra abandunóu a ciann-a, mescianduse int'i sciti che garantivan 'na megiu difeiza.
=== Etè de Mezu ===
[[Immaggine:Assedio d'Albissola 1227 Annales Ianuenses.jpg|miniatura|L'asediu d'u [[1227]] a-u Castelä d'Arbissöa, da-i ''[[Annales Ianuenses]]''|sinistra]]
Pe ste raxuìn chì, insc'ou [[briccu d'u Castelä]] a l'è nasciüa [[Castelä d'Arbissöa|'na furtificaçiùn]], ch'a l'è stèta fitu afiancä da-a [[Gexa de San Niculó (D'Ätu d'Arbissöa)|gexa de San Niculó]] che, int'u sö canpanìn, a gh'ha 'na scrita ch'a marca l'annu [[1067]]<ref name="Casalis163">{{Çitta|Casalis, 1833|''Albisola Superiore'', p. 163}}</ref>.
Inte l'[[Etæ de Mëzo|Etè de Mezu]], Arbissöa a l'è stèta primma int'u [[Marchexóu de Sann-a]] e de doppu, d'u [[1122]], a l'è vegnüa 'n feudu d'u Guèrfu d'a famiggia d'i [[Marca aleramica|marcheixi aleramichi]], che d'u dixenbre de quellu annu u l'ha fètu attu de sutumisiùn a-u [[Guĝl̂ielmu (vescu de Sann-a)|vescu Guĝl̂ielmu de Sann-a]] e a-u marcheize de quella çitè, u [[Bunifaçiu d'u Vastu]]<ref>{{Çitta|Garbarini, 1886|''Capo II'', pp. 20-21}}</ref>. D'u [[1137]] a vidua d'u marcheize, Tederata, cu'a sö figgia Ferraria a l'ha dunóu u [[castellu d'Arbissöa]] a-i savuneixi, che se ligan in moddu streitu a-u ''Comitatus Arbizole'' d'u rèstu sutt'a l'auturitè d'i [[Marchexóu d'u Boscu|marcheixi d'u Boscu]]. De mentre che i marcheixi vegnan in acordi cun [[Sann-a]], vegnindu çitadìn savuneixi d'u [[1186]], u marcheize [[Utùn Du Carettu|Utùn D'u Carettu]] u vende i sö diritti insc'ê Arbissöe a-i savuneixi d'u [[1192]], asemme a quelli insce [[Cuggiæn|Cügén]] e insc'[[E Vene|ê Vene]]<ref>{{Çitta|Garbarini, 1886|''Capo II'', pp. 21-23}}</ref>. Quande u l'è mortu a Ferraria, ürtima erede dirètta, u burgu u l'è stètu cedüu a-u [[Cumün de Sann-a]], levóu quärche purçiùn de tère ch'a l'è finìa a famigge d'u postu cumme i [[D'u Boscu (famiggia)|D'u Boscu]] e i [[Paretu (famiggia)|Paretu]] o a de ätre d'a [[Nobiltæ de Zêna|nubiltè de Zena]], cumme i [[Maroxéllo (famìggia)|Maruxelli]] e i [[Döia (famiggia)|Doja]]. Ste famigge, che a ogni moddu nu gh'ävan guèi de cuntrollu insc'ê Arbissöe<ref>{{Çitta|Garbarini, 1886|''Capo II'', p. 27}}</ref>, han vendüu e sö purçiuìn a-a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica]] d'u [[1290]] e d'u [[1320]], pe-i Maruxelli, e d'u [[1317]], pe-i Doja<ref name="Casalis163" />.
D'u [[1203]], a-u pasaggiu de l'armä d'u [[Guifredotto Grassello]], [[Poistæ da Compagna Communis|pudestè de Zena]], mandä cuntra Sann-a, benbèn de cà d'Arbissöa finiscian deruchè mentre, d'u [[1209]], i eredi d'i [[Marchexòu de Punçùn|marcheixi de Punçùn]] vendan a sö tèrsa parte de castellu, villa e cüria d'Arbissöa a-i cunsui de Sann-a pe milleduxentu franchi<ref>{{Çitta|Garbarini, 1886|''Capo II'', p. 23}}</ref>. A-i 13 de marsu d'u [[1219]] Arbissöa a züa fedeltè ascì a-u [[Cumün de Sann-a]]<ref>{{Çitta|Garbarini, 1886|''Capo II'', p. 24}}</ref> ma, d'u [[1251]], asemme a-e çitè ciü inpurtanti d'u Punente, ascì Arbissöa a s'è reiza a-u cuntrollu d'a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]]. A ogni moddu u sö castelä u l'ea finìu int'e muen d'i zeneixi zà d'u [[1227]], quand'u l'è stètu cunquistóu doppu çinque dì d'asediu a-u Scimùn, castelàn d'[[A Steja]], da l'armä d'a Repübbrica mandä int'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]] cuntra a gran [[Sulevasiùn da Rive(r)a de Punente du 1227|sulevaçiùn de quelli anni]]<ref name="Casalis163" />. D'u [[1290]] i zeneixi han catóu ascì e ürtime quote de tère in Arbissöa e, d'u [[1343]], han missu asemme e cumünitè de [[Väze]], [[Çelle]] e Arbissöa inte 'n'[[Pudestarìa de Väze|ünnica pudestarìa]], cun sede a Väze. D'u [[1389]] sun stèti cuncèssi i növi statüti autonumi d'Arbissöa, restè in vigù finn-a d'u [[1798]].
=== Etè mudèrna ===
Int'i trei seculi de duminiu insc'ê Arbissöe, i zeneixi n'han tegnüu u cuntrollu rinfursandune u [[Castelä d'Arbissöa|Castelä]] e cumisciunandu u [[Furtìn d'Arbissöa|furtìn a mä]], a-a Muènn-a, asemme a 'na [[Türe d'u Cävu|türe custea]] furtificä, missa int'a regiùn d'u Cävu d'a Türe.
Int'a segunda meitè d'u [[XVII secolo|Seiçentu]], de famigge de cuntu de Zena, cumme i [[Brìgnoe (famìggia)|Brignue]] e i [[D'a Ruvia (famiggia)|D'a Ruvia]], pe due votte pappi cu'u [[Pappa Giüliu II|Giüliu II]] e u [[Pappa Scistu IV|Scistu IV]], han catóu benbèn de tère in Arbissöa. D'u [[1615]] a cumünitè d'A Muènn-a, alantùa dìta u burgu da Bassu, a s'è destacä da-u burgu de D'Ätu, andandu ben aprövu a-i mêximi fèti storichi finn-a-i tenpi d'i françeixi.
=== Etè cuntenpuranea ===
A-a cheita d'a Repübbrica de Zena e a fundaçiùn d'a növa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]], caxunä da-i remesci purtè da-a [[Rivoluçion françeize|rivuluçiùn françeize]] e a [[Canpàgna d'Itàlia (1796-1797)|primma canpaĝn̂a d'Italia]] d'u [[Napolion Bonaparte|Napuleùn]], u teritoju d'Arbissöa u l'è finìu a-i 2 de dixenbre d'u [[1797]] int'u növu Dipartimentu d'u Letinbru, cun capulögo a [[Sann-a]]. Cu'a rifuma d'u [[1798]] u l'è pasóu sutt'a-a Giürisdiçiùn de Cunbu, int'u VI cantùn, pe vegnì d'u [[1803]] u çentru ciü inpurtante d'u I cantùn de Sann-a, int'a Giürisdiçiùn de Cunbu. A-i 13 de züĝn̂u d'u [[1805]], asemme a-a Ligüria intrega, Arbissöa a l'è stèta anessa a-u [[Prìmmo Inpêio françéize|Primmu Inperu françeize]], cunpreiza int'u [[Dipartimentu de Muntenötte]], dund'a gh'è restä finn-a d'u [[1814]]. De sti anni u paize d'[[Ellia|Èllia]] u l'è vegnüu cumüne pe sö cuntu, destacanduse da Arbissöa.
D'u [[1815]], p'ê decixuìn d'u [[Congresso de Vienna|Cungrèssu de Vienna]], u paize u l'è finìu int'u [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]], dund'u l'ha fètu parte d'a pruvincia de Sann-a, pe pasä dunca int'u [[Regno d'Italia (1861-1946)|Regnu d'Italia]] d'u [[1861]]. Da-u [[1859]] a-u [[1927]] u l'ea dunca cunpreizu int'u I mandamentu, quellu de Sann-a, d'u [[Çircundäju de Sann-a]], alantùa parte d'a [[Provìnsa de Zêna|pruvincia de Zena]] e cuscì, da-u [[1927]], u l'è intróu int'u teritoju d'a növa [[pruvincia de Sann-a]]. Cumme ürtimu cangiamentu aministrativu, d'u [[1929]], u l'è tacóu a-u cumüne d'Arbissöa quellu d'[[Ellia|Èllia]], suprèssu de quellu annu<ref>{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:decreto.regio:1929-02-18;289!vig=|tìtolo=Regiu Decretu 18 frevä 1929, n. 289|léngoa=IT|vìxita=2025-05-17}}</ref>.
Doppu a fìn d'a [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guêra Mundiäle]], a partì da-i [[Anni 1960|anni '60]] u cumüne u l'è stètu interesóu da 'n inpurtante zvilüppu ürbanisticu ch'u l'ha purtóu i duì paixi de D'Ätu e d'A Muènn-a a vegnì 'n ünnicu insemme de custruçiuìn, cu'a pupulaçiùn rexidente che int'u mentre a l'è muntä d'u duggiu.
D'u [[2006]], tra e ätre ucaxuìn, u gh'è stètu 'n tentativu de tacä asemme D'Ätu e A Muènn-a inte 'n ünnicu cumüne, ma a recügìa de firme pe dumandä u referendum a nu l'ea guèi scignificativa e dunca, a-i 26 d'otubre de quellu annu, u [[Conséggio regionâle da Ligùria|Cunseggiu regiunäle d'a Ligüria]] u nu l'ha vutóu a favù d'a pruposta<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20151025141709/http://www.ilgiornale.it/news/regione-boccia-referendum-sulle-due-albisole.html|tìtolo=La Regione boccia il referendum sulle due Albisole|dæta=27 dixenbre 2006|léngoa=IT|vìxita=2025-05-17}}</ref>.
Da-u 1973 a-i 31 de dixenbre d'u [[2008]], D'Ätu u l'ha fètu parte d'a [[Cumünitè muntann-a d'u Zuvu]].
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/D'âto d'Arbisêua}}
=== Minuranse furèste ===
Segundu l'[[ISTAT]], a-i 31 de dixenbre d'u 2024 i rexidenti furèsti a D'Ätu sun 576<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2024&i=P03|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2025-05-15}}</ref>.
=== Cugnummi ciü difüxi ===
I cugnummi ciü difüxi a D'Ätu sun: ''Giacchino'', ''Siri'', ''Pastorino'', ''Zunino'' e ''Rossi''<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnummi ciü difüxi cumün pe cumün, D'Ätu d'Arbissöa|léngoa=IT|vìxita=2025-05-20}}</ref>.
=== Persunn-e lighè cun D'Ätu ===
[[Immaggine:Pope Julius II.jpg|miniatura|299x299px|[[Raffaello Sansio|Rafaèllu]], ''Ritrètu d'u Giulio II'', [[1511]], öju sciü toua, 108,7×81 cm, [[National Gallery]], [[Londra|Lundra]]]]
* [[Pappa Giüliu II|Giüliu II d'a Ruvia]] (Arbissöa, 1443 - [[Romma|Rumma]], 1513), pappa
* [[Giuan Batista Spotorno]] (D'Ätu, 1788 - [[Zena]], 1844), storicu
* [[Angelo Bevilacqua]] (D'Ätu, 1895 - Munte Camulera, 1944), partigiàn
* [[Tullio d'Albissola]] (D'Ätu, 1899 - [[A Moenn-a d'Arbisseua|A Muènn-a d'Arbissöa]], 1971), artista
* [[Umberto Ghersi]] (D'Ätu, 1913 - [[Sann-a]], 1993), ceramista, pitù e scultù
* [[Antonio Sabatelli]] (D'Ätu, 1922 - D'Ätu, 2001), pitù, ceramista e scultù
* [[Mario Rossello]] ([[Sann-a]], 1927 - [[Milan]], 2000), ceramista, pitù e scultù
* [[Mario Pastorino]] (D'Ätu, 1929 - [[A Prìa]], 2010), ceramista, pitù e scultù
* [[Giovanni Acciai]] (D'Ätu, 1946), müxicolugu e diretù de coru
* [[Alberto Cavanna]] (D'Ätu, 1961), scritù
* [[Ivano Calcagno]] (D'Ätu, 1963), cantautù
== Löghi de interèsse ==
=== Architetüe religiuze ===
'''Parocchia de D'Ätu'''
<gallery widths="180" mode="packed">
San nicolò albisola superiore.JPG|A gexa de San Niculó da Bäri
Albisola Superiore - Santa Maria Maggiore 0879.JPG|L'âtóiu de D'Ätu
Chiesa San Pietro Albissola.tif|A gexa de San Pé
F175549464.jpg|Capella de San Bastiàn
Santuario e Convento.jpg|Santuäju e cunventu d'a Päxe
</gallery>
* Gexa de San Niculó da Bäri: a l'è a gexa d'a parocchia de D'Ätu e a se tröva int'u paize, faciä insc'â Ciassa de San Niculó. A prezensa de 'n scitu säcru a-i pê d'u [[Castelä d'Arbissöa|Castelä]] a l'è testimuniä da-u [[1209]], ma 'na targa a fa mençiùn finn-a d'u [[1067]], cu'a gexa ch'a l'ha pigióu a sö strutüa d'ancö int'a recustruçiùn fèta tra u [[1590]] e u [[1623]], mentre u canpanìn u l'è d'u [[XVIII secolo|Setteçentu]]. Sti travaggi gh'han dètu 'na cianta a baxilica, cun trè naväte spartie da pilastri e de capelette insce-i fianchi de l'artä e int'e mu̇àgge da-e parte. Int'a gexa se trövan de stattue d'u [[Antönio Màia Maragiàn|Maragiàn]] e d'u [[Françésco Màia Scciafìn|Sc-ciafìn]], cu'e pitüe a frescu che in cangiu sun d'u [[Paulu Giömu Brüscu|Brüscu]] e d'u [[Françésco Gandórfo|Gandurfi]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/48011/|tìtolo=Chiesa di San Nicolò Vescovo|léngoa=IT|vìxita=2025-05-11}}</ref>.
* Âtóiu de Santa Marìa Magiù: u se tröva int'u burgu D'Ätu, insc'â mancinn-a d'a gexa de San Niculó. A sö cunfraternita a gh'ha 'n'urigine ch'a ne vegniea da primma d'u [[XVI secolo|Çinqueçentu]], mentre a custruçiùn de l'âtóiu a l'è stèta inandiä d'u [[1612]] e zlargä d'u [[1670]]. A sö strutüa a l'è a naväta sencia, cu'a faciäta ch'a l'ha pigióu u güstu de l'[[XIX secolo|Öttuçentu]] da 'n interventu de quelli tenpi. Inte l'âtóiu se trövan de pitüe a frescu d'u [[Dumenegu Büscàggia|Büscàggia]] e d'i frè [[Tommaso Ivaldi|Tommaso]] e [[Pietro Ivaldi]], ciü che esighe cunservè de stattue d'u [[Antognu Brilla|Brilla]] e 'na cascia d'u [[Antönio Màia Maragiàn|Maragiàn]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.sigecweb.beniculturali.it/images/fullsize/ICCD1029649/ICCD11825211_0700210432_dec.pdf|tìtolo=Oratorio di N.S. della Neve e di S. Nicolò - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-05-11}}</ref>.
* Gexa de San Pé: custruçiùn de güstu neu-rumanicu, a se tröva vixìn a-a [[Staçiùn d'Arbissöa|staçiùn]], int'u scitu d'a ''mansio'' de ''[[Alba Docilia]]'', dund'a l'è stèta fabricä a-u postu de ünn-a ciü antiga, ruvinä da-u [[Teramòttu de Diàn|tèremóttu d'u 1887]], insce prugèttu de l'[[Alfredo D'Andrade]]. A strutüa, da-a cianta a trè naväte, a l'è fèta d'arenaria e muìn e, davanti a l'inträ, a gh'ha 'n pórtegu rezüu da culonne pugiè insc'ê stattue de duì lėuìn<ref>{{Çitta web|url=https://www.joyphotographers.com/celebrazioni/chiesa-san-pietro-albisola-superiore/|tìtolo=Chiesa di San Pietro, Albisola Superiore|léngoa=IT|vìxita=2025-05-14}}</ref>.
* Capella de San Bastiàn: a l'è 'na capella ch'a se tröva a levante d'u paize, insc'â cruxea fra l'antigu camìn d'a via rumann-a e a cröza ch'a l'andäva d'in D'Ätu a-u Cävu. A capella, ch'a l'è stèta fabricä ciü o menu d'u [[1590]] in reaçiùn a 'n'epidemia de pèsta, a l'è 'na tipica custruçiùn de canpaĝn̂a da-a cianta a retangulu e canpanìn a veĵa, cruvìa da 'na votta a butte in çimma a l'aula e a cruxea insce l'artä, cu'e mu̇àgge d'u fundu che gh'han di rèsti de pitüe<ref>{{Çitta web|url=https://www.sigecweb.beniculturali.it/images/fullsize/ICCD1038868/ICCD13646898_S20_PT_0700110905.pdf|tìtolo=Oratorio SS.Rocco e Sebastiano - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-05-15}}</ref>.
* Santuäju d'a Madonna d'a Päxe: int'a valä d'u [[Rebascu (turente)|Rebascu]], segundu a tradiçiùn u l'è stètu fundóu int'u scitu dunde 'n'apariçiùn d'a Madonna, a-i 18 d'otubre d'u [[1482]], a l'aviea missu päxe tra e cumünitè d'[[A Steja]] e d'Arbissöa, nemighe pe de questiuìn de cunfìn. U santuäju, fabricóu d'u [[1578]] a-u postu de 'na capella ciü antiga che ancö a ne fa da cripta e zlargóu ciü votte, u gh'ha 'na gexa cun cianta a trè naväte che, tra e ätre upere, a cunsèrva 'na toua d'u [[Zâne Batìsta Pàggi|Paggi]] e 'na stattua d'a ''Madonna cu'u Banbìn'' d'u [[Filippo Parodi|Parodi]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.svdonline.it/1170/santuario-della-madonna-della-pace/|tìtolo=Santuario della Madonna della Pace|léngoa=IT|vìxita=2025-05-15}}</ref>.
'''Parocchia de Luxéi'''
<gallery widths="180" mode="packed">
San Matteo vista dall'esterno.JPG|A gexa de Luxéi, San Maté
Albisola Superiore (SV) - frazione Luceto - chiesa della Madonna del Carmine - facciata.jpg|Gexa d'a Madonna d'u Carmu
</gallery>
* Gexa de San Maté: a l'è a gexa d'a parocchia de [[Luxéi]] e a se tröva insc'ou stradùn che d'in D'Ätu u va pe [[Ellia|Èllia]]. Sta gexa a l'è 'na custruçiùn mudèrna, fabricä int'i [[Anni 1990|anni '90]], int'u stile brütalista. Int'i fundi d'a gexa se ghe tröva 'n grande prezeppiu ch'u l'è a recustruçiùn d'Arbissöa a l'inprinçippiu d'u [[XX secolo|Növeçentu]], ch'u s'estende pe çentutrenta metri quaddri e ch'u gh'ha ciü de çinqueçentu figüe<ref>{{Çitta web|url=https://comune.albisola-superiore.sv.it/novita/il-presepe-meccanico-di-luceto-una-tradizione-albisolese/|tìtolo=Il Presepe meccanico di Luceto, una tradizione albisolese|outô=Cumün d'Arbisssöa|dæta=11 dixenbre 2023|léngoa=IT|vìxita=2025-05-16}}</ref>.
* Gexa d'a Madonna d'u Carmu: a se tröva sübbitu a levante d'u paize vêgiu de Luxéi, faciä insc'â ciassa ch'a n'ha pigióu u numme. A gexa d'a Madonna d'u Carmu a l'è stèta fabricä d'u [[XVII secolo|Seiçentu]] cu'a tipica cianta a retangulu, cruvìa da 'na votta a butte e cu'u teitu fètu de ciappe<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700110904|tìtolo=Chiesa parrocchiale di S. Matteo|léngoa=IT|vìxita=2025-05-16}}</ref>.
'''Parocchia d'u Cävu'''
<gallery widths="180" mode="packed">
Albisola Superiore-chiesa stella maris-esterno.jpg|Gexa d'a Stella Maris, a-u Cävu
</gallery>
* Gexa de Nostra Scignùa Stella Maris: a l'è a gexa d'a parocchia d'[[U Cävu d'Arbissöa|U Cävu]], scituä sübbitu a munte d'u paize. Fèta pe pigiä u postu de l'antiga paruchiäle, i travaggi p'â sö custruçiùn sun cumensè d'u [[1906]], pe andä avanti ancùn doppu d'a sö cunsacraçiùn, d'u [[1915]], cu'a gexa ch'a l'ha patìu di danni int'i bunbardamenti de l'[[Segonda Guæra Mondiâ|ürtima guêra]]. A gexa, prugèttu de güstu neoclascicu d'u [[Giuseppe Massola]], a gh'ha 'na cianta centräle a cruxe grega cun due capelle pe parte, cruvìa da 'na cupula de duzze metri de diametru ch'a gh'ha in çimma 'na stattua induä d'a Madonna<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/42380/|tìtolo=Chiesa di Nostra Signora Stella Maris|léngoa=IT|vìxita=2025-05-16}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.sigecweb.beniculturali.it/images/fullsize/ICCD1038866/ICCD13633564_00209119.pdf|tìtolo=Chiesa di N.S. Stella Maris - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-05-16}}</ref>.
* Capella de San Françescu: a l'è 'na capella de famiggia, parte d'u cunplèssu d'a villa d'i Balbi, missa a l'estremitè d'a sö äa de punente<ref>{{Çitta web|url=https://www.svdonline.it/1259/villa-balbi/|tìtolo=Villa Balbi|léngoa=IT|vìxita=2025-05-16}}</ref>. A votta d'a capella a l'è decurä da pitüe d'u [[Lazzaro De Maestri|De Maestri]], tenzüe d'u [[1899]] insc'ou mudèllu de quelle d'u [[Giò Agustìn Rattu|Rattu]] che se trövan int'a primma capella d'a via p'ou [[Santuäju d'a Madonna d'a Mizeicordia (Sann-a)|Santuäju de Sann-a]]<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00109797.pdf|tìtolo=Cappella della Crocetta e Cappelle votive del Santuario di N.S. di Misericordia - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-05-16}}</ref>.
'''Parocchia d'Èllia'''
<gallery widths="180" mode="packed">
Albisola Superiore (SV) - frazione Ellera - chiesa di San Bartolomeo - facciata.jpg|A gexa d'Èllia, dedicä a San Bertumé
Ellera-chiesa di santa maria maddalena-facciata.jpg|A [[Gexa de Santa Maria Madalena (Ellia)|gexa de Santa Marìa Madalena]]
Chiesa di S. Maria Maddalena.jpg|E ruvinn-e d'a [[Gexa de Santa Maria Madalena (Ellia)|gexa vêgia de Santa Marìa]]
</gallery>
* Gexa de San Bertumé: a l'è a gexa d'a parocchia d'[[Ellia|Èllia]], missa insc'ou stradùn sübbitu a l'inträ d'u paize. A sö custruçiùn, inandiä cun l'elevaçiùn d'u paize a parocchia d'u [[1628]], a l'è cumensä d'u [[1637]], pe finì d'u [[1642]]. A strutüa a gh'ha 'na cianta a aula, cun trè capelle pe parte recavè insce-i fianchi d'a gexa, e de drentu a l'è decurä da pitüe a frescu d'u [[Raffaello Resio|Resio]], d'u [[Antonio Novaro|Novaro]] e d'u [[Eso Peluzzi|Peluzzi]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/42381/|tìtolo=Chiesa di San Bartolomeo Apostolo|léngoa=IT|vìxita=2025-05-21}}</ref>.
* Vêgiu âtóiu de San Luensu: u l'è u vêgiu âtóiu d'u paize, d'ancö scunsacróu, custruìu a fiancu d'a gexa. U sö cunplessu, ch'u cunprende ancùn a canonica, u l'è stètu inaugüróu d'u [[1682]] e, int'u pasóu, u l'è vegnüu ascì a scöa matèrna d'u paize<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/il-borgo-di-ellera/storia-ed-architettura/413-le-chiese|tìtolo=Il borgo di Ellera. Le chiese|léngoa=IT|vìxita=2025-05-21}}</ref>.
* [[Gexa de Santa Maria Madalena (Ellia)|Gexa de Santa Marìa Madalena]]: a se tröva ciü a valle d'u paize e, int'u detaggiu, u sö cunplessu u se cunpunn-e de due custruçiuìn diferenti. Defèti, u se ghe pö ancùn vedde e ruvinn-e d'a gexa ciü antiga, fundä a-a fìn d'u [[X secolo|seculu X]] e primmu scitu säcru d'Èllia asemme a-a gexa de San Sarvatù, scentä d'u tüttu. A custruçiùn ancùn in pé a l'è pe cuntra d'a fìn d'u [[XVI secolo|Çinqueçentu]] e a l'è stèta fabricä tacandula a-a mu̇àggia drita d'a gexa vêgia; a gh'ha 'na cianta a retangulu e u teitu a capriè de leĝn̂u, cu'e mu̇àgge che de drentu sun spartìe da finte culonne cu'in çimma 'na curnixe ch'a ne fa tütt'u gìu<ref>{{Çitta web|url=https://www.sigecweb.beniculturali.it/images/fullsize/ICCD1038868/ICCD13646864_S20_PT_0700110898.pdf|tìtolo=Chiesa di S. M. Maddalena e ruderi chiesa precedente ad essa addossati|léngoa=IT|vìxita=2025-05-21}}</ref>.
=== Architetüe civili ===
<gallery widths="180" mode="packed">
Villa Gavotti.jpg|Villa Gavotti e u sö giardìn
Albisola Capo - Villa Balbi 0910.jpg|A villa d'i Balbi
Albisola Superiore-villa Gavotti-cantine cà piccola.jpg|E Cantinn-e
Albisola Capo - Stazione 0779.JPG|A vêgia staçiùn a-u Cävu
Ponte medievale 2018.jpg|L'antigu punte de D'Ätu
Alba docilia 1.jpg|Scitu archeulogicu de ''[[Alba Docilia]]''
</gallery>
* Villa Gavotti: a villa d'i [[Gavotti (famiggia)|Gavotti]] a l'è 'na gran villa de canpaĝn̂a cumisciunä da-u [[Françesco Maia Da Rovie|Françescu Marìa D'a Ruvia]] d'u [[1744]], fèta a-u postu de 'na custruçiùn d'u [[XV secolo|Quattruçentu]], dita a Cà Grande, ch'a l'ea 'na villa a duì cen cun türe. Villa Gavotti, tantu de drentu cumme de föa, a gh'ha 'n güstu ''[[rococò]]'' e, ciü che d'u bloccu centräle a tréi livelli, a gh'ha due äe simetriche a 'n cian che ne sèran u giardìn, asemme a 'n'estensciùn a munte dund'a se tröva a sö capella privä<ref>{{Çitta web|url=https://www.progettostoriadellarte.it/2020/12/04/villa-gavotti-ad-albisola-superiore/|tìtolo=Villa Gavotti ad Albisola Superiore|outô=Gabriele Cordi|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* Villa Balbi: a villa d'i [[Bàrbo (famìggia)|Balbi]] a se tröva a-[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]] e a l'ha pigióu e sö furme d'ancö d'u [[XVIII secolo|Setteçentu]], insc'ê bäze de 'na custruçiùn ciü antiga, che foŝĉia a l'ea 'na villa cun türe o 'na cà furtificä. A sö strutüa a se cunpunn-e de 'n bloccu centräle ch'u gh'ha da-e parte due äe fabrichè ciü de reçente, cun quella vèrsu punente ch'a finiŝĉe int'a capella d'a villa, dedicä a [[San Françesco|San Françescu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.svdonline.it/1259/villa-balbi/|tìtolo=Villa Balbi|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* Villa La Lodola: dita Villa Bagnolo ascì, a se tröva int'a regiùn d'a Costa, de d'ätu a-[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]], dund'a l'è stèta tiä sciü tra u [[1890]] e u [[1895]]. A custruçiùn, vinculä da-a [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|suvrintendensa]], a l'è 'n prugèttu d'u [[Marco Aurelio Crotta]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700208489|tìtolo=Villa La Lodola, ora Bagnolo|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* Villa Poggi: a se tröva int'a valä d'u [[Rebascu (turente)|Rebascu]], insc'â riva de frunte a-u santuäju d'a Päxe. Villa de canpaĝn̂a de güstu baroccu, a l'è 'na custruçiùn d'u [[XVIII secolo|Setteçentu]] sciü tréi cen, da-a cianta a retangulu<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700110901|tìtolo=Villa Poggi|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* Villa Sabatelli: zà cunusciüa cumme Villa Irene, a l'ea ünn-a de ville de canpaĝn̂a che gh'ean insc'â Via d'i Sciri, a vêgia stradda pe [[Çelle]]. Sta villa a ne duviea vegnì da-u [[XVII secolo|Seiçentu]], cun benbén d'interventi int'i seculi de doppu, pe pasä d'u [[XX secolo|Növeçentu]] in prupietè a-u çeramista e pitù [[Antonio Sabatelli]], ch'u gh'ha dètu u numme. U bloccu centräle, da tipica villa ligüre, u l'è 'n cübbu a tréi cen ch'u ne vegniea dritu da-a fundaçiùn d'a villa, mentre a streita e lunga mànega a punente, furmä da custruçiuìn de manimàn ciü basse, a l'è 'n'estensciùn ciü mudèrna<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00210508.pdf|tìtolo=Villa Sabatelli già Irene con terreni e pertinenze - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* Cà de Via Piave 1: a custruçiùn a l'è 'na cà missa a l'inprinçippiu d'u caruggiu ancö cunusciüu cumme Via Piave, streita fra stu lì e u [[Rebascu (turente)|Rebascu]], ch'u gh'è scure a levante. Cumme p'ou rèstu d'a burgä, a fundaçiùn de sta cà a ne duviea vegnì da-u [[XV secolo|Quattruçentu]]. E sö faciäte gh'han de decuraçiùn a stüccu in rilievu e, insce-i tréi cen, se ghe trövan pe simetria di barcuìn tenzüi<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00209120.pdf|tìtolo=Edificio Via Piave 1 - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* E Cantinn-e: cunplèssu de cà cun türe sübbitu a levante de D'Ätu, insc'â via vêgia pe [[Çelle]], u l'ea in antigu u cö de 'n fundu d'i [[Bassu (famiggia)|Bassu]], ch'u l'è ciü avanti pasóu a-i [[D'a Ruvia (famiggia)|D'a Ruvia]], che l'han dövióu int'u scistema de tère a serviçiu d'a sö villa<ref>{{Çitta web|url=https://albisola.jimdofree.com/le-cantine/|tìtolo=Le cantine|outô=Dede Restagno|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00110893.pdf|tìtolo=Casa con Torre detta "Le Cantine" - Decreto di vincolo|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* Teätru "Don Leone": a-[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]], facióu insc'ou caruggiu de Via Cunbu, u l'è stètu tióu sciü tra u [[1834]] e u [[1837]] cumme primma gexa d'u paize, scicumme che a-u muntä d'a pupulaçiùn nu l'ea ciü abasta a capella de Villa Balbi. Int'a gexa, dedicä a-a Nostra Scignua d'u Mä, se gh'è ditu messa finn'â custruçiùn d'a paruchiäle d'ancö, fètu ch'u n'ha purtóu a-a scunsacraçiùn. A gexa, doppu ch'a l'è stèta döviä cumme magazìn e cine, a l'ea stèta turna abandunä, pe vegnì dunca 'n teätru, dedicóu a-u primmu pàrecu d'u Cävu, da-u [[1990]]<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00110903.pdf|tìtolo=Teatro Don Leone - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* Furnäxe Barì: a l'è 'na vêgia furnäxe d'[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]], fundä d'u [[XVII secolo|Seiçentu]], cu'u cunplèssu che, int'e sö furme d'ancö, u se cunpunn-e de 'na rexidensa e d'i lucäli döviè p'â furnäxe e i magazìn<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700110902|tìtolo=Fornace Barile|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* Staçiùn d'u Cävu: u fabricätu viagiatuì d'a staçiùn vêgia d'Arbissöa, serä d'u [[1977]] cu'u stramüu a munte d'a liĝn̂a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|Zena-Vintimiggia]], u l'è 'na custruçiùn fèta in gìu a-u [[1861]], tipica d'e staçiuìn de media grandessa. U gh'ha duì cen, cun quellu de sutta ch'u l'ea dövióu pe-i serviççi a-i viagiatuì e p'â gestiùn d'u tràfegu mentre inte quellu de d'ätu u gh'ea d'e stansie pe-i dipendenti d'e fêruvie<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00110906.pdf|tìtolo=Ex Stazione Ferroviaria - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* Punte insc'ou Rebascu: u l'è 'n punte de l'[[Etæ de Mëzo|Etè de Mezu]] ch'u travèrsa u [[Rebascu (turente)|Rebascu]] int'u burgu de D'Ätu, fabricóu d'u [[XIII secolo|Duxentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700110897|tìtolo=Ponte medioevale sul Rio Basco|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>. A sö custruçiùn a l'è stèta cumandä da-u pudestè Guglielmo Trucco d'u [[1215]] pe permette a-e gente de rivä paigiu in gexa quand'u gh'ea l'ègua äta, cu'i travaggi che sun stèti inandiè da-u Guglielmo Fodrato, prupietäju de sti sciti<ref>{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/ceramica-e/percorsi-di-visita-e-beni-culturali/95-il-centro-storico-di-superiore|tìtolo=Il centro storico di Superiore|léngoa=IT|vìxita=2025-05-25}}</ref>.
* ''Alba Docilia'': scitu archeulogicu de l'antiga ''mansio'' rumann-a insc'â ''[[Via Aurelia]]'', u se tröva vixìn a-a [[Staçiùn d'Arbissöa|staçiùn d'ancö]], dund'u l'è stètu scruvìu a-a fin de l'[[XIX secolo|Öttuçentu]]. U cunplèssu, che a-i tenpi de l'inperu u l'ea 'na gran villa de ciü de 9.000 m<sup>2</sup>, u gh'ha a strutüa d'a tipica villa rüstega, spartìa int'e tre purçiuìn d'a ''pars urbana'', rexidensa d'u bacàn, d'a ''pars rustica'' o ''fructuaria'', dedicä a-e ativitè de l'agricultüa, e e terme<ref>{{Çitta web|url=https://cultura.gov.it/luogo/villa-romana|tìtolo=Area archeologica di Alba Docilia|léngoa=IT|vìxita=2025-06-19}}</ref>.
* Ruvinn-e rumann-e d'u Cävu: int'u pärcu de Villa Balbi a-[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]], doppu d'e primme segnalaçiuìn de l'[[XIX secolo|Öttuçentu]], inte 'n scävu d'u [[1975]] u s'è scruvìu i rèsti de mu̇àgge rumann-e da l'üzu nu guèi cèu. Ste lì, ch'u se n'è truvóu pe armenu quattru stansie diferenti, siean da ligä a 'n insediamentu rüstegu facióu insc'ou mä, abandunóu za a-a fin de l'etè rumànn-a<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070532.pdf|tìtolo=Resti di età romana in Villa Balbi - Relazione tecnico-scientifica|léngoa=IT|vìxita=2025-06-19}}</ref>.
=== Architetüe militäri ===
<gallery widths="180" mode="packed">
Albisola Superiore-castellaro-lato nordovest.jpg|U Castelä de D'Ätu
Torre Calcinara.jpg|A Türe Calcinara
</gallery>
* Castelä de D'Ätu: missu insc'ou briccu d'u Castelä, in çimma a-u burgu D'Ätu, u l'è 'n castellu de l'äta [[Etæ de Mëzo|Etè de Mezu]], mençiunóu finn-a d'u [[1121]] cumme ''Castrum Albizole'' e de prubàbbile fètu int'u scitu de furtificaçiuìn ciü antighe, foŝĉia döviè da-i tenpi d'i [[Liguri Antighi|Ligüri Antighi]] e dapö ascì da-i rumen. Pigióu da-i zeneixi doppu 'n asediu d'u [[1227]], u l'è stètu zlargóu da sti lì d'u [[XVII secolo|Sei]]-[[XVIII secolo|Setteçentu]], p'ese insc'â fin abandunóu d'u [[1805]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2024/11/il-castellaro-di-albisola-dalla-vigilanza-delle-navi-alla-contesa-tra-savona-e-genova/|tìtolo=Il "Castellaro" di Albisola: dalla vigilanza delle navi alla contesa tra Savona e Genova|outô=Sara Cannone|dæta=3 nuvenbre 2024|léngoa=IT|vìxita=2025-06-17}}</ref>.
* Türe Calcinara: missa a l'estremitè de punente d'u burgu D'Ätu, a l'è 'na ture d'u [[XV secolo|Quattru]]-[[XVI secolo|Çinqueçentu]] ch'a se zvilüppa sciü trei cen. Renbóu a-a türe u gh'è ascì 'na villa, fèta d'u [[XVII secolo|Seiçentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700208886|tìtolo=Torre Calcinara|léngoa=IT|vìxita=2025-06-19}}</ref>.
=== Müséi ===
<gallery widths="180" mode="packed">
Museo della Ceramica "Manlio Trucco".jpg|U müséu d'a çeramica "Manlio Trucco"
Giardino Museo Pacetti 3.jpg|U müséu giardìn Pacetti
</gallery>
* Müséu d'a çeramica "Manlio Trucco": u müséu u gh'ha a sö sede int'a cà-bu̇téga a-[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]] ch'a l'ea d'u çeramista [[Manlio Trucco]], da le dunä a-u cumüne asemme a-a culeçiùn ancö in mustra. Sta lì a cunprende tantu de çeramiche mudèrne, cumme di travaggi d'u Trucco mêximu, ma ascì 'na gran çèrnia de [[çeramica d'Arbissöa|çeramiche d'Arbissöa]] da-u [[XV secolo|Quattruçentu]] finn-a l'[[XIX secolo|Öttuçentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/ceramica-e/il-museo-della-ceramica-manlio-trucco|tìtolo=Il Museo della Ceramica Manlio Trucco|léngoa=IT|vìxita=2025-06-20}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://cultura.gov.it/luogo/museo-della-ceramica-manlio-trucco|tìtolo=Museo della ceramica Manlio Trucco|léngoa=IT|vìxita=2025-06-20}}</ref>.
* Müséu giardìn Pacetti: müséu a l'äja avèrta, u l'è furmóu da 'na culeçiùn de çeramiche artistiche in mustra int'u giardìn da fiancu d'a fàbbrica d'i frè Pacetti, pasä d'u [[1974]] a-a ditta Studio Ernan. Int'e culeçiuìn d'u müséu, fundóu d'u [[1956]], se trövan di travaggi d'artisti mudèrni benbén cunusciüi, cumme u [[Lucio Fontana]], u [[Giuseppe Capogrossi]] e l'[[Emanuele Luzzati]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.langololigure.it/musei_e_collezioni_d_arte_liguri_dettagli.asp?id_musei=160&Articolo=Museo%20Albisola%20Superiore%20Museo%20Giardino%20Ernan|tìtolo=Albisola Superiore - Museo Giardino Ernan|léngoa=IT|vìxita=2025-06-20}}</ref>.
=== Natüa ===
* Area prutètta pruvinciäle d'a Rocca d'u Farcùn: a se tröva a l'estremitè vèrsu setentriùn d'u teritoju d'u cumüne, esteiza pe 163,00 ha insc'ê rive sübbitu sutta a-u spartiègua, faciè a meridiùn. St'area prutètta, cunpreiza d'u tüttu int'u teritoju de D'Ätu, a l'è caraterizä da 'n teren ch'u cangia d'u bèlu, cun èrte strutüe de [[Dolòmia|dulomie]] da vixìn a rive ciü cianelle, cun benbén de vivaĝn̂e, de zmögge e de rien<ref>{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/natura/area-protetta-provinciale/rocca-falcone|tìtolo=Area protetta Provinciale Rocca del Falcone|outô=Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2025-06-25}}</ref>.
* Area prutètta pruvinciäle d'u Sensöggia: area prutètta ch'a va aprövu a-u percursu d'u [[Sensöggia]], a gh'ha 'n'estensciùn pe 10,00 ha de gèa d'a sciumèa, spantegä fra u cumüne de D'Ätu e quellu d'[[A Moenn-a d'Arbisseua|A Muènn-a]]. St'area prutètta, ch'a cunprende a purçiùn mediu-bassa d'a sciumèa finn'â sö fuxe, a l'è 'n scitu d'interèsse scicumme che u sö ürtimu toccu u l'è dövióu da-i ouxelli d'ègua de passu pe pôsäse int'e sö migraçiuìn<ref>{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/natura/area-protetta-provinciale/torrente-sansobbia|tìtolo=Area protetta Provinciale Torrente Sansobbia|outô=Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2025-06-25}}</ref>.
* Area prutètta pruvinciäle Area Balbi: int'a burgä d'[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]], a l'è 'n'area prutètta ch'a s'estende insce-i teren deré d'a villa d'i Balbi, scituä pe intregu int'u cumüne de D'Ätu<ref>{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/natura/area-protetta-provinciale/area-balbi|tìtolo=Area protetta Provinciale Area Balbi|outô=Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2025-06-25}}</ref>.
* SIC fundu d'u mä Väze - Arbissöa: [[Scîto d'interèsse comunitâio|scitu d'interèsse cumünitäju]] (SIC) da-u [[1995]] e, da l'otubre d'u [[2016]], diciaróu ascì [[zona speciäle de cunservaçiùn]] (ZSC), st'area prutètta a cröve 91 ha de fundu d'u mä a-u lärgu d'i cumüni de D'Ätu, [[Çelle]] e [[Väze]], dunde se trövan i rèsti de 'n próu de ''[[Posidonia oceanica]]'' ciütóstu ruvinóu, cu'a prezensa ascì de pruéi de ''[[Cymodocea nodosa]]''. Fra e bestie d'ègua, chì u gh'è stètu truvóu a ''[[Pinna nobilis]]'' e tante specie de peŝĉi, cumme di [[Symphodus|turdi]] de diferenti qualitè<ref>{{Çitta web|url=http://www.natura2000liguria.it/marini/sic07/index.htm#|tìtolo=Fondali di Varazze – Albisola|léngoa=IT|vìxita=2025-06-25}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://eunis.eea.europa.eu/sites/IT1322470|tìtolo=Fondali Varazze - Albisola|léngoa=IT|vìxita=2025-06-25}}</ref>.
== Ecunumia ==
{{Véddi ascì|Çeramica d'Arbissöa|càngio variànte=U mêximu argumentu in detaggiu}}
[[Immaggine:Albisola, manifattura grosso, piatto, 1650-1700.JPG|miniatura|Tundu d'a [[Grossu (manifatüa)|manifatüa Grossu]] d'Arbissöa, segunda meitè d'u [[XVII secolo|Seiçentu]]]]
A-a giurnä d'ancö, l'ativitè ecunomica ciü inpurtante p'ou cumüne de D'Ätu a l'è vegnüa u türizmu, tióu int'a çitadinn-a da-u mä e da l'arte.
Int'a stoja, pe cuntra, a gh'äva benbén d'inpurtansa l'[[Agricoltûa|agricultüa]] e, survatüttu, a pruduçiùn d'a [[çeramica]], cu'e Arbissöe che sun stète pe de lungu [[Çeramica d'Arbissöa|u ciü inpurtante distreitu]] de stu genere int'a [[Liguria|Ligüria]] intrega. Int'u detaggiu, p'â primma meitè de l'[[XIX secolo|Öttuçentu]] u l'è scritu de cumm'u se faxesse d'u [[vin]] de qualitè e 'na çèrta quantitè d'[[Êuio d'oîva|öiu]], e de cumme, a despetu de 'na quärche crixi de quelli tenpi, a gh'ea ancùn dixinöve fàbbriche da pu̇gnàtte. Sti stabilimenti gh'ävan 'na gran inpurtansa p'ou cunpresoju, tantu che alantùa u ghe travagiäva 'na migiä de persunn-e insce 'na pupulaçiùn ch'a fäva 2.560 abitanti<ref>{{Çitta|Casalis, 1833|''Albisola Superiore'', pp. 166-167}}</ref>.
== Cultüa ==
{{Çitaçión|«Arbissêua, taera nêua,<br />«figge belle no s'attrêua...».<br />Che boxarda de canson<br />inventà da ûn mascarson,<br />che de çerto l'é restôu<br />da quarcûnn-a cöggionôu [...]|[[Giuseppe Cava]], ''[[:s:Cava in to remoin 1930/E FIGGE D'ARBISSÊUA|E figge d'Arbisseua]]'' inte ''[[:s:Cava in to remoin 1930|In to remoin]]'', 1930}}
=== Dialettu ===
A D'Ätu u se parla 'na varietè d'a [[Lengoa ligure|lengua ligüre]] ch'a l'è cunsciderä int'u cuscì ditu grüppu d'u [[Lìgure centrâle|ligüre d'u centru]]. De ciü, u l'è ciütóstu diferente da-u parlä de D'Ätu quellu d'[[Ellia|Èllia]], paize ciü luntàn da-a [[Rivêa de Ponénte|Rivea]] e da-e sö influense lenguistiche.
== Manifestaçiuìn ==
* Festivàl internaçionäle d'a [[maiòlica]]: festivàl dedicóu a-a [[çeramica d'Arbissöa]] e a [[Çeramica de Sann-a|quella de Sann-a]], u se tegne insce-i quattru cumüni d'u çircundäju da l'antiga tradiçiùn inte l'arte figulinn-a. U festivàl u se cunpunn-e de mustre d'arte, cunvegni e ezibiçiuìn arte da-u vivu<ref>{{Çitta web|url=https://www.festivaldellamaiolica.it/|tìtolo=Festival della Maiolica|léngoa=IT|vìxita=2025-06-16}}</ref>.
== Fèste e fêe ==
* Fèsta de Nostra Scignùa Stella Maris: a ricurensa p'â patrunn-a d'[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]], a l'è festezä tütti i anni a-a tèrsa duménega de mazzu. Pe sta ricurensa a se tegne 'na fêa int'u paize e, a-a seĵa, u se porta in pruçesciùn a cascia d'a Madonna, d'u [[XVII secolo|Seiçentu]], finn-a insc'â pasegiäta, dund'a dà a benediçiùn d'u mä<ref>{{Çitta web|url=https://comune.albisola-superiore.sv.it/eventi/la-fiera-di-n-s-stella-maris/|tìtolo=La fiera di N.S. Stella Maris|léngoa=IT|vìxita=2025-06-20}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://chiesasavona.it/albisola-capo-onora-la-patrona-stella-maris/|tìtolo=Albisola Capo onora la patrona Stella Maris|léngoa=IT|vìxita=2025-06-20}}</ref>.
* U dì d'u Segnù: int'a ricurensa d'u dì d'u Segnù, ciü che e funçiuìn religiuze e a pruçesciùn, p'e vie d'u burgu D'Ätu sun dizegnè tütti i anni i tapêti de sciùe tipichi de sta fèsta<ref>{{Çitta web|url=https://chiesasavona.it/corpus-domini-infiorata-ad-albisola-superiore/|tìtolo=Corpus Domini, infiorata ad Albisola Superiore|léngoa=IT|vìxita=2025-06-20}}</ref>.
* Fèsta de San Niculó: a l'è a ricurensa d'u santu patrùn de D'Ätu, ch'a se tegne tütti i anni a-i 6 de dixenbre. Ciü che a funçiùn religiuza, e celebraçiuìn pe [[San Nichioso|San Niculó]] cunprendan ascì 'na fêa, cun di banchetti spanteghè pe-i caruggi d'u burgu D'Ätu<ref>{{Çitta web|url=https://comune.albisola-superiore.sv.it/eventi/fiera-patronale-di-san-nicolo/|tìtolo=Fiera patronale di San Nicolò|léngoa=IT|vìxita=2025-06-20}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.savonanews.it/2019/12/04/leggi-notizia/argomenti/eventi-spettacoli/articolo/san-nicolo-accende-il-natale-di-albisola-superiore.html|tìtolo=San Nicolò accende il Natale di Albisola Superiore|dæta=4 dixenbre 2019|léngoa=IT|vìxita=2025-06-20}}</ref>.
== Sport ==
[[Immaggine:Golf Club Albisola 1.jpg|miniatura|Vista d'u Golf Club Albisola]]
A D'Ätu se trövan ciü strutüe pe praticä diferenti ativitè spurtive:
* Canpu spurtivu de Luxéi: canpu da balùn a [[Luxéi]], dövióu da-i zueni de l'[[Albissole 1909]], a sucêtè de balùn d'e Arbissöe, che pe cuntra a zöga cu'a primma squaddra int'u staddiu Faraggiana, a-[[A Moenn-a d'Arbisseua|a Muènn-a]]. D'ancö, l'inpiantu de Luxéi u l'è vegnüu ascì u canpu de cà d'i [[Pirates Savona]], a squaddra de [[football americàn]] e [[flag football]] de [[Sann-a]]<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.asdalbissole1909.it/strutture/|tìtolo=Strutture|léngoa=IT|vìxita=2025-06-19}}</ref>.
* Canpu "Pomina": a Luxéi, de pocu ciü a levante d'u canpu spurtivu, u l'è 'n canpu a 7 d'èrba scintetica, dövióu da-e squaddre de figiö de l'Albissole 1909<ref name=":0" />.
* Canpu "Nifossé": int'a regiùn de Nifusè, a levante d'u burgu D'Ätu, u l'è 'n canpu in scinteticu a 6, dövióu da l'Albissole 1909 pe fäghe zügä a sö scöa de balùn<ref name=":0" />.
* PalaBesio: palasettu d'u sport ch'u se tröva int'a regiùn d'a Massa, u l'è u canpu de cà de l'[[Albisola Pallavolo]], a squaddra de [[volley]] d'Arbissöa che, cu'a primma squaddra d'e donne, a zögä int'a [[Serie B2 (volley)|Serie B2]], mentre quella d'i ommi a l'è int'a [[Serie C (volley)|Serie C]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.albisolapallavolo.it/|tìtolo=Albisola Pallavolo|léngoa=IT|vìxita=2025-06-19}}</ref>.
* Canpu spurtivu "Gianfranco Fazzina": douvèrtu d'u [[1982]], u l'è 'n canpu d'atletica ch'u gh'ha 'na pista a sêi cursie da 250 metri, due pustaçiuìn p'ou [[Sâto in lóngo|sätu pe lungu]] e [[Sâto tréggio|triplu]], ünn-a p'ou [[Sâto in âto|sätu in ätu]] e ünn-a p'ou [[Sâtu con l'àsta|sätu cun l'asta]], ciü che due p'ou [[Slànso do péizo|tìu d'u peizu]], due pe [[Slànso do giavelòtto|quellu d'u giavelottu]] e 'na gaggia p'ou [[Slànso do martéllo|tìu d'u martellu]] e [[Slànso do dìsco|d'u discu]]. L'inpiantu u l'è gestìu da l'[[Atletica Alba Docilia]], sucêtè spurtiva fundä d'u [[1946]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/outdoor/sport-e/213-campo-sportivo-g-fazzina|tìtolo=Campo Sportivo "G. Fazzina"|léngoa=IT|vìxita=2025-06-19}}</ref>.
* Golf Club Albisola: canpu d'a [[golf]] int'a regiùn d'u Carpineu, missu de là d'u [[Sensöggia]], a-i pé d'a culinn-a d'i Èrchi. U l'è 'n canpu a növe bandeinn-e, cun di ''green'' da ciü o menu çinqueçentu metri quaddri l'ün, cu'a strutüa ch'a cunprende ancùn 'n canpu de pratica e 'na ''club house'' cun risturante<ref>{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/outdoor/sport-e/211-golf-club-albisola|tìtolo=Golf Club Albisola|léngoa=IT|vìxita=2025-06-19}}</ref>.
* Piscinn-a cumünäle: a l'è 'na piscinn-a a l'avèrtu ch'a se tröva a Luxéi, vixìn a-i canpi da balùn d'a burgä, dèta in gestiùn a-a [[Rari Nantes Savona]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/outdoor/sport-e/212-piscina|tìtolo=Piscina|léngoa=IT|vìxita=2025-06-19}}</ref>.
* Tennis Club: u club de [[tennis]] d'Arbissöa, u gh'ha trei canpi da zögu de tèra, ciü che 'n canpettu da balùn a 5 in scinteticu e ün pe praticä u [[beach tennis]], u [[beach volley]] e u [[foot volley]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/index.php/vivi-albisola/outdoor/sport-e/214-campi-di-tennis|tìtolo=Campi da tennis|léngoa=IT|vìxita=2025-06-19}}</ref>.
== Aministraçiùn ==
=== Scìndichi de D'Ätu ===
{{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu çitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Notte}}
{{ComuniAmminPrec|14 otubre 1986|13 züĝn̂u 1990|Adelio Venturino|[[Partîo Socialìsta Italiàn|Partìu Sucialista Italiàn]]|[[Scindico|Scìndicu]]|}}
{{ComuniAmminPrec|13 züĝn̂u 1990|12 frevä 1993|Adelio Venturino|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|<ref group="n.">U l'ha dètu e dimisciuìn da-a càrega</ref>}}
{{ComuniAmminPrec|12 frevä 1993|24 arvì 1995|Giambattista Durante|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucraçia Cristiànn-a]]|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 züĝn̂u 1999|Giambattista Durante|lista civica de centru-mancinn-a|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 1999|14 züĝn̂u 2004|Giambattista Durante|[[Partîo Popolâre Italiàn (1994)|Partìu Pupuläre Italiàn]]|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 2004|8 züĝn̂u 2009|Lionello Parodi|lista civica de centru-mancinn-a|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|8 züĝn̂u 2009|27 mazzu 2014|Franco Orsi|[[O Pòpolo da Libertæ|U Populu d'a Libertè]]|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2014|27 mazzu 2019|Franco Orsi|La mia città<br />(lista civica de centru-drita)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2019|10 züĝn̂u 2024|Maurizio Garbarini|La nostra città<br />(lista civica de centru-drita)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrec|10 züĝn̂u 2024|''in càrega''|Maurizio Garbarini|La nostra città<br />(lista civica de centru-drita)|Scìndicu|}}
{{ComuniAmminPrecFine}}
== Cumunicaçiuìn ==
[[Immaggine:Albisola Superiore (SV) - stazione ferroviaria - fabbricato viaggiatori lato strada.jpg|miniatura|A staçiùn d'Arbissöa, a D'Ätu|250x250px]]
=== Stradde ===
D'Ätu u l'è ligóu cu'[[A Moenn-a d'Arbisseua|A Muènn-a]], a punente, e cun [[Çelle]], a levante, pe mezu d'a [[Stràdda statâle 1 Vîa Aurelia|Stradda Statäle n° 1 Aurelia]], ch'a passa int'u sö teritoju vixìn a-u mä, traversandu a fraçiùn d'[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]]. Dapö, a D'Ätu se trövan due stradde pe l'entrutèra: sciü p'â valä d'u [[Sensöggia]] u ghe munta a [[Stradda pruvinsäle 2 D'Ätu-Èllia-San Giuàn d'a Steĵa|SP 2 D'Ätu-Èllia-San Giuàn d'a Steĵa]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/strade/sp2|tìtolo=SP 2 Albisola Superiore-Ellera-Stella S.Giovanni|léngoa=IT|vìxita=2025-06-13}}</ref> mentre a valä d'u [[Rebascu (turente)|Rebascu]] a l'è traversä da-a [[stradda statäle 334 d'u Saŝĉellu]], ch'a riva finn-a in [[Acqui Terme|Acqui]].
De ciü, a ciann-a d'Arbissöa a l'è traversä da l'[[Outostràdda A10|autustradda A10]], che chì a gh'ha 'n sö cazellu.
=== Feruvìa ===
{{Véddi ascì|Staçiùn d'Arbissöa|càngio variànte=U mèximu argumentu in detaggiu}}
Int'u teritoju de D'Ätu, vixìn a-u cunfìn cu'[[A Moenn-a d'Arbisseua|A Muènn-a]], a gh'è 'na [[Staçiùn d'Arbissöa|staçiùn]] insc'ä [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|feruvìa Zena-Vintimiggia]] ch'a l'è stèta douvèrta d'u [[1977]], a-u mumentu d'u stramüu a munte d'a liĝn̂a. Primma, defèti, a feruvìa a pasäva tostu insc'ou mä, cu'a [[Staçiùn d'u Cävu|staçiùn]] d'e Arbissöe ch'a l'ea a-[[U Cävu d'Arbissöa|u Cävu]].
== Notte ==
;Notte a-u tèstu
<references group="n." />
;Notte bibliugràfiche
<references responsive="" />
== Bibliugrafìa ==
* {{Çitta lìbbro|outô=Goffredo Casalis|tìtolo=Dizionario geografico storico-statistico-commerciale degli stati di S.M. il re di Sardegna|url=https://books.google.com/books?id=839UAAAAYAAJ|ànno=1833|editô=Forni Editore|çitæ=Bulogna|léngoa=IT|cid=Casalis, 1833}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Garbarini|tìtolo=Cenni storici intorno al borgo di Albisola Marina|url=https://books.google.com/books?id=Y8dGIIgUU8sC|ànno=1886|editô=Luigi Sambolino|çitæ=Zena|léngoa=IT|cid=Garbarini, 1886}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Giovanni Parola|tìtolo=Albisola: natura, storia, arte, lavoro|url=https://books.google.com/books?id=StTgnQAACAAJ|ànno=1989|editô=|çitæ=|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Gianfranco Barcella|tìtolo=Le vie degli albisolesi illustri|url=https://books.google.com/books?id=ybUmKQEACAAJ|ànno=2011|editô=De Ferrari|çitæ=Zena|léngoa=IT|ISBN=88-64-05225-9}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Furio Ciciliot|outô2=Francesco Murialdo|outô3=Giovanni Venturi|tìtolo=Toponimi delle albis(s)ole. (Comuni di Albisola Superiore e di Albissola Marina)|url=https://books.google.com/books?id=lx25tgEACAAJ|ànno=2012|editô=Società Savonese Storia Patria|çitæ=|léngoa=IT|volùmme=3|òpera=Progetto toponomastica storica|ISBN=88-85-86602-6}}
== Ätri prugètti ==
{{Interprogetto}}
== Ligammi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://comune.albisola-superiore.sv.it/|tìtolo=Scitu d'u Cumün|léngoa=IT|vìxita=2025-05-29}}
* {{Çitta web|url=https://www.albisolaturismo.it/|tìtolo=Scitu türisticu ufiçiäle|léngoa=IT|vìxita=2025-05-29}}
{{Comûni da Provinsa de Sann-a}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:D'Ätu d'Arbissöa| ]]
ii5xxrdgnw0phztzgw5dsp21ym3wxtv
Discûscioîn ûtente:Luensu1959
3
6107
270623
270622
2026-06-10T13:18:08Z
Luensu1959
1211
/* iki in lingua corsa */ Rispòsta
270623
wikitext
text/x-wiki
{{Archìvio
|titolo = Archìvio
|testo =
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2009|Archìvio 2009]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2015|Archìvio 2015]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2016|Archìvio 2016]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2017|Archìvio 2017]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2018|Archìvio 2018]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2019|Archìvio 2019]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2020|Archivio 2020]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2021|Archivio 2021]]
}}
==Benvegnûo inscia Wikipedia Ligure!==
Salûi! Segiæ benvegnûi inta Wikipedia Ligure,
a libera enciclopedia, de badda scrîta con l'agiùtto de tùtti. --[[Utente:Dragonòt|Dragonòt]] 08:20, 30 Arv 2009 (UTC)
__TOC__
== How we will see unregistered users ==
<div lang="it" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin=content/>
Hi!
You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.
When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.
Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin will still be able to access the IP. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on better tools to help.
If you have not seen it before, you can read more on Meta. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can subscribe to the weekly technical newsletter.
We have two suggested ways this identity could work. We would appreciate your feedback on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can let us know on the talk page. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.
Thank you.
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/>
</div>
19:17, 4 zen 2022 (CET)
<!-- Messaggio inviato da User:Johan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 -->
== Ci sono, quasi... ==
Buona sera, Luensu. Vorrei informarti che nell'Incubator ci sono oltre 1.100 progetti wiki e che solamente 9 ne prossimi all'uscita: tra questi c'è il progetto in lingua sassarese. In confronto con gli altri 8, quello in sassarese oggi si posiziona al 3° posto, come numero di voci (1.120). Per il sassarese, purtroppo, sono scarsi gli utenti ''validi'', ciò quelli che nell'arco di un mese fanno almeno una dozzina di edit. Non vorrei chiudere il mese di gennaio con un ''nulla di fatto'' e conto sempre sul vostro prezioso aiuto. Ho scovato argomenti che potrebbero essere accolti su lij.wiki. Per esempio: i contatti politici e commerciali tra Repubblica di Genova e Repubblica di Sassari; influenze del ligure nella lingua sassarese. Allegria! Fausta.--[[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 23:06, 12 zen 2022 (CET)
Bun giurnu Fausta, cumme ti sæ semmu apreuvu a dâte 'n pó d'agiüttu. Se ti ne mandi u materiale in sce relasiuìn tra a Repüblica de Zena e a Repüblica de Sassari e in sce influense lenguistiche, ghe demmu vuentéa 'n'eugiâ! Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:08, 13 zen 2022 (CET)
::Vedi su it.wiki le voci Michele Zanche che era genero di Branca Doria. I due sono citati da Dante nell'Inferno. Repubblica di Sassari e Repubblica di Genova stipularono un trattato di reciproco aiuto. Anche i Malaspina ebbero interessi e legami di parentela nel Sassarese. Sono argomenti storici che richiedono l'intervento di un esperto in materia.--[[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 20:57, 19 zen 2022 (CET)
== Re: Votaçion ==
Bun giurnu Luensu! Mi fa piacere risentirti! Ho bloccato solo per un giorno perché, come puoi vedere da [https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale:Registri/block&page=Utente%3A79.22.187.3 qui], poco dopo è ricomparso su it.wiki con un altro IP, purtroppo ha la capacità (e la velocità) di evadere rapidamente i blocchi (su it.wiki nel 2021 lo abbiamo bloccato 164 volte!) quindi penso che sia inutile un blocco lungo, a ogni modo se reputi sia meglio bloccare per più tempo dimmelo e la prossima volta lo farò! Ho votato, molto volentieri :) Ciao, alla prossima! --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 06:41, 19 zen 2022 (CET)
:Bravu, graçie! Sci, pensu ch'u segge megiu blucä sta gente chi pe 'n meize intregu! Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:56, 19 zen 2022 (CET)
::Ops! Scusami Luensu ma non avevo visto la tua risposta, ho controllato ora per scrupolo ma ormai è tardi :) Gli IP che ha usato stanotte li ho bloccati solo per tre giorni, ho cancellato anche i log perché, come potrai vedere, c'erano insulti a me e a {{at|Superpes15}}, che è un altro amico che lo tiene d'occhio globalmente! Se ritieni allunga tu i blocchi, per le prossime volte darò un mese come hai detto tu! Buona giornata carissimo :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 07:01, 5 fre 2022 (CET)
:::{{Ping|Luensu1959}} {{Ping|Mtarch11}} Sempre presenti e vigili :) Un caro saluto a entrambi! [[Utente:Superpes15|Superpes15]] ([[Discûscioîn ûtente:Superpes15|discuscioìn]]) 07:07, 5 fre 2022 (CET)
::::{{Ping|Superpes15}} {{Ping|Mtarch11}} Quando ci sono insulti o "paròlle du gattu" (parolacce) o peggio, il blocco di un mese è il minimo secondo me! Salüi a tütti e graçie pe-u vostru travaggiu! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 20:37, 5 fre 2022 (CET)
:::::Gràçie Luensu! :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 08:51, 6 fre 2022 (CET)
== Zôve? ==
ciao roccia! sempre in gamba neh?
scuza 'na domanda, ma dovve l'è che ti l'hæ atrovao "Zôve" into senso de "Giove"?
[[Utente:Carlo Poggi|Carlo Poggi]] ([[Discûscioîn ûtente:Carlo Poggi|discuscioìn]])
:Mi penso d'avéilo lezüo chi inta nòstra Wiki. No l'ò mai dito in zeneize, a dì a veitæ, e veddo òua che a pòula a l'é anche into TIG do Prof. Bampi. Se ti veu mandaghe 'n'email, lê o l'é sempre contento de avei di sugerimenti. Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 20:38, 24 zen 2022 (CET)
::Ò lezûo che o Rico Carlini o scrive: Zôvi (Pàsso di Zôvi). Magara i l'àn pigiòu da lì pe asonansa...
:::E graçie tante ancón pe corêze i nòstri zóveni (e intanto inprendo anche mi, valborberìn...) --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 17:47, 27 zen 2022 (CET)
:::O TIG! E bella che g'aiva amiao! Ti-o veddi che vegno orbo? Comonque me pâ d'intravedde 'na discrepança co-o nomme do quarto giorno da settemaña... Se gh'infiemo ascì o passo di Zôvi aloa poemo fâ 'na spece de sciaradda: "''Iŏve(m)'' o gh'ha 'na ''ŏ''; ''nŏvus'' o gh'ha 'na ''ŏ'', ''ŭltra'' o g'ha 'na ''ŭ'' e ''iŭgum'' o g'ha 'na ''ŭ'', e Nœuve a l'è 'nte l'Ôtrazôvo". E che sedonque paçiença, voriâ dî che tra-e localitæ de l'Otrazovo gh'alumiemo anche Saturno...!
:::'N atro pâ de cósètte: a voxe [[Valadda do Ponçeivia]] a doviæ ese "Valadda da Ponçeivia", percose a Ponçeivia a l'è feminiña.
:::Segondo: ho za visto scrito doe votte (inte [[Miâge de Zêna]] e [[Zena çitæ da Madonna]]) "Çiberîa". No saiâ miga "Çibéria" co' l'acento insci-a "e"?
:::Graççie a tie pe tutto e scignoria! [[Utente:Carlo Poggi|Carlo Poggi]] ([[Discûscioîn ûtente:Carlo Poggi|discuscioìn]]) 10:28, 30 zen 2022 (CET)
::::Alôa, ò domandòu a-o teléfono a-o [[Utente:F.noceti|Feipìn]] (ti ghe peu scrive ti ascì inta sò pagina de discuscioìn), e lê o m'à dito ch'o voéiva scrive "Çibàia", e donca l'acénto o saieiva ciù ò meno comme ti dixi ti. In scia Valadda do/da Ponçéivia, anche se lê o vegne da Bösaneo, o pensa che van bén tütte dôe e verscioìn. Mi, segondo lògica (dæto che in zenéize "il Polcevera" o l'é feminìn, diæ comme ti "Valadda da Ponçeivia". Veuggio domandâ a-o Rico Carlini ascì ch'o gh'é cresciüo lì. In sce Zôvi: mi diggo ''Untrazuvu'' (Ontrazôvo) in novéize, mentre pe Zéuggia niâtri ghe dimmo ''Zöbbia'' (Zeubbia).
Sugerimenti: se ti ti veu scrive a-o Franco Bampi (o adritüa dagghe 'na màn comme o domanda lê in sciâ pagina do TIG), o seu indirisso email o l'é püblico. Se ti veu scrive a-o Rico Carlini, ti me mandi 'na email co-a fonçion (a-a mancinn-a inta schermata di computer) ''Manda un'email a questo utente'' e mi te rispondiö sübito. L'é za trei anni che niâtri aministratoî se vedemmo e mangemmo insemme a-o Carlini e a-o Bampi in agosto (a l'averto) arente a Savignon donde o vive òua o Rico. L'incontro o vegne senpre publicizòu inte nòstro Pòrtego e into Wikipediàn e o l'é averto a tütti i utenti da Wiki Ligure, e donca se ti veu vegnî a pròscima vòtta, t'æ o benvegnüo! Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 12:07, 31 zen 2022 (CET)
:Ma ti ghe l'hæ coæ! Ti t'ê misso à fâ o centralinista, ma mi te l'aiva dito solo perchè drent'a-a voxe gh'è sempre scrito "A Ponçèivia" (aviæ dovuo specificâlo). Ho parlao con di vegi camalli mæ amixi e m'han dito che liatri l'han delongo ciamâ "porta sibèrria" (comme mi, do resto), l'è pe questo che pensava che "Çiberîa" o foise un refuzo, o l'è inta "Stoia de Zena" do Carlini (ma de seguo o Carlini ascì o diâ "sibérria"). E comonque, quande se tratta de "ri-azeneizâ" 'na parolla latiña, attenti a-e dexinençe! Se ti ghe n'hæ coæ ti pœu anâ à 'miâ a parte latiña de l'ottimo "VOCABOLARIO LIGURE STORICO - BIBLIOGRAFICO" de l'Aprosio (ò Aprœuxo?) scaregabbile de badda da-o scito www.storiapatriasavona.it. Gh'è ascì sto scito interessante http://ceraunavoltagenova.blogspot.com/2017/06/porta-del-molo-e-porta-siberia.html
:Te ringraççio pe l'invito, faiemo o poscibbile.
:Scignoria!
:[[Utente:Carlo Poggi|Carlo Poggi]] ([[Discûscioîn ûtente:Carlo Poggi|discuscioìn]]) 10:58, 6 fre 2022 (CET)
== Re: Vandaliximo ==
Bun giurnu Luensu! Sì, è sempre lui, IP campano.. ormai gira sempre più spesso sui progetti regionali e più piccoli. Tra ieri e oggi l'ho bloccato almeno su 5 wiki diverse! Magari prima o poi si stuferà, ma ne dubito: sono anni che va avanti così. Ma noi cancelliamo e blocchiamo (come hai detto tu ho dato e darò un mese ad ogni IP) :) Un caro saluto dalla [[Provinsa de Sann-a|provincia]] :D --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 08:51, 9 fre 2022 (CET)
:De duve de precizu inta pruvinsa de Sann-a? (a grafìa in U pe ti de següu l'é a ciü megia, e mi scrivu cuscì in nuveize ascì) --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 08:59, 9 fre 2022 (CET)
::In [[Çelle|questa zona]]: sto a "levante" vicino a Celle! :D --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 09:02, 9 fre 2022 (CET)
:::Tu invece di che zona sei? Uff... mi dispiace non riuscire a scrivere in ligure! Lo comprendo bene e lo so parlare, ma non so scriverlo! :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 09:06, 9 fre 2022 (CET)
::::Prövighe (preuvighe)! Mi vegno da-a Val Borbéia, arente a Neuve (Novi Ligure), ma da anni travaggiu a Rumma (in exiliu!). In agustu se vedemmu cu-i atri aministratuî e femmu di gîi in muntagna ascì. --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 09:24, 9 fre 2022 (CET)
== Dipinti sulla Liguria ==
Buon giorno, Luensu. Vorrei segnalarti un pittore sassarese che ha soggiornato lungamente in Liguria. Interessanti le sue marine liguri. Si chiamava [[Andrea Figari]]. C'è la pagina su it.wiki e ne ho fatto oggi la pagina su wiki in sassarese [https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/sdc/P%C3%A0gina_prinzipari&redirectfrom=infopage], che attende sempre di uscire da Incubator.--[[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 10:57, 10 fre 2022 (CET)
:Bungiurnu caa Fausta, e graçie pe l'idea! Gh'òu diggu a-u Ricu s'u gh'à tenpu... e pensare che un mio zio, [[Arnaldo Sala]] (de Zena) era divenuto abbastanza famoso nel capoluogo ligure, ma mio cugino (suo figlio) non ha mai tempo di iniziare il percorso su Commons per validare la sua foto e le sue opere... --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:34, 10 fre 2022 (CET)
::E' sempre in tempo per farlo!--[[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 15:21, 10 fre 2022 (CET)
== re: ==
Un pò complicato, ma credo di aver capito. Mi farebbe piacere che tu ridisegnassi lo stemma del mio paese di origine, Borghetto Borbera. Posso chiedere al sindaco un suo parere, partendo dal presupposto che nessuno gli abbia mai chiesto il permesso di pubblicare lo stemma su Wiki It... Spesso i piccoli comuni non sono affatto consapevoli di quello che viene messo sulle pagine Wiki (in qualsiasi lingua) che li riguardano... Ciau! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 21:32, 26 fre 2022 (CET)
Ciao, quel che faccio io è ridisegnare gli stemmi in svg (in modo tale da avere dei design originali che possano essere rilasciati sotto licenza libera), caricarli su Commons e poi richiamarli nell'elemento Wikidata del comune attivando la proprietà P94. Una campagna massiccia di vettorializzazione degli stemmi sarebbe IMHO auspicabile, ma servirebbe un bello sforzo collettivo (le mie competenze di grafica vettoriale sono relative e non mi consentono di ridisegnare più di tanto); l'alternativa sarebbe chiedere ai vari comuni di rilasciare un ticket VRT per i loro design proprietari, ma vedo un po' difficile che gli stia bene di dare il nullaosta a qualsiasi riutilizzo anche commerciale. Più probabilmente potrebbero dare l'autorizzazione per singoli progetti Wikimedia e fermo restando il loro copyright... mei che nada. Saluti --[[Utente:Vale93b|Vale93b]] ([[Discûscioîn ûtente:Vale93b|discuscioìn]]) 11:04, 26 fre 2022 (CET)
== Vandalo ==
Bun giurnu Luensu! Tutto bene? Ho visto che [[Speçiale:Contribûti/1.42.0.0/16|questo vandalo]] è attivo anche qui: è un rompiscatole che da anni vandalizza decine di progetti. Anche se qui ha pochi contributi, se dai un'occhiata alla cronologia della voce vedrai altri IP (è sempre lui). Mi permetto di consigliare un blocco di tutto il range bello lungo, almeno lo escludiamo da questa Wiki. Intanto è un range australiano e non penso che qui ci possano essere molti utenti anonimi provenienti dall'Australia! Non provvedo io anche perché non si tratta di un'urgenza e preferisco che a decidere sia tu o comunque un amministratore locale. Cari saluti :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 09:06, 3 màr 2022 (CET)
Bungiurnu a ti e grassie pe-u teu travaggiu! Gh'ea sulu u miticu Dedee a travagiâ da l'Oustralia, ün di fundatuì da nostra Wiki. Oramai gente de lengua zeneize inte l'Oustralia, l'Argentinn-a e a California ghe n'é ciü pochi... e tütti i atri sun vandali da blucâ! Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 12:06, 3 màr 2022 (CET)
== Incuntru a Zena ==
Caro Luensu, me despiaixe de nu aglie leitu u to messaggiu.. mi a l'eia ad Arbenga candu ti me avìi scrìtu e nu avìa u computer de derè. Au ch'a nu l'hon ciù a scoa u l'è ciù facile veesse, a controlleròn ciù spessu i messaggi. Scusame!! [[Utente:FrancysV|FrancysV]] ([[Discûscioîn ûtente:FrancysV|discuscioìn]]) 22:12, 8 set 2022 (CEST)
== 5 ànni són pasæ ==
Ciau Loénso, o l'é 'n pöco abrétio sto mesàggio. Són pasæ ezataménte 5 ànni da quànde g'ho mìsso pê inta Wiki lìgure, regordando o [[Discûscioîn ûtente:S4b1nuz E.656#Benvegnûo in sciâ Wikipedia Ligure!|prìmmo mesàggio de agiûtto]] che ti m'è lasciòu {{smiley|:-))}}, o momento [[Discûscioîn ûtente:Samuele2002#E' una persona o un Bot?|ciù diverténte che mi ò vìsto]] in sciâ Wiki Ligure {{smiley|ahah}} e anche de avei scrîto che [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2017#Un mese è passato|1 méize o l'é pasòu]].
Ho vìsto che a Wiki Lìgure ha fæto progrèssi inti urtimi 5 ànni... però mi me son ascì accorto ch'é o l'é o çìnqueximo aniversâio anche pe ti!
:sci, ma mi àiva començou a scrive inta Wiki za into 2009 (in çimma gh'è ancón o mesaggio de benvegnûo do Dragonot), pöi into 2014 ò començòu a scrive quæxi tütti i giorni... e into 2017 son deventòu aministratô! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 21:45, 15 òtô 2022 (CEST)
[[File:Administrator Barnstar Silver.svg|centro|150px|Medaggia de 5 ànni de adminship pe ti! :-D]]
Te daggo 'sta medàggia a ti perché t'é fæto 'n travàggio admin lodevole da quànde t'é stæto elètto admin pe-a teu prìmma vótta 5 ànni fa!
Salûo e bonn-a neutte! --[[Utente:S4b1nuz E.656|<span style="color:#9B0000; font-family:futura">'''S4b1nuz'''</span> <span style="color:#2F9A67">'''ᴇ.656'''</span>]]<sup>[[Discûscioîn ûtente:S4b1nuz E.656|<span style="color:#00669A">''(5 ànni de Wikipedia! – ✉)''</span>]]</sup> 23:53, 14 òtô 2022 (CEST)
:Graçie tante pe-o riconoscimento! Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 21:45, 15 òtô 2022 (CEST)
== vivagna ==
ciao Loenso! a vivagna de sti nommi a l'è proppio inta voxe [[Tratâto tra a Repùbrica de Zêna e o Khanâto da Stréuppa d'Öo]] saiv'à dî o tratao mæximo con tanto de bibliografia. Quant'à Pera no saviæ perchè gh'emmo l'anonnimo inta poexia 49 [[s:Ms. Molfino 421/XLIX]] o scrive "che par che De gi revelà/stagando in Peyra o in Cafà" però poi o Fugetta o scrive in [[s:Rime diverse in lengua zeneise/Za con garie a scorre ri levanti]] "Pera" ch'o rimma con "chiera" saiv'à dî "ciæa", quindi se se tratesse da mæxima localitæ in zeneize moderno a saiæ "Pæa", se invece o parlava de 'n'atra çitæ, aloa doviescimo ripartî da "Peyra" e ariviescimo à "Peja". 'Mia che "Enbrìachi" a l'è 'na specce d'italianismo.
Alegri! [[Utente:Carlo Poggi|Carlo Poggi]] ([[Discûscioîn ûtente:Carlo Poggi|discuscioìn]]) 19:48, 22 nov 2022 (CET)
:Ancón Grassie! Semmo apreuvo a da do materiale in sce antighe colònie zeneixi a-a Compagna pe-a publicaçion into boletìn. Doì articoli son za sciortìi. O pròscimo o saià pròpio in sce Peyra (Galata). Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:18, 13 dex 2022 (CET)
== Pagine orfane ==
Buon giorno, Luensu, ho collegato a Wikidata la pagina [[Doia]]. Ci sono altre pagine che sono prive di questo collegamento. Ho anche visto che avete circa 190 pagine orfane. Pensi che potrei intervenire, creando link - ad esempio - alle biografie orfane, partendo dalle pagine dei giorni di nascita/morte? Grazie Fausta [[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 12:46, 2 fre 2023 (CET)
:Mi me pa 'na bella idea. Graçie! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 13:51, 2 fre 2023 (CET)
== Re: Hai preso il via? ==
Ciao Luensu! Preuvo voentêa a scrîve quarcösa, intànto ti ti contròlli che seggian scrite ben :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 08:34, 12 fre 2023 (CET)
:Va bén. T'è de Sann-a ti alua? --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 21:30, 12 fre 2023 (CET)
::Mi staggo inta provinsa :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 07:42, 13 fre 2023 (CET)
== re:Bedero Valcuvia ==
ciao, il file che hai ripristinato ([[:File:Bedero_Valcuvia-Stemma.png]]) è in png, dunque "pesa" di più (in termini di kb) e "rende" qualitativamente meno rispetto invece al svg ([[:File:Bedero_Valcuvia-Stemma.svg]]), che può essere "forzato" a qualsiasi risoluzione senza pagar pegno quanto a nitidezza, né arrecare aggravi di peso che rallentino il caricamento delle pagine (oggi quasi tutti abbiamo a disposizione una connessione veloce, ma c'è sempre chi ha più "scalogna" e aver riguardo per questo aspetto è sempre cosa buona). Laddove esiste una versione vettoriale "corretta", essa è sempre da preferire a eventuali file raster (cfr. [[:commons:Commons:Transition_to_SVG]]). Non a caso, se vai a vedere i richiami alle due immagini su commons, noterai che quelli al png son stati praticamente tutti "travasati" all'svg. [[Utente:Vale93b|Vale93b]] ([[Discûscioîn ûtente:Vale93b|discuscioìn]]) 09:43, 3 màz 2023 (CEST)
:Okay, semmo inte 'na situaçion de "erta tecnologia". Graçie pe-a spiegaçion, aloa mi òua cangio turna tütto. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:24, 3 màz 2023 (CEST)
== <span lang="it" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Ricordiamo di votare ora per selezionare i membri del primo U4C</span> ==
<div lang="it" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|Puoi trovare questo messaggio tradotto in altre lingue su Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
dear Wikimedian,
You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.
This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility.
The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the U4C Charter.
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
On behalf of the UCoC project team, <section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 01:11, 3 màz 2024 (CEST)
<!-- Messaggio inviato da User:RamzyM (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 -->
== I verbi inta parlò dei Buighetu ==
Ciau Luensu, ho vistu a nuvitài di verbi inta parlà du Burghettu e sun de derê a dâghe recattu a livellu de tabelle e côse vàrie, pe' serti detaji me serve següu che ti ghe cacci in öggiu. Du restu, asemme aa pàgina de suli vèrbi serea ütile avêne üna ciü generâle ch'a ne mustre cum'u l'è u dialettu du Burghettu (cuscì cum'a gh'è pe'u [[Dialetto noveize|nuvese]], l'[[Dialettu arbenganese|arbenganese]] e cumpagnìa). Sarea fina da pensà a cumme gestì e pagine "de gramatica", perché veggu ch'a gh'è zà quella [[Gramatica noveize|nuvese]] ch'a l'è marcâ cumme "travaju in cursu"... Mi tempu in derê axeva pensàu de fà [[Utente:Arbenganese/Sandbox|'na côsa du genere]] pe'e parlàe de valàe d'Arbenga, ma pensà de fa pe' ògni paìse ina pàgina dedicâ a serea 'n travajun ch'u nu fenìsce ciü (e pe' de ciü sun pagine che se ligan pôcu, cu'e âtre pagine da Wiki, es. sta lì du Burghettu cun numma che in ligàmme in entrâ dae "Vuxe curelàe" da pagina du paise), bôna! [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] ([[Discûscioîn ûtente:Arbenganese|discuscioìn]]) 17:12, 27 set 2024 (CEST)
:Ciau Marcu, icmè ch'a t'ö za ditu, a t' mandu 'n file cunpletu e a t' ringrasiu per lu to lavù. Sì, ste chi u fisa 'n lavù (travaggiu) ch'u n'finisa pü perchè ogni paìze u gh'à a so gramatica. Però u fisa anche 'n pecatu se a n'drubema (se nu adeuviemu) u materiòle che a gh'ema za... vegrema! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 09:00, 30 set 2024 (CEST)
::Sci u materiâle u l'è impurtantiscimu! Cumme dixêva, u gh'è da pensà a cumme urganizâlu, ciau [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] ([[Discûscioîn ûtente:Arbenganese|discuscioìn]]) 13:59, 30 set 2024 (CEST)
:::Gròsie tante per l'eschêma, ava a fòssu di curesciòn-i pcinéin-e. Ciau! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:45, 1 òtô 2024 (CEST)
== Ortografia del genovese ==
Gentile Luensu,
Potrei cortesemente chiederti un parere circa l’ortografia del genovese? Sto stilando un elenco di titoli di canzoni genovesi ed ho riscontrato diverse discordanze ortografiche tra le fonti.
Apprendo che vi sono due proposte prevalenti, una detta “grafia ufficiale” (anche se non ho capito come possa vantare questo statuto d'ufficialità), maggiormente aderente alla pronuncia e doviziosa di accenti, ed un’altra detta “grafia unitaria”, sobria nell’accentazione e piú fedele all’etimologia delle parole e all’uso letterario (che comunque è stato molto variabile – mi pare di capire).
Noto che il dizionario del “Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure” adotta la grafia unitaria, mentre il piú scarno “Traduttore Italiano-Genovese” la grafia ufficiale. Anche il Secolo XIX usa la grafia unitaria. Infine, vedo che tu (come in generale la Wikipedia in ligure) prediligete la grafia ufficiale.
Ho tentato di stilare un elenco dei titoli delle canzoni in entrambe le grafie, piú quella “originale” (cioè quella stampata sulla copertina dell’album), laddove possibile. Questo elenco potrebbe risultare utile anche per l’articolo “Discografîa da léngoa lìgure” in corso di costruzione.
Vorrei chiederti se potresti controllare se ci siano errori. Ed inoltre: Secondo te qual è la grafia migliore per riportare i titoli di queste canzoni? Dovrei adottare la grafia ufficiale, l’unitaria o l’originale? Se rispettassi la grafia originale, che pur sarebbe a livello storico inappuntabile, cadrei però nel paradosso che in edizioni diverse (dello stesso o di altri autori) la grafia non di rado diverge, senza contare che talora dovrei riportare dei veri e proprî strafalcioni. Perciò sono incerto.
Grazie mille per i tuoi eventuali consigli!
Cordialmente,
Riccardo Radici
{| class="wikitable"
|Grafia originale
|Grafîa ofiçiâ
|Grafia unitäia
|-
|
|
|
|-
|De André:
|
|
|-
|'A çimma
|A çìmma
|A çimma
|-
|Mégu Megún
|Mêgo megón
|Mego megon
|-
|A dumenega
|A doménega
|A domenega
|-
|A pittima
|A pìtima
|A pittima
|-
|Creuza de mä
|Crêuza de mâ
|Creusa de mâ
|-
|Da a me riva
|Da-a mæ rîva
|Da-a mæ riva
|-
|Jamin-a
|Jamìnn-a
|Jamiña
|-
|Sidun
|Sidón
|Sidon
|-
|Sinan Capudan Pascia'
|Sinàn Capudàn Pascià
|Sinan Capudan Pascià
|-
|Â cúmba
|A cónba
|A comba
|-
|
|
|
|-
|Paoli:
|
|
|-
|Piccon, dagghe cianin
|Picón, dàghe cianìn
|Piccon, dagghe cianin
|-
|A canson da Cheullia
|A cansón da Chéulia
|A canson da Cheullia
|-
|Ma se ghe penso
|Ma se ghe pènso
|Ma se ghe penso
|-
|Boccadäze
|Bocadâze
|Boccadase
|-
|O cappello
|O capéllo
|O cappello
|-
|Chitarra zeneise
|Chitâra zenéize
|Chitarra zeneise
|-
|O sciöco
|O sciöco
|O sciöco
|-
|Arrio
|Arîo
|Arrio
|-
|O straççê
|O straççê
|O straççê
|-
|Mæ ben
|Mæ bén
|Mæ ben
|-
|Preghëa de 'n'emigrante
|Preghêa de 'n'emigrànte
|Preghea de 'n'emigrante
|-
|
|
|
|-
|Otto:
|
|
|-
|Arrío
|Arîo
|Arrio
|-
|Baexinn-a
|Bæxìnn-a
|Bæxiña
|-
|Bossa, figgieu
|Bòssa, figgêu
|Bòssa, figgeu
|-
|Ma a mi o me piaxe
|Ma a mi o me piàxe
|Ma a mi o me piaxe
|-
|Ma se ghe penso
|Ma se ghe pènso
|Ma se ghe penso
|-
|Maddaenn-a
|Madænn-a
|Maddæña
|-
|Me son innamoou de ti
|Me són inamoòu de ti
|Me son innamoou de ti
|-
|O pescou
|O pescòu
|O pescou
|-
|Texo
|Têxo
|Texo
|-
|Zeneizinn-a
|Zeneizìnn-a
|Zeneisiña
|-
|
|
|
|-
|Lauzi:
|
|
|-
|A bertoela
|A bertoêla
|A bertoela
|-
|O scioco
|O sciöco
|O sciöco
|-
|Sto cicchetton de un Gioan
|Sto cichetón de 'n Gioàn
|Sto cicchetton de 'n Gioan
|-
|A 'rappa
|A ràppa
|A rappa
|-
|Mäe ben
|Mæ bén
|Mæ ben
|-
|O strassê
|O straççê
|O straççê
|-
|O frigideiro
|O frigidéiro
|O frigideiro
|-
|Ma se ghe penso
|Ma se ghe pènso
|Ma se ghe penso
|-
|A canson da Cheullia
|A cansón da Chéulia
|A canson da Cheullia
|-
|Piccon, dagghe cianin
|Picón, dàghe cianìn
|Piccon, dagghe cianin
|-
|Tango zeneise
|Tàngo zenéize
|Tango zeneise
|-
|Acontentase
|Acontentâse
|Accontentâse
|-
|
|
|
|-
|Trallaleri:
|
|
|-
| -
|Quàrto a-o mâ
|Quarto a-o mâ
|-
| -
|O tralalêro, cansón de 'na vìtta
|O trallalero, canson de 'na vitta
|-
| -
|Tralalêro antîgo
|Trallalero antigo
|-
| -
|Fôxe de Zêna
|Foxe de Zena
|-
| -
|Mâ de Zêna
|Mâ de Zena
|-
| -
|Madonìnn-a di pescoéi
|Madonniña di pescoei
|-
| -
|Néutte a Bocadâze
|Neutte a Boccadase
|-
| -
|O ruméscio
|O rumescio
|-
| -
|Strazétti d'àrba
|Strazzetti d'arba
|-
| -
|E træ caravèlle
|E træ caravelle
|-
| -
|Zêna, pèrla do mâ
|Zena, perla do mâ
|-
| -
|Bacicìn
|Baccicin
|-
| -
|Marinìn
|Marinin
|-
| -
|Mi ve làscio a bonn-aséia
|Mi ve lascio a boñaseia
|-
| -
|Tralalêro de Sàn Gianbatìsta
|Trallalero de San Giambattista
|-
| -
|A moæ da-o barcón
|A moæ da-o barcon
|-
| -
|E campànn-e da Pilla
|E campañe da Pilla
|-
| -
|Stélle, cansoìn e bâxi
|Stelle, cansoin e baxi
|-
| -
|Cansón da Squàddra
|Canson da Squaddra
|-
| -
|A riçètta d'amô
|A riçetta d'amô
|-
| -
|I dràppi
|I drappi
|-
| -
|A mæ çitæ
|A mæ çittæ
|-
| -
|Santoâio da Savónn-a
|Santuäio da Savoña
|-
| -
|Stélla de l'Apenìn
|Stella de l'Appennin
|-
| -
|Torétta de Sànn-a
|Torretta de Saña
|-
| -
|Che l'ìnse?
|Che l'inse?
|-
| -
|Rivêa
|Rivea
|}
P.S.: Siccome sono un poliglotta appassionato di scritture, etimologie ed alfabeti, mi fa anche piacere dirti la mia sull’ortografia ligure, dopo aver confrontato le varie proposte. Forse perché non sono ligure e dunque sono piú sensibile all’aderenza alla pronuncia, impiegherei la grafia ufficiale, ma con alcuni piccoli accorgimenti:
1) Sottintenderei alcuni accenti piani, in particolare quello circonflesso su sillaba aperta (es. “riva” vs. “rîva”) e quello grave su sillaba chiusa (es. “çimma” vs. “çìmma”), a meno che altre circostanze non lo rendano incerto (es. “ciætôzo”, “pettegolo”, per presenza del potenzialmente ambiguo ‹æ›).
2) Sostituirei lo stravagante trigrafo ‹nn-› con ‹ñ› (es. “setemaña” vs. “setemànn-a”).
3) Sostituirei ‹ö› con ‹ꜷ› (oppure ‹au›; talora il digrafo è giustificato etimologicamente, es. “ꜷo” vs. “öo”, dal lat. “aurum”), cosí da eliminare la necessità di due diacritici diversi (^ e ¨) per indicare vocale lunga. S’istituisce cosí inoltre un parallelo tra ‹e› aperta (resa da æ ed è) ed ‹o› aperta (resa da ꜷ ed ò).
*A seguito di confronto con Luensu1959 ed Arbenganese, ho deciso di modificare la mia proposta, suggerendo l'impiego di ‹õ› anziché di ‹ꜷ› laddove la grafia ufficiale prevede ‹ö›.
4) Grazie alla modifica nº 3, è possibile distinguere vocali lunghe toniche ed atone, indicando le prime con accento circonflesso e le seconde con dieresi (es. “ïsâ”, “issare”).
5) Tolti i casi di ‹æ› ed ‹è› e quelli simmetrici di ‹ꜷ› ed ‹ò›, razionalizzerei completamente l’uso dei diacritici, usando sempre l’acuto per indicare vocale tonica breve (á, é, í, ó, ú, éu), il circonflesso per indicare vocale tonica lunga (â, ê, î, ô, û, êu) e la dieresi per indicare vocale atona lunga (ä, ë, ï, ö, ü, ëu).
6) Userei ‹j› per segnalare /j/ resistente dopo ‹c› e ‹g› ed /jˑ/ intenso in posizione intervocalica postonica (es. “scjꜷpo”, /'ʃjɔːpu/, “sciroppo” e “nesciaja”, /neˈʃajˑa/, “sciocchezza” anziché “sciöpo” e “nesciàia”). [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 19:02, 11 nov 2025 (CET)
:Câo Riccardo, mi resto a bócca averta pe tütto quello che t'æ scrito! Gh'é da pensâ bén bén primma de rispóndite! Pe questo motivo mi preferiscio savei anche quello ch'o pensan i âtri aministratoì {{ping|Arbenganese}} {{ping|N.Longo}} {{ping|Aereus646}} {{ping|Giodiassi5}}. Se in bello giorno A Compagna e o Conseggio decidessen de incontrâse pe stabilî 'na grafìa ünica, quello che t'æ scrito saieiva interesante comme bâze de partensa! A ògni mòddo o ponto 3 o no me piâxe, scibén che saieiva megio - pensando a-i zóveni - de cangiâ a ö (che tanti pensan a-o són "eu" tedesco) e de no utilizâ a ñ pe-o mæximo motivo (gh'an inta testa o són spagnòllo). Inta nòstra Wiki niâtri demmo spaçio a tütte e grafìe de tütte quante e varianti liguri, e de vòtte mi scrivo anche co-a grafìa in "u" (ch'a l'é ciù façile da acapî!). E finiscio pe aregordâ che o Conseggio o no scrive "zeneize" comme a l'é a tradiçion leterâia de tütti i aotoî zeneixi...
:Ghe pensemmo... Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 09:28, 12 nov 2025 (CET)
::Caro Luensu,
::Ti ringrazio per la bella risposta e per aver coinvolto anche gli altri amministratori. Io stesso avevo già contattato anche [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]].
::Entrambi concordate nel rigettare il mio punto 3. Giustamente, ꜷ (o anche au) viene percepito come estraneo. Io lo avevo proposto per creare un parallelismo tra e aperta (æ ed è) ed o aperta (ꜷ ed ò), anche considerato che au è stato usato in passato in genovese per indicare /ɔw/ ed è usato in francese per /ɔ/, spesso in concordanza con l'etimologia latina delle parole.
::[[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] suggeriva d'usare invece un altro diacritico, ricordando che "altri sistemi grafici in uso nel ponente marcano le lunghe non toniche con il macron (ā, ē...)", eliminando il problema. Se si volesse seguire questa seconda via, però, il modo migliore di farlo senza allontanarsi di molto dalla grafia tradizionale sarebbe indicare la sola /ɔ:/ con un nuovo diacritico, sia esso il macron (ō) o magari la variante arricciata dell'accento circonflesso (õ), laddove la grafia ufficiale prevede ö.
::Una diversa soluzione del problema (sebbene s'allontani di piú dalla grafia ufficiale) potrebbe essere una grafia in U, che segni o per /ɔ/, u per /u/ ed y per /y/ (es. “scyo”, “scuro”). Anche in questo caso, però, s'introdurrebbe un simbolo "estraneo" (y).
::Per cui, correggo la mia proposta al punto 3, suggerendo l'introduzione di õ (anziché ꜷ) al posto di ö. Peraltro, questo già fu l'uso di Alfredo Gismondi. [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 16:42, 13 nov 2025 (CET)
::Riguardo ad ñ, a mio parere è meno forviante di nn-. Le prime volte che ho visto parole terminanti in "nn-a" devo dire che sono rimasto molto perplesso: pensavo che le due n si pronunciassero come in italiano e che il trattino servisse per togliere la vocale finale dalla parola, quasi non fosse pronunciata in modo pieno. Dall'altro lato, ñ non è solo piú elegante, ma è anche un segno unico, di cui non è tanto difficile scoprire il valore in ligure. Infine, per me dissipa ogni dubbio la storia di ñ, adoperato già nel Seicento e nei principali scritti in genovese del passato, ma che "a partire dai primi del Novecento [...] è stato usato sempre meno. È probabile che il motivo sia il fatto che questo simbolo non era presente nelle tastiere delle macchine da scrivere italiane"... Ecco come nacque nn-. [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 17:02, 13 nov 2025 (CET)
:::Caro Riccardo, ti mancano dei riferimenti storici da documenti stilati prima della macchina da scrivere. Prima di giungere a conclusioni errate ti invito a leggere documenti della letteratura genovese dal secolo XIV fino al secolo XX che puoi trovare agevolmente nella Wiki Vivagna (Wiki Source) in lingua ligure al link https://lij.wikisource.org/wiki/P%C3%A0gina_prin%C3%A7ip%C3%A2
:::Buona lettura, alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:15, 14 nov 2025 (CET)
::::Pe-o futüro: pe temi generäli donde anche i atri pòssan rispónde, ti doviesci scrive pe piäxei into pòrtego da comunitæ a-o link: https://lij.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:P%C3%B2rtego_da_comunit%C3%A6 --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 13:28, 14 nov 2025 (CET)
::::Caro Luensu,
::::Grazie del link, e perdonami il non aver pubblicato subito nel luogo piú adatto. Vuoi che sposti lí l'intera discussione, o preferisci che la mantenga qui?
::::Riguardo alla letteratura, ho consultato numerosi documenti, alcuni dei quali anche molto interessanti, che hanno precisato - senza però sconfessarle - le mie iniziali impressioni: i documenti piú antichi usano una grafia etimologica (es. "una"), con al piú una notazione generica d'intensità ("unna"), senza distinguere tra nasale velare e dentale, mentre a partire dal Seicento si diffonde la piú precisa grafia con segno apposito ("uña"). In nessun documento antico ho trovato la variante con trattino: le prime attestazioni paiono risalire soltanto all'800, a Repubblica dissolta, nelle varianti ‹n-n› ("un-na"), ‹nh› ("ünha") ed infine anche ‹nn-› ("ünn-a"), che ho trovato in un documento del 1846. È vero che tutte e tre le varianti sono attestate prima dell'introduzione della macchina da scrivere, che al piú ne avrà favorito la diffusione (dunque, ho sbagliato nel dire che ‹nn-› è nato per colpa della macchina da scrivere). Le ragioni principali che però mi portano a prediligere ‹ñ› su ‹nn-› sono la goffaggine e l'eccentricità del trigrafo, che tra l'altro impiega il trattino in una maniera del tutto inusuale (il trattino di solito indica una cesura semantica, non una diversa pronuncia della lettera antecedente). Questa mia preferenza è rafforzata dall'anteriorità di due secoli nell'uso. Poi, ovviamente, ognuno resta libero di usare la grafia che predilige!
::::P.S.: Esiste un qualche articolo che spieghi la grafia genovese del '300? [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 21:04, 14 nov 2025 (CET)
:::::Lascia püre chi a discusción. Se ti t'æ za lezüo tütta a liteatüa zeneize, ghe saieiva da amiâ i diçionâi stòrichi (Casaccia, Frisoni, ecc.), prezénpio o Frisoni o l'adeuvia a "h" in cangio da ñ ò do tratìn, 'na soluçion ch'a me piaxe de ciù ma purtròppo quæxi nisciùn o l'à adotâ. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:12, 15 nov 2025 (CET)
::::::No, ovviamente non ho potuto leggere tutta la letteratura; ho solo sfogliato varî documenti, perciò ho potuto dire che è una raccolta interessante. Concordo con te che ‹nh› sarebbe meglio di ‹nn-›. [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 22:09, 15 nov 2025 (CET)
== Revert ==
Hey, I've seen you had reverted my removal in the article about [[Lierna]]. I was performing cleanup after [[:w:en:WP:LTA/ALS|Alec Smithson]], a known crosswiki vandal who is known for spamming and hoaxes. Could you please recheck and adjust the article if necessary? Many thanks. Stay safe, [[Utente:A09|A09]] ([[Discûscioîn ûtente:A09|discuscioìn]]) 10:18, 15 nov 2025 (CET)
:Pls check your discussion page on this Wiki. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:00, 15 nov 2025 (CET)
== re: Una proposta da Wiki Ligure ==
Ciao :-) sono il coordinatore regionale di WMI per le istituzioni culturali. Leggevo da [[:lmo:Ciciarada:Pagina_principala#Una_proposta_da_Wiki_Ligure|qua]] che ci sono proposte, ho le orecchie aperte :-) fammi sapere cosa si può fare. Ciao! --[[Utente:Superchilum|Superchilum]] ([[Discûscioîn ûtente:Superchilum|discuscioìn]]) 22:24, 9 dex 2025 (CET)
:Ciao, mi han detto che saresti il coordinatore di Wikimedia per la Liguria, e immagino che tu sia di origine genovese? Al momento non vi è niente al di là di quello che ho scritto e che tu hai già letto, è un'idea partita dalla Consulta Ligure che da due anni lavora con noi di Wiki Ligure ad un progetto congiunto. L'idea in embrione è di organizzare una conferenza con Wikis regionali che abbiano affinità linguistiche con noi liguri. Se vuoi scrivermi qualcosa sulla tua attività relativa alla Liguria, puoi anche farlo per email. Vedremo nei prossimi mesi se l'idea di cui sopra si concretizzerà . Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:50, 12 dex 2025 (CET)
{{Ping|Superchilum}} Ciau, ho saputo in ritardo della premiazione di Wiki loves monuments Liguria 2025 alla Biblioteca Berio. Ti gh'ei ti? C'è mica una pagina in internet dedicata a quelle foto? Alegri!
== Home Page ==
Câo Luensu, tutto bene? Intanto è un po' che non ci sentiamo e ne approfitto per farti tanti auguri di buon Natale e buone feste! Credo che in [[Pagina prinçipâ]] il link "Elénco conpléto di diçionâi" debba essere corretto in "[[Wikipedia:Wikipediàn#Diçionâi on line]]", dato che nel tempo è stato modificato. --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 08:04, 25 dex 2025 (CET)
:{{Ping|Arbenganese}} {{Ping|N.Longo}} Pe mi andiæva bén in tütti doì mòddi. Sentimmo 'n pö cöse pensan i âtri. [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 19:42, 25 dex 2025 (CET)
::Ciü che u numme da sesiùn u "prublema" u l'è che u link inta ''pagina prinçipâ'' cuscì cumme u l'è scritu u nu tröva u paragrafu ch'u ghe curespunde. Tuttavia, anche il link con il nome effettivo del paragrafo rimanda alla home page del Wikipediàn, generando un messaggio di errore in alto a destra (ovvero, ''L'argomento non è stato trovato. Potrebbe essere stato cancellato, spostato o rinominato''). Credo perché di per sé u manche in ganciu (anchor). La via più semplice mi sembra quella di provare ad aggiungerla manualmente (<nowiki><span id="Diçionâi_online"></span></nowiki>) o, se non funzionasse, rimandare più semplicemente a [[Wikipedia:Wikipediàn/Diçionâi]]. Fassu de pröve. [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] ([[Discûscioîn ûtente:Arbenganese|discuscioìn]]) 22:03, 25 dex 2025 (CET)
== Votassion d'Aministrator an sla Wikisorziss an piemontèis ==
Cerea Luensu,
an sla Wikisorziss an piemontèis a son anandiasse le votassion ëd j'Aministrator.
Com candidà a-i é Pcastellina.
-- [[Utente:Dragonòt|Dragonòt]] ([[Discûscioîn ûtente:Dragonòt|discuscioìn]]) 21:55, 6 zen 2026 (CET)
:Cerea Bepe,
:inta ''pàgina prinsipal da Wikisorgiss an piemontèis'' a n'vegu ninte... Ti m'pö mandò 'n link pe rivò a-a votassion? [https://lij.wikisource.org/wiki/P%C3%A0gina_prin%C3%A7ip%C3%A2 Chi u gh'è a Wikisource an lìgur]. Stuma alégher! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 08:51, 7 zen 2026 (CET)
== Voci parlate in veneto ==
Ciao @[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]], ti ho visto più attivo qui che non in itwiki, chiedo scusa se parlo italiano. Sono appena subentrato come amministratore in vecwiki e credo sarebbe interessante promuovere le voci parlate anche nella wikipedia in lingua veneta! [[Utente:Sinucep|Sinucep]] ([[Discûscioîn ûtente:Sinucep|discuscioìn]]) 17:57, 24 fre 2026 (CET)
:Ciau Sinucep, ho provato tempo fa a contattare qualcuno su Wiki Veneta e ugualmente su altre Wikis regionali le cui lingue mostrano affinità con il zeneize (genovese). Mi fa quindi piacere entrare in contatto con te e ti pregherei di inviarmi un contatto telefonico via email in relazione ad un eventuale evento comune che potremmo organizzare a Genova quest'anno sotto l'egida della Consulta Ligure. Le voci parlate sono per noi - e credo per tutte le wikipedie le cui lingue siano a rischio di (parziale) estinzione - una risorsa importantissima per fissare nel tempo futuro le varie parlate regionali e locali. È un lavoro lunghissimo, faticoso e capillare, ma vale la pena farlo! Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 09:25, 25 fre 2026 (CET)
== Translation request ==
Hello, Luensu1959.
Can you translate and upload the articles [[:it:Campi Flegrei]], [[:it:Vesuvio]], [[:it:Etna]] and [[:it:Bazardüzü]] in Ligurian Wikipedia?
Yours sincerely, [[Utente:Kurcke|Kurcke]] ([[Discûscioîn ûtente:Kurcke|discuscioìn]]) 11:01, 15 màr 2026 (CET)
:Hello Kurcke, actually that is not the core of our Wiki, that is centered on Liguria and the Genoese language, history and traditions. But we also deal with other themes when we have more time, so maybe in the future we might do it. All the best, [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 18:57, 15 màr 2026 (CET)
::Hello, Luensu1959.
::I understand. Thank you for the reply.
::Yours sincerely, [[Utente:Kurcke|Kurcke]] ([[Discûscioîn ûtente:Kurcke|discuscioìn]]) 19:54, 15 màr 2026 (CET)
== Re: Deepl ==
ciao, come va, wikicollega?? e ti rifaccio la stessa domanda: com'è il ligure ed è affidabile?? [[Utente:SurdusVII|<span style="color:#79443B">'''Surdus'''</span>]][[Discûscioîn ûtente:SurdusVII|<span style="color:#DAA520">'''VII'''</span>]] 19:52, 22 màr 2026 (CET)
:non c'è il ligure su deepl.com. C'´è su google translator e non è affidabile. Quindi non conosci nessun siciliano che abbia interagito con deepl.com per aggiungere il siciliano? Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 20:34, 22 màr 2026 (CET)
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:06, 28 arv 2026 (CEST) </div>
<!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 -->
== Ligurian ==
Hello. I noticed your thanks for edit at Basshunter page. I'm looking for translation of descriptions "canzone di Käärijä e Basshunter" and "singolo di Käärijä e Basshunter" for Wikidata items in Ligurian. Would you help? [[Utente:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Discûscioîn ûtente:Eurohunter|discuscioìn]]) 13:08, 29 arv 2026 (CEST)
:Hi, unfortunately, only few people work for our Wiki, so it is difficult to meet your request. However, I might translate something from his biography on the Wiki Svenka pages in the near future. All the best [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 13:37, 29 arv 2026 (CEST)
== <span lang="it" dir="ltr">Potresti avere diritto di voto alle elezioni dell'U4C.</span> ==
<div lang="it" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Ti contatto perché in passato hai votato alle elezioni relative al Comitato di coordinamento del Codice di condotta universale (U4C). Potresti avere diritto di voto alle attuali elezioni dell'U4C, che sono aperte e si chiuderanno il 2 giugno 2026. Puoi trovare maggiori informazioni sui candidati e sulle elezioni nella pagina dedicata su Meta, e da lì puoi accedere alla votazione. La tua partecipazione a queste elezioni è importante per la governance delle comunità Wikimedia e apprezziamo il tempo che dedichi a informarti sui candidati e a votare.
-- In collaborazione con l'U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:20, 20 màz 2026 (CEST)
<!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 -->
:Hi Keegan, please send me the link where I can vote (in English). All the best, [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:08, 21 màz 2026 (CEST)
== iki in lingua corsa ==
Buon giorno, Luensu.
ti ho lasciato un messaggio sulla pagina descrizioni della pagina principale di wiki in lingua corsa, in risposta ad un tuo vecchio avviso che ho potuto leggere soltanto ieri l'altro. Penso che su Corsipedia si potrebbe inserire la voce viva sulle poesie in lingua corsa. Ce ne sono molte e molto belle. Ma purtroppo non ho contatti e non so chi potrebbe fare queste registrazioni. Quindi non l'intera pagina, ma solamente i versi. Ci sono anche lunghi elenchi di espressioni tipiche in lingua corsa e lunghi elenchi di proverbi in lingua corsa. Buon lavoro. [[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 12:50, 10 zùg 2026 (CEST)
:Bun giurnu Fausta, lieto di leggerti! Per quanto la Consulta Ligure ci stia aiutando da un paio di anni a contattare vari paesi dove si parla tuttora il ligure, non siamo finora riusciti a stabilire un contatto concreto e una collaborazione con coloro che ancora parlano il ligure a Bonifacio. Abbiamo però delle pagine scritte in aghiaccino, il dialetto di Ajaccio in cui si ritrovano ancora elementi lessicali genovesi. Potresti quindi scrivere [https://lij.wikipedia.org/wiki/Disc%C3%BBscio%C3%AEn_%C3%BBtente:Stefanacci qui] a Stefanacci, che ha creato per noi anni fa alcune pagine in aghiaccino. Altro non saprei dirti, se non di provare nuovamente a contattare quelli della Wiki Corsa tramite la loro pagina principale. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 15:18, 10 zùg 2026 (CEST)
t70a8w5i50vgwhwnh4j9ir27uyp5tcx
270624
270623
2026-06-10T13:19:24Z
Luensu1959
1211
/* iki in lingua corsa */
270624
wikitext
text/x-wiki
{{Archìvio
|titolo = Archìvio
|testo =
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2009|Archìvio 2009]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2015|Archìvio 2015]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2016|Archìvio 2016]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2017|Archìvio 2017]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2018|Archìvio 2018]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2019|Archìvio 2019]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2020|Archivio 2020]]
* [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2021|Archivio 2021]]
}}
==Benvegnûo inscia Wikipedia Ligure!==
Salûi! Segiæ benvegnûi inta Wikipedia Ligure,
a libera enciclopedia, de badda scrîta con l'agiùtto de tùtti. --[[Utente:Dragonòt|Dragonòt]] 08:20, 30 Arv 2009 (UTC)
__TOC__
== How we will see unregistered users ==
<div lang="it" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin=content/>
Hi!
You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.
When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.
Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin will still be able to access the IP. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on better tools to help.
If you have not seen it before, you can read more on Meta. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can subscribe to the weekly technical newsletter.
We have two suggested ways this identity could work. We would appreciate your feedback on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can let us know on the talk page. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.
Thank you.
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/>
</div>
19:17, 4 zen 2022 (CET)
<!-- Messaggio inviato da User:Johan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 -->
== Ci sono, quasi... ==
Buona sera, Luensu. Vorrei informarti che nell'Incubator ci sono oltre 1.100 progetti wiki e che solamente 9 ne prossimi all'uscita: tra questi c'è il progetto in lingua sassarese. In confronto con gli altri 8, quello in sassarese oggi si posiziona al 3° posto, come numero di voci (1.120). Per il sassarese, purtroppo, sono scarsi gli utenti ''validi'', ciò quelli che nell'arco di un mese fanno almeno una dozzina di edit. Non vorrei chiudere il mese di gennaio con un ''nulla di fatto'' e conto sempre sul vostro prezioso aiuto. Ho scovato argomenti che potrebbero essere accolti su lij.wiki. Per esempio: i contatti politici e commerciali tra Repubblica di Genova e Repubblica di Sassari; influenze del ligure nella lingua sassarese. Allegria! Fausta.--[[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 23:06, 12 zen 2022 (CET)
Bun giurnu Fausta, cumme ti sæ semmu apreuvu a dâte 'n pó d'agiüttu. Se ti ne mandi u materiale in sce relasiuìn tra a Repüblica de Zena e a Repüblica de Sassari e in sce influense lenguistiche, ghe demmu vuentéa 'n'eugiâ! Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:08, 13 zen 2022 (CET)
::Vedi su it.wiki le voci Michele Zanche che era genero di Branca Doria. I due sono citati da Dante nell'Inferno. Repubblica di Sassari e Repubblica di Genova stipularono un trattato di reciproco aiuto. Anche i Malaspina ebbero interessi e legami di parentela nel Sassarese. Sono argomenti storici che richiedono l'intervento di un esperto in materia.--[[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 20:57, 19 zen 2022 (CET)
== Re: Votaçion ==
Bun giurnu Luensu! Mi fa piacere risentirti! Ho bloccato solo per un giorno perché, come puoi vedere da [https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale:Registri/block&page=Utente%3A79.22.187.3 qui], poco dopo è ricomparso su it.wiki con un altro IP, purtroppo ha la capacità (e la velocità) di evadere rapidamente i blocchi (su it.wiki nel 2021 lo abbiamo bloccato 164 volte!) quindi penso che sia inutile un blocco lungo, a ogni modo se reputi sia meglio bloccare per più tempo dimmelo e la prossima volta lo farò! Ho votato, molto volentieri :) Ciao, alla prossima! --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 06:41, 19 zen 2022 (CET)
:Bravu, graçie! Sci, pensu ch'u segge megiu blucä sta gente chi pe 'n meize intregu! Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:56, 19 zen 2022 (CET)
::Ops! Scusami Luensu ma non avevo visto la tua risposta, ho controllato ora per scrupolo ma ormai è tardi :) Gli IP che ha usato stanotte li ho bloccati solo per tre giorni, ho cancellato anche i log perché, come potrai vedere, c'erano insulti a me e a {{at|Superpes15}}, che è un altro amico che lo tiene d'occhio globalmente! Se ritieni allunga tu i blocchi, per le prossime volte darò un mese come hai detto tu! Buona giornata carissimo :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 07:01, 5 fre 2022 (CET)
:::{{Ping|Luensu1959}} {{Ping|Mtarch11}} Sempre presenti e vigili :) Un caro saluto a entrambi! [[Utente:Superpes15|Superpes15]] ([[Discûscioîn ûtente:Superpes15|discuscioìn]]) 07:07, 5 fre 2022 (CET)
::::{{Ping|Superpes15}} {{Ping|Mtarch11}} Quando ci sono insulti o "paròlle du gattu" (parolacce) o peggio, il blocco di un mese è il minimo secondo me! Salüi a tütti e graçie pe-u vostru travaggiu! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 20:37, 5 fre 2022 (CET)
:::::Gràçie Luensu! :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 08:51, 6 fre 2022 (CET)
== Zôve? ==
ciao roccia! sempre in gamba neh?
scuza 'na domanda, ma dovve l'è che ti l'hæ atrovao "Zôve" into senso de "Giove"?
[[Utente:Carlo Poggi|Carlo Poggi]] ([[Discûscioîn ûtente:Carlo Poggi|discuscioìn]])
:Mi penso d'avéilo lezüo chi inta nòstra Wiki. No l'ò mai dito in zeneize, a dì a veitæ, e veddo òua che a pòula a l'é anche into TIG do Prof. Bampi. Se ti veu mandaghe 'n'email, lê o l'é sempre contento de avei di sugerimenti. Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 20:38, 24 zen 2022 (CET)
::Ò lezûo che o Rico Carlini o scrive: Zôvi (Pàsso di Zôvi). Magara i l'àn pigiòu da lì pe asonansa...
:::E graçie tante ancón pe corêze i nòstri zóveni (e intanto inprendo anche mi, valborberìn...) --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 17:47, 27 zen 2022 (CET)
:::O TIG! E bella che g'aiva amiao! Ti-o veddi che vegno orbo? Comonque me pâ d'intravedde 'na discrepança co-o nomme do quarto giorno da settemaña... Se gh'infiemo ascì o passo di Zôvi aloa poemo fâ 'na spece de sciaradda: "''Iŏve(m)'' o gh'ha 'na ''ŏ''; ''nŏvus'' o gh'ha 'na ''ŏ'', ''ŭltra'' o g'ha 'na ''ŭ'' e ''iŭgum'' o g'ha 'na ''ŭ'', e Nœuve a l'è 'nte l'Ôtrazôvo". E che sedonque paçiença, voriâ dî che tra-e localitæ de l'Otrazovo gh'alumiemo anche Saturno...!
:::'N atro pâ de cósètte: a voxe [[Valadda do Ponçeivia]] a doviæ ese "Valadda da Ponçeivia", percose a Ponçeivia a l'è feminiña.
:::Segondo: ho za visto scrito doe votte (inte [[Miâge de Zêna]] e [[Zena çitæ da Madonna]]) "Çiberîa". No saiâ miga "Çibéria" co' l'acento insci-a "e"?
:::Graççie a tie pe tutto e scignoria! [[Utente:Carlo Poggi|Carlo Poggi]] ([[Discûscioîn ûtente:Carlo Poggi|discuscioìn]]) 10:28, 30 zen 2022 (CET)
::::Alôa, ò domandòu a-o teléfono a-o [[Utente:F.noceti|Feipìn]] (ti ghe peu scrive ti ascì inta sò pagina de discuscioìn), e lê o m'à dito ch'o voéiva scrive "Çibàia", e donca l'acénto o saieiva ciù ò meno comme ti dixi ti. In scia Valadda do/da Ponçéivia, anche se lê o vegne da Bösaneo, o pensa che van bén tütte dôe e verscioìn. Mi, segondo lògica (dæto che in zenéize "il Polcevera" o l'é feminìn, diæ comme ti "Valadda da Ponçeivia". Veuggio domandâ a-o Rico Carlini ascì ch'o gh'é cresciüo lì. In sce Zôvi: mi diggo ''Untrazuvu'' (Ontrazôvo) in novéize, mentre pe Zéuggia niâtri ghe dimmo ''Zöbbia'' (Zeubbia).
Sugerimenti: se ti ti veu scrive a-o Franco Bampi (o adritüa dagghe 'na màn comme o domanda lê in sciâ pagina do TIG), o seu indirisso email o l'é püblico. Se ti veu scrive a-o Rico Carlini, ti me mandi 'na email co-a fonçion (a-a mancinn-a inta schermata di computer) ''Manda un'email a questo utente'' e mi te rispondiö sübito. L'é za trei anni che niâtri aministratoî se vedemmo e mangemmo insemme a-o Carlini e a-o Bampi in agosto (a l'averto) arente a Savignon donde o vive òua o Rico. L'incontro o vegne senpre publicizòu inte nòstro Pòrtego e into Wikipediàn e o l'é averto a tütti i utenti da Wiki Ligure, e donca se ti veu vegnî a pròscima vòtta, t'æ o benvegnüo! Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 12:07, 31 zen 2022 (CET)
:Ma ti ghe l'hæ coæ! Ti t'ê misso à fâ o centralinista, ma mi te l'aiva dito solo perchè drent'a-a voxe gh'è sempre scrito "A Ponçèivia" (aviæ dovuo specificâlo). Ho parlao con di vegi camalli mæ amixi e m'han dito che liatri l'han delongo ciamâ "porta sibèrria" (comme mi, do resto), l'è pe questo che pensava che "Çiberîa" o foise un refuzo, o l'è inta "Stoia de Zena" do Carlini (ma de seguo o Carlini ascì o diâ "sibérria"). E comonque, quande se tratta de "ri-azeneizâ" 'na parolla latiña, attenti a-e dexinençe! Se ti ghe n'hæ coæ ti pœu anâ à 'miâ a parte latiña de l'ottimo "VOCABOLARIO LIGURE STORICO - BIBLIOGRAFICO" de l'Aprosio (ò Aprœuxo?) scaregabbile de badda da-o scito www.storiapatriasavona.it. Gh'è ascì sto scito interessante http://ceraunavoltagenova.blogspot.com/2017/06/porta-del-molo-e-porta-siberia.html
:Te ringraççio pe l'invito, faiemo o poscibbile.
:Scignoria!
:[[Utente:Carlo Poggi|Carlo Poggi]] ([[Discûscioîn ûtente:Carlo Poggi|discuscioìn]]) 10:58, 6 fre 2022 (CET)
== Re: Vandaliximo ==
Bun giurnu Luensu! Sì, è sempre lui, IP campano.. ormai gira sempre più spesso sui progetti regionali e più piccoli. Tra ieri e oggi l'ho bloccato almeno su 5 wiki diverse! Magari prima o poi si stuferà, ma ne dubito: sono anni che va avanti così. Ma noi cancelliamo e blocchiamo (come hai detto tu ho dato e darò un mese ad ogni IP) :) Un caro saluto dalla [[Provinsa de Sann-a|provincia]] :D --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 08:51, 9 fre 2022 (CET)
:De duve de precizu inta pruvinsa de Sann-a? (a grafìa in U pe ti de següu l'é a ciü megia, e mi scrivu cuscì in nuveize ascì) --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 08:59, 9 fre 2022 (CET)
::In [[Çelle|questa zona]]: sto a "levante" vicino a Celle! :D --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 09:02, 9 fre 2022 (CET)
:::Tu invece di che zona sei? Uff... mi dispiace non riuscire a scrivere in ligure! Lo comprendo bene e lo so parlare, ma non so scriverlo! :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 09:06, 9 fre 2022 (CET)
::::Prövighe (preuvighe)! Mi vegno da-a Val Borbéia, arente a Neuve (Novi Ligure), ma da anni travaggiu a Rumma (in exiliu!). In agustu se vedemmu cu-i atri aministratuî e femmu di gîi in muntagna ascì. --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 09:24, 9 fre 2022 (CET)
== Dipinti sulla Liguria ==
Buon giorno, Luensu. Vorrei segnalarti un pittore sassarese che ha soggiornato lungamente in Liguria. Interessanti le sue marine liguri. Si chiamava [[Andrea Figari]]. C'è la pagina su it.wiki e ne ho fatto oggi la pagina su wiki in sassarese [https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/sdc/P%C3%A0gina_prinzipari&redirectfrom=infopage], che attende sempre di uscire da Incubator.--[[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 10:57, 10 fre 2022 (CET)
:Bungiurnu caa Fausta, e graçie pe l'idea! Gh'òu diggu a-u Ricu s'u gh'à tenpu... e pensare che un mio zio, [[Arnaldo Sala]] (de Zena) era divenuto abbastanza famoso nel capoluogo ligure, ma mio cugino (suo figlio) non ha mai tempo di iniziare il percorso su Commons per validare la sua foto e le sue opere... --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:34, 10 fre 2022 (CET)
::E' sempre in tempo per farlo!--[[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 15:21, 10 fre 2022 (CET)
== re: ==
Un pò complicato, ma credo di aver capito. Mi farebbe piacere che tu ridisegnassi lo stemma del mio paese di origine, Borghetto Borbera. Posso chiedere al sindaco un suo parere, partendo dal presupposto che nessuno gli abbia mai chiesto il permesso di pubblicare lo stemma su Wiki It... Spesso i piccoli comuni non sono affatto consapevoli di quello che viene messo sulle pagine Wiki (in qualsiasi lingua) che li riguardano... Ciau! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 21:32, 26 fre 2022 (CET)
Ciao, quel che faccio io è ridisegnare gli stemmi in svg (in modo tale da avere dei design originali che possano essere rilasciati sotto licenza libera), caricarli su Commons e poi richiamarli nell'elemento Wikidata del comune attivando la proprietà P94. Una campagna massiccia di vettorializzazione degli stemmi sarebbe IMHO auspicabile, ma servirebbe un bello sforzo collettivo (le mie competenze di grafica vettoriale sono relative e non mi consentono di ridisegnare più di tanto); l'alternativa sarebbe chiedere ai vari comuni di rilasciare un ticket VRT per i loro design proprietari, ma vedo un po' difficile che gli stia bene di dare il nullaosta a qualsiasi riutilizzo anche commerciale. Più probabilmente potrebbero dare l'autorizzazione per singoli progetti Wikimedia e fermo restando il loro copyright... mei che nada. Saluti --[[Utente:Vale93b|Vale93b]] ([[Discûscioîn ûtente:Vale93b|discuscioìn]]) 11:04, 26 fre 2022 (CET)
== Vandalo ==
Bun giurnu Luensu! Tutto bene? Ho visto che [[Speçiale:Contribûti/1.42.0.0/16|questo vandalo]] è attivo anche qui: è un rompiscatole che da anni vandalizza decine di progetti. Anche se qui ha pochi contributi, se dai un'occhiata alla cronologia della voce vedrai altri IP (è sempre lui). Mi permetto di consigliare un blocco di tutto il range bello lungo, almeno lo escludiamo da questa Wiki. Intanto è un range australiano e non penso che qui ci possano essere molti utenti anonimi provenienti dall'Australia! Non provvedo io anche perché non si tratta di un'urgenza e preferisco che a decidere sia tu o comunque un amministratore locale. Cari saluti :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 09:06, 3 màr 2022 (CET)
Bungiurnu a ti e grassie pe-u teu travaggiu! Gh'ea sulu u miticu Dedee a travagiâ da l'Oustralia, ün di fundatuì da nostra Wiki. Oramai gente de lengua zeneize inte l'Oustralia, l'Argentinn-a e a California ghe n'é ciü pochi... e tütti i atri sun vandali da blucâ! Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 12:06, 3 màr 2022 (CET)
== Incuntru a Zena ==
Caro Luensu, me despiaixe de nu aglie leitu u to messaggiu.. mi a l'eia ad Arbenga candu ti me avìi scrìtu e nu avìa u computer de derè. Au ch'a nu l'hon ciù a scoa u l'è ciù facile veesse, a controlleròn ciù spessu i messaggi. Scusame!! [[Utente:FrancysV|FrancysV]] ([[Discûscioîn ûtente:FrancysV|discuscioìn]]) 22:12, 8 set 2022 (CEST)
== 5 ànni són pasæ ==
Ciau Loénso, o l'é 'n pöco abrétio sto mesàggio. Són pasæ ezataménte 5 ànni da quànde g'ho mìsso pê inta Wiki lìgure, regordando o [[Discûscioîn ûtente:S4b1nuz E.656#Benvegnûo in sciâ Wikipedia Ligure!|prìmmo mesàggio de agiûtto]] che ti m'è lasciòu {{smiley|:-))}}, o momento [[Discûscioîn ûtente:Samuele2002#E' una persona o un Bot?|ciù diverténte che mi ò vìsto]] in sciâ Wiki Ligure {{smiley|ahah}} e anche de avei scrîto che [[Discûscioîn ûtente:Luensu1959/Archìvio 2017#Un mese è passato|1 méize o l'é pasòu]].
Ho vìsto che a Wiki Lìgure ha fæto progrèssi inti urtimi 5 ànni... però mi me son ascì accorto ch'é o l'é o çìnqueximo aniversâio anche pe ti!
:sci, ma mi àiva començou a scrive inta Wiki za into 2009 (in çimma gh'è ancón o mesaggio de benvegnûo do Dragonot), pöi into 2014 ò començòu a scrive quæxi tütti i giorni... e into 2017 son deventòu aministratô! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 21:45, 15 òtô 2022 (CEST)
[[File:Administrator Barnstar Silver.svg|centro|150px|Medaggia de 5 ànni de adminship pe ti! :-D]]
Te daggo 'sta medàggia a ti perché t'é fæto 'n travàggio admin lodevole da quànde t'é stæto elètto admin pe-a teu prìmma vótta 5 ànni fa!
Salûo e bonn-a neutte! --[[Utente:S4b1nuz E.656|<span style="color:#9B0000; font-family:futura">'''S4b1nuz'''</span> <span style="color:#2F9A67">'''ᴇ.656'''</span>]]<sup>[[Discûscioîn ûtente:S4b1nuz E.656|<span style="color:#00669A">''(5 ànni de Wikipedia! – ✉)''</span>]]</sup> 23:53, 14 òtô 2022 (CEST)
:Graçie tante pe-o riconoscimento! Alegri! --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 21:45, 15 òtô 2022 (CEST)
== vivagna ==
ciao Loenso! a vivagna de sti nommi a l'è proppio inta voxe [[Tratâto tra a Repùbrica de Zêna e o Khanâto da Stréuppa d'Öo]] saiv'à dî o tratao mæximo con tanto de bibliografia. Quant'à Pera no saviæ perchè gh'emmo l'anonnimo inta poexia 49 [[s:Ms. Molfino 421/XLIX]] o scrive "che par che De gi revelà/stagando in Peyra o in Cafà" però poi o Fugetta o scrive in [[s:Rime diverse in lengua zeneise/Za con garie a scorre ri levanti]] "Pera" ch'o rimma con "chiera" saiv'à dî "ciæa", quindi se se tratesse da mæxima localitæ in zeneize moderno a saiæ "Pæa", se invece o parlava de 'n'atra çitæ, aloa doviescimo ripartî da "Peyra" e ariviescimo à "Peja". 'Mia che "Enbrìachi" a l'è 'na specce d'italianismo.
Alegri! [[Utente:Carlo Poggi|Carlo Poggi]] ([[Discûscioîn ûtente:Carlo Poggi|discuscioìn]]) 19:48, 22 nov 2022 (CET)
:Ancón Grassie! Semmo apreuvo a da do materiale in sce antighe colònie zeneixi a-a Compagna pe-a publicaçion into boletìn. Doì articoli son za sciortìi. O pròscimo o saià pròpio in sce Peyra (Galata). Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:18, 13 dex 2022 (CET)
== Pagine orfane ==
Buon giorno, Luensu, ho collegato a Wikidata la pagina [[Doia]]. Ci sono altre pagine che sono prive di questo collegamento. Ho anche visto che avete circa 190 pagine orfane. Pensi che potrei intervenire, creando link - ad esempio - alle biografie orfane, partendo dalle pagine dei giorni di nascita/morte? Grazie Fausta [[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 12:46, 2 fre 2023 (CET)
:Mi me pa 'na bella idea. Graçie! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 13:51, 2 fre 2023 (CET)
== Re: Hai preso il via? ==
Ciao Luensu! Preuvo voentêa a scrîve quarcösa, intànto ti ti contròlli che seggian scrite ben :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 08:34, 12 fre 2023 (CET)
:Va bén. T'è de Sann-a ti alua? --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 21:30, 12 fre 2023 (CET)
::Mi staggo inta provinsa :) --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 07:42, 13 fre 2023 (CET)
== re:Bedero Valcuvia ==
ciao, il file che hai ripristinato ([[:File:Bedero_Valcuvia-Stemma.png]]) è in png, dunque "pesa" di più (in termini di kb) e "rende" qualitativamente meno rispetto invece al svg ([[:File:Bedero_Valcuvia-Stemma.svg]]), che può essere "forzato" a qualsiasi risoluzione senza pagar pegno quanto a nitidezza, né arrecare aggravi di peso che rallentino il caricamento delle pagine (oggi quasi tutti abbiamo a disposizione una connessione veloce, ma c'è sempre chi ha più "scalogna" e aver riguardo per questo aspetto è sempre cosa buona). Laddove esiste una versione vettoriale "corretta", essa è sempre da preferire a eventuali file raster (cfr. [[:commons:Commons:Transition_to_SVG]]). Non a caso, se vai a vedere i richiami alle due immagini su commons, noterai che quelli al png son stati praticamente tutti "travasati" all'svg. [[Utente:Vale93b|Vale93b]] ([[Discûscioîn ûtente:Vale93b|discuscioìn]]) 09:43, 3 màz 2023 (CEST)
:Okay, semmo inte 'na situaçion de "erta tecnologia". Graçie pe-a spiegaçion, aloa mi òua cangio turna tütto. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:24, 3 màz 2023 (CEST)
== <span lang="it" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Ricordiamo di votare ora per selezionare i membri del primo U4C</span> ==
<div lang="it" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|Puoi trovare questo messaggio tradotto in altre lingue su Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
dear Wikimedian,
You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.
This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility.
The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the U4C Charter.
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
On behalf of the UCoC project team, <section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 01:11, 3 màz 2024 (CEST)
<!-- Messaggio inviato da User:RamzyM (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 -->
== I verbi inta parlò dei Buighetu ==
Ciau Luensu, ho vistu a nuvitài di verbi inta parlà du Burghettu e sun de derê a dâghe recattu a livellu de tabelle e côse vàrie, pe' serti detaji me serve següu che ti ghe cacci in öggiu. Du restu, asemme aa pàgina de suli vèrbi serea ütile avêne üna ciü generâle ch'a ne mustre cum'u l'è u dialettu du Burghettu (cuscì cum'a gh'è pe'u [[Dialetto noveize|nuvese]], l'[[Dialettu arbenganese|arbenganese]] e cumpagnìa). Sarea fina da pensà a cumme gestì e pagine "de gramatica", perché veggu ch'a gh'è zà quella [[Gramatica noveize|nuvese]] ch'a l'è marcâ cumme "travaju in cursu"... Mi tempu in derê axeva pensàu de fà [[Utente:Arbenganese/Sandbox|'na côsa du genere]] pe'e parlàe de valàe d'Arbenga, ma pensà de fa pe' ògni paìse ina pàgina dedicâ a serea 'n travajun ch'u nu fenìsce ciü (e pe' de ciü sun pagine che se ligan pôcu, cu'e âtre pagine da Wiki, es. sta lì du Burghettu cun numma che in ligàmme in entrâ dae "Vuxe curelàe" da pagina du paise), bôna! [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] ([[Discûscioîn ûtente:Arbenganese|discuscioìn]]) 17:12, 27 set 2024 (CEST)
:Ciau Marcu, icmè ch'a t'ö za ditu, a t' mandu 'n file cunpletu e a t' ringrasiu per lu to lavù. Sì, ste chi u fisa 'n lavù (travaggiu) ch'u n'finisa pü perchè ogni paìze u gh'à a so gramatica. Però u fisa anche 'n pecatu se a n'drubema (se nu adeuviemu) u materiòle che a gh'ema za... vegrema! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 09:00, 30 set 2024 (CEST)
::Sci u materiâle u l'è impurtantiscimu! Cumme dixêva, u gh'è da pensà a cumme urganizâlu, ciau [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] ([[Discûscioîn ûtente:Arbenganese|discuscioìn]]) 13:59, 30 set 2024 (CEST)
:::Gròsie tante per l'eschêma, ava a fòssu di curesciòn-i pcinéin-e. Ciau! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:45, 1 òtô 2024 (CEST)
== Ortografia del genovese ==
Gentile Luensu,
Potrei cortesemente chiederti un parere circa l’ortografia del genovese? Sto stilando un elenco di titoli di canzoni genovesi ed ho riscontrato diverse discordanze ortografiche tra le fonti.
Apprendo che vi sono due proposte prevalenti, una detta “grafia ufficiale” (anche se non ho capito come possa vantare questo statuto d'ufficialità), maggiormente aderente alla pronuncia e doviziosa di accenti, ed un’altra detta “grafia unitaria”, sobria nell’accentazione e piú fedele all’etimologia delle parole e all’uso letterario (che comunque è stato molto variabile – mi pare di capire).
Noto che il dizionario del “Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure” adotta la grafia unitaria, mentre il piú scarno “Traduttore Italiano-Genovese” la grafia ufficiale. Anche il Secolo XIX usa la grafia unitaria. Infine, vedo che tu (come in generale la Wikipedia in ligure) prediligete la grafia ufficiale.
Ho tentato di stilare un elenco dei titoli delle canzoni in entrambe le grafie, piú quella “originale” (cioè quella stampata sulla copertina dell’album), laddove possibile. Questo elenco potrebbe risultare utile anche per l’articolo “Discografîa da léngoa lìgure” in corso di costruzione.
Vorrei chiederti se potresti controllare se ci siano errori. Ed inoltre: Secondo te qual è la grafia migliore per riportare i titoli di queste canzoni? Dovrei adottare la grafia ufficiale, l’unitaria o l’originale? Se rispettassi la grafia originale, che pur sarebbe a livello storico inappuntabile, cadrei però nel paradosso che in edizioni diverse (dello stesso o di altri autori) la grafia non di rado diverge, senza contare che talora dovrei riportare dei veri e proprî strafalcioni. Perciò sono incerto.
Grazie mille per i tuoi eventuali consigli!
Cordialmente,
Riccardo Radici
{| class="wikitable"
|Grafia originale
|Grafîa ofiçiâ
|Grafia unitäia
|-
|
|
|
|-
|De André:
|
|
|-
|'A çimma
|A çìmma
|A çimma
|-
|Mégu Megún
|Mêgo megón
|Mego megon
|-
|A dumenega
|A doménega
|A domenega
|-
|A pittima
|A pìtima
|A pittima
|-
|Creuza de mä
|Crêuza de mâ
|Creusa de mâ
|-
|Da a me riva
|Da-a mæ rîva
|Da-a mæ riva
|-
|Jamin-a
|Jamìnn-a
|Jamiña
|-
|Sidun
|Sidón
|Sidon
|-
|Sinan Capudan Pascia'
|Sinàn Capudàn Pascià
|Sinan Capudan Pascià
|-
|Â cúmba
|A cónba
|A comba
|-
|
|
|
|-
|Paoli:
|
|
|-
|Piccon, dagghe cianin
|Picón, dàghe cianìn
|Piccon, dagghe cianin
|-
|A canson da Cheullia
|A cansón da Chéulia
|A canson da Cheullia
|-
|Ma se ghe penso
|Ma se ghe pènso
|Ma se ghe penso
|-
|Boccadäze
|Bocadâze
|Boccadase
|-
|O cappello
|O capéllo
|O cappello
|-
|Chitarra zeneise
|Chitâra zenéize
|Chitarra zeneise
|-
|O sciöco
|O sciöco
|O sciöco
|-
|Arrio
|Arîo
|Arrio
|-
|O straççê
|O straççê
|O straççê
|-
|Mæ ben
|Mæ bén
|Mæ ben
|-
|Preghëa de 'n'emigrante
|Preghêa de 'n'emigrànte
|Preghea de 'n'emigrante
|-
|
|
|
|-
|Otto:
|
|
|-
|Arrío
|Arîo
|Arrio
|-
|Baexinn-a
|Bæxìnn-a
|Bæxiña
|-
|Bossa, figgieu
|Bòssa, figgêu
|Bòssa, figgeu
|-
|Ma a mi o me piaxe
|Ma a mi o me piàxe
|Ma a mi o me piaxe
|-
|Ma se ghe penso
|Ma se ghe pènso
|Ma se ghe penso
|-
|Maddaenn-a
|Madænn-a
|Maddæña
|-
|Me son innamoou de ti
|Me són inamoòu de ti
|Me son innamoou de ti
|-
|O pescou
|O pescòu
|O pescou
|-
|Texo
|Têxo
|Texo
|-
|Zeneizinn-a
|Zeneizìnn-a
|Zeneisiña
|-
|
|
|
|-
|Lauzi:
|
|
|-
|A bertoela
|A bertoêla
|A bertoela
|-
|O scioco
|O sciöco
|O sciöco
|-
|Sto cicchetton de un Gioan
|Sto cichetón de 'n Gioàn
|Sto cicchetton de 'n Gioan
|-
|A 'rappa
|A ràppa
|A rappa
|-
|Mäe ben
|Mæ bén
|Mæ ben
|-
|O strassê
|O straççê
|O straççê
|-
|O frigideiro
|O frigidéiro
|O frigideiro
|-
|Ma se ghe penso
|Ma se ghe pènso
|Ma se ghe penso
|-
|A canson da Cheullia
|A cansón da Chéulia
|A canson da Cheullia
|-
|Piccon, dagghe cianin
|Picón, dàghe cianìn
|Piccon, dagghe cianin
|-
|Tango zeneise
|Tàngo zenéize
|Tango zeneise
|-
|Acontentase
|Acontentâse
|Accontentâse
|-
|
|
|
|-
|Trallaleri:
|
|
|-
| -
|Quàrto a-o mâ
|Quarto a-o mâ
|-
| -
|O tralalêro, cansón de 'na vìtta
|O trallalero, canson de 'na vitta
|-
| -
|Tralalêro antîgo
|Trallalero antigo
|-
| -
|Fôxe de Zêna
|Foxe de Zena
|-
| -
|Mâ de Zêna
|Mâ de Zena
|-
| -
|Madonìnn-a di pescoéi
|Madonniña di pescoei
|-
| -
|Néutte a Bocadâze
|Neutte a Boccadase
|-
| -
|O ruméscio
|O rumescio
|-
| -
|Strazétti d'àrba
|Strazzetti d'arba
|-
| -
|E træ caravèlle
|E træ caravelle
|-
| -
|Zêna, pèrla do mâ
|Zena, perla do mâ
|-
| -
|Bacicìn
|Baccicin
|-
| -
|Marinìn
|Marinin
|-
| -
|Mi ve làscio a bonn-aséia
|Mi ve lascio a boñaseia
|-
| -
|Tralalêro de Sàn Gianbatìsta
|Trallalero de San Giambattista
|-
| -
|A moæ da-o barcón
|A moæ da-o barcon
|-
| -
|E campànn-e da Pilla
|E campañe da Pilla
|-
| -
|Stélle, cansoìn e bâxi
|Stelle, cansoin e baxi
|-
| -
|Cansón da Squàddra
|Canson da Squaddra
|-
| -
|A riçètta d'amô
|A riçetta d'amô
|-
| -
|I dràppi
|I drappi
|-
| -
|A mæ çitæ
|A mæ çittæ
|-
| -
|Santoâio da Savónn-a
|Santuäio da Savoña
|-
| -
|Stélla de l'Apenìn
|Stella de l'Appennin
|-
| -
|Torétta de Sànn-a
|Torretta de Saña
|-
| -
|Che l'ìnse?
|Che l'inse?
|-
| -
|Rivêa
|Rivea
|}
P.S.: Siccome sono un poliglotta appassionato di scritture, etimologie ed alfabeti, mi fa anche piacere dirti la mia sull’ortografia ligure, dopo aver confrontato le varie proposte. Forse perché non sono ligure e dunque sono piú sensibile all’aderenza alla pronuncia, impiegherei la grafia ufficiale, ma con alcuni piccoli accorgimenti:
1) Sottintenderei alcuni accenti piani, in particolare quello circonflesso su sillaba aperta (es. “riva” vs. “rîva”) e quello grave su sillaba chiusa (es. “çimma” vs. “çìmma”), a meno che altre circostanze non lo rendano incerto (es. “ciætôzo”, “pettegolo”, per presenza del potenzialmente ambiguo ‹æ›).
2) Sostituirei lo stravagante trigrafo ‹nn-› con ‹ñ› (es. “setemaña” vs. “setemànn-a”).
3) Sostituirei ‹ö› con ‹ꜷ› (oppure ‹au›; talora il digrafo è giustificato etimologicamente, es. “ꜷo” vs. “öo”, dal lat. “aurum”), cosí da eliminare la necessità di due diacritici diversi (^ e ¨) per indicare vocale lunga. S’istituisce cosí inoltre un parallelo tra ‹e› aperta (resa da æ ed è) ed ‹o› aperta (resa da ꜷ ed ò).
*A seguito di confronto con Luensu1959 ed Arbenganese, ho deciso di modificare la mia proposta, suggerendo l'impiego di ‹õ› anziché di ‹ꜷ› laddove la grafia ufficiale prevede ‹ö›.
4) Grazie alla modifica nº 3, è possibile distinguere vocali lunghe toniche ed atone, indicando le prime con accento circonflesso e le seconde con dieresi (es. “ïsâ”, “issare”).
5) Tolti i casi di ‹æ› ed ‹è› e quelli simmetrici di ‹ꜷ› ed ‹ò›, razionalizzerei completamente l’uso dei diacritici, usando sempre l’acuto per indicare vocale tonica breve (á, é, í, ó, ú, éu), il circonflesso per indicare vocale tonica lunga (â, ê, î, ô, û, êu) e la dieresi per indicare vocale atona lunga (ä, ë, ï, ö, ü, ëu).
6) Userei ‹j› per segnalare /j/ resistente dopo ‹c› e ‹g› ed /jˑ/ intenso in posizione intervocalica postonica (es. “scjꜷpo”, /'ʃjɔːpu/, “sciroppo” e “nesciaja”, /neˈʃajˑa/, “sciocchezza” anziché “sciöpo” e “nesciàia”). [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 19:02, 11 nov 2025 (CET)
:Câo Riccardo, mi resto a bócca averta pe tütto quello che t'æ scrito! Gh'é da pensâ bén bén primma de rispóndite! Pe questo motivo mi preferiscio savei anche quello ch'o pensan i âtri aministratoì {{ping|Arbenganese}} {{ping|N.Longo}} {{ping|Aereus646}} {{ping|Giodiassi5}}. Se in bello giorno A Compagna e o Conseggio decidessen de incontrâse pe stabilî 'na grafìa ünica, quello che t'æ scrito saieiva interesante comme bâze de partensa! A ògni mòddo o ponto 3 o no me piâxe, scibén che saieiva megio - pensando a-i zóveni - de cangiâ a ö (che tanti pensan a-o són "eu" tedesco) e de no utilizâ a ñ pe-o mæximo motivo (gh'an inta testa o són spagnòllo). Inta nòstra Wiki niâtri demmo spaçio a tütte e grafìe de tütte quante e varianti liguri, e de vòtte mi scrivo anche co-a grafìa in "u" (ch'a l'é ciù façile da acapî!). E finiscio pe aregordâ che o Conseggio o no scrive "zeneize" comme a l'é a tradiçion leterâia de tütti i aotoî zeneixi...
:Ghe pensemmo... Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 09:28, 12 nov 2025 (CET)
::Caro Luensu,
::Ti ringrazio per la bella risposta e per aver coinvolto anche gli altri amministratori. Io stesso avevo già contattato anche [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]].
::Entrambi concordate nel rigettare il mio punto 3. Giustamente, ꜷ (o anche au) viene percepito come estraneo. Io lo avevo proposto per creare un parallelismo tra e aperta (æ ed è) ed o aperta (ꜷ ed ò), anche considerato che au è stato usato in passato in genovese per indicare /ɔw/ ed è usato in francese per /ɔ/, spesso in concordanza con l'etimologia latina delle parole.
::[[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] suggeriva d'usare invece un altro diacritico, ricordando che "altri sistemi grafici in uso nel ponente marcano le lunghe non toniche con il macron (ā, ē...)", eliminando il problema. Se si volesse seguire questa seconda via, però, il modo migliore di farlo senza allontanarsi di molto dalla grafia tradizionale sarebbe indicare la sola /ɔ:/ con un nuovo diacritico, sia esso il macron (ō) o magari la variante arricciata dell'accento circonflesso (õ), laddove la grafia ufficiale prevede ö.
::Una diversa soluzione del problema (sebbene s'allontani di piú dalla grafia ufficiale) potrebbe essere una grafia in U, che segni o per /ɔ/, u per /u/ ed y per /y/ (es. “scyo”, “scuro”). Anche in questo caso, però, s'introdurrebbe un simbolo "estraneo" (y).
::Per cui, correggo la mia proposta al punto 3, suggerendo l'introduzione di õ (anziché ꜷ) al posto di ö. Peraltro, questo già fu l'uso di Alfredo Gismondi. [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 16:42, 13 nov 2025 (CET)
::Riguardo ad ñ, a mio parere è meno forviante di nn-. Le prime volte che ho visto parole terminanti in "nn-a" devo dire che sono rimasto molto perplesso: pensavo che le due n si pronunciassero come in italiano e che il trattino servisse per togliere la vocale finale dalla parola, quasi non fosse pronunciata in modo pieno. Dall'altro lato, ñ non è solo piú elegante, ma è anche un segno unico, di cui non è tanto difficile scoprire il valore in ligure. Infine, per me dissipa ogni dubbio la storia di ñ, adoperato già nel Seicento e nei principali scritti in genovese del passato, ma che "a partire dai primi del Novecento [...] è stato usato sempre meno. È probabile che il motivo sia il fatto che questo simbolo non era presente nelle tastiere delle macchine da scrivere italiane"... Ecco come nacque nn-. [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 17:02, 13 nov 2025 (CET)
:::Caro Riccardo, ti mancano dei riferimenti storici da documenti stilati prima della macchina da scrivere. Prima di giungere a conclusioni errate ti invito a leggere documenti della letteratura genovese dal secolo XIV fino al secolo XX che puoi trovare agevolmente nella Wiki Vivagna (Wiki Source) in lingua ligure al link https://lij.wikisource.org/wiki/P%C3%A0gina_prin%C3%A7ip%C3%A2
:::Buona lettura, alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:15, 14 nov 2025 (CET)
::::Pe-o futüro: pe temi generäli donde anche i atri pòssan rispónde, ti doviesci scrive pe piäxei into pòrtego da comunitæ a-o link: https://lij.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:P%C3%B2rtego_da_comunit%C3%A6 --[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 13:28, 14 nov 2025 (CET)
::::Caro Luensu,
::::Grazie del link, e perdonami il non aver pubblicato subito nel luogo piú adatto. Vuoi che sposti lí l'intera discussione, o preferisci che la mantenga qui?
::::Riguardo alla letteratura, ho consultato numerosi documenti, alcuni dei quali anche molto interessanti, che hanno precisato - senza però sconfessarle - le mie iniziali impressioni: i documenti piú antichi usano una grafia etimologica (es. "una"), con al piú una notazione generica d'intensità ("unna"), senza distinguere tra nasale velare e dentale, mentre a partire dal Seicento si diffonde la piú precisa grafia con segno apposito ("uña"). In nessun documento antico ho trovato la variante con trattino: le prime attestazioni paiono risalire soltanto all'800, a Repubblica dissolta, nelle varianti ‹n-n› ("un-na"), ‹nh› ("ünha") ed infine anche ‹nn-› ("ünn-a"), che ho trovato in un documento del 1846. È vero che tutte e tre le varianti sono attestate prima dell'introduzione della macchina da scrivere, che al piú ne avrà favorito la diffusione (dunque, ho sbagliato nel dire che ‹nn-› è nato per colpa della macchina da scrivere). Le ragioni principali che però mi portano a prediligere ‹ñ› su ‹nn-› sono la goffaggine e l'eccentricità del trigrafo, che tra l'altro impiega il trattino in una maniera del tutto inusuale (il trattino di solito indica una cesura semantica, non una diversa pronuncia della lettera antecedente). Questa mia preferenza è rafforzata dall'anteriorità di due secoli nell'uso. Poi, ovviamente, ognuno resta libero di usare la grafia che predilige!
::::P.S.: Esiste un qualche articolo che spieghi la grafia genovese del '300? [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 21:04, 14 nov 2025 (CET)
:::::Lascia püre chi a discusción. Se ti t'æ za lezüo tütta a liteatüa zeneize, ghe saieiva da amiâ i diçionâi stòrichi (Casaccia, Frisoni, ecc.), prezénpio o Frisoni o l'adeuvia a "h" in cangio da ñ ò do tratìn, 'na soluçion ch'a me piaxe de ciù ma purtròppo quæxi nisciùn o l'à adotâ. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:12, 15 nov 2025 (CET)
::::::No, ovviamente non ho potuto leggere tutta la letteratura; ho solo sfogliato varî documenti, perciò ho potuto dire che è una raccolta interessante. Concordo con te che ‹nh› sarebbe meglio di ‹nn-›. [[Utente:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[Discûscioîn ûtente:Anaxicrates|discuscioìn]]) 22:09, 15 nov 2025 (CET)
== Revert ==
Hey, I've seen you had reverted my removal in the article about [[Lierna]]. I was performing cleanup after [[:w:en:WP:LTA/ALS|Alec Smithson]], a known crosswiki vandal who is known for spamming and hoaxes. Could you please recheck and adjust the article if necessary? Many thanks. Stay safe, [[Utente:A09|A09]] ([[Discûscioîn ûtente:A09|discuscioìn]]) 10:18, 15 nov 2025 (CET)
:Pls check your discussion page on this Wiki. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:00, 15 nov 2025 (CET)
== re: Una proposta da Wiki Ligure ==
Ciao :-) sono il coordinatore regionale di WMI per le istituzioni culturali. Leggevo da [[:lmo:Ciciarada:Pagina_principala#Una_proposta_da_Wiki_Ligure|qua]] che ci sono proposte, ho le orecchie aperte :-) fammi sapere cosa si può fare. Ciao! --[[Utente:Superchilum|Superchilum]] ([[Discûscioîn ûtente:Superchilum|discuscioìn]]) 22:24, 9 dex 2025 (CET)
:Ciao, mi han detto che saresti il coordinatore di Wikimedia per la Liguria, e immagino che tu sia di origine genovese? Al momento non vi è niente al di là di quello che ho scritto e che tu hai già letto, è un'idea partita dalla Consulta Ligure che da due anni lavora con noi di Wiki Ligure ad un progetto congiunto. L'idea in embrione è di organizzare una conferenza con Wikis regionali che abbiano affinità linguistiche con noi liguri. Se vuoi scrivermi qualcosa sulla tua attività relativa alla Liguria, puoi anche farlo per email. Vedremo nei prossimi mesi se l'idea di cui sopra si concretizzerà . Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:50, 12 dex 2025 (CET)
{{Ping|Superchilum}} Ciau, ho saputo in ritardo della premiazione di Wiki loves monuments Liguria 2025 alla Biblioteca Berio. Ti gh'ei ti? C'è mica una pagina in internet dedicata a quelle foto? Alegri!
== Home Page ==
Câo Luensu, tutto bene? Intanto è un po' che non ci sentiamo e ne approfitto per farti tanti auguri di buon Natale e buone feste! Credo che in [[Pagina prinçipâ]] il link "Elénco conpléto di diçionâi" debba essere corretto in "[[Wikipedia:Wikipediàn#Diçionâi on line]]", dato che nel tempo è stato modificato. --[[Utente:Mtarch11|Mtarch11]] ([[Discûscioîn ûtente:Mtarch11|discuscioìn]]) 08:04, 25 dex 2025 (CET)
:{{Ping|Arbenganese}} {{Ping|N.Longo}} Pe mi andiæva bén in tütti doì mòddi. Sentimmo 'n pö cöse pensan i âtri. [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 19:42, 25 dex 2025 (CET)
::Ciü che u numme da sesiùn u "prublema" u l'è che u link inta ''pagina prinçipâ'' cuscì cumme u l'è scritu u nu tröva u paragrafu ch'u ghe curespunde. Tuttavia, anche il link con il nome effettivo del paragrafo rimanda alla home page del Wikipediàn, generando un messaggio di errore in alto a destra (ovvero, ''L'argomento non è stato trovato. Potrebbe essere stato cancellato, spostato o rinominato''). Credo perché di per sé u manche in ganciu (anchor). La via più semplice mi sembra quella di provare ad aggiungerla manualmente (<nowiki><span id="Diçionâi_online"></span></nowiki>) o, se non funzionasse, rimandare più semplicemente a [[Wikipedia:Wikipediàn/Diçionâi]]. Fassu de pröve. [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] ([[Discûscioîn ûtente:Arbenganese|discuscioìn]]) 22:03, 25 dex 2025 (CET)
== Votassion d'Aministrator an sla Wikisorziss an piemontèis ==
Cerea Luensu,
an sla Wikisorziss an piemontèis a son anandiasse le votassion ëd j'Aministrator.
Com candidà a-i é Pcastellina.
-- [[Utente:Dragonòt|Dragonòt]] ([[Discûscioîn ûtente:Dragonòt|discuscioìn]]) 21:55, 6 zen 2026 (CET)
:Cerea Bepe,
:inta ''pàgina prinsipal da Wikisorgiss an piemontèis'' a n'vegu ninte... Ti m'pö mandò 'n link pe rivò a-a votassion? [https://lij.wikisource.org/wiki/P%C3%A0gina_prin%C3%A7ip%C3%A2 Chi u gh'è a Wikisource an lìgur]. Stuma alégher! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 08:51, 7 zen 2026 (CET)
== Voci parlate in veneto ==
Ciao @[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]], ti ho visto più attivo qui che non in itwiki, chiedo scusa se parlo italiano. Sono appena subentrato come amministratore in vecwiki e credo sarebbe interessante promuovere le voci parlate anche nella wikipedia in lingua veneta! [[Utente:Sinucep|Sinucep]] ([[Discûscioîn ûtente:Sinucep|discuscioìn]]) 17:57, 24 fre 2026 (CET)
:Ciau Sinucep, ho provato tempo fa a contattare qualcuno su Wiki Veneta e ugualmente su altre Wikis regionali le cui lingue mostrano affinità con il zeneize (genovese). Mi fa quindi piacere entrare in contatto con te e ti pregherei di inviarmi un contatto telefonico via email in relazione ad un eventuale evento comune che potremmo organizzare a Genova quest'anno sotto l'egida della Consulta Ligure. Le voci parlate sono per noi - e credo per tutte le wikipedie le cui lingue siano a rischio di (parziale) estinzione - una risorsa importantissima per fissare nel tempo futuro le varie parlate regionali e locali. È un lavoro lunghissimo, faticoso e capillare, ma vale la pena farlo! Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 09:25, 25 fre 2026 (CET)
== Translation request ==
Hello, Luensu1959.
Can you translate and upload the articles [[:it:Campi Flegrei]], [[:it:Vesuvio]], [[:it:Etna]] and [[:it:Bazardüzü]] in Ligurian Wikipedia?
Yours sincerely, [[Utente:Kurcke|Kurcke]] ([[Discûscioîn ûtente:Kurcke|discuscioìn]]) 11:01, 15 màr 2026 (CET)
:Hello Kurcke, actually that is not the core of our Wiki, that is centered on Liguria and the Genoese language, history and traditions. But we also deal with other themes when we have more time, so maybe in the future we might do it. All the best, [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 18:57, 15 màr 2026 (CET)
::Hello, Luensu1959.
::I understand. Thank you for the reply.
::Yours sincerely, [[Utente:Kurcke|Kurcke]] ([[Discûscioîn ûtente:Kurcke|discuscioìn]]) 19:54, 15 màr 2026 (CET)
== Re: Deepl ==
ciao, come va, wikicollega?? e ti rifaccio la stessa domanda: com'è il ligure ed è affidabile?? [[Utente:SurdusVII|<span style="color:#79443B">'''Surdus'''</span>]][[Discûscioîn ûtente:SurdusVII|<span style="color:#DAA520">'''VII'''</span>]] 19:52, 22 màr 2026 (CET)
:non c'è il ligure su deepl.com. C'´è su google translator e non è affidabile. Quindi non conosci nessun siciliano che abbia interagito con deepl.com per aggiungere il siciliano? Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 20:34, 22 màr 2026 (CET)
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:06, 28 arv 2026 (CEST) </div>
<!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 -->
== Ligurian ==
Hello. I noticed your thanks for edit at Basshunter page. I'm looking for translation of descriptions "canzone di Käärijä e Basshunter" and "singolo di Käärijä e Basshunter" for Wikidata items in Ligurian. Would you help? [[Utente:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Discûscioîn ûtente:Eurohunter|discuscioìn]]) 13:08, 29 arv 2026 (CEST)
:Hi, unfortunately, only few people work for our Wiki, so it is difficult to meet your request. However, I might translate something from his biography on the Wiki Svenka pages in the near future. All the best [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 13:37, 29 arv 2026 (CEST)
== <span lang="it" dir="ltr">Potresti avere diritto di voto alle elezioni dell'U4C.</span> ==
<div lang="it" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Ti contatto perché in passato hai votato alle elezioni relative al Comitato di coordinamento del Codice di condotta universale (U4C). Potresti avere diritto di voto alle attuali elezioni dell'U4C, che sono aperte e si chiuderanno il 2 giugno 2026. Puoi trovare maggiori informazioni sui candidati e sulle elezioni nella pagina dedicata su Meta, e da lì puoi accedere alla votazione. La tua partecipazione a queste elezioni è importante per la governance delle comunità Wikimedia e apprezziamo il tempo che dedichi a informarti sui candidati e a votare.
-- In collaborazione con l'U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:20, 20 màz 2026 (CEST)
<!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569831 -->
:Hi Keegan, please send me the link where I can vote (in English). All the best, [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 10:08, 21 màz 2026 (CEST)
== Wiki in lingua corsa ==
Buon giorno, Luensu.
ti ho lasciato un messaggio sulla pagina descrizioni della pagina principale di wiki in lingua corsa, in risposta ad un tuo vecchio avviso che ho potuto leggere soltanto ieri l'altro. Penso che su Corsipedia si potrebbe inserire la voce viva sulle poesie in lingua corsa. Ce ne sono molte e molto belle. Ma purtroppo non ho contatti e non so chi potrebbe fare queste registrazioni. Quindi non l'intera pagina, ma solamente i versi. Ci sono anche lunghi elenchi di espressioni tipiche in lingua corsa e lunghi elenchi di proverbi in lingua corsa. Buon lavoro. [[Utente:Fausta Samaritani|Fausta Samaritani]] ([[Discûscioîn ûtente:Fausta Samaritani|discuscioìn]]) 12:50, 10 zùg 2026 (CEST)
:Bun giurnu Fausta, lieto di leggerti! Per quanto la Consulta Ligure ci stia aiutando da un paio di anni a contattare vari paesi dove si parla tuttora il ligure, non siamo finora riusciti a stabilire un contatto concreto e una collaborazione con coloro che ancora parlano il ligure a Bonifacio. Abbiamo però delle pagine scritte in aghiaccino, il dialetto di Ajaccio in cui si ritrovano ancora elementi lessicali genovesi. Potresti quindi scrivere [https://lij.wikipedia.org/wiki/Disc%C3%BBscio%C3%AEn_%C3%BBtente:Stefanacci qui] a Stefanacci, che ha creato per noi anni fa alcune pagine in aghiaccino. Altro non saprei dirti, se non di provare nuovamente a contattare quelli della Wiki Corsa tramite la loro pagina principale. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 15:18, 10 zùg 2026 (CEST)
r9q46gps5k61it5zvvr3sdazrr2am1y
Ventemiglia
0
10027
270636
270361
2026-06-10T19:11:35Z
N.Longo
12052
+
270636
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Ventemiglia
|Panorama = Ventimiglia panorama 01.JPG
|Didascalia = <div style="text-align:center;">A çità veglia</div>
|Tipo = [[comùn|cumün]]
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Liguria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Flavio Di Muro
|Partito = çentru-drita
|Data elezione = 28-5-2022
|Data istituzione =
|var-teritöio = Territoriu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autéssa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 22917
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulasiùn residente a-u 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiùn]]
|Sottodivisioni = A Murtura, A Seàussa, A Vilatéla, Bevera, E Grimaude, E Turre, E Vile, I Carleti, I Verandi, Laite, Murtura Survàna, Ruverin, Sant'Antoniu, San Benardu, San Lurensu, San Pancraziu, U Carvu, U Trücu, Varase<ref>{{Çitta web|url=https://comune.ventimiglia.im.it/it-it/download/statuto-citta-di-ventimiglia-621-23-1508-5714afd866d3ee3f11416593daddc516|tìtolo=Statuto Comunale|outô=Città di Ventimiglia|dæta=2019-09-04|léngoa=IT|p=2}}</ref>
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Airöre]], [[Campurussu]], [[Dussaiga]], [[L'Aoriveta|L'Aurivéta]], [[Mentun|Mentùn]] (FR-06), [[Castelà (Arpe Marìtime)|U Castelà]] (FR-06)
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 1119
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = ventemigliùsi o inteméli
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Segundu]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[26 agosto|26 d'avustu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Ventimiglia (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusisiun d'u cumün de Ventemiglia int'a pruvinsa de Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Ventemiglia'''{{#tag:ref|''Vëntëmìglia'' o ''Vëntëmìya'' in [[Lengua brigašca|brigascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciandria|léngoa=LIJ, IT|p=462|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>, ''Vint'mija'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>, ''Vintimïa'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganese]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=115|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Vintimìggia'' in [[Dialéttu priéze|priese]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.yumpu.com/it/document/read/15981718/dizionario-di-pietra-ligure-italiano-pietrese-comune-di-|tìtolo=Dizionario di Pietra Ligure|léngoa=LIJ, IT|p=68}}</ref>, ''Vintimîa'' in [[Dialéttu finarìn|finarìn]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi Alonzo Bixio|tìtolo=Dizionario delle parlate finalesi|url=https://books.google.com/books?id=ipCwGQAACAAJ|ànno=2000|editô=Centro Storico del Finale|çitæ=U Finà|léngoa=LIJ, IT|p=152}}</ref>, ''Vintimiggia'' o ''Ventemiggia'' in [[Lengoa zeneize|zenese]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.zeneize.net/itze/parole.asp?Parola=Alassio|tìtolo=TIG - Alassio|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2025-01-11}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/ventimiglia/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Ventimiglia|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-01-11}}</ref>|group=n.}} (''Ventimiglia'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) l'è ina [[Çitæ|çità]] e [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 22.917 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
=== Sestéi ===
Ina vota i Sestéi i era numà int'e zone storiche d'a çità ma int'i ani çincanta pe mantegne a tradisiùn gan spartì tütta a çità cui nomi dei Sestéi antighi.
A çità l'è spartìa a sta manéira: u Sesté d'a Marina, duve gh'eira ina vota l'ünica zona d'u çentru storicu cu'u ma' liberu; u sesté d'a Ciassa, che l'è u sesté d'u çentru storicu e che piglia u nome da a Ciassa d'a Geixa Granda e ragrüpa ascaixi tütu u çentru storico e ascaixi e frasiùe de A Murtura, Bevera, E Grimaude, E Turre, Laite, San Lurensu, Seglia, U Carvu e Varase.
L'è u sesté ciü populà d'a çità; u sesté d'u Cuventu, che piglia u nome da u veciu cuventu d'i frai de Sant'Agustin che l'eira dopo d'u Röia e ancura ancöi gh'è a geixa de Sant'Agustin; u sesté d'u Campu, che ancöi, dapöi dei ani çincànta, l'è d'a fin de Via Roma fin'a fuxe d'u Nervia, int'a zona de Nervia, ma ina vota l'eira â çità auta, d'a fin de Corso Garibaldi fin â Geixa de San Miché; u sesté de l'Auriveu, che u parte d'a Ciassa du Rexenté, duve cunfina cu'u sesté d'u Cuventu, e va fin â Nervia, ae Logge, currispundente d'u ma' d'a zona de çità de Porta de Pruvença, e in çità cunfina cu'u Cuventu d'a ciassa du comün fin au confin c'u Campu; e infin gh'è u sesté d'u Burgu, che l'è u sesté che ina vota l'eira ciamàu Lagu, e u parte d'e scalinàe pe' muntà â çità auta, fin in zü a Porta Marina, a punente confina, pe' tüta a riva du Röia de çità, cu'u sesté d'u Cuventu, ma a partir da San Segundu in sciü fin'a E Porre e U Trücu l'è tütu d'u sesté Burgu.
=== Frasiùe ===
E frasiùe de Ventemiglia sun (divise a partì d'a Laite a Nervia):
* Cunfin cu'a [[França]]: [[A Seàussa]], [[E Grimaude]], [[Laite]], [[A Murtura]].
* Frasiùe de muntagna (Val Röia e Bevera): Bevera, E Porre, E Turre, San Lurensu, Seglia, U Carvu, U Trücu, Varase.
* Çentru storicu (queste nu e sun frasiùe ma sempliçi divisiùe): Burgu, Çità Auta, Marina.
* Çità muderna (cume pe' u çentru storicu): San Segundu, Çentru (tütu u çentru çitadin, cu'u comün e i palaxi ciü impurtanti), Longumà (d'a riva destra d'a fuxe d'u Röia), Nervia (d'a fin de Via Roma fin a fuxe d'u Nervia cu tüta a çità che gh'è drente e u burgu veciu de Nervia, prima de [[Campurussu]]).
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugrafica ===
{{Demografia/Ventemiglia}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
;Parocchia d'a catedrale
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Ventimiglia cathedral seen from south-west.jpg|A catedrale
Ventimiglia battistero esterno.jpg|U batisteru
2024-09-22 San Michele Arcangel, Ventimiglia.jpg|A geixa de San Miché
Chiesa di San Giuseppe, Ventimiglia.jpg|San Giüsepe aa Marina
Oratorio di San Giovanni Battista (Ventimiglia).jpg|L'uratoriu d'i Gianchi
Ventimiglia Alta-oratorio dei neri.jpg|L'uratoriu d'i Negri
</gallery>
* Catedrale d'a Sunta, dita a "Geixa Granda"
* Batisteru de San Gian Batista, derè d'a catedrale
* Geixa de San Miché, insc'a Ciassa d'a Culeta
* Geixa de San Benardu, a setentriùn d'u paise
* Geixa de San Giüsepe, aa Marina
* Uratoriu de San Gian Batista e Santa Ciaira, ditu d'i Gianchi
* Uratoriu de San Segundu de l'Urasiùn e Morte, ditu d'i Negri
;Parocchia de San Vustì
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Gêxa de Sant'Agustìn (Ventemiglia) 02.jpg|A geixa de San Vustì
</gallery>
* Geixa de Sant'Vustì, int'u sesté d'u Cuventu
;Parocchia de San Nicola da Tulentìn
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Chiesa san Nicola in Ventimiglia.jpg|A geixa de San Nicola
</gallery>
* Geixa de San Nicola da Tulentìn, int'u sesté de l'Auriveu
;Parocchia de San Segundu
* Geixa de San Segundu, int'u sesté de l'Auriveu
;Parocchia de Cristu Re
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Ventimiglia - Chiesa di Cristo Re - 2024-09-07 19-45-38 001.jpg|A geixa de Cristu Re
</gallery>
* Geixa de Cristu Re, insce l'Aurelia
;Parocchia de Ruverìn
* Geixa d'a Natività de Maria, int'a frasiùn
* Geixa de Sant'Antoniu, insc'u stradùn
* Santuariu d'a Madona d'e Vertü, a munte d'a frasiùn
* Capela d'a Madona d'u Luretu, a munte d'u stradùn
;Parocchia de Bevera
* Geixa de San Gian Batista, int'u paise
* Uratoriu de San Giuani Deculàu, int'u paise
* Geixa de San Giacumu, int'a frasiùn de Varase
;Parocchia d'e Grimaude
* Geixa d'i Angeri Cüstodi, int'u paise
;Parocchia d'a Murtura
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
La Mortola 01.jpg|A geixa de San Mauru
</gallery>
* Geixa de San Mauru, int'u paise
;Parocchia d'a Murtura Survana
* Geixa d'a Natività de Maria, dita aiscì santuariu d'a Madona de l'Aria
;Parocchia de Laite
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Latte (Ventimiglia) Chiesa di San Bartolomeo 02.jpg|A geixa de Laite
</gallery>
* Geixa de San Bartumé, int'a frasiùn
;Parocchia de San Lurensu
* Geixa d'a Madona de Lourdes e de San Lurensu, int'u paise de San Lurensu
;Parocchia d'a Vilatela
* Geixa de Santa Teresa d'Avila, int'u paise
;Parocchia de San Pancrasiu
* Geixa de San Pancrasiu, int'a frasiùn cu'u meiximu nume
* Geixa de Sant'Antoniu, int'a frasiùn cu'u meiximu nume
* Capela de Santa Reparà, au Carvu
;Parocchia d'e Turre
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Torri abc 1 chiesa.jpg|A geixa d'e Turre
</gallery>
* Geixa d'a Madona d'i Durui e de San Luigi, ae Turre sutàne
* Uratoriu de San Luigi, ae Turre sutàne
;Parocchia de Bevera
* Geixa de San Gian Batista, int'u paise
* Uratoriu de San Giuani Deculàu
* Geixa de San Giacumu, a Varase
;Parocchia d'u Trücu
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
S.ignazio.jpg|A geixa de Sant'Ignasiu
</gallery>
* Geixa di Santi Peiru e Paulu, int'u paise
* Geixa de Sant'Antoniu, a meridiùn d'u paise
* Geixa de San Lurensu, ai Verandi
* Geixa de Sant'Ignasiu, ai Verandi
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militari ===
{{Seçión vêua}}
=== Natüra ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
Ventemiglia, prima ciamà ''Albion Intemelium'', çità-capitale d'i [[Ligüri Intemeli]], ga maisci resti Ruman, da i scavi d'a çità antiga ae Ville de Laite. Dapöi ga u çentru storicu ciü grande d'a Ligüria, dopu chelu de Zena, e ascaixi tüte e frasiùe storiche gan çentri medievài maisce ben sarvài, surtù int'a [[Val Bevera]], coi burghi de [[Bevera]], [[U Carvu]] e E Turre.
=== Parlà ventemigliusu ===
{{Véddi ascì|dialettu ventemigliusu|càngio variànte=U meiximu argumentu in detagliu}}
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiùe ==
Tüti l'ani, int'u mésu de zügnu, se urganiza a "Bataglia de Sciüre", üna d'è manifestasiun ciü impurtanti d'a çità.
== Feste e fèire ==
A festa de San Segundu l'è u 26 de avustu, l'è a festa d'u patron de Ventemiglia desgüglià inta Geixa Granda de Ventemiglia (au matin). Int'u dopusdernà, gh'è a Processiun, unde ün grüpu de balestrei d'a [[Cumpagnia d'i Ventemigliusi]] porta l'Arbustu de San Segundu fin â Geixa Granda pe' riturnà dapöi â [[Geixa de San Segundu]] int'a sou ripa.
== Aministrasiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicasiùn ==
=== Strade ===
{{Seçión vêua}}
=== Feruvie ===
{{Véddi ascì|Staçión de Vintimiggia|càngio variànte=U meiximu argumentu in detagliu}}
A çità a l'è servîa da 'na [[Staçión de Vintimiggia|stasiun]] sciüa linia [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|Zena-Ventemiglia]] e inscia [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|Cuni-Ventemiglia]].
== Note ==
;Note au testu
<references group="n." responsive="" />
;Note bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Autri prugeti ==
{{Interprogetto}}
== Ligami de föra ==
* {{Çitta web|url=https://www.comune.ventimiglia.im.it/|tìtolo=Scitu d'u cumün|léngoa=IT|vìxita=2025-01-26}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Ventemiglia| ]]
54u95awuvo8mquysyms7eozm5iee0tl
San Giaixu ra Çima
0
18237
270642
270375
2026-06-10T19:36:06Z
N.Longo
12052
+
270642
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu|variànte=, inta varietâ pȓeiñaudenca|càngio variànte=Ça pagina a l'è s-crivüa in '''[[Dialettu ventemigliusu|ventemigliusu]]'''}}
{{Divisione amministrativa
|Tipo = [[Comun|comüñ]]
|Nome = San Giaixu
|Panorama = Le village de San Biagio della Cima en automne.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">U paise de San Giaixu</div>
|var-localizaçión = Lucalisasiun
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiun]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüȓia
|Divisione amm grado 2 = Impeȓia
|var-aministraçión = Aministrasiun
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scendegu]]
|Amministratore locale = Simone Rotolo
|Partito = lista çivica "San Biagio Insieme"
|Data elezione = 10-6-2024
|Data rielezione =
|Mandato =
|var-teritöio = Teritoȓiu
|var-cordinæ = Curdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 1244
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/query.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulasiun residente a i 31 d'utubre ru 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densitae
|var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiui]]
|Sottodivisioni = Nisciùa
|var-divixoìn_confinànti = Comüñi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Campurussu|Campurusciu]], [[Dussaiga|Duçaiga]], [[Preinaudu|Pȓeiñaudu]], [[U Soudàn|Saudan]], [[Valebona|Valeboña]], [[Valecrösa]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmasiun
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu uȓaȓiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastru
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 3
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1584
|var-nómme_abitànti = Nume abitanti
|Nome abitanti = sangiaixìn
|var-patrón = Patrun
|Patrono = San Giaixu
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[3 frevâ|3 de frevâ]]
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Map of comune of San Biagio della Cima (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusisiun ru comüñ de San Giaixu inta provinsa de Impeȓia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''San Giaixu''' (ufisialmente '''San Giaixu ra Çima''', ''San Biagio della Cima'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è iñ paise [[Liguria|ligüȓe]] de 1.244 abitanti ch'u fa [[Comun|comüñ]], inta [[Pruvincia de Imper̂ia|provinsa d'Impeȓia]].
== Geografia ==
{{Seçión vêua}}
== Stoȓia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evulusiun demugrafica ===
{{Demografia/San Giaixu ra Çima}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüȓe religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
San Biagio della Cima-chiesa ss fabiano, sebastiano e biagio-facciata.jpg|A paȓocchia
San Biagio della Cima-oratorio assunta2.jpg|L'uȓatoȓiu
San Biagio della Cima-chiesa san biagio.jpg|A geixia de San Giaxu
San Biagio della Cima-chiesa.jpg|A Madona ri Duȓui
</gallery>
* Geixia ri Santi Fabian e Bastian, intu paise
* Uȓatoȓiu ra Sunta, intu paise
* Geixia de San Giaxu, da u çemiteȓiu
* Santuaȓiu ra Madona ri Duȓui, a setentriun ru paise
* Capela da Nunsiâ, a punente ru paise
* Capela de San Sinfuȓian, a levante ru paise
=== Architetüȓe çivili ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüȓa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestasiui ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e feiȓe ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministrasiun ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de comünicasiun ==
{{Seçión vêua}}
== Notte ==
<references/>
== Autri prugetti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:San Giaixu ra Çima| ]]
6y99jx6d0h09p6t9kub65i0qv61otnj
U Casté
0
18335
270648
270389
2026-06-10T20:01:13Z
N.Longo
12052
+
270648
wikitext
text/x-wiki
{{Ventemigliusu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = U Casté
|Panorama = Castellvittorio viewed from Pigna, July 2006.JPG
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuràma d'U Casté</div>
|Tipo = [[Comun|cumün]]
|var-localizaçión = Lucalizaçiùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|var-aministraçión = Aministraçiùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scéndegu]]
|Amministratore locale = Gian Stefano Oddera
|Partito = lista çivica "Uniti per Castel Vittorio"
|Data elezione = 6-6-2016
|Data rielezione = 4-10-2021
|Mandato = 2
|var-teritöio = [[Scindico|Scéndegu]]
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 253
|Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Daitu Istat] - Pupulaçiùn residente a-u 31 d'utùbre du 2023.
|Aggiornamento abitanti = 31-10-2023
|var-denscitæ = Densità
|Sottodivisioni =
|var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti
|Divisioni confinanti = [[Avrigâ]], [[Baiardu]], [[I Moin|I Murin]], [[L'Isura|L'Ìsura]], [[Pigna|Pigna]], [[Triöra]]
|var-âtre_informaçioìn = Autre infurmaçiùn
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urariu
|var-cod._cadàstro = Cod. cadàstru
|var-tàrga = Targa
|Zona sismica = 3
|Gradi giorno = 2143
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = castelüzzi<br />castelüssi <small>(ve)</small>
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Steva
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[26 dexénbre|26 de deixembre]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Castel Vittorio (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiçiùn d'u cumün d'U Casté int'a pruvinsa d'Imperia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''U Casté''' (''Castel Vittorio'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 253 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]].
== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}
== Storia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitanti ==
=== Evuluçiùn demugrafica ===
{{Demografia/U Casté}}
== Posti de interesse ==
=== Architetüre religiuse ===
<gallery widths="130" heights="125" mode="packed">
Castel Vittorio - chiesa di Santo Stefano - facciata.jpg|A geixa de San Steva
Chiesetta di San Giovanni Battista.jpg|Capela de San Gian Batista
Chiesa campestre di San Luigi.jpg|A capela de San Luigi
Chiesa della Madonna Assunta o di Santa Maria di Lago Pigo.jpg|Santa Maria d'u Nugareu
Chiesa campestre della Madonna della Colletta.jpg|A Madona d'a Culeta
Chiesetta della Madonna del Ponte.jpg|A Madona d'u Punte
</gallery>
* Geixa de San Steva, int'u paise
* Geixa de Santa Maria au Lagu Pigu, int'a regiùn d'u Nugareu
* Capela de San Gian Batista, a valle d'u paise
* Capela de San Luigi, insc'a via veglia pe [[Baiardu]]
* Capela d'a Madona d'a Culeta, insc'a via veglia pe Baiardu
* Capela d'a Madona d'u Punte, insc'u stradùn pe [[Pigna]]
=== Architetüre civili ===
{{Seçión vêua}}
=== Architetüre militäri ===
{{Seçión vêua}}
== Ecunumia ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüra ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Feste e fèire ==
{{Seçión vêua}}
== Sport ==
{{Seçión vêua}}
== Amministraçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaçiùn ==
{{Seçión vêua}}
== Note ==
<references />
== Autri prugeti ==
{{Interprogetto}}
== Ligami de föra ==
* {{Çitta web|url=https://comune.castelvittorio.im.it/|tìtolo=Scitu d'u cumün|léngoa=IT|vìxita=2025-01-21}}
{{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:U Casté| ]]
ldu86sant6cur1zmo390c4trcsvex9d
Lomagna
0
25383
270679
220065
2026-06-11T08:41:22Z
Luensu1959
1211
nomme locale
270679
wikitext
text/x-wiki
'''Lomagna''' (''Lumagna'' ò anche ''Lumogna'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Lecco]].
{{Divisione amministrativa
|Nome = Lomagna
|Panorama = Lomagna - chiesa dei Santi Pietro e Paolo.jpg
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Divisione amm grado 1 = Lombardia
|Divisione amm grado 2 = Lecco
|Amministratore locale = Cristina Citterio
|Partito = lìsta cìvica de scinìstra
|Data elezione = 26-5-2019
|Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}}
|Divisioni confinanti = [[Carnate]] (MB), [[Casatenovo]], [[Missaglia]], [[Osnago]], [[Usmate Velate]] (MB)
|Nome abitanti = (it) ''Lomagnesi''
|Patrono = Sànti Pê e Pòulo
|Festivo = tèrsa doménega de seténbre
|Mappa = Map_of_comune_of_Lomagna_(province_of_Lecco,_region_Lombardy,_Italy).svg
|Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Lomagna inta provìnsa de Lecco.
}}
== Giögrafîa ==
== Stöia ==
== Pòsti de interèsse ==
=== Architetûe religiôze ===
=== Architetûe civîli ===
== Economîa ==
== Coltûa ==
== Manifestaçioîn ==
== Fèste e fêe ==
== Comunicaçioîn ==
== Aministraçión ==
{{clear}}
== Âtri progètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Lecco}}
[[Categorîa:Comûni da provinsa de Lecco]]
tprpo19hkexlqzimpanjntcdz30cs8w
Malgrate
0
25384
270680
215058
2026-06-11T08:43:38Z
Luensu1959
1211
nomme locale
270680
wikitext
text/x-wiki
'''Malgrate''' (''Malgraa'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Lecco]].
{{Divisione amministrativa
|Nome = Malgrate
|Panorama = Malgratepanorama.jpg
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Divisione amm grado 1 = Lombardia
|Divisione amm grado 2 = Lecco
|Amministratore locale = Flavio Polano
|Partito = lìsta cìvica
|Data elezione = 26-5-2014
|Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}}
|Divisioni confinanti = [[Galbiate]], [[Lecco]], [[Valmadrera]]
|Nome abitanti = (it) ''Malgratesi''
|Patrono = Sàn Lionàrdo
|Festivo = 6 novénbre
|Mappa = Map_of_comune_of_Malgrate_(province_of_Lecco,_region_Lombardy,_Italy).svg
|Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Malgrate inta provìnsa de Lecco.
}}
== Giögrafîa ==
== Stöia ==
== Pòsti de interèsse ==
=== Architetûe religiôze ===
=== Architetûe civîli ===
[[Immaggine:Casa Maggi Malgrate.jpg|thumb|200px|A coscì dîta Câza Maggi a Malgrate|centro]]
== Economîa ==
== Coltûa ==
== Manifestaçioîn ==
== Fèste e fêe ==
== Comunicaçioîn ==
== Aministraçión ==
{{clear}}
== Âtri progètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Lecco}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Comûni da provinsa de Lecco]]
03wgzdo0jkxiz5bo87jatbda23nnxq3
Margno
0
25386
270681
215061
2026-06-11T08:45:20Z
Luensu1959
1211
nomme locale
270681
wikitext
text/x-wiki
'''Margno''' (''Margn'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Lecco]].
{{Divisione amministrativa
|Nome = Margno
|Panorama = Margno_Parish_church_St._Bartholomew,_Italy.jpg
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Divisione amm grado 1 = Lombardia
|Divisione amm grado 2 = Lecco
|Amministratore locale = Giuseppe Malugani
|Partito = lìsta cìvica
|Data elezione =
|Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}}
|Divisioni confinanti = [[Casargo]], [[Crandola Valsassina]], [[Taceno]]
|Nome abitanti = (it) ''Margnacchi''
|Patrono = Sàn Bertomê
|Festivo = 24 agósto
|Mappa = Map_of_comune_of_Margno_(province_of_Lecco,_region_Lombardy,_Italy).svg
|Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Margno inta provìnsa de Lecco.
}}
== Giögrafîa ==
== Stöia ==
== Pòsti de interèsse ==
=== Architetûe religiôze ===
=== Architetûe civîli ===
== Economîa ==
== Coltûa ==
== Manifestaçioîn ==
== Fèste e fêe ==
== Comunicaçioîn ==
== Aministraçión ==
{{clear}}
== Âtri progètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Lecco}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Comûni da provinsa de Lecco]]
lo6sgz74hkfwd054m7knbdhnsrz18p0
Template:Divisione amministrativa/TemplateData
10
27529
270675
270535
2026-06-10T22:11:48Z
N.Longo
12052
270675
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{TemplateData sottopagina}}
</noinclude><templatedata>
{
"description": "Quésto template o sèrve a òtegnî 'na tabélla scinòtica in scî dæti de 'na divixón aministratîva de quæ se sæ livéllo de 'n çèrto Stâto: región, provìnsa, distréito, comùn, vilàggio, etc... O template o fonçiónn-a con tùtti i Stâti ch'existàn a-a giornâ d'ancheu e scìnn-a pe quàrche Stâto scentòu che no l'é goæi (sedónca adêuviâ o Template:Provìnsa stòrica). O modéllo o fonçiónn-a con de sudivixoìn che no són aministratîve in sénso stréito ascì, prezénpio de sudivixoìn statìstiche, o l'abàsta che séggian instituçionâli e che l'àggian di confìn precîxi (sedónca adêuviâ o Template:Región giögràfica). O l'é bazòu pi-â ciù pàrte in sciô Template:DivAmm, ch'o definìsce e etichétte specìfiche pe ògni Stâto.",
"params": {
"Nome": {
"label": "Nómme",
"description": "Nómme da divixón aministratîva.",
"type": "string",
"required": true
},
"Nome ufficiale": {
"label": "Nómme ofiçiâ",
"description": "Nómme ofiçiâ da divixón aministratîva into fórma {{Léngoe|còdice léngoa}} ''Nómme ofiçiâ'', se ciù d'un da spartî co-in <br />.",
"type": "string",
"required": false
},
"Panorama": {
"label": "Panoràmma",
"description": "Inmàgine raprezentatîva da divixón aministratîva, scrîve sôlo che o nómme do file (prezénpio Panoràmma.png).",
"type": "string",
"required": false
},
"Didascalia": {
"label": "Didascalîa",
"description": "Didascalîa de l'inmàgine.",
"type": "string",
"required": false
},
"Bandiera": {
"label": "Bandêa",
"description": "Bandêa ofiçiâ da divixón aministratîva, scrîve sôlo che o nómme do file (prezénpio Bandêa.png).",
"type": "string",
"required": false
},
"Voce bandiera": {
"label": "Pàgina bandêa",
"description": "Pàgina dedicâ a-a bandêa, s'a l'exìste, sénsa de paréntexi (prezénpio Bandêa da Ligùria).",
"type": "string",
"required": false
},
"Stemma": {
"label": "Stémma",
"description": "Stémma ofiçiâ da divixón aministratîva, scrîve sôlo che o nómme do file (prezénpio Stémma.png).",
"type": "string",
"required": false
},
"Voce stemma": {
"label": "Pàgina stémma",
"description": "Pàgina dedicâ a-o stémma, s'a l'exìste, sénsa paréntexi (prezénpio Stémma da Ligùria).",
"type": "string",
"required": false
},
"var-detàggi": {
"required": false,
"label": "Variànte - Detàggi",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'detàggi'."
},
"var-localizaçión": {
"required": false,
"label": "Variànte - Localizaçión",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Localizaçión'."
},
"var-stâto": {
"required": false,
"label": "Variànte - Stâto",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Stâto'."
},
"Stato": {
"label": "Stâto",
"description": "Còdice ISO da naçión. Into câxo de dipendénse d'âtri stâti sto chi o saiâ mostròu in mòddo outomàtico.",
"type": "string",
"required": true,
"aliases": ["Nazione"]
},
"Note stato": {
"label": "Nòtte stâto",
"description": "Nòtta da mostrâ da vixìn a-o stâto, da scrîve tra <ref></ref>.",
"type": "string",
"required": false
},
"Grado amministrativo": {
"label": "Gràddo aministratîvo",
"description": "Gràddo da divixón aministratîva tratâ inta pàgina, sàiva a dî o livéllo de sudivixón a partî da quéllo do stâto. Pe entitæ speciâli l'é poscìbile inserî o valô 0 òpû 'n valô decimâle (prezénpio 2.5, ma l'é necesâio ch'o ségge valorizòu o livéllo de gràddo ciù âto).",
"type": "string",
"required": true
},
"Tipo": {
"label": "Tîpo",
"description": "Tîpo de divixón, mostròu cómme sototìtolo; da adêuviâ into câxo de sudivixoìn particolæ, diferénti da-e sòlite pe quéllo çèrto livéllo, òpû pe cangiâ de variànte a scrîta.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-divixón_aministratîva1": {
"required": false,
"label": "Variànte - Divixón aministratîva 1",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta outomàtica co-o nómme da divixón aministratîva de prìmmo livéllo dónde l'é conpréizo a divixón aministratîva tratâ. Azónzighe o ligàmme ch'o saiéiva ghe mìsso in outomàtico ascì."
},
"Divisione amm grado 1": {
"label": "Divixón amm gràddo 1",
"description": "Nómme da divixón aministratîva de prìmmo gràddo dónde l'é conpréizo a divixón tratâ inta pàgina, sénsa de ligàmmi e da scrîve generalménte sénsa i atribûti (verificâ ch'o l'exìste o Template:DivAmm de quéllo stâto). Inti câxi particolæ quànde gh'amànca 'n livéllo de divixón (prezénpio inta Vàlle d'Aòsta no gh'é de provìnse) scrîve 'no'.",
"type": "string"
},
"Voce divisione amm grado 1": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 1",
"type": "string",
"description": "Tìtolo da pàgina dedicâ a-a divixón aministratîva mensonâ de d'âto, da adêuviâ sôlo quànde o ligàmme creòu in outomàtico o l'é diferénte da-o tìtolo da pàgina."
},
"Divisione amm grado 1-2": {
"label": "Divixón amm gràddo 1-2",
"type": "string",
"inherits": "Divisione amm grado 1"
},
"Voce divisione amm grado 1-2": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 1-2",
"type": "string",
"inherits": "Voce divisione amm grado 1"
},
"var-divixón_aministratîva2": {
"required": false,
"label": "Variànte - Divixón aministratîva 2",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta outomàtica co-o nómme da divixón aministratîva de segóndo livéllo dónde l'é conpréizo a divixón aministratîva tratâ. Azónzighe o ligàmme ch'o saiéiva ghe mìsso in outomàtico ascì."
},
"Divisione amm grado 2": {
"label": "Divixón amm gràddo 2",
"type": "string",
"inherits": "Divisione amm grado 1"
},
"Voce divisione amm grado 2": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 2",
"type": "string",
"inherits": "Voce divisione amm grado 1"
},
"Divisione amm grado 2-2": {
"label": "Divixón amm gràddo 2-2",
"type": "string",
"inherits": "Divisione amm grado 1"
},
"Voce divisione amm grado 2-2": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 2-2",
"type": "string",
"inherits": "Voce divisione amm grado 1"
},
"var-divixón_aministratîva3": {
"required": false,
"label": "Variànte - Divixón aministratîva 3",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta outomàtica co-o nómme da divixón aministratîva de tèrso livéllo dónde l'é conpréizo a divixón aministratîva tratâ. Azónzighe o ligàmme ch'o saiéiva ghe mìsso in outomàtico ascì."
},
"Divisione amm grado 3": {
"label": "Divixón amm gràddo 3",
"type": "string",
"inherits": "Divisione amm grado 1"
},
"Voce divisione amm grado 3": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 3",
"type": "string",
"inherits": "Voce divisione amm grado 1"
},
"Divisione amm grado 3-2": {
"label": "Divixón amm gràddo 3-2",
"type": "string",
"inherits": "Divisione amm grado 1"
},
"Voce divisione amm grado 3-2": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 3-2",
"type": "string",
"inherits": "Voce divisione amm grado 1"
},
"var-divixón_aministratîva4": {
"required": false,
"label": "Variànte - Divixón aministratîva 4",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta outomàtica co-o nómme da divixón aministratîva de quàrto livéllo dónde l'é conpréizo a divixón aministratîva tratâ. Azónzighe o ligàmme ch'o saiéiva ghe mìsso in outomàtico ascì."
},
"Divisione amm grado 4": {
"label": "Divixón amm gràddo 4",
"type": "string",
"inherits": "Divisione amm grado 1"
},
"Voce divisione amm grado 4": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 4",
"type": "string",
"inherits": "Voce divisione amm grado 1"
},
"Divisione amm grado 4-2": {
"label": "Divixón amm gràddo 4-2",
"type": "string",
"inherits": "Divisione amm grado 1"
},
"Voce divisione amm grado 4-2": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 4-2",
"type": "string",
"inherits": "Voce divisione amm grado 1"
},
"var-divixón_aministratîva5": {
"required": false,
"label": "Variànte - Divixón aministratîva 5",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta outomàtica co-o nómme da divixón aministratîva de quìnto livéllo dónde l'é conpréizo a divixón aministratîva tratâ. Azónzighe o ligàmme ch'o saiéiva ghe mìsso in outomàtico ascì."
},
"Divisione amm grado 5": {
"label": "Divixón amm gràddo 5",
"type": "string",
"inherits": "Divisione amm grado 1"
},
"Voce divisione amm grado 5": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 5",
"type": "string",
"inherits": "Voce divisione amm grado 1"
},
"Divisione amm grado 5-2": {
"label": "Divixón amm gràddo 5-2",
"type": "string",
"inherits": "Divisione amm grado 1"
},
"Voce divisione amm grado 5-2": {
"label": "Pàgina divixón amm gràddo 5-2",
"type": "string",
"inherits": "Voce divisione amm grado 1"
},
"var-aministraçión": {
"required": false,
"label": "Variànte - Aministraçión",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Aministraçión'."
},
"var-capitâle": {
"required": false,
"label": "Variànte - Capitâle",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Capitâle'."
},
"Capoluogo": {
"label": "Capitâle",
"description": "Capitâle da divixón aministratîva, con ligàmme (prezénpio [[Zêna]]).",
"type": "string",
"required": false
},
"var-aministratô_locâle": {
"required": false,
"label": "Variànte - Aministratô locâle",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta co-o nómme da càrega ch'a l'é a càppo da divixón aministratîva."
},
"Amministratore locale": {
"label": "Aministratô locâle",
"description": "Nómme de l'aministratô locâle, con ligàmme (prezénpio [[Marco Bucci]]). O seu tìtolo o l'é determinòu da-o còdice A do Template:DivAmm.",
"type": "string",
"required": false
},
"Partito": {
"label": "Partîo",
"description": "Partîo a-o quæ o fà de riferiménto l'aministratô locâle, s'o l'é o câxo, con ligàmme (prezénpio [[Moviménto Indipendentìsta Lìgure|MIL]]).",
"type": "string",
"required": false
},
"Data elezione": {
"label": "Dæta eleçión",
"description": "Dæta de l'eleçión/nòmina de l'aministratô locâle, in stîle abreviòu (prezénpio 28-5-1990).",
"type": "number",
"required": false
},
"Data rielezione": {
"label": "Dæta rieleçión",
"description": "Dæta de rieleçión de l'aministratô locâle, in stîle abreviòu (prezénpio 28-5-1990).",
"type": "number",
"required": false
},
"Mandato": {
"label": "Mandòu",
"description": "Nùmero do mandòu de l'aministratô in càrega, da inpî se diferénte da 1.",
"type": "number",
"required": false
},
"Amministratore locale 2": {
"label": "Aministratô locâle 2",
"type": "string",
"inherits": "Amministratore locale"
},
"Partito 2": {
"label": "Partîo 2",
"type": "string",
"inherits": "Partito"
},
"Data elezione 2": {
"label": "Dæta eleçión 2",
"type": "string",
"inherits": "Data elezione"
},
"Data rielezione 2": {
"label": "Dæta rieleçión 2",
"description": "Dæta de rieleçión de l'aministratô locâle 2, in stîle abreviòu (prezénpio 28-5-1990).",
"type": "number",
"required": false
},
"Mandato 2": {
"label": "Mandòu 2",
"description": "Nùmero do mandòu do segóndo aministratô in càrega, da inpî se diferénte da 1.",
"type": "number",
"required": false
},
"var-léngoe_ofiçiæ": {
"required": false,
"label": "Variànte - Léngoe ofiçiæ",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Léngoe ofiçiæ'."
},
"Lingue ufficiali": {
"label": "Léngoe ofiçiæ",
"description": "Léngoa ò léngoe ofiçiæ adêuviæ pe lézze inta divixón aministratîva. Se pægia a quélla ofiçiâ a livéllo naçionâle lasciâ o paràmetro vêuo.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-instituçión": {
"required": false,
"label": "Variànte - Instituçión",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Instituçión'."
},
"Data istituzione": {
"label": "Dæta instituçión",
"description": "Dæta de instituçión da divixón aministratîva, con ligàmme (prezénpio [[2 frevâ]] [[1099]]).",
"type": "string",
"required": false
},
"var-sopresción": {
"required": false,
"label": "Variànte - Sopresción",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Sopresción'."
},
"Data soppressione": {
"label": "Dæta sopresción",
"description": "Dæta de sopresción, pe divixoìn che no exìstan ciù ma che se pêuan paragonâ a quélle d'ancheu (pe entitæ ciù antîghe adêuviâ Template:Provìnsa stòrica).",
"type": "string",
"required": false
},
"var-teritöio": {
"required": false,
"label": "Variànte - Teritöio",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Teritöio'."
},
"var-cordinæ": {
"required": false,
"label": "Variànte - Cordinæ",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Cordinæ'."
},
"var-da_capitâle": {
"required": false,
"label": "Variànte - da capitâle",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'da capitâle'."
},
"Latitudine decimale": {
"label": "Latitùdine decimâle",
"description": "Latitùdine da capitâle da divixón aministratîva in fórma decimâle.",
"type": "string",
"required": false
},
"Longitudine decimale": {
"label": "Longitùdine decimâle",
"description": "Longitùdine da capitâle da divixón aministratîva in fórma decimâle.",
"type": "string",
"required": false
},
"Latitudine gradi": {
"label": "Latitùdine gràddi",
"type": "string",
"required": false
},
"Latitudine minuti": {
"label": "Latitùdine menûti",
"type": "string",
"required": false
},
"Latitudine secondi": {
"label": "Latitùdine segóndi",
"type": "string",
"required": false
},
"Latitudine NS": {
"label": "Latitùdine NS",
"description": "Valorizâ con N ò S.",
"type": "string",
"required": false
},
"Longitudine gradi": {
"label": "Longitùdine gràddi",
"type": "string",
"required": false
},
"Longitudine minuti": {
"label": "Longitùdine menûti",
"type": "string",
"required": false
},
"Longitudine secondi": {
"label": "Longitùdine segóndi",
"type": "string",
"required": false
},
"Longitudine EW": {
"label": "Longitùdine EW",
"description": "Valorizâ con E ò W.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-altitùdine": {
"required": false,
"label": "Variànte - Altitùdine",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Altitùdine'."
},
"Altitudine": {
"label": "Altitùdine",
"description": "Altitùdine in m s.l.m. do céntro çitadìn, sénsa de unitæ de mezûa. Pe divixoìn benbén estéize indicâ l'altitùdine média.",
"type": "number",
"required": false
},
"var-superfìcce": {
"required": false,
"label": "Variànte - Superfìcce",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Superfìcce'."
},
"Superficie": {
"label": "Superfìcce",
"description": "Superfìcce da divixón aministratîva in km², sénsa de unitæ de mezûa. No adêuviâ o separatô de migiæa e adêuviâ o pónto in càngio da vìrgola pe-i decimâli (prezénpio 12345.67).",
"type": "string",
"required": false
},
"Note superficie": {
"label": "Nòtte superfìcce",
"description": "Ligàmme a-a referénsa ofiçiâ dónde l'é stæto pigiòu o valô (sénsa de <ref>). L'é consegiòu adêuviâ o Template:Çitta web.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-ægoe_intèrne": {
"required": false,
"label": "Variànte - Ægoe intèrne",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Ægoe intèrne'."
},
"Acque interne": {
"label": "Ægoe intèrne",
"description": "Superfìcce de ægoe intèrne in km², sôlo o nùmero òpû 't'/'trascuràbili' se no goæi estéize. No adêuviâ o separatô de migiæa e adêuviâ o pónto in càngio da vìrgola pe-i decimâli (prezénpio 12345.67).",
"type": "string",
"required": false
},
"var-abitànti": {
"required": false,
"label": "Variànte - Abitànti",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Abitànti'."
},
"Abitanti": {
"label": "Abitànti",
"description": "Abitànti da divixón aministratîva. No adêuviâ o separatô de migiæa (prezénpio 12345). N.B. se Abitànti e Superfìcce són stæti bén scrîti, saiâ calcolòu e mostròu in ötomàtico a denscitæ ascì. Se o paràmetro 'Abitànti' o no l'é valorizòu a pàgina a l'é inserîa inta Categorîa:Divixoìn aministratîve sénsa abitànti.",
"type": "number",
"required": false
},
"Note abitanti": {
"label": "Nòtte abitànti",
"description": "Ligàmme a-a referénsa ofiçiâ dónde l'é stæto pigiòu o valô (sénsa de <ref>). L'é consegiòu adêuviâ o Template:Çitta web.",
"type": "string",
"required": false
},
"Aggiornamento abitanti": {
"label": "Agiornaménto abitànti",
"description": "Dæta a quànde l'é agiornòu o valô di abitànti, in stîle abreviòu (prezénpio 28-5-1990).",
"type": "number",
"required": false
},
"var-denscitæ": {
"required": false,
"label": "Variànte - Denscitæ",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Denscitæ'."
},
"var-sotodivixoìn1": {
"required": false,
"label": "Variànte - Sotodivixoìn aministratîva 1",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta outomàtica co-o nómme da sotodivixón aministratîva de prìmmo livéllo rispètto a quélla tratâ inta pàgina. Azónzighe o ligàmme ch'o saiéiva ghe mìsso in outomàtico ascì."
},
"Sottodivisioni": {
"label": "Sotodivixoìn",
"description": "Nùmero de sotodivixoìn dirètte. Se ghe n'é mêno de çìnque, se peu fâ a lìsta di seu nómmi (destacæ da 'na vìrgola e 'n spàçio e con ligàmmi, s'o l'é o câxo). Se són ciù de çìnque, marcâne sôlo che o nùmero, con ligàmme a-a pàgina, seçión o categorîa dónde trovâ a lìsta conplêta.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-sotodivixoìn2": {
"required": false,
"label": "Variànte - Sotodivixoìn aministratîva 2",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta outomàtica co-o nómme da sotodivixón aministratîva de segóndo livéllo rispètto a quélla tratâ inta pàgina. Azónzighe o ligàmme ch'o saiéiva ghe mìsso in outomàtico ascì."
},
"Sottosottodivisioni": {
"label": "Sotosotodivixoìn",
"description": "Sotodivixoìn de sotodivixoìn, véddi Sotodivixoìn.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-sotodivixoìn3": {
"required": false,
"label": "Variànte - Sotodivixoìn aministratîva 3",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta outomàtica co-o nómme da sotodivixón aministratîva de tèrso livéllo rispètto a quélla tratâ inta pàgina. Azónzighe o ligàmme ch'o saiéiva ghe mìsso in outomàtico ascì."
},
"Sottosottosottodivisioni": {
"label": "Sotosotosotodivixoìn",
"description": "Sotodivixoìn de sotodivixoìn de sotodivixoìn, véddi Sotodivixoìn.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-divixoìn_confinànti": {
"required": false,
"label": "Variànte - Divixoìn confinànti",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta semioutomàtica co-o nómme do tîpo de divixón aministratîva pægio a quélla tratâ inta pàgina (a-o plurâle) con dòppo o pòula 'confinànti'."
},
"Divisioni confinanti": {
"label": "Divixoìn confinànti",
"description": "Lìsta de divixoìn aministratîve do mæximo livéllo che gh'àn di confìn con quélla prezénte.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-âtre_informaçioìn": {
"required": false,
"label": "Variànte - Âtre informaçioìn",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Âtre informaçioìn'."
},
"var-léngoe": {
"required": false,
"label": "Variànte - Léngoe",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Léngoe'."
},
"Lingue": {
"label": "Léngoe",
"description": "Âtre léngoe o grùppi lengoìstichi parlæ storicaménte inta región. Se pægie a quélla ofiçiâ a livéllo naçionâle lasciâ o paràmetro vêuo.",
"type": "string",
"required": false
},
"Codice postale": {
"label": "Còdice postâle",
"description": "Còdice postâle da divixón aministratîva.",
"type": "number",
"required": false
},
"var-prefìsso": {
"required": false,
"label": "Variànte - Prefìsso",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Prefìsso'."
},
"Prefisso": {
"label": "Prefìsso",
"description": "Prefìsso telefònico o prefìssi telefònichi da divixón aministratîva, con ligàmme, s'o l'é o câxo.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-fûzo_orâio": {
"required": false,
"label": "Variànte - Fûzo orâio",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Fûzo orâio'."
},
"Fuso orario": {
"label": "Fûzo orâio",
"description": "Fûzo orâio da divixón aministratîva inta fórma UTC (prezénpio +1). Pe-o 0 scrîve +0. Inti stâti ch'én conpréixi inte 'n sôlo fûzo orâio o valô o l'é fornîo in outomàtico.",
"type": "string",
"required": false
},
"Altri fusi": {
"label": "Âtri fûxi",
"description": "Into câxo che a divixón a se spànde sciù ciù fûxi, scrîve quélli de dòppo do prìmmo inta fórma, prezénpio, \", [[UTC+3]]\".",
"type": "string",
"required": false
},
"Codice ISO": {
"label": "Còdice ISO",
"description": "Còdice ISO 3166-2 da divixón aministratîva.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-cod._statìstico": {
"required": false,
"label": "Variànte - Cod. statìstico",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta semioutomàtica co-a pòula 'Cod.' con dòppo o nómme de l'énte naçionâle de statìstica, into câxo ch'o no ségge caregòu in outomàtico a scrîta de bâze a l'é 'Cod. statìstico'. Se dêuviòu, azónze o ligàmme a l'énte ch'o ghe saiéiva mìsso in outomàtico ascì."
},
"Codice statistico": {
"label": "Còdice statìstico",
"description": "Còdice statìstico da divixón aministratîva asegnòu da l'Institûto de riferiménto. L'Institûto o l'é determinòu da-o còdice S do Template:DivAmm.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-cod._cadàstro": {
"required": false,
"label": "Variànte - Cod. cadàstro",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Cod. cadàstro'."
},
"Codice catastale": {
"label": "Còdice do cadàstro",
"description": "Còdice do cadàstro pe-a divixón aministratîva.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-tàrga": {
"required": false,
"label": "Variànte - Tàrga",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Tàrga'."
},
"Targa": {
"label": "Tàrga",
"description": "Tàrga de màcchine pe-a divixón aministratîva.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-cl._scìsmica": {
"required": false,
"label": "Variànte - Cl. scìsmica",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Cl. scìsmica'."
},
"Zona sismica": {
"label": "Zöna scìsmica",
"description": "Zöna de réizego scìsmico dónde l'é conpréizo a divixón aministratîva.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-cl._climàtica": {
"required": false,
"label": "Variànte - Cl. climàtica",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Cl. climàtica'."
},
"Gradi giorno": {
"label": "Gràddi giórno",
"description": "Bezéugno tèrmico da divixón aministratîva esprèsso in gràddi giórno (prezénpio 1410).",
"type": "string",
"required": false
},
"var-nómme_abitànti": {
"required": false,
"label": "Variànte - Nómme abitànti",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Nómme abitànti'."
},
"Nome abitanti": {
"label": "Nómme abitànti",
"description": "Nómme di abitànti da divixón aministratîva.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-patrón": {
"required": false,
"label": "Variànte - Patrón",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Patrón'."
},
"Patrono": {
"label": "Patrón",
"description": "Sànto patrón da divixón aministratîva, con ligàmme.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-festîvo": {
"required": false,
"label": "Variànte - Festîvo",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Festîvo'."
},
"Festivo": {
"label": "Festîvo",
"description": "Giórno festîvo da divixón aministratîva, sénsa de ligàmme.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-nominâle": {
"required": false,
"label": "Variànte - Nominâle",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Nominâle'."
},
"PIL": {
"label": "PIL",
"description": "Prodûto intèrno lòrdo nominâle da divixón aministratîva, marcàndo a monæa e a formataçión ascì (prezénpio 24.042,14 [[Milión|mln]] [[Éoro|€]]).",
"type": "string",
"required": false
},
"PIL PPA": {
"label": "PIL PPA",
"description": "PIL a paritæ de potêre d'acàtto.",
"type": "string",
"required": false
},
"PIL procapite": {
"label": "PIL procapite",
"description": "Rédito procapite nominâle, véddi PIL.",
"type": "string",
"required": false
},
"PIL procapite PPA": {
"label": "PIL procapite PPA",
"description": "PIL procapite a paritæ de potêre d'acquìsto.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-parlamentâri": {
"required": false,
"label": "Variànte - Parlamentâri",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Parlamentâri'."
},
"Parlamentari": {
"label": "Parlamentâri",
"description": "Se a divixón a l'elêze diretaménte di raprezentànti naçionâli (a l'é pægia a un ò ciù colêgi eletorâli), indicâ o nùmero di séggi pe càmia.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-pàrte_de": {
"required": false,
"label": "Variànte - Pàrte de",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta outomàtica co-o nómme da divixón aministratîva dónde l'é conpréizo a divixón aministratîva tratâ, levòu quélle de livéllo ciù âto. Azónzighe o ligàmme ch'o saiéiva ghe mìsso in outomàtico ascì; de bâze o conparìsce a scrîta 'Pàrte de'."
},
"Raggruppamento": {
"label": "Ragrupaménto",
"description": "Eventoâle âtro ragrupaménto (con ligàmme) do quæ a divixón a fà pàrte, ciù che-e divixoìn de livéllo ciù âto. O tîpo o l'é determinòu da-o còdice R do Template:DivAmm.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-ìnno": {
"required": false,
"label": "Variànte - Ìnno",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Ìnno'."
},
"Inno": {
"label": "Ìnno",
"description": "Tìtolo de l'ìnno ofiçiâ, scrîto in corscîvo e con ligàmme, s'o l'é o câxo.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-nomiâgio": {
"required": false,
"label": "Variànte - Nomiâgio",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Nomiâgio'."
},
"Soprannome": {
"label": "Nomiâgio",
"description": "Nomiâgio ofiçiâ ò stòrico, co-ina referénsa se poscìbile.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-mòtto": {
"required": false,
"label": "Variànte - Mòtto",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Mòtto'."
},
"Motto": {
"label": "Mòtto",
"description": "Mòtto ofiçiâ, con traduçión scrîta tra paréntexi, s'o l'é o câxo.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-cartografîa": {
"required": false,
"label": "Variànte - Cartografîa",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Cartografîa'."
},
"Immagine localizzazione": {
"label": "Inmàgine localizaçión",
"description": "Inmàgine da màppa de localizaçión da divixón aministratîva, scrîve sôlo che o nómme do file (prezénpio Màppa.png). De default l'é mostròu 'n'inmàgine de tùtto o stâto, co-in pontìn rósso ch'o màrca a poxiçión do capitâle, se l'é stæto indicòu 'Latitùdine' e 'Longitùdine'. Quésto o và bén pe-e çitæ ma pe de divixoìn ciù grénde l'é consegiòu 'na màppa con l'àrea corispondénte colorâ.",
"type": "string",
"required": false
},
"Mappa": {
"label": "Màppa",
"description": "Inmàgine co-a màppa do teritöio, scrîve sôlo che o nómme do file (prezénpio Màppa.png).",
"type": "string",
"required": false
},
"Didascalia mappa": {
"label": "Didascalîa màppa",
"description": "Didascalîa da màppa.",
"type": "string",
"required": false
},
"var-scîto_ofiçiâ": {
"required": false,
"label": "Variànte - Scîto ofiçiâ",
"type": "string",
"description": "Paràmetro pe cangiâ de variànte l'etichétta 'Scîto ofiçiâ'."
},
"Sito": {
"label": "Scîto",
"description": "Scîto ofiçiâ da divixón aministratîva.",
"type": "string",
"required": false
}
},
"format": "{{_\n|_ = _\n}}",
"paramOrder": [
"Nome",
"Nome ufficiale",
"Panorama",
"Didascalia",
"Bandiera",
"Voce bandiera",
"Stemma",
"Voce stemma",
"var-detàggi",
"var-localizaçión",
"var-stâto",
"Stato",
"Note stato",
"Grado amministrativo",
"Tipo",
"var-divixón_aministratîva1",
"Divisione amm grado 1",
"Voce divisione amm grado 1",
"Divisione amm grado 1-2",
"Voce divisione amm grado 1-2",
"var-divixón_aministratîva2",
"Divisione amm grado 2",
"Voce divisione amm grado 2",
"Divisione amm grado 2-2",
"Voce divisione amm grado 2-2",
"var-divixón_aministratîva3",
"Divisione amm grado 3",
"Voce divisione amm grado 3",
"Divisione amm grado 3-2",
"Voce divisione amm grado 3-2",
"var-divixón_aministratîva4",
"Divisione amm grado 4",
"Voce divisione amm grado 4",
"Divisione amm grado 4-2",
"Voce divisione amm grado 4-2",
"var-divixón_aministratîva5",
"Divisione amm grado 5",
"Voce divisione amm grado 5",
"Divisione amm grado 5-2",
"Voce divisione amm grado 5-2",
"var-aministraçión",
"var-capitâle",
"Capoluogo",
"var-aministratô_locâle",
"Amministratore locale",
"Partito",
"Data elezione",
"Data rielezione",
"Mandato",
"Amministratore locale 2",
"Partito 2",
"Data elezione 2",
"Data rielezione 2",
"Mandato 2",
"var-léngoe_ofiçiæ",
"Lingue ufficiali",
"var-instituçión",
"Data istituzione",
"var-sopresción",
"Data soppressione",
"var-teritöio",
"var-cordinæ",
"var-da_capitâle",
"Latitudine decimale",
"Longitudine decimale",
"Latitudine gradi",
"Latitudine minuti",
"Latitudine secondi",
"Latitudine NS",
"Longitudine gradi",
"Longitudine minuti",
"Longitudine secondi",
"Longitudine EW",
"var-altitùdine",
"Altitudine",
"var-superfìcce",
"Superficie",
"Note superficie",
"var-ægoe_intèrne",
"Acque interne",
"var-abitànti",
"Abitanti",
"Note abitanti",
"Aggiornamento abitanti",
"var-denscitæ",
"var-sotodivixoìn1",
"Sottodivisioni",
"var-sotodivixoìn2",
"Sottosottodivisioni",
"var-sotodivixoìn3",
"Sottosottosottodivisioni",
"var-divixoìn_confinànti",
"Divisioni confinanti",
"var-âtre_informaçioìn",
"var-léngoe",
"Lingue",
"Codice postale",
"var-prefìsso",
"Prefisso",
"var-fûzo_orâio",
"Fuso orario",
"Altri fusi",
"Codice ISO",
"var-cod._statìstico",
"Codice statistico",
"var-cod._cadàstro",
"Codice catastale",
"var-tàrga",
"Targa",
"var-cl._scìsmica",
"Zona sismica",
"var-cl._climàtica",
"Gradi giorno",
"var-nómme_abitànti",
"Nome abitanti",
"var-patrón",
"Patrono",
"var-festîvo",
"Festivo",
"var-nominâle",
"PIL",
"PIL PPA",
"PIL procapite",
"PIL procapite PPA",
"var-parlamentâri",
"Parlamentari",
"var-pàrte_de",
"Raggruppamento",
"var-ìnno",
"Inno",
"var-nomiâgio",
"Soprannome",
"var-mòtto",
"Motto",
"var-cartografîa",
"Immagine localizzazione",
"Mappa",
"Didascalia mappa",
"var-scîto_ofiçiâ",
"Sito"
]
}
</templatedata>
f4l4mtmyzrdhgynvkgxh6lqg545lal8
Muntautu
0
31798
270660
265300
2026-06-10T21:06:53Z
N.Longo
12052
+
270660
wikitext
text/x-wiki
{{Tagiàscu|variànte=, inta varietà baücögna}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Muntàutu
|Tipo = [[Fraçion geògrafica|frasiùn]]
|Panorama = MontaltoLigure panorama.jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuàmma de Muntàutu</div>
|var-localizaçión = Lucaliżaziùn
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 4
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]]
|Divisione amm grado 2 = Imperia
|Divisione amm grado 3 = Muntàutu Carpàxe
|var-aministraçión = Aministraziùn
|var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scendegu]]
|var-teritöio = Teritòiu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Autezza
|var-superfìcce = Süperficie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 364
|Note abitanti = {{Çitta web|url=https://italia.indettaglio.it/ita/liguria/montaltoligure.html|tìtolo=Comune di Montalto Ligure|léngoa=IT|vìxita=2025-02-08}}
|Aggiornamento abitanti = 2011
|var-denscitæ = Densità
|Sottodivisioni =
|var-âtre_informaçioìn = Àutre infurmaziùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füṡu uraiu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastu
|var-cl._scìsmica = Cl. sismica
|Zona sismica = 2
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|Gradi giorno = 1881
|var-nómme_abitànti = Nome abitanti
|Nome abitanti = muntauténchi
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = [[San Gioâne Batista|San Giamatìsta]]
|var-festîvo = Festivu
|Festivo = [[24 zûgno|24 de zügnu]]
|var-cartografîa = Cartugrafìa
|Mappa = Map of comune of Montalto Ligure (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg
|Didascalia mappa = Pusiziùn de l'ecs-cumüna de Muntàutu in ta pruvìncia d'Impéia
|var-scîto_ofiçiâ = Scitu uficiale
}}
'''Muntàutu''' (''Montalto'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]], ufisialménte ''Montalto Ligure'') u l'è in paìse [[Liguria|ligüre]] de 364 abitànti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u l'ha fàitu [[Comun|cumüna]] pe còntu sò fina du [[2018]], quand'u s'è füsu cun [[Carpaxe|Carpàxe]] in ta cumüna növa de [[Muntautu Carpaxe|Muntàutu Carpàxe]].
== Geugrafìa ==
{{Seçión vêua}}
== Stòia ==
{{Seçión vêua}}
== Abitànti ==
=== Evuluziùn demugràfica ===
{{Demografia/Muntautu}}
== Pòsti de interèsse ==
{{Seçión vêua}}
== Ecunumìa ==
{{Seçión vêua}}
== Cultüa ==
{{Seçión vêua}}
== Manifestaziùi ==
{{Seçión vêua}}
== Fèste e fèie ==
{{Seçión vêua}}
== Aministraziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Vie de cumünicaziùn ==
{{Seçión vêua}}
== Nòte ==
;Nòte au tèstu
<references group="n." />
;Nòte bibliugràfiche
<references responsive="" />
== Àutri prugèti ==
{{Interprogetto}}
[[Categorîa:Muntautu Carpaxe]]
[[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Inpéria]]
74731ze5ln2l5tkj26lb98x8pxxxcp9