Isoa de Rhode

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="lij">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>lijwiki</dbname>
    <base>https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speçiale</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Discûscion</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utente</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Discûscioîn ûtente</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Discûscioîn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Immaggine</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Discûscioîn immaggine</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Discûscioîn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Template</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Discûscioîn template</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Agiûtto</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Discûscioîn agiûtto</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorîa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Discûscioîn categorîa</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussioni modulo</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Evento</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Discussioni evento</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Isoa de Rhode</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3398</id>
    <revision>
      <id>271303</id>
      <parentid>251629</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T11:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alhadis</username>
        <id>15883</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>PNG -&gt; SVG</comment>
      <origin>271303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="1sj6rru6rvvo8y6cdmtvyano3vcbcin" xml:space="preserve">[[Immaggine:Flag_of_the_United_States.svg|thumb|right|200px|A bandëa di Stati Unïi]]
[[Immaggine:Flag of Rhode Island.svg|thumb|right|200px|A bandëa de l'Isoa de Rhode]]
[[Immaggine:Map of USA RI.svg|thumb|right|200px|A poxiçion de l'Isoa de Rhode in sciâ carta giögràfica]]
Nomme ofiçiâ: ''The State of Rhode Island'' (''Stato de l'isoa de Rhode'').
 
== Descriçion e stöia ==
O Stato de l'Isoa de Rhode o l'ea ûnn-a de [[Trezze colonie|trezze colònie americann-e]] che se son rebellæ a-a dominaçion ingleize e han inçòu a [[Rivoluçion American-a]] ch'a l'ha portòu a-a deciaraçion d'indipendença do 1776.

A sò capitâ a l'è [[Providence]].

O Stato de l'Isoa de Rhode o l'è o ciù piccìn di Stati Unïi con 3.144 km² de seu.
== Galerîa de inmàgine ==
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt;
Beneficent Congregational Church.jpg
J29upwind.jpg
Masonic Temple, Providence RI.jpg
&lt;/gallery&gt;
{{clear}}

== Colegaménti esterni ==
{{interprogetto}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Isoe di Stati Unïi d'America|Rhode]]</text>
      <sha1>1sj6rru6rvvo8y6cdmtvyano3vcbcin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Principatu de Mu̍negu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9984</id>
    <revision>
      <id>271300</id>
      <parentid>270929</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T21:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>furmataçiun</comment>
      <origin>271300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9648" sha1="igy7gxozfilfdbgncqhq5zsadhr64rh" xml:space="preserve">{{Munegascu}}
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Principatu de Mu̍negu'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[Immaggine:Flag of Monaco.svg |125px]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[Immaggine:Coat of Arms of Monaco.svg |125px]]
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | U pavayu̍n d'u Principatu de Mu̍negu
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | U [[scüu d'u Principatu de Mu̍negu|scüu d'u&lt;br /&gt;Principatu de Mu̍negu]]
|}
|-
| align=center colspan=2 | [[Imnu munegascu]]
|-
| align=center colspan=2 | [[Immaggine:Location Monaco Europe.png|300px]]
|-
|Sistema de guvernu
|Munarchia constitüçiunale
|-
| Principu
| [[Albertu Segundu de Mu̍negu|Albertu Segundu]] (2005-06-04)
|-
| Ministru de Statu
| Christophe Mirmand (2025-05-21)
|-
|Lingue
|[[Lengua françéise|Françese]] e [[Dialetto monegasco|munegascu]]
|-
|Capitala
|[[Mu̍negu-A̍utu|A Roca]]
|-
|Süperfi̍cie
|2,02&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
|Pupülaçiun
|36.950&amp;nbsp;ab.
|-
|Densita̍
|18.292&amp;nbsp;ab/km2
|}
U '''Principatu de Mu̍negu'''&lt;ref&gt;''Prinçipato de Mónego'' ün [[Lengoa zeneize|genuese]], ''Principat de Mónegue'' ün [[Lengoa ocçitann-a|usitan]], ''Principato di Monaco'' ün [[Léngoa italiànn-a|italian]]&lt;/ref&gt; (''Principauté de Monaco'' ün [[Lengua françéise|françese]]) e̍ ün paise d'[[Euròpa|Europa]].

Mu̍negu e̍ ün Principatu guvernau per üna munarchia cunstitüçiunale cun [[Albertu Segundu de Mu̍negu|Albertu Segundu]] per cavu de statu. Benche̍ u pri̍ncipu Albertu Segundu e̍ ün pri̍ncipu cunstitüçiunale, ëlu a̍ ün gran putere puli̍ticu. A [[Casa Grimaldi]] a̍ guvernau Mu̍negu despœi u [[1297]]. A lenga ufiçiala e̍ u [[Lengua françéise|françese]], aiçi̍ se parla u [[Dialetto monegasco|munegascu]], lenga naçiunala, l'[[Léngoa italiànn-a|italian]] e l'[[Lèngoa ingleise|anglese]]. L'''[[Imnu munegascu]]'' (''Hymne monégasque'') o ''Marcia Naçiunale d'i Lealisti'', e̍ l'imnu naçiunale d'u Principatu de Mu̍negu.

== Geugrafia ==
=== Territori ===
U territori de Mu̍negu fa̍ 2,08&amp;nbsp;km², tantu ch'e̍ u segundu statu ciü̍ picenin a u mundu despœi u [[Çittæ do Vatican|Vatican]]. E rive de [[Munt'Age̍]] (1.151&amp;nbsp;m) sun u puntu ciü̍ a̍utu d'u Principatu, fint'a 164&amp;nbsp;m. Mu̍negu pusseda ün [[Giardi̍n eso̍ticu de Mu̍negu|giardin eso̍ticu]] de primu cartelu.

=== Urganisaçiun territuriala ===
[[File:Monaco, administrative divisions - colored (quarters)-lij.svg|thumb|I qatre qartiei tradiçiunali.]]
[[File:Monaco, administrative divisions - colored.svg|thumb|I qartiei e setui aministrativi.]]
{{Véddi ascì|Qartiei de Mu̍negu|càngio variànte=U meme sügetu int'u detayu}}

Mu̍negu a̍ qatre qartiei tradiçiunali, che ancœi arrivu a nœve qartiei urdinançai e setui reservau. I qartiei tradiçiunali sun:
* [[A Cundamina]]
* [[Munte Carlu]]
* [[Funtanaveya]]
* [[Mu̍negu-A̍utu]] o A Roca

E i qartiei urdinançai e setui reservai sun:
{| class=&quot;wikitable centre&quot;
 |-
 ! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Südivisiun!! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;2&quot; |Süperfi̍cie
 |-
 ! scope=&quot;col&quot; |ün&amp;nbsp;m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; !! scope=&quot;col&quot; |ün %
 |-
 | [[A Cundamina]] || Qartie̍ urdinançau
 | align=&quot;right&quot; |295.843 || align=&quot;right&quot; |14,6%
 |-
 | [[A Russa]]|| Qartie̍ urdinançau
 | align=&quot;right&quot; |176.888 || align=&quot;right&quot; |8,7%
 |-
 | [[Funtanaveya]]|| Qartie̍ urdinançau
 | align=&quot;right&quot; |329.516 || align=&quot;right&quot; |16,3%
 |-
 | [[Giardi̍n eso̍ticu (qartie̍)|Giardin esoticu]] || Qartie̍ urdinançau
 | align=&quot;right&quot; |234.865 || align=&quot;right&quot; |11,6%
 |-
 | [[I Muneghëti]]|| Qartie̍ urdinançau
 | align=&quot;right&quot; |115.196 || align=&quot;right&quot; |5,7%
 |-
 | [[Mu̍negu-A̍utu]]|| Setu̍ reservau
 | align=&quot;right&quot; |196.491 || align=&quot;right&quot; |9,7%
 |-
 | [[Munte Carlu]] || Qartie̍ urdinançau
 | align=&quot;right&quot; |436.760 || align=&quot;right&quot; |21,5%
 |-
 | [[U Larvotu]]|| Qartie̍ urdinançau
 | align=&quot;right&quot; |217.932 || align=&quot;right&quot; |10,8%
 |-
 | [[Valun de Santa Devota]]|| Setu̍ reservau
 | align=&quot;right&quot; |23.485 || align=&quot;right&quot; |1,2%
 |-
 ! colspan=&quot;2&quot; | Tutale || align=&quot;right&quot; |2.026.976 || align=&quot;right&quot; |100,0%
 |}

== Sto̍ria de Mu̍negu ==
{{Véddi ascì|Sto̍ria de Mu̍negu|càngio variànte=U meme sügetu int'u detayu}}
=== Urigine d'u nume ===
Benche̍ l'etimulugia de Mu̍negu nun sice ben cia̍iria, de pare̍ generale cunvegne d'a tira̍ ciütostu da ''Monoïkos'' (''Monoeci''), A̍rcule li̍guru, che da ''Melkart'' (''Menouha''), A̍rcule feni̍ciu.

=== Preisto̍ria ===
D'u Paleuli̍ticu anticu, l'omu abitava gia̍ ün Mu̍negu.

=== Antichita̍ ===
D'u [[1297]] [[Rainie̍ Primu de Mu̍negu|Rainie̍]] e [[Françua̍ Primu de Mu̍negu|Françua̍ Grimaldi]], mascarau ün frate, se sun ümpadrunii d'a furtessa de Mu̍negu ciü per astü̍çia che per viulença.

=== E̍puca muderna ===
Mu̍negu deve a u pri̍ncipu [[Antoni Primu de Mu̍negu (pri̍ncipu)|Antoni Primu]] bona parte d'ë soe furtificaçiue.

[[Mentun]] e [[Rocabrüna]] an fau parte d'u Principatu de Mu̍negu fint'a u [[1848]].

[[Carlu Terçu de Mu̍negu|Carlu Terçu]] d'u [[1866]] a̍ dau u nume de [[Munte Carlu]] â roca de Spelüghe.

Cun u pri̍ncipu [[Rainie̍ Terçu de Mu̍negu|Rainie̍ Terçu]], [[Lista d'i suvrai de Mu̍negu|suvran de Mu̍negu]] despœ̍i [[1949]], un Principatu a̍ vistu u so' territoriu passa̍ da 157 a 192 e̍tari.

== Sistema de guvernu ==
[[File:Logo Gouvernement Princier Monaco.svg|thumb|Logo de guvernu]]
[[File:Albert II Monaco (2008).jpg|thumb|upright|left|U pri̍ncipu [[Albertu Segundu de Mu̍negu|Alberto Segundu]], suvran d'u Principatu.]]
{{Véddi ascì|Pulitica munegasca|càngio variànte=U meme sügetu int'u detayu}}

Mu̍negu e̍ üna munarchia cunstitüçiunale.

Ün ministru de Statu e trei cunseyei (Internu, Finançe, Travayi pü̍blichi) formu u Cunsiyu de guvernu.

U [[Cunsiyu naçiunale]] parti̍cipa a u putere legislativu a Mu̍negu.

== Cültüra ==
* Cumitau Naçiunale d'ë Tradiçiue Munegasche
* Institütu de Paleuntulugia ümana
* [[U Palaçi (Mu̍negu)|U Palaçi]]

=== Müsei ===
* [[Müseu d'Antrupulugia preisto̍rica]]
* [[Müseu uçeanugra̍ficu de Mu̍negu]]
* [[Nœvu müseu naçiunale de Mu̍negu]]
* Müseu d’u Veyu Mu̍negu
* [[Capela d'a Visitaçiun (Mu̍negu)|Müseu d'a capela d'a Visitaçiun]]

=== Ge̍ije ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Immaggine:Eglise st charles Monaco.jpg|[[Ge̍ija de San Carlu (Mu̍negu)|Ge̍ija de San Carlu]]
Immaggine:Eglise ste devote Monaco.jpg|[[Ge̍ija de Santa Devota (Mu̍negu)|Ge̍ija de Santa Devota]]
Immaggine:Monaco chapelle palais.JPG|A capela de San Giuane Batista
Immaggine:Monaco chapelle visitation.JPG|A [[Capela d'a Visitaçiun (Mu̍negu)|capela d'a Visitaçiun]]
Immaggine:Monaco chapelle st honore.JPG|A capela de San Nure̍
Immaggine:Monaco chapelle misericorde.JPG|A capela d'a Miserico̍rdia
&lt;/gallery&gt;
* [[Catedrala de Mu̍negu]]
* [[Ge̍ija de San Carlu (Mu̍negu)|Ge̍ija de San Carlu]]
* [[Ge̍ija de Santa Devota (Mu̍negu)|Ge̍ija de Santa Devota]]

=== Edücaçiun ===
[[File:Le Lycée Albert 1er de Monaco.jpg|thumbnail|[[Liçeu Albertu primu]] de Mu̍negu]]
A Mu̍negu, l'ünsegnamentu püblicu a̍ principiau d'iesse dau ün françese versu u [[1860]].

E̍ ubligatori d'anda̍ â scœra da 6 a 16 ani; ma da 3 ani se po̍ cumença̍ cun a scœra materna. Ghe sun de scœre pü̍bliche sei materne e elementari, ün culege, ün liçe̍ d'ünsegnamentu generale e tecnulo̍gicu e ün liçe̍ d'ünsegnamentu prufessiunale.

L'ünsegnamentu d'a lenga munegasca e̍ ubligatori ünt'ë scœre elementari da u [[1976]], pœi per i primi dui ani d'u culege da u [[1979]].

=== Gastrunumia ===
* [[Barbagiuan‎]]
* [[Stocafi‎]]

== Religiun ==
A religiun cato̍lica e̍ a religiun de statu.
* [[Santa Devota]]

== Ecunumia ==
Turismu e indüstria fan vive Mu̍negu.

== Feste ==
{| class=wikitable
! Data !! Nume !! Remarca
|-
| 1 de zena̍
| Primu de l’Anu ||
|-----
| 27 de zena̍ || Festa de Santa Devota || [[Santa Devota]], patruna d'u Principatu
|-----
| Lünesdi̍ sücessivu de Pasca
| Pasca d'u cavagnëtu||
|-----
| 1 de ma̍giu || [[Festa d'u Travayu]]||
|-----
| Zu̍veni, 40 giurni dopu Pasca || Ascensiun ||
|-----
| Lünesdi̍ sücessivu a se̍tima dume̍nëga dopu Pasca||
| Pentecosta
|-----
| Zu̍veni, 60 giurni dopu Pasca || Corpus Domini||
|-----
| 15 d'austu || A Madona Assunta ||
|-----
| 1 de nuvembre
| I Santi || Festa d'I Santi 
|-----
| 19 de nuvembre || San Rainie̍ || Festa Naçiunala
|-----
| 8 de deçembre || Imacülata cunceçiun || Patruna d'a Catedrala
|-----
| 25 de deçembre || Natale ||
|}

== Sport ==
{{Véddi ascì|Sport ün Mùnegu|càngio variànte=U meme sügetu int'u detayu}}

== Cumünicaçiue ==

* Gara de Mu̍negu
* Portu de Mu̍negu

== Note ==
&lt;references /&gt;

== A̍utri prugeti ==
{{Interprogetto}}

== Vi̍nculi esterni ==
* {{Çitta web|url=https://www.gouv.mc/|tìtolo=Gouvernement monégasque|léngoa=FR, EN|vìxita=2026-06-24}}
* {{Çitta web|url=https://www.conseil-national.mc/|tìtolo=Conseil national|léngoa=FR|vìxita=2026-06-24}}
* {{Çitta web|url=https://www.mairie.mc/|tìtolo=Mairie de Monaco|léngoa=FR, EN, IT|vìxita=2026-06-24}}
* {{Çitta web|url=https://www.visitmonaco.com/|tìtolo=Purtai ufiçiale d'u turismu|léngoa=FR, EN, IT, ES, RU, DE, PT, ZH, JA, AR|vìxita=2026-06-24}}

{{Principatu de Mu̍negu}}
{{Stati de l'Euròpa}}
{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Prinçipatu de Munegu| ]]</text>
      <sha1>igy7gxozfilfdbgncqhq5zsadhr64rh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Imnu munegascu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14635</id>
    <revision>
      <id>271276</id>
      <parentid>263525</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>rev, +</comment>
      <origin>271276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17254" sha1="pvdjnmtbnxk39ljs00skp3zzg2axq7f" xml:space="preserve">{{Munegascu}}
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Imnu munegascu'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
| align=center colspan=2 | [[Immaggine:Partition-manuscrite-Bellando.jpg|250px]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Partiçiun manuscrita de l'Imnu munegascu&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;small&gt;([[Teufilu Bellando de Castro]] e [[Castil-Blaze]])&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;
|-
|'''Imnu de'''
|{{Bandêa|MCO}} [[Principatu de Mu̍negu|Mu̍negu]]
|-
|'''Testu'''
| [[Luì Notari|Lui̍ Notari]] &lt;small&gt;([[1931]], testu munegascu) &lt;/small&gt;
|-
|'''Mü̍sica'''
| [[Teufilu Bellando de Castro]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(versiun uriginale)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Léon Jehin]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(versiun d'ancœi)&lt;/small&gt;
|-
|'''Adutau ün'''
| [[1848]]
|}
L''''imnu''' o '''inu munegascu'''&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;''Hymne monégasque'' ün [[Lengua françéise|françese]], ''Inno monegasco'' ün [[Lengoa zeneize|genuese]]&lt;/ref&gt;, ciamau tamben '''A Ma̍rcia de Mu̍negu'''&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;''La Marche de Monaco'' ün [[Lengua françéise|françese]]; ''A marcia de Mónego'' ün [[Lengoa zeneize|genuese]]&lt;/ref&gt;, '''A̍ria Naçiunale de Mu̍negu'''&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;''Air national de Monaco'' ün [[Lengua françéise|françese]]; ''Äia naçionale de Mónego'' ün [[Lengoa zeneize|genuese]]&lt;/ref&gt; o '''Ma̍rcia Naçiunale d'i Lealisti'''&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;''Marche Nationale des Loyalistes'' ün [[Lengua françéise|françese]]; ''Marcia Naçionale di Lealisti'' ün [[Lengoa zeneize|genuese]]&lt;/ref&gt;, e̍ l'imnu naçiunale d'u [[Principatu de Mu̍negu]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta publicaçión|outô=Fernand Bertrand|ànno=1998|tìtolo=Notre Hymne National|revìsta=Annales Monégasques|nùmero=22|léngoa=FR|url=https://www.palais.mc/fr/l-institution/hymne-monegasque-1-22.html}}&lt;/ref&gt;. Scritu ünt'u [[XIX secolo|se̍culu XIX]] da [[Teufilu Bellando de Castro]] e pœi scangiau da ciü̍ artisti, ë so' parole d'ancœi sun stae scrite ün [[Dialetto monegasco|munegascu]], lenga naçiunala d'u Principatu, da u pueta [[Luì Notari|Lui̍ Notari]].

== Sto̍ria ==
L'imnu munegascu e̍ stau scritu ünt'a mitan d'u [[XIX secolo|se̍culu XIX]], tempi d'üna marria passa per u Principatu. Sut'a u regnu d'u [[Fluresta̍n Primu de Mu̍negu|Pri̍ncipu Flurestan Primu]] era munta̍ de l'indignaçiun a [[Mentun]] e [[Rocabrüna]] per d'ë puli̍tiche nun upurtüne piyae da u guvernu, cun i agenti d'u [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]] che s'eru prufitai d'u [[tratau de Stupinigi]] d'u [[1817]] e d'u pruteturatu sardu per i soi interessi, cun a vulunta̍ de l'anessiun d'u Principatu&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

U primu a pensa̍ a ün imnu per Mu̍negu e̍ stau u nutari [[Teufilu Bellando de Castro]], ch'era tamben pueta e müsicante. Ëlu a̍ dunca piyau a deciçiun de cumpusa̍ ün cantu patrio̍ticu ün [[Lengua françéise|françese]] per u Pri̍ncipu e a so' famiya, scritu ünt'u [[1845]], per replica̍ a d'i canti suvversivi ch'eru rivai achëli ani da u [[cumitau de Niça]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta publicaçión|outô=Cumitau Naçiunale d'ë Tradiçiue Munegasche|dæta=20 nuvembre 2011|tìtolo=Inu Naçiunale [Hymne National]|revìsta=Chronique Monégasque «üntra nui»|pp=1-2|léngoa=LIJ, FR|url=https://www.traditions-monaco.com/wp-content/uploads/2018/01/Chronique%202011-11-20%20l'Hymne%20National-11.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://gw.geneanet.org/abel88?lang=fr&amp;iz=835&amp;p=thomas+epiphane+theophile&amp;n=bellando+de+castro|tìtolo=Thomas Epiphane Théophile BELLANDO de CASTRO|léngoa=FR|vìxita=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Çitta web|url=https://www.gouv.mc/Gouvernement-et-Institutions/Histoire-et-Patrimoine/Symboles/Hymne-monegasque|tìtolo=Symboles: Hymne monégasque|léngoa=LIJ, FR|outô=Guvernu principescu|vìxita=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;. 

Ünt'achëli ani u cumpusitu̍ e müsico̍lugu [[Castil-Blaze]], amigu d'u [[Fluresta̍n Primu de Mu̍negu|Pri̍ncipu Flurestan I]], era uspitau ünt'u [[Palaçi Principescu]] e, avüa l'ucasiun de cunusce u Teufilu Bellando, a̍ nutau sta ma̍rcia. Ëlu gh'a̍ purtau qarche mudificaçiun, ün particulari ünte l'intrudüçiun e ünt'u riturnelu, e a̍ dau a l'ünseme ün'armunia de basa. Ün [[1848]], cuma che u vinti de marsu Mentun e Rocabrüna se sun declarae &quot;[[Citae li̍bere de Mentun e Rocabrüna|citae li̍bere]]&quot; e separae da u Principatu, cun l'Urdinança Suvrana d'u 28 de marsu d'u [[1848]] u Pri̍ncipu a̍ creau a Ga̍rdia Çi̍vica, devegnüna cun ün'a̍utra urdinança d'u 29 d'austu d'achëlu anu a [[Ga̍rdia Naçiunale (Mu̍negu)|Ga̍rdia Naçiunale]]. Anima̍ de veru patriutismu, a Ga̍rdia a̍ prun adutau e fau soa l'a̍ria de Teufilu Bellandu e cusci̍ sta cansun mudesta e̍ devegnüa a ''Ma̍rcia Naçiunale d'i Lealisti''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Cun i ani de gran desvelupamentu sut'a u regnu d'u [[Carlu Terçu de Mu̍negu|Pri̍ncipu Carlu Terçu]] ë i dipluma̍tichi strangei ch'avun cumençau a arriva̍ ünt'u Principatu, era devegnüu ümpurtante de cumpusa̍ ün inu, perche̍ alura Mu̍negu ava sulu a &quot;Ma̍rcia Naçiunale&quot;. U Pri̍ncipu a̍ dunca sulicitau ün artista de l'urchestra d'u ''Cercle des Entrangers'' d'u [[Casin de Munte Carlu]], [[Charles Albrecht]], ch'a̍ fau de reçerche per l'a̍ria de l'inu fint'a çerne achëla d'u cantu patrio̍ticu de [[Teufilu Bellando de Castro]], de qü n'a̍ fau üna cumpusiçiun per [[Piano|pianu]]. Üna prima ediçiun sulu per pianu, dunca sença parole, e̍ sta̍ stampa̍ a [[Pariggi|Parigi]] da l'editu̍ Tihébaux, prubabilmente prima d'u [[1897]], sut'a u ti̍tulu de ''Air National de Monaco'' (&quot;A̍ria Naçiunala de Mu̍negu&quot;). Ün [[1897]] l'editu̍ Decourcelle de [[Nissa|Niça]] a̍ presentau üna nœva ediçiun, cun u nü̍meru 429 e u meme autu̍, scrita turna sulu per pianu e numa̍ ''Hymne National de Monaco'' (&quot;Imnu Naçiunale de Mu̍negu&quot;)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Qarche anu ciü̍ tardi u [[François Bellini]], müsicante ünte l'[[Orchestre philharmonique de Monte-Carlo|Urchestra de Munte Carlu]] ün [[1864]] e maistru de capela d'a [[catedrala de Mu̍negu]] ün [[1884]], e̍ stau sulicitau per urchestra̍ l'obra de Albrecht, cun u triu atribüiu a ëlu che serëssa per da bon de Bellini, perche̍ se ghe trova u so' stile. Ün [[1900]] u triu e̍ süprimau cuma e tante reprise: di fati l'imnu, ch'e̍ra scutau ün pen, era cunsiderau tropu longu. Per e feste d'i 25 ani de regnu d'u [[Albertu Primu de Mu̍negu|Pri̍ncipu Albertu Primu]], ün [[1914]], u maistru [[Léon Jehin]], diretu̍ d'urchestra de l'[[O̍pera de Munte Carlu|O̍pera e d'i Cuncerti cla̍ssichi de Munte Carlu]], a̍ repiyau l'urchestraçiun per fala ciü̍ briusa, ün particulari cun d'i sui de trumba. Sta versiun e̍ achëla che se po̍ scuta̍ a u giurnu d'ancœi, ünt'ë manifestaçiue ufiçiale&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Â fin, ün [[1928]] o ün [[1931]], u pueta munegascu [[Luì Notari|Lui̍ Notari]] a̍ scritu a versiun de l'imnu ün lenga munegasca. Ëlu a repiyau u tempu d'a mü̍sica parola per parole e aiçi̍ u triu, cun achëstu testu ch'e̍ adutau e cantau fint'aura ünt'ë diverse manifestaçiue&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

== Testu ==
Ün primu testu per l'imnu munegascu e̍ stau scritu da [[Teufilu Bellando de Castro]] ün [[Lengua françéise|françese]] ün [[1845]], per resta̍ u meme per sca̍iji ün se̍culu. Ün [[1931]] [[Luì Notari|Lui̍ Notari]] a̍ scritu ün testu nœvu, tütu ün [[Dialetto monegasco|lenga munegasca]], ben che ancœi ne vegne cantau üna versiun scürcia̍.

=== Testu currente ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!Munegascu&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Çitta publicaçión|outô=Cumitau Naçiunale d'ë Tradiçiue Munegasche|dæta=20 nuvembre 2011|tìtolo=Inu Naçiunale [Hymne National]|revìsta=Chronique Monégasque «üntra nui»|p=2|léngoa=LIJ, FR|url=https://www.traditions-monaco.com/wp-content/uploads/2018/01/Chronique%202011-11-20%20l'Hymne%20National-11.pdf}}&lt;/ref&gt;
!IPA
!Françese&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|&lt;poem&gt;Oila̍ cü ne toca!
Oila̍ cü ne garda!
Fo̍ che cadün sace ben aiço̍ d'aiçi̍:

Despœi tugiu̍, sciü̍ d'u nostru paise,
se ride au ventu, u meme pavayun!
Despœi tugiu̍ a cuřu̍ russa e gianca
e̍ sta̍ ř'emblema d'a nostra liberta̍:
grandi e piciui, ř'an sempre respeta̍!

N'amu ch'üna tradiçiun,
n'amu ch'üna religiun,
amu avüu per u nostr'unu̍
i meme Pri̍ncipi tugiu̍
e ren nun ne scangeru̍
tantu ch'u suřiyu lüjera̍;
Diu sempre n'agiütera̍
e ren nun ne scangera̍!

Despœi tugiu̍, sciü̍ d'u nostru paise,
se ride au ventu, u meme pavayun!
Despœi tugiu̍ a cuřu̍ russa e gianca
e̍ sta̍ ř'emblema d'a nostra liberta̍:
grandi e piciui, ř'an sempre respeta̍!&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;{{IPA|


[ˈdespej tuˈdʒu ʃy duˈnɔstru paˈise]
[se ˈride aw ventu uˈmeme pavaˈjun]
[ˈdespej tuˈdʒu akuˈʁu ˈrussae dʒaŋka]
[e sta ʁenblema da nɔstra liberˈta]
[ˈgrandje pitˈtʃuj lan tuˈdʒu respeˈta]

[amu ˈkyna tradiˈsjun]
[amu ˈkyna reliˈdʒun]
[amwaˈvyw peru ˈnɔstru uˈnu]
[i ˈmeme ˈprintʃipi tuˈdʒu]
[e ʁen nun ne skandʒeˈra]
[tantu ku suˈriju lyʒeˈra]
[diw senpre nadʒyteˈra]
[e ʁen nun ne skandʒeˈra]

[ˈdespej tuˈdʒu ʃy duˈnɔstru paˈise]
[se ˈride aw ventu uˈmeme pavaˈjun]
[ˈdespej tuˈdʒu akuˈʁu ˈrussae dʒaŋka]
[e sta ʁenblema da nɔstra liberˈta]
[ˈgrandje pitˈtʃuj lan tuˈdʒu respeˈta]|lij}}&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;Holà, vous qui êtes près de nous!
Holà, vous qui de loin nous regardez!
Il faut que chacun sache bien ceci:

Depuis toujours sur notre pays
rit au vent le même drapeau!
Depuis toujours les couleurs rouge et blanche
ont été l'emblème de notre indépendance:
grands et petits les ont toujours respectées!

Nous n'avons qu'une tradition,
nous n'avons qu'une religion,
nous avons tenu à l'honneur
d'avoir toujours eu les mêmes Princes,
et rien ne nous changera
tant que le soleil luira,
Dieu toujours nous aidera
et rien ne nous changera.

Depuis toujours sur notre pays
rit au vent le même drapeau!
Depuis toujours les couleurs rouge et blanche
ont été l'emblème de notre indépendance:
grands et petits les ont toujours respectées!&lt;/poem&gt;
|}

=== Testu cumpletu (1928) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Munegascu&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
!Françese&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|&lt;poem&gt;''Riturnelu:''
Despoei tugiù sciü d'u nostru paise
Se ride au ventu un meme pavayun
Despoei tugiù a curù russa e gianca
E stà r'emblema d'a nostra libertà!
Grandi e piciui r'an tugiù respetà!

Oilà cü ne toca!
Oilà cü ne garda!
Fò che cadün sace ben aiço d'aiçì

''Riturnelu''

Amu avüu sempre r'a meme tradiçiun;
Amu avüu sempre r'a meme religiun;
Amu avüu per u nostru unù
I meme Principi tugiù
E düsciün nun purà ne fa sciangià
Tantu ch'au cielu u suriyu lüjerà;
Diü n'agiüterà
E mai düsciün nun purà ne fa scangià
Düsciün

Nun sëmu pa gaïre,
Ma defendemu tüti a nostra tradiçiun;
Nun sëmu pa forti,
Ma se Diu voe n'agiütera!

Oilà cü ne toca!
Oilà cü ne garda!
Fò che cadün sace ben ailo d'ailì

''Riturnelu''&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;''Refrain :''
Depuis toujours, le même pavillon
Flotte joyeusement au vent de notre pays
Depuis toujours les couleurs rouge et blanche
Constituent le symbole de notre liberté
Grands et petits l'ont toujours respecté!

Ohé, vous qui nous voisinez!
Ohé, vous qui nous regardez!
Il importe que chacun retienne bien ceci:

''Refrain''

Nous avons perpétué les mêmes traditions;
Nous célébrons la même religion;
Nous avons l'honneur
D'avoir toujours eu les mêmes Princes
Et personne ne pourra nous faire changer
tant que le soleil brillera dans le ciel;
Dieu nous aidera
Et jamais personne ne pourra nous faire changer
Personne.

Nous ne sommes pas bien nombreux,
Mais nous veillons tous à la défense de notre identité;
Nous ne sommes pas très puissants,
Mais, s'il le veut, Dieu nous aidera!

Ohé, vous qui nous voisinez!
Ohé, vous qui nous regardez!
Il importe que chacun prenne bien conscience de cela!

''Refrain''&lt;/poem&gt;
|}

=== Prima versiun (1841) ===
A prima versiun de l'Imnu munegascu e̍ achëla scrita ün [[Lengua françéise|françese]], ün [[1841]], sciü̍ l'a̍ria d'u [[Teufilu Bellando de Castro]]&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Martin Hintz|tìtolo=Monaco|url=https://www.google.com/books/edition/Monaco/JA1ZS1y5dcwC?|ànno=2004|editô=Children's Press|léngoa=EN|p=57|ISBN=0516242512}}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Françese
!Tradüçiun ün munegascu
|-
|&lt;poem&gt;Principauté Monaco ma patrie,
Oh! Combien Dieu est prodigue pour toi.
Ciel toujours pur, rives toujours fleuries,
Ton Souverain est plus aimé qu'un Roi.

Fiers Compagnons de la Garde Civique,
Respectons tous la voix du Commandant.
Suivons toujours notre bannière antique.
Le tambour bat, marchons tous en avant.

Oui, Monaco connut toujours des braves,
Nous sommes tous leurs dignes descendants.
En aucun temps nous ne fûmes esclaves.
Et loin de nous, régnèrent les tyrans.

Que le nom d'un Prince plein de clémence,
Soit répété par mille et mille chants.
Nous mourrons tous pour sa propre défense,
Mais après nous, combattront nos enfants&lt;/poem&gt;
|&lt;poem&gt;Principatu de Mu̍negu, me' pa̍tria,
Ô! Cuma Diu e̍ prodigu cun tü.
Celu tugiu̍ li̍mpidu, rive tugiu̍ sciurie
U to' Suvran e̍ ciü̍ prediletu ch'ün Re.

Fieri cumpagni d'a Ga̍rdia Çi̍vica,
Respetamu tüti a vuje d'u Cumandante.
Seghimu tugiu̍ u nostru anticu pavayun.
U tambur pica, andamu tüti ün avanti.

Sci̍, Mu̍negu a̍ avüu tugiu̍ d'i bravi,
Nui sëmu tüti i soi degni discendenti.
Ün nüsciün tempu sëmu stai scciavi
E lonzi da nui regnavu i tirai 
 
U nume d'u Pri̍nçipe cin de clemença
Sice repetüu per mile e mile canti.
Nui murirëmu tüti per a soa defesa
Ma, dopu de nui, cumbateran i nostri fiyœi&lt;/poem&gt;
|}

== Influença ==
{{Çitaçión|Qandu vëdu ë toe cuřue&lt;br /&gt;O drapeu aimau d'a me' cara naçiu̍n&lt;br /&gt;U me coe se ience de passiu̍n&lt;br /&gt;E a me' buca e̍ cina de cançue [...]|[[Giorgi Franzi]], ''U Drapeu'', 1987}}
A l'Imnu munegascu u cano̍nicu [[Giorgi Franzi]], maistru de [[Dialetto monegasco|lenga munegasca]], gh'a̍ dedicau üna cansun intitüla̍ ''U Drapeu'', cun mü̍sica de Jo Di Pasqua e püblica̍ ünt'u librëtu ün [[1987]]. Ünte sta puesia l'autu̍ cünta d'achëlu che ghe suvegne a vede u [[Pavayun de Mu̍negu|pavayun]], che per ëlu mustra u russu d'u travayu e u giancu d'iesse sinceru&lt;ref&gt;{{Çitta publicaçión|outô=Cumitau Naçiunale d'ë Tradiçiue Munegasche|dæta=20 nuvembre 2011|tìtolo=Inu Naçiunale [Hymne National]|revìsta=Chronique Monégasque «üntra nui»|p=3|léngoa=LIJ, FR|url=https://www.traditions-monaco.com/wp-content/uploads/2018/01/Chronique%202011-11-20%20l'Hymne%20National-11.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giorgi Franzi|tìtolo=U drapeu, parole de u maïstru G. Franzi, müsica de Jo Di Pasqua|url=https://www.mediatheque.mc/Default/doc/SYRACUSE/335361/u-drapeu-le-drapeau-paroles-de-georges-franzi|ànno=1987|editô=Cumüna de Mu̍negu|çitæ=Mu̍negu|léngoa=LIJ, FR}}&lt;/ref&gt;.

De l'imnu gh'e̍ üna tradüçiun li̍bera ün [[Lengoa zeneize|genuese]] fa̍ da u grupu de müsicanti ciamau i [[Buio Pesto]], presenta̍ ün [[2013]] a [[Munte Carlu]]&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2013/10/29/buio-pesto-gran-finale-in-concerto-montecarlo.html?rss|tìtolo=Buio Pesto, gran finale in concerto a Montecarlo|léngoa=IT|dæta=29 d'utubre d'u 2013|vìxita=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hmjBoyPLw58|tìtolo=L'Inno Monegasco dei Buio Pesto|outô=Diego Lupano|dæta=29 d'utubre d'u 2013|léngoa=LIJ, FR|vìxita=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;.

== Note ==
;Note a u testu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Referençe
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Discugrafia ==
* {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VmT6t0YKlCc&amp;list=RDVmT6t0YKlCc|tìtolo=Hymne Monégasque|outô=Fanfare des Carabiniers de Monaco|editô=''Fanfare des Carabiniers de S.A.S le Prince de Monaco'', Corélia|dæta=1994|léngoa=LIJ, FR}}
* {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z_NovmPFUmI&amp;list=OLAK5uy_mOh0k6uLMG2CP1SPcB3cyLs1pXZpGCa_c&amp;index=3|tìtolo=Hymne Monégasque|léngoa=LIJ, FR|outô=Fanfare des Carabiniers de Monaco|editô=''Honneur à La Dynastie Des Grimaldi'', Corélia|dæta=1998}}
* {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z_NovmPFUmI&amp;list=OLAK5uy_mOh0k6uLMG2CP1SPcB3cyLs1pXZpGCa_c&amp;index=3|tìtolo=Inu naçiunale|léngoa=LIJ, FR|outô=Choeur d'enfants de l'académie Rainier III|editô=''Aiçó d'aiçi : chants monégasques'', Urchestra de Munte Carlu|dæta=2016}}

== A̍utri prugeti ==
{{Interprogetto}}

== Vi̍nculi esterni ==
* {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WEPsrZ98hvo|tìtolo=National Anthem: Monaco - Hymne Monégasque|léngoa=LIJ, EN}}
* {{Çitta web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aP7Pfy0GQiM|tìtolo=National Anthem of Monaco in official ceremony - Hymne Monégasque|léngoa=LIJ, FR}}
{{Vedrìnn-a}}

[[Categorîa:Simbuli de Mùnegu]]
[[Categorîa:Inni naçionâli]]
[[Categorîa:Conponiménti in lìgure]]</text>
      <sha1>pvdjnmtbnxk39ljs00skp3zzg2axq7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>U Larvotu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14651</id>
    <revision>
      <id>271271</id>
      <parentid>270937</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="1cznx52402ddqhiopkv8ysrr16x56sn" xml:space="preserve">{{Munegascu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = U Larvotu
|Panorama = Larvotto Monaco IMG 1138.jpg
|Didascalia = &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Panurama d'U Larvotu&lt;/div&gt;
|var-localizaçión = Lucalisaçiun
|var-stâto = Statu
|Stato = MCO
|Grado amministrativo = 2
|Divisione amm grado 1 = Mu̍negu
|var-teritöio = Territori
|var-cordinæ = Cuurdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperfi̍cie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 2287
|Note abitanti = {{Çitta web|url=https://imsee.mc/content/download/310026/file/Rapport%20Recensement%202025.pdf?inLanguage=fre-FR&amp;version=4|tìtolo=Recensement de la population 2025|outô=IMSEE|dæta=Ma̍giu 2026|léngoa=FR|p=5|vìxita=2026-06-18}}
|Aggiornamento abitanti = 2025
|var-denscitæ = Densita̍
|var-divixoìn_confinànti = Qartiei a cantu
|Divisioni confinanti = [[A Russa]], [[Munte Carlu]], [[Rocabrüna]] (FR-06)
|var-âtre_informaçioìn = A̍utre infurmaçiue
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urari
|var-tàrga = Targa
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Larvotto in Monaco 2025.svg
|Didascalia mappa = Mapa d'U Larvotu
}}
'''U Larvotu''' (''Le Larvotto'' ün [[Lengua françéise|françese]]) e̍ ün [[Qartiei de Mu̍negu|qartie̍]] stati̍sticu de [[Principatu de Mu̍negu|Mu̍negu]], cun 2.287 abitanti&lt;ref name=&quot;template divisione amministrativa-abitanti&quot; /&gt;.

== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}

== Sto̍ria ==
{{Seçión vêua}}

== Abitanti ==
{{Seçión vêua}}

== Lœghi de interessu ==
{{Seçión vêua}}
{{Clear}}

== Note ==
&lt;references /&gt;

== A̍utri prugeti ==
{{Interprogetto}}

{{Qartiei de Mu̍negu}}

[[Categorîa:Qartiei de Mu̍negu]]</text>
      <sha1>1cznx52402ddqhiopkv8ysrr16x56sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Purtai Mu̍negu</title>
    <ns>4</ns>
    <id>14667</id>
    <revision>
      <id>271283</id>
      <parentid>271210</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1507" sha1="snx20cosg314gmrgezi8gj2g715z5wx" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;width:100%;float:left;&quot;&gt; 
{{Composant portail
|titre=Purtai sci'u Principatu de Mu̍negu
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Intrudüçiun
|tailleTitre=125%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:50%;float:left;&quot;&gt; &lt;!-- DÉBUT DU CADRE GAUCHE --&gt;

{{Composant portail |
titre=Geugrafia|
partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Geugrafia |
tailleTitre=100% |
couleur1=#FFFFFF|
couleur2=#CE1126|
couleurTitre=white|
bordure=#000000|
nsportail=1}}

{{Composant portail |
titre=Puli̍tica|
partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Pulitica|
tailleTitre=100% |
couleur1=#FFFFFF|
couleur2=#CE1126|
couleurTitre=white|
bordure=#000000|
nsportail=1}}

&lt;/div&gt;&lt;!-- DÉBUT DU CADRE DROITE --&gt;
&lt;div style=&quot;width:49%;float:right;&quot;&gt;

{{Composant portail |
titre=Imagine d'u mese |
partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Image du mois |
tailleTitre=100% |
couleur1=#FFFFFF|
couleur2=#CE1126|
couleurTitre=white|
bordure=#000000|
nsportail=1}}

{{Composant portail |
titre=Sto̍ria|
partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Stòria |
tailleTitre=100% |
couleur1=#FFFFFF|
couleur2=#CE1126|
couleurTitre=white|
bordure=#000000|
nsportail=1}}

&lt;/div&gt;
{{Clear}}
&lt;!-- FIN SELECTION--&gt;

{{Composant portail |
titre=Cürtüra |
partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Cültüra|
tailleTitre=100% |
couleur1=#FFFFFF|
couleur2=#CE1126|
couleurTitre=white|
bordure=#000000|
nsportail=1}}

&lt;div style=&quot;width:100%;float:right;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]</text>
      <sha1>snx20cosg314gmrgezi8gj2g715z5wx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271284</id>
      <parentid>271283</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1493" sha1="e1xrupnvhij3lhl4ybmpsrd43nyo2kz" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;width:100%;float:left;&quot;&gt; 
{{Composant portail
|titre=Purtai sci'u Principatu de Mu̍negu
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Intrudüçiun
|tailleTitre=125%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:50%;float:left;&quot;&gt; &lt;!-- DÉBUT DU CADRE GAUCHE --&gt;
{{Composant portail
|titre=Geugrafia
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Geugrafia
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

{{Composant portail
|titre=Puli̍tica|
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Pulitica
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;/div&gt;&lt;!-- DÉBUT DU CADRE DROITE --&gt;
&lt;div style=&quot;width:49%;float:right;&quot;&gt;

{{Composant portail
|titre=Imagine d'u mese
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Image du mois
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

{{Composant portail
|titre=Sto̍ria
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Stòria
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;/div&gt;
{{Clear}}
&lt;!-- FIN SELECTION--&gt;

{{Composant portail
|titre=Cürtüra
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Cültüra
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;div style=&quot;width:100%;float:right;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]</text>
      <sha1>e1xrupnvhij3lhl4ybmpsrd43nyo2kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271290</id>
      <parentid>271284</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>tl</comment>
      <origin>271290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1498" sha1="j7aexae18lff4bwjjeh8nkfrhptk37c" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;width:100%;float:left;&quot;&gt; 
{{Composant portail
|titre=Purtai sci'u Principatu de Mu̍negu
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Intrudüçiun
|tailleTitre=125%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:50%;float:left;&quot;&gt; &lt;!-- DÉBUT DU CADRE GAUCHE --&gt;
{{Composant portail
|titre=Geugrafia
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Geugrafia
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

{{Composant portail
|titre=Puli̍tica|
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Pulitica
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;/div&gt;&lt;!-- DÉBUT DU CADRE DROITE --&gt;
&lt;div style=&quot;width:49%;float:right;&quot;&gt;

{{Composant portail
|titre=Imagine d'u mese
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Ima̍gine d'u mese
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

{{Composant portail
|titre=Sto̍ria
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Stòria
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;/div&gt;
{{Clear}}
&lt;!-- FIN SELECTION--&gt;

{{Composant portail
|titre=Cürtüra
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Cültüra
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;div style=&quot;width:100%;float:right;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]</text>
      <sha1>j7aexae18lff4bwjjeh8nkfrhptk37c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271293</id>
      <parentid>271290</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="lgqroqsadj5jd8035oijr0k02ow8lw2" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;width:100%;float:left;&quot;&gt; 
{{Composant portail
|titre=Purtai sci'u Principatu de Mu̍negu
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Intrudüçiun
|tailleTitre=125%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:50%;float:left;&quot;&gt; &lt;!-- DÉBUT DU CADRE GAUCHE --&gt;
{{Composant portail
|titre=Geugrafia
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Geugrafia
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

{{Composant portail
|titre=Puli̍tica|
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Pulitica
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;/div&gt;&lt;!-- DÉBUT DU CADRE DROITE --&gt;
&lt;div style=&quot;width:49%;float:right;&quot;&gt;

{{Composant portail
|titre=Imagine d'u mese
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Ima̍gine
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

{{Composant portail
|titre=Sto̍ria
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Stòria
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;/div&gt;
{{Clear}}
&lt;!-- FIN SELECTION--&gt;

{{Composant portail
|titre=Cürtüra
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Cültüra
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;div style=&quot;width:100%;float:right;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]</text>
      <sha1>lgqroqsadj5jd8035oijr0k02ow8lw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271294</id>
      <parentid>271293</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="hxkbcrc3meb5cpghkgx82x1z2kt7xuh" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;width:100%;float:left;&quot;&gt; 
{{Composant portail
|titre=Purtai sci'u Principatu de Mu̍negu
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Intrudüçiun
|tailleTitre=125%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:50%;float:left;&quot;&gt; &lt;!-- DÉBUT DU CADRE GAUCHE --&gt;
{{Composant portail
|titre=Geugrafia
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Geugrafia
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

{{Composant portail
|titre=Puli̍tica
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Pulitica
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;/div&gt;&lt;!-- DÉBUT DU CADRE DROITE --&gt;
&lt;div style=&quot;width:49%;float:right;&quot;&gt;

{{Composant portail
|titre=Ima̍gine
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Ima̍gine
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

{{Composant portail
|titre=Sto̍ria
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Stòria
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;/div&gt;
{{Clear}}
&lt;!-- FIN SELECTION--&gt;

{{Composant portail
|titre=Cürtüra
|partie=Template:Purtai:Mu̍negu/Cültüra
|tailleTitre=100%
|couleur1=#FFFFFF
|couleur2=#CE1126
|couleurTitre=white
|bordure=#000000
|nsportail=1}}

&lt;div style=&quot;width:100%;float:right;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]</text>
      <sha1>hxkbcrc3meb5cpghkgx82x1z2kt7xuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271295</id>
      <parentid>271294</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T20:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <origin>271295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2210" sha1="ab71m96b69colohafi4q1tokqrkcl82" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:125%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Purtai sci'u Principatu de Mu̍negu&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Intrudüçiun}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:50%;float:left;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Geugrafia&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Geugrafia}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Puli̍tica&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Pulitica}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:49%;float:right;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Ima̍gine&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Ima̍gine}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Sto̍ria&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Stòria}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Cürtüra&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Cültüra}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]</text>
      <sha1>ab71m96b69colohafi4q1tokqrkcl82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271298</id>
      <parentid>271295</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T20:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2212" sha1="s8mbjg4wjagrbcy10t4mf11tuxsxtg1" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:125%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Purtai sci'u Principatu de Mu̍negu&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Intrudüçiun}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:50%;float:left;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Geugrafia&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Geugrafia}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Puli̍tica&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Puli̍tica}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:49%;float:right;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Ima̍gine&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Ima̍gine}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Sto̍ria&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Stòria}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; border:1px solid #000000; background-color:#FFFFFF; margin:0.5em 0;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color:#CE1126; padding:5px 3em; text-align:center; font-weight:bold; margin:0; font-size:100%; color:white; overflow:visible;&quot; &gt;Cürtüra&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;margin:0.6em;&quot;&gt;{{Template:Purtai:Mu̍negu/Cültüra}}&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]</text>
      <sha1>s8mbjg4wjagrbcy10t4mf11tuxsxtg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Template:Purtai:Mu̍negu/Intrudüçiun</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14671</id>
    <revision>
      <id>271282</id>
      <parentid>223935</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>N.Longo o/a l'à mesciòu a pàgina [[Template:Purtai:Mu̍negu/Introduction]] a [[Template:Purtai:Mu̍negu/Intrudüçiun]] sénsa lasciâ de rindirìsso: trad</comment>
      <origin>223935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="cwzrfgxyyerqsj44k760vsu5b49xum1" xml:space="preserve">&lt;!-- A remplir --&gt;
&lt;!-- source de l'image :{{Portail:Monaco/Bandeau (source)}} --&gt;
[[Image:Bandeau_Monaco.jpg|1000px|center]]
&lt;noinclude&gt;[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cwzrfgxyyerqsj44k760vsu5b49xum1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Template:Purtai:Mu̍negu/Geugrafia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14672</id>
    <revision>
      <id>271286</id>
      <parentid>223939</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="357" sha1="g9v5bkvm8pjqjpbppdovyjt6k2zbeio" xml:space="preserve">[[Immaggine:Monaco-CIA WFB Map.png|140px|center]] 
''Arti̍culu principale: [[Geugrafia de Mu̍negu]]''

'''A̍utri arti̍culi: '''
* [[Fruntiera üntra a França e Mu̍negu]]
* [[Qartiei de Mu̍negu]]
* [[Testa de Can]]
* [[Munt'Age̍]]
* [[Lista d'i punti estremi de Mu̍negu]]
* [[Portu de Mu̍negu]]
&lt;noinclude&gt;[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9v5bkvm8pjqjpbppdovyjt6k2zbeio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Template:Purtai:Mu̍negu/Puli̍tica</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14673</id>
    <revision>
      <id>271287</id>
      <parentid>223934</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="437" sha1="6yspzltnot04t4me4v6z7fkoz8um6e3" xml:space="preserve">U Principatu de Mu̍negu e̍ üna munarchia cunstitüçiunale.

'''Suvra̍n atüale'''

'''[[Lista d'i suvrai de Mu̍negu|Pri̍ncipu]] [[Albertu Segundu de Mu̍negu|Albertu Segundu]]'''


'''[[U Palaçi (Mu̍negu)|Palaçi de Mu̍negu]]'''
[[Immaggine:Panorama schloss monaco.jpg|350px|center]]
*  [[Puli̍tica munegasca]]
*  [[Cunstitüçiu̍n de Mu̍negu]]
*  [[Ministru de Statu]]

&lt;noinclude&gt;[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6yspzltnot04t4me4v6z7fkoz8um6e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271296</id>
      <parentid>271287</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T20:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="412" sha1="8fdmjnkjcitwvhip3tl3dnopn6o1onn" xml:space="preserve">U Principatu de Mu̍negu e̍ üna munarchia cunstitüçiunale.

'''[[Lista d'i suvrai de Mu̍negu|Pri̍ncipu]] [[Albertu Segundu de Mu̍negu|Albertu Segundu]]'''

'''[[U Palaçi (Mu̍negu)|Palaçi de Mu̍negu]]'''
[[Immaggine:Panorama schloss monaco.jpg|350px|center]]
*  [[Puli̍tica munegasca]]
*  [[Cunstitüçiu̍n de Mu̍negu]]
*  [[Ministru de Statu]]

&lt;noinclude&gt;[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8fdmjnkjcitwvhip3tl3dnopn6o1onn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271297</id>
      <parentid>271296</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T20:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>N.Longo o/a l'à mesciòu a pàgina [[Template:Purtai:Mu̍negu/Pulitica]] a [[Template:Purtai:Mu̍negu/Puli̍tica]] sénsa lasciâ de rindirìsso: mc</comment>
      <origin>271296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="412" sha1="8fdmjnkjcitwvhip3tl3dnopn6o1onn" xml:space="preserve">U Principatu de Mu̍negu e̍ üna munarchia cunstitüçiunale.

'''[[Lista d'i suvrai de Mu̍negu|Pri̍ncipu]] [[Albertu Segundu de Mu̍negu|Albertu Segundu]]'''

'''[[U Palaçi (Mu̍negu)|Palaçi de Mu̍negu]]'''
[[Immaggine:Panorama schloss monaco.jpg|350px|center]]
*  [[Puli̍tica munegasca]]
*  [[Cunstitüçiu̍n de Mu̍negu]]
*  [[Ministru de Statu]]

&lt;noinclude&gt;[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8fdmjnkjcitwvhip3tl3dnopn6o1onn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Template:Purtai:Mu̍negu/Ima̍gine</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14674</id>
    <revision>
      <id>271289</id>
      <parentid>258202</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>N.Longo o/a l'à mesciòu a pàgina [[Template:Purtai:Mu̍negu/Image du mois]] a [[Template:Purtai:Mu̍negu/Ima̍gine d'u mese]] sénsa lasciâ de rindirìsso: mc</comment>
      <origin>258202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="7c36g0atdowqzjx1aelqmfy23erhtl4" xml:space="preserve">&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=&quot;400&quot; heights=&quot;400&quot;&gt;
Monaco-CasinoMonteCarlo.jpg|U [[Casi̍n de Munte Carlu]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;!-- prochaine image possible: [[Panorama_schloss_monaco.jpg]]--&gt;
&lt;noinclude&gt;[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7c36g0atdowqzjx1aelqmfy23erhtl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271291</id>
      <parentid>271289</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <origin>271291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222" sha1="rwobvvoch4zb6a9a9316xavx2f80ztq" xml:space="preserve">[[Immaggine:Vista de Mónaco, 2016-06-23, DD 13.jpg|center|frameless|upright=2]]

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Panurama de [[Principatu de Mu̍negu|Mu̍negu]]&lt;/div&gt;

&lt;noinclude&gt;[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwobvvoch4zb6a9a9316xavx2f80ztq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271292</id>
      <parentid>271291</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>N.Longo o/a l'à mesciòu a pàgina [[Template:Purtai:Mu̍negu/Ima̍gine d'u mese]] a [[Template:Purtai:Mu̍negu/Ima̍gine]] sénsa lasciâ de rindirìsso: meju</comment>
      <origin>271291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222" sha1="rwobvvoch4zb6a9a9316xavx2f80ztq" xml:space="preserve">[[Immaggine:Vista de Mónaco, 2016-06-23, DD 13.jpg|center|frameless|upright=2]]

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Panurama de [[Principatu de Mu̍negu|Mu̍negu]]&lt;/div&gt;

&lt;noinclude&gt;[[Categorîa:Purtai:Mu̍negu]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwobvvoch4zb6a9a9316xavx2f80ztq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Template:Purtai:Mu̍negu/Stòria</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14675</id>
    <revision>
      <id>271288</id>
      <parentid>223946</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="438" sha1="8e0k3i3b5eelneaujirhzksatzmclfc" xml:space="preserve">'''Grande ligne sto̍riche'''
* [[Tratau de Parigi (1815)]]
* [[Tratau de Versailles]]

'''Grandi pri̍ncipi sto̍richi''' 
* [[Lui̍ Primu de Mu̍negu (pri̍ncipu)|Lui̍ Primu]]
* [[Luisa Ipo̍lita de Mu̍negu]]
* [[Nure̍ Terçu de Mu̍negu|Nure̍ Terçu]]
* [[Carlu Terçu de Mu̍negu|Carlu Terçu]]
* [[Lui̍ Segundu de Mu̍negu|Lui̍ Segundu]]
* [[Rainie̍ Terçu de Mu̍negu|Rainie̍ Terçu]]

'''[[Lista d'i suvrai de Mu̍negu]]'''</text>
      <sha1>8e0k3i3b5eelneaujirhzksatzmclfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Template:Purtai:Mu̍negu/Cültüra</title>
    <ns>10</ns>
    <id>14677</id>
    <revision>
      <id>271285</id>
      <parentid>240747</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="921" sha1="370u9f177kb2wphev0y0co3jv0zb1ro" xml:space="preserve">{{Colonne}}
'''Si̍mbulu:'''
* [[Scüu de Mu̍negu]]
* [[Pavayu̍n de Mu̍negu]]
* [[Imnu munegascu]]
* [[Dialetto monegasco|Lenga munegasca]]
* [[Biyeti ün euro de Mu̍negu]]
* [[Plache de matricülaçiun munegasche]] 
* [[Buli de Mu̍negu]]
{{Colonne spezza}}
'''Müsei'''
* [[Müseu d'Antrupulugia preisto̍rica]] 
* [[Müseu de buli e de munee de Mu̍negu]] 
* [[Müseu uçeanugra̍ficu de Mu̍negu]] 
* [[Nœvu müseu naçiunale de Mu̍negu]] 
{{Colonne spezza}}
'''Architetüre'''
* [[Casin de Munte Carlu]]
* [[Catedrala de Mu̍negu]]
* [[:Categorîa:Geije de Mùnegu|Ge̍ije de Mu̍negu]]
* [[U Palaçi (Mu̍negu)|U Palaçi]]
* [[Sta̍diu Lui̍ II]]
{{Colonne spezza}}
'''Persunagi'''
* [[Léo Ferré]]
* [[Grace Kelly]]
* [[Jean-Paul Proust]]
* [[Jean-René Lisnard]]
* [[Daniel Elena]]
* [[Caroline Bergonzi]]
* [[Alain Ducasse]]
* [[Luì Notari|Lui̍ Notari]]
* [[Teufilu Bellando de Castro]]
{{Colonne fine}}</text>
      <sha1>370u9f177kb2wphev0y0co3jv0zb1ro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271299</id>
      <parentid>271285</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T20:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>wl</comment>
      <origin>271299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="936" sha1="hooxhvxc1iws5agqmef436bc6fypbg8" xml:space="preserve">{{Colonne}}
'''Si̍mbulu:'''
* [[Scüu d'u Principatu de Mu̍negu]]
* [[Pavayu̍n de Mu̍negu]]
* [[Imnu munegascu]]
* [[Dialetto monegasco|Lenga munegasca]]
* [[Biyeti ün euro de Mu̍negu]]
* [[Plache de matricülaçiun munegasche]] 
* [[Buli de Mu̍negu]]
{{Colonne spezza}}
'''Müsei'''
* [[Müseu d'Antrupulugia preisto̍rica]] 
* [[Müseu de buli e de munee de Mu̍negu]] 
* [[Müseu uçeanugra̍ficu de Mu̍negu]] 
* [[Nœvu müseu naçiunale de Mu̍negu]] 
{{Colonne spezza}}
'''Architetüre'''
* [[Casin de Munte Carlu]]
* [[Catedrala de Mu̍negu]]
* [[:Categorîa:Geije de Mùnegu|Ge̍ije de Mu̍negu]]
* [[U Palaçi (Mu̍negu)|U Palaçi]]
* [[Sta̍diu Lui̍ II]]
{{Colonne spezza}}
'''Persunagi'''
* [[Léo Ferré]]
* [[Grace Kelly]]
* [[Jean-Paul Proust]]
* [[Jean-René Lisnard]]
* [[Daniel Elena]]
* [[Caroline Bergonzi]]
* [[Alain Ducasse]]
* [[Luì Notari|Lui̍ Notari]]
* [[Teufilu Bellando de Castro]]
{{Colonne fine}}</text>
      <sha1>hooxhvxc1iws5agqmef436bc6fypbg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dominique Salvo-Cellario</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14689</id>
    <revision>
      <id>271267</id>
      <parentid>271065</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>271267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4384" sha1="fwuyfbydcp1r6a4x2i924u4ixxyhbb1" xml:space="preserve">{{Munegascu}}
'''Dominique (Dume̍nica) Salvo-Cellario''' ([[Principatu de Mu̍negu|Mu̍negu]], [[8 lûggio|8 de lüyu]] d'u [[1950]]) e̍ üna lenghista [[Principatu de Mu̍negu|munegasca]], specialisa̍ ünt'a [[Dialetto monegasco|lenga naçiunale d'u Principatu]]&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.bedetheque.com/auteur-37957-BD-Salvo-Cellario-Dominique.html|tìtolo=Salvo-Cellario, Dominique|léngoa=FR|vìxita=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;.

== Vita ==
Dume̍nica Salvo-Cellario e̍ üna lenghista specialisa̍ ünt'a [[Dialetto monegasco|lenga munegasca]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta web|url=https://www.monaco-tribune.com/en/2022/06/the-best-books-for-learning-the-monegasque-language/|tìtolo=The best books for learning the Monegasque language|outô=Camille Esteve|scîto=Monaco Tribune|dæta=21 de giügnu d'u 2022|léngoa=EN|vìxita=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.ald-monaco.org/langues-monegasque/ecrire-en-monegasque-l-orthographe-9|tìtolo=L'orthographe du monégasque|outô=[[Acade̍mia d'ë Lenghe Dialetale]]|léngoa=FR, LIJ|vìxita=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;, titülari de diplomi ün dialetulugia e dritu, membru d'a [[Cumissiun per a lenga munegasca]]&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.bedetheque.com/auteur-37957-BD-Salvo-Cellario-Dominique.html|tìtolo=Salvo-Cellario, Dominique|léngoa=FR|vìxita=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

Ela e̍ cunusciüa suvratütu per ë soe tradüçiue ün munegascu de ''[[Les Aventures de Tintin]]''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, fae ünseme a Eliana Mollo, ün cumençandu da ''Les Bijoux de la Castafiore''&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.monaco-tribune.com/en/2022/06/the-best-books-for-learning-the-monegasque-language/|tìtolo=The story behind this €3 million comic book cover|outô=Francesca German|scîto=Monaco Tribune|dæta=9 de setembre d'u 2020|léngoa=EN|vìxita=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.monaco-iq.com/Tintin-in-monaco|tìtolo=Tintin in Monaco|scîto=Monaco IQ|dæta=22 d'avri̍ d'u 2010|léngoa=FR|vìxita=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;, e pœi cun ''Le Secret de La Licorne''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.monaco-iq.com/Tintin-in-monaco|tìtolo=Tintin poursuit son aventure monégasque|scîto=Monaco Hebdo|dæta=28 de setembre d'u 2011|léngoa=FR|vìxita=2026-06-21}}&lt;/ref&gt; e ''Le Trésor de Rackham le Rouge''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Cun Michel Coppo tegne da u 20 de nuvembre d'u [[2011]] a cro̍nica numa̍ &quot;Üntra nui&quot;, ün [[Dialetto monegasco|munegascu]] e ün [[Lengua françéise|françese]], ünt'u giurnale ''Monaco-Matin''&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Claude Passet|tìtolo=Bibliographie de la langue monégasque : 1927 - 2018|url=https://www.ald-monaco.org/uploads/pages/bibliographie-langue-monegasque.pdf|ànno=2019|editô=Acade̍mia d'ë Lenghe Dialetale|çitæ=Mu̍negu|léngoa=FR|p=38}}&lt;/ref&gt;.

== Obre ==
* {{Çitta lìbbro|outô=Dume̍nica Salvo-Cellario|outô2=Eliane Mollo (tradüçiun)|tìtolo=I ori d'a Castafiore, Tintin per munti e valade|url=https://www.mediatheque.mc/Default/doc/SYRACUSE/453076/i-ori-d-a-castafiore-herge|ànno=2011|editô=Casterman|léngoa=LIJ|ISBN=978-2-203-03298-9}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Dume̍nica Salvo-Cellario|outô2=Eliane Mollo (tradüçiun)|tìtolo=U secretu d'A Licorna, Tintin per munti e valade|url=https://www.mediatheque.mc/Default/doc/SYRACUSE/464222/u-secretu-d-a-licorna-herge|ànno=2011|editô=Casterman|léngoa=LIJ|ISBN=978-2-203-04722-8}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Dume̍nica Salvo-Cellario|outô2=Eliane Mollo (tradüçiun)|tìtolo=U Tesoru de Rakamu U Russu, Tintin per munti e valade|url=https://www.mediatheque.mc/Default/doc/SYRACUSE/479199/u-tesoru-de-rakamu-u-russu-herge|ànno=2012|editô=Casterman|léngoa=LIJ|ISBN=978-2-203-05750-0}}

== Note ==
&lt;references/&gt;

== Vi̍nculi esterni ==
* {{Çitta web|url=https://www.ald-monaco.org/uploads/membres/pdf-salvo-cellario-6.pdf|tìtolo=Quelques éléments de bibliographie concernant la langue monégasque|léngoa=FR|vìxita=2026-06-21}}
* {{Çitta web|url=https://www.ald-monaco.org/langues-monegasque/ecrire-en-monegasque-l-orthographe-9|tìtolo=Ecrire en monégasque: l'orthographe|outô=Dominique Salvo-Cellario|editô=[[Acade̍mia d'ë Lenghe Dialetale]]|léngoa=FR|vìxita=2026-06-21}}

[[Categorîa:Biografìe]]
[[Categorîa:Munegasche|Salvo-Cellario, Dominique]]
[[Categorîa:Lengoìsti|Salvo-Cellario, Dominique]]
[[Categorîa:Scritoî in lìgure|Salvo-Cellario, Dominique]]</text>
      <sha1>fwuyfbydcp1r6a4x2i924u4ixxyhbb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Testa de Can</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14705</id>
    <revision>
      <id>271268</id>
      <parentid>185533</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>+ tl</comment>
      <origin>271268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1933" sha1="4m6n6gvoeepz1tro1z59gzv8zjl29p0" xml:space="preserve">{{Munegascu}}
{{Montàgna
|nómme = Testa de Can
|âtri_nómmi = {{Fr}} ''La Tête de Chien''
|var-localizaçión = Lucalisasiun
|var-stâto = Statu
|stâto = {{Bandêa|FRA}} [[Fransa|França]]
|var-sudivixoìn1 = [[Regioìn da Frànsa|Regiun]]
|sudivixoìn1 = {{Bandêa|FR-PAC}} [[Pruvença-Arpe-Cost'Azüra]]
|var-sudivixoìn2 = [[Dipartiménti da Frànsa|Departamentu]]
|sudivixoìn2 = {{Scìnbolo|Blason département fr Alpes-Maritimes (proposé par Robert Louis).svg}} [[Arpe Mari̍time]]
|var-sudivixoìn3 = [[Arrondissements dipartimentâli da Frànsa|Circundari]]
|sudivixoìn3 = [[Arrondissement de Niça|Niça]]
|var-sudivixoìn4 = [[Comun|Cumüne]]
|sudivixoìn4 = {{Scìnbolo|Blason ville fr La Turbie (Alpes-Maritimes).svg}} [[A Türbia]]&lt;br /&gt;{{Scìnbolo|Blason ville fr Cap-d'Ail 06.svg}} [[Cap-d'Ail|Cavu d'Ayu]]
|var-caraterìstiche_fìxiche = Carateri̍stiche fi̍siche
|var-cordinæ = Cuurdinae
|var-ertéssa = Autessa
|var-prominénsa = Pruminensa
|var-izoaménto = Isulamentu
|var-dæti_SOIUSA = SOIUSA
|var-grànde_pàrte = Grande parte
|grànde_pàrte = A̍rpe de punente
|var-grànde_setô = Grande setu̍
|grànde_setô = A̍rpe de süd-uest
|var-seçión = Sesiun
|seçión = A̍rpe Mari̍time
|var-sotoseçión = Sutusesiun
|sotoseçión = Prea̍rpe de Niça
}}
A '''Testa de Can''' (''La Tête de Chien'' ün [[Lengua françéise|françese]]) e̍ ün prumuntori de 550 metri d'autessa sitüau üntr'[[A Türbia]] e [[Cap-d'Ail|Cavu d'Ayu]], ün [[Fransa|França]], che du̍mina [[Principatu de Mu̍negu|Mu̍negu]].

== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}

== Sto̍ria ==
{{Seçión vêua}}
{{Clear}}
== A̍utri prugeti ==
{{Interprogetto}}

== Vi̍nculi esterni ==
* {{Çitta web|url=http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=141272|tìtolo=La Tête de Chien, France|léngoa=EN|vìxita=2026-06-24}}

{{Principatu de Mu̍negu}}

[[Categorîa:Prinçipatu de Munegu]]
[[Categorîa:Fransa]]
[[Categorîa:Montàgne]]</text>
      <sha1>4m6n6gvoeepz1tro1z59gzv8zjl29p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thierry Vatrican</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16248</id>
    <revision>
      <id>271270</id>
      <parentid>216367</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>tl</comment>
      <origin>271270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="710" sha1="cgxp4gtpgv0sx7nxzh008wfll7kzjjn" xml:space="preserve">{{munegascu}}
'''Thierry Vatrican''' ([[Principatu de Mu̍negu|Mu̍negu]], [[18 agosto|18 d'austu]] d'u [[1975]]) e̍ stau ün atleta de [[judo]] e [[zeugo do ballon|giüga̍ire de football]] [[Prinçipatu de Mu̍negu|munegascu]]&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.transfermarkt.com/thierry-vatrican/profil/spieler/82386|tìtolo=Thierry Vatrican|léngoa=EN|vìxita=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.olympedia.org/athletes/34497|tìtolo=Thierry Vatrican|léngoa=EN|vìxita=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Vita ==
{{Seçión vêua}}

== Note ==
&lt;references /&gt;
{{O}}

[[Categorîa:Biografìe]]
[[Categorîa:Munegasche]]
[[Categorîa:Sport ün Munegu]]
[[Categorîa:Judo]]
[[Categorîa:Zeugo do ballon‎]]</text>
      <sha1>cgxp4gtpgv0sx7nxzh008wfll7kzjjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Campugexa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17540</id>
    <revision>
      <id>271249</id>
      <parentid>269187</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <comment>+cv</comment>
      <origin>271249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14155" sha1="7m6ro0av8d8eo4hg4c4k4mjb6v8dmye" xml:space="preserve">{{Arbenganese}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Campugexa
|Tipo = [[Fraçion geògrafica|frasiùn]]
|Panorama = Campugexa (Arbenga)-Panuràmma 01.jpg
|Didascalia = &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;A frasiùn dau derê da gêxa&lt;/div&gt;
|var-localizaçión = Lucalizasiùn
|var-stâto = Stàttu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 4
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligü(r)ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Savuna
|var-divixón_aministratîva3 = [[Comun|Cumün]]
|Divisione amm grado 3 = Arbenga
|var-teritöio = Terito(r)iu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Artessa
|var-abitànti = Abitanti
|Data soppressione = [[1929]]
|var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi
|Abitanti = 1239
|Note abitanti = {{Çitta web|url=http://italia.indettaglio.it/ita/liguria/savona_albenga_campochiesa.html|tìtolo=A frasiùn de Campugexa (Arbenga)|léngoa=IT|vìxita=2025-06-04}}
|Aggiornamento abitanti = 2011
|var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu u(r)a(r)iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastru
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. scismica
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = Campugexìn e Sanzorzìn&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;Pe'a lucalitài de San Zorzu, de vôte alternàu a sanzurzìn o sanzorzesi&lt;/ref&gt;
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Fabiàn e San Bastiàn&lt;br /&gt;[[San Zorzo|San Zorzu]]
|var-festîvo = Festìvu
|Festivo = [[20 zenâ|20 zenà]]
}}
'''Campugexa'''{{#tag:ref|Scrìtu ''Campugeja'' segundu a grafìa du Gastaldi&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=119|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}&lt;/ref&gt;, ''Canpogéxa'' in [[Lengoa zeneize|zenese]], ''Cōmpugeis̅c̅ia'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeàscu]]&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}&lt;/ref&gt;||group=&quot;n.&quot;}} (''Campochiesa'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina [[Fraçion geògrafica|frasiùn]] du [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligü(r)e]] d'[[Arbenga]], de 1.239 abitanti&lt;ref name=&quot;template divisione amministrativa-abitanti&quot; /&gt;, inta [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savuna]].

== Geugrafìa ==
Campugexa a se tröva inta zôna ciü a levante da [[ciâna d'Arbenga]], cumme u sucedde pe'e âtre frasiùi ingàune legermènte in culìna, tantu da truvâse a 28 mêtri in sciu livellu du mâ. A l'è spartìa in dife(r)ènti regiùi, quarchedüna de ste chi in sci cunfìn cun [[Sàlia]] e [[Leca (Arbenga)|Leca]].

=== San Zorzu ===
Üna de lucalitài ciü impurtanti ch'e furman Campugexa a l'è quella de San Zorzu, custruìa aturnu a l'[[Gêxa de San Zorzu (Arbenga)|antìga gêxa]] ch'a porta u numme du santu, risalènte au periudu fra l'[[VII secolo|VII]] e u [[X secolo|X seculu]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150117030016/http://www.sangiorgioalbenga.it/contenuti_B/chiesa_antica.html|tìtolo=A gêxa véïa de San Zorzu (Campugexa)|vìxita=2021-11-07|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;

San Zorzu a l'è sêde de 'na parocchia destacâ da quella du sentru de Campugexa, ma e due e cundividdan in ünicu semité(r)iu, ch'u se tröva inte sta lucalitài chi.

=== Murteu ===
Antìgu grüppu de cà ch'u se tröva a setentriùn de l'abitàu mudernu de Campugexa, u se ghe riva da 'na stradda sterâ ch'u l'è a pruseguimèntu da stradda prinsipâle du burgu. Ancöi de l'abitàu i restan pôchi edifissi derucài, asemme a 'na gexetta dedicâ a San Bastiàn, risalènte au [[XVI secolo|Sinquesèntu]], restrutü(r)â du [[2010]] e cunsacrâ turna du [[2016]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20230129130842/http://www.ilvostrogiornale.it/2006/08/09/nella-chiesa-di-morteo-un-affresco-riproducente-l%E2%80%99albenga-medievale/|tìtolo=Inta capeletta de Murteu in afrescu ch'u mustra l'Arbenga medievâle|outô=Sergio Bagnoli|dæta=9 agustu 2006|léngoa=IT|vìxita=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.diocesidialbengaimperia.it/riapertura-al-culto-della-cappella-di-morteo/|tìtolo=A capeletta de San Bastiàn a Murteu a dröve turna au cültu|dæta=2 zügnu 2016|léngoa=IT|vìxita=2025-04-06}}&lt;/ref&gt;

== Sto(r)ia ==
E primme testimunianse de l'insediamèntu inta zôna du burgu d'ancöi de Campugexa e sun da riscuntrà intu [[XII secolo|XII seculu]], quande di gruppi de Cavalie(r)i Templa(r)i i se stabiliscian chi doppu avé cuntribuìu asemme ae gènte du pòstu aa cunquista de [[Gerusalemme|Gerüxalèmme]], dü(r)ante e cruxàe.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U pòstu u vegne sernüu pe'a sò pusisiùn fra a culìna e a [[Ciâna d'Arbenga|ciâna ingàuna]], stabilenduse chi pe' sfrütà u terén cultivabile. Aturnu dunca ai òrti, sulu dòppu culegài sutta au pusedimèntu de 'n apôxitu munastê se furman di âtri edifissi, cu'u svilüppu de quellu ch'u vegne(r)à ciamàu ''Campus Ecclesiae. ''

Sta zôna chi a vegghe inti seculi tütta 'na sé(r)ie de avenimènti ch'i a portan a estende e campàgne, cumme pa(r)eggiu u sücedde au burgu, tantu ch'u mantegne in'identitài dife(r)ènte dau restu da [[Ciâna d'Arbenga|ciâna arbenganese]], armenu fina du [[1929]], quande u l'ìntra a fà parte du cumün d'[[Arbenga]], pasandu da munisìppiu a frasiùn.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:decreto.regio:1929-03-28;653!vig=|tìtolo=Decrêtu régiu n 653 du 28 marsu 1929|léngoa=IT|vìxita=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20140514032542/http://www.iviaggiatori.com/italia/liguria/campochiesa.htm|tìtolo=Aa descuvèrta de Campugexa|léngoa=IT|vìxita=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;

== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugrafica ===
{{Demografia/Campugexa}}

== Pòsti de interesse ==
=== Architetü(r)e religiuse ===
A livellu religiusu a frasiùn a fa parte da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi de Arbenga-Impe(r)ia]], tütte e strutü(r)e religiùse intu sò terito(r)iu e fan parte de due paròcchie distinte, a primma dedicâ ai santi Fabiàn e Sebastìàn, pe'u sentru de Campugexa e a segunda dedicâ a San Zorzu, ch'a cröve San Zorzu, ciü e regiùi da [[Carènda (turènte)|Carenda]] e di Furtìn.

;Paròcchia de Campugexa
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Paròcchia de San Fabian e Sebastiàn (Campugexa).jpg|A gêxa di Santi Fabian e Bastiàn, cun l'u(r)ato(r)iu
Capella de San Bastian (Murtêu, Campugexa, Arbenga) 04.jpg|A capella de San Bastian (Murteu)
&lt;/gallery&gt;
* '''Gêxa paruchiâle di Santi Fabiàn e Bastiàn''', inta ciassa, custruìa intu [[XVII secolo|seculu XVII]] e inse(r)ìa fra l'u(r)atò(r)iu e a canònica. Daa faciâ a cabanna, marcâ da finte culònne e cun intu mezzu 'na grossa lünetta semireunda. Nasciüa in sustitusiùn da veggia gêxa paruchiâle, ancöi u(r)atò(r)iu, i travai i sun cumensài intu [[1657]] e i sun terminài intu [[1665]], ànnu da sò benedisiùn.&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Lanteri|tìtolo=Campochiesa Terra di Templari|url=https://books.google.it/books?id=AwjuzwEACAAJ|ànno=2022|editô=Edizioni Delfino-Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|p=98|capìtolo=Campochiesa nel Settecento|ISBN=88-88-39770-1}}&lt;/ref&gt; A ünica navâ, a cunserva l'atâ ch'u l'é(r)a stètu du Santua(r)iu de Puntelungu.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20604/|tìtolo=Chiesa dei Santi Fabiano e Sebastiano (Campochiesa)|vìxita=2024-07-16|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;
* '''U(r)atò(r)iu de San Giuvanni u Batìsta''', ben ciü antìgu de l'udierna gêxa da paròcchia, ai inissi u l'é(r)a dedicàu ai Santi Fabian e Sebastian.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20594/|tìtolo=Oratorio di San Giovanni Battista (Campochiesa)|vìxita=2024-07-17|
léngoa=IT}}&lt;/ref&gt; A primma sò atestasiùn a remunta au [[1476]]. Inisialmènte au de sutta da [[Gêxa de San Zorzu (Arbenga)|gêxa de San Zorzu]], u l'utegne u titulu de parocchia a partì dau [[1616]]. Vista a necesitài de edificâ ina gêxa ciü grande u se trasfurma in u(r)atò(r)iu, cun l'intitulasiùn d'aù.&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Lanteri|tìtolo=Campochiesa Terra di Templari|url=https://books.google.it/books?id=AwjuzwEACAAJ|ànno=2022|editô=Edizioni Delfino-Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|pp=158-161|capìtolo=Appendice. L'oratorio di San Giovanni Battista|ISBN=88-88-39770-1}}&lt;/ref&gt;
* '''Capelétta de San Bastiàn''', inta lucalitài de Murteu, a vegne fâ versu a fìn du [[XV secolo|seculu XV]], inisialmènte au de sutta da gêxa de San Zorzu. Se tratava du sèntru religiusu de Murteu, ben ciü antìga a zà atestâ aturnu au [[1225]].&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Lanteri|tìtolo=Campochiesa Terra di Templari|url=https://books.google.it/books?id=AwjuzwEACAAJ|ànno=2022|editô=Edizioni Delfino-Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|pp=15-19|capìtolo=Morteo. La prima sede degli abitanti di Campochiesa|ISBN=88-88-39770-1}}&lt;/ref&gt; Caütta in disüsu a seguitu de l'abandùn da burgâ, avegnüu a partì dau [[XVI secolo|seculu XVI]] e ancù danegiâ a seguitu du teramòttu du [[1887]], a l'è stèta recüpe(r)â a partì dau [[2009]] e turna duvèrta au cültu dau [[2016]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.ortofrutticola.eu/it/magazine-agricoltura-di-albenga/blog-agricoltura_290/albenga-e-il-territorio_5/morteo-fondato-nel-1200-circa-il-centro-scomparve-improvvisamente-verso-la-fine-del-500_43|tìtolo=Morteo. Fondato nel 1200 circa il centro scomparve improvvisamente verso la fine del '500|vìxita=2024-07-16|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;

;Paròcchia de San Zorzu
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Géxa véia de San Zorzu (Campugexa).jpg|A gêxa veja de San Zorzu
Géxa Növa de San Zorzu (Campugéxa).jpg|A gêxa növa de San Zorzu
&lt;/gallery&gt;
* '''[[Gêxa de San Zorzu (Arbenga)|Gêxa veja de San Zorzu]]''', a l'è a stò(r)ica paruchiâle da lucalitài, de antichìscima edificasiùn, pà che a remunte ai [[VI secolo|seculi VI]] e [[VII secolo|VII]]. Au prinsippiu da sò sto(r)ia priuràu au de sutta di benedetìn da Gainâ(r)a, du [[XV secolo|seculu XVII]] a l'a visciüu 'na fase de declìn, vista a scumparsa da ciü parte di vilaggi ch'i l'é(r)an sutta au sò cuntròllu. Vegnüa sutta aa parocchia de Campugexa, a l'è stèta trasfurmâ in gêxa semite(r)iâle. A strutü(r)a cumme a veghemmu ancöi a l'è de stìle rumanicu, a l'internu a cunserva di pregiài cîcli de afreschi, rizalenti au Quattrusèntu e au Sinquesèntu, fra tütti, quelli ispirài aa Divina Cumédia.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sangiorgioalbenga.it/chiesa-antica.htm|tìtolo=La Chiesa Antica di San Giorgio|vìxita=2024-07-16|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;
* '''Gêxa növa de San Zorzu''', a l'è a paruchiâle da lucalitài, averta a partì dai [[Anni 1960|ànni 1960]] pe' tütelà a cunservasiùn de quella veggia, a se tröva vixìn ae opere paruchiali, ti(r)àe sciü ascì ste lì intu mèximu periudu. Intu [[1964]] defèti San Zorzu a l'è turna vegnüa paròcchia, sepa(r)â da Campugexa pe' vuluntài du véscu Gilberto Baroni e pe' l'ucaxùn u l'è stètu benedìu u növu edifissiu, in stìle mudèrnu.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sangiorgioalbenga.it/storia-sangiorgio-albenga.htm|tìtolo=Storia della parrocchia|vìxita=2024-07-16|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;

=== Architetü(r)e sivìli ===
* '''Veggia cà cumünâle''', custruìa inti prìmmi ànni du [[XX secolo|Növesèntu]], a se tröva là dund'e gh'e(r)an e ruvine da cà da cungrega, caütta in disüsu aa metài du [[XVII secolo|Seisèntu]]. In u(r)igine l'edifissiu u l'é(r)a de cianta retangulâre, cun numma in cian e tantu de 'na lòggia picìna in sciu frunte. U l'ha de lungu rapresentàu u cö da vitta sivìle du paise, avanti ch'u vegnisse ina frasiùn d'Arbenga, du [[1933]] u l'è stètu cunvertìu cumme palàssiu de scö(r)e e issàu de 'n ciàn, ancù dòppu l'è vegnüu 'n ufissiu pustâle.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sigecweb.beniculturali.it/images/fullsize/ICCD1029649/ICCD11825258_0700210623_dec.pdf|tìtolo=Ex casa comunale di Campochiesa, relazione storico-storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2024-08-19}}&lt;/ref&gt; In scia faciâ u se tröva ascì u munumèntu ai caütti da Primma guèra mundiâle, inaugu(r)àu du [[1921]] aa presènsa du scindicu Santino Durante e scurpìu da l'artista arbenganese Antonio Maragliano.&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Lanteri|tìtolo=Campochiesa Terra di Templari|url=https://books.google.com/books?id=AwjuzwEACAAJ|ànno=2022|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|p=152|ISBN=88-88-39770-1}}&lt;/ref&gt;

== Fèste e fe(r)e ==
* [[Festival &quot;San Giorgio&quot; della Canzone in Lingua Ligure|Festival de San Zorzu]]: festival da cansùn in [[Lengoa ligure|lengua ligü(r)e]], u se tegne intu teâtru Don Pelle de San Zorzu o inti spàssi esterni da parocchia, vusciüu e urganizàu a partì dau [[2002]] daa [[Consulta Ligure|Cunsürta Lìgü(r)e]] cun l'ubietìvu de svilupà e fà cunusce e tradisiùi regiunâli&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sangiorgioalbenga.it/festival-della-canzone-dialettale.litc17.htm|tìtolo=Festival della Canzone in Lingua Ligure, edizione 2024 il 7 e 8 Giugno presso il Teatro Don Pelle di San Giorgio|léngoa=IT|vìxita=2025-06-05}}&lt;/ref&gt;.
* Sagra du Michettin: a se tegne aa fìn de lüju inta lucalitài de San Zorzu, dedicâ au [[Pàn frîto|pan frìtu]], dìtu ascì &quot;michetìn&quot;, a l'è ina fèsta dunde se ponen güstà i prudòtti du pòstu, cun ascì ina zona espuxitìva abasta grossa inti spassi da paròcchia&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sangiorgioalbenga.it/sagra-du-michettin.litc11.htm|tìtolo=Sagra du Michettin|léngoa=IT|vìxita=2025-06-05}}&lt;/ref&gt;.

== Âtre frasiui d'Arbenga ==
* [[Leca (Arbenga)]]
* [[Lüxignan]]
* [[Bastia (Arbenga)]]
* [[Sàlia]]
* [[San Fé (Arbenga)|San Fé]]

== Nòtte ==
;Nòtte au tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Nòtte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Âtri prugètti == 
{{Interprogetto}}

[[Categorîa:Frasiùi d'Arbenga]]</text>
      <sha1>7m6ro0av8d8eo4hg4c4k4mjb6v8dmye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271250</id>
      <parentid>271249</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <comment>+supresciùn</comment>
      <origin>271250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14184" sha1="t9app8z1gqvvpcckfqn53c40v4n3yqk" xml:space="preserve">{{Arbenganese}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Campugexa
|Tipo = [[Fraçion geògrafica|frasiùn]]
|Panorama = Campugexa (Arbenga)-Panuràmma 01.jpg
|Didascalia = &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;A frasiùn dau derê da gêxa&lt;/div&gt;
|var-localizaçión = Lucalizasiùn
|var-stâto = Stàttu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 4
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]]
|Divisione amm grado 1 = Ligü(r)ia
|var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]]
|Divisione amm grado 2 = Savuna
|var-divixón_aministratîva3 = [[Comun|Cumün]]
|Divisione amm grado 3 = Arbenga
|var-teritöio = Terito(r)iu
|var-cordinæ = Curdinàe
|var-altitùdine = Artessa
|var-abitànti = Abitanti
|var-sopresción=Supresciùn
|Data soppressione = [[1929]]
|var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi
|Abitanti = 1239
|Note abitanti = {{Çitta web|url=http://italia.indettaglio.it/ita/liguria/savona_albenga_campochiesa.html|tìtolo=A frasiùn de Campugexa (Arbenga)|léngoa=IT|vìxita=2025-06-04}}
|Aggiornamento abitanti = 2011
|var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu u(r)a(r)iu
|var-cod._cadàstro = Cod. catastru
|var-tàrga = Targa
|var-cl._scìsmica = Cl. scismica
|var-cl._climàtica = Cl. climatica
|var-nómme_abitànti = Numme abitanti
|Nome abitanti = Campugexìn e Sanzorzìn&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;Pe'a lucalitài de San Zorzu, de vôte alternàu a sanzurzìn o sanzorzesi&lt;/ref&gt;
|var-patrón = Patrùn
|Patrono = San Fabiàn e San Bastiàn&lt;br /&gt;[[San Zorzo|San Zorzu]]
|var-festîvo = Festìvu
|Festivo = [[20 zenâ|20 zenà]]
}}
'''Campugexa'''{{#tag:ref|Scrìtu ''Campugeja'' segundu a grafìa du Gastaldi&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=119|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}&lt;/ref&gt;, ''Canpogéxa'' in [[Lengoa zeneize|zenese]], ''Cōmpugeis̅c̅ia'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeàscu]]&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}&lt;/ref&gt;||group=&quot;n.&quot;}} (''Campochiesa'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina [[Fraçion geògrafica|frasiùn]] du [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligü(r)e]] d'[[Arbenga]], de 1.239 abitanti&lt;ref name=&quot;template divisione amministrativa-abitanti&quot; /&gt;, inta [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savuna]].

== Geugrafìa ==
Campugexa a se tröva inta zôna ciü a levante da [[ciâna d'Arbenga]], cumme u sucedde pe'e âtre frasiùi ingàune legermènte in culìna, tantu da truvâse a 28 mêtri in sciu livellu du mâ. A l'è spartìa in dife(r)ènti regiùi, quarchedüna de ste chi in sci cunfìn cun [[Sàlia]] e [[Leca (Arbenga)|Leca]].

=== San Zorzu ===
Üna de lucalitài ciü impurtanti ch'e furman Campugexa a l'è quella de San Zorzu, custruìa aturnu a l'[[Gêxa de San Zorzu (Arbenga)|antìga gêxa]] ch'a porta u numme du santu, risalènte au periudu fra l'[[VII secolo|VII]] e u [[X secolo|X seculu]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150117030016/http://www.sangiorgioalbenga.it/contenuti_B/chiesa_antica.html|tìtolo=A gêxa véïa de San Zorzu (Campugexa)|vìxita=2021-11-07|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;

San Zorzu a l'è sêde de 'na parocchia destacâ da quella du sentru de Campugexa, ma e due e cundividdan in ünicu semité(r)iu, ch'u se tröva inte sta lucalitài chi.

=== Murteu ===
Antìgu grüppu de cà ch'u se tröva a setentriùn de l'abitàu mudernu de Campugexa, u se ghe riva da 'na stradda sterâ ch'u l'è a pruseguimèntu da stradda prinsipâle du burgu. Ancöi de l'abitàu i restan pôchi edifissi derucài, asemme a 'na gexetta dedicâ a San Bastiàn, risalènte au [[XVI secolo|Sinquesèntu]], restrutü(r)â du [[2010]] e cunsacrâ turna du [[2016]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20230129130842/http://www.ilvostrogiornale.it/2006/08/09/nella-chiesa-di-morteo-un-affresco-riproducente-l%E2%80%99albenga-medievale/|tìtolo=Inta capeletta de Murteu in afrescu ch'u mustra l'Arbenga medievâle|outô=Sergio Bagnoli|dæta=9 agustu 2006|léngoa=IT|vìxita=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.diocesidialbengaimperia.it/riapertura-al-culto-della-cappella-di-morteo/|tìtolo=A capeletta de San Bastiàn a Murteu a dröve turna au cültu|dæta=2 zügnu 2016|léngoa=IT|vìxita=2025-04-06}}&lt;/ref&gt;

== Sto(r)ia ==
E primme testimunianse de l'insediamèntu inta zôna du burgu d'ancöi de Campugexa e sun da riscuntrà intu [[XII secolo|XII seculu]], quande di gruppi de Cavalie(r)i Templa(r)i i se stabiliscian chi doppu avé cuntribuìu asemme ae gènte du pòstu aa cunquista de [[Gerusalemme|Gerüxalèmme]], dü(r)ante e cruxàe.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U pòstu u vegne sernüu pe'a sò pusisiùn fra a culìna e a [[Ciâna d'Arbenga|ciâna ingàuna]], stabilenduse chi pe' sfrütà u terén cultivabile. Aturnu dunca ai òrti, sulu dòppu culegài sutta au pusedimèntu de 'n apôxitu munastê se furman di âtri edifissi, cu'u svilüppu de quellu ch'u vegne(r)à ciamàu ''Campus Ecclesiae. ''

Sta zôna chi a vegghe inti seculi tütta 'na sé(r)ie de avenimènti ch'i a portan a estende e campàgne, cumme pa(r)eggiu u sücedde au burgu, tantu ch'u mantegne in'identitài dife(r)ènte dau restu da [[Ciâna d'Arbenga|ciâna arbenganese]], armenu fina du [[1929]], quande u l'ìntra a fà parte du cumün d'[[Arbenga]], pasandu da munisìppiu a frasiùn.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:decreto.regio:1929-03-28;653!vig=|tìtolo=Decrêtu régiu n 653 du 28 marsu 1929|léngoa=IT|vìxita=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20140514032542/http://www.iviaggiatori.com/italia/liguria/campochiesa.htm|tìtolo=Aa descuvèrta de Campugexa|léngoa=IT|vìxita=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;

== Abitanti ==
=== Evulusiùn demugrafica ===
{{Demografia/Campugexa}}

== Pòsti de interesse ==
=== Architetü(r)e religiuse ===
A livellu religiusu a frasiùn a fa parte da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi de Arbenga-Impe(r)ia]], tütte e strutü(r)e religiùse intu sò terito(r)iu e fan parte de due paròcchie distinte, a primma dedicâ ai santi Fabiàn e Sebastìàn, pe'u sentru de Campugexa e a segunda dedicâ a San Zorzu, ch'a cröve San Zorzu, ciü e regiùi da [[Carènda (turènte)|Carenda]] e di Furtìn.

;Paròcchia de Campugexa
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Paròcchia de San Fabian e Sebastiàn (Campugexa).jpg|A gêxa di Santi Fabian e Bastiàn, cun l'u(r)ato(r)iu
Capella de San Bastian (Murtêu, Campugexa, Arbenga) 04.jpg|A capella de San Bastian (Murteu)
&lt;/gallery&gt;
* '''Gêxa paruchiâle di Santi Fabiàn e Bastiàn''', inta ciassa, custruìa intu [[XVII secolo|seculu XVII]] e inse(r)ìa fra l'u(r)atò(r)iu e a canònica. Daa faciâ a cabanna, marcâ da finte culònne e cun intu mezzu 'na grossa lünetta semireunda. Nasciüa in sustitusiùn da veggia gêxa paruchiâle, ancöi u(r)atò(r)iu, i travai i sun cumensài intu [[1657]] e i sun terminài intu [[1665]], ànnu da sò benedisiùn.&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Lanteri|tìtolo=Campochiesa Terra di Templari|url=https://books.google.it/books?id=AwjuzwEACAAJ|ànno=2022|editô=Edizioni Delfino-Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|p=98|capìtolo=Campochiesa nel Settecento|ISBN=88-88-39770-1}}&lt;/ref&gt; A ünica navâ, a cunserva l'atâ ch'u l'é(r)a stètu du Santua(r)iu de Puntelungu.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20604/|tìtolo=Chiesa dei Santi Fabiano e Sebastiano (Campochiesa)|vìxita=2024-07-16|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;
* '''U(r)atò(r)iu de San Giuvanni u Batìsta''', ben ciü antìgu de l'udierna gêxa da paròcchia, ai inissi u l'é(r)a dedicàu ai Santi Fabian e Sebastian.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20594/|tìtolo=Oratorio di San Giovanni Battista (Campochiesa)|vìxita=2024-07-17|
léngoa=IT}}&lt;/ref&gt; A primma sò atestasiùn a remunta au [[1476]]. Inisialmènte au de sutta da [[Gêxa de San Zorzu (Arbenga)|gêxa de San Zorzu]], u l'utegne u titulu de parocchia a partì dau [[1616]]. Vista a necesitài de edificâ ina gêxa ciü grande u se trasfurma in u(r)atò(r)iu, cun l'intitulasiùn d'aù.&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Lanteri|tìtolo=Campochiesa Terra di Templari|url=https://books.google.it/books?id=AwjuzwEACAAJ|ànno=2022|editô=Edizioni Delfino-Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|pp=158-161|capìtolo=Appendice. L'oratorio di San Giovanni Battista|ISBN=88-88-39770-1}}&lt;/ref&gt;
* '''Capelétta de San Bastiàn''', inta lucalitài de Murteu, a vegne fâ versu a fìn du [[XV secolo|seculu XV]], inisialmènte au de sutta da gêxa de San Zorzu. Se tratava du sèntru religiusu de Murteu, ben ciü antìga a zà atestâ aturnu au [[1225]].&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Lanteri|tìtolo=Campochiesa Terra di Templari|url=https://books.google.it/books?id=AwjuzwEACAAJ|ànno=2022|editô=Edizioni Delfino-Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|pp=15-19|capìtolo=Morteo. La prima sede degli abitanti di Campochiesa|ISBN=88-88-39770-1}}&lt;/ref&gt; Caütta in disüsu a seguitu de l'abandùn da burgâ, avegnüu a partì dau [[XVI secolo|seculu XVI]] e ancù danegiâ a seguitu du teramòttu du [[1887]], a l'è stèta recüpe(r)â a partì dau [[2009]] e turna duvèrta au cültu dau [[2016]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.ortofrutticola.eu/it/magazine-agricoltura-di-albenga/blog-agricoltura_290/albenga-e-il-territorio_5/morteo-fondato-nel-1200-circa-il-centro-scomparve-improvvisamente-verso-la-fine-del-500_43|tìtolo=Morteo. Fondato nel 1200 circa il centro scomparve improvvisamente verso la fine del '500|vìxita=2024-07-16|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;

;Paròcchia de San Zorzu
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Géxa véia de San Zorzu (Campugexa).jpg|A gêxa veja de San Zorzu
Géxa Növa de San Zorzu (Campugéxa).jpg|A gêxa növa de San Zorzu
&lt;/gallery&gt;
* '''[[Gêxa de San Zorzu (Arbenga)|Gêxa veja de San Zorzu]]''', a l'è a stò(r)ica paruchiâle da lucalitài, de antichìscima edificasiùn, pà che a remunte ai [[VI secolo|seculi VI]] e [[VII secolo|VII]]. Au prinsippiu da sò sto(r)ia priuràu au de sutta di benedetìn da Gainâ(r)a, du [[XV secolo|seculu XVII]] a l'a visciüu 'na fase de declìn, vista a scumparsa da ciü parte di vilaggi ch'i l'é(r)an sutta au sò cuntròllu. Vegnüa sutta aa parocchia de Campugexa, a l'è stèta trasfurmâ in gêxa semite(r)iâle. A strutü(r)a cumme a veghemmu ancöi a l'è de stìle rumanicu, a l'internu a cunserva di pregiài cîcli de afreschi, rizalenti au Quattrusèntu e au Sinquesèntu, fra tütti, quelli ispirài aa Divina Cumédia.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sangiorgioalbenga.it/chiesa-antica.htm|tìtolo=La Chiesa Antica di San Giorgio|vìxita=2024-07-16|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;
* '''Gêxa növa de San Zorzu''', a l'è a paruchiâle da lucalitài, averta a partì dai [[Anni 1960|ànni 1960]] pe' tütelà a cunservasiùn de quella veggia, a se tröva vixìn ae opere paruchiali, ti(r)àe sciü ascì ste lì intu mèximu periudu. Intu [[1964]] defèti San Zorzu a l'è turna vegnüa paròcchia, sepa(r)â da Campugexa pe' vuluntài du véscu Gilberto Baroni e pe' l'ucaxùn u l'è stètu benedìu u növu edifissiu, in stìle mudèrnu.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sangiorgioalbenga.it/storia-sangiorgio-albenga.htm|tìtolo=Storia della parrocchia|vìxita=2024-07-16|léngoa=IT}}&lt;/ref&gt;

=== Architetü(r)e sivìli ===
* '''Veggia cà cumünâle''', custruìa inti prìmmi ànni du [[XX secolo|Növesèntu]], a se tröva là dund'e gh'e(r)an e ruvine da cà da cungrega, caütta in disüsu aa metài du [[XVII secolo|Seisèntu]]. In u(r)igine l'edifissiu u l'é(r)a de cianta retangulâre, cun numma in cian e tantu de 'na lòggia picìna in sciu frunte. U l'ha de lungu rapresentàu u cö da vitta sivìle du paise, avanti ch'u vegnisse ina frasiùn d'Arbenga, du [[1933]] u l'è stètu cunvertìu cumme palàssiu de scö(r)e e issàu de 'n ciàn, ancù dòppu l'è vegnüu 'n ufissiu pustâle.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sigecweb.beniculturali.it/images/fullsize/ICCD1029649/ICCD11825258_0700210623_dec.pdf|tìtolo=Ex casa comunale di Campochiesa, relazione storico-storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2024-08-19}}&lt;/ref&gt; In scia faciâ u se tröva ascì u munumèntu ai caütti da Primma guèra mundiâle, inaugu(r)àu du [[1921]] aa presènsa du scindicu Santino Durante e scurpìu da l'artista arbenganese Antonio Maragliano.&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Lanteri|tìtolo=Campochiesa Terra di Templari|url=https://books.google.com/books?id=AwjuzwEACAAJ|ànno=2022|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|p=152|ISBN=88-88-39770-1}}&lt;/ref&gt;

== Fèste e fe(r)e ==
* [[Festival &quot;San Giorgio&quot; della Canzone in Lingua Ligure|Festival de San Zorzu]]: festival da cansùn in [[Lengoa ligure|lengua ligü(r)e]], u se tegne intu teâtru Don Pelle de San Zorzu o inti spàssi esterni da parocchia, vusciüu e urganizàu a partì dau [[2002]] daa [[Consulta Ligure|Cunsürta Lìgü(r)e]] cun l'ubietìvu de svilupà e fà cunusce e tradisiùi regiunâli&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sangiorgioalbenga.it/festival-della-canzone-dialettale.litc17.htm|tìtolo=Festival della Canzone in Lingua Ligure, edizione 2024 il 7 e 8 Giugno presso il Teatro Don Pelle di San Giorgio|léngoa=IT|vìxita=2025-06-05}}&lt;/ref&gt;.
* Sagra du Michettin: a se tegne aa fìn de lüju inta lucalitài de San Zorzu, dedicâ au [[Pàn frîto|pan frìtu]], dìtu ascì &quot;michetìn&quot;, a l'è ina fèsta dunde se ponen güstà i prudòtti du pòstu, cun ascì ina zona espuxitìva abasta grossa inti spassi da paròcchia&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.sangiorgioalbenga.it/sagra-du-michettin.litc11.htm|tìtolo=Sagra du Michettin|léngoa=IT|vìxita=2025-06-05}}&lt;/ref&gt;.

== Âtre frasiui d'Arbenga ==
* [[Leca (Arbenga)]]
* [[Lüxignan]]
* [[Bastia (Arbenga)]]
* [[Sàlia]]
* [[San Fé (Arbenga)|San Fé]]

== Nòtte ==
;Nòtte au tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Nòtte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Âtri prugètti == 
{{Interprogetto}}

[[Categorîa:Frasiùi d'Arbenga]]</text>
      <sha1>t9app8z1gqvvpcckfqn53c40v4n3yqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taceno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25416</id>
    <revision>
      <id>271301</id>
      <parentid>215092</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T10:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Luensu1959</username>
        <id>1211</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nomme locale</comment>
      <origin>271301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="1dd6n607jbkrxup0t607p93ter1sz1u" xml:space="preserve">'''Taceno''' (''Tasen'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Lecco]].
{{Divisione amministrativa
|Nome = Taceno
|Panorama = Taceno_(Lecco),_monumento_ai_caduti.jpg
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Divisione amm grado 1 = Lombardia
|Divisione amm grado 2 = Lecco
|Amministratore locale = Alberto Nogara
|Partito = lìsta cìvica de céntro-drîta ''Stella alpina''
|Data elezione = 26-5-2019
|Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}}
|Divisioni confinanti = [[Bellano]], [[Casargo]], [[Cortenova]], [[Crandola Valsassina]], [[Esino Lario]], [[Margno]], [[Parlasco]]
|Nome abitanti = (it) ''Tacenesi''
|Patrono = Sàn Màia Sónta
|Festivo = 15 agósto
|Mappa = Map_of_comune_of_Taceno_(province_of_Lecco,_region_Lombardy,_Italy).svg
|Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Taceno inta provìnsa de Lecco.
}}
== Giögrafîa ==

== Stöia ==

== Pòsti de interèsse ==
=== Architetûe religiôze ===

=== Architetûe civîli ===

== Economîa ==

== Coltûa ==

== Manifestaçioîn ==

== Fèste e fêe ==

== Comunicaçioîn ==

== Aministraçión ==
{{clear}}
== Âtri progètti == 
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Lecco}}
{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Comûni da provinsa de Lecco]]</text>
      <sha1>1dd6n607jbkrxup0t607p93ter1sz1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Îzua de Berzezzi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27474</id>
    <revision>
      <id>271251</id>
      <parentid>270428</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Giografia e anbiente */ Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14248" sha1="kho1whp5ursw29d5ya55mqk7jtwbuw1" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistêmä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu
de fratti pruvenienti da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a càuza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e relìquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti pruprietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplessu de Ture d’u Mä, che vurendu publicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sunóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sunóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciammä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplessu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sunóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>kho1whp5ursw29d5ya55mqk7jtwbuw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271252</id>
      <parentid>271251</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14247" sha1="bt92b0imy0bmbsuj6nh98eok788v5x9" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti pruvenienti da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a càuza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e relìquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti pruprietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplessu de Ture d’u Mä, che vurendu publicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sunóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sunóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciammä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplessu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sunóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>bt92b0imy0bmbsuj6nh98eok788v5x9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271253</id>
      <parentid>271252</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* L'abasìa de Sant'Eugeniu */ ...</comment>
      <origin>271253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14248" sha1="ntxvi9xy4wdpje6zib140sbe2s6b7zv" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a càuza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e relìquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti pruprietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplessu de Ture d’u Mä, che vurendu publicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sunóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sunóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciammä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplessu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sunóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>ntxvi9xy4wdpje6zib140sbe2s6b7zv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271254</id>
      <parentid>271253</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14255" sha1="l74mbld2avunlo0ax3n3ibxtkqquxu2" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a càuza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e relìquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti pruprietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplessu de Ture d’u Mä, che vurendu publicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sunóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sunóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciammä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplessu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sunóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>l74mbld2avunlo0ax3n3ibxtkqquxu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271255</id>
      <parentid>271254</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* L'abasìa de Sant'Eugeniu */ rev IR</comment>
      <origin>271255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14254" sha1="3bw3k1t9bgkijsl4ddz85imdjfhodxt" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a cauza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e relìquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti pruprietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplessu de Ture d’u Mä, che vurendu publicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sunóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sunóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciammä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplessu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sunóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>3bw3k1t9bgkijsl4ddz85imdjfhodxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271256</id>
      <parentid>271255</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* L'abasìa de Sant'Eugeniu */ Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14255" sha1="qcznnss5qy9kjbq4j4ydth614f8k5it" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a cauza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti pruprietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplessu de Ture d’u Mä, che vurendu publicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sunóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sunóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciammä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplessu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sunóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>qcznnss5qy9kjbq4j4ydth614f8k5it</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271257</id>
      <parentid>271256</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Növi prupietäi */ Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14255" sha1="7i83mv0i3rpzydno76idj7g508h88az" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a cauza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti prupietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplèssu de Ture d’u Mä, che vurendu publicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sunóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sunóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciammä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplessu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sunóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>7i83mv0i3rpzydno76idj7g508h88az</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271258</id>
      <parentid>271257</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Növi prupietäi */ +wl, rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14265" sha1="joxs8twrtumfy2eru4jg421xrq01v0f" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a cauza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti prupietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplèssu de Ture d’u Mä, che vurendu püblicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spoturnu|Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sunóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sunóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciammä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplessu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sunóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>joxs8twrtumfy2eru4jg421xrq01v0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271259</id>
      <parentid>271258</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Növi prupietäi */ Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14268" sha1="fizbnqk9lh0kzcgly1vmuitd1rxq8l3" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a cauza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti prupietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplèssu de Ture d’u Mä, che vurendu püblicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spoturnu|Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sünóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sünóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciammä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplessu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sünóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>fizbnqk9lh0kzcgly1vmuitd1rxq8l3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271260</id>
      <parentid>271259</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Növi prupietäi */ Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14268" sha1="epqwr73zm8bv1ij94987g0dq4yerq5s" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a cauza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti prupietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplèssu de Ture d’u Mä, che vurendu püblicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spoturnu|Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sünóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sünóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciamä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplèssu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sünóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre  tipulugie de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>epqwr73zm8bv1ij94987g0dq4yerq5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271261</id>
      <parentid>271260</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* A Franä */ Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14268" sha1="ly1xjdiihgltdf5culxst9ty92shn7u" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a cauza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti prupietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplèssu de Ture d’u Mä, che vurendu püblicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spoturnu|Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sünóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sünóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciamä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplèssu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sünóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre tipulugìe de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Nòtte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugrafiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>ly1xjdiihgltdf5culxst9ty92shn7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271262</id>
      <parentid>271261</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nòtte */ Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14268" sha1="p1t74265yeejdbl81zroqm28ygjpv08" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista a nostra izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a cauza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti prupietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplèssu de Ture d’u Mä, che vurendu püblicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spoturnu|Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sünóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sünóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciamä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplèssu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sünóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre tipulugìe de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Notte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugràfiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>p1t74265yeejdbl81zroqm28ygjpv08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271263</id>
      <parentid>271262</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>-nostra</comment>
      <origin>271263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14261" sha1="1qooxsajxldc6gaptr1fctynxn3306y" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l’îzua i gh’han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l’îzua a l’è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l’annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d’ancö a situasiùn de l’îzua a nu l’è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l’è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde ’nsc’ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d’u terén e ’nsc’â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d’u [[1907]], u s’è puŝĉiüu cunstatä ch’ê varietè biulógiche han subìu d’e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l’îzua ghe sun i seĝn̂i d’i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc’â sumitè se trovan i rèsti de ’na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch’a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de ’na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce ’n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de ’na gexa d’u V-VI sécculu ch’â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l’îzua de Sant’Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l’ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l’ha pigiä u numme de Îzua de Sant’Eugeniu. Cu’u pasä d’u tenpu a l’è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu’u numme che poi u s’è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc’â sö sumitè, a l’intèrnu de ’na spece de piatafurma trianguläre, ’nsc’â superficce ireguläre d’u scöggiu, u l’è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu’u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l’îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l’è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch’u l’aveiva grande inpurtansa segge int’i tràffeghi marìttimi che int’i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d’u turiùn rumàn, int’u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l’è stèta custruìa ’na ture a bäze quadräta cu’i läti de çirca 4 metri. A ture a l’è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d’Èa custruìa ’nsc’â tèrafèrma, surva ’n sperùn ruciuzu de frunte a l’îzua, inte ’n scistêma de avistamentu e difeiza d’a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu’u declìn d’u portu de Vada Sabatia, l’îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int’u V sécculu a l’è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l’è a stu perìudu ch’â tradisiùn a fà remuntä l’arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l’îzua. Inturnu a l’arivu de Sant'Eugeniu insce l’îzua, ricurdiemu ch’a existe ’na bèlla lezenda ch’a l’ha cumme prutagunista l'izuetta.

U se cunta ch’a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p’â sö fede religiuza, u s’è musträ u̇n angiou ch’u gh’ha fètu truvä ’na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc’ou scöggiu, nu ciü grossu de ’n’izuetta, quellu u s’è stacä da-a tèrafèrma, u l’ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s’è fèrmä sulu quandu u l’è rivä davanti a Berzezzi. Cu’a barchetta han vôgä fina a riva e lì ’nt’e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l’è partìu p’â Córsega, mentre Eugeniu u s’è stabilìu insce l’îzua duv’u l’ha fètu custruì ’na gexa e u gh’è restä finch’u l’è mortu.

Int’u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int’a gexa existente insce l’îzua, u l’ha fètu custruì ’n’abasìa afidàndula a ’n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l’abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l’abasìa vegnan asegnè divèrse réndite ’nsc’â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l’ecunumìa d’u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l’[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d’u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s’è fermä insce l’îzua. U l’ea u sabbu primma d’a duménega d’e Pärme e a cauza de ’na buriäna, ch’a inpediva de repigiä u viaggiu, u l’ha celebrä a Pasqua cu’i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int’u 1238 u pappa Grigö IX u l’ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l’annu doppu Nôi a l’è stèta elevä a vescuvädu e int’u 1245, cun bulla papäle, a l’è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l’ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a ’n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh’ha asegnä ascì l’abasìa de Sant'Eugeniu cu’u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L’acorpamentu puremmu dì ch’u dà inissiu a-a crizi d’e l’abasìa ’nsce l’îzua e sètte anni ciü tärdi, int’u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l’abasìa int’a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int’u [[1336]] u se tröva traccia de ’n sulu fratte ’nsce l’îzua. Dex’anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh’han ciü nutissie de prezense insce l’îzua e da alùa u l’ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu’u prugresivu degraddu de l’abasìa.

E ruvine d’a primma gexa paleucristiäna e de l’abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d’ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int’u cursu d’i sécculi l’îzua a l’ha avüu diferenti prupietäi, ün di ciü inpurtanti u l’è stètu Alessandro Millelire Albini, int’i primmi anni d’u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l’intèrnu de l’aministrasiùn de l’[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l’izuetta a l’è diventä prupietè d’u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d’a capeletta, ch’a se vedde da l’Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int’u [[1956]] Serventi u l’ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d’u cunplèssu de Ture d’u Mä, che vurendu püblicizä e valurizä l’îzua, int’u 1958 u l’ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli ’na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc’â punta vèrsu [[Spoturnu|Spôtùrnu]].

L’ópera, u̇n sünóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l’è stèta realizä cunpletamente int’u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sünóu de clarinettu u nu l’è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciamä ’na cravetta ch’a se tröva insc’ou briccu de frunte a l’îzua vixìn a Ture d’Èa. E in efètti u gh’è ’na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d’Èa int’u stessu annu e oua custudìa int’u giardìn pübblicu d’u cunplèssu abitativu custruìu int’i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sünóu de clarinettu insce l’îzua u l’è stètu abatüu da ’na maregiä a-a fin de otubre d’u [[2018]].

Ancö l’îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int’u 2018 a l’ha stipulä ’n acordu cun l’Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch’u prevedde u cumudätu d’üzu de l’îzua pe vint’anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int’e vixinanse de l’îzua e int’i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l’imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l’[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d’a quäle i fan pärte ascì d’i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l’è ’n puntu de imèrsciùn int’u fiancu sud-ovest de l’îzua. U l’è custituìu da ’na mu̇àggia ruciuza ch’a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l’è u̇n’ätra lucalitè de imèrsciùn ’nsc’ou lätu sud-est de l’îzua, cun ’na pendensa ciü duçe d’u Canalùn e ’na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre tipulugìe de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d’a Franä e u prezenta ’na prufunditè meddia ch’a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Notte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugràfiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>1qooxsajxldc6gaptr1fctynxn3306y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271264</id>
      <parentid>271263</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T12:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <comment>Giüstä i apostrufi &lt;’&gt;, sensa cangi de cuntegnüu</comment>
      <origin>271264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13777" sha1="2d2h4szbxf7wg1dnvhrr3xvghsi17kd" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l'îzua i gh'han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l'îzua a l'è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l'annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d'ancö a situasiùn de l'îzua a nu l'è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l'è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde 'nsc'ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d'u terén e 'nsc'â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d'u [[1907]], u s'è puŝĉiüu cunstatä ch'ê varietè biulógiche han subìu d'e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l'îzua ghe sun i seĝn̂i d'i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc'â sumitè se trovan i rèsti de 'na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch'a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de 'na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce 'n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de 'na gexa d'u V-VI sécculu ch'â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l'îzua de Sant'Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l'ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l'ha pigiä u numme de Îzua de Sant'Eugeniu. Cu'u pasä d'u tenpu a l'è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu'u numme che poi u s'è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc'â sö sumitè, a l'intèrnu de 'na spece de piatafurma trianguläre, 'nsc'â superficce ireguläre d'u scöggiu, u l'è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu'u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l'îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l'è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch'u l'aveiva grande inpurtansa segge int'i tràffeghi marìttimi che int'i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d'u turiùn rumàn, int'u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l'è stèta custruìa 'na ture a bäze quadräta cu'i läti de çirca 4 metri. A ture a l'è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d'Èa custruìa 'nsc'â tèrafèrma, surva 'n sperùn ruciuzu de frunte a l'îzua, inte 'n scistêma de avistamentu e difeiza d'a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu'u declìn d'u portu de Vada Sabatia, l'îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int'u V sécculu a l'è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l'è a stu perìudu ch'â tradisiùn a fà remuntä l'arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l'îzua. Inturnu a l'arivu de Sant'Eugeniu insce l'îzua, ricurdiemu ch'a existe 'na bèlla lezenda ch'a l'ha cumme prutagunista l'izuetta.

U se cunta ch'a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p'â sö fede religiuza, u s'è musträ u̇n angiou ch'u gh'ha fètu truvä 'na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc'ou scöggiu, nu ciü grossu de 'n'izuetta, quellu u s'è stacä da-a tèrafèrma, u l'ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s'è fèrmä sulu quandu u l'è rivä davanti a Berzezzi. Cu'a barchetta han vôgä fina a riva e lì 'nt'e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l'è partìu p'â Córsega, mentre Eugeniu u s'è stabilìu insce l'îzua duv'u l'ha fètu custruì 'na gexa e u gh'è restä finch'u l'è mortu.

Int'u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int'a gexa existente insce l'îzua, u l'ha fètu custruì 'n'abasìa afidàndula a 'n gruppu de fratti ch'u vegniva aposta da l'abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l'abasìa vegnan asegnè divèrse réndite 'nsc'â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l'ecunumìa d'u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l'[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d'u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s'è fermä insce l'îzua. U l'ea u sabbu primma d'a duménega d'e Pärme e a cauza de 'na buriäna, ch'a inpediva de repigiä u viaggiu, u l'ha celebrä a Pasqua cu'i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int'u 1238 u pappa Grigö IX u l'ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l'annu doppu Nôi a l'è stèta elevä a vescuvädu e int'u 1245, cun bulla papäle, a l'è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l'ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a 'n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh'ha asegnä ascì l'abasìa de Sant'Eugeniu cu'u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L'acorpamentu puremmu dì ch'u dà inissiu a-a crizi d'e l'abasìa 'nsce l'îzua e sètte anni ciü tärdi, int'u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l'abasìa int'a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int'u [[1336]] u se tröva traccia de 'n sulu fratte 'nsce l'îzua. Dex'anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh'han ciü nutissie de prezense insce l'îzua e da alùa u l'ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu'u prugresivu degraddu de l'abasìa.

E ruvine d'a primma gexa paleucristiäna e de l'abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d'ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int'u cursu d'i sécculi l'îzua a l'ha avüu diferenti prupietäi, ün di ciü inpurtanti u l'è stètu Alessandro Millelire Albini, int'i primmi anni d'u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l'intèrnu de l'aministrasiùn de l'[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l'izuetta a l'è diventä prupietè d'u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d'a capeletta, ch'a se vedde da l'Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int'u [[1956]] Serventi u l'ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d'u cunplèssu de Ture d'u Mä, che vurendu püblicizä e valurizä l'îzua, int'u 1958 u l'ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli 'na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc'â punta vèrsu [[Spoturnu|Spôtùrnu]].

L'ópera, u̇n sünóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l'è stèta realizä cunpletamente int'u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sünóu de clarinettu u nu l'è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciamä 'na cravetta ch'a se tröva insc'ou briccu de frunte a l'îzua vixìn a Ture d'Èa. E in efètti u gh'è 'na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d'Èa int'u stessu annu e oua custudìa int'u giardìn pübblicu d'u cunplèssu abitativu custruìu int'i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sünóu de clarinettu insce l'îzua u l'è stètu abatüu da 'na maregiä a-a fin de otubre d'u [[2018]].

Ancö l'îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int'u 2018 a l'ha stipulä 'n acordu cun l'Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch'u prevedde u cumudätu d'üzu de l'îzua pe vint'anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int'e vixinanse de l'îzua e int'i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l'imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l'[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d'a quäle i fan pärte ascì d'i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l'è 'n puntu de imèrsciùn int'u fiancu sud-ovest de l'îzua. U l'è custituìu da 'na mu̇àggia ruciuza ch'a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l'è u̇n'ätra lucalitè de imèrsciùn 'nsc'ou lätu sud-est de l'îzua, cun 'na pendensa ciü duçe d'u Canalùn e 'na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre tipulugìe de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d'a Franä e u prezenta 'na prufunditè meddia ch'a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Notte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugràfiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>2d2h4szbxf7wg1dnvhrr3xvghsi17kd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>271265</id>
      <parentid>271264</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T14:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* L'abasìa de Sant'Eugeniu */ Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13772" sha1="lkn11ha6koanw2iqq5ipfqpew8ja4bw" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
[[File: Isola di Bergeggi panoramica.JPG|thumb|L'îzua de Berzezzi]]
L''''Îzua''' '''de Berzezzi'''{{#tag:ref|o ascì ''de Sant'Eugeniu'', ''îzoa de Berzezzi'' in [[Lengoa zeneize|zeneize]], ''Insula Liguriae'' in [[Léngoa latìnn-a|latìn]]|group=n.}} (''Isola di Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'n' îzua ch'a se tröva vixìn a-a costa lìgure d'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], de frunte a-u cumüne de [[Berzezzi]] int'a [[pruvincia de Sann-a]].

== Giografia e anbiente ==
{{Màppa de localizaçión|IT-LIG
|mark = 
|cat_fuorimappa = 
|noerr = 
|AlternativeMap = Relief_map_of_Italien_Ligurien.png
|relief = 
|max_height = 
|width = 
|float = center
|caption = L'îzua de Sant'Eugeniu int'a mappa d'a Ligüria
|border = 
|link = 
|marksize = 8
|long = 8.444661
|label = Îzua de Sant'Eugeniu
|lat = 44.234392
|longitùdineEW = E
|longitùdineSegóndi = 42.5
|longitùdinePrìmmi = 26
|longitùdineGràddi = 8
|latitùdineNS = N
|latitùdineSegóndi = 3
|latitùdinePrìmmi = 14
|latitùdineGràddi = 44
|background = 
|position = right
|label_size = 90
|sinottico = 
}}
L'îzua, ch'a fà pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi'','' a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma, cun 'na superficce de 20.476 m², quärta îzua lìgure pe estensciùn doppu [[A Parmàia|a Palmaria]], [[Ìsua Gainâa|a Galinära]] e l'îzua d'u Tin.&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.parks.it/riserva.bergeggi/pun.html#Bergeggi|tìtolo=''Risèrva 
Natürale Regiunàle de Berzezzi'', pòsti de interèsse|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|Vixùn de l'îzua]]
L'anbiente natüräle u l'è 'n scriĝn̂u ch'u presèrva mandilli de maccia mediterànea, basigge insc'ê rocche bagnè da-e unde, asemme a d'e ätre spece cumme u ''Limonium cordatum'', a ''Campanula sabatia'' e l'''Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli in gìu a l'îzua i gh'han caraterìstiche de pregiu da-u puntu de vista biulógicu.

Pe sta mutivasiùn a zona de mä vixìn a l'îzua a l'è cunsciderä [[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|Àrea Marina Prutètta]] da l'annu [[2007]].&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.gev.bologna.it/leggi/L.%20394-1991%20Aree%20protette.pdf|tìtolo=''Art. n.36 Lezze n.394/1991''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.minambiente.it/index.php?id_sezione=2612|tìtolo=''Istitusiùn de l'àia mâina prutètta de l'ìsua de Berzezzi (7 mazzo 2007)''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-01}}&lt;/ref&gt;

A-a giurnä d'ancö a situasiùn de l'îzua a nu l'è stàbile. A pupulasiùn de ôchìn a l'è aumentä in moddu sprupuxitä, andandu a incidde 'nsc'ê caraterìstiche chìmicu-fìxiche d'u terén e 'nsc'â vegetasiùn. Cumensandu da-i däti stórici d'u [[1907]], u s'è puŝĉiüu cunstatä ch'ê varietè biulógiche han subìu d'e pèrdite cunsciderévuli.

== Stoja ==
[[File:Isola di Bergeggi - panoramio (1).jpg|thumb|L'îzua de Berzezzi vista da punente]]
Insce l'îzua ghe sun i seĝn̂i d'i primmi insediamenti de [[Liguri Antighi|Lìguri antighi]], de épuca pre-rumäna.

Insc'â sumitè se trovan i rèsti de 'na ture de avistamentu, de bäze quadräta, ch'a risäle a-u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], custruìa surva e ruvine de 'na ciü antiga ture, a bäze circuläre, de épuca rumäna.  

Insce 'n minùsculu cianettu a levante ghe sun i rèsti de 'na gexa d'u V-VI sécculu ch'â tradisiùn a fà remuntä a-u perìudu de permanensa insce l'îzua de Sant'Eugeniu e a lé dedicä. Pe stu mutivu l'izuetta, che in épuca rumäna a l'ea ciamä ''Insula Liguriae&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Paolo de Vingo|tìtolo=Gexe rürali in Catalogna frà l'Antichitài e l'Etài de Mezzu (seculi V-X) - Gexe bateximali, gexe e capelle funéaie in te e zòne rürali da a Ligüria de punènte in ti prìmmi seculi de l'Àta Etài de Mézzu|ànno=2011|editô=|çitæ=[[Bologna]]|léngoa=IT|ISBN=978-88-904294-5-3}}&lt;/ref&gt;'', da alùa a l'ha pigiä u numme de Îzua de Sant'Eugeniu. Cu'u pasä d'u tenpu a l'è stèta ciamä, tra i ätri, Îzua de Spôtùrnu, Îzua de Nôi e ascì cu'u numme che poi u s'è mantegnüu: Îzua de Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://www.centrodocumentazionepierodelfinopesce.it/le%20rappresentazioni.html|tìtolo=''E tràmme e e rapresentasiùi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== Turi ===
[[File:Bergeggi island.jpg|thumb|Vixùn aerea de l'îzua]]
In épuca rumäna, insc'â sö sumitè, a l'intèrnu de 'na spece de piatafurma trianguläre, 'nsc'â superficce ireguläre d'u scöggiu, u l'è stètu tiä sciü u̇n turiùn circuläre custruìu cu'u sóllitu scistêma a bluchetti sc-ciapè de prìa lucäle de l'îzua. A funçiùn ciü veruscìmile a l'è quella de avanpostu de guärdia o de färu pe segnalä a-i naveganti in arivu da punente u portu de Vada Sabatia&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ch'u l'aveiva grande inpurtansa segge int'i tràffeghi marìttimi che int'i scangi cumèrciäli terèstri.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Insce-i rèsti d'u turiùn rumàn, int'u [[Etæ de Mëzo|Mediuevu]], a l'è stèta custruìa 'na ture a bäze quadräta cu'i läti de çirca 4 metri. A ture a l'è stèta tiä sciü prezumibilmente in cuncumitansa cun a Ture d'Èa custruìa 'nsc'â tèrafèrma, surva 'n sperùn ruciuzu de frunte a l'îzua, inte 'n scistêma de avistamentu e difeiza d'a faŝĉia custêa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
=== L'abasìa de Sant'Eugeniu ===
Cu'u declìn d'u portu de Vada Sabatia, l'îzua, abandunä da-a guarnixùn rumäna, int'u V sécculu a l'è diventä rifuggiu pe-i primmi ermitti religiuzi e u l'è a stu perìudu ch'â tradisiùn a fà remuntä l'arivu e a permanensa de S. Eugeniu insce l'îzua. Inturnu a l'arivu de Sant'Eugeniu insce l'îzua, ricurdiemu ch'a existe 'na bèlla lezenda ch'a l'ha cumme prutagunista l'izuetta.

U se cunta ch'a-i véscuvi Eugeniu e Vindemiäle, pèrseguitè in Àfrica da-i Vàndali p'â sö fede religiuza, u s'è musträ u̇n angiou ch'u gh'ha fètu truvä 'na barchetta pe rivä a u̇n scöggiu. Rivè insc'ou scöggiu, nu ciü grossu de 'n'izuetta, quellu u s'è stacä da-a tèrafèrma, u l'ha traghetè travèrsu u Mediteràniu e u s'è fèrmä sulu quandu u l'è rivä davanti a Berzezzi. Cu'a barchetta han vôgä fina a riva e lì 'nt'e stu trètu de costa han cumensä a predicä a religiùn de Cristu, faxendu oĝn̂i seĵa riturnu a sö izuetta ruciuza. Vindemiäle, in sèguitu u l'è partìu p'â Córsega, mentre Eugeniu u s'è stabilìu insce l'îzua duv'u l'ha fètu custruì 'na gexa e u gh'è restä finch'u l'è mortu.

Int'u 992&lt;ref&gt;{{Çitta lìbbro|outô=Alessandra Frondoni|tìtolo=San Paragorio di Noli. Le fasi del complesso di culto e l'insediamento circostante dalle origini all'XI secolo|url=https://books.google.it/books?id=qjmaDwAAQBAJ|ànno=2018|editô=All’Insegna del Giglio|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|p=350 - Monastero di Bergeggi|ISBN=88-78-14805-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Frondoni, ''Isola di Bergeggi'', in AA.VV., ''Archeologia in Liguria'', vol. III: Scavi e scoperte 1982-86, t. 2: Dall’epoca romana al Post-Medioevo, a cura di P. Melli, Soprintendenza Archeologica della Liguria Genova, 1990, p. 403 e ss.&lt;/ref&gt; u véscuvu Benärdu, pe cunsèrvä degnamente u veneràbile corpu de Sant'Eugeniu scistemä int'a gexa existente insce l'îzua, u l'ha fètu custruì 'n'abasìa afidàndula a 'n gruppu de fratti vegnüu aposta da l'abasìa de Lérins in Pruvensa. Pe puréi andä avanti, a l'abasìa vegnan asegnè divèrse réndite 'nsc'â tèrafèrma, e ciü rilevanti pe l'ecunumìa d'u munasteru se pöan cunsciderä e prupietè e i tribüti versè a Berzezzi, [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e l'[[L'Atè|Âtä]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

U 31 de märsu d'u 1162 u pappa Lėsciàndru III in viaggiu vèrsu a França u s'è fermä insce l'îzua. U l'ea u sabbu primma d'a duménega d'e Pärme e a cauza de 'na buriäna, ch'a inpediva de repigiä u viaggiu, u l'ha celebrä a Pasqua cu'i fratti, partindu u mèrculedì sucesivu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Çitta web|url=http://www.archaeoastronomy.it/orientamenti_caprione_bergeggi.htm|tìtolo=Gli orientamenti delle Chiese del Caprione (SP) e dell'isola di Bergeggi (SV)|outô=Vittorio Bonòra et al.|léngoa=IT|vìxita=2021-05-03}}&lt;/ref&gt;

Int'u 1238 u pappa Grigö IX u l'ha sutrètu a Sann-a a gexa de Nôi, l'annu doppu Nôi a l'è stèta elevä a vescuvädu e int'u 1245, cun bulla papäle, a l'è diventä outónuma, ma scicumme a diócezi a l'ea troppu póvėa de réndite pe furnì sustentamentu a 'n véscuvu, u pappa Inucensu IV u gh'ha asegnä ascì l'abasìa de Sant'Eugeniu cu'u sö patrimoĝn̂u.[[File:Isola di Bergeggi - panoramio.jpg|thumb|L'îzua vista da Nôi]]

L'acorpamentu puremmu dì ch'u dà inissiu a-a crizi d'e l'abasìa 'nsce l'îzua e sètte anni ciü tärdi, int'u [[1252]], e reliquje stesse de Sant'Eugeniu sajàn traslè da l'abasìa int'a catedräle de San Paragoriu a Nôi.

Int'u [[1336]] u se tröva traccia de 'n sulu fratte 'nsce l'îzua. Dex'anni ciü tärdi, i fratti sun diventè quattru, ma doppu sta däta nu se gh'han ciü nutissie de prezense insce l'îzua e da alùa u l'ha inissiu u̇n perìudu de abandùn cu'u prugresivu degraddu de l'abasìa.

E ruvine d'a primma gexa paleucristiäna e de l'abasìa se pöan vedde ancùn a-a giurnä d'ancö.

=== Növi prupietäi ===
Int'u cursu d'i sécculi l'îzua a l'ha avüu diferenti prupietäi, ün di ciü inpurtanti u l'è stètu Alessandro Millelire Albini, int'i primmi anni d'u [[XX secolo|XX sécculu]], avucätu, ommu de pulìttica e cunsegé a l'intèrnu de l'aministrasiùn de l'[[Ansaldo]] a [[Zena]].

A-a fin di anni quaranta l'izuetta a l'è diventä prupietè d'u banché Giovanni Serventi. A lè a se deve a custrusiùn d'a capeletta, ch'a se vedde da l'Aurelia, dedicä a Sant'Eugeniu. Int'u [[1956]] Serventi u l'ha vendüa a-u cumendatù Pierino Tizzoni, custrutù d'u cunplèssu de Ture d'u Mä, che vurendu püblicizä e valurizä l'îzua, int'u 1958 u l'ha cumisciunä a-u prufesù-scultù Giuseppe Consoli 'na scultüa in fèru saldä da puzisiunä insc'â punta vèrsu [[Spoturnu|Spôtùrnu]].

L'ópera, u̇n sünóu de clarinettu setä, de çirca 3 metri in finfêru saldä cun u̇n peizu de çirca 200 kg a l'è stèta realizä cunpletamente int'u curtì de cà a Zena.

Segundu a lezenda u sünóu de clarinettu u nu l'è ätru che u̇n pastù che, sünandu u sö strumentu, u vö ciamä 'na cravetta ch'a se tröva insc'ou briccu de frunte a l'îzua vixìn a Ture d'Èa. E in efètti u gh'è 'na cravetta in fèru saldä a grandessa natüräle, ópera de Giuseppe Consoli, culucä a Ture d'Èa int'u stessu annu e oua custudìa int'u giardìn pübblicu d'u cunplèssu abitativu custruìu int'i anni sescianta duvve a se pö ancùn amirä.

Mentre u sünóu de clarinettu insce l'îzua u l'è stètu abatüu da 'na maregiä a-a fin de otubre d'u [[2018]].

Ancö l'îzua apartegne a-a famiggia Zunino-Brugna de Spôtùrnu che int'u 2018 a l'ha stipulä 'n acordu cun l'Aministrasiùn Cumunäle de Berzezzi ch'u prevedde u cumudätu d'üzu de l'îzua pe vint'anni.

== Ativitè sut'ègua ==
Int'e vixinanse de l'îzua e int'i sö fundäli ghe sun divèrsi punti adatti a l'imèrsciùn, cunpreixi fra e prinçipäli zone de interèsse: l'[[Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;|AMP (Àrea Marina Prutètta)]] e a ZSC (Zona Speciäle de Cunsèrvasiùn), d'a quäle i fan pärte ascì d'i trèti de mä fra i paixi de Nôi e Berzezzi.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20060509012609/http://www.bergeggidiving.it/isola.htm|tìtolo=''Imersciùi in ti fundali de l'Ìsua de Berzezzi''|léngoa=IT|vìxita=2021-05-02}}&lt;/ref&gt;

==== U Piferäju ====
U piferäju u l'è 'n puntu de imèrsciùn int'u fiancu sud-ovest de l'îzua. U l'è custituìu da 'na mu̇àggia ruciuza ch'a pärte da-a superficce degradandu lentamente fina a 18 metri. U se pö vedde suviatüttu säghei, tregge, cèrnie, spilli, sciammi de castagnöe e purpetti.

==== A Franä ====
A Franä a l'è u̇n'ätra lucalitè de imèrsciùn 'nsc'ou lätu sud-est de l'îzua, cun 'na pendensa ciü duçe d'u Canalùn e 'na prufunditè màŝĉima de 30 metri. Chì i se trövan Cerianthus, anémuni, déntexi, grunghi, muene, purpi e ätre tipulugìe de peŝĉi.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva a levante d'a Franä e u prezenta 'na prufunditè meddia ch'a và da-i 20 a-i 30 metri. Chì se pöan vedde margheritte de mä, säghei, muene e ascì büdeghi.

== Futugrafìe ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Immaggine:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da-a via Aurelia
Immaggine:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|L'îzua miä da Nôi
Immaggine:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi inte 'n quaddru d'u pitù E.Bracht d'u 1893
Immaggine:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asemme a-a màina da-a ''[[Via Julia Augusta]]''
Immaggine:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua a-u tramuntu
Immaggine:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntoju de l'îzua e a vixina Punta d'i Preni
Immaggine:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a Rivea versu Zena
&lt;/gallery&gt;

== Notte ==
;Notte a-u tèstu
&lt;references group=&quot;n.&quot; /&gt;

;Notte bibliugràfiche
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

==Ätri prugètti==
{{Interprogetto}}

== Ligàmmi de föa ==
* {{Çitta web|url=https://lizua.altervista.org/4-fascicolo-lettere-g-h-i/lizua/|tìtolo=L'Îzua de Berzezzi|outô=L'Îzua|léngoa=LIJ|vìxita=2024-03-09}}

{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Giögrafîa da Liguria]]
[[Categorîa:Îzoe]]</text>
      <sha1>lkn11ha6koanw2iqq5ipfqpew8ja4bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ünterlenghi̍stica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29243</id>
    <revision>
      <id>271274</id>
      <parentid>224204</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>wl</comment>
      <origin>271274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="720" sha1="e6cw82hbfn8t2a44tbhsajfbquvjjzw" xml:space="preserve">{{Munegascu}}
[[Immaggine:Interlingua sign 1911.jpg|thumb|''Interlingua'' ([[1911]])]]
L''''ünterlenghi̍stica''' o '''interlenghi̍stica''' e̍ üna branca d'a [[Lengoìstica|lenghi̍stica]], che s'ucüpa d'a cumünicaçiu̍n lenghi̍stica ünternaçiunale üntra de persune qü nun parlu a stëssa lenga materna. S'ünteressa tambe̍n au mültilenghismu e â strütüra e au funçiunamentu d'ë lenghe planificae, ün particülari lenghe aussiliari cuma l'[[Esperànto|esperanto]] e l'[[ünterslavu]], ma tambe̍n d'a̍utre [[Léngoa artifiçiâle|lenghe artifiçiali]] cuma l'[[ido]], l'[[interlingua]] e u [[volapük]].
{{Clear}}
== A̍utri prugeti ==
{{interprogetto}}

[[Categorîa:Lenguistega|Ünterlenghistica]]</text>
      <sha1>e6cw82hbfn8t2a44tbhsajfbquvjjzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Volapük</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29256</id>
    <revision>
      <id>271273</id>
      <parentid>224301</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>wl, tl</comment>
      <origin>271273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1519" sha1="77ggbkitwxtj3k1ne7pd2w7n8xm98fj" xml:space="preserve">{{Munegascu}}
[[Immaggine:VolapükSymbol3.GIF|miniatura|Logu du muvimentu volapük]]
'''Volapük''' (/volɑˈpyk/, « lenga mundiale », de ''vol'' « mundu » e ''pük'' « lenga ») e̍ üna [[Léngoa artifiçiâle|lenga artifiçiale]] crea̍ ün l'ani [[1879]]-[[1880]] da u preve cato̍licu tedescu Johann Martin Schleyer, che au mumentu d'üna ünsumnia sentëva che [[Dê|Diu]] gh'ava cumandau de crea̍ üna lenga ünternaçiunale. A l'iniçi a lenga a̍ cunusciüu ün gran sücessu e cungressi de volapük avëvun lœgu ün 1884, 1887 e 1889. Ma pœi, dopu ün ra̍pidu desvelupamentu (ün [[1889]] gh'era ün miliu̍n de persüne che parlavun volapük) se cumençavun vari cunfliti e a magiurità d'i volapükisti abandunava u muvimentu, passandu a üna nœva lenga, l'[[Esperànto|esperanto]]. Margradu achëste dificürtae, u volapük a̍ suvravivüu, tambe̍n gra̍çia aë refurme üntrudüte ünt'i ani [[1920]] da Arie de Jong. Anchœi gh'e̍ üna picina cumünita̍ de qarche deijene de volapükisti.

== A̍utri prugeti ==
{{InterWiki|codice=vo}}
{{Interprogetto}}

== Vi̍nculi esterni ==
* {{Çitta web|url=http://volapük.com/|tìtolo=Purtai ufiçiale d'a Cumünita̍ ünternaçiunale d'i amighi de volapük (« Flenef bevünetik Volapüka »)|léngoa=VO|vìxita=2026-06-24}}
* {{Çitta web|url=http://vogvolapuka.wordpress.com|tìtolo=A vuje de volapük (« Vög Volapüka »)|léngoa=VO|vìxita=2026-06-24}}

{{Lenghe artifiçiale}}
{{Contròllo de outoritæ}}

[[Categorîa:Lengue artifiçiali]]</text>
      <sha1>77ggbkitwxtj3k1ne7pd2w7n8xm98fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ünterslavu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29257</id>
    <revision>
      <id>271275</id>
      <parentid>265155</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T19:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>wl, tl</comment>
      <origin>271275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2747" sha1="2htn50imrtrg9nb3dfxwvnrwvfy8kjk" xml:space="preserve">{{Munegascu}}
[[Immaggine:Flag of Interslavic.svg|U drapeu de l'ünterslavu|miniatura]]
'''Ünterslavu''' o '''interslavu''' (''medžuslovjansky, меджусловјанскы'') e̍ üna lenga aussiliari ünternaçiunale, crea̍ speçificamente per a cumünicaçiu̍n tra ë va̍rie naçiue slave. A grama̍tica e u vucabülari sun basae ünteramente sci'ë lenghe slave muderne e u veyu slavunu de ge̍ija. A lenga se scrive cun l'[[Arfabêto latìn|alfabe̍ lati̍n]] o cun l'alfabe̍ çiri̍llicu. U diçiunari cuntegne circa dijœtu mila parole. 

Ë prime obre ün lenga ünterslava sun stae scrite ünt'u [[XVII secolo|se̍culu XVII]], qandu u preve cruatu Juraj Križanić dürante ün longu segiurnu ün [[Rùscia|Rü̍ssia]] gh'a̍ scritu üna grama̍tica e qarchi testi cun l'agiütu d'ün idioma slavu ünventau che ciamava « ruski jezik ». Despœi, tanti panslavisti e a̍utri a̍n elaborau i soi prugeti, suvratütu ünt'u segunda parte d'u [[XIX secolo|se̍culu XIX]]. A versiu̍n ü̍rtima de l'ünterslavu e̍ sta̍ crea̍ ün [[2017]] dopu a füsiu̍n de dui prugeti : u « slovianski », iniçiau ün [[2006]] da ün'eqipa de lenghisti de diversi paisi e basau sciü̍ tüt'ë currespundençe üntra ë lenghe slave muderne, e u « novoslovienskij », desvelupau despœi [[2009]] da u prufessu̍ cecu de l'ünfurma̍tica Vojtěch Merunka cuma mudernisaçiu̍n d'u slavunu eclasia̍sticu. I auturi d'achësta nœva versiu̍n sun Vojtěch Merunka e u tradütu̍ ulandese Jan van Steenbergen. Ün [[Novénbre|nuvembre]] d'u [[2021]] a cumünita̍ de l'ünterslavu cunsistëva de ciü̍ che qinze mila membri. Ün cumitau de çinqe membri e̍ respunsa̍bile d'a gestiu̍n d'a lenga.

L'ünterslavu e̍ stau ütilisau ünt'u film cecu « The Painted Bird », ün'adataçiu̍n d'u libru « L'aujelu pintu » da Jerzy Kosinski, cuma a lenga d'i paisai.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=http://steen.free.fr/interslavic/the_painted_bird.html|tìtolo=The Painted Bird - the First Film in Interslavic|léngoa=EN|vìxita=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;

== Note ==
&lt;references /&gt;

== A̍utri prugeti ==
{{Interprogetto}}

== Vi̍nculi esterni ==
* {{Çitta web|url=http://steen.free.fr/interslavic/index.html|tìtolo=Purtai ufiçiale d'a lenga ünterslava|léngoa=ART|vìxita=2026-06-24}}
* {{Çitta web|url=http://interslavic-language.org/|tìtolo=Purtai d'ünfurmaçiu̍n sci'u ünterslavu|léngoa=ART|vìxita=2026-06-24}}
* {{Çitta web|url=https://interslavic-dictionary.com/|tìtolo=Diçiunari|léngoa=ART|vìxita=2026-06-24}}
* {{Çitta web|url=http://slovjani.info|tìtolo=Giurnale scienti̍ficu|léngoa=ART|vìxita=2026-06-24}}

{{Lenghe artifiçiale}}
{{Lengue do Gruppo Slavo}}

[[Categorîa:Lengue artifiçiali]]
[[Categorîa:Lengue do Gruppo Slavo]]</text>
      <sha1>2htn50imrtrg9nb3dfxwvnrwvfy8kjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Max Turigìn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31472</id>
    <revision>
      <id>271302</id>
      <parentid>270830</parentid>
      <timestamp>2026-06-25T10:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Luensu1959</username>
        <id>1211</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>a gh'ö missu 'n link</comment>
      <origin>271302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4175" sha1="7vz0hvfm1r7vuzvrbungi7w6ql1c8sb" xml:space="preserve">{{Grafîa ofiçiâ}}
[[File:Massimiliano Torregino (Festival de San Zorzu 2024)-Ezibisiun da prìmma sêa 02.jpg|thumb|Max Turigìn a-o Festival de San Zòrzo (2024)]]
== Biografîa ==

'''Max Turigìn''' (in grafîa ofiçiâ: ''Max Torigìn''), nasciûo Mascimiliâno Torrigino (Buzalla, 15 de Frevâ do 1972), o l'é 'n scritô, cantante e conpoxitô folk-country-pop zenéize ligòu a-o struménto ch'o l'à de lóngo contradistìnto: l'armònica a bócca, ch'o séunn-a scìn da quand'o l'êa 'n figeu. O l'incìdde a sò primma cansón doî giórni dòppo chò-u [[Ponte Morandi|pónte Morandi]] o l'é deruòu, indûto da-a ràggia che de manimàn a càngia into bezéugno de contâ a sò tæra. Nasce l'àlbon &quot;Terra mia&quot;, gràçie ascì a-a colaboraçión ténica do Lisciàndro Badàn (Alessandro Badano, za muxicìsta e sunòu de zonzûro do grùppo muxicâle Enragedh) 'n'arecugéita de dêxe cansoìn de stöie viâxe che parlan de Zêna e di sò contórni, e che tócan varri argoménti: i pescoéi, i zenéixi emigræ pe çercâ fortùnn-a, i canpioìn do balón (o Prùsso, sàiva a dî o Lìvio pe quélli da [[A Croxe|Crôxe]]), i dezandiæ, e l'amô pi-â sò çitæ ascì e pe-e dònne intopæ in sciâ sò stràdda, scinn'arivâ a-o racónto de ûn scanpòu a-o stermìnio de Auschwitz, e pe finî con l'amô fra doî loî.

== Discografîa ==

Into 2023 Max o conpónn-e &quot;Il Tifoso&quot;, 'na cansón dedicâ a-a promoçión in Série A da sò squàddra de balón do cheu e pe de ciù o ciù antîgo club italiàn: o [[Zena (Genoa CFC)|Genoa]]. O Max Torigìn o scrîve cansoìn in italiàn e in zenéize. Inte l'ànno 2017 o scrîve 'na série de stöie ligæ a-o sò teritöio che són arecugéite inte 'n librétto a tiadûa limitâ: &quot;Stöie vêe e garsonàie&quot;.

Into Màzzo do 2024 sciòrte &quot;O Cristo da Rûa&quot;, cansón dedicâ a-a valentîxe di Portoéi de Crìsti, 'n'antîga tradiçión zenéize inte procescioìn religiôze.

Into Zùgno do 2024 o scrîve &quot;Fòrsa Zêna&quot;, 'na cansón p'aregordâ e inpréize zenéixi da-o [[Cristoffa Combo|Cristòffa Colónbo]] scinn'arivâ a-o Genoa.

Into Lùggio do 2024 sciòrte o libbro di Provèrbi Zenéixi &quot;Sciûsciâ e sciorbî no se peu&quot;, stöie vêe da lê scrîte in italiàn, sótto fórma de romànzo, in scî provèrbi in dialétto. In sciô mæximo lìbbro contìnoa ascì a cansón &quot;A Zêna ghe dimmo&quot; ch'a parteçipa a-o [[Festival &quot;San Giorgio&quot; della Canzone in Lingua Ligure|Festival da Cansón in Léngoa Lìgure]], in [[Arbénga]], inte l'anno [[2024]].

Inte l'anno 2025 o goâgna o primmo pòsto pe solisti&lt;ref&gt;https://telenord.it/albenga-festival-della-canzone-in-lingua-ligure-trionfo-di-mike-fc-con-il-ragazzino-guido-perata-90314&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://lokkio.it/grande-successo-per-il-24esimo-festival-della-canzone-ligure/&lt;/ref&gt; a-o [[Festival &quot;San Giorgio&quot; della Canzone in Lingua Ligure|Festival da Cansón in Léngoa Lìgure]]

Ancón into 2025 sciòrte o CD intitolòu &quot;Terra mia&quot; con ûnn-a cançon in zeneize co-o titolo &quot;Jacob o releuiâ&quot; e 9 cançioìn in italiàn, in particolâre ûnn-a dedicâ a-o famôzo zugòu [[Roberto Pruzzo|Prûsso]], ciamòu da-i seu amixi da [[A Croxe|Croxe]] &quot;Livio&quot;.

Inte l'anno 2026 o Max o goâgna tórna o primmo pòsto pe solisti&lt;ref&gt;https://www.ilsecoloxix.it/liguria/2026/06/14/news/leggenda_brugnato_conquista_festival_della_canzone_lingua_ligure-15658614/&lt;/ref&gt; a-o [[Festival &quot;San Giorgio&quot; della Canzone in Lingua Ligure|Festival da Cansón in Léngoa Lìgure]] co-a cançon &quot;Wimbledon&quot;&lt;ref&gt;https://www.quienonsolo.it/Notizia/Index/2709&lt;/ref&gt;.

== Video in sce youtube ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=LE9OxPZ_ty4 Lùnn-a bónn-a (asémme a Davide Cabona e [[Mike fC]])]
* [https://www.youtube.com/watch?v=BvrJainmUT4 A richêssa da lêngua] - Cançon vincitrice do 24mo [[Festival &quot;San Giorgio&quot; della Canzone in Lingua Ligure|Festival da cançon in lengoa ligure]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=iEcwi2SflIM&amp;list=RDiEcwi2SflIM&amp;start_radio=1 U Crisctu da rûa]

== Nòtte ==

== Ligammi esterni ==

{{Léngoa lìgure}}

[[Categorîa:Muxica da Liguria]]
[[Categorîa:Muxicisti]]
[[Categorîa:Cantaotoî]]
[[Categorîa:Gente de Liguria]]</text>
      <sha1>7vz0hvfm1r7vuzvrbungi7w6ql1c8sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32724</id>
    <revision>
      <id>271266</id>
      <parentid>270765</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T14:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbenganese</username>
        <id>12552</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rev from Iginio Rossello</comment>
      <origin>271266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7444" sha1="75lvlouuwiry2igt0kn6lbt982z9q1r" xml:space="preserve">{{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}}
&lt;div id=&quot;section_SpokenWikipedia&quot; class=&quot;noprint toccolours plainlinks&quot; style=&quot;clear: right; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 90%; width: 300px; text-align: left; float: right&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;'''Sente sta pàgina &amp;middot; [[:Immaggine:Àrea Marina Prutètta &quot;Îzua de Berzezzi&quot;.wav|(info)]]'''&lt;/div&gt;
[[Immaggine:Àrea_Marina_Prutètta_&quot;Îzua_de_Berzezzi&quot;.wav|centro|File da registraçiùn]]
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 90%&quot;&gt;Parlante: Iginio Rossello, Berzezzi&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: xx-small&quot;&gt;Registrasiùn fèta cu'a [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|oldid=270427}} vèrsciùn d'u 12-06-2026].&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[File:Isola di Bergeggi.JPG|thumb|L'[[Îzua de Berzezzi]]]]
L''''Àrea Marina Prutètta (AMP) &quot;Îzua de Berzezzi&quot;''', a l'è u̇n àrea marina prutètta cunpreiza cunpletamente int'u [[Berzezzi|Cumüne de Berzezzi]], a l'ha 'na superficce de 2 Kmq, cun 'n'estensciùn ch'a và da-a faŝĉia custêa fina a-i fundäli de l'îzua.

U̇n scriĝn̂u de varietè biulógiche, stoja e lezenda: 'n conu ruciuzu, ricuvèrtu da-a maccia mediterànea, fundäli de curalìgenu e praterìe de ''Posidonia oceanica'', falezie ricche de grotte e insenatüe.

== Stoja ==
L'AMP a l'è stèta istituìa da-u [[Ministeru de l'Anbiente e d'a Tutela d'u Teritoju e d'u Mä]] int'u [[2007]] cun l'obietivu de pèrseguì a pruteçiùn anbientäle cun açiuìn de tutela e de valurizasiùn d'u patrimoĝn̂u naturalìsticu, a realizasiùn de prugrammi relativi a ativitè de edücasiùn anbientäle, divulgasiùn, munituraggiu, stüddiu e riçèrca scentìfica e a prumusiùn d'u svilüppu sustegnìbile, cun particuläre riguärdu a-a valurizasiùn d'e ativitè tradisiunäli, d'e cultüe lucäli, d'u turizmu ch'u rispette l'anbiente.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.ampisolabergeggi.it/aspetti-normativi-e-regolamenti/decreto-istitutivo/|tìtolo=Decreto istitutivo 7 maggio 2007|dæta=2007-05-07|léngoa=IT|vìxita=2026-05-03}}&lt;/ref&gt;  

U Cumüne de Berzezzi, ente respunsàbile de l'AMP, u l'ha scèltu, da divèrsi anni, de investì int'a gestiùn integrä d'u teritoju e int'e puscibilitè de svilüppu anbientäle e sustegnìbile. A dezignasiùn 'nsc'ou teritoju d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle, de l'Àrea Marina Prutètta, d'e dùe Zone Speciäli de Cunsèrvasiùn (&quot;Fundäli Nôi – Berzezzi&quot; e &quot;Îzua de Berzezzi – Punta d'i Preni&quot;), u Scistêma de Gestiùn Anbientäle ISO 14001, l'adexùn a-a Cärta Pelagos, u ricunuscimentu de &quot;Bandêa Blö d'e Spiagge&quot; testimoĝn̂an u sforsu cuntinuu pe prugredì int'a qualitè anbientäle e rinfursä e pulìttiche de tutela e fruisiùn sustegnìbile d'u teritoju. 

== Teritoju e natüa ==
[[Immaggine:Grotta di Bergeggi.jpg|sinistra|miniatura|A Grotta Marina de Berzezzi]]
L'[[îzua de Berzezzi]], vêu e proppiu cö de l'AMP e scîtu de grande interèsse naturalìsticu e stóricu-culturäle, a l'è 'n conu de roccia calcarea äta 53 m, a menu de 300 metri da-a Punta d'u Maé 'nsc'â tèrafèrma.

Quellu che ciü u culpiŝĉe i riçercatuì, cuscì cumme quelli che van sut'ègua a fä imèrsciuìn inte l'AMP, a l'è a richessa de varietè biulógiche, duvüa ascì a-e tante e divèrse tipulugìe de anbienti prezenti inte 'n trètu de costa cuscì ristreitu.   

Da-e ciante piuniere d'a gariga e d'a maccia mediterànea, tìpiche d'e coste ruciuze, a-e scügee sut'ègua cuvèrte da l'aiga ''Cystoseira''&lt;ref&gt;{{Çitta|AA.VV., 2018|2.4 Fauna e Flora, p. 24}}&lt;/ref&gt; (ìndice de ègue pulite e pocu inquinè), da-i fundäli molli e ätri che se sun furmè atravèrsu prucèssi de sedimentasiùn a-i anbienti d'u curalìgenu, da-e praterìe de ''Posidonia oceanica'' a-i custuìn ruciuzi e a-e grotte sut'ègua.&lt;ref&gt;{{Çitta|AA.VV, 2018|2.5.1 La prateria di Posidonia, p.29}}&lt;/ref&gt; 

Cèrnie, déntexi, ouè, spilli, curvine, sciammi de castagnöe e cardinäli, muene, scùrpine, margheritte de mä, steĵe russe e spléndidi ''nudibranchi'' sun sulu quarchedün d'i ciü caraterìstici e frequenti &quot;abitanti&quot; d'e ègue in gìu a l'îzua.&lt;ref&gt;{{Çitta web|url=https://www.ampisolabergeggi.it/siti-di-immersione/|tìtolo=Siti di immersione|léngoa=IT|vìxita=2026-05-03}}&lt;/ref&gt;

Lungu a costa sun prezenti d'e spiagette incastunè tra e rocce e a Grotta Marina, a prinçipäle cavitè càrscica de l'àrea e scîtu de grande inpurtansa pe-i tanti repèrti rinvegnüi&lt;ref&gt;{{Çitta|AA.VV.,2018|2.1 Geomorfologia, p. 17}}&lt;/ref&gt;, p'â richessa d'a pupulasiùn biulógica int'a pärte sut'ègua e p'ou stüddiu d'e variasiuìn d'i livelli d'u mä avegnüe int'e ürtime migè de anni. 

L'AMP Îzua de Berzezzi a l'è inurtre pärte integrante d'u [[santuäju Pelagos]], a ciü vasta zona prutètta d'u [[Mâ Mediterraneo|Mä Mediteràniu]] dedicä a-a tutela d'i mamìferi marìn. U spêgiu de mä davanti a Berzezzi, p'ê caraterìstiche murfulógiche d'i fundäli e a prezensa de particuläri curenti marine, u l'è frequentä da divèrse spece de cetàcei, tursìopi e cäudöggi in particuläre.

Grassie a-u climma favurévule e 'na cunfurmasiùn d'u teritoju föa da-u cumüne, l'AMP e u teritoju d'u Cumüne de Berzezzi offran a-i apasciunè de ativitè a l'äja avèrta divèrse puscibilitè de fruisiùn lungu tüttu l'ärcu de l'annu.  

Da-i primmi de mazzu a-a fin de setenbre, pe tütta a lunghessa d'a nostra costa, u vegne instalä u &quot;Senté blö&quot;, u̇n percursu stüdiä e realizä pe favurì a pràtica in següéssa d'e ativitè de fruisiùn infurmä e sustegnìbile d'u mä: 27 gavitelli, scistemè a 200 metri da-a costa e a 'na prufunditè màŝĉima de 15m, dan vitta a 'n percursu delimitä, duvve nu pöan avixinäse e inbarcaçiuìn a muture. Cun i sö 2,5 km de lunghessa, atravèrsàndu 'n'àrea de grande pregiu naturalìsticu e stóricu-culturäle, u raprezenta ün d'i ciü lunghi percursci d'u génere in tütta Italia. U̇n vêu paradizu pe-i amanti d'e ativitè a l'avèrtu lighè a-u mä. 
[[File:Cliff_face_Bergeggi.jpg|thumb|E rocche a piccu 'nsc'ou mä]]

Int'a Zona A (rizèrva integräle) de l'AMP u nu se pö né fä u baĝn̂u e né praticä ätre ativitè che pöan ese de distürbu pe l'anbiente marìn.

E ègue cèe e a grande varietè de anbienti e furme de vitta prezenti riciamman oĝn̂i annu migè de apasciunè che van sut'ègua. E imèrsciuìn se pöan fä cu'i centri ''diving'' outurizè o in apnea cun a preventiva outurizasiùn de l'AMP.  

A pesca ricreativa a l'è pèrmìssa sulu e ünicamente a séguitu de outurizasiùn de l'AMP. 

A pesca sut'ègua a l'è vietä in tütta l'AMP. 

A tèra 'na fitta réi de senté, façilmente percurìbile segge a pé che in bici da muntaĝn̂a, a porta a-a scuvèrta d'u teritoju ch'u mìa 'nsce l'AMP. I percursci travèrsan scîti de grande interèsse naturalìsticu e stóricu-culturäle. Da segnalä e Natte de Berzezzi (u boscu de natte ciü esteizu d'u Punente Lìgure) e l'àrea de l'antigu Castelä d'u Munte Sant'Élena.

== Note ==
&lt;references/&gt;

== Ätri prugètti ==
* {{Çitta web|url=https://www.ampisolabergeggi.it/wp-content/uploads/2018/05/Relazione-Tecnica-Finale-_AMP-Bergeggi_.pdf|tìtolo=Realizzazione di studi per la preparazione di un piano per la gestione delle attività di pesca - AMP Bergeggi|léngoa=IT|cid=AA.VV., 2018|vìxita=2026-05-03}}

[[Categorîa:Berzezzi]]
[[Categorîa:Vôxe parlæ]]
[[Categorîa:Àree protètte da Ligùria]]</text>
      <sha1>75lvlouuwiry2igt0kn6lbt982z9q1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valun de Santa Devota</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32895</id>
    <revision>
      <id>271272</id>
      <parentid>271101</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T18:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>271272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1440" sha1="ddz7tsamkt2vk1wzntz1jc74lbp0xa8" xml:space="preserve">{{Munegascu}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = Valun de Santa Devota
|Panorama = Monaco (54021432644).jpg
|Didascalia = &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Panurama d'u valun&lt;/div&gt;
|var-localizaçión = Lucalisaçiun
|var-stâto = Statu
|Stato = MCO
|Grado amministrativo = 2
|Divisione amm grado 1 = Mu̍negu
|var-teritöio = Territori
|var-cordinæ = Cuurdinae
|var-altitùdine = Autessa
|var-superfìcce = Süperfi̍cie
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 
|Note abitanti = 
|Aggiornamento abitanti = 
|var-denscitæ = Densita̍
|var-divixoìn_confinànti = Qartiei a cantu
|Divisioni confinanti = [[A Cundamina]], [[Beausoleil]] (FR-06), [[I Muneghëti]], [[Munte Carlu]]
|var-âtre_informaçioìn = A̍utre infurmaçiue
|var-prefìsso = Prefissu
|var-fûzo_orâio = Füsu urari
|var-tàrga = Targa
|var-cartografîa = Cartugrafia
|Mappa = Ravin de Sainte-Dévote in Monaco 2025.svg
|Didascalia mappa = Mapa d'u Valun de Santa Devota
}}
U '''Valun de Santa Devota''' (''Ravin de Sainte-Dévote'' ün [[Lengua françéise|françese]]) e̍ ün [[Qartiei de Mu̍negu|qartie̍]] stati̍sticu de [[Principatu de Mu̍negu|Mu̍negu]].

== Geugrafia ==
{{Seçión vêua}}

== Sto̍ria ==
{{Seçión vêua}}

== Abitanti ==
{{Seçión vêua}}

== Lœghi de interessu ==
* [[Ge̍ija de Santa Devota (Mu̍negu)|Ge̍ija de Santa Devota]]
{{Clear}}
== A̍utri prugeti ==
{{Interprogetto}}

{{Qartiei de Mu̍negu}}

[[Categorîa:Qartiei de Mu̍negu]]</text>
      <sha1>ddz7tsamkt2vk1wzntz1jc74lbp0xa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Tête de Chien</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32939</id>
    <redirect title="Testa de Can" />
    <revision>
      <id>271269</id>
      <timestamp>2026-06-24T18:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>+ rdr</comment>
      <origin>271269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="qqrzwih0bi9yv5pkpzlcl30364spdwn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Testa de Can]]</text>
      <sha1>qqrzwih0bi9yv5pkpzlcl30364spdwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inu munegascu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32940</id>
    <redirect title="Imnu munegascu" />
    <revision>
      <id>271277</id>
      <timestamp>2026-06-24T19:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>+ rdr</comment>
      <origin>271277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Imnu munegascu]]</text>
      <sha1>pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>A Ma̍rcia de Mu̍negu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32941</id>
    <redirect title="Imnu munegascu" />
    <revision>
      <id>271278</id>
      <timestamp>2026-06-24T19:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>+ rdr</comment>
      <origin>271278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Imnu munegascu]]</text>
      <sha1>pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>A̍ria Naçiunale de Mu̍negu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32942</id>
    <redirect title="Imnu munegascu" />
    <revision>
      <id>271279</id>
      <timestamp>2026-06-24T19:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>+ rdr</comment>
      <origin>271279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Imnu munegascu]]</text>
      <sha1>pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ma̍rcia Naçiunale d'i Lealisti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32943</id>
    <redirect title="Imnu munegascu" />
    <revision>
      <id>271280</id>
      <timestamp>2026-06-24T19:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>+ rdr</comment>
      <origin>271280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Imnu munegascu]]</text>
      <sha1>pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hymne monégasque</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32944</id>
    <redirect title="Imnu munegascu" />
    <revision>
      <id>271281</id>
      <timestamp>2026-06-24T19:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.Longo</username>
        <id>12052</id>
      </contributor>
      <comment>+ rdr</comment>
      <origin>271281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Imnu munegascu]]</text>
      <sha1>pk4f5a14wj1e3xk03a6zitk7y9bkwlw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>