Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 7282 273735 273290 2026-09-01T18:25:57Z N.Longo 12052 wl 273735 wikitext text/x-wiki {{Protètta}} {{Zeneize}} {{Squàddra de balón |nómme squàddra = Juventus Football Club |nomiâgi = ''La Vecchia Signora'', ''Madama'', ''La fidanzata d'Italia'', ''Le Zebre'', ''I Bianconeri'' |pattern_la1 = _juventus2627h |leftarm1 = FFFFFF |pattern_b1 = _juventus2627h |body1 = FFFFFF |pattern_ra1 = _juventus2627h |rightarm1 = FFFFFF |pattern_sh1 = _juventus2627h |shorts1 = 000000 |pattern_so1 = _juventus2627h |socks1 = 000000 |pattern_la2 = _juventus2526a |leftarm2 = 799ABB |pattern_b2 = _juventus2526a |body2 = 799ABB |pattern_ra2 = _juventus2526a |rightarm2 = 799ABB |pattern_sh2 = _juventus2526a |shorts2 = 799ABB |pattern_so2 = _juventus2526a |socks2 = 799ABB |pattern_la3 = _juventus2526t |leftarm3 = 000000 |pattern_b3 = _juventus2526t |body3 = 000000 |pattern_ra3 = _juventus2526t |rightarm3 = 000000 |pattern_sh3 = _juventus2526t |shorts3 = 000000 |pattern_so3 = _juventus2526t |socks3 = 000000 |coî = {{Scìnbolo|600px pentasection vertical Black White.svg}} [[Giànco]], [[néigro]] |scìnboli = [[Zêbra]] |ìnno = Juve (storia di un grande amore) |outô = [[Paolo Belli]] |çitæ = {{Scìnbolo|Torino-Stemma.svg}} [[Turin|Turìn]] |naçión = {{ITA}} |confederaçión = [[Union of European Football Associations|UEFA]] |federaçión = {{Bandêa|ITA}} [[Federazione Italiana Giuoco Calcio|FIGC]] |canpionòu = [[Serie A]] |ànnofondaçión = 1897 |propiêtâio = {{Bandêa|ITA}} [[Agnelli (famìggia)|Famìggia Agnelli]]<br /><small>(pe mêzo de [[Exor|EXOR N.V.]])</small> |prescidénte = {{Bandêa|ITA}} [[Gianluca Ferrero]] |alenatô = {{Bandêa|ITA}} [[Luciano Spalletti]] |stàdio = [[Juventus Stadium]] |capiénsa = 41.660 |Serie A = 36 |Serie B = 1 |Coppa Italia = 15 |Supercoppa Italiana = 9 |UEFA Champions League = 2 |UEFA CWC = 1 |UEFA Europa League = 3 |UEFA Super Cup = 2 |Intertoto Cup = 1 |Intercontinental Cup = 2 |Coppa delle Alpi = 1 }} A '''Juventus Football Club''', conosciûa ascì comme '''Juventus''' ò, ciù senpliceménte, '''Juve''', a l'é 'na socjêtæ de [[Zeugo do ballon|balón]] italiànn-a con sêde a [[Turin|Turìn]]. Con 36 [[Serie A|scudétti]] e 15 [[Coppa Italia (Zeugo do ballon)|Cóppe Itàlia]] a l'é a squàddra de l'[[Italia|Itàlia]] ch'a l'à goagnòu de ciù. == Stöia == {{Seçión vêua}} {{Clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Squàddre de balón in Itàlia]] qqme3ci1likdpi37uaprz27zwj1k08e 4 17183 273720 272833 2026-09-01T18:11:18Z N.Longo 12052 stat 273720 wikitext text/x-wiki * Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''174°''' pòsto, con '''11.596''' pàgine de contegnûi e con '''2.723.506''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,55'''. E biografîe són '''825''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''623'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.550'''. I file caregæ són '''41'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''273.279'''. E vôxe parlæ són '''62'''. I uténti registræ són '''20.175''', i uténti atîvi són '''31''' e i aministratoî són '''5'''. * Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''174°''' pòsto, con '''11.579''' pàgine de contegnûi e con '''2.688.886''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,53'''. E biografîe són '''822''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''622'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.550'''. I file caregæ són '''39'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''272.288'''. E vôxe parlæ són '''58'''. I uténti registræ són '''20.056''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. ---- <div style="text-align:center;">Pi-â cronologîa conplêta, [[Wikipedia:Cronologîa statìstiche da Wikipedia in Lìgure|vànni chi]]</div> <noinclude>[[Categorîa:O Wikipediàn|Ùrtime notìçie]]</noinclude> ct5ijpq8xhlvzi4odimm3a91gusj5i2 4 17357 273721 272834 2026-09-01T18:12:06Z N.Longo 12052 stat 273721 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Wikipedia:Wikipediàn/Testâ}}</noinclude> <br style="clear:both;" /> == 2026 == === Lùggio 2026 === ;1° lùggio 2026 * Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''173°''' pòsto, con '''11.547''' pàgine de contegnûi e con '''2.642.543''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,52'''. E biografîe són '''818''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''620'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.545'''. I file caregæ són '''38'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''271.005'''. E vôxe parlæ són '''57'''. I uténti registræ són '''19.920''', i uténti atîvi són '''31''' e i aministratoî són '''5'''. === Zùgno 2026 === ;1° zùgno 2026 * Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''173°''' pòsto, con '''11.537''' pàgine de contegnûi e con '''2.627.467''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,51'''. E biografîe són '''819''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''620'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.539'''. I file caregæ són '''33'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''269.744'''. E vôxe parlæ són '''51'''. I uténti registræ són '''19.807''', i uténti atîvi són '''31''' e i aministratoî són '''5'''. === Màzzo 2026 === ;1° màzzo 2026 * Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''173°''' pòsto, con '''11.512''' pàgine de contegnûi e con '''2.584.804''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,50'''. E biografîe són '''818''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''620'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.536'''. I file caregæ són '''32'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''268.895'''. E vôxe parlæ són '''50'''. I uténti registræ són '''19.660''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. === Arvî 2026 === ;1° arvî 2026 * Statìstiche a-o prìmmo de arvî do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''173°''' pòsto, con '''11.498''' pàgine de contegnûi e con '''2.558.963''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,50'''. E biografîe són '''817''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''619'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.535'''. I file caregæ són '''32'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''268.327'''. E vôxe parlæ són '''50'''. I uténti registræ són '''19.523''', i uténti atîvi són '''42''' e i aministratoî són '''5'''. === Màrso 2026 === ;1° màrso 2026 * Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''171°''' pòsto, con '''11.488''' pàgine de contegnûi e con '''2.535.421''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,48'''. E biografîe són '''815''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''619'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.534'''. I file caregæ són '''31'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''267.597'''. E vôxe parlæ són '''49'''. I uténti registræ són '''19.358''', i uténti atîvi són '''41''' e i aministratoî són '''5'''. === Frevâ 2026 === ;1° frevâ 2026 * Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''171°''' pòsto, con '''11.480''' pàgine de contegnûi e con '''2.523.317''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,46'''. E biografîe són '''815''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''619'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.531'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''267.104'''. E vôxe parlæ són '''48'''. I uténti registræ són '''19.209''', i uténti atîvi són '''34''' e i aministratoî són '''5'''. === Zenâ 2026 === ;1° zenâ 2026 * Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''171°''' pòsto, con '''11.466''' pàgine de contegnûi e con '''2.492.762''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,44'''. E biografîe són '''814''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''618'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.524'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''265.980'''. E vôxe parlæ són '''48'''. I uténti registræ són '''19.041''', i uténti atîvi són '''41''' e i aministratoî són '''5'''. == 2025 == === Dixénbre 2025 === ;1° dixénbre 2025 * Statìstiche a-o prìmmo de dixénbre do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''170°''' pòsto, con '''11.455''' pàgine de contegnûi e con '''2.475.846''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,43'''. E biografîe són '''812''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''611'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.517'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''265.240'''. E vôxe parlæ són '''48'''. I uténti registræ són '''18.909''', i uténti atîvi són '''46''' e i aministratoî són '''5'''. === Novénbre 2025 === ;1° novénbre 2025 * Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''170°''' pòsto, con '''11.453''' pàgine de contegnûi e con '''2.467.139''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,44'''. E biografîe són '''811''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''609'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.513'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''264.047'''. E vôxe parlæ són '''45'''. I uténti registræ són '''18.743''', i uténti atîvi són '''29''' e i aministratoî són '''5'''. === Òtôbre 2025 === ;1° òtôbre 2025 * Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''170°''' pòsto, con '''11.448''' pàgine de contegnûi e con '''2.450.567''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,43'''. E biografîe són '''810''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.514'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''263.424'''. E vôxe parlæ són '''44'''. I uténti registræ són '''18.597''', i uténti atîvi són '''40''' e i aministratoî són '''5'''. === Seténbre 2025 === ;1° seténbre 2025 * Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''169°''' pòsto, con '''11.431''' pàgine de contegnûi e con '''2.411.568''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,41'''. E biografîe són '''807''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.513'''. I file caregæ són '''28'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''262.587'''. E vôxe parlæ són '''44'''. I uténti registræ són '''18.399''', i uténti atîvi són '''29''' e i aministratoî són '''5'''. === Agósto 2025 === ;1° agósto 2025 * Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''169°''' pòsto, con '''11.417''' pàgine de contegnûi e con '''2.373.836''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,29'''. E biografîe són '''807''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.512'''. I file caregæ són '''24'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''259.703'''. E vôxe parlæ són '''40'''. I uténti registræ són '''18.287''', i uténti atîvi són '''25''' e i aministratoî són '''5'''. === Lùggio 2025 === ;1° lùggio 2025 * Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''169°''' pòsto, con '''11.407''' pàgine de contegnûi e con '''2.354.267''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,25'''. E biografîe són '''806''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.511'''. I file caregæ són '''20'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''258.403'''. E vôxe parlæ són '''36'''. I uténti registræ són '''18.202''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. === Zùgno 2025 === ;1° zùgno 2025 * Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''169°''' pòsto, con '''11.400''' pàgine de contegnûi e con '''2.329.224''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,24'''. E biografîe són '''805''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.509'''. I file caregæ són '''20'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''257.849'''. E vôxe parlæ són '''36'''. I uténti registræ són '''18.088''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Màzzo 2025 === ;1° màzzo 2025 * Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''168°''' pòsto, con '''11.396''' pàgine de contegnûi e con '''2.317.125''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,22'''. E biografîe són '''803''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''606'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.510'''. I file caregæ són '''19'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''257.510'''. E vôxe parlæ són '''35'''. I uténti registræ són '''17.967''', i uténti atîvi són '''26''' e i aministratoî són '''5'''. === Màrso 2025 === ;1° màrso 2025 * Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''168°''' pòsto, con '''11.367''' pàgine de contegnûi e con '''2.270.474''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,20'''. E biografîe són '''798''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''603'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.501'''. I file caregæ són '''18'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''255.501'''. E vôxe parlæ són '''32'''. I uténti registræ són '''17.748''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. === Frevâ 2025 === ;1° frevâ 2025 * Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''166°''' pòsto, con '''11.355''' pàgine de contegnûi e con '''2.245.374''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,19'''. E biografîe són '''798''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''603'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.504'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''254.791'''. E vôxe parlæ són '''28'''. I uténti registræ són '''17.637''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. === Zenâ 2025 === ;17 zenâ 2025 * O Comùn de Zêna o l'à inandiòu, insémme a-a Consulta Ligure, in [https://smart.comune.genova.it/comunicati-stampa-articoli/il-comune-cerca-cittadini-che-sappiano-parlare-scrivere-e-leggere-la censiménto de génte ch'én bónn-e a parlâ, scrîve e/ò lêze in zenéize], pe de iniçiatîve che saiàn svilupæ a-a seu fìn. Pe scrîvise bezéugna inpî [https://forms.office.com/Pages/ResponsePage.aspx?id=-qqHhIpVokKdwG1JGQY1A_2YRcOpaiBJgCm9o9FlhLlUQTlKVktaOVhIS0RURjM3RjM5V1pMTEk3Ty4u sto mòdolo chi] e, pe savéine de ciù, [https://www.facebook.com/ConsultaLigure/videos/1591814088365928 chi] se peu védde 'n filmìn de prezentaçión. ;1° zenâ 2025 * Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''165°''' pòsto, con '''11.342''' pàgine de contegnûi e con '''2.225.199''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,17'''. E biografîe són '''796''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''599'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.506'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''253.772'''. E vôxe parlæ són '''28'''. I uténti registræ són '''17.527''', i uténti atîvi són '''24''' e i aministratoî són '''5'''. == 2024 == === Dexénbre 2024 === ;1° dexénbre 2024 * Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''165°''' pòsto, con '''11.332''' pàgine de contegnûi e con '''2.209.217''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,17'''. E biografîe són '''796''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''599'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.505'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''253.231'''. E vôxe parlæ són '''27'''. I uténti registræ són '''17.441''', i uténti atîvi són '''26''' e i aministratoî són '''5'''. === Novénbre 2024 === ;1° novénbre 2024 * Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''165°''' pòsto, con '''11.313''' pàgine de contegnûi e con '''2.186.523''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,16'''. E biografîe són '''795''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''599'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.496'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''252.553'''. E vôxe parlæ són '''26'''. I uténti registræ són '''17.331''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. === Òtôbre 2024 === ;1° òtôbre 2024 * A pàgina in sce '''Arbenga''' a l'é stæta reconosciûa cómme vôxe in vedrìnn-a. * Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''165°''' pòsto, con '''11.296''' pàgine de contegnûi e con '''2.162.269''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,14'''. E biografîe són '''791''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''575'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.290'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''251.394'''. E vôxe parlæ són '''26'''. I uténti registræ són '''17.248''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. === Seténbre 2024 === ;5 seténbre 2024 * A-i 5, 6 e 7 de seténbre gh'é stæto 'na [https://conseggio-ligure.org/img/noticie/fra-liguria-e-lunigiana.pdf conferénsa] a Lèrxi, Améggia, e Àrcoa da-o tìtolo ''Fra Liguria e Lunigiana. Rapporti tra l’estremo Levante Ligure e le aree limitrofe. Considerazioni storiche e linguistiche'', dedicâ a-o patrimònio lengoìstico de quélla tæra. ;1° seténbre 2024 * Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''164°''' pòsto, con '''11.276''' pàgine de contegnûi e con '''2.143.416''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,11'''. E biografîe són '''789''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''573'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.286'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''250.200'''. E vôxe parlæ són '''25'''. I uténti registræ són '''17.157''', i uténti atîvi són '''38''' e i aministratoî són '''5'''. === Agósto 2024 === ;22 agósto 2024 * A pàgina in sce '''Arasce''' a l'é stæta reconosciûa cómme vôxe in vedrìnn-a. ;1° agósto 2024 * Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''164°''' pòsto, con '''11.269''' pàgine de contegnûi e con '''2.104.056''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,07'''. E biografîe són '''787''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''570'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.278'''. I file caregæ són '''11'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''248.578'''. E vôxe parlæ són '''19'''. I uténti registræ són '''17.029''', i uténti atîvi són '''41''' e i aministratoî són '''5'''. * L'é stæto pubricòu a prìmma pàgina scrîta in mentonàsco: Basilica de San Miché Arcangelo (Mentàn) === Lùggio 2024 === ;1° lùggio 2024 * Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''164°''' pòsto, con '''11.257''' pàgine de contegnûi e con '''2.078.450''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,05'''. E biografîe són '''785''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''569'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.277'''. I file caregæ són '''11'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''247.810'''. E vôxe parlæ són '''19'''. I uténti registræ són '''16.915''', i uténti atîvi són '''19''' e i aministratoî són '''5'''. === Zùgno 2024 === ;29 zùgno 2024 * L'é sciortîo Google Tradutô (''Google translate'') pò-u Lìgure, inta variêtæ zenéize, scrîta segóndo e régole da [[Grafia unitäia|grafîa unitâia]]. O no l'é perfètto ma o l'é 'n gràn bótto in avànti pi-â léngoa. ;20 zûgno 2024 * Scignorîa! a l'é 'na trasmisción televixîva tùtta in zenéize ch'a se védde in sce Telenord. [https://telenord.it/scignoria-puntata-del-20-06-2024-74186 Chi] gh'é a pontâ do 20 de zùgno do 2024. ;1° zùgno 2024 * Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''163°''' pòsto, con '''11.252''' pàgine de contegnûi e con '''2.060.159''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,03'''. E biografîe són '''784''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''568'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.276'''. I file caregæ són '''11'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''246.370'''. E vôxe parlæ són '''19'''. I uténti registræ són '''16.816''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Màzzo 2024 === ;1° màzzo 2024 * Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''163°''' pòsto, con '''11.243''' pàgine de contegnûi e con '''2.047.501''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,03'''. E biografîe són '''779''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''564'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.275'''. I file caregæ són '''11'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''245.994'''. E vôxe parlæ són '''19'''. I uténti registræ són '''16.683''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Arvî 2024 === ;1° arvî 2024 * Statìstiche a-o prìmmo d'arvî do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''163°''' pòsto, con '''11.236''' pàgine de contegnûi e con '''2.036.896''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,02'''. E biografîe són '''777''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''562'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.271'''. I file caregæ són '''10'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''245.595'''. E vôxe parlæ són '''17'''. I uténti registræ són '''16.574''', i uténti atîvi són '''30''' e i aministratoî són '''5'''. === Màrso 2024 === ;1° màrso 2024 * Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''163°''' pòsto, con '''11.226''' pàgine de contegnûi e con '''2.023.602''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,02'''. E biografîe són '''777''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''562'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.268'''. I file caregæ són '''10'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''245.209'''. E vôxe parlæ són '''17'''. I uténti registræ són '''16.451''', i uténti atîvi són '''24''' e i aministratoî són '''5'''. === Frevâ 2024 === ;21 frevâ 2024 * Sàbbo 23 de màrso do 2024, a 9 ôe a-a séia, a-o Tiâtro Rina e Gilberto Govi a Zêna Bösanæo ghe saiâ 'n spetàcolo muxical-tiatrâle intitolòu "Donde ti væ?" realizòu da-o Mike fC co-a parteçipaçión de Antonello Ferroni e Franca Parodi e con di tòcchi scrîti da lê e ezegoîi da-i muxicìsti Andrea Alinovi, Enrico Bovone e Vittorio Sasso. ;1° frevâ 2024 * Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''162°''' pòsto, con '''11.221''' pàgine de contegnûi e con '''2.012.408''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,02'''. E biografîe són '''777''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''562'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.268'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''244.892'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''16.345''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. === Zenâ 2024 === ;31 zenâ 2024 * O 19 de dexénbre, inta Sâla Chierici da Bibliotêca cìvica Berio de Zêna, gh'é stæto o convêgno "Leggere e scrivere in genovese", cuòu da-o "Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure"; a [https://conseggio-ligure.org/eventi/19-12-2023 quésto ligàmmo] se peu lêze o progràmma intrêgo. [https://www.youtube.com/watch?v=gpqpnIeBNWk Chi] gh'é o vìdeo conplêto de tùtto quéllo convêgno. ;7 zenâ 2024 * A [[Wikipedia in lìgure|Wikipedia lìgure]] a l'é arivâ, fra tùtte e sò pàgine de contegnûo, a ciù de 2.000.000 de pòule inta nòstra léngoa! ;1° zenâ 2024 * Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''162°''' pòsto, con '''11.212''' pàgine de contegnûi e con '''1.997.383''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,02'''. E biografîe són '''771''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''561'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.265'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''244.238'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''16.007''', i uténti atîvi són '''25''' e i aministratoî són '''5'''. == 2023 == === Dexénbre 2023 === ;5 dexénbre 2023 * Ancheu, a çinqu'ôe depoîdisnâ, inte l'Àola Sàn Sarvòu in Sarzàn ghe saiâ a prezentaçión a-o pùblico da descovèrta do ciù antîgo diçionâio zenéize, êuvia do præ Cristoforo Filippi do 1834, a cûa de l'asociaçión "A Compagna" e con relatoî o Vittorio Lauda e o Franco Bampi. ;1° dexénbre 2023 * Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''162°''' pòsto, con '''11.204''' pàgine de contegnûi e con '''1. 979.782''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,00'''. E biografîe són '''771''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''561'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.264'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''243.714'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''16.003''', i uténti atîvi són '''26''' e i aministratoî són '''5'''. === Novénbre 2023 === ;1° novénbre 2023 * Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''160°''' pòsto, con '''11.203''' pàgine de contegnûi e con '''1.974.562''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,00'''. E biografîe són '''771''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''561'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.264'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''243.484'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''16.004''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Òtôbre 2023 === ;5 òtôbre 2023 * Aregordæve che tùtti i zéuggia, a-e 20ː30, gh'é a dirétta in sce Telenord do nêuvo progràmma zenéize ''Scignorîaǃ'', co-o Gilberto Volpara cómme condutô. Gh'é de répliche into córso da setemànn-a e-e registraçioìn a dispoxiçión in sciô scîto ofiçiâ <small>(chi a prìmma pontâ)</small>, bónn-a vixón! ;1° òtôbre 2023 * Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''160°''' pòsto, con '''11.191''' pàgine de contegnûi e con '''1.960.583''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,96'''. E biografîe són '''771''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''559'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.261'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''242.519'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.886''', i uténti atîvi són '''35''' e i aministratoî són '''5'''. === Seténbre 2023 === ;29 seténbre 2023 * Grande inisiativa do cantante zeneize Mike FC pe avardâ a lengoa ligure: chi gh'è o filmato da conferensa che le o l'à òrganizòu a Zena a-i 29 de setenbre inta biblioteca Berio insemme a-o prescidente da Consulta Ligure Giorgio Oddone, a-o lengoista Stefano Lusito e a-o giornalista Fabio Canessa. ;1° seténbre 2023 * Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''160°''' pòsto, con '''11.184''' pàgine de contegnûi e con '''1.947.945''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,95'''. E biografîe són '''770''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''559'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.260'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''242.182'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.762''', i uténti atîvi són '''31''' e i aministratoî són '''5'''. === Agósto 2023 === ;1° agósto 2023 * Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''159°''' pòsto, con '''11.177''' pàgine de contegnûi e con '''1.932.191''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,94'''. E biografîe són '''770''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''558'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.258'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''241.628'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.662''', i uténti atîvi són '''20''' e i aministratoî són '''5'''. === Lùggio 2023 === ;4 lùggio 2023 * Aregordæve che tùtti i venardì o sciòrte ''O Zinâ'', a prìmma revìsta in zenéize in sciâ Ræ con tànto de versción òudio de nêuve. Quésto travàggio o l'é stæto inandiòu da l'asociaçión do ''Conseggio pe-o patrimònio linguistico ligure''. ;1° lùggio 2023 * Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''159°''' pòsto, con '''11.169''' pàgine de contegnûi e con '''1.913.654''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,94'''. E biografîe són '''770''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''559'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.255'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''241.136'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.558''', i uténti atîvi són '''26''' e i aministratoî són '''5'''. === Zùgno 2023 === ;13 zùgno 2023 * L'é sciortîo 'n nêuvo vìdeo de l'Anònimo Zenéize de Youtube: d'ancheu o ne móstra de êuvie méistre da letiatûa zenéize e di stùddi a lê dedicæ, con coménto e prezentaçión do tùtto inta léngoa nostrâ, bónn-a vixón! ;1° zùgno 2023 * Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''159°''' pòsto, con '''11.132''' pàgine de contegnûi e con '''1.897.118''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,95'''. E biografîe són '''766''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''555'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.249'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''240.327'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.453''', i uténti atîvi són '''25''' e i aministratoî són '''5'''. === Màzzo 2023 === ;1° màzzo 2023 * Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''158°''' pòsto, con '''11.128''' pàgine de contegnûi e con '''1.885.375''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,94'''. E biografîe són '''766''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''555'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.247'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''239.880'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.331''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. === Arvî 2023 === ;1° arvî 2023 * Statìstiche a-o prìmmo d'arvî do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''158°''' pòsto, con '''11.117''' pàgine de contegnûi e con '''1.875.694''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,94'''. E biografîe són '''764''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''555'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són ''' 4.243'''. I file caregæ són '''8'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''239.454'''. E vôxe parlæ són '''11'''. I uténti registræ són '''15.233''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Màrso 2023 === ;1° màrso 2023 * Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''158°''' pòsto, con '''11.105''' pàgine de contegnûi e con '''1.838.446''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,92'''. E biografîe són '''764''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''555'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.240'''. I file caregæ són '''8'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''238.603'''. E vôxe parlæ són '''11'''. I uténti registræ són '''15.134''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Frevâ 2023 === ;1° frevâ 2023 * Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''157°''' pòsto, con '''11.097''' pàgine de contegnûi e con '''1.818.476''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,90'''. E biografîe són '''761''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''554'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.240'''. I file caregæ són '''8'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''237.903'''. E vôxe parlæ són '''11'''. I uténti registræ són '''15.026''', i uténti atîvi són '''33''' e i aministratoî són '''5'''. === Zenâ 2023 === ;22 zenâ 2023 * A Compagna (de Zena) a festezza çento anni da-a seu fondaçion co-in grande spetàcolo a-o Tiatro Carlo Feliçe a-i 22 de zenâ a-e 8.30 de séia. Amiæ [https://www.youtube.com/watch?v=75-ZZ2d2184 chi] a prezentaçion! Alegri! ;1° zenâ 2023 * Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''157°''' pòsto, con '''11.080''' pàgine de contegnûi e con '''1.802.868''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,89'''. E biografîe són '''761''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''553'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.235'''. I file caregæ són '''8'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''237.337'''. E vôxe parlæ són '''11'''. I uténti registræ són '''14.936''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. == 2022 == === Dexénbre 2022 === ;23 dexénbre 2022 * [[Utente:S4b1nuz E.656|S4b1nuz E.656]] o s'é [[:m:Special:Permalink/24280971|dimìsso]] da aministratô. ;1° dexénbre 2022 * Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''157°''' pòsto, con '''11.068''' pàgine de contegnûi e con '''1.786.321''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,82'''. E biografîe són '''756''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''548'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.237'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''236.300'''. E vôxe parlæ són '''11'''. === Novénbre 2022 === ;1° novénbre 2022 * Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''156°''' pòsto, con '''11.052''' pàgine de contegnûi e con '''1.777.412''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,82'''. E biografîe són '''753''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''548'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.231'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''235.484'''. E vôxe parlæ són '''11'''. === Òtôbre 2022 === ;28 òtôbre 2022 * O sciortià primma da fìn de st'anno chi o libbro "Il genovese facile - Manuale del genovese moderno" scrîto da-o Prof. Franco Bampi, o tradutô Rîco Carlini e o cónsole da Compagna Zòrzo Òdon, dove gh'é tütti i riferimenti pe scrîve e leze corettamente o zeneize, ma anche pe parlalo co-e giüste inflescioìn. Alegri! ;25 òtôbre 2022 * O skin "[[:mw:Skin:Vector/2022|Vector 2022]]" o l'é diventòu o nêuvo default pe-a versción desktop. ;1 òtôbre 2022 * Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''156°''' pòsto, con '''11.043''' pàgine de contegnûi e con '''1.761.057''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,81'''. E biografîe són '''753''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''545'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.225'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''234.935'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Seténbre 2022 === ;1° seténbre 2022 * Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''156°''' pòsto, con '''11.027''' pàgine de contegnûi e con '''1.737.189''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,73'''. E biografîe són '''747''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''541'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.218'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''232.422'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Agósto 2022 === ;24 seténbre 2022 * O team da Wikipedia in lìgure o da o seu tribûto a-o Fiorenzo Toso (1962-2022), grande lengoista do zeneize. A seu sconparsa a l'é 'na greive pèrdia pe tûtti i amanti do zeneize ;1° agósto 2022 * Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''155°''' pòsto, con '''11.015''' pàgine de contegnûi e con '''1.752.461''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,68'''. E biografîe són '''747''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''540'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.218'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''231.132'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Lùggio 2022 === ;8 lùggio 2022 * A Wikipedia in Lìgure a l'é arivâ a 11.000 vôxe ;1 lùggio 2022 * Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''155°''' pòsto, con '''10.997''' pàgine de contegnûi e con '''1.727.387''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,67'''. E biografîe són '''744''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''537'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.215'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''230.577'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Zùgno 2022 === ;1° zùgno 2022 * Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''155°''' pòsto, con '''10.972''' pàgine de contegnûi e con '''1.694.356''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,66'''. E biografîe són '''744''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''537'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.212'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''229.815'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Màzzo 2022 === ;1° màzzo 2022 * Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''154°''' pòsto, con '''10. 960''' pàgine de contegnûi e con '''1.658.045''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,65'''. E biografîe són '''744''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''538'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.208'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''229.115'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Arvî 2022 === ;1° arvî 2022 * Statìstiche a-o prìmmo d'arvî do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''154°''' pòsto, con '''10.945''' pàgine de contegnûi e con '''1.593.482''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,65'''. E biografîe són ''' 743''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''536'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són ''' 4.205'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''227.799'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Màrso 2022 === ;1° màrso 2022 * Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''154°''' pòsto, con '''10.910''' pàgine de contegnûi e con '''1 .578.237''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,65'''. E biografîe són '''742''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''535'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.199'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''227.005'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Frevâ 2022 === ;1° frevâ 2022 * Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''154°''' pòsto, con '''10.878''' pàgine de contegnûi e con '''1.529.545''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,64'''. E biografîe són '''736''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''519'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.187'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''226.092'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Zenâ 2022 === ;31 zenâ 2022 * [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] o [[Wikipedia:Aministratoî/Eleçioìn/Arbenganese|l'é stæto elètto aministratô]]. ;1° zenâ 2022 * Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''153°''' pòsto, con '''10.847''' pàgine de contegnûi e con '''1.494.859''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,63'''. E biografîe són '''726''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''507'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.028'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''225.267'''. E vôxe parlæ són '''9'''. == 2021 == === Dexénbre 2021 === ;1° dexénbre 2021 * Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.822''' pàgine de contegnûi e con '''1.457.655''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,63'''. E biografîe són '''720'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''502'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.174'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''224.617'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Novénbre 2021 === ;1° novénbre 2021 * Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.796''' pàgine de contegnûi e con '''1.433.555''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,62'''. E biografîe són '''719'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''500'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.156'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''223.835'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Òtôbre 2021 === ;1° òtôbre 2021 * Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.771''' pàgine de contegnûi e con '''1.405.032''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,64'''. E biografîe són '''715'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''497'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.144'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''222.805'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Seténbre 2021 === ;1° seténbre 2021 * Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.748''' pàgine de contegnûi e con '''1.362.347''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,65'''. E biografîe són '''713'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''492'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.135'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''221.636'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Agósto 2021 === ;25 agósto 2021 * L'é stæto pubricòu a prìmma pàgina scrîta de Sàn Bertomê: U Sèrvu ;12 agósto 2021 * L'é stæto pubricòu a prìmma pàgina scrîta in garescìn: Garesce ;5 agósto 2021 * [[Utente:N.Longo|N.Longo]] o [[Wikipedia:Aministratoî/Eleçioìn/N.Longo|l'é stæto elètto aministratô]]. ;1° agósto 2021 *Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.656''' pàgine de contegnûi e con '''1.314.175''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,64'''. E biografîe són '''710'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''491'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.025'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''217.346'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Lùggio 2021 === ;6 lùggio 2021 * L'é stæto pubricòu a prìmma pàgina scrîta in ormeàsco: Ulmea ;1° lùggio 2021 * Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''151°''' pòsto, con '''10.502''' pàgine de contegnûi e con '''1.246.272''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,48'''. E biografîe són '''699'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''480'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''3.952'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''211.268'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Zùgno 2021 === ;1 zùgno 2021 * Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''150°''' pòsto, con '''10.441''' pàgine de contegnûi e con '''1.171.802''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''663'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''442'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''3.919'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''208.309'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Màzzo 2021 === ;23 màzzo 2021 * A prìmma pàgina scrita in arbenganese ;22 màzzo 2021 * A prìmma pàgina scrita in finarìn ;9 màzzo 2021 * A prìmma pàgina scrita in bunifazzin ;1° màzzo 2021 * Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''151°''' pòsto, con '''10.261''' pàgine de contegnûi e con '''1.134.671''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''645'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''422'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''3.743'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''205.161'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Arvî 2021 === ;1° arvî 2021 * Statìstiche a-o prìmmo d'arvî do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.228''' pàgine de contegnûi e con '''1.088.970''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''642'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''420'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''3.720'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''202.595'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Màrso 2021 === ;22 màrso 2021 * Scialla, Scialla! Semmo arivæ a '''{{formatnum:10000}} (Dêxemilla) vôxe''' in questa Wiki! Graçie {{formatnum:10000}} vòtte a tûtti! Alêgri! ;1 màrso 2021 * Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''164°''' pòsto, con '''7.563''' pàgine de contegnûi e con '''990.935''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''639'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''417'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''2.066'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''196.183'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Frevâ 2021 === ;1° frevâ 2021 * Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''185°''' pòsto, con '''5.683''' pàgine de contegnûi e con '''918.949''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''637'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''416'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''2.053'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''188.438'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Zenâ 2021 === ;1° zenâ 2021 * Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2021. A lij.wiki a l'é scugiâ a-o '''197°''' pòsto, con '''4.460''' pàgine de contegnûi e con '''883.330''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''635'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''416'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''2.023'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''185.408'''. E vôxe parlæ són '''4'''. == 2020 == === Dexénbre 2020 === ;1° dexénbre 2020 * Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2020: A lij.wiki a l'é scugiâ a-o '''197°''' pòsto, con '''4.421''' pàgine de contegnûi e con '''869.975''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''628'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''408'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.975'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''184.483'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Novénbre 2020 === ;1° novénbre 2020 * Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2020: A lij.wiki a l'é scugiâ a-o '''197°''' pòsto, con '''4.329''' pàgine de contegnûi e con '''851.866''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''613'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''395'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.872'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''183.167'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Òtôbre 2020 === ;1° òtôbre 2020 * Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2020. A lij.wiki a l'é a-o '''195°''' pòsto, con '''4.283''' pàgine de contegnûi e con '''840.567''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''611'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''392'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.852'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''182.357'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Seténbre 2020 === ;22 seténbre 2020 * O l'é stæto cangiòu l'orâio da Wikipedia Lìgure segóndo l'ôa de Zêna (CET/CEST). ;1° seténbre 2020 * Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2020. A lij.wiki a l'é a-o '''195°''' pòsto, con '''4.269''' pàgine de contegnûi e con '''835.948''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''609'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''392'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.805'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''181.794'''. === Agósto 2020 === ;1° agósto 2020 * A-a fìn de lùggio a '''Wikivivagna''' a l'é divegnûa indipendente, sàiva a dî ch'a no dipende ciù da-a Wikisource globâle. O zoêno spezìn '''Samuele2002''' o l'é divegnûo aministratô da [https://lij.wikisource.org/wiki/P%C3%A0gina_prin%C3%A7ip%C3%A2 Wikivivagna]. O contribûto ciù inportante pe realizâ questa indipendensa o l'é stæto dæto da-o '''Giromìn Cangiaxo''' ch'o l'à tradûto (e o continua a tradûe) tùtta l'interfaccia pe-a Wikivivagna e a nòstra Wikipedia. Conplimenti e augûri a tùtti doî! * Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2020. A lij.wiki a l'é a-o '''197°''' pòsto, con '''4.077''' pàgine de contegnûi e con '''810.431''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''596'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''381'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.632'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''179.478'''. === Lùggio 2020 === ;20 lùggio 2020 * A l'é stæta creâ a '''Wikivivàgna Lìgure''' in sce [[:s:|lij.wikisource.org]] ; 14 lùggio 2020 * L'é sciortîo 'n interesante artìcolo in sciô Tabarchìn scrîto da Fiorenzo Toso: sciachæ [http://lingueemergenti.info/tabarchin/article/a-scritua-du-tabarchin-in-esperiensa-noa?fbclid=IwAR3Sceyn5CawlKLVI9FhH1POZbEX3zo1Z9qhwJ4C1kxdS5Keo0Cb9_pTY0s chi]. E chi [https://invexendo.github.io/serv-assae.html?fbclid=IwAR3W9gJsr7qv4zMktsvFMTiu7c-LPcp0SDGITPhyyM1rHozqZ2rJy7b2X2g gh'é 'n belìscimo testo scrîto e lezûo in zeneize da-o Fiorenzo Toso]. ;1 lùggio 2020 * Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2020. A lij.wiki a l'é a-o '''198°''' pòsto, con '''3.942''' pàgine de contegnûi e con '''785.857''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''551'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''351'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.139'''. === Zùgno 2020 === ;29 zùgno 2020 * Són stæti introdûti i nêuvi grùppi uténte in sciâ Wikipedia in Lìgure: Rollbacker e Mover ;26 zùgno 2020 * A l'é stæta fæta a prìmma vôxe parlâ: Penarchi - [[:File:Lijwiki-Penarchi.ogg]] ;20 zùgno 2020 * O sondàggio in scî Nêuvi grùppi uténte o l'é terminòu e a propòsta a l'é stæta aprovâ. ;1 zùgno 2020 * [[Utente:Giodiassi5|Giodiassi5]] o [[Wikipedia:Aministratoî/Eleçioìn/Giodiassi5|l'é stæto elètto aministratô]]. * [[Utente:S4b1nuz E.656|S4b1nuz E.656]] o [[Wikipedia:Aministratoî/Eleçioìn/S4b1nuz E.656|l'é stæto elètto aministratô]]. === Màzzo 2020 === === Arvî 2020 === === Màrso 2020 === ;23 màrso 2020 * O l'é prezénte in scê YouTube in filmìn in sciâ lengoa zeneize pubricòu da 'n canâ specializòu inte lengoe do mondo e de difuxon internaçionâle. O filmìn o l'é stæto realizòu graçie a Giodiassi5, a-i aministratoî e a-e consulense de âtri wikipedién, co-o fìn de fâ conosce o ciù poscibile o zeneize e a lengoa ligure. [https://www.youtube.com/watch?v=O0qupghwU5o Chi gh'é o ligàmme]. === Frevâ 2020 === ;3 frevâ 2020 * Scialla, scialla: a-i 4 d'Àrvî che vén, inta "Libreria Paolina" in Ciàssa Mateòtti ghe saiâ a prezentaçión di Evangêi, libbro tradûto da-o Rîco Carlini e publicòu da-a câza editrice ERGA. === Zenâ 2020 === ;22 zenâ 2020 * [[Utente:Aereus646|Aereus646]] o [[Wikipedia:Aministratoî/Eleçioìn/Aereus646|l'é stæto elètto aministratô]]. == 2019 == === Dexénbre 2019 === ;15 Dexénbre 2019 * Salûo a tùtti, sabbo 21 de dexénbre, a quatt'ôe dòppo disnâ, ghe saià o tradiçionâle confêugo a Zêna in Ciassa de Ferari. Saieiva 'n'ocaxón pe incontrâse pe niâtri da Wikipedia Lìgure. Pe contatti poéi scrîve inta mæ pàgina de discusción. Scignorìa! === Novénbre 2019 === ;12 Novénbre 2019 * L'Universcitæ de Innsbruck a l'é aprêuvo a terminâ 'n progetto de vocabolâio zeneize-italiàn a-a pàgina https://romanistik-gephras.uibk.ac.at/content?page=home . GEPHRAS o l’é o primmo diçionäio de combinaçioin zeneise-italian. Informaçioin dettaggiæ in sciô progetto s’attreuvan [https://romanistik-gephras.uibk.ac.at/content?page=project chi]. O diçionäio o l’é in sciâ ræ da-o comenso do progetto, ma e intræ no saian definitive fin a-o frevâ do 2020. O progetto o l’é finançiou da-o fondo do stato austriaco pe-a reçerca (FWF). === Òtôbre 2019 === ;2 Òtôbre 2019 * Sòcci de A Compagna confèrman che into nêuvo ''Android'' gh'é òua anche a tastêa zenéize-lìgure lij. === Seténbre 2019 === ;1 Seténbre 2019 * L'uténte JeanM o l'à misso in sciâ ræ a [http://ligu.re/ verscion d'anteprimma do Cazassa e de l'Oliviêri digitâle]. Coménti, crìtiche e sugeriménti son tùtti bén acetæ e incoragiæ, e coscì anche i contribûti. * A-o primmo de seténbre se son incontræ a Üpega, inta provinsa de Cuneo, i brigaschi da Tæra Brigasca. === Agósto 2019 === ;10 de agosto 2019 * L'aministratô Luensu1959 o l'à òrganizòu pe-i colaboratoî de Wikipedia Lìgure 'n incontro a Cazélla a l'òstàia "Antica Trattoria Del Bado". Gh'êa o tradutô Rîco Carlini e o prescidénte da Compagna de Zena Franco Bampi. Émmo parlòu de tùtto, da-o futûro do Zenéize a-a situaçion da nòstra Wiki, scinn'a-a publicaçion di Evangêi do Carlini, òua che a revixon da sò traduçion a l'é finîa. Scignorîa! === Lùggio 2019 === ;21 lùggio 2019 * [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] o [[Wikipedia:Aministratoî/Riconfèrma anoâle/Luensu1959/2|l'é stæto riconfermòu aministratô]]. === Zùgno 2019 === === Màzzo 2019 === === Arvî 2019 === === Màrso 2019 === === Frevâ 2019 === === Zenâ 2019 === ;1 zenâ 2019 * Scialla, scialla, [[Utente:Badano5|Badano5]] o [[Wikipedia:Aministratoî/Riconfèrma anoâle/Badano5|l'é stæto riconfermòu aministratô]]! Conpliménti! Tanti aogûri de bon travaggio! Badano5 o restiâ in càrega comme aministratô da nòstra Wiki scin a-i 3 de zenâ do 2020. == 2018 == === Dexénbre 2018 === ;30 dexénbre 2018 * A-i 30 de dexénbre se son incontræ a Seravàlle Scrivia i doî aministratoî Luensu1959 e Badano5: se son incontræ in Âta Ligùria ''a mezza stradda'' perché un o vîve a Romma e l'âtro o vîve a Grenoble! L'é nasciûa a-o prinçipio de dexénbre a tersa figìnn-a do Feipìn, za aministratô da nòstra Wiki e vice-prescidénte da Compagna into pasòu. Augùri de tùtto cheu! O Feipìn o n'à scrîto a niâtri coscì: <blockquote>"No poei imaginâ cös'o l'ê Sentî a feliçitæ de-e dôe figìnn-e Quande àn saciûo, belle stelìnn-e Che n'âtro astro nêuo o gh'é Inta vitta de seu câi a luxî A l'é a Cecilia, a se ciamma coscì E no se fâ pe dî, ma intanto dilla A l'é nasciûa into giorno do Balilla!</blockquote> ;22 dexénbre 2018 * O pròscimo confêugo o se tegniâ a Zêna a-i 22 de dexénbre do 2018 de dòppo disnâ. === Novénbre 2018 === === Òtôbre 2018 === ;1 òtôbre 2018 * Aregordémose ògni tanto de dâ 'n'eugiâ [http://www.primocanale.it/network/liguriancheu/ chi] a-a rùbrica "Ligùria ancheu" in sciô Primo Canale ;15 òtôbre 2018 * Quande i polìtichi parlan in zenéize de Zena e de consegoénse pe-a çitæ a càoza do ponte ch'o l'é deruòu. Amîa [http://www.primocanale.it/notizie/odone-negri-l-addio-alla-presidenza-della-camera-di-commercio-in-dialetto-202002.html chi] inta trasmisción "Ligùria ancheu".}} === Seténbre 2018 === ;9 seténbre 2018 * [[Utente:Feipìn|Feipìn]] o l'é deschèito automaticamente da-a càrega de aministratô pe inativitæ. === Agósto 2018 === ;14 agósto 2018 * Doî di tréi aministratoî atoâli, Luensu1959 e o Feipìn, se son incontræ a Buzàlla a-i 10 d'agosto do 2018 a l'östàja "Banco Rosso". Gh'êa anche o tradutô Rîco Carlini, o prescidénte d'A Compagna de Zêna, Franco Bampi, e Præ Carbón do santuâio da Vitöria. O têma o l'é stæto quello de comme fâ pe trovâ in finançiamento pe-a publicaçión di Evangêi tradûti da-o Rîco Carlini. O Præ Carbón o l'é aprêuvo a fâ 'na revixón da traduçión. O Carlini, into méntre, o s'é misso a tradûe i Atti di Apòstoli ascì. * A-i 14 d'agósto 2018 o l'é derûo o pónte Morandi a Zêna. Chi gh'é 'na poexîa dedicâ a-o pónte, a Zêna e a tùtti i zeneixi: <blockquote>Derûa in pónte, Derûa 'na stradda, Derûan i nervi de chi, Segûo, O pénsa: Poéivo êse la. Derûa 'na çitæ, Òua ciù izolà, Derûa a sò economía, Frágile e insegûa. Derûa a fêde, Ne-o çè, Ne-o destìn, Ne-a vitta. Derûan e brássa De chi o spála, Derûa, pezánte, O magón, In sce nòstre spalle. Tûtto o derûa Fêua che noiâtri. Génte dûa, Inospitále, Morciónn-a e Co-a tèsta comme 'n masabécco, Pe chi o no ne conosce. Génte che travaggia, Camálli, Portoâli, Carbounée. Artexánn-i, Banchiêri, Capitann-i e Mainè. Villan in scê prîe. Superbi, Òrgogliôzi. Fêi! Inscìste, Inutilmente, O çê, In scia nòstra çitæ. Che da ægua, Brátta, Róvinn-e e Bombe, A l'é sempre sciortìa. E alôa "che l'inse!", Zêna, Domán ti saiæ ancón ciú bella</blockquote> === Lùggio 2018 === ;16 lùggio 2018 * [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] o [[Wikipedia:Aministratoî/Riconfèrma anoâle/Luensu1959|l'é stæto riconfermòu aministratô]] pe sei meixi. [[m:Steward_requests/Permissions/Approved_temporary#Luensu1919@lij.wikipedia|Chi]] gh'é a conferma di Stewards === Zùgno 2018 === ;23 zùgno 2018 * [[Utente:Badano5|Badano5]] o [[Wikipedia:Aministratoî/Eleçioìn/Badano5|l'é stæto elètto aministratô]] pe sei meixi. [[m:Steward_requests/Permissions/Approved_temporary#Badano5@lij.wikipedia|Chi]] gh'é a conferma di Stewards. === Màzzo 2018 === ;1 màzzo 2018 * O Bar de Wikipedia o l'é stæto seròu e sostitoîo da-o Wikipediàn. === Arvî 2018 === ;24 arvî 2018 * [[Utente:Giromin Cangiaxo|Giromin Cangiaxo]] o l'é deschèito automaticamente da-a càrega de aministratô pe inativitæ. === Màrso 2018 === ;17 màrso 2018 * Wiki Lìgure a l'é vîva e a vâ avanti co-i contribûti de tùtti! Semmo aprêuvo a fâ di cangiaménti: o l'é necesâio fâ di cangiamenti pe avéi de discuscioìn ciù vixìbili e ciæ pe tùtti. Emmo prinçipiòu a dâ recàtto in sciô Pòrtego da comunitæ e voémmo archiviâ e discuscioìn vêge de ànni inte 'na seçión ciamâ "Archìvio". Cómme poéi védde, gh'é za a seçión "O Wikipediàn", e chi o saiâ poscibile, prezénpio, védde e novitæ ciù recénti da letiatûa in zenéize. Si terrà conto anche di video e altro materiale multimediale da inserire sulla nostra Wiki per rendere la consultazione più reale, vivida e piacevole. Sarà questo "Wikipediàn" un "Bar" più completo, sostituendosi a lui. Chi veu dâ di sugerimenti, peu scrîve òua in sciô "Pòrtego da comunitæ" opûre in sciô "Bar". Scignorîa a tùtti! === Frevâ 2018 === === Zenâ 2018 === <noinclude>[[Categorîa:O Wikipediàn|Archìvio]]</noinclude> 4c6dc6vqeot1tfeox9yasdfizuuah5m 0 17706 273733 273712 2026-09-01T18:24:50Z N.Longo 12052 wl 273733 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Divisione amministrativa |Nome = Cuni |Tipo = [[comun|cumün]] |Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">{{Pms}} ''Coni'', {{It}} ''Cuneo''</div> |Panorama = Cuneo PiazzaGalimberti panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Vista de Ciàssa Galimberti</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Piemunte |var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvinsa]] |Divisione amm grado 2 = Cuni |var-aministraçión = Aministrasiùn |var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scindicu]] |Amministratore locale = Patrizia Manassero |Partito = PD |Data elezione = 4-7-2022 |var-teritöio = Terito(r)iu |var-cordinæ = Curdinè |var-altitùdine = Artessa |var-superfìcce = Süperficce |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 55819 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2025&i=D7B Dètu Istat] - Pupulasiùn residènte ai 31 d'agustu du 2025. |Aggiornamento abitanti = 31-8-2025 |var-denscitæ = Denscitè |var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Frasiùi]] |Sottodivisioni = 22 cumitèi<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20141220194434/http://www.comune.cuneo.gov.it/fileadmin/comune_cuneo/content/amm_organiz/la_citta/ComitatiCartina.pdf|tìtolo=Cartina comitati|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-11-30}}</ref> |var-divixoìn_confinànti = Cumüi cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Beinette]], [[Borgo San Dalmazzo]], [[Boves]], [[Busca]], [[Caraglio]], [[Castelletto Stura]], [[Centallo]], [[Cervasca]], [[Morozzo]], [[Peveragno]], [[Tarantasca]], [[Vignolo]] |var-âtre_informaçioìn = Âtre infurmasiùi |var-prefìsso = Prefissu |var-fûzo_orâio = Füsu u(r)a(r)iu |var-cod._cadàstro = Cod. catastru |var-tàrga = Targa |var-cl._scìsmica = Cl. scismica |Zona sismica = 3s |var-cl._climàtica = Cl. climatica |Gradi giorno = 3012 |var-nómme_abitànti = Numme abitanti |Nome abitanti = De Cuni<br />{{Maioscolétto|([[Lengua brigašca|br]])}} ''cuneéṡ''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Alesciandria|léngoa=LIJ, IT|p=140|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref><br />{{Pms}} ''coniees'' |var-patrón = Patrùn |Patrono = [[San Michê]] |var-festîvo = Festìvu |Festivo = [[29 seténbre|29 de setèmbre]] |var-mòtto = Mòttu |Motto = {{Maioscolétto|Ferendo}} |var-cartografîa = Cartugrafìa |Mappa = Map of comune of Cuneo (province of Cuneo, region Piedmont, Italy).svg |Didascalia mappa = Pusisiùn du cumün de Cuni inta sò pruvinsa. |var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufisiâle }} '''Cuni'''{{#tag:ref|''Cuni'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganese]], [[Lengua brigašca|brigascu]], [[Dialettu garescìn|garescìn]] e [[Dialéttu urmeàscu|urmeascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>, ''Cüneu'' in [[Dialettu ar̂ascìn|a(r)ascìn]]<ref>{{Çitta lìbbro|tìtolo=Nuovo Dizionario alassino|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA12773|ànno=2001|editô=Associazione Vecchia Alassio|çitæ=A(r)àsce|léngoa=LIJ, IT|p=25}}</ref>|group=n.}} (''Coni'' in [[Léngoa piemontéize|piemuntese]], prununsiàu {{IPA|[ˈkʊni]}}, ''Cuneo'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina [[Çitæ|sitè]] e [[Comun|cumün]] du [[Piemonte|Piemunte]] de 55.798 abitanti, sêde de [[Provinsa de Cuneo|pruvinsa]] e de [[Diocexi de Cuni|diocexi]]<ref name="template divisione amministrativa-abitanti"/>. Cuni a se tröva intu scitu dund'i se uniscen i sciümmi [[Stü(r)a de Demunte|Stü(r)a]] e [[Gessu (sciümme)|Gessu]], ch'i marcan cuscì u "cügnu" ch'u g'ha dètu de furma e de numme<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/cuneo/?search=Cuneo%2F|tìtolo=Cuneo - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2025-11-30}}</ref>. A parte veggia da sitè a g'ha ina cianta urtugunâle che, a partì daa punta du cügnu, a l'è spartìa daa linea mezâna de Vìa Rumma, ch'a finisce inta grande Ciàssa Galimberti. A cianta de Cuni a ne vegne defèti daa sitadèlla militâre fundâ dai [[Savöia (famìggia)|Savoia]] pe cuntrastâ i fransesi e, pe' stu fètu, a l'è üna de pôche sêde de pruvinsa inte l'Italia du Nòrd ch'a gh'agge in'u(r)igine mudèrna. == Geugrafìa == === Terito(r)iu === [[Immaggine:Cuneo e Bisalta.jpg|sinistra|miniatura|Cuni cu'a [[Munte Bisarta|Bisarta]] de derê]] U terito(r)iu de Cuni u se spande in sce l'âtuciàn ch'u cröve a parte de süd-òvest du [[Piemonte|Piemunte]], grossu moddu intu mezzu fra a [[Cianûa padann-a|Cianü(r)a Padâna]], au nòrd-èst, e a cadena de [[Arpi|Àrpi]], a süd-òvest. A sitè a se tröva quarche dexêna de chilòmetri a punènte de [[Langhe]] e, in linea d'a(r)ia, a 70&nbsp;km dau [[Mâ Ligure|Mâ Ligü(r)e]]. I sciti intu terito(r)iu du cumün i van da in'artessa de 431&nbsp;mêtri in sciu livéllu du mâ, in curispundènsa da frasiùn de [[Ronchi (Cuni)|Ronchi]], ai 615&nbsp;m da frasiùn de [[San Rocco Castagnaretta]]<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20141023004527/http://www.comune.cuneo.gov.it/la-citta/cuneo-in-cifre.html|tìtolo=Cuneo in cifre|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-02}}</ref>. Nu gua(r)i da distante, a quarche dexêna de chilòmetri, u se ghe tröva de còlle impurtanti: a nòrd-òvest u gh'è a [[Còlla de l'Agnélu]] (2.748&nbsp;m), a punènte a [[Còlla da Lumbarda]] (2.350&nbsp;m) e a [[Còlla da Madalêna]] (1.996&nbsp;m) e a meridiùn a [[Còlla de Tenda]] (1.871&nbsp;m) e a [[Cóla ed Cazótu|Còlla de Casòttu]] (1.379&nbsp;m). Cuni a l'è stèta dicia(r)â a sitè arpìna pe' l'ànnu 2024<ref>{{Çitta web|url=https://www.cittaalpina.org/cuneo-e-citta-alpina-dellanno-2024/|tìtolo=Cuneo è «Città Alpina dell’anno 2024»|léngoa=IT|vìxita=24 dixémbre 2023}}</ref>. A sitè a l'è traversâ dai sciümmi [[Stü(r)a de Demunte|Stü(r)a]] e [[Gessu (sciümme)|Gessu]], ch'i furman in impurtante parcu sitadìn, u [[Parcu fluviâle Stü(r)a e Gessu|parcu fluviâle Gessu e Stü(r)a]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.parks.it/parco.gesso.stura/mapl.jpeg|tìtolo=Parco Gesso Stura, mappa|léngoa=IT|vìxita=2025-12-02}}</ref>, ch'u l'ha cuntribuìu au titulu de "capitâle vèrde du Piemunte"<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150402181339/http://www.comune.cuneo.gov.it/la-citta/foto-gallery/la-capitale-verde-del-piemonte.html|tìtolo=La "Capitale verde del Piemonte"|léngoa=IT|vìxita=2025-12-02}}</ref>. De ciü, inta parte de nòrd-òvest du sò terito(r)iu, u ghe scûre ascì u turènte [[Grâna (turènte)|Grâna]]<ref name=":0" />. Pe'u riscciu sismicu a sitè a l'è cunscide(r)â int'ina regiùn de livéllu 3, a bassu pe(r)ìgu de teramòtti<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20121021071204/http://www.protezionecivile.gov.it/resources/cms/documents/class2012_02prov.pdf|tìtolo=Classificazione sismica al 2012|outô=Prutesiùn Sivìle|léngoa=IT|vìxita=2025-12-02}}</ref>. === Climma === U climma de Cuni u l'è du tìpu [[Clìmma tenpiòu ùmio|tempe(r)àu sub-cuntinentâle]], cun di inverni frèdi e de estè câde e cun l'afa. Scicumme che a sitè, a ògni moddu, a se tröva a ciü de 500 mêtri in sciu livéllu du mâ, u tèmpu u rèsta ciü mite pe'u vèntu: u mese ciü câdu u l'è lüggiu cu'ina temperatü(r)a media de +21,6&nbsp;°C, u ciü frèdu u l'è zenâ cun +2,6&nbsp;°C e, in sce tüttu l'ànnu, a media a l'è de 12,3&nbsp;°C<ref>{{Çitta web|url=https://it.climate-data.org/location/1111/|tìtolo=Temperatura media annua|léngoa=IT|vìxita=2025-12-04}}</ref>. A Cuni u ciöve de media 950&nbsp;mm a l'ànnu, spanteghèi sciüü 81 giurni, cu'u tèmpu d'ègua ch'u l'è, cumme a [[Turin|Tü(r)ìn]], pe'u ciü de primma e ascì d'autünnu, mèntre d'estè e d'invernu u l'è ciü seccu. Intu detaju, u mese ciü seccu u l'è lüggiu (44&nbsp;mm) e, pe'a sò pusisiùn, a sitè a patisce de mênu i tempu(r)âli ch'i sun sòliti de l'estè. A Cuni u neva de spessu, tantu pe'u livéllu du terén che pe' l'efettu du ''[[Stau]]'' di vènti da setentriùn e pe'a pusisiùn da sitè, au redòssu de [[Arpi|Àrpi]], ch'e a prutezzen dai vènti da meridiùn, fètu ch'u porta a de meju cundisiùi pe'a neve au puntu che Cuni a l'è a sitè ch'a fa pruvinsa, inte tütta l'Italia, dund'u neva de ciü. A neggia a gh'è pe' ciü o mênu vinti giurni a l'ànnu, de rè(r)u spessa, e u vèntu u ghe sciüscia de media ai 2,2&nbsp;m/s<ref>{{Çitta web|url=http://www.meoweather.com/history/Italy/na/44.3833333/7.5333333/Cuneo.html|tìtolo=Giorni di nebbia all'anno|léngoa=IT|vìxita=2025-12-04}}</ref>. U tèmpu u nu l'è gua(r)i ümidu, scibèn che, d'estè, u se ghe rive a ciü de l'80% de ümiditè relativa<ref>{{Çitta web|url=https://weatherspark.com/averages/32271/Cuneo-Piemonte-Italy|tìtolo=Umidità relativa Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2025-12-04}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.myweather2.com/City-Town/Italy/Cuneo/climate-profile.aspx?month=1|tìtolo=Medie mensili Umidità relativa Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2025-12-04}}</ref>. U giurnu u dü(r)a, de media, 12 u(r)e e 23 menüti<ref>{{Çitta web|url=http://www.comuni-italiani.it/soleluna/comune/004078/|tìtolo=Alba/tramonto Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2025-12-04}}</ref>. Mi(r)andu a [[clascificasiùn du climma de Köppen]], Cuni a se tröva inta fascia "Cfb" segundu i dèti campèi pe'i ànni [[1961]]-[[1990]]. {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Cuni - Sèntru ! colspan="12" |Mesi ! colspan="4" |Stagiùi ! rowspan="2" |Ànnu |- !Zen !Fev !Mar !Arv !Maz !Züg !Lüj !Agu !Set !Utt !Nuv !Dix !Inv !Pri !Est !Aut |- !T. max. media (°C) |5,3 |7,0 |10,9 |14,7 |19,1 |23,6 |26,6 |25,4 |21,5 |15,4 |9,6 |6,3 |6,2 |14,9 |25,2 |15,5 |15,5 |- !T. min. media (°C) | -1,8 | -0,7 |2,6 |6,1 |9,9 |13,9 |16,6 |16,1 |13,0 |7,8 |2,9 | -0,4 | -1,0 |6,2 |15,5 |7,9 |7,2 |- !Nivu(r)e (okta au giurnu) |4 |4 |4 |5 |4 |4 |3 |4 |5 |4 |4 |3 |3,7 |4,3 |3,7 |4,3 |4 |- !Precipitasiùi (mm) |52 |51 |88 |116 |126 |88 |44 |53 |77 |109 |94 |64 |167 |330 |185 |280 |962 |- !Giurni d'ègua |5 |5 |8 |9 |10 |8 |5 |5 |6 |8 |7 |5 |15 |27 |18 |21 |81 |- !Giurni de neggia |3 |2 |1 |1 |1 |1 |0 |1 |1 |3 |3 |5 |10 |3 |2 |7 |22 |- !Vèntu (diresiùn-m/s) |SW 2,2 |SW 2,2 |SW 2,2 |NE 2,3 |NE 2,2 |NE 2,2 |NE 2,2 |NE 2,1 |NE 2,1 |SW 2,1 |SW 2,2 |SW 2,3 |2,2 |2,2 |2,2 |2,1 |2,2 |} == Sto(r)ia == === Etè antìga === A sto(r)ia antìga de Cuni a nu l'è pe' ninte cunusciüa, scibèn che stu scitu u gh'agge ina pusisiùn strategica, missa in sce 'n âtuciàn a l'uniùn de dui sciümmi, u Gessu e u Stü(r)a, ch'a dòmina a regiùn e cu'in'a(r)ia ciü sâna. Di rèsti de l'etè rumâna, truvèi inta Cuntrâ Munduì, drentu aa sitè veggia, i l'han fètu pensà aa presènsa d'ina grande vìlla di tèmpi de l'[[Impêo Roman|impe(r)u]]. De ciü, podâse che pròpiu in sciu "cügnu" se ghe truvesse a sitè de [[Auriate]], sêde de diocexi e de cumitàu au tèmpu di [[Franchi]], fòscia derucâ da in ataccu di saracén ch'u n'ha lasciàu ciü pôche infurmasiùi. === Etè de mezzu === ==== Fundasiùn de Cuni ==== Fina dai tèmpi di [[Longobàrdi|lungubardi]] u terito(r)iu de Cuni u l'è stètu guvernàu da l'[[abasìa de San Darmàssu de Pedona]], pe' passà de dòppu au [[Diocexi de Àsti|vescu de Àsti]]. Sta diocexi, armenu da in pà de seculi, a l'axeva defèti piàu u cuntrollu da sitè rumâna de ''[[Augusta Bagiennorum]]'', au dì d'ancöi [[Bene Vagienna]], cu'u sò terito(r)iu che de primma u l'é(r)a stètu quellu di [[Liguri Antighi|lìgü(r)i]] [[Bagienni]]. Intu detaju, e tère de Cuni e l'é(r)an guvernèi intu [[cumitàu de Auriate]], cu'u [[Stü(r)a]] ch'u marcava i tèrmi fra e [[Arçidiòcexi de Turìn|diocexi de Tü(r)ìn]] e [[Diòcexi d'Àsti|de Àsti]] e ch'u faxeva ascì da cunfìn fra a [[Regio IX Liguria|Ligü(r)ia]] e a [[Lonbardîa (región stòrica)|Lumbardìa]]. E sto(r)ie du pòstu i cuntan che e gènte di paìsi a l'in gì(r)u, cumme [[Quaranta]] e [[Brusaporcello]], pe' schivà e pretese di [[Marchexòu do Monferòu|marchesi du Munferàu]] e [[Marchesàu de Salüssu|de Salüssu]] i fussen scapèi fina in sciu "Pissu de Cuni", au segü(r)u di dui sciümmi, dunde fòscia e ghe staxevan de gènte scurìe d'in [[Milan|Milàn]] cumme che l'impe(r)atû [[Federigo Barbarossa|Fede(r)igu Barbarussa]] u l'axeva derucàu quella sitè. Chi, a cumünitè a l'axeva truvàu de prutesiùn intu munastê de San Darmàssu e intu vescu de Àsti, dicia(r)anduse lìbe(r)u cumün cuscì cumme ''Monte Vico'', [[Munduì]], e [[Savijàn]]. A ògni moddu, i papèi stò(r)ichi in scia sitè i cumensan pròpiu aa fìn du [[XII secolo|Millesèntu]], quande, du [[1198]], Cuni a vegne in lìbe(r)u cumün e a cumensa a ti(r)à pa(r)egge gènte dai paìsi sutt'ai marchesi. De stu ànnu, ai 23 de zügnu, de mèntre ch'i se sendevan di fa(r)ò in sci bricchi da vixìn e dae pòrte de Cuni, i sò sitadìn i l'han numinàu i primmi trèi retûi, ün du populu e dui di nobili: u Pipinus de Vignolio, u lumbardu Peyre Rogna e u Berardus de Valgrana. ==== Guère cu'i marchesi ==== Du [[1204]], i [[Marchesàu de Salüssu|marchesi de Salüssu]] i l'han dicia(r)àu guèra a [[Asti|Àsti]] e, dunca, ascì a Cuni, ch'a l'é(r)a aleâ di astigièi e che, dau [[1202]], a s'é(r)a dèta au guvèrnu d'in pudestà. Daa parte de Salüssu i gh'é(r)an ascì i [[Marchexòu do Monferòu|marchesi du Munferàu]], [[Marchesàu de Büsca|de Büsca]], [[Marchesàu de Sêva|de Sêva]], [[Du Carettu (famiggia)|du Carettu]] e [[Marchesàu de Clavesâna|de Clavesâna]], ciü che a sitè d'[[Àrba (Italia)|Àrba]]. Pe(r)ò, du [[1206]] u marchese [[Manfrêdu II de Salüssu]] u s'è resu a Àsti e, pe' schivà l'abandùn di paìsi inte sò tère, u l'ha pruibìu ae gènte de [[Villafalletto]], [[Costigliole Saluzzo|Costigliole]], [[Centallo]] e [[Romanisio]] de fà San Michê a Cuni sènsa de permissu. A ògni moddu, du [[1210]] u Manfrêdu II de Salüssu e u [[Guièrmu VI du Munferàu]] i l'han piàu cu'a forsa a sitè de Cuni, che alantu(r)a a l'axeva pèrsu u favû du vescu d'Àsti. Pe' di papèi ch'i se trövan a [[Tolosa|Tulusa]], ai tèmpi de l'Inquisisiùn cuntr'ai [[Catari|Càtari]] a sitè de Cuni a l'é(r)a acüsâ d'avê uspitàu di albigesi e, pe' stu fètu, a l'é(r)a dìta ''bourg tournant'', titulu dètu ae sitè ch'e faxevan passà i eretichi versu a [[Cianûa padann-a|Cianü(r)a Padâna]]. St'acüsa, bèn pesante, a l'ave(r)ea dètu ascì ina raxùn au marchese de Salüssu a fâghe turna a guèra, scicumme che pe' vellu a sitè de Cuni a l'é(r)a in gran desenemigu. Du [[1230]], Cuni a l'ha firmàu in'aleansa cu'u [[Borgo San Dalmazzo|Burgu de San Darmàssu]] e [[Savigliano|Savijàn]], cun l'Oberto de Ozeno, òmmu d'arme de [[Milan|Milàn]], ch'u l'ha libe(r)â, faxèndune rangià e furtificasiùi, pe' finì pe(r)ò massàu in bataja. Pe' vendicà l'Oberto, i milanesi i sun intrèi in guèra cuntra au Munferàu, ch'u l'ha pèrsu cuscì a sitè de [[Chivasso|Chivassu]]. Cuni, passâ sutta a Milàn fina du [[1237]], du [[1238]] a l'è finìa au [[Federigo II do Sacro Impeo Roman|Fede(r)ìgu II]], ch'u g'ha dètu a libertè, pe' intrà in aleansa cun Àrba e Àsti dau [[1251]], ànnu da quande a l'è guvernâ da 'n giüdise e da 'n ''miles'', paghèi 150 franchi, ciü che dau pudestà e dau cunseju du Cumün. E tère sutta a Cuni e se spandevan pe'e valè di dui sciümmi ch'i ghe finiscen, ciü che in sce parte de quelle [[Val Grana|du Grâna]] e [[Val Maira|du Maira]], spartìe cu'a grande [[abasìa de San Darmàssu]]. ==== Fra i angiuìn e i Savoia ==== Du [[1259]] u Cumün de Cuni u l'ha pèrsu a sò autunumia, pe' dâse au [[Carlo d'Angiò|Carlu d'Angiò]], cunte de [[Provensa|Pruvènsa]]. I angiuìn, du [[1306]], i l'han purtàu a Cuni a secca du [[Régno de Nàpoli|regnu de Napuli]], regulâ da 'n acôrdiu du 31 de marsu du [[1307]] firmàu fra u senescallu du [[Carlo II d'Angiò|Carlu II d'Angiò]], u Rinaldo di Leto, e, pe' Cuni, u Tommaso Riva, l'Ardizzone Merlo e u Riccardino di Sommariva. De stu moddu, asemme a [[Àrba (Itlia)|Àrba]], Cuni a l'è vegnüa u sèntru de tère di angiuìn intu Piemunte, che pròpiu inte st'ucaxùi lì u l'ha cumensàu a pià stu numme, pe'u fètu d'êsse u duminiu di angiuìn ai "pèi di munti". U distrêtu de Cuni, alantu(r)a, u se spandeva fina ae valè du Stü(r)a, du Gessu, du Grâna e du Vermenagna, cu'a sitè ch'a gh'axeva i sò statüi, di impurtanti vantaggi in questiùn de tàsce e, cumme dìtu, a batteva de munêa. Aa morte du Carlu II, du [[1309]], i scignu(r)i du regnu de Napuli i se sun truvèi a Cuni pe' l'àttu de fedeltè au [[Roberto d'Angiò|Rubèrtu d'Angiò]] e, int'in sigillu du Cumün du [[1379]], u se ghe tröva a scrìta "''Notum sit contis: Conium caput est Pedemontis''". U tèmpu di angiuìn u l'è stètu in seculu de gran richessa pe'a sitè, vegnüa in impurtante scitu de passu e de traffeghi fra a cianü(r)a, u mâ e a Pruvènsa, cun de bèlle lògge de mercanti ch'i ne vegnivan da tütte ste tère. A ògni moddu, de sti ànni a sitè a l'è finìa ascì sutt'au cuntrollu d'âtri scignu(r)i, cumme i [[Savöia (famìggia)|Savoia]], pe'a primma votta, du [[1347]]-[[1348]], i [[Viscónti (famìggia)|Viscunti]] du [[1348]]-[[1356]], u [[marchesàu de Salüssu]] du [[1356]] e, turna, i Viscunti du [[1366]]-[[1372]]. Du [[1382]] Cuni a l'è passâ cu'u Piemunte pruvensâle a l'[[Amedeu IV de Savoia]], u "cunte vèrde", in cangiu du sò agiüttu aa regìna [[Giovanna d'Angiò|Giuànna d'Angiò]] a repià u regnu de Napuli. Cuni a l'è cuscì intrâ intu [[Ducâto de Savöia|stâtu di Savoia]], pe' cangià da sitè avèrta e de cumèrci a sitè-furtessa, ciü picìna che primma, in sce l'àsse fra a [[Savoia]] e a [[cuntea de Nissa]], cu'a funsiùn, daa fìn da [[Goæra di çent'anni|guèra di sent'ànni]] fin'ai tèmpi du [[Napolion Bonaparte|Napuleùn]], de blucà e pretese di fransesi in scia [[Cianûa padann-a|Cianü(r)a Padâna]]. === Etè mudèrna === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> – Statuta civitatis Cunei, 1590 – BEIC 14493098.jpg|I statüi de Cuni du [[1590]] Belagerung von Coni-1691-Huchtenburg.jpg|[[Jan van Huchtenburgh]], l'asêdiu de Cuni du [[1691]] Cuneo (1726) - 2.jpg|Vista de Cuni du [[1726]] Le prince de Conti à la bataille de Coni, 30 septembre 1744.jpg|[[Henri Serrur]], ''Le prince de Conti à la bataille de Coni'', [[1837]] </gallery> Inti seculi da duminasiùn di [[Savöia (famìggia)|Savoia]], Cuni a l'è stèta asediâ tante votte. Du [[1515]] e gènte da sitè i l'han batüu in'armâ de svìsse(r)i, aleâ de l'impe(r)atû, intu mèntre ch'u rivava in sò agiüttu u ré de Fransa, u [[Françesco I|Fransescu I]]. Du [[1542]] u gh'è stètu l'asêdiu de 18.000 fransesi cumandèi dau [[Claude d'Annebault]], turna batüi, cuscì cumme quelli du maresciallu de Brissac du [[1557]]. Aa fìn de st'asêdiu, dund'a l'é(r)a cumandâ dau cunte [[Carlo Manfredi Luserna d'Angrogna|Carlu Manfrêdi Lusèrna d'Angrogna]], l'[[Emanuele Filiberto di Savoia|Emanuele Filibèrtu de Savoia]] u l'ha cuncessu a Cuni u titulu de sitè, ciü che u dirittu de zunze u stemma di Savoia in simma au stemma sìvicu. Du [[1639]] e du [[1641]], Cuni a l'è stèta atacâ dai surdatti da [[Cristìna de Burbùn-Fransa|Cristìna de Burbùn]] e, du [[1691]], dai fransesi cumandèi dau [[Nicolas de Catinat]]. In âtru asêdiu impurtante inta sto(r)ia de Cuni u l'è stètu quellu inta [[Goæra de sucescion aostriaca|guèra de sucesciùn austriaca]], cumbatüu cuntr'ai francu-spagnòlli ch'i l'axevan sircundàu a sitè ai 15 de setèmbre du [[1744]]. E gènte e a guarnixùn de Cuni i l'han tegnüu a sitè fìn ai 29 de setèmbre, quand'u l'è rivàu u ré cu'u grossu de l'armâ piemuntese, ch'a s'è scuntrâ aa [[Bataja da Madònna de l'Urmu|Madònna de l'Urmu]] cu'i francu-spagnòlli, ch'i l'han guagnàu a bataja ma patìu de morti au puntu che, ai 21 d'utùbre, i l'han levàu l'asêdiu e i se sun reti(r)èi. De quelli tèmpi u guvernatû de Cuni u l'é(r)a u barùn [[Karl Sigmund Friedrich Wilhelm von Leutrum]], dìtu dae sò gènte u "Barùn Litrùn" e bèn vistu au puntu ch'i g'han dedicàu [[Baron Litron|in ballu]]. === Etè cuntempuranea === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Battaglia di Cuneo Bagetti.jpg|[[Giuseppe Pietro Bagetti]], Cuni piâ dai fransesi ai 28 d'arvì du [[1796]] Le Provincie d'Italia - Cuneo - Piemonte.jpg|A növa pruvinsa de Cuni aa fìn de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]] THE SPECIAL AIR SERVICE (SAS) IN ITALY DURING THE SECOND WORLD WAR NA25417.jpg|Surdatti inglesi aa messa pe'a fìn da guèra in Ciàssa Galimberti ai 4 de Mazzu du 1945<ref>https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205196762</ref> </gallery> Ai tèmpi de [[Goære rivoluçionâie françéixi|guère rivulusiuna(r)ie]], Cuni a l'è stèta piâ dau [[Napolion Bonaparte|Napuleùn]] sènsa de cumbatimènti, scicumme che l'armâ piemuntese a l'é(r)a au sbandu dòppu de bataje de [[Bataggia de Muntenötte|Muntenötte]], [[Bataggia de Dêgu|Dêgu]], [[Bataggia de Cuscèria|Cuscèria]] e [[Bataja de San Michê de Munduì|San Michê de Munduì]]. A sitè a l'è stèta pe(r)ò asediâ ancù ina votta du [[1799]], p'êsse cunquistâ dai austru-rüsci a dànnu di fransesi, ma, passàu nu gua(r)i de tèmpu, cu'a [[Batàggia de Maréngo|vito(r)ia de Marengu]] tütte ste tère e sun turnèi ai fransesi. Sutta au [[Primmu Impe(r)u fransese]] Cuni a l'è vegnüa a capitâle du [[dipartimèntu du Stü(r)a]], da l'estensciùn tòstu pa(r)eggia aa [[Provinsa de Cuneo|pruvinsa d'ancöi]], levàu numma che u terito(r)iu da veggia [[pruvinsa de Sêva]], ch'u l'é(r)a finìu au [[Dipartimentu de Muntenötte|dipartimèntu de Muntenötte]]. Inti ànni da [[Restaoraçión|restaurasiùn]], a sitè a l'è stèta issâ a [[Diocexi de Cuni|diocexi]], vegnindu destacâ da [[Diocexi de Munduì|quella de Munduì]] du [[1817]], e, dau [[1859]], a l'è fèta ascì capitâle de pruvinsa. De lungu du [[1859]], a Cuni a gh'è stèta a fundasiùn di [[Cacioéi de Àrpi|Caciaûi de Àrpi]] du [[Gioxeppe Gaibado|Garibaldi]]. Inti ànni da [[Segonda Guæra Mondiâ|segunda guèra mundiâle]], Cuni e a sò pruvinsa i l'han patìu de pesanti cunseguènse. Pròpiu de de chi a l'è partìa a [[4° divixón arpìnn-a "Cuneense"|divixùn "Cuneense"]] pe'a sò ruìna inta [[Canpàgna de Rùscia|campagna de Rüscia]] e, fra u [[1943]] e [[1945]], tantu Cuni che e sò valè e sun stète ün di sciti ciü impurtanti pe'a [[Rexisténsa italiànn-a|rexistènsa]], animâ da l'aucattu [[Duccio Galimberti]]. Fra i fèti ciü scü(r)i de quelli tèmpi i se ponen regurdà a strage da stasiùn du 26 de nuvèmbre du [[1944]] e quella de San Benignu ai 2 de frevâ du 1945; a l'ürtimu, a sitè a l'è stèta libe(r)â dai partigièi ai 28 d'avrì du [[1945]]. === Scimbuli === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Cuneo-Stemma 1559.svg|U stemma de Cuni au [[1559]] Cuneo-Stemma.svg|U stemma de Cuni au dì d'ancöi Flag of Cuneo.svg|A bande(r)a de Cuni </gallery> Cun l'asêdiu du [[1557]] e a gran pröva de rexistènsa dèta da-e sò gènte, u dücca [[Emanuele Filibèrtu de Savoia]] u l'ha cuncessu a Cuni, "fedelìscima invitta", u titulu de sitè ai 31 de zenà du [[1559]], ciü che u dirittu d'azunze a crûxe di [[Savöia (famìggia)|Savoia]] in simma au stemma u(r)iginâle du cumün. A növa descrisiùn araldica a l'è dunca vegnüa: "fasciàu de russu e d'argèntu cu'u cappu di Savoia (de russu, aa crûxe d'argèntu). Mòttu: Ferendo. U scüu surmuntàu da sèi ramme de parma de vèrde, ch'e divèrgen a l'in fö(r)a"<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Antonio Manno|tìtolo=Bibliografia storica degli Stati della monarchia di Savoia|url=https://books.google.com/books/about/Biblioteca_storica_italiana.html?id=7x4RAAAAYAAJ|ànno=1893|editô=F.lli Bocca|çitæ=Tü(r)ìn|léngoa=IT|p=85|volùmme=Vul. 5}}</ref>. U stemma ricunusciüu in vìa ufisiâle u l'è quellu au decrêtu du cappu du guvèrnu du 28 de zenâ du [[1936]]<ref>{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?189|tìtolo=Cuneo, decreto 1936-01-28 DCG, riconoscimento di stemma|léngoa=IT|vìxita=2025-12-12}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://patrimonioacs.cultura.gov.it/patrimonio/3762ea24-f26f-4b6e-a1df-faa081bf0b83/690-cuneo|tìtolo=Bozzetto dello stemma del Comune di Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2025-12-12}}</ref>, ch'u repìa u stemma araldicu cumme cuncessu dai Savoia: {{Çitaçión|Truncàu. U primmu inquartàu: 1° e 4° partìu de Vestfalia <small>(de purpu(r)a, au cavallu inarbu(r)àu e revertegàu d'argèntu)</small> e de Sasônia <small>(fasciàu de öttu tocchi d'ò(r)u e de negru, au crancelìn de vèrde, traversante in banda)</small>, inestàu in punta d'Angria <small>(d'argèntu ai trèi puntâli de russu, missi 1 e 2)</small>; 2° de Chiablese <small>(d'argèntu seminàu de plinti de negru, au leùn du mèximu, armàu e lampasàu de russu)</small>; 3° de Aòsta <small>(de negru, au leùn d'argèntu, armàu e lampasàu de russu)</small>; in sce tüttu in cö, de Savoia mudèrna <small>(de russu, aa crûxe d'argèntu)</small>. U segundu fasciàu d'argèntu e de russu. U scüu u l'è fianchezàu da due brunde de parma e surmuntàu daa cu(r)una de sitè aculâ da 'n nastru cu'u mòttu {{Maioscolétto|Ferendo}}.|3=Troncato. Il primo inquartato: 1° e 4° partito di Vestfalia <small>(di porpora, al cavallo inalberato e rivoltato d'argento)</small> e di Sassonia <small>(fasciato di otto pezzi d'oro e di nero, al crancelino di verde, attraversante in banda)</small>, innestato in punta di Angria <small>(d'argento ai tre puntali di rosso, disposti 1 e 2)</small>; 2° di Chiablese <small>(d'argento, seminato di plinti di nero, al leone dello stesso, armato e lampassato di rosso)</small>; 3° di Aosta <small>(di nero, al leone d'argento, armato e lampassato di rosso)</small>; sul tutto in cuore, di Savoia moderna <small>(di rosso, alla croce d'argento)</small>. Il secondo fasciato d'argento e di rosso. Lo scudo è accostato da due fronde di palma e sormontato dalla corona di città accollata da un nastro con il motto {{Maioscolétto|Ferendo}}.|lingua=IT}} U mòttu latìn da sitè, ''Ferendo'' ("Supurtandu"), u fà de riferimèntu a tütti i asêdi patìi da Cuni<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20220601000000*/https://www.comune.cuneo.it/uploads/media/Il_palazzo_municipale_di_Cuneo.pdf|tìtolo=Il Palazzo municipale di Cuneo|outô=Giovanni Cerutti (a cü(r)a de)|léngoa=IT|p=7}}</ref>. U gunfa(r)ùn da sitè u l'è in drappu spartìu de giancu e de russu. == Abitanti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/Cuni}} === Minu(r)anse fu(r)èste === Ai 31 de dixèmbre du [[2024]], i sitadìn fu(r)èsti rexidènti a Cuni i sun 6.397<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2024&i=P03|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera e popolazione residente straniera per sesso al 31 dicembre 2024|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2025-12-08}}</ref>. === Cugnummi ciü difüsi === I cugnummi ciü difüsi a Cuni i sun ''Dutto'', ''Giordano'', ''Giraudo'', ''Pellegrino'' e ''Bruno''<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnummi ciü difüsi cumün pe' cumün, Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-08}}</ref>. === Persune lighèi cun Cuni === * [[San Steva da Cuni]] (Cuni, [[1340]] ca. - [[Gerusalemme|Gerüsalèmme]], [[1391]]), religiusu, martire e santu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Francesco Carta|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/stefano-da-cuneo-santo_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2019|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 94|capìtolo=STEFANO da Cuneo, santo}}</ref>. * [[Angelo Carletti]] ([[Chivasso|Chivassu]], [[1411]] - Cuni, [[1495]]), religiusu, lete(r)àu e ümanista<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Sosio Pezzella|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/angelo-carletti_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1977|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 20|capìtolo=CARLETTI, Angelo}}</ref>. * [[Gian Luigi Pascale]] (Cuni, [[1525]]/[[1530]] - [[Romma|Rumma]], [[1560]]), editû, tradutû e religiusu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Susanna Pyronel|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/gian-luigi-pascale_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2014|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 81|capìtolo=PASCALE, Gian Luigi}}</ref>. * [[Carlo Pascale]] (Cuni, [[1547]] - [[Abbeville]], [[1625]]), lete(r)àu e diplumaticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Eleonora Belligni|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/carlo-pascale_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2014|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 81|capìtolo=PASCALE, Carlo}}</ref>. * [[Giovanni Aicardi]] (Cuni, [[1550]] - [[Zena]], [[1631]]), architèttu e inzegnê<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Mario Labò|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-aicardi_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1960|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 1|capìtolo=AICARDI, Giovanni}}</ref>. * [[Giovanni Francesco Ferrari]] (Cuni, [[1609]]/[[1610]] - [[Anqing]], [[1671]]), misciuna(r)iu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuliano Bertuccioli|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-francesco-ferrari_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1996|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 46|capìtolo=FERRARI, Giovanni Francesco}}</ref>. * [[Bruno Bruni]] (Cuni, [[1714]] - [[Romma|Rumma]], [[1796]]), stò(r)icu e teolugu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Pignatelli|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/bruno-bruni_res-0bed41c1-87e9-11dc-8e9d-0016357eee51_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1972|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 14|capìtolo=BRUNI, Bruno}}</ref>. * [[Pio Eula]] (Cuni, [[1722]]/[[1723]] - Cuni, [[1801]]), architèttu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Bruno Signorelli|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/pio-eula_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1993|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 43|capìtolo=EULA, Pio}}</ref>. * [[Vittorio Filippo Melano]] (Cuni, [[1737]] - [[Novæa|Nuva(r)a]], [[1813]]), assivescu de Cagliari e vescu de Nuva(r)a<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Paolo Palumbo|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/vittorio-filippo-melano_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2009|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 73|capìtolo=MELANO, Vittorio Filippo}}</ref>. * [[Maurizio Pipino]] (Cuni, [[1739]] - [[Symi]], [[1788]]), megu e scritû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Rafaella Pilo|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/maurizio-pipino_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2015|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 84|capìtolo=PIPINO, Maurizio}}</ref>. * [[Antonio Bartolomeo Bruni]] (Cuni, [[1757]] - Cuni, [[1821]]), cumpusitû, viulinista e diretû d'urchèstra<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giovanni Scalabrino|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/antonio-bartolomeo-bruni_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1972|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 14|capìtolo=BRUNI, Antonio Bartolomeo}}</ref>. * [[Bruno Lanteri]] (Cuni, [[1759]] - Pineròllu, [[1830]]), religiusu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Griseri|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/pio-bruno-lanteri_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2004|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 63|capìtolo=LANTERI, Pio Bruno}}</ref>. * [[Giuseppe Barbaroux]] (Cuni, [[1772]] - [[Turin|Tü(r)ìn]], [[1843]]), aucattu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Narciso Nada|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-barbaroux_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1964|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 6|capìtolo=BARBAROUX, Giuseppe}}</ref>. * [[Franco Andrea Bonelli]] (Cuni, [[1784]] - [[Turin|Tü(r)ìn]], [[1830]]), ornitolugu e entumolugu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Baccio Baccetti|outô2=Pietro Omodeo|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/franco-andrea-bonelli_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1969|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 11|capìtolo=BONELLI, Franco Andrea}}</ref>. * [[Alessandro Riberi]] ([[Stroppo]], [[1794]] - Cuni, [[1861]]), megu, academicu e puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierangelo Gentile|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-riberi_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2016|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 87|capìtolo=RIBERI, Alessandro}}</ref>. * [[Lelio Della Torre]] (Cuni, [[1805]] - [[Padova|Pàduva]], [[1871]]), scritû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Riccardo Di Segni|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/della-torre-lelio-hillel_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1989|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 37|capìtolo=DELLA TORRE, Lelio Hillel}}</ref>. * [[Carlo Baudi di Vesme]] (Cuni, [[1809]] - [[Turin|Tü(r)ìn]], [[1877]]), lete(r)àu e puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Maria Fubini Leuzzi|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/baudi-di-vesme-carlo_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1970|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 7|capìtolo=BAUDI DI VESME, Carlo}}</ref>. * [[Gustavo Ponza di San Martino]] (Cuni, [[1810]] - [[Dronero]], [[1876]]), puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Davide De Franco|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/ponza-di-san-martino-alessandro-gustavo-giorgio-filippo-maria_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2015|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 84|capìtolo=PONZA DI SAN MARTINO, Alessandro Gustavo Giorgio Filippo Maria}}</ref>. * [[Emilio Ferrero]] (Cuni, [[1819]] - [[Firense|Firènse]], [[1887]]), militâre e puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Vincenzo Caciulli|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/emilio-ferrero_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1997|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 47|capìtolo=FERRERO, Emilio}}</ref>. * [[Giovanni Toselli]] (Cuni, [[1819]] - [[Zena]], [[1886]]), atû de teâtru<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Emanuela Agostini|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-toselli_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2019|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 96|capìtolo=TOSELLI, Giovanni}}</ref>. * [[Antonio Allegretti]] (Cuni, [[1840]] - [[Carrara]], [[1918]]), scurtû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Nello Tarchiani|outô2=Franco Russoli|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/antonio-allegretti_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1960|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 2|capìtolo=ALLEGRETTI, Antonio}}</ref>. * [[Coriolano Ponza di San Martino]] ([[Turin|Tü(r)ìn]], [[1842]] - Cuni, [[1926]]), militâre e puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Davide De Franco|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/ponza-di-san-martino-coriolano-cesare-luigi_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2015|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 84|capìtolo=PONZA DI SAN MARTINO, Coriolano Cesare Luigi}}</ref>. * [[Carolina Invernizio]] ([[Voghera]], [[1851]] - Cuni, [[1916]]), scritrixe<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Zaccaria|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/carolina-invernizio_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2004|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 62|capìtolo=INVERNIZIO, Carolina}}</ref>. * [[Giuseppe Brignone]] (Cuni, [[1854]] - [[Turin|Tü(r)ìn]], [[1937]]), atû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Sisto Sallusti|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-brignone_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1972|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 14|capìtolo=BRIGNONE, Giuseppe}}</ref>. * [[Gherardo Ferreri]] (Cuni, [[1856]] - [[Romma|Rumma]], [[1929]]), megu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Domenico Celestino|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/gherardo-ferreri_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1996|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 46|capìtolo=FERRERI, Gherardo}}</ref>. * [[Tancredi Galimberti]] (Cuni, [[1856]] - Cuni, [[1939]]), puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Sircana|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/tancredi-galimberti_res-99642c2c-87ed-11dc-8e9d-0016357eee51_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1998|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 51|capìtolo=GALIMBERTI, Tancredi}}</ref>. * [[Giovanni Muffone]] (Cuni, [[1859]] - [[Cortemilia]], [[1927]]), prefettu e scritû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Wladimiro Settimelli|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-muffone_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2012|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 77|capìtolo=MUFFONE, Giovanni}}</ref>. * [[Lorenzo Michelangelo Billia]] (Cuni, [[1860]] - [[Firense|Firènse]], [[1924]]), studiusu de filusufia<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Francesco Traniello|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/lorenzo-michelangelo-billia_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1968|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 10|capìtolo=BILLIA, Lorenzo Michelangelo}}</ref>. * [[Giovanni Battista Ceirano]] (Cuni, [[1860]] - [[A Burdighea|A Burdighe(r)a]], [[1912]]), impresa(r)iu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=AA.VV.|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-ceirano_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1979|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 23|capìtolo=CEIRANO, Giovanni}}</ref>. * [[Cesare Goria Gatti]] (Cuni, [[1860]] - [[Turin|Tü(r)ìn]], [[1939]]), impresa(r)iu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Daniela Brignone|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/cesare-goria-gatti_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2002|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 58|capìtolo=GORIA GATTI, Cesare}}</ref>. * [[Camillo Manfroni]] (Cuni, [[1863]] - [[Romma|Rumma]], [[1935]]), prufesû e puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Monsagrati|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/camillo-manfroni_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2007|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 68|capìtolo=MANFRONI, Camillo}}</ref>. * [[Luigi Caissotti di Chiusano]] ([[Turin|Tü(r)ìn]], [[1868]] - Cuni, [[1963]]), puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Alessandro Zussini|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/caissotti-di-chiusano-luigi_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1973|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 16|capìtolo=CAISSOTTI DI CHIUSANO, Luigi}}</ref>. * [[Attilio Mussino]] ([[Turin|Tü(r)ìn]], [[1878]] - Cuni, [[1954]]), ilustratû, fümetista e pitû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Mariadelaide Cuozzo|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/attilio-mussino_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2012|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 77|capìtolo=MUSSINO, Attilio}}</ref>. * [[Antonio Stefano Benni]] (Cuni, [[1880]] - [[Losanna]], [[1945]]), impresa(r)iu e puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Roberto Pertici|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/marcello-soleri_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2018|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 93|capìtolo=SOLERI, Marcello}}</ref>. * [[Nino Berrini]] (Cuni, [[1880]] - [[Boves]], [[1962]]), giurnalista, scritû e dramatürgu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pino Fasano|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/nino-berrini_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1967|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 9|capìtolo=BERRINI, Nino}}</ref>. * [[Marcello Soleri]] (Cuni, [[1882]] - [[Turin|Tü(r)ìn]], [[1945]]), puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppina Bock Berti|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/gastone-lambertini_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2004|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 63|capìtolo=LAMBERTINI, Gastone}}</ref>. * [[Aldo Ferrabino]] (Cuni, [[1892]] - [[Romma|Rumma]], [[1972]]), stò(r)icu, filòsufu e bibliuteca(r)u<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Piero Treves|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/aldo-ferrabino_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1996|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 46|capìtolo=FERRABINO, Aldo}}</ref>. * [[Giorgio Federico Ghedini]] (Cuni, [[1892]] - [[Nervi|Nèrvi]], [[1965]]), cumpusitû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Antonio Sardi De letto|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giorgio-federico-ghedini_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2000|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 53|capìtolo=GHEDINI, Giorgio Federico}}</ref>. * [[Augusto Rostagni]] (Cuni, [[1892]] - [[Muzzano (Italia)|Muzzano]], [[1961]]), filolugu clascicu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Piras|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/augusto-rostagni_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2017|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 88|capìtolo=ROSTAGNI, Augusto}}</ref>. * [[Sergio Ortolani]] ([[Napoli|Napuli]], [[1896]] - Cuni, [[1949]]), stò(r)icu de l'arte, pueta e scritû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Federica De Rosa|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/sergio-ortolani_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2013|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 79|capìtolo=ORTOLANI, Sergio}}</ref>. * [[Gastone Lambertini]] (Cuni, [[1902]] - [[Firense|Firènse]], [[1994]]), biolugu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppina Bock Berti|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/gastone-lambertini_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2004|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 63|capìtolo=LAMBERTINI, Gastone}}</ref>. * [[Amedeo Giacomini]] (Cuni, [[1905]] - [[Romma|Rumma]], [[1979]]), fisicu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giulio Maltese|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/amedeo-giacomini_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2000|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 54|capìtolo=GIACOMINI, Amedeo}}</ref>. * [[Duccio Galimberti]] (Cuni, [[1906]] - [[Centallo]], [[1944]]), aucattu e partigiàn<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Sircana|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/tancredi-galimberti_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1998|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 51|capìtolo=GALIMBERTI, Tancredi}}</ref>. * [[Leonardo Ferrero]] (Cuni, [[1915]] - [[Trieste|Trièste]], [[1965]]), filolugu e prufesû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Marcello Gigante|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/leonardo-ferrero_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1997|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 47|capìtolo=FERRERO, Leonardo}}</ref>. * [[Nuto Revelli]] (Cuni, [[1919]] - Cuni, [[2004]]), stò(r)icu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Lidia Piccioni|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/benvenuto-revelli_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2016|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 87|capìtolo=REVELLI, Benvenuto}}</ref>. * [[Valerio Verra]] (Cuni, [[1928]] - [[Romma|Rumma]], [[2001]]), prufesû<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Claudia Melica|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/valerio-verra_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2020|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 98|capìtolo=VERRA, Valerio}}</ref>. == Pòsti de interesse == === Architetü(r)e religiuse === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Cuneo - Duomo di Cuneo - 2023-09-24 16-13-08 001.JPG|A catedrâle de Cuni Cuneo - Chiesa di Sant'Ambrogio - 2023-09-24 16-16-47 001.JPG|A gêxa de Sant'Ambröxu Cuneo - Chiesa di Santa Maria della Pieve - 2023-09-24 16-19-58 001.JPG|A faciâ de Santa Ma(r)ìa da Cêve Cuneo, Chiesa di San Sebastiano, esterno, facciata.jpg|Gêxa di Santi Giacumu e Bastiàn Chiesa di Sant'Anna, Cuneo, vista frontale.jpg|A capélla de Sant'Ànna Santuario Madonna della Riva, Cuneo 01.jpg|U santua(r)iu da Madònna da Riva </gallery> ;Paròcchia da catedrâle * Catedrâle de Santa Ma(r)ia du Bòscu: a l'è a catedrâle da [[diocexi de Cuni-Fusàn]] e a l'è mensunâ fina du [[XIII secolo|Duxèntu]], scibèn che a gêxa d'ancöi a secce du [[XVII secolo|Seisèntu]], cun di âtri intervènti fèti pe'i dànni de l'asêdiu du [[1774]]. A catedrâle de Cuni a g'ha ina furma a crûxe grêga cuèrta da vorte a butte, cu'ina faciâ neuclascica. De drentu a l'è decu(r)â da pitü(r)e e finimènti fèti tra u [[XVIII secolo|Settesèntu]] e u [[XX secolo|Növesèntu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12213/|tìtolo=Chiesa di Santa Maria del Bosco|léngoa=IT|vìxita=2026-05-02}}</ref>. ;Paròcchia de Sant'Ambröxu * Gêxa de Sant'Ambröxu: fina dau [[XIII secolo|Duxèntu]] a Cuni u gh'é(r)a in gêxa dedicâ a [[Sant'Ambrœuxo|Sant'Ambröxu]], fèta növa aa fìn du [[XVI secolo|Sinquesèntu]] e turna du [[XVIII secolo|Settesèntu]], quand'a l'ha piàu a sò furma d'ancöi, scibèn che i travai pe'a faciâ ba(r)òcca i sun finìi numma che du [[1890]]. Prugettu du [[Francesco Gallo (architèttu)|Francesco Gallo]], de drentu a g'ha ina cianta a crûxe grega cun de capélle dae parte, cun de vorte e de mü(r)aje tütte decu(r)èi cu'in güstu ba(r)òccu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12229/|tìtolo=Chiesa di Sant'Ambrogio|léngoa=IT|vìxita=2026-05-13}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.cittaecattedrali.it/it/bces/185-chiesa-di-sant-ambrogio|tìtolo=Chiesa di Sant'Ambrogio|léngoa=IT|vìxita=2026-05-13}}</ref>. ;Paròcchia de Santa Ma(r)ia da Cêve * Gêxa de Santa Ma(r)ia da Cêve: a se tröva intu veggiu, dund'i l'han fèta aa mitè du [[XVII secolo|Seisèntu]] cumme capélla pe'u culêgiu di Gesuiti, sciü prugettu du [[Giovenale Botto]]. Cunsacrâ du [[1673]], du [[1773]] u gh'è stètu a supresciùn de l'urdine e, passàu quarche tèmpu, a l'è stèta rangiâ a gêxa paruchiâle, funsiùn ch'a l'ha tegnüu fina au dì d'ancöi. Derê da faciâ ba(r)òcca a g'ha ina sula navâ, cun quattru èrchi dae parte dund'i se dröven di atèi, ciü de quellu au fundu, de marme(r)u du [[XVIII secolo|Settesèntu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12228/|tìtolo=Chiesa di Santa Maria della Pieve|léngoa=IT|vìxita=2026-05-17}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.cittaecattedrali.it/it/bces/183-chiesa-di-santa-maria-della-pieve|tìtolo=Chiesa di Santa Maria della Pieve|léngoa=IT|vìxita=2026-05-17}}</ref>. ;Paròcchia de San Michê * Gêxa di Santi Giacumu e Bastiàn: fundâ du [[1481]] in scia pòrte pe' [[Boves]], a l'è stèta fèta növa fra u [[1595]] e u [[1630]], pe' pià a sò faciâ d'ancöi de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]]. De drentu a g'ha ina navâ sula, cuèrta da 'na cupula intu mezzu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/11996/|tìtolo=Chiesa dei Santi Giacomo e Sebastiano|léngoa=IT|vìxita=2026-05-18}}</ref>. * Gêxa de Sant'Ànna: a punènte du cèntru, inte basse ch'e ne pian u numme. * Gêxa du Semina(r)iu Vescuvìle: capélla ch'a se tröva intu cumplessu du Semina(r)iu, au sò servissiu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12197/|tìtolo=Chiesa del Seminario Vescovile|léngoa=IT|vìxita=2026-05-18}}</ref>. * Santua(r)iu da Madònna da Riva: fètu in curispundènsa d'ina funte, u l'existeva da primma du [[XV secolo|Quattrusèntu]] ma u l'è stètu fabricàu de növu ciü votte, a l'ürtimu de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]], p'esse stètu purtàu vìa da de bu(r)e du [[Stü(r)a (sciümme)|Stü(r)a]] o ruvinàu au tèmpu di asêdi da sitè<ref>{{Çitta web|url=https://www.piemontesacro.it/santuari_cuneo/santuario_madonna_della_riva_cuneo.htm|tìtolo=Santuario Madonna della Riva (Cuneo)|léngoa=IT|vìxita=2026-05-18}}</ref>. <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Chiesa del Cuore Immacolato di Maria, Cuneo, campanile.jpg|A gêxa du Cö Imaculàu de Ma(r)ia Chiesa di Sant'Antonio, Cuneo, vista frontale.jpg|Sant'Antôgnu, vegnüu ina gêxa urtudossa Chiesa di San Giovanni Bosco, Cuneo, vista frontale.jpg|A gêxa de San Giuànni Bòscu Chiesa di San Paolo, Cuneo, vista frontale.jpg|San Paulu, vista de frunte Chiesa del Sacro Cuore di Gesù (Cuneo).jpg|A gêxa du Sacru Cö </gallery> ;Paròcchia du Cö Imaculàu de Ma(r)ia * Gêxa du Cö Imaculàu de Ma(r)ia: a l'è ina gêxa mudèrna, inandiâ du [[1957]] ma custruìa de növu, ciü grossa, a partì dau [[1961]], pe' êsse cunsacrâ du [[1970]]. Fèta int'in güstu mudèrnu, a g'ha ina faciâ a cabanna e de drentu a se svilüppa int'in'aula ünica, dund'u ghe fà lüxe sette grandi barcùi e in lüxernâ. Tantu l'atâ che u co(r)u, au fundu da gêxa, i sun fèti de legnu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12214/|tìtolo=Chiesa del Cuore Immacolato di Maria|léngoa=IT|vìxita=2026-05-24}}</ref>. * Santua(r)iu de Sant'Antôgnu de Pàduva: inte quartèi növi de Cuni, faciâ in sce Cursu Nissa, u santua(r)iu u l'è stètu issàu du [[1907]] pe' vuluntè du prève Don Peano, di [[Òpia picìnn-a da Divìnn-a Providénsa|fratti de Don Orione]]. Dau [[2003]] u l'è passàu aa cumünitè urtudossa rümêna, ricunusciüa dau [[2005]] cumme ina sò paròcchia da [[Diòcexi ortodòssa roménn-a d'Itàlia|diocexi d'Italia]]<ref>{{Çitta web|url=https://cuneofotografie.blogspot.com/2016/01/chiesa-di-santantonio.html|tìtolo=Chiesa di Sant'Antonio|léngoa=IT|vìxita=2026-05-24}}</ref>. ;Paròcchia de San Giuànni Bòscu * Gêxa de San Giuànni Bòscu: paròcchia ch'a l'è gestìa dai [[Socjêtæ Saleziànn-a de Sàn Gioâne Bòsco|salesièi de Don Bòscu]], urdine che a Cuni u gh'é(r)a dau [[1928]], a l'è ina custrusiùn mudèrna, cu'a sò primma prìa ch'a l'è stèta missa ai 8 de dixèmbre du [[1975]]. Passàu in ànnu precisu inta gêxa u se gh'è dìtu a primma messa, mèntre a cunsacrasiùn ufisiâle a l'è stèta ai 8 de dixèmbre du [[1977]]<ref>{{Çitta web|url=https://salecuneo.it/i-sale-a-cuneo/|tìtolo=I Sale a Cuneo|outô=Salesiani Don Bosco Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2026-05-30}}</ref>. Daa furma squadrâ, cun l'artâ intu cantu in faccia a quellu de l'intrâ, a l'è fèta de lastre de ciümèntu, de drentu cuèrtu da maùi a vista<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12219/|tìtolo=Chiesa di San Giovanni Bosco|léngoa=IT|vìxita=2026-05-30}}</ref>. ;Paròcchia de San Paulu * Gêxa de San Paulu: missa a meridiùn du sèntru, intu quartê növu cu'u mèximu numme, a l'è ina custrusiùn mudèrna, inandiâ du [[1976]], ch'u se n'è ti(r)àu sciü da prinsippiu a canònica e u primmu cian, duve(r)àu cumme gêxa pruviso(r)ia. Fra u [[1982]] e u [[1983]] u s'è finìu i travài, ch'i g'han dètu in tèitu a ciü ègue, rezüu da de trâve pusèi in sce duzze pilastri. Tantu a gêxa che u campanìn i sun de ciümèntu, de cu(r)û in sciu giancu, cun de mü(r)aje che drentu e sun ceghèi a ti(r)à l'öggiu versu l'atâ<ref>{{Çitta web|url=https://www.cittaecattedrali.it/it/bces/195-chiesa-di-san-paolo|tìtolo=Chiesa di San Paolo|léngoa=IT|vìxita=2026-08-18}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12223/|tìtolo=Chiesa di San Paolo|léngoa=IT|vìxita=2026-08-18}}</ref>. ;Paròcchia du Sacru Cö * Gêxa du Sacru Cö: dedicâ au Sacru Cö du Segnû, a se faccia in sce l'àsse de Vìa Nissa, dund'a l'è stèta ti(r)â sciü fra u [[1892]] e u [[1895]] da prugettu du [[Carlo Ponzo]]. Cunsacrâ ai 20 d'utubre du [[1895]], a l'è vegnüa paròcchia ai 10 d'agustu du [[1905]], cu'a sò faciâ d'ancöi ch'a l'è pe(r)ò du [[1925]]. Fèta int'ina mescciü(r)a fra u güstu rumanicu, pe'u ciü au de fö(r)a, e gòticu, cu'e culònne ch'u gh'è drentu, a g'ha trê navè e quattru atèi pe' parte, mèntre l'atâ magiû u l'è in travaju du [[Giovanni Sassi]]. U campanìn, du [[1902]], u l'è cuèrtu de tère cötte de tanti cu(r)ûi e u g'ha in scia punta ina stàttua de brunzu du Sacru Cö<ref>{{Çitta web|url=https://www.cittaecattedrali.it/it/bces/193-chiesa-del-sacro-cuore-di-gesu|tìtolo=Chiesa del Sacro Cuore di Gesù|léngoa=IT|vìxita=2026-08-18}}</ref>. * Capélla da Madònna de Lourdes: pensâ cumme sacra(r)iu, a se tröva drentu aa Cà du Mütilàu, ina custrusiùn dau güstu rasiunalista inaugü(r)â au primmu de lüju du [[1936]], prugettu du [[Cesare Genovese]] e de l'[[Augusto Toselli]]<ref>{{Çitta web|url=https://cuneofotografie.blogspot.com/2014/01/casa-del-mutilato.html|tìtolo=Casa dei mutilati e degli invalidi di guerra|léngoa=IT|vìxita=2026-08-18}}</ref>. * Capélla di Feruvê: au dì d'ancöi u se ghe tegne i incuntri de gêxe evangeliche, ciü che de manifestasiùi d'âtru genere<ref>{{Çitta web|url=https://www.lastampa.it/cuneo/2017/10/25/news/cuneo-polemica-in-consiglio-comunale-sul-centro-islamico-1.34408813/amp/|tìtolo=Cuneo, polemica in Consiglio comunale sul centro islamico|outô=Lorenzo Boratto|dæta=25 utubre 2017|léngoa=IT|vìxita=2026-08-18}}</ref>. <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> ChiesaDiBombonina.jpg|Vista da gêxa da Bombonina Chiesa di San Giuseppe, Borgo San Giuseppe, Cuneo, vista frontale.jpg|A gêxa de San Giüsèppe Chiesa di San Pio X, Cerialdo, Cuneo, vista frontale.jpg|San Piu X a Cerialdo Cappella di San Giacomo, Cerialdo, Cuneo, vista frontale.jpg|A capélla de San Giacumu Chiesa di San Defendente, Confreria, Cuneo, vista frontale.jpg|San Defendènte de Confreria </gallery> ;Paròcchia de Bombonina-Tetti Pesio * Gêxa de San Grâtu: a se tröva inta lucalitè de Tetti Pesio, a levante de Cuni, dund'u gh'è ascì ina capélla dedicâ au mèximu santu inta grangia di [[Órdine certozìn|certusìn]] de Pesio<ref>{{Çitta web|url=https://fondoambiente.it/luoghi/grangia-certosina-di-tetti-pesio|tìtolo=Grangia certosina di Tetti Pesio|léngoa=IT|vìxita=2026-08-19}}</ref>. A l'è a sêde de sta paròcchia, ch'a l'è dedicâ pe' cuntru a San Fransescu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12233/|tìtolo=Chiesa di San Grato|léngoa=IT|vìxita=2026-08-19}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.diocesicuneofossano.it/wd-annuario-enti/zona-pastorale-valle-stura-964/parrocchia-san-grato-in-tetti-pesio-di-cuneo-41/|tìtolo=Parrocchia San Grato in Tetti Pesio di Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2026-08-19}}</ref>. * Gêxa de San Matê e da Beâ Vèrgine di Du(r)ùi: a se tröva intu quartê de Bombonina, au nòrd-èst du sèntru. Quande che sta lucalitè a l'è vegnüa paròcchia, du [[1952]], u s'è pensàu de frabicà ina gêxa növa, ch'a servisse au pòstu da capélla da scignu(r)i duve(r)â fina a quellu mumèntu. Cumensâ du [[1955]], a sò faciâ a repia u güstu rumanicu e, de drentu, a g'ha ina cianta a crûxe latìna, cu'in atâ de marme(r)u e de mü(r)aje gianche, sènsa gua(r)i de decu(r)asiùi<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12222/|tìtolo=Chiesa di San Matteo e Beata Vergine Addolorata|léngoa=IT|vìxita=2026-08-19}}</ref>. ;Paròcchia de Borgo San Giuseppe * Gêxa de San Giüsèppe: missa inta lucalitè ch'a pìa u numme da stu santu, vegnüa paròcchia dau [[1936]], a sò custrusiùn a l'è cumensâ dui ànni de dòppu ma, du [[1943]], a l'è stèta derucâ dai bumbardamènti. Rangiâ du [[1950]]-[[1954]], a l'è stèta finìa du [[1987]]-[[1989]] segundu u primmu prugettu de l'inzegnê Toselli, bèn che cun de decu(r)asiùi de mênu. A gêxa a se mustra cu'in frunte fiancàu da dui campanìn binélli, mèntre de drentu a g'ha ina furma a crûxe latìna, cu'a navâ cuèrta da 'na votta a butte e, intu presbite(r)iu, l'atâ magiû fètu du [[1989]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12220/|tìtolo=Chiesa di San Giuseppe|léngoa=IT|vìxita=2026-08-19}}</ref>. ;Paròcchia de Cerialdo * Gêxa de San Piu X: a l'è ina gêxa mudèrna, sêde da paròcchia de Cerialdo, lucalitè ch'a se tröva au nòrd-òvest du sèntru de Cuni<ref>{{Çitta web|url=https://www.diocesicuneofossano.it/wd-annuario-enti/zona-pastorale-cuneo-oltrestura-961/parrocchia-san-pio-x-in-cerialdo-di-cuneo-46/|tìtolo=Parrocchia San Pio X in Cerialdo di Cuneo|outô=Diocexi de Cuni-Fusàn|léngoa=IT|vìxita=2026-08-28}}</ref>. * Capélla da Madònna du Rusa(r)iu: a fa parte du cumplessu de vìlla Oldofredi Tadini, a setentriùn de Cerialdo, dund'a l'è stèta frabicà du [[1764]] dai Mocchia de San Michê, i sò pruprieta(r)i inte quelli ànni, in moddu che i cuntadìn du pòstu i puxevan sentì a messa sènsa andâsene fina daa paròcchia, che alantu(r)a a l'é(r)a a Passatore. A capélla, asemme aa vìlla, a l'è stèta brüxâ dai fransesi du [[1799]], pe' êsse dunca rangiâ du [[1802]]; quand'u s'è custruìu ascì u nicciu pe'e relicchie du beàu [[Angelo Carletti]] da [[Chivasso|Chivassu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.villaoldofreditadini.it/?La_Villa___Il_Fantasma___La_Storia_del_Fantasma|tìtolo=Villa Oldofredi Tadini: La Storia del Fantasma|léngoa=IT|vìxita=2026-09-20}}</ref>. * Capélla de San Giacumu: a se tröva a meridiùn de Cerialdo, fiancâ da 'n giardìn pübbriu. U pà ch'a secce stèta fabricà pe'a primma votta du [[1041]] ma, truvanduse int'ina pusisiùn strategica, a l'è stèta derucâ intu cursu di asêdi de Cuni, pe' êsse turna custruìa dai cuntadìn de ste tère. Rangiâ cun l'intervèntu de gènte da lêva du [[1924]], cumpresu u prève don Ugo Bessone, de drentu a cunserva di travài de legnu fèti dau scurtû Beppe Viada, de Cuni<ref>{{Çitta web|url=https://laguida.it/2026/07/04/un-giardino-di-cerialdo-candidato-luogo-del-cuore-fai|tìtolo=Il giardino della cappella di San Giacomo a Cerialdo candidato "Luogo del cuore FAI"|dæta=4 lüju 2026|léngoa=IT|vìxita=2026-08-20}}</ref>. ;Paròcchia de Confreria * Gêxa de San Defendènte: sêde da paròcchia pe'a frasiùn de Confreria, a l'è stèta ti(r)â sciü, cu'ina primma capeletta, du [[1623]], pe' pià u pòstu d'in pilùn dedicàu au mèximu santu. Dutâ de campanìn dau [[1683]], tèmpu du [[XVIII secolo|Settesèntu]] a l'è stèta slargâ cun pa(r)eggi intervènti ma, quandu che du [[1897]] u paìse u l'è vegnüu paròcchia, u s'è pensàu da frabicà ina gêxa növa, cunsacrâ ufisialmènte ai 26 de mazzu du [[1926]]. A faciâ, spartìa da finte culònne, a se mustra cu'in barcùn reundu e in porteghettu avansàu davanti au purtâ, mèntre de drentu a gêxa a g'ha di pilastri ch'i ne spartiscen e trê navè, cu'in presbite(r)iu issàu de trèi sca(r)ìn e in fundu a mezzu serciu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12170/|tìtolo=Chiesa di San Defendente|léngoa=IT|vìxita=2026-08-21}}</ref>. <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Chiesa della Madonna delle Grazie, Madonna delle Grazie, Cuneo, vista frontale.jpg|A gêxa da Madònna de Grassie Cuneo - chiesa parrocchiale di Madonna dell'Olmo, vista frontale.jpg|A Madònna de l'Urmu San Grato, Madonna dell'Olmo, Cuneo, vista frontale.jpg|San Grâtu aa Madònna de l'Urmu Chiesa di San Giovanni Battista, Passatore, Cuneo, vista frontale.jpg|A gêxa de San Giuànni u Batìsta I-CN-Ronchi.JPG|San Lu(r)ènsu de Ronchi </gallery> ;Paròcchia de Madonna delle Grazie * Gêxa da Madònna de Grassie: inta frasiùn cu'u mèximu numme, au de là du Gessu dau sèntru de Cuni, a l'è stèta issâ du [[1941]], da prugettu de l'inzegnê Martino Gallo, mèntre u campanìn u l'è stètu finìu du [[1947]] e u ciasâ du [[1955]]. In scia drìta du presbite(r)iu, du [[1990]], u s'è recavàu ina capélla, prugetâ da l'architèttu Franco Fogliacco, mèntre du [[2001]] u s'è missu in növu purtâ in regordu du giübileu de l'ànnu de primma<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12216/|tìtolo=Chiesa della Madonna delle Grazie|léngoa=IT|vìxita=2026-08-21}}</ref>. ;Paròcchia de Madonna dell'Olmo * Gêxa da Madònna de l'Urmu: missa in scia zìna de mancìna du [[Stü(r)a (sciümme)|Stü(r)a]], a setentriùn du sèntru de Cuni, a fa parte d'in gran cumplessu furmàu ancù da vìlla Tornaforte e u sò parcu. Frabicâ du [[1593]]-[[1595]] au pòstu d'in antìgu pilùn, intu scitu d'in'apa(r)isiùn da Madònna a in surdumüttu, a gêxa a l'è stèta prugetâ da l'[[Ercole Negri di Sanfront]]. Pe'a sò pusisiùn strategica a l'ha patìu i dànni de tante bataje e, tèmpu di fransesi, a l'è stèta sachezâ e serâ ae funsiùi. A l'è stèta dunca rangiâ in scia mitè de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]], piandu cuscì e sò furme d'ancöi. Daa cianta a crûxe latìna e a 'na sula navâ, a cunserva u quaddru miraculusu da ''Madònna de l'Urmu fra i santi Fransescu e Benardu'', di primmi du [[XVI secolo|Sinquesèntu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.cittaecattedrali.it/it/bces/281-chiesa-della-madonna-dell-olmo|tìtolo=Chiesa della Madonna dell'Olmo|léngoa=IT|vìxita=2026-08-21}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.piemontesacro.it/santuari_cuneo/santuario_madonna_dell_olmo_cuneo.htm|tìtolo=Santuario Madonna dell’Olmo (Cuneo)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-21}}</ref>. * Capélla de San Grâtu: missa in scia vìa veggia pe' [[Busca]], fètu dund'u gh'é(r)a zà in pilùn dedicàu au santu<ref>{{Çitta web|url=https://www.prolocomdo.com/storia/|tìtolo=La Storia della Frazione|outô=Proloco MDO|léngoa=IT|vìxita=2026-08-21}}</ref>. ;Paròcchia de Passatore * Gêxa de San Giuànni u Batìsta: a paròcchia da frasiùn a l'è stèta issâ inta segunda mitè du [[XVIII secolo|Settesèntu]], au pòstu da veggia capélla de Santa Ma(r)ìa, mèntre e sò decu(r)asiùi, travaju du [[Giuseppe Toselli]], e sun stète finìe du [[1844]]. A se mustra cu'ina strutü(r)a ciütòstu semplice, spartìa inte trê navè sènsa de decu(r)asiùi gua(r)i fìn, mèntre l'artâ a l'è stètu sustituìu du [[1956]]. In sce mü(r)aje du drentu au campanìn u se pò vegghe ina pitü(r)a da Madònna cu'u Bambìn che, de prubabile, a l'è scampâ fìn dau [[XVI secolo|Sinquesèntu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12171/|tìtolo=Chiesa di San Giovanni Battista|léngoa=IT|vìxita=2026-08-21}}</ref>. ;Paròcchia de Roà Canale * Gêxa de l'Imaculâ Cuncesiùn de Ma(r)ia Santìscima: gêxa da paròcchia de Roà Canale, a l'è stèta frabicâ du [[1927]] in sce prugettu de l'inzegnê [[Antonio Toselli]], inglubandughe a capélla ciü antìga ch'u gh'é(r)a fìn dau [[XVIII secolo|Settesèntu]], ch'u se ne vegghe di resti inte mü(r)aje. A gêxa a l'è fèta int'in stìle repiàu dau rumanicu, a g'ha ina furma a retangulu inte trê navè, cun di pilastri curinsi, mèntre au fundu a g'ha in artâ de marma(r)u de güstu neuclascicu, cu'in quaddru de l'Imaculâ du [[Luigi Morgari]] du [[1921]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12165/|tìtolo=Chiesa dell'Immacolata Concezione di Maria Santissima|léngoa=IT|vìxita=2026-08-21}}</ref>. ;Paròcchia de Roata Rossi * Gêxa de San Ròccu: a l'è a sêde da paròcchia de Roata Rossi, frasiùn ch'a se tröva a setentriùn du sèntru de Cuni, dund'a l'è missa a faciâse in sca vìa veggia pe' Busca<ref>{{Çitta web|url=https://www.diocesicuneofossano.it/wd-annuario-enti/zona-pastorale-cuneo-oltrestura-961/parrocchia-san-rocco-in-roata-rossi-di-cuneo-47/|tìtolo=Parrocchia San Rocco in Roata Rossi di Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2026-08-22}}</ref>. Fundâ cumme capélla de campagna, de dòppu du [[1639]], cun l'intitulasiùn ai santi Ròccu e Andrea, a l'é(r)a in parte intu terito(r)iu da paròcchia de Passatore e pe' in tòccu inte quella de San Benignu. Passâ du [[1807]] daa diocexi de Fusàn inte [[Diocexi de Munduvì|quella de Munduvì]] e, du [[1817]], inte quella de Cuni, du [[1897]] a l'è stèta issâ a paròcchia pe' sò cuntu<ref name=":3">{{Çitta web|url=https://www.diocesicuneofossano.it/bibliografia-diocesana/parrocchie/|tìtolo=Parrocchie|outô=Diocexi de Cuni-Fusàn|léngoa=IT|vìxita=2026-08-22}}</ref>. ;Paròcchia de Ronchi * Gêxa de San Lu(r)ènsu: a sêde da paròcchia de Ronchi, a l'è faciâ in scia SS231, pe'u sò tòccu da Cuni a [[Fusàn]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.diocesicuneofossano.it/wd-annuario-enti/zona-pastorale-cuneo-oltrestura-961/parrocchia-san-lorenzo-in-ronchi-di-cuneo-42/|tìtolo=Parrocchia San Lorenzo in Ronchi di Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2026-08-22}}</ref>. A l'è sêde de paròcchia dau [[1595]], intitulâ ai santi Lu(r)ènsu e Benardu, quand'a l'è stèta destacâ da quella de Passatore; du [[1822]] a l'ha persu u terito(r)iu da Madònna de l'Urmu, vegnüa ina paròcchia pe' cuntu sò<ref name=":3" />. * Gêxa de Sant'Ànna: inta lucalitè de Cascìna Colombaro<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/12118/|tìtolo=Chiesa di Sant'Anna|léngoa=IT|vìxita=2026-08-22}}</ref>.<br /> <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Immaggine:Chiesa di San Pietro del Gallo, San Pietro del Gallo, Cuneo, vista frontale.jpg|Faciâ da gêxa de San Pe(r)u Immaggine:Chiesa di San Rocco, San Rocco Castagnaretta, Cuneo, vista frontale.jpg|A gêxa de San Ròccu </gallery> ;Paròcchia de San Benigno * Gêxa de San Benignu: sta gêxa, ch'a dà de numme aa lucalitè intrega, a g'ha de u(r)igine bèn antìghe, cu'a sò strutü(r)a rumanica ch'a ne vegne dau [[XIII secolo|Duxèntu]]. Du [[XIV secolo|Trexèntu]] u gh'è stètu pe(r)ò levàu i marme(r)i pe' duve(r)âli inta custrusiùn da gêxa de [[Fusàn]], mèntre du [[XV secolo|Quattrusèntu]] a l'è stèta rangiâ a növu. A l'imprinsippiu a l'è nasciüa cumme in priu(r)àu di [[Órdine de Sàn Benéito|benedetìn]] ae dipendènse de l'[[abasìa de Fruttuaria]] ma, du [[1604]], a l'è intrâ a fà parte da [[Diocexi de Sann-a-Noi|diocexi de Fusàn]] cumme paròcchia, mèximu tèmpu ch'u n'è stètu ti(r)àu sciü a votta. A l'ürtimu, de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]], u gh'è stètu fètu e decu(r)asiùi de drentu, e capélle rembèi ae mü(r)aje e a faciâ cumme ch'a se vegghe au dì d'ancöi, tütta cuèrta de maùi<ref name=":3" /><ref>{{Çitta web|url=https://www.chieseromaniche.it/Schede/1420-Cuneo-San-Benigno.htm|tìtolo=Chiesa di San Benigno - Cuneo Frazione San Benigno (CN)|léngoa=IT|vìxita=2026-08-31}}</ref>. * Gêxa de Ma(r)ia Imaculâ: a se tröva int'ina cascìna inta lucalitè de Tetti Rubatto, a punènte de San Benignu. ;Paròcchia de San Pietro del Gallo * Gêxa de San Pe(r)u: mensunâ pe'a primma votta du [[1664]] cumme ina capélla de campagna, e sò u(r)igine e sa(r)ean da ligà aa presènsa d'in véggiu pilùn ch'u mustrava ina pitü(r)a de [[Sàn Pê|San Pe(r)u]] cu'in gallu. A l'è stèta issâ a paròcchia du [[1819]], a primma a êsse creâ inta növa diocexi de Cuni, pe vegnì slargâ du [[1832]], quand'u s'è purtàu ciü in âtu a votta e frabicàu e capelette dae parte e u co(r)u. Inta segunda mitè de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]] de drentu a l'è stèta pitü(r)â a frescu dai pitûi Gautier e Agnese, mèntre a sò faciâ a l'ha piàu e sò furme d'ancöi cun di travai du [[1879]]<ref name=":3" /><ref>{{Çitta web|url=https://www.cittaecattedrali.it/it/bces/276-chiesa-di-san-pietro-apostolo|tìtolo=Chiesa di San Pietro Apostolo|léngoa=IT|vìxita=2026-08-31}}</ref>. ;Paròcchia de San Rocco Castagnaretta * Gêxa de San Ròccu: a l'è stèta custruìa inta lucalitè ch'a ne pìa u numme, finìu a [[Pèsta néigra|pèste]] du [[1630]], pe' vutu da pupulasiùn e vuluntè du prève Giacomo Riberi de [[Entracque]], ch'u g'ha dìtu a primma messa du [[1632]]. Finìa inte l'ànnu de dòppu, a l'è stèta issâ a paròcchia dau vescu de Munduvì e a nu l'è cangiâ gua(r)i cu'u tèmpu. A ògni moddu, du [[1937]] u s'è cumensàu a frabicà ina gêxa növa nu gua(r)i da distante, cunsacrâ numma che du [[1956]], mèntre quella veggia a l'ha finìu pe' êsse caciâ zü intu dixèmbre de quellu ànnu, e u n'è restàu numma che u campanìn<ref>{{Çitta web|url=https://www.cittaecattedrali.it/it/bces/197-chiesa-di-san-rocco|tìtolo=Chiesa di San Rocco|léngoa=IT|vìxita=2026-08-31}}</ref>. * Gêxa du Santìscimu Numme de Ma(r)ia: a se tröva inta burgâ da Cruxetta, raxùn ch'a a fà cunusce cumme a capélla da Cruxetta ascì, pròpiu in sci cunfìn fra Cuni e [[Burgu San Darmàssu]], custruìa du [[1180]] segundu ina targa ch'a gh'è missa. Ciamâ du [[1755]] cumme a capélla de "Salvagna" o "Salvaggia", intu tèmpu u gh'è stètu rembàu de âtre custrusiùi, cumme ina stansia picìna dunde fòscia u ghe staxeva in e(r)emittu. De drentu a l'é(r)a decu(r)â cu'ina pitü(r)a gòtica ch'u ne restàu numma che di tòcchi, mèximu güstu duve(r)àu inta figü(r)a de Ma(r)ìa ch'a se pò vegghe in simma a l'artâ<ref>{{Çitta web|url=https://laguida.it/2025/08/15/la-cappella-della-crocetta-sullantica-strada-che-divideva-cuneo-da-borgo|tìtolo=La Cappella della Crocetta sull'antica strada che divideva Cuneo da Borgo|dæta=15 agustu 2025|léngoa=IT|vìxita=2026-08-31}}</ref>. ;Paròcchia de Spinetta * Gêxa da Nativitè de Ma(r)ia Santìscima ;Âtre architetü(r)e * Veggiu cunventu de San Fransescu * Veggia gêxa de San Tumaxu * Veggia gêxa de San Giuànni Deculàu * Scinagoga de Cuni === Architetü(r)e sivìli === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Immaggine:Cuneo - Palazzo della Prefettura - 2025-09-26 12-42-03 001.jpg|U palàssiu da Prefetü(r)a Immaggine:PiazzaGalimberti-Cuneo3.jpg|U palàssiu du Tribünà Immaggine:Cuneo palazzo vescovile.jpg|U palàssiu du Vescu </gallery> * Palàssiu Alberti * Palàssiu Andreis di Mondrone * Palàssiu-Cà Galimberti * Palàssiu Delfino * Palàssiu Delfino di Trivero * Palàssiu da Banca d'Italia * Palàssiu da Prefetü(r)a * Palàssiu da Pruvinsa * Palàssiu da Stasiùn * Palàssiu da Tûre, cu'a Tûre Sivica * Palàssiu du Municìpiu * Palàssiu du Tribünà * Palàssiu du Vescu * Palàssiu Pascale di Nuceto, dapöi Audiffredi * Palàssiu Rubatti di Toricella * Palàssiu Scotti di Sauze * Palàssiu Taricchi di Stroppo * Teâtro Toselli * Palàssiu Uffici Finanziari PUF * Vìlla Oldofredi Tadini * Vìlla Tornaforte * Munümèntu au Giuseppe Barbaroux * Munümèntu aa cunfruènsa du Stü(r)a e du Gessu * Munümèntu aa rexistènsa ==== Pòrteghi ==== {{Çitaçión||''[[:pms:s:Giovanni Cerutti/Canson/Sota ij pòrti 'd Coni|Ij pòrti 'd Coni]]''|Là sota ij pòrti 'd Coni, là sota ij pòrti neuv,<br />a-i é na bela, bela bionda, larà, ch’a vend ij parapieuv.|lingua=PMS}} [[Immaggine:Portici di Cuneo.jpg|miniatura|I pòrteghi de Cuni]] Cuni a g'ha ciü o mêno öttu chilòmetri de pòrteghi inte tüttu, de lungu impurtanti inta vìtta da sitè e pe'i sò cumèrci<ref>{{Çitta web|url=https://viaggi.corriere.it/itinerari-e-luoghi/cards/portici-ditalia-le-passeggiate-nel-cuore-di-10-citta/?img=2|tìtolo=Sotto i portici più eleganti d'Italia: passeggiate nel cuore di 10 città|outô=Luca Sartori|dæta=17 nuvèmbre 2023|léngoa=IT|vìxita=2025-12-10}}</ref>. Segundu a sò u(r)igine, sti pòrteghi i se ponen spartì inte trèi mumènti de custrusiùn: i pòrteghi de Vìa Rumma e da sitè veggia i ne vegnen da l'etè de mezzu fina au Sei-Settesèntu e l'etè ba(r)òcca, quelli de Ciàssa Galimberti i g'han de cuntru in impiantu de l'Öttusèntu mèntre, daa fìn de l'ürtima guèra mundiâle, i se sun stèti tracièi i pòrteghi de Cursu Nissa e de sò travèrse. Cuni a l'è a quarta sitè de l'Italia pe'a lunghessa di sò pòrteghi, dòppu numma che [[Bologna|Bulògna]], [[Turin|Tü(r)ìn]] e [[Padova|Pàduva]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.ecoditorino.org/quali-sono-le-citta-con-piu-portici-in-italia.htm|tìtolo=Quali sono le città con più portici in Italia?|outô=Emanuel Silci|dæta=19 arvì 2024|léngoa=IT|vìxita=2025-12-10}}</ref>. === Architetü(r)e militâri === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Cuneo – Caserma Vittorio Emanuele II (xilografia).jpg|A caserma Vittorio Emanuele II, [[1893]] Targa Via Cesare Battisti, Cuneo.jpg|Targa au Cesare Battisti in scia caserma ch'a gh'è dedicâ </gallery> * Caserma "Cesare Battisti": nasciüa in gì(r)u au [[1889]] cumme caserma "Vittorio Emanuele II", a l'è stèta fabricâ da fiancu da caserma "generâle Antonio Cantore", ciü antìga, pe' furmà in cumplessu ünicu. Fra i quattri fabrichèi ch'i furmavan sta caserma, quellu ciü a punènte, de ciü prexu pe' êsse duve(r)àu pe'i servissi e di ufissi, u l'è vegnüu a sêde de l'[[Archiviu de Stàttu de Cuni]]<ref>{{Çitta web|url=https://artbonus.gov.it/1431-archivio-di-stato-di-cuneo.html|tìtolo=Archivio di Stato di Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-22}}</ref>. * Caserma "Gonzaga": missa inte Cursu Soleri, a l'è ancù duve(r)â cumme sêde du cumandu di carabinèi pe'a pruvinsa de Cuni<ref>{{Çitta web|url=https://www.cuneodice.it/eventi/cuneo-e-valli/caserma-gonzaga-aperta-al-pubblico_3514.html|tìtolo=Caserma "Gonzaga" aperta al pubblico|dæta=3 nuvèmbre 2016|léngoa=IT|vìxita=2026-03-22}}</ref>. === Müsei === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Cuneo - Museo Casa Galimberti - Marcok 2024-10-11 001 015.jpeg|U Müseu Cà Galimberti Cuneo - Museo civico di Cuneo - Marcok 2024-10-11 022.jpeg|Müseu Sivicu de Cuni Cuneo, Museo Diocesano San Sebastiano Interno Sala di San Giacomo, veduta d'insieme con ex voto.jpg|Sâla de San Giacumu, Müseu Diucesàn </gallery> * Müseu Cà Galimberti: u se tröva drentu au palàssiu Osasco, intu scitu ch'u l'é(r)a da famìa Galimberti e intu scagnu de l'aucattu e partigiàn [[Duccio Galimberti]]. Lì, u gh'è in mustra a culesiùn d'ope(r)e d'arte da famìa, ciü che a sò bibliutêca e archiviu<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.cuneo.it/vivere-il-comune/luoghi/museo-casa-galimberti/|tìtolo=Museo Casa Galimberti|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2026-03-22}}</ref>. * Müseu Sivicu: u müseu da sitè, da-i [[Anni 1980|ànni '80]] u tröva de pòstu intu cumplessu de San Fransescu e u campa insemme de testimunianse in scia sto(r)ia de Cuni dau sò imprinsippiu fin'au dì d'ancöi. Furmàu da pa(r)eggi fundi, u g'ha fina de bibliutêca e de archiviu sto(r)icu<ref>{{Çitta web|url=https://www.cuneocultura.it/musei/museo-civico-di-cuneo/informazioni/|tìtolo=Museo civico di Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-22}}</ref>. * Müseu Diucesàn "San Bastiàn": inta Cuntrâ Munduì, u l'è missu intu cumplessu de San Bastiàn, cu'e ciü tante ope(r)e mustrèi intu müseu ch'e ne vegnen da stu lì e daa cungrega ch'a gh'axeva de sêde<ref>{{Çitta web|url=https://www.museodiocesanocuneo.it/|tìtolo=Il percorso espositivo|outô=Müseu Diucesàn "San Bastiàn"|léngoa=IT|vìxita=2026-03-22}}</ref>. * Müseu feruviàriu: u se tröva inta [[stasiùn de Cuni]] e u se ghe pò vegghe tante testimunianse in scia sto(r)ia de feruvìe a Cuni, cun tantu de vestì e beretti da feruvê, manifesti, papèi e futugrafìe. De ciü, au de fö(r)a u gh'è in vagùn du [[1943]] e ina veggia [[Lucumutìva FS E.551|lucumutìva E.551]]<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20120929010308/http://www.dlfcuneo.net/museo.html|tìtolo=Il Museo Ferroviario di Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-22}}</ref>. * Memu(r)iâle Divixùn Arpìna "Cuneense": inta veggia [[stasiùn de Cuni Gessu]], u mette in mustra memo(r)ie e testimunianse da "Cuneense" e di mòrti in guèra de tütta a pruvinsa, cun di repèrti de quelli tèmpi<ref>{{Çitta web|url=https://www.memocuneense.it/|tìtolo=Memoriale Divisione Alpina Cuneense|léngoa=IT|vìxita=2026-03-22}}</ref>. === Natü(r)a === * Parcu da Zuentù * Parcu da Rexistènsa * Parcu fluviâle Gessu e Stü(r)a * Parcu Munvìsu * Giardìn "Piazza della Libertà" * Parcu da Castagna * Giardìn "Dino Fresia" * Giardìn "Don Cesare Stoppa" * Giardìn "Lalla Romano" * Giardìn "Villa Sarah" * Parcu Parri == Cultü(r)a == === Istrusiùn === ;Bibliutêche [[Immaggine:Biblioteca civica di Cuneo - cortile 01.jpg|miniatura|U curtì da Bibliutêca Sivica]] A Cuni e ghe sun 17 bibliutêche<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20160305093342/http://www.comune.cuneo.gov.it/fileadmin/comune_cuneo/content/amm_organiz/cultura/biblioincitta/Pieghevole_Biblioincitta.pdf|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteche della Città di Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>, tütte drentu aa réa da sitè, ch'a se ciamma ''Biblioincittà''<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20130127161018/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta.html|tìtolo=Biblioincittà|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. Intu detaju, ste chi e sun: * Bibliutêca de l'Alliance Française: a campa di tèsti pe'u stüddiu e pe' mustrà a [[Lengua françéise|lengua fransese]]<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210353/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-dellalliance-francaise.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca dell'Alliance Française di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca de l'asuciasiùn APICE: furmâ da 1.500 vulümmi, a campa du mate(r)iâle dedicàu a l'[[Union Europea|Uniùn Eurupea]]<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210355/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-dellassociazione-apice.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca dell'Associazione APICE di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca di matetti e di fiöi: a g'ha numma che di scrìti dedichèi pe'i fiöi fra 0 e 14 ànni<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210319/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-dei-bambini-e-dei-ragazzi.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca dei Bambini e dei Ragazzi|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca du [[Club arpin italian|Clüb Arpìn Italiàn]] "A. Borsi": a l'è dedicâ a l'arpinismu e aa muntagna in gene(r)âle<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210331/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-del-club-alpino-italiano-a-borsi.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca del Club Alpino Italiano A. Borsi di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca da Came(r)a de Cumèrciu: a cunsèrva libbri e reviste de genere ecunòmicu e stò(r)icu-ecunòmicu, ciü che u fundu bibliugraficu da sêde da Banca d'Italia a Cuni<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210349/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-della-camera-di-commercio.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca della Camera di Commercio di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca du sèntru de ducumentàsiu spurtiva: a se tröva inta sêde du CONI pe'a pruvinsa<ref>{{Çitta web|url=https://archive.is/20121219024220/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-del-centro-di-doc-sportiva.html|tìtolo=Biblioteca del Centro di Documentazione Sportiva|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca du sèntru stüddi da fundasiùn Càscia de risparmiu de Cuni<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210324/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-del-centro-studi-fond-crc.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca del Centro Studi della Fondazione CRC di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca Sivica: a l'è a bibliutêca sivica ciü antìga du Piemunte, fundâ du [[1802]], e a l'ha ina culesiùn de ciü de 300.000 vulümmi. A l'è ascì ina sêde de depôxitu legâle e u sèntru da réa sitadìna<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210116/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-civica-di-cuneo.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca Civica di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca pe'i fiöi de Cuni süd: intu sèntru cumerciâle de Cuni 2, a l'è turna ina bibliutêca pe'i letûi fra 0 e 14 ànni<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210409/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-per-ragazzi-di-cuneo-sud.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca per Ragazzi di Cuneo Sud|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca du Cunservato(r)iu "G. F. Gherdini"<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210335/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-del-conservatorio-g-f-ghedini.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca del Conservatorio G. F. Ghedini di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca diucesâna: intu semina(r)iu vescuvìle<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210359/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-diocesana.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca Diocesana di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca de l'Istitüu Stò(r)icu da Rexistènsa: a se tröva intu sèntru de ducumentasiùn teritu(r)iâle e a campa du mate(r)iâle bibliugraficu dedicàu aa sto(r)ia cuntempuranea<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210406/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-ist-storico-resistenza.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca dell'Istituto Storico della Resistenza di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca da Müseu Cà Galimberti: missa insemme daa famìa Galimberti a partì daa fìn de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]]<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210339/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-del-museo-casa-galimberti.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca del Museo Casa Galimberti di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca du Cumplessu munümentâle de San Fransescu: a cunsèrva du mate(r)iâle dedicàu ai bêni cultü(r)âli<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210117/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-compl-monum-san-francesco.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca del Complesso Monumentale di San Francesco di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca du prugetti fiö: intu sèntru de ducumentasiùn teritu(r)iâle, a l'è dedicâ ai fiö fra 14 e 18 ànni<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210344/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-del-progetto-adolescenti.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca del Progetto Adolescenti di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca universcita(r)ia de Cuni: u g'ha du pübricasiùi in sce mate(r)ie mustrèi inta sêde de Cuni de l'Üniverscitè de Tü(r)ìn<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150923210414/http://www.comune.cuneo.gov.it/cultura/biblioincitta/biblioteca-universitaria-cuneese.html|tìtolo=Biblioincittà: Biblioteca Universitaria Cuneese di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. * Bibliutêca "Davide Cavaglion": a l'è dedicâ aa sto(r)ia de cumünitè ebraiche du Piemunte. ;Scö(r)e Intu terito(r)iu du cumün de Cuni i se trövan 10 asili statâli e 13 privèi, 19 scö(r)e elementâ(r)i (üna privâ), 7 scö(r)e medie (üna privâ), 11 scö(r)e segunda(r)ie de segundu graddu e 5 istitüi de furmasiùn prufesciunâle, cumpresu ün ch'u l'è du cumün. I primmi trèi livélli de scö(r)e prima(r)ie i sun spartìi fra i sinque istitüi cumprensivi "Corso Soleri", "Via Sobrero", "Viale Angeli", "Oltrestura" e "Borgo San Giuseppe", mèntre e segunda(r)ie e sun u magistrâle "E. De Amicis", u tecnicu cumerciâle "F. Bonelli", u tecnicu indüstriâle "M. Delpozzo", l'istitüu d'istrusiùn superiûre "S. Grandis", u scientificu e clascicu "S. Pellico - G.Peano", l'I.I.S. "Bianchi - Virginio" e l'I.I.S. "Virgino - Donadio"<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.cuneo.it/wp-content/uploads/2025/10/SEDI-ISTITUTI-SCOLASTICI.pdf|tìtolo=Sedi istituti scolastici|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2025-12-11}}</ref>. De ciü, a Cuni a gh'è ina sêde destacâ de l'Üniverscitè de Tü(r)ìn, u cunservato(r)iu "Giorgio Federico Ghedini", l'Academia de Bèlle Arte e l'Istitüu Universcita(r)iu pe' mediatûi lenguistichi "A. Macagno". === Parlà de Cuni === U [[parlà de Cuni]] u l'è ina va(r)ietè da [[Léngoa piemontéize|lengua piemuntese]], cunscide(r)àu cumme parte du piemuntese de punènte e tòstu pa(r)eggiu au [[parlà de Tü(r)ìn]]. Au dì d'ancöi, inta sitè nu se ghe parla ancù gua(r)i de Cuni, mèntre a situasiùn a l'è in pôcu meju inte frasiùi. === Cuxìna === U dûse tipicu de Cuni i sun i "[[cuneesi au rum]]", di ciculatìn fèti cun due negge de meringa ch'e g'han intu mezzu ina crema de ciculata fundènte e rum, tütte cuèrte de ciculata fundènte. Sti ciculatìn i sun stèti inventèi da l'Andrea Arione du [[1923]], ch'u n'ha depuxitàu u brevettu, e au dì d'ancöi i se ne ponen truvà inte de versciùi dife(r)ènti, cun o sènsa de licure<ref>{{Çitta web|url=https://www.lastampa.it/topnews/edizioni-locali/cuneo/2021/05/25/news/un-secolo-di-cuneesi-il-dolce-che-fa-sognare-golosi-in-tutto-il-mondo-1.40314156/|tìtolo=Un secolo di "cuneesi", il dolce che fa sognare golosi in tutto il mondo|dæta=15 mazzu 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-01-13}}</ref>. == Ecunumia == L'ecunumia de Cuni, scibèn ch'a se secce strêta inti ànni, u l'è ancù ligâ au cumèrciu di prudòtti de l'[[Agricoltûa|agricultü(r)a]] e de l'[[Alevaménto|alevamèntu]], cu'u sò mercàu de béstie ch'u l'è ün di ciü impurtanti de l'Italia. E indüstrie ch'e se ghe trövan e sun pe'u ciü inti setùi da gumma, du vestì e da mecanica. A sitè a l'è ina destinasiùn pe'u türismu, survetüttu de tranxitu<ref name=":1" />. == Manifestasiùi == * ''Mostra Regionale Zootecnica di Quaresima'': mustra de béstie fèta fina dau [[1952]] intu tèmpu de [[Qua(r)exima]]<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20241106184035/https://www.comune.cuneo.it/attivita-produttive/agricoltura-industria-artigianato-sanita-turismo/ufficio-agricoltura/mostre-agricole-mostra-regionale-zootecnica-di-quaresima.html|tìtolo=Mostre Agricole - Mostra Regionale Zootecnica di Quaresima|léngoa=IT|vìxita=2026-01-08}}</ref>. * ''Degustibus'': manifestasiùn de cuxìna ch'a mi(r)a de dà vûxe ai prudòtti tipichi de Cuni, ch'a se tegne, dau [[2010]], intu segundu fìn de setemâna de mazzu<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20150527121951/http://cuneo.degustibus.cuneo.it/|tìtolo=Degustibus|léngoa=IT|vìxita=2026-01-08}}</ref>. * ''La Fausto Coppi'': cumpetisiùn de briciclette pe' curidûi nu aspèrti, a l'è spartìa inti dui percursi da mediufundu e da granfundu. Fèta dau [[1987]], a cazze aa segunda dumenega de lüju<ref>{{Çitta web|url=http://www.faustocoppi.net/|tìtolo=La Fausto Coppi|léngoa=IT|vìxita=2026-01-08}}</ref>. * ''Cuneo Illuminata'': fèta dau [[2014]], de lüju, pe' l'ucaxùn u l'è decu(r)àu de lüxe cu'a müxica tütta Vìa Rumma e Ciàssa Galimberti<ref name=":2">{{Çitta web|url=https://www.cuneoilluminata.eu/|tìtolo=Cuneo Illuminata|léngoa=IT|vìxita=2026-01-17}}</ref>. * ''Grande Fiera d'Estate'': manifestasiùn du genere de fe(r)e, a l'é(r)a inandià a Cuni fra a fìn d'agustu e l'imprinsippiu de setèmbre, dau [[1976]] fina du [[2019]]. Sta fe(r)a, che dau [[2010]] a g'ha u titulu de "Nasiunâle", a l'è spartìa inte sette sesiùi pe' argumèntu, e a cumprènde ascì di âtri evènti lighèi<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20180321193220/http://grandefieradestate.com/|tìtolo=Grande Fiera d'Estate|léngoa=IT|vìxita=2026-01-09}}</ref>. * ''Mirabilia International Circus & Performing Arts Festival'': in gran festival de arte da cìrcu, u se tegne turna fra a fìn d'agustu e i primmi de setèmbre<ref>{{Çitta web|url=https://www.festivalmirabilia.it/|tìtolo=Mirabilia International Circus & Performing Arts Festival|léngoa=IT|vìxita=2026-01-09}}</ref>. * ''Mostra Regionale Ortofrutticola Città di Cuneo'': a l'è ina manifestasiùn dedicâ ai prudòtti de l'agricultü(r)a da pruvinsa de Cuni. Sta mustra a cazze tütti i ànni inta primma mitè du mese de setèmbre e a l'è fèta inta frasiùn de San Rocco Castagnaretta<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20241106165759/https://www.comune.cuneo.it/attivita-produttive/agricoltura-industria-artigianato-sanita-turismo/ufficio-agricoltura/mostra-regionale-ortofrutticola-citta-di-cuneo.html|tìtolo=Comune di Cuneo - Portale Istituzionale - Mostra Regionale Ortofrutticola - Città di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2026-01-09}}</ref>. * ''Fiera Nazionale del Marrone'': a l'è ina manifestasiùn dedicâ aa [[castagna]] e ai prudòtti fèti cun sta lì, inandiâ intu tèrsu fìn da setemâna d'utùbre dau [[1999]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.marrone.net/|tìtolo=Fiera del Marrone|léngoa=IT|vìxita=2026-01-10}}</ref>. * ''Sono un uomo di mondo'': a tèrsa dumenega d'utùbre, dau [[1999]], u se tegne st'evèntu dedicàu a tütte e gènte ch'e l'han fètu u servissiu militâre a Cuni o ch'e l'han stüdiàu intu sò semina(r)iu<ref>{{Çitta web|url=http://www.uominidimondo.it/|tìtolo=Uomini di mondo|léngoa=IT|vìxita=2026-01-10}}</ref>. * ''Stracôni'': a l'è ina caminâ de ciü o mênu 7&nbsp;km fèta intu terito(r)iu du cumün, pe'u [[Parcu fluviâle Stü(r)a e Gessu|parcu fluviâle Gessu e Stü(r)a]], intu segundu fìn da setemâna de nuvèmbre; a se tegne tütti i ànni dau [[1978]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.straconicard.it/|tìtolo=Stracôni|léngoa=IT|vìxita=2026-01-10}}</ref>. * ''Scrittorincittà'': ciamâ a ''Festa Europea degli autori'' fina du [[2002]], a l'è ina manifestasiùn de lete(r)atü(r)a ch'a cunsciste inte di incuntri fra i scritùi e i letùi, cun tantu de cunfe(r)ènse, di spetaculi, de mustre e di âtri evènti. ''Scrittorincittà'' a l'è inandiâ, dau [[1999]], intu tèrsu fìn da setemâna de nuvèmbre<ref>{{Çitta web|url=http://www.scrittorincitta.it/|tìtolo=Scrittorincittà|léngoa=IT|vìxita=2026-01-16}}</ref>. * ''IllumiNatale'': manifestasiùn pe' Natâle, cun di mercatìn, di spetaculi, preseppi e âtre ativitè<ref name=":2" />. == Sport == === Zögu du balùn === [[Immaggine:Stadio Fratelli Paschiero vista Tribuna Matteotti.jpg|miniatura|U stàddiu "Fratelli Paschiero", u campu de cà pe' l'AC Cuneo]] A squaddra de balùn ciü impurtante da sitè a l'è stèta l'[[Associazione Calcio Cuneo 1905]], fundâ du [[1905]] e ch'a l'ha zügàu pe'u ciü fra a Serie C e a Serie D, fina a quande, du [[2019]], a l'è finìa in falimèntu. De dòppu, u titulu spurtivu du "Cuneo" u l'è stètu rilevàu daa sucietè AC Cuneo 1905 Olmo, che au dì d'ancöi a zöga intu campiunàu de l'Ecelènsa. Fra e âtre sucietè, u se pò regurdà u gruppu spurtivu Saetta, nasciüu daa fuxùn fra a Beppino Nasetta e a Saetta, ch'u l'ha zügàu fina du [[2010]] intu [[Centro Sportivo Italiano|C.S.I.]] du pòstu, ciü che in segunda e in tèrsa categu(r)ìa cun de squaddre dai fiöi fina ai over 40<ref>{{Çitta web|url=https://www.cuneodice.it/sport/cuneo-e-valli/calcio-rimpatriata-tra-ex-allinaugurazione-del-museo-dedicato-alla-saetta_53532.html|tìtolo=Calcio, rimpatriata tra ex all’inaugurazione del museo dedicato alla Saetta|dæta=12 setèmbre 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-01-20}}</ref>. Dapöi u gh'è ancù l'Auxilium Cuneo, u San Benigno, l'Olmense, u San Tarcisio, a Madonna delle Grazie, l'Olmo e u New Ronchi 2012, de squaddre ch'e zögan fra e categu(r)ìe du pòstu o regiunâli<ref>{{Çitta web|url=http://www.tuttocampo.it/Piemonte/CN/ElencoNews#!|tìtolo=Società calcistiche di Cuneo e provincia|léngoa=IT|vìxita=2026-01-20}}</ref>. De ciü, du [[2019]] u l'è nasciüu a "Scuola calcio Cuneo Oltrestura", ch'a mette insemme e frasiùi de San Benigno, San Pietro del Gallo, Roata Rossi e Passatore<ref>{{Çitta web|url=https://cuneoltrestura.it/chi-siamo/|tìtolo=Chi Siamo|léngoa=IT|vìxita=2026-01-20}}</ref>. A sitè de Cuni a pò vantà de quarche partecipasiùn a campiunèi de livéllu ciü âtu cu'a [[Cuneo Calcio Femminile]], fundâ du [[1985]], che defèti a l'ha zügàu due votte inta [[Serie A (dònne)|Serie A]], finèndu pe(r)ò pe' cedde u sò titulu spurtivu aa [[Juventus Football Club (dònne)|Juventus Women]] du [[2017]]. === Bricichette === Inta sitè de Cuni u gh'è finìu pa(r)egge votte üna de tappe du [[Gîo d'Italia|gì(r)u d'Italia]] e, de ciü, de chi a l'è partìa a famusa tappa nüme(r)u 17 du gì(r)u du [[1949]], dunde u [[Fausto Coppi]] u l'ha guagnàu a maja rösa pe' êsse rivàu a [[Pinerolo|Pine(r)òllu]] cun 11'52" in sce [[Gino Bartali]]. A memo(r)ia de st'impresa lì, fèta traversandu e [[Còlla da Madalena|còlle da Madalena]], [[Còlla du Vars|du Vars]], [[Còlla de l'Izoard|de l'Izoard]], [[Còlla du Munginevru|du Munginevru]] e [[Còlla du Sestriere|du Sestriere]], stu percursu u l'è turnàu inte pa(r)egge edisiùi du gì(r)u. Cuni a l'è stèta ascì a partènsa d'ina tappa du [[Tour de France]], a nüme(r)u 16 de l'edisiùn du [[2008]], ch'a l'è finìa a [[Jausiers]], in [[Provensa|Pruvènsa]]<ref>{{Çitta web|url=https://newsfood.com/cuneo-granda-tour-2008-presentato-il-comitato-organizzatore/|tìtolo=Cuneo: "Granda Tour 2008", presentato il Comitato organizzatore|léngoa=IT|vìxita=2026-02-05}}</ref>. === Volley === [[Immaggine:PalazzettodellosportCuneo.jpg|miniatura|U palasettu du sport de San Rocco Castagnaretta]] A sucietè de [[volley]] de rife(r)imèntu pe'a sitè, pe'i òmmi, a l'è stèta pe' tanti ànni u [[Piemonte Volley]], squaddra fundâ du [[1958]] cumme Cuneo Volley Ball Club e restâ in ativitè fina du [[2014]], rivandu a guagnà fina in scüdettu da mascima se(r)ie. Du [[2015]], quande ch'a s'è desfèta, u sò pòstu u l'è stètu piàu daa növa squaddra du [[Cuneo Volley]], ch'a l'ha cumensàu daa [[Serie B2 (volley òmmi)|Se(r)ie B]] e che au dì d'ancöi a zöga inta [[Superlega (volley)|Superlega]]. Pe'e dònne, a squaddra da sitè a l'è a [[Cuneo Granda Volley]], che aù a zöga inta [[Série A1 (volley dònne)|Se(r)ie A1]]. A Cuni, l'impiantu ciü impurtante pe' praticà stu sport, ch'u l'è ascì u sèntru spurtivu prinsipâle da sitè, u l'è u palasettu de San Rocco Castagnaretta, in campu cuèrtu ch'u pò tegnì fina a 4.700 spetatùi. === Balùn === In sport tipicu e da tradisiùn de Cuni u l'è u [[Balón (zêugo)|balùn]], cu'a squaddra da sitè ch'a l'è a Pallonistica Subalcuneo. Sta squaddra a zöga da fissu inta [[Série A (balón)|Se(r)ie A]], u mascimu livéllu du [[Canpionòu italiàn de balón|campiunàu de balùn]], guagnàu dau Cuni bèn 14 votte, ciü che e 8 vito(r)ie inta [[Cuppa Italia (balùn)|Cuppa Italia de primma categu(r)ìa]]. U campu de cà da Subalcuneo u l'è u sferiste(r)iu "Francesco Capello", ina strutü(r)a du cumün cuèrta ch'a pò tegnì 1.290 persune. === Âtru === Pe'u [[Ballabanastra|basket]] a squaddra da sitè a l'é a Granda College Cuneo, ch'a l'è de cà inta palestra cumünâle de Borgo San Giuseppe e ch'a l'ha zügàu de lungu inta [[Serie C (basket òmmi)|Se(r)ie C]] da regiùn. Pe'u [[rugby]], a Cuni u se tröva u Cuneo Pedona Rugby, ina squaddra ch'a zöga inta [[Serie C (rugby a 15)|Se(r)ie C]] in sciu campu, du cumün, aa Madonna dell'Olmo. A Cuni u gh'è pöi u campu spurtivu "Walter Merlo", daa capacitè de 400 pòsti, ch'u g'ha ina pista a 6 cursie ciü che i atressi e e dutasiùi pe'e âtre discipline de l'[[atletica]]. == Aministrasiùn == === Scindichi de Cuni === [[Immaggine:I-CN-Cuneo13.JPG|miniatura|U palàssiu du cumün de Cuni]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu sitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Nòtte}} {{ComuniAmminPrec|1860|1862|Carlo Brunet||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1862|1862|Francesco Lovera||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1863|1863|Agostino Moschetti||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1863|1865|Carlo Brunet||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1866|1866|Agostino Moschetti||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1867|1868|Luigi Fabre||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1869|1872|Giacinto Ballario||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1872|1874|Agostino Moschetti||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1874|1884|Virginio Allione||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1885|1888|Giuseppe Calcagno||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1888|1905|Angelo Bocca||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1905|1907|Attilio Pirinoli||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1907|1907|Luigi Moschetti||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1907|1908|Giulio Bertoldi||Regiu cum.|}} {{ComuniAmminPrec|1908|1912|Luigi Fresia||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1912|1913|Marcello Soleri||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1913|1914|Marco Cassin||Pro-scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1914|1920|Luigi Fresia||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1920|1925|Antonio Bassignano||Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1925|1926|Vincenzo Gueli||Cum. pref.|}} {{ComuniAmminPrec|1926|1926|Ugo Franco||Cum. pref.|}} {{ComuniAmminPrec|1926|1927|Pietro Frigerio||Cum. pref.|}} {{ComuniAmminPrec|1927|1938|Giovanni Battista Imberti|PNF|Pudestè|}} {{ComuniAmminPrec|1938|1940|Michele Olivero|PNF|Pudestè|}} {{ComuniAmminPrec|1940|1941|Giovanni Marchetti|PNF|Pudestè f.f.|}} {{ComuniAmminPrec|1941|1941|Massimo Ferreri||Cum. pref.|}} {{ComuniAmminPrec|1941|1943|Carlo Viglino||Cum. pref.|}} {{ComuniAmminPrec|1943|1944|Antonio Bassignano||Cum. pref.|}} {{ComuniAmminPrec|1944|1944|Angelo Tua||Cum. pref.|}} {{ComuniAmminPrec|1944|1944|Pensiero Macciotta||Cum. pref.|}} {{ComuniAmminPrec|1944|1945|Andrea Caiani|PFR|Pudestè|}} {{ComuniAmminPrec|1945|1945|Armando Sartirana||Cum. pref.|}} {{ComuniAmminPrec|1946|1948|Ettore Rosa|CLN|Scindicu|<ref group="n.">Scindicu indicàu dau Cumitàu de Libe(r)asiùn Nasiunâle</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1946|1948|Antonio Toselli|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1948|1951|Luigi Teresio Cavallo|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1951|8 zügnu 1965|Mario Delpozzo|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|8 zügnu 1965|1976|Tancredi Dotta Rosso|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 dixèmbre 1976|1985|Guido Bonino|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1985|1990|Elvio Viano|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|1990|1995|Giuseppe Menardi|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|8 mazzu 1995|11 zügnu 2002|Elio Rostagno|Indipendènte|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|11 zügnu 2002|23 mazzu 2012|Alberto Valmaggia|DL - La Margherita|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|16 zügnu 2017|4 lüju 2022|Federico Borgna|Indipendènte|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|4 lüju 2022|''in càrega''|Patrizia Manassero|PD|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Gemelaggi === A sitè de Cuni a l'é binélla cun quelle de<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.cuneo.it/la-citta/storia/gemellaggi.html|tìtolo=Gemellaggi di Cuneo|outô=Cumün de Cuni|léngoa=IT|vìxita=2026-02-17}}</ref>: * {{Binelàggio|FRA|Nissa|1964|var-da-o=da-u}} * {{Binelàggio|DEU|Fürstenberg/Havel|1974|var-da-o=da-u}} * {{Binelàggio|SEN|Richard Toll|1986|var-da-o=da-u}} * {{Binelàggio|ARG|Santa Fe de la Vera Cruz|1991|var-da-o=da-u|Santa Fe (Argentinn-a)}} De ciü, a l'è binélla ascì cun<ref>{{Çitta web|url=https://www.ilpalio.org/aneddoti_selva03.htm|tìtolo=Gemellaggio Cuneo-Contrada Selva|léngoa=IT|vìxita=2026-02-17}}</ref>: * {{Scìnbolo|600px Verde e Arancione listati di Bianco.PNG}} [[Cuntrâ da Selva]], [[Senn-a|Siena]], da-u [[1959]] == Vìe de cumünicasiùn == === Stradde === [[Immaggine:Cuneo map.png|miniatura|Mappa cu'e stradde da pruvincia de Cuni]] L'[[Autustradda A33 (Italia)|Autustradda A33 Cuni-Asti]] a liga a sitè cu'a regiùn de fe(r)e de Cuni e cun l'[[Autustradda A6 (Italia)|Autustradda A6 Türìn-Savuna]]. Intu terito(r)iu du cumün de Cuni u se ghe tröva due sciurtie, ch'e sun quelle de Cuni Sèntru, ''Cuneo Centro'', e de Cuni Levante'', Cuni Est''. Fra e âtre stradde impurtanti ch'e se trövan a Cuni u gh'è a cuscì dìta ''Variante Est-Ovest'', che pe' dabùn a cûre in diresiùn Nord-Ovest/Sud-Est, e a stradda dìta a "bovesâna", ch'a se svilüppa in sciu percursu da veggia [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmassu|feruvìa Cuni-Boves]]. === Feruvìe === [[Immaggine:Stazione di Cuneo (2).jpg|sinistra|miniatura|U fabricàu da [[stasiùn de Cuni]]]] {{Véddi ascì|Stasiùn de Cuni|càngio variànte=U mèximu argumèntu in detaju}} A [[stasiùn de Cuni]] a l'è a stasiùn ciü impurtante da sitè; a l'è servìa da di treni regiunâli de [[Trenitalia]] pe'a [[Feruvìa Fusàn-Cuni|linea Fusàn-Cuni-Limùn-Vintimìa]] e de [[Arenaways]] pe'a [[feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni]], ch'i travajan intu cuntèstu du cuntrattu servissiu cu'a [[Piemonte|Regiùn Piemunte]]. Fina du [[1960]] sta linea a l'ha avüu in percursu dife(r)ènte, ch'u l'é(r)a quellu u(r)iginâle, atìvu cumme [[feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]]. A [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìa Cuni-Vintimìa-Nissa]], cunusciüa cumme a "feruvìa de ma(r)aveje", a g'ha tòstu dui seculi e cu'u sò percursu a liga insemme u [[Piemonte|Piemunte]] cu'a [[Liguria|Ligü(r)ia]], pe' cûre cuscì dai munti au mâ e daa cianü(r)a aa còsta. Di âtri impianti ch'i se trövan inta sitè i sun a [[stasiùn de Cuni Gessu]], che fina du [[1937]] a l'è stèta a sula de Cuni, sènsa de traffegu da quande che, du [[2012]], a [[feruvìa Cuni-Munduvì]] a l'è stèta serâ. De ciü, u gh'è ancù a [[Stasiùn de Roata Rossi|fermâ de Roata Rossi]] in scia [[feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni]], supressa du [[2003]], e [[Stasiùn de San Benignu de Cuni|quella de San Benignu de Cuni]], in scia [[Feruvìa Fusàn-Cuni|linea pe' Fusàn]]. === Tranvài === [[Immaggine:Cuneo, piazza VE II - 1905.JPG|miniatura|Ciàssa Galimberti cu'i tranvài, du [[1905]]]] A partì dau [[1877]] a sitè de Cuni a l'è stèta servìa da 'n'impurtante réa inter-urbâna de tranvài a vapû, tütte serèi au [[1948]]: * [[Tranvài Cuni-Burgu San Darmàssu-Demunte|Cuni-Burgu San Darmàssu]] (1877-1948, slungâ du 1914 fina a [[Demonte|Demunte]]) * [[Tranvài Cuni-Drune(r)u|Cuni-Drune(r)u]] (1879-1948) * [[Tranvài Cuni-Salüssu|Cuni-Salüssu]] (1880-1948) * [[Tranvài Cuni-Boves|Cuni-Boves]] (1903-1935) === Ariupòrti === [[Immaggine:Cuneo Airport aerial view.jpg|miniatura|L'ariupòrtu de Cuni mi(r)àu da l'aruplàn|sinistra]] A sitè a l'è servìa da l'[[Ariupòrtu Internasiunâle de Cuni-Levaldigi]], che au dì d'ancöi u l'è ufisialmènte ciamàu "de Langhe e de Arpi du Mâ", dund'u se ghe pò rivà pe' mezzu da [[Stradda statâle 20 da Còlla de Tènda e da Valâ du Röia|SS20]]<ref>{{Çitta web|url=https://cuneoairport.com/|tìtolo=Aeroporto di Cuneo|léngoa=IT|vìxita=2026-02-28}}</ref>. St'impiantu u l'è intràu in funsiùn du [[1929]], cu'ina primma pista d'èrba, pe' êsse fètu a növu du [[1960]] e passà de man a di privèi dau [[2015]]<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20251231164144/https://cuneoairport.com/home/storia/|tìtolo=Storia|léngoa=IT|vìxita=2026-06-05}}</ref>. === Trasporti ürbani === U trasportu pübbricu inta sitè de Cuni e intu sò sircunda(r)iu u l'è stètu afidàu aa ''Conurbazione di Cuneo'', ch'a l'è gestìa dau ''Consorzio Trasporti GrandaBus''. De ciü, a Cuni u se ghe tröva in [[Ascensû de Cuni|ascensû panu(r)àmicu inclinàu]], ch'u lìga insemme a parte bassa da sitè, daa Pòrte de Munduvì, cu'u sèntru e, intu detaju, cun Cursu Giuseppe Garibaldi, cu'in percursu tüttu intu mezzu aa natü(r)a. Avèrtu a partì dau [[2009]], st'ascensû u pò purtà ciü o mênu vintisinque persune. Fra u [[1908]] e u [[1968]] Cuni a gh'axeva fina ina sò [[Réa de filobus de Cuni|réa de filobus]]. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Âtri prugetti == {{Interprogetto}} == Ligammi de fö(r)a == * {{Çitta web|url=https://www.comune.cuneo.it/|tìtolo=Scìtu ufisiâle|léngoa=IT|vìxita=2025-11-30}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Cuni| ]] [[Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e]] [[Categorîa:Çittæ d'Italia]] ll1tit84gwsmsonk2xwqsk9dkkvkix1 828 18684 273740 273558 2026-09-01T18:43:36Z N.Longo 12052 up 273740 Scribunto text/plain local config = {} --====================================================================================================================== -- Tabelle di configurazione per determinare l'immagine da visualizzare quando non disponibile --====================================================================================================================== config.missing_table = { ['[[actinopterygii]]'] = 'File:Missing Actinopterygii.png', ['[[acytota]]'] = 'File:Acytota missing.png', ['[[amphibia]]'] = 'File:Missing Amphibia.png', ['[[animalia]]'] = 'File:Animalia missing.png', ['[[annelida]]'] = 'File:Missing Annelida.png', ['[[anthozoa]]'] = 'File:Missing Anthozoa.png', ['[[arachnida]]'] = 'File:Missing Arachnida.png', ['[[archaea]]'] = 'File:Bacteria missing.png', ['[[arecales]]'] = 'File:Missing Cycadophyta.png', ['[[arthropoda]]'] = 'File:Missing Arthropoda.png', ['[[artiodactyla]]'] = 'File:Missing Artiodactyla.png', ['[[aves]]'] = 'File:Missing Aves.png', ['[[bacteria]]'] = 'File:Bacteria missing.png', ['[[bryophyta]]'] = 'File:Missing Bryophyta.png', ['[[carnivora]]'] = 'File:Missing Carnivora.png', ['[[cephalopoda]]'] = 'File:Missing Cephalopoda.png', ['[[cetacea]]'] = 'File:Missing Cetacea.png', ['[[charophyta]]'] = 'File:Missing Charophyta.png', ['[[chiroptera]]'] = 'File:Missing Chiroptera.png', ['[[chlorophyta]]'] = 'File:Missing Chlorophyta.png', ['[[chondrichthyes]]'] = 'File:Missing Chondrichthyes.png', ['[[chromista]]'] = 'File:Protista missing 1.png', ['[[cingulata]]'] = 'File:Missing Cingulata.png', ['[[cnidaria]]'] = 'File:Missing Cnidaria.png', ['[[coleoptera]]'] = 'File:Missing Coleoptera.png', ['[[crocodilia]]'] = 'File:Missing Crocodilia.png', ['[[crocodylia]]'] = 'File:Missing Crocodilia.png', ['[[crustacea]]'] = 'File:Missing Crustacea.png', ['[[cycadophyta]]'] = 'File:Missing Cycadophyta.png', ['[[dasyuromorphia]]'] = 'File:Missing Dasyuromorphia.png', ['[[didelphimorphia]]'] = 'File:Missing Didelphimorphia.png', ['[[dinosauria]]'] = 'File:Missing Dinosauria.png', ['[[diprotodontia]]'] = 'File:Missing Diprotodontia.png', ['[[diptera]]'] = 'File:Missing Diptera.png', ['[[echinodermata]]'] = 'File:Missing Echinodermata.png', ['[[fungi]]'] = 'File:Fungi missing.png', ['[[gastropoda]]'] = 'File:Missing Gastropoda.png', ['[[hexapoda]]'] = 'File:Missing Hexapoda.png', ['[[hymenoptera]]'] = 'File:Missing Hymenoptera.png', ['[[lacertilia]]'] = 'File:Missing Sauria.png', ['[[lagomorpha]]'] = 'File:Missing Lagomorpha.png', ['[[lepidoptera]]'] = 'File:Missing Lepidoptera.png', ['[[magnoliophyta]]'] = 'File:Missing Magnoliophyta.png', ['[[mammalia]]'] = 'File:Missing Mammalia.png', ['[[peramelemorphia]]'] = 'File:Missing Peramelemorphia.png', ['[[perissodactyla]]'] = 'File:Missing Perissodactyla.png', ['[[pilosa]]'] = 'File:Missing Pilosa.png', ['[[pinophyta]]'] = 'File:Missing Pinophyta.png', ['[[plantae]]'] = 'File:Plantae missing 1.png', ['[[primates]]'] = 'File:Missing Primates.png', ['[[proboscidea]]'] = 'File:Missing Proboscidea.png', ['[[protista]]'] = 'File:Protista missing 1.png', ['[[pteridophyta]]'] = 'File:Missing Pteridophyta.png', ['[[reptilia]]'] = 'File:Missing Reptilia.png', ['[[rhodophyta]]'] = 'File:Missing Rhodophyta.png', ['[[rhynchota]]'] = 'File:Missing Rhynchota.png', ['[[rodentia]]'] = 'File:Missing Rodentia.png', ['[[sauria]]'] = 'File:Missing Sauria.png', ['[[serpentes]]'] = 'File:Missing Reptilia.png', ['[[soricomorpha]]'] = 'File:Missing Soricomorpha.png', ['[[testudines]]'] = 'File:Missing Testudines.png', } config.param_to_check = { "sottordine", "superordine", "ordine", "classe", "superclasse", "subphylum", "phylum", "divisione", "regno", "dominio" } --====================================================================================================================== -- Tabelle di configurazione per la gestione dello stato di conservazione --====================================================================================================================== --====================================================================================================================== -- Alias dei codici utilizzabili per indicare lo stato di conservazione, il valore di ogni chiave deve corrispondere -- quello di uno dei valori della successiva tabella --====================================================================================================================== config.stato_alias = { ['basso rischio'] = 'lr', ['least concern'] = 'lc', ['basso rischio lc'] = 'lr/lc', ['near threaned'] = 'nt', ['basso rischio nt'] = 'lr/nt', ['lr/cd'] = 'cd', ['basso rischio cd'] = 'cd', ['vulnerabile'] = 'vu', ['endangered'] = 'en', ['in pericolo'] = 'en', ['critico'] = 'cr', ['data deficient'] = 'dd', ['not evaluated'] = 'ne', ['probabilmente estinto'] = 'pe', ['probabilmente estinto in natura'] = 'pew', ['estinto'] = 'ex', ['estinto_data'] = 'ex', ['estinto data'] = 'ex' } --====================================================================================================================== -- Configurazione per lo stato: -- - image: nome del file immagine da usare, può contenere un segnaposto per una stringa (generalmente se cambia la versione) -- - versione: se lo stato di conservazioni prevede il parametro versione -- - text: testo che segue l'immagine -- - color: colore del testo -- - data: testo di formattazione della data (se presente) -- - pre_data: testo che precede un eventuale data --- color_data: colore della data (se diverso da color) --====================================================================================================================== config.stato = { ['lr'] = { image = 'Status_iucn2.3_LR.svg', text = 'Basso rischio', color='teal'}, ['lc'] = { image = 'Status_iucn3.1_LC.svg', text = 'Rischio minimo', color='teal'}, ['lr/lc'] = { image = 'Status_%s_LC.svg', versione = true, text="[[Specie a rischio minimo|<span style=\"color:teal;\">Basso rischio ''(lc)''</span>]]", color='teal' }, ['nt'] = { image = 'Status_iucn3.1_NT.svg', text="Prossimo alla minaccia ''(nt)''", color= 'teal'}, ['lr/nt'] = { image = 'Status_%s_NT.svg', versione = true, text="[[Specie prossima alla minaccia|<span style=\"color:teal;\">Basso rischio ''(nt)''</span>]]", color='teal'}, ['cd'] = { image = 'Status_iucn2.3_CD.svg', text="Basso rischio ''(cd)''", color= 'teal'}, ['vu'] = { image = 'Status_%s_VU.svg', versione = true, text="Vulnerabile", color= 'darkgoldenrod'}, ['en'] = { image = 'Status_%s_EN.svg', versione = true, text="In pericolo", color= 'chocolate'}, ['cr'] = { image = 'Status_%s_CR.svg', versione = true, text="Critico", color= 'red'}, ['dd'] = { image = 'Status_none_DD.svg', text="Dati insufficienti", color= 'dimgray'}, ['ne'] = { image = 'Status_none_NE.svg', text="Specie non valutata", color= 'dimgray'}, ['pe'] = { image = 'Status_iucn3.1_PE.svg', text="Critico", color= 'red', data = " (%s)", pre_data = "- Probabilmente estinto", color_data = 'slateblue'}, ['pew'] = { image = 'Status_iucn3.1_PEW.svg', text="Critico", color= 'red', data = " (%s)", pre_data = "- Probabilmente estinto in natura", color_data = 'slateblue'}, ['ex'] = { image = 'Status_%s_EX.svg', versione = true, text="Estinto", color= 'slateblue', data = " (%s)", color_data = 'slateblue'}, ['ew'] = { image = 'Status_%s_EW.svg', versione = true, text="[[Specie estinta in natura|<span style=\"color:slateblue;\">Estinto in natura</span>]]", color= 'slateblue'}, ['fossile'] = { text = 'Fossile', color = '#25383c', data = '<br />Periodo di fossilizzazione: %s'}, ['sconosciuto'] = { text = 'Sconosciuto', color = 'black' }, } --====================================================================================================================== -- Configurazione ere geologiche --====================================================================================================================== config.ere_geologiche = { ['aaleniano'] = { start='174.1', next_era='bajociano', color='#6FDAED' }, ['adeano'] = { start='4600', next_era='archeano', color='#CB0381' }, ['aeroniano'] = { start='440.8', next_era='telychiano', color='#A4E0D0' }, ['aimchaniano'] = { next_era='mayaniano' }, ['albiano'] = { start='113.0', next_era='cenomaniano', color='#CDE5A8' }, ['anisico'] = { start='247.2', next_era='ladinico', color='#C986B6' }, ['aptiano'] = { start='125.0', next_era='albiano', color='#BFE19F' }, ['aquitaniano'] = { start='23.03', next_era='burdigaliano', color='#FEF14D' }, ['archeano'] = { start='4000', next_era='proterozoico', color='#FE007C' }, ['arenig'] = { start='477.7', next_era='dapingiano' }, ['argillite di Burgess'] = { start='508' }, ['arikareeano'] = { next_era='hemingfordiano' }, ['arikeeano'] = { start='30.6' }, ['artinskiano'] = { start='290.1', next_era='kunguriano', color='#EF8A74' }, ['asseliano'] = { start='298.9', next_era='sakmariano', color='#F0775F' }, ['atdabaniano'] = { next_era='botomiano' }, ['attuale'] = { start='0' }, ['baikaliano'] = { next_era='vendiano' }, ['bajociano'] = { start='170.3', next_era='bathoniano', color='#87DEEE' }, ['barremiano'] = { start='129.4', next_era='aptiano', color='#AFDD97' }, ['barstoviano'] = { start='16.3', next_era='clarendoniano' }, ['bartoniano'] = { start='41.3', next_era='priaboniano', color='#FEC498' }, ['bashkiriano'] = { start='323.2', next_era='moscoviano', color='#8AC6C3' }, ['bathoniano'] = { start='168.3', next_era='calloviano', color='#9CE2EF' }, ['berriasiano'] = { start='145.0', next_era='valanginiano', color='#7CCE7C' }, ['blancano'] = { start='4.75', next_era='irvingtoniano' }, ['botomiano'] = { start='522' }, ['bridgeriano'] = { start='50.3', next_era='uintano' }, ['burdigaliano'] = { start='20.44', next_era='langhiano', color='#FEF259' }, ['caerfai'] = { start='530', next_era='cambriano medio' }, ['calabriano'] = { start='1.80', color='#FEEFC1' }, ['calloviano'] = { start='166.1', next_era='oxfordiano', color='#AEE6F0' }, ['calymmiano'] = { start='1600', next_era='ectasiano', color='#FEC386' }, ['cambriano'] = { start='541.0', next_era='ordoviciano', color='#81AA72' }, ['cambriano inferiore'] = { next_era='cambriano medio' }, ['cambriano medio'] = { next_era='cambriano superiore' }, ['cambriano superiore'] = { next_era='ordoviciano inferiore' }, ['campaniano'] = { start='83.6', next_era='maastrichtiano', color='#EAED93' }, ['capitaniano'] = { start='265.1', next_era='wuchiapingiano', color='#FEA38A' }, ['carbonifero'] = { start='323.2', next_era='permiano', color='#3FAEAD' }, ['carbonifero inferiore'] = { start='358.9', next_era='pennsylvaniano', color='#619D7E' }, ['carbonifero superiore'] = { next_era='permiano', color='#8AC6C3' }, ['carnico'] = { start='237', next_era='norico', color='#D1A6C9' }, ['cenomaniano'] = { start='100.5', next_era='turoniano', color='#B5DA71' }, ['cenozoico'] = { start='66.0', next_era='ora', color='#F6EC39' }, ['chadroniano'] = { start='38', next_era='orellano' }, ['changhsingiano'] = { start='254.14', next_era='induano', color='#FEC6B3' }, ['chattiano'] = { start='28.1', next_era='aquitaniano', color='#FEE4B2' }, ['chengjiang'] = { start='524' }, ['cisuraliano'] = { start='298.9', next_era='permiano medio', color='#F76E54' }, ['clarendoniano'] = { start='13.6', next_era='hemphilliano' }, ['clarkforkian'] = { start='56.8' }, ['clarkforkiano'] = { next_era='wasatchiano' }, ['condrusiano'] = { color='#F4E0A9' }, ['coniaciano'] = { start='89.8', next_era='santoniano', color='#D1E382' }, ['cretacico'] = { start='145.0', next_era='paleogene', color='#6FC86B' }, ['cretacico inferiore'] = { start='145.0', next_era='cretacico superiore', color='#7ECD74' }, ['cretacico superiore'] = { start='100.5', next_era='paleocene', color='#A6D468' }, ['cryogeniano'] = { start='850', next_era='ediacarano', color='#FECC6F' }, ['daniano'] = { start='66.0', next_era='selandiano', color='#FEB872' }, ['dapingiano'] = { start='470.0', next_era='darriwiliano', color='#12C5A9' }, ['darriwiliano'] = { start='467.3', next_era='sandbiano', color='#35C9B2' }, ['devoniano'] = { start='419.2', next_era='mississippiano', color='#DD9651' }, ['devoniano inferiore'] = { start='419.2', next_era='devoniano medio', color='#EFB063' }, ['devoniano medio'] = { start='393.3', next_era='devoniano superiore', color='#F6C87A' }, ['devoniano superiore'] = { start='382.7', next_era='mississippiano', color='#F4E0A9' }, ['doushantuo'] = { start='570' }, ['downtoniano'] = { start='419.2' }, ['drumiano'] = { start='504.5', next_era='guzhangiano', color='#BFD8AD' }, ['duchesneano'] = { start='42', next_era='chadroniano' }, ['earliest cambrian'] = { next_era='stadio 2' }, ['early late ordovician'] = { next_era='middle late ordovician' }, ['early middle cambrian'] = { next_era='drumiano' }, ['early middle ordovician'] = { next_era='darriwiliano' }, ['ectasiano'] = { start='1400', next_era='steniano', color='#FECE94' }, ['ediacarano'] = { start='635', next_era='cambriano', color='#FED67B' }, ['eifeliano'] = { start='393.3', next_era='givetiano', color='#F5D386' }, ['emsiano'] = { start='407.6', next_era='eifeliano', color='#ECCF87' }, ['eoarcheano'] = { start='4000', next_era='paleoarcheano', color='#EE007D' }, ['eocene'] = { start='56.0', next_era='oligocene', color='#FEB979' }, ['eocene inferiore'] = { next_era='eocene medio' }, ['eocene medio'] = { next_era='eocene superiore' }, ['eocene superiore'] = { next_era='oligocene inferiore' }, ['famenniano'] = { start='372.2', next_era='tournaisiano', color='#F4EAB9' }, ['fanerozoico'] = { start='541.0', next_era='ora', color='#6FDAED' }, ['floiano'] = { start='477.7', next_era='dapingiano', color='#00BAA0' }, ['fortuneano'] = { next_era='stadio 2' }, ['franconiano'] = { next_era='ordoviciano inferiore' }, ['frasniano'] = { start='382.7', next_era='famenniano', color='#F3EBCC' }, ['furongiano'] = { start='497', next_era='ordoviciano inferiore', color='#ADDDA8' }, ['gallic'] = { start='129.4' }, ['gallico'] = { next_era='coniaciano' }, ['gelasiano'] = { start='2.58', next_era='calabriano', color='#FEEEAD' }, ['giurassico'] = { start='201.3', next_era='cretacico', color='#00BBE7' }, ['giurassico inferiore'] = { start='201.3', next_era='giurassico medio', color='#00B7EA' }, ['giurassico medio'] = { start='174.1', next_era='giurassico superiore', color='#34D1EB' }, ['giurassico superiore'] = { start='163.5', next_era='cretacico inferiore', color='#97E3FA' }, ['givetiano'] = { start='387.7', next_era='frasniano', color='#F5DE94' }, ['gorstiano'] = { start='427.4', next_era='ludfordiano', color='#C3EAE6' }, ['guadalupiano'] = { start='272.3', next_era='permian superiore', color='#FE8367' }, ['guzhangiano'] = { start='500.5', next_era='paibiano', color='#CCDDB8' }, ['gzheliano'] = { start='303.7', next_era='asseliano', color='#CBD5CD' }, ['hauteriviano'] = { start='132.9', next_era='barremiano', color='#9ED78E' }, ['hemingfordiano'] = { start='20.6', next_era='barstoviano' }, ['hemphilliano'] = { start='10.3', next_era='blancano' }, ['hettangiano'] = { start='201.3', next_era='sinemuriano', color='#00BBEB' }, ['hirnantiano'] = { start='445.2', next_era='llandovery', color='#95DABC' }, ['homeriano'] = { start='430.5', next_era='gorstiano', color='#C5E9DB' }, ['hydaspiano'] = { next_era='pelsoniano' }, ['illiriano'] = { next_era='ladinico' }, ['induano'] = { start='252.17', next_era='olenekiano', color='#B861A0' }, ['ioniano'] = { start='0.781', color='#FEF0CC' }, ['irvingtoniano'] = { start='1.8', next_era='rancholabreano' }, ['isuan'] = { next_era='swazian' }, ['isuano'] = { start='4000' }, ['jiangshaniano'] = { next_era='stadio 10', color='#D8ECC6' }, ['kasimoviano'] = { start='307.0', next_era='gzheliano', color='#BBD1CD' }, ['katiano'] = { start='453.0', next_era='hirnantiano', color='#81D6BC' }, ['kimmeridgiano'] = { start='157.3', next_era='titoniano', color='#BDEBFB' }, ['kunguriano'] = { start='283.5', next_era='roadiano', color='#EF947F' }, ['ladinico'] = { start='242', next_era='carniano', color='#D492BD' }, ['ladinico inferiore'] = { next_era='ladinico medio' }, ['ladinico medio'] = { next_era='ladinico superiore' }, ['ladinico superiore'] = { next_era='carniano' }, ['langhiano'] = { start='15.97', next_era='serravalliano', color='#FEF366' }, ['late early cambrian'] = { next_era='stadio 5' }, ['late early ordovician'] = { start='479', next_era='ordoviciano medio' }, ['late middle cambrian'] = { next_era='jiangshaniano' }, ['lias'] = { color='#00B7EA' }, ['llandovery'] = { start='443.4', next_era='wenlock', color='#7ED7C6' }, ['lochkovian'] = { next_era='praghiano' }, ['lochkoviano'] = { start='419.2', color='#EEBA6E' }, ['longtaniano'] = { start='259.8', next_era='changhsingiano' }, ['lopingiano'] = { start='259.8', next_era='triassico inferiore', color='#FEAF97' }, ['ludfordiano'] = { start='425.6', next_era='pridoli', color='#D4EEE6' }, ['ludloviano'] = { start='427.4', color='#B4E5DB' }, ['ludlow'] = { start='427.4', next_era='pridoli', color='#B4E5DB' }, ['luteziano'] = { start='47.8', next_era='bartoniano', color='#FEB98A' }, ['maastrichtiano'] = { start='72.1', next_era='paleocene inferiore', color='#F3F29C' }, ['mansian'] = { next_era='ordoviciano inferiore' }, ['manykaian'] = { next_era='caerfai' }, ['mayan'] = { next_era='nganasanian' }, ['mayaniano'] = { start='1100' }, ['merioneth'] = { next_era='ordoviciano' }, ['mesoarcheano'] = { start='3200', next_era='neoarcheano', color='#FE7CA3' }, ['mesoproterozoico'] = { start='1600', next_era='neoproterozoico', color='#FEB872' }, ['mesozoico'] = { start='252.17', next_era='cenozoico', color='#07CAEA' }, ['messiniano'] = { start='7.246', next_era='zancleano', color='#FEF587' }, ['middle late ordovician'] = { start='455', next_era='hirnantiano' }, ['mindyallan'] = { next_era='merioneth' }, ['miocene'] = { start='23.03', next_era='pliocene', color='#FEEF00' }, ['miocene inferiore'] = { next_era='miocene medio' }, ['miocene medio'] = { next_era='miocene superiore' }, ['miocene superiore'] = { next_era='pliocene inferiore' }, ['mississippiano'] = { start='358.9', next_era='pennsylvaniano', color='#619D7E' }, ['mississippiano inferiore'] = { start='330.9', next_era='mississippiano medio', color='#7AB284' }, ['mississippiano medio'] = { start='346.7', next_era='mississippiano superiore', color='#9BB983' }, ['mississippiano superiore'] = { next_era='pennsylvaniano inferiore', color='#BBC082' }, ['moscoviano'] = { start='315.2', next_era='kasimoviano', color='#AECDC4' }, ['mp 10'] = { start='56.0', next_era='mp 11' }, ['mp 11'] = { start='47.8', next_era='bartoniano' }, ['namuriano'] = { start='326', next_era='westphaliano' }, ['nemakit-daldynian'] = { next_era='caerfai' }, ['neoarcheano'] = { start='2800', next_era='statheriano', color='#FEA6BA' }, ['neocomiano'] = { start='145.0', next_era='barremiano' }, ['neogene'] = { start='23.03', next_era='quaternario', color='#FEDD2D' }, ['neoproterozoico'] = { start='1000', next_era='paleozoico', color='#FEB757' }, ['nganasanian'] = { next_era='merioneth' }, ['norico'] = { start='227', next_era='retico', color='#DDB4D1' }, ['olenekiano'] = { start='251.2', next_era='anisico', color='#C26AA5' }, ['oligocene'] = { start='33.9', next_era='miocene', color='#FEC386' }, ['oligocene inferiore'] = { next_era='oligocene superiore' }, ['oligocene superiore'] = { next_era='miocene inferiore' }, ['olocene'] = { start='0.0117', next_era='ora', color='#FEF1E0' }, ['ora'] = { start='0', next_era='ora' }, ['ordovician iii'] = { next_era='darriwiliano' }, ['ordovician v'] = { next_era='katiano' }, ['ordovician vi'] = { next_era='hirnantiano' }, ['ordoviciano'] = { start='485.4', next_era='siluriano', color='#00A98A' }, ['ordoviciano inferiore'] = { start='458.4', next_era='ordoviciano medio', color='#00AF89' }, ['ordoviciano medio'] = { start='470.0', next_era='ordoviciano superiore', color='#00BD97' }, ['ordoviciano superiore'] = { start='458.4', next_era='llandovery', color='#5ECCA9' }, ['orellano'] = { start='33.9', next_era='whitneyano' }, ['orosiriano'] = { start='2050', next_era='statheriano', color='#FE7B94' }, ['oxfordiano'] = { start='163.5', next_era='kimmeridgiano', color='#ABE7FB' }, ['paibiano'] = { start='497', next_era='jiangshaniano', color='#CAE7BC' }, ['paleoarcheano'] = { start='3600', next_era='mesoarcheano', color='#FE5B97' }, ['paleocene'] = { start='66.0', next_era='eocene', color='#FEAD6E' }, ['paleocene inferiore'] = { next_era='paleocene medio' }, ['paleocene medio'] = { next_era='paleocene superiore' }, ['paleocene superiore'] = { next_era='eocene inferiore' }, ['paleogene'] = { start='66.0', next_era='neogene', color='#FEA163' }, ['paleoproterozoico'] = { start='2500', next_era='mesoproterozoico', color='#FE5B71' }, ['paleozoico'] = { start='541.0', next_era='mesozoico', color='#92C3A0' }, ['pelsoniano'] = { next_era='illiriano' }, ['pennsylvanian superiore'] = { next_era='permiano inferiore' }, ['pennsylvaniano'] = { start='323.2', next_era='permiano', color='#8AC6C3' }, ['pennsylvaniano inferiore'] = { start='323.2', next_era='pennsylvaniano medio', color='#77C2C3' }, ['pennsylvaniano medio'] = { start='315.2', next_era='pennsylvaniano superiore', color='#9DCAC4' }, ['pennsylvaniano superiore'] = { start='307.0', next_era='asseliano', color='#BDD0C4' }, ['permian inferiore'] = { next_era='permiano medio' }, ['permiano'] = { start='298.9', next_era='triassico', color='#F7583C' }, ['permiano inferiore'] = { start='298.9', color='#F76E54' }, ['permiano medio'] = { start='272.3', next_era='permian superiore', color='#FE8367' }, ['permiano superiore'] = { start='259.8', next_era='triassico inferiore', color='#FEAF97' }, ['piacenziano'] = { start='3.600', next_era='gelasiano', color='#FEFAC8' }, ['pleistocene'] = { start='2.58', next_era='olocene', color='#FEEFB8' }, ['pleistocene inferiore'] = { start='2.58', next_era='pleistocene medio' }, ['pleistocene medio'] = { start='0.781', next_era='pleistocene superiore', color='#FEF0CC' }, ['pleistocene superiore'] = { start='0.126', next_era='olocene', color='#FEF1D6' }, ['pliensbachiano'] = { start='190.8', next_era='toarciano', color='#3CC9EF' }, ['pliocene'] = { start='5.333', next_era='pleistocene', color='#FEF8A6' }, ['pliocene inferiore'] = { next_era='pliocene superiore' }, ['pliocene superiore'] = { next_era='pleistocene inferiore' }, ['praghian'] = { next_era='emsiano' }, ['praghiano'] = { start='410.8', color='#EEC57B' }, ['precambriano'] = { start='4600', next_era='fanerozoico', color='#FE5B71' }, ['presente'] = { start='0', next_era='ora' }, ['priaboniano'] = { start='38.0', next_era='rupeliano', color='#FECFA7' }, ['pridoli'] = { start='423.0', next_era='lochkovian', color='#E4F2E6' }, ['pridoliano'] = { start='423.0', color='#E4F2E6' }, ['proterozoico'] = { start='2500', next_era='paleozoico', color='#FE4C68' }, ['puercano'] = { start='65', next_era='torrejoniano' }, ['quaternario'] = { start='2.58', next_era='ora', color='#FEF691' }, ['rancholabrean'] = { next_era='olocene' }, ['rancholabreano'] = { start='0.24' }, ['recente'] = { start='0', next_era='ora' }, ['renano'] = { color='#EFB063' }, ['retico'] = { start='208.5', next_era='hettangiano', color='#E8C2D8' }, ['rhuddaniano'] = { start='443.4', next_era='aeroniano', color='#93DBC6' }, ['rhyaciano'] = { start='2300', next_era='orosiriano', color='#FE7087' }, ['ripheano'] = { next_era='aimchaniano' }, ['roadiano'] = { start='272.3', next_era='wordiano', color='#FE8E72' }, ['rupeliano'] = { start='33.9', next_era='chattiano', color='#FED9A2' }, ['sakmariano'] = { start='295.0', next_era='artinskiano', color='#EF806A' }, ['sandbiano'] = { start='458.4', next_era='katiano', color='#72D0A9' }, ['santoniano'] = { start='86.3', next_era='campaniano', color='#DEE78A' }, ['selandiano'] = { start='61.6', next_era='thanetiano', color='#FEC274' }, ['senoniano'] = { start='89.8', next_era='paleocene' }, ['serie 2'] = { start='521', next_era='serie 3', color='#95C28F' }, ['serie 3'] = { start='509', next_era='cambriano superiore', color='#A1CF9B' }, ['serie 4'] = { color='#ADDDA8' }, ['serpukhoviano'] = { start='330.9', next_era='bashkiriano', color='#C8C281' }, ['serravalliano'] = { start='13.82', next_era='tortoniano', color='#FEF472' }, ['sheinwoodiano'] = { start='433.4', next_era='homeriano', color='#B6E4D0' }, ['sideriano'] = { start='2500', next_era='rhyaciano', color='#FE657B' }, ['siluriano'] = { start='443.4', next_era='devoniano', color='#A6DFC5' }, ['siluriano inferiore'] = { next_era='siluriano superiore' }, ['siluriano superiore'] = { next_era='devoniano inferiore' }, ['sinemuriano'] = { start='199.3', next_era='pliensbachiano', color='#07C1ED' }, ['siniano'] = { start='1050', next_era='paleozoico' }, ['sirius passet'] = { start='525' }, ['spathiano'] = { start='251.2', next_era='anisico' }, ['stadio 1'] = { color='#9ABA8B' }, ['stadio 10'] = { next_era='tremadociano', color='#E5F1D1' }, ['stadio 2'] = { start='529', next_era='stadio 3', color='#A8BD93' }, ['stadio 3'] = { start='521', next_era='stadio 4', color='#A5C697' }, ['stadio 4'] = { start='514', next_era='stadio 5', color='#B4CBA0' }, ['stadio 5'] = { start='509', next_era='drumiano', color='#B2D4A3' }, ['stadio 9'] = { color='#D8ECC6' }, ['statheriano'] = { start='1800', next_era='toniano', color='#FE86A1' }, ['steniano'] = { start='1200', next_era='toniano', color='#FED9A2' }, ['stephaniano'] = { start='304', next_era='permiano' }, ['sturtiano'] = { start='1050', next_era='vendiano' }, ['superiore'] = { start='323.2' }, ['tarantiano'] = { color='#FEF1D6' }, ['telychiano'] = { start='438.5', next_era='sheinwoodiano', color='#B4E5DB' }, ['terranoviano'] = { start='541.0', color='#8AB584' }, ['terreneuviano'] = { next_era='serie 2' }, ['terziario'] = { start='66.0', next_era='quaternario', color='#F2F902' }, ['thanetiano'] = { start='59.2', next_era='ypresiano', color='#FEC37D' }, ['tiffaniano'] = { start='60.2', next_era='clarkforkiano' }, ['titoniano'] = { start='152.1', next_era='berriasiano', color='#CFF0FC' }, ['toarciano'] = { start='182.7', next_era='aaleniano', color='#74D1F0' }, ['tommotian'] = { next_era='serie 2' }, ['tommotiano'] = { start='530' }, ['toniano'] = { start='1000', next_era='cambriano inferiore', color='#FEC262' }, ['torrejoniano'] = { start='63.3', next_era='tiffaniano' }, ['tortoniano'] = { start='11.62', next_era='messiniano', color='#FEF47D' }, ['tournaisiano'] = { start='358.9', next_era='viseano', color='#8AB584' }, ['toyoniano'] = { start='516' }, ['tremadociano'] = { start='485.4', next_era='floiano', color='#00B698' }, ['triassic inferiore'] = { next_era='triassico medio' }, ['triassic superiore'] = { next_era='giurassico inferiore' }, ['triassico'] = { start='252.17', next_era='giurassico', color='#994E96' }, ['triassico inferiore'] = { start='252.17', color='#AD579A' }, ['triassico medio'] = { start='247.2', next_era='triassico superiore', color='#BF7CB1' }, ['triassico superiore'] = { start='237', color='#C698C2' }, ['turoniano'] = { start='93.9', next_era='coniaciano', color='#C3DF79' }, ['ufimian'] = { next_era='wordiano' }, ['ufimiano'] = { start='272.3' }, ['uintano'] = { start='46.2', next_era='duchesneano' }, ['uraliano'] = { color='#BDD0C4' }, ['valanginiano'] = { start='139.8', next_era='hauteriviano', color='#8DD285' }, ['vendiano'] = { next_era='cambriano' }, ['viseano'] = { start='346.7', next_era='serpukhoviano', color='#ABBC82' }, ['wasatchiano'] = { start='55.4', next_era='bridgeriano' }, ['wenlock'] = { start='433.4', next_era='ludlow', color='#A4E0D0' }, ['westphaliano'] = { start='313', next_era='stephaniano' }, ['whitneyano'] = { start='33.3', next_era='arikareeano' }, ['wordiano'] = { start='268.8', next_era='capitaniano', color='#FE987E' }, ['wuchiapingiano'] = { start='259.8', next_era='changhsingiano', color='#FEBBA5' }, ['ypresiano'] = { start='56.0', next_era='luteziano', color='#FEAE7D' }, ['zancleano'] = { start='5.333', next_era='piacenziano', color='#FEF9BD' } } return config 5eien3v30l9wyop1r1c8yek9bfwlv25 273741 273740 2026-09-01T19:01:12Z N.Longo 12052 en 273741 Scribunto text/plain local config = {} --====================================================================================================================== -- Tabelle di configurazione per determinare l'immagine da visualizzare quando non disponibile --====================================================================================================================== config.missing_table = { ['[[actinopterygii]]'] = 'File:Missing Actinopterygii.png', ['[[acytota]]'] = 'File:Acytota missing.png', ['[[amphibia]]'] = 'File:Missing Amphibia.png', ['[[animalia]]'] = 'File:Animalia missing.png', ['[[annelida]]'] = 'File:Missing Annelida.png', ['[[anthozoa]]'] = 'File:Missing Anthozoa.png', ['[[arachnida]]'] = 'File:Missing Arachnida.png', ['[[archaea]]'] = 'File:Bacteria missing.png', ['[[arecales]]'] = 'File:Missing Cycadophyta.png', ['[[arthropoda]]'] = 'File:Missing Arthropoda.png', ['[[artiodactyla]]'] = 'File:Missing Artiodactyla.png', ['[[aves]]'] = 'File:Missing Aves.png', ['[[bacteria]]'] = 'File:Bacteria missing.png', ['[[bryophyta]]'] = 'File:Missing Bryophyta.png', ['[[carnivora]]'] = 'File:Missing Carnivora.png', ['[[cephalopoda]]'] = 'File:Missing Cephalopoda.png', ['[[cetacea]]'] = 'File:Missing Cetacea.png', ['[[charophyta]]'] = 'File:Missing Charophyta.png', ['[[chiroptera]]'] = 'File:Missing Chiroptera.png', ['[[chlorophyta]]'] = 'File:Missing Chlorophyta.png', ['[[chondrichthyes]]'] = 'File:Missing Chondrichthyes.png', ['[[chromista]]'] = 'File:Protista missing 1.png', ['[[cingulata]]'] = 'File:Missing Cingulata.png', ['[[cnidaria]]'] = 'File:Missing Cnidaria.png', ['[[coleoptera]]'] = 'File:Missing Coleoptera.png', ['[[crocodilia]]'] = 'File:Missing Crocodilia.png', ['[[crocodylia]]'] = 'File:Missing Crocodilia.png', ['[[crustacea]]'] = 'File:Missing Crustacea.png', ['[[cycadophyta]]'] = 'File:Missing Cycadophyta.png', ['[[dasyuromorphia]]'] = 'File:Missing Dasyuromorphia.png', ['[[didelphimorphia]]'] = 'File:Missing Didelphimorphia.png', ['[[dinosauria]]'] = 'File:Missing Dinosauria.png', ['[[diprotodontia]]'] = 'File:Missing Diprotodontia.png', ['[[diptera]]'] = 'File:Missing Diptera.png', ['[[echinodermata]]'] = 'File:Missing Echinodermata.png', ['[[fungi]]'] = 'File:Fungi missing.png', ['[[gastropoda]]'] = 'File:Missing Gastropoda.png', ['[[hexapoda]]'] = 'File:Missing Hexapoda.png', ['[[hymenoptera]]'] = 'File:Missing Hymenoptera.png', ['[[lacertilia]]'] = 'File:Missing Sauria.png', ['[[lagomorpha]]'] = 'File:Missing Lagomorpha.png', ['[[lepidoptera]]'] = 'File:Missing Lepidoptera.png', ['[[magnoliophyta]]'] = 'File:Missing Magnoliophyta.png', ['[[mammalia]]'] = 'File:Missing Mammalia.png', ['[[peramelemorphia]]'] = 'File:Missing Peramelemorphia.png', ['[[perissodactyla]]'] = 'File:Missing Perissodactyla.png', ['[[pilosa]]'] = 'File:Missing Pilosa.png', ['[[pinophyta]]'] = 'File:Missing Pinophyta.png', ['[[plantae]]'] = 'File:Plantae missing 1.png', ['[[primates]]'] = 'File:Missing Primates.png', ['[[proboscidea]]'] = 'File:Missing Proboscidea.png', ['[[protista]]'] = 'File:Protista missing 1.png', ['[[pteridophyta]]'] = 'File:Missing Pteridophyta.png', ['[[reptilia]]'] = 'File:Missing Reptilia.png', ['[[rhodophyta]]'] = 'File:Missing Rhodophyta.png', ['[[rhynchota]]'] = 'File:Missing Rhynchota.png', ['[[rodentia]]'] = 'File:Missing Rodentia.png', ['[[sauria]]'] = 'File:Missing Sauria.png', ['[[serpentes]]'] = 'File:Missing Reptilia.png', ['[[soricomorpha]]'] = 'File:Missing Soricomorpha.png', ['[[testudines]]'] = 'File:Missing Testudines.png', } config.param_to_check = { "sottordine", "superordine", "ordine", "classe", "superclasse", "subphylum", "phylum", "divisione", "regno", "dominio" } --====================================================================================================================== -- Tabelle di configurazione per la gestione dello stato di conservazione --====================================================================================================================== --====================================================================================================================== -- Alias dei codici utilizzabili per indicare lo stato di conservazione, il valore di ogni chiave deve corrispondere -- quello di uno dei valori della successiva tabella --====================================================================================================================== config.stato_alias = { ['basso rischio'] = 'lr', ['least concern'] = 'lc', ['basso rischio lc'] = 'lr/lc', ['near threaned'] = 'nt', ['basso rischio nt'] = 'lr/nt', ['lr/cd'] = 'cd', ['basso rischio cd'] = 'cd', ['vulnerabile'] = 'vu', ['endangered'] = 'en', ['in pericolo'] = 'en', ['critico'] = 'cr', ['data deficient'] = 'dd', ['not evaluated'] = 'ne', ['probabilmente estinto'] = 'pe', ['probabilmente estinto in natura'] = 'pew', ['estinto'] = 'ex', ['estinto_data'] = 'ex', ['estinto data'] = 'ex' } --====================================================================================================================== -- Configurazione per lo stato: -- - image: nome del file immagine da usare, può contenere un segnaposto per una stringa (generalmente se cambia la versione) -- - versione: se lo stato di conservazioni prevede il parametro versione -- - text: testo che segue l'immagine -- - color: colore del testo -- - data: testo di formattazione della data (se presente) -- - pre_data: testo che precede un eventuale data --- color_data: colore della data (se diverso da color) --====================================================================================================================== config.stato = { ['lr'] = { image = 'Status_iucn2.3_LR_it.svg', text = 'Lower Risk', color='teal'}, ['lc'] = { image = 'Status_iucn3.1_LC.svg', text = 'Least Concern', color='teal'}, ['lr/lc'] = { image = 'Status_%s_LC.svg', versione = true, text= 'Lower Risk', color='teal' }, ['nt'] = { image = 'Status_iucn3.1_NT.svg', text= 'Near Threatened', color= 'teal'}, ['lr/nt'] = { image = 'Status_%s_NT.svg', versione = true, text= 'Near Threatened', color='teal'}, ['cd'] = { image = 'Status_iucn2.3_CD.svg', text= 'Conservation Dependent', color= 'teal'}, ['vu'] = { image = 'Status_%s_VU.svg', versione = true, text= 'Vulnerable', color= 'darkgoldenrod'}, ['en'] = { image = 'Status_%s_EN.svg', versione = true, text= 'Endangered', color= 'chocolate'}, ['cr'] = { image = 'Status_%s_CR.svg', versione = true, text= 'Critically endangered', color= 'red'}, ['dd'] = { image = 'Status_none_DD.svg', text= 'Data Deficient', color= 'dimgray'}, ['ne'] = { image = 'Status_none_NE.svg', text= 'Not Evaluated', color= 'dimgray'}, ['pe'] = { image = 'Status_iucn3.1_PE.svg', text= 'Critically endangered', color= 'red', data = " (%s)", pre_data = "- Possibly Extinct", color_data = 'slateblue'}, ['pew'] = { image = 'Status_iucn3.1_PEW.svg', text= 'Critically endangered', color= 'red', data = " (%s)", pre_data = "- Possibly Extinct in the Wild", color_data = 'slateblue'}, ['ex'] = { image = 'Status_%s_EX.svg', versione = true, text= 'Extinct', color= 'slateblue', data = " (%s)", color_data = 'slateblue'}, ['ew'] = { image = 'Status_%s_EW.svg', versione = true, text= 'Extinct in the wild', color= 'slateblue'} } --====================================================================================================================== -- Configurazione ere geologiche --====================================================================================================================== config.ere_geologiche = { ['aaleniano'] = { start='174.1', next_era='bajociano', color='#6FDAED' }, ['adeano'] = { start='4600', next_era='archeano', color='#CB0381' }, ['aeroniano'] = { start='440.8', next_era='telychiano', color='#A4E0D0' }, ['aimchaniano'] = { next_era='mayaniano' }, ['albiano'] = { start='113.0', next_era='cenomaniano', color='#CDE5A8' }, ['anisico'] = { start='247.2', next_era='ladinico', color='#C986B6' }, ['aptiano'] = { start='125.0', next_era='albiano', color='#BFE19F' }, ['aquitaniano'] = { start='23.03', next_era='burdigaliano', color='#FEF14D' }, ['archeano'] = { start='4000', next_era='proterozoico', color='#FE007C' }, ['arenig'] = { start='477.7', next_era='dapingiano' }, ['argillite di Burgess'] = { start='508' }, ['arikareeano'] = { next_era='hemingfordiano' }, ['arikeeano'] = { start='30.6' }, ['artinskiano'] = { start='290.1', next_era='kunguriano', color='#EF8A74' }, ['asseliano'] = { start='298.9', next_era='sakmariano', color='#F0775F' }, ['atdabaniano'] = { next_era='botomiano' }, ['attuale'] = { start='0' }, ['baikaliano'] = { next_era='vendiano' }, ['bajociano'] = { start='170.3', next_era='bathoniano', color='#87DEEE' }, ['barremiano'] = { start='129.4', next_era='aptiano', color='#AFDD97' }, ['barstoviano'] = { start='16.3', next_era='clarendoniano' }, ['bartoniano'] = { start='41.3', next_era='priaboniano', color='#FEC498' }, ['bashkiriano'] = { start='323.2', next_era='moscoviano', color='#8AC6C3' }, ['bathoniano'] = { start='168.3', next_era='calloviano', color='#9CE2EF' }, ['berriasiano'] = { start='145.0', next_era='valanginiano', color='#7CCE7C' }, ['blancano'] = { start='4.75', next_era='irvingtoniano' }, ['botomiano'] = { start='522' }, ['bridgeriano'] = { start='50.3', next_era='uintano' }, ['burdigaliano'] = { start='20.44', next_era='langhiano', color='#FEF259' }, ['caerfai'] = { start='530', next_era='cambriano medio' }, ['calabriano'] = { start='1.80', color='#FEEFC1' }, ['calloviano'] = { start='166.1', next_era='oxfordiano', color='#AEE6F0' }, ['calymmiano'] = { start='1600', next_era='ectasiano', color='#FEC386' }, ['cambriano'] = { start='541.0', next_era='ordoviciano', color='#81AA72' }, ['cambriano inferiore'] = { next_era='cambriano medio' }, ['cambriano medio'] = { next_era='cambriano superiore' }, ['cambriano superiore'] = { next_era='ordoviciano inferiore' }, ['campaniano'] = { start='83.6', next_era='maastrichtiano', color='#EAED93' }, ['capitaniano'] = { start='265.1', next_era='wuchiapingiano', color='#FEA38A' }, ['carbonifero'] = { start='323.2', next_era='permiano', color='#3FAEAD' }, ['carbonifero inferiore'] = { start='358.9', next_era='pennsylvaniano', color='#619D7E' }, ['carbonifero superiore'] = { next_era='permiano', color='#8AC6C3' }, ['carnico'] = { start='237', next_era='norico', color='#D1A6C9' }, ['cenomaniano'] = { start='100.5', next_era='turoniano', color='#B5DA71' }, ['cenozoico'] = { start='66.0', next_era='ora', color='#F6EC39' }, ['chadroniano'] = { start='38', next_era='orellano' }, ['changhsingiano'] = { start='254.14', next_era='induano', color='#FEC6B3' }, ['chattiano'] = { start='28.1', next_era='aquitaniano', color='#FEE4B2' }, ['chengjiang'] = { start='524' }, ['cisuraliano'] = { start='298.9', next_era='permiano medio', color='#F76E54' }, ['clarendoniano'] = { start='13.6', next_era='hemphilliano' }, ['clarkforkian'] = { start='56.8' }, ['clarkforkiano'] = { next_era='wasatchiano' }, ['condrusiano'] = { color='#F4E0A9' }, ['coniaciano'] = { start='89.8', next_era='santoniano', color='#D1E382' }, ['cretacico'] = { start='145.0', next_era='paleogene', color='#6FC86B' }, ['cretacico inferiore'] = { start='145.0', next_era='cretacico superiore', color='#7ECD74' }, ['cretacico superiore'] = { start='100.5', next_era='paleocene', color='#A6D468' }, ['cryogeniano'] = { start='850', next_era='ediacarano', color='#FECC6F' }, ['daniano'] = { start='66.0', next_era='selandiano', color='#FEB872' }, ['dapingiano'] = { start='470.0', next_era='darriwiliano', color='#12C5A9' }, ['darriwiliano'] = { start='467.3', next_era='sandbiano', color='#35C9B2' }, ['devoniano'] = { start='419.2', next_era='mississippiano', color='#DD9651' }, ['devoniano inferiore'] = { start='419.2', next_era='devoniano medio', color='#EFB063' }, ['devoniano medio'] = { start='393.3', next_era='devoniano superiore', color='#F6C87A' }, ['devoniano superiore'] = { start='382.7', next_era='mississippiano', color='#F4E0A9' }, ['doushantuo'] = { start='570' }, ['downtoniano'] = { start='419.2' }, ['drumiano'] = { start='504.5', next_era='guzhangiano', color='#BFD8AD' }, ['duchesneano'] = { start='42', next_era='chadroniano' }, ['earliest cambrian'] = { next_era='stadio 2' }, ['early late ordovician'] = { next_era='middle late ordovician' }, ['early middle cambrian'] = { next_era='drumiano' }, ['early middle ordovician'] = { next_era='darriwiliano' }, ['ectasiano'] = { start='1400', next_era='steniano', color='#FECE94' }, ['ediacarano'] = { start='635', next_era='cambriano', color='#FED67B' }, ['eifeliano'] = { start='393.3', next_era='givetiano', color='#F5D386' }, ['emsiano'] = { start='407.6', next_era='eifeliano', color='#ECCF87' }, ['eoarcheano'] = { start='4000', next_era='paleoarcheano', color='#EE007D' }, ['eocene'] = { start='56.0', next_era='oligocene', color='#FEB979' }, ['eocene inferiore'] = { next_era='eocene medio' }, ['eocene medio'] = { next_era='eocene superiore' }, ['eocene superiore'] = { next_era='oligocene inferiore' }, ['famenniano'] = { start='372.2', next_era='tournaisiano', color='#F4EAB9' }, ['fanerozoico'] = { start='541.0', next_era='ora', color='#6FDAED' }, ['floiano'] = { start='477.7', next_era='dapingiano', color='#00BAA0' }, ['fortuneano'] = { next_era='stadio 2' }, ['franconiano'] = { next_era='ordoviciano inferiore' }, ['frasniano'] = { start='382.7', next_era='famenniano', color='#F3EBCC' }, ['furongiano'] = { start='497', next_era='ordoviciano inferiore', color='#ADDDA8' }, ['gallic'] = { start='129.4' }, ['gallico'] = { next_era='coniaciano' }, ['gelasiano'] = { start='2.58', next_era='calabriano', color='#FEEEAD' }, ['giurassico'] = { start='201.3', next_era='cretacico', color='#00BBE7' }, ['giurassico inferiore'] = { start='201.3', next_era='giurassico medio', color='#00B7EA' }, ['giurassico medio'] = { start='174.1', next_era='giurassico superiore', color='#34D1EB' }, ['giurassico superiore'] = { start='163.5', next_era='cretacico inferiore', color='#97E3FA' }, ['givetiano'] = { start='387.7', next_era='frasniano', color='#F5DE94' }, ['gorstiano'] = { start='427.4', next_era='ludfordiano', color='#C3EAE6' }, ['guadalupiano'] = { start='272.3', next_era='permian superiore', color='#FE8367' }, ['guzhangiano'] = { start='500.5', next_era='paibiano', color='#CCDDB8' }, ['gzheliano'] = { start='303.7', next_era='asseliano', color='#CBD5CD' }, ['hauteriviano'] = { start='132.9', next_era='barremiano', color='#9ED78E' }, ['hemingfordiano'] = { start='20.6', next_era='barstoviano' }, ['hemphilliano'] = { start='10.3', next_era='blancano' }, ['hettangiano'] = { start='201.3', next_era='sinemuriano', color='#00BBEB' }, ['hirnantiano'] = { start='445.2', next_era='llandovery', color='#95DABC' }, ['homeriano'] = { start='430.5', next_era='gorstiano', color='#C5E9DB' }, ['hydaspiano'] = { next_era='pelsoniano' }, ['illiriano'] = { next_era='ladinico' }, ['induano'] = { start='252.17', next_era='olenekiano', color='#B861A0' }, ['ioniano'] = { start='0.781', color='#FEF0CC' }, ['irvingtoniano'] = { start='1.8', next_era='rancholabreano' }, ['isuan'] = { next_era='swazian' }, ['isuano'] = { start='4000' }, ['jiangshaniano'] = { next_era='stadio 10', color='#D8ECC6' }, ['kasimoviano'] = { start='307.0', next_era='gzheliano', color='#BBD1CD' }, ['katiano'] = { start='453.0', next_era='hirnantiano', color='#81D6BC' }, ['kimmeridgiano'] = { start='157.3', next_era='titoniano', color='#BDEBFB' }, ['kunguriano'] = { start='283.5', next_era='roadiano', color='#EF947F' }, ['ladinico'] = { start='242', next_era='carniano', color='#D492BD' }, ['ladinico inferiore'] = { next_era='ladinico medio' }, ['ladinico medio'] = { next_era='ladinico superiore' }, ['ladinico superiore'] = { next_era='carniano' }, ['langhiano'] = { start='15.97', next_era='serravalliano', color='#FEF366' }, ['late early cambrian'] = { next_era='stadio 5' }, ['late early ordovician'] = { start='479', next_era='ordoviciano medio' }, ['late middle cambrian'] = { next_era='jiangshaniano' }, ['lias'] = { color='#00B7EA' }, ['llandovery'] = { start='443.4', next_era='wenlock', color='#7ED7C6' }, ['lochkovian'] = { next_era='praghiano' }, ['lochkoviano'] = { start='419.2', color='#EEBA6E' }, ['longtaniano'] = { start='259.8', next_era='changhsingiano' }, ['lopingiano'] = { start='259.8', next_era='triassico inferiore', color='#FEAF97' }, ['ludfordiano'] = { start='425.6', next_era='pridoli', color='#D4EEE6' }, ['ludloviano'] = { start='427.4', color='#B4E5DB' }, ['ludlow'] = { start='427.4', next_era='pridoli', color='#B4E5DB' }, ['luteziano'] = { start='47.8', next_era='bartoniano', color='#FEB98A' }, ['maastrichtiano'] = { start='72.1', next_era='paleocene inferiore', color='#F3F29C' }, ['mansian'] = { next_era='ordoviciano inferiore' }, ['manykaian'] = { next_era='caerfai' }, ['mayan'] = { next_era='nganasanian' }, ['mayaniano'] = { start='1100' }, ['merioneth'] = { next_era='ordoviciano' }, ['mesoarcheano'] = { start='3200', next_era='neoarcheano', color='#FE7CA3' }, ['mesoproterozoico'] = { start='1600', next_era='neoproterozoico', color='#FEB872' }, ['mesozoico'] = { start='252.17', next_era='cenozoico', color='#07CAEA' }, ['messiniano'] = { start='7.246', next_era='zancleano', color='#FEF587' }, ['middle late ordovician'] = { start='455', next_era='hirnantiano' }, ['mindyallan'] = { next_era='merioneth' }, ['miocene'] = { start='23.03', next_era='pliocene', color='#FEEF00' }, ['miocene inferiore'] = { next_era='miocene medio' }, ['miocene medio'] = { next_era='miocene superiore' }, ['miocene superiore'] = { next_era='pliocene inferiore' }, ['mississippiano'] = { start='358.9', next_era='pennsylvaniano', color='#619D7E' }, ['mississippiano inferiore'] = { start='330.9', next_era='mississippiano medio', color='#7AB284' }, ['mississippiano medio'] = { start='346.7', next_era='mississippiano superiore', color='#9BB983' }, ['mississippiano superiore'] = { next_era='pennsylvaniano inferiore', color='#BBC082' }, ['moscoviano'] = { start='315.2', next_era='kasimoviano', color='#AECDC4' }, ['mp 10'] = { start='56.0', next_era='mp 11' }, ['mp 11'] = { start='47.8', next_era='bartoniano' }, ['namuriano'] = { start='326', next_era='westphaliano' }, ['nemakit-daldynian'] = { next_era='caerfai' }, ['neoarcheano'] = { start='2800', next_era='statheriano', color='#FEA6BA' }, ['neocomiano'] = { start='145.0', next_era='barremiano' }, ['neogene'] = { start='23.03', next_era='quaternario', color='#FEDD2D' }, ['neoproterozoico'] = { start='1000', next_era='paleozoico', color='#FEB757' }, ['nganasanian'] = { next_era='merioneth' }, ['norico'] = { start='227', next_era='retico', color='#DDB4D1' }, ['olenekiano'] = { start='251.2', next_era='anisico', color='#C26AA5' }, ['oligocene'] = { start='33.9', next_era='miocene', color='#FEC386' }, ['oligocene inferiore'] = { next_era='oligocene superiore' }, ['oligocene superiore'] = { next_era='miocene inferiore' }, ['olocene'] = { start='0.0117', next_era='ora', color='#FEF1E0' }, ['ora'] = { start='0', next_era='ora' }, ['ordovician iii'] = { next_era='darriwiliano' }, ['ordovician v'] = { next_era='katiano' }, ['ordovician vi'] = { next_era='hirnantiano' }, ['ordoviciano'] = { start='485.4', next_era='siluriano', color='#00A98A' }, ['ordoviciano inferiore'] = { start='458.4', next_era='ordoviciano medio', color='#00AF89' }, ['ordoviciano medio'] = { start='470.0', next_era='ordoviciano superiore', color='#00BD97' }, ['ordoviciano superiore'] = { start='458.4', next_era='llandovery', color='#5ECCA9' }, ['orellano'] = { start='33.9', next_era='whitneyano' }, ['orosiriano'] = { start='2050', next_era='statheriano', color='#FE7B94' }, ['oxfordiano'] = { start='163.5', next_era='kimmeridgiano', color='#ABE7FB' }, ['paibiano'] = { start='497', next_era='jiangshaniano', color='#CAE7BC' }, ['paleoarcheano'] = { start='3600', next_era='mesoarcheano', color='#FE5B97' }, ['paleocene'] = { start='66.0', next_era='eocene', color='#FEAD6E' }, ['paleocene inferiore'] = { next_era='paleocene medio' }, ['paleocene medio'] = { next_era='paleocene superiore' }, ['paleocene superiore'] = { next_era='eocene inferiore' }, ['paleogene'] = { start='66.0', next_era='neogene', color='#FEA163' }, ['paleoproterozoico'] = { start='2500', next_era='mesoproterozoico', color='#FE5B71' }, ['paleozoico'] = { start='541.0', next_era='mesozoico', color='#92C3A0' }, ['pelsoniano'] = { next_era='illiriano' }, ['pennsylvanian superiore'] = { next_era='permiano inferiore' }, ['pennsylvaniano'] = { start='323.2', next_era='permiano', color='#8AC6C3' }, ['pennsylvaniano inferiore'] = { start='323.2', next_era='pennsylvaniano medio', color='#77C2C3' }, ['pennsylvaniano medio'] = { start='315.2', next_era='pennsylvaniano superiore', color='#9DCAC4' }, ['pennsylvaniano superiore'] = { start='307.0', next_era='asseliano', color='#BDD0C4' }, ['permian inferiore'] = { next_era='permiano medio' }, ['permiano'] = { start='298.9', next_era='triassico', color='#F7583C' }, ['permiano inferiore'] = { start='298.9', color='#F76E54' }, ['permiano medio'] = { start='272.3', next_era='permian superiore', color='#FE8367' }, ['permiano superiore'] = { start='259.8', next_era='triassico inferiore', color='#FEAF97' }, ['piacenziano'] = { start='3.600', next_era='gelasiano', color='#FEFAC8' }, ['pleistocene'] = { start='2.58', next_era='olocene', color='#FEEFB8' }, ['pleistocene inferiore'] = { start='2.58', next_era='pleistocene medio' }, ['pleistocene medio'] = { start='0.781', next_era='pleistocene superiore', color='#FEF0CC' }, ['pleistocene superiore'] = { start='0.126', next_era='olocene', color='#FEF1D6' }, ['pliensbachiano'] = { start='190.8', next_era='toarciano', color='#3CC9EF' }, ['pliocene'] = { start='5.333', next_era='pleistocene', color='#FEF8A6' }, ['pliocene inferiore'] = { next_era='pliocene superiore' }, ['pliocene superiore'] = { next_era='pleistocene inferiore' }, ['praghian'] = { next_era='emsiano' }, ['praghiano'] = { start='410.8', color='#EEC57B' }, ['precambriano'] = { start='4600', next_era='fanerozoico', color='#FE5B71' }, ['presente'] = { start='0', next_era='ora' }, ['priaboniano'] = { start='38.0', next_era='rupeliano', color='#FECFA7' }, ['pridoli'] = { start='423.0', next_era='lochkovian', color='#E4F2E6' }, ['pridoliano'] = { start='423.0', color='#E4F2E6' }, ['proterozoico'] = { start='2500', next_era='paleozoico', color='#FE4C68' }, ['puercano'] = { start='65', next_era='torrejoniano' }, ['quaternario'] = { start='2.58', next_era='ora', color='#FEF691' }, ['rancholabrean'] = { next_era='olocene' }, ['rancholabreano'] = { start='0.24' }, ['recente'] = { start='0', next_era='ora' }, ['renano'] = { color='#EFB063' }, ['retico'] = { start='208.5', next_era='hettangiano', color='#E8C2D8' }, ['rhuddaniano'] = { start='443.4', next_era='aeroniano', color='#93DBC6' }, ['rhyaciano'] = { start='2300', next_era='orosiriano', color='#FE7087' }, ['ripheano'] = { next_era='aimchaniano' }, ['roadiano'] = { start='272.3', next_era='wordiano', color='#FE8E72' }, ['rupeliano'] = { start='33.9', next_era='chattiano', color='#FED9A2' }, ['sakmariano'] = { start='295.0', next_era='artinskiano', color='#EF806A' }, ['sandbiano'] = { start='458.4', next_era='katiano', color='#72D0A9' }, ['santoniano'] = { start='86.3', next_era='campaniano', color='#DEE78A' }, ['selandiano'] = { start='61.6', next_era='thanetiano', color='#FEC274' }, ['senoniano'] = { start='89.8', next_era='paleocene' }, ['serie 2'] = { start='521', next_era='serie 3', color='#95C28F' }, ['serie 3'] = { start='509', next_era='cambriano superiore', color='#A1CF9B' }, ['serie 4'] = { color='#ADDDA8' }, ['serpukhoviano'] = { start='330.9', next_era='bashkiriano', color='#C8C281' }, ['serravalliano'] = { start='13.82', next_era='tortoniano', color='#FEF472' }, ['sheinwoodiano'] = { start='433.4', next_era='homeriano', color='#B6E4D0' }, ['sideriano'] = { start='2500', next_era='rhyaciano', color='#FE657B' }, ['siluriano'] = { start='443.4', next_era='devoniano', color='#A6DFC5' }, ['siluriano inferiore'] = { next_era='siluriano superiore' }, ['siluriano superiore'] = { next_era='devoniano inferiore' }, ['sinemuriano'] = { start='199.3', next_era='pliensbachiano', color='#07C1ED' }, ['siniano'] = { start='1050', next_era='paleozoico' }, ['sirius passet'] = { start='525' }, ['spathiano'] = { start='251.2', next_era='anisico' }, ['stadio 1'] = { color='#9ABA8B' }, ['stadio 10'] = { next_era='tremadociano', color='#E5F1D1' }, ['stadio 2'] = { start='529', next_era='stadio 3', color='#A8BD93' }, ['stadio 3'] = { start='521', next_era='stadio 4', color='#A5C697' }, ['stadio 4'] = { start='514', next_era='stadio 5', color='#B4CBA0' }, ['stadio 5'] = { start='509', next_era='drumiano', color='#B2D4A3' }, ['stadio 9'] = { color='#D8ECC6' }, ['statheriano'] = { start='1800', next_era='toniano', color='#FE86A1' }, ['steniano'] = { start='1200', next_era='toniano', color='#FED9A2' }, ['stephaniano'] = { start='304', next_era='permiano' }, ['sturtiano'] = { start='1050', next_era='vendiano' }, ['superiore'] = { start='323.2' }, ['tarantiano'] = { color='#FEF1D6' }, ['telychiano'] = { start='438.5', next_era='sheinwoodiano', color='#B4E5DB' }, ['terranoviano'] = { start='541.0', color='#8AB584' }, ['terreneuviano'] = { next_era='serie 2' }, ['terziario'] = { start='66.0', next_era='quaternario', color='#F2F902' }, ['thanetiano'] = { start='59.2', next_era='ypresiano', color='#FEC37D' }, ['tiffaniano'] = { start='60.2', next_era='clarkforkiano' }, ['titoniano'] = { start='152.1', next_era='berriasiano', color='#CFF0FC' }, ['toarciano'] = { start='182.7', next_era='aaleniano', color='#74D1F0' }, ['tommotian'] = { next_era='serie 2' }, ['tommotiano'] = { start='530' }, ['toniano'] = { start='1000', next_era='cambriano inferiore', color='#FEC262' }, ['torrejoniano'] = { start='63.3', next_era='tiffaniano' }, ['tortoniano'] = { start='11.62', next_era='messiniano', color='#FEF47D' }, ['tournaisiano'] = { start='358.9', next_era='viseano', color='#8AB584' }, ['toyoniano'] = { start='516' }, ['tremadociano'] = { start='485.4', next_era='floiano', color='#00B698' }, ['triassic inferiore'] = { next_era='triassico medio' }, ['triassic superiore'] = { next_era='giurassico inferiore' }, ['triassico'] = { start='252.17', next_era='giurassico', color='#994E96' }, ['triassico inferiore'] = { start='252.17', color='#AD579A' }, ['triassico medio'] = { start='247.2', next_era='triassico superiore', color='#BF7CB1' }, ['triassico superiore'] = { start='237', color='#C698C2' }, ['turoniano'] = { start='93.9', next_era='coniaciano', color='#C3DF79' }, ['ufimian'] = { next_era='wordiano' }, ['ufimiano'] = { start='272.3' }, ['uintano'] = { start='46.2', next_era='duchesneano' }, ['uraliano'] = { color='#BDD0C4' }, ['valanginiano'] = { start='139.8', next_era='hauteriviano', color='#8DD285' }, ['vendiano'] = { next_era='cambriano' }, ['viseano'] = { start='346.7', next_era='serpukhoviano', color='#ABBC82' }, ['wasatchiano'] = { start='55.4', next_era='bridgeriano' }, ['wenlock'] = { start='433.4', next_era='ludlow', color='#A4E0D0' }, ['westphaliano'] = { start='313', next_era='stephaniano' }, ['whitneyano'] = { start='33.3', next_era='arikareeano' }, ['wordiano'] = { start='268.8', next_era='capitaniano', color='#FE987E' }, ['wuchiapingiano'] = { start='259.8', next_era='changhsingiano', color='#FEBBA5' }, ['ypresiano'] = { start='56.0', next_era='luteziano', color='#FEAE7D' }, ['zancleano'] = { start='5.333', next_era='piacenziano', color='#FEF9BD' } } return config inz48l7ejx93xueg7l94yt8fhogwz3q 14 28009 273738 273217 2026-09-01T18:28:14Z N.Longo 12052 + 2 273738 wikitext text/x-wiki Sta categorîa a l'arechéugge e pàgine ch'én scrîte in ''arbenganese'', a-a mainêa da çitæ ò inte unn-a de variànte da lìsta chi de sótta. Into detàggio, gh'é: * 71 pàgine in ''arbenganese sitadìn'' ** 9 pàgine inta ''grafia du Gastaldi'' ** 1 pàgina inta ''grafia du Bolia'' * 11 pàgine in ''tuiranìn'' * 9 pàgine intu ''parlâ de Castrevegliu'' * 6 pàgine in ''parlà d'Èrli'' * 4 pàgine in ''burghetìn'' * 4 pàgine in ''burghetìn di Prigè'' * 3 pàgine in ''parlà de Craṿaüna'' * 2 pàgine in ''baresté'' * 2 pàgine in ''lecaiö'' * 1 pàgina in ''carendìn'' * 1 pàgina in ''parlà de Villanöva'' * 1 pàgina in ''carporu'' * 1 pàgina in ''castergianchìn'' [[Categorîa:Pàgine de Wikipedia pe variànsa|Arbenganese]] kpesrqmm9ah03xd3qrflacvgraybutw 4 28364 273719 272832 2026-09-01T18:10:46Z N.Longo 12052 stat 273719 wikitext text/x-wiki = 2026 = === Seténbre 2026 === Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''174°''' pòsto, con '''11.596''' pàgine de contegnûi e con '''2.723.506''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,55'''. E biografîe són '''825''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''623'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.550'''. I file caregæ són '''41'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''273.279'''. E vôxe parlæ són '''62'''. I uténti registræ són '''20.175''', i uténti atîvi són '''31''' e i aministratoî són '''5'''. === Agósto 2026 === Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''174°''' pòsto, con '''11.579''' pàgine de contegnûi e con '''2.688.886''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,53'''. E biografîe són '''822''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''622'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.550'''. I file caregæ són '''39'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''272.288'''. E vôxe parlæ són '''58'''. I uténti registræ són '''20.056''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. === Lùggio 2026 === Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''173°''' pòsto, con '''11.547''' pàgine de contegnûi e con '''2.642.543''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,52'''. E biografîe són '''818''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''620'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.545'''. I file caregæ són '''38'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''271.005'''. E vôxe parlæ són '''57'''. I uténti registræ són '''19.920''', i uténti atîvi són '''31''' e i aministratoî són '''5'''. === Zùgno 2026 === Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''173°''' pòsto, con '''11.537''' pàgine de contegnûi e con '''2.627.467''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,51'''. E biografîe són '''819''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''620'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.539'''. I file caregæ són '''33'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''269.744'''. E vôxe parlæ són '''51'''. I uténti registræ són '''19.807''', i uténti atîvi són '''31''' e i aministratoî són '''5'''. === Màzzo 2026 === Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''173°''' pòsto, con '''11.512''' pàgine de contegnûi e con '''2.584.804''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,50'''. E biografîe són '''818''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''620'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.536'''. I file caregæ són '''32'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''268.895'''. E vôxe parlæ són '''50'''. I uténti registræ són '''19.660''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. === Arvî 2026 === Statìstiche a-o prìmmo de arvî do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''173°''' pòsto, con '''11.498''' pàgine de contegnûi e con '''2.558.963''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,50'''. E biografîe són '''817''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''619'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.535'''. I file caregæ són '''32'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''268.327'''. E vôxe parlæ són '''50'''. I uténti registræ són '''19.523''', i uténti atîvi són '''42''' e i aministratoî són '''5'''. === Màrso 2026 === Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''171°''' pòsto, con '''11.488''' pàgine de contegnûi e con '''2.535.421''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,48'''. E biografîe són '''815''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''619'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.534'''. I file caregæ són '''31'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''267.597'''. E vôxe parlæ són '''49'''. I uténti registræ són '''19.358''', i uténti atîvi són '''41''' e i aministratoî són '''5'''. === Frevâ 2026 === Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''171°''' pòsto, con '''11.480''' pàgine de contegnûi e con '''2.523.317''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,46'''. E biografîe són '''815''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''619'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.531'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''267.104'''. E vôxe parlæ són '''48'''. I uténti registræ són '''19.209''', i uténti atîvi són '''34''' e i aministratoî són '''5'''. === Zenâ 2026 === Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2026. A lij.wiki a l'é a-o '''171°''' pòsto, con '''11.466''' pàgine de contegnûi e con '''2.492.762''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,44'''. E biografîe són '''814''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''618'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.524'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''265.980'''. E vôxe parlæ són '''48'''. I uténti registræ són '''19.041''', i uténti atîvi són '''41''' e i aministratoî són '''5'''. = 2025 = === Dixénbre 2025 === Statìstiche a-o prìmmo de dixénbre do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''170°''' pòsto, con '''11.455''' pàgine de contegnûi e con '''2.475.846''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,43'''. E biografîe són '''812''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''611'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.517'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''265.240'''. E vôxe parlæ són '''48'''. I uténti registræ són '''18.909''', i uténti atîvi són '''46''' e i aministratoî són '''5'''. === Novénbre 2025 === Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''170°''' pòsto, con '''11.453''' pàgine de contegnûi e con '''2.467.139''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,44'''. E biografîe són '''811''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''609'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.513'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''264.047'''. E vôxe parlæ són '''45'''. I uténti registræ són '''18.743''', i uténti atîvi són '''29''' e i aministratoî són '''5'''. === Òtôbre 2025 === Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''170°''' pòsto, con '''11.448''' pàgine de contegnûi e con '''2.450.567''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,43'''. E biografîe són '''810''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.514'''. I file caregæ són '''30'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''263.424'''. E vôxe parlæ són '''44'''. I uténti registræ són '''18.597''', i uténti atîvi són '''40''' e i aministratoî són '''5'''. === Seténbre 2025 === Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''169°''' pòsto, con '''11.431''' pàgine de contegnûi e con '''2.411.568''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,41'''. E biografîe són '''807''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.513'''. I file caregæ són '''28'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''262.587'''. E vôxe parlæ són '''44'''. I uténti registræ són '''18.399''', i uténti atîvi són '''29''' e i aministratoî són '''5'''. === Agósto 2025 === Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''169°''' pòsto, con '''11.417''' pàgine de contegnûi e con '''2.373.836''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,29'''. E biografîe són '''807''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.512'''. I file caregæ són '''24'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''259.703'''. E vôxe parlæ són '''40'''. I uténti registræ són '''18.287''', i uténti atîvi són '''25''' e i aministratoî són '''5'''. === Lùggio 2025 === Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''169°''' pòsto, con '''11.407''' pàgine de contegnûi e con '''2.354.267''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,25'''. E biografîe són '''806''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.511'''. I file caregæ són '''20'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''258.403'''. E vôxe parlæ són '''36'''. I uténti registræ són '''18.202''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. === Zùgno 2025 === Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''169°''' pòsto, con '''11.400''' pàgine de contegnûi e con '''2.329.224''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,24'''. E biografîe són '''805''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''608'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.509'''. I file caregæ són '''20'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''257.849'''. E vôxe parlæ són '''36'''. I uténti registræ són '''18.088''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Màzzo 2025 === Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''168°''' pòsto, con '''11.396''' pàgine de contegnûi e con '''2.317.125''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,22'''. E biografîe són '''803''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''606'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.510'''. I file caregæ són '''19'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''257.510'''. E vôxe parlæ són '''35'''. I uténti registræ són '''17.967''', i uténti atîvi són '''26''' e i aministratoî són '''5'''. === Màrso 2025 === Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''168°''' pòsto, con '''11.367''' pàgine de contegnûi e con '''2.270.474''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,20'''. E biografîe són '''798''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''603'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.501'''. I file caregæ són '''18'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''255.501'''. E vôxe parlæ són '''32'''. I uténti registræ són '''17.748''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. === Frevâ 2025 === Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''166°''' pòsto, con '''11.355''' pàgine de contegnûi e con '''2.245.374''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,19'''. E biografîe són '''798''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''603'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.504'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''254.791'''. E vôxe parlæ són '''28'''. I uténti registræ són '''17.637''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. === Zenâ 2025 === Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2025. A lij.wiki a l'é a-o '''165°''' pòsto, con '''11.342''' pàgine de contegnûi e con '''2.225.199''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,17'''. E biografîe són '''796''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''599'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.506'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''253.772'''. E vôxe parlæ són '''28'''. I uténti registræ són '''17.527''', i uténti atîvi són '''24''' e i aministratoî són '''5'''. = 2024 = === Dexénbre 2024 === Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''165°''' pòsto, con '''11.332''' pàgine de contegnûi e con '''2.209.217''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,17'''. E biografîe són '''796''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''599'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.505'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''253.231'''. E vôxe parlæ són '''27'''. I uténti registræ són '''17.441''', i uténti atîvi són '''26''' e i aministratoî són '''5'''. === Novénbre 2024 === Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''165°''' pòsto, con '''11.313''' pàgine de contegnûi e con '''2.186.523''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,16'''. E biografîe són '''795''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''599'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.496'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''252.553'''. E vôxe parlæ són '''26'''. I uténti registræ són '''17.331''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. === Òtôbre 2024 === Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''165°''' pòsto, con '''11.296''' pàgine de contegnûi e con '''2.162.269''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,14'''. E biografîe són '''791''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''575'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.290'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''251.394'''. E vôxe parlæ són '''26'''. I uténti registræ són '''17.248''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. === Seténbre 2024 === Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''164°''' pòsto, con '''11.276''' pàgine de contegnûi e con '''2.143.416''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,11'''. E biografîe són '''789''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''573'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.286'''. I file caregæ són '''17'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''250.200'''. E vôxe parlæ són '''25'''. I uténti registræ són '''17.157''', i uténti atîvi són '''38''' e i aministratoî són '''5'''. === Agósto 2024 === Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''164°''' pòsto, con '''11.269''' pàgine de contegnûi e con '''2.104.056''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,07'''. E biografîe són '''787''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''570'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.278'''. I file caregæ són '''11'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''248.578'''. E vôxe parlæ són '''19'''. I uténti registræ són '''17.029''', i uténti atîvi són '''41''' e i aministratoî són '''5'''. === Lùggio 2024 === Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''164°''' pòsto, con '''11.257''' pàgine de contegnûi e con '''2.078.450''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,05'''. E biografîe són '''785''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''569'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.277'''. I file caregæ són '''11'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''247.810'''. E vôxe parlæ són '''19'''. I uténti registræ són '''16.915''', i uténti atîvi són '''19''' e i aministratoî són '''5'''. === Zùgno 2024 === Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''163°''' pòsto, con '''11.252''' pàgine de contegnûi e con '''2.060.159''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,03'''. E biografîe són '''784''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''568'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.276'''. I file caregæ són '''11'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''246.370'''. E vôxe parlæ són '''19'''. I uténti registræ són '''16.816''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Màzzo 2024 === Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''163°''' pòsto, con '''11.243''' pàgine de contegnûi e con '''2.047.501''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,03'''. E biografîe són '''779''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''564'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.275'''. I file caregæ són '''11'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''245.994'''. E vôxe parlæ són '''19'''. I uténti registræ són '''16.683''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Arvî 2024 === Statìstiche a-o prìmmo d'arvî do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''163°''' pòsto, con '''11.236''' pàgine de contegnûi e con '''2.036.896''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,02'''. E biografîe són '''777''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''562'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.271'''. I file caregæ són '''10'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''245.595'''. E vôxe parlæ són '''17'''. I uténti registræ són '''16.574''', i uténti atîvi són '''30''' e i aministratoî són '''5'''. === Màrso 2024 === Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''163°''' pòsto, con '''11.226''' pàgine de contegnûi e con '''2.023.602''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,02'''. E biografîe són '''777''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''562'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.268'''. I file caregæ són '''10'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''245.209'''. E vôxe parlæ són '''17'''. I uténti registræ són '''16.451''', i uténti atîvi són '''24''' e i aministratoî són '''5'''. === Frevâ 2024 === Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''162°''' pòsto, con '''11.221''' pàgine de contegnûi e con '''2.012.408''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,02'''. E biografîe són '''777''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''562'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.268'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''244.892'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''16.345''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. === Zenâ 2024 === Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2024. A lij.wiki a l'é a-o '''162°''' pòsto, con '''11.212''' pàgine de contegnûi e con '''1.997.383''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,02'''. E biografîe són '''771''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''561'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.265'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''244.238'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''16.007''', i uténti atîvi són '''25''' e i aministratoî són '''5'''. = 2023 = === Dexénbre 2023 === Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''162°''' pòsto, con '''11.204''' pàgine de contegnûi e con '''1. 979.782''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,00'''. E biografîe són '''771''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''561'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.264'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''243.714'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''16.003''', i uténti atîvi són '''26''' e i aministratoî són '''5'''. === Novénbre 2023 === Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''160°''' pòsto, con '''11.203''' pàgine de contegnûi e con '''1.974.562''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''9,00'''. E biografîe són '''771''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''561'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.264'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''243.484'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''16.004''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Òtôbre 2023 === Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''160°''' pòsto, con '''11.191''' pàgine de contegnûi e con '''1.960.583''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,96'''. E biografîe són '''771''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''559'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.261'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''242.519'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.886''', i uténti atîvi són '''35''' e i aministratoî són '''5'''. === Seténbre 2023 === Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''160°''' pòsto, con '''11.184''' pàgine de contegnûi e con '''1.947.945''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,95'''. E biografîe són '''770''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''559'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.260'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''242.182'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.762''', i uténti atîvi són '''31''' e i aministratoî són '''5'''. === Agósto 2023 === Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''159°''' pòsto, con '''11.177''' pàgine de contegnûi e con '''1.932.191''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,94'''. E biografîe són '''770''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''558'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.258'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''241.628'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.662''', i uténti atîvi són '''20''' e i aministratoî són '''5'''. === Lùggio 2023 === Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''159°''' pòsto, con '''11.169''' pàgine de contegnûi e con '''1.913.654''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,94'''. E biografîe són '''770''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''559'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.255'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''241.136'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.558''', i uténti atîvi són '''26''' e i aministratoî són '''5'''. === Zùgno 2023 === Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''159°''' pòsto, con '''11.132''' pàgine de contegnûi e con '''1.897.118''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,95'''. E biografîe són '''766''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''555'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.249'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''240.327'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.453''', i uténti atîvi són '''25''' e i aministratoî són '''5'''. === Màzzo 2023 === Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''158°''' pòsto, con '''11.128''' pàgine de contegnûi e con '''1.885.375''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,94'''. E biografîe són '''766''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''555'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.247'''. I file caregæ són '''9'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''239.880'''. E vôxe parlæ són '''12'''. I uténti registræ són '''15.331''', i uténti atîvi són '''27''' e i aministratoî són '''5'''. === Arvî 2023 === Statìstiche a-o prìmmo d'arvî do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''158°''' pòsto, con '''11.117''' pàgine de contegnûi e con '''1.875.694''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,94'''. E biografîe són '''764''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''555'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són ''' 4.243'''. I file caregæ són '''8'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''239.454'''. E vôxe parlæ són '''11'''. I uténti registræ són '''15.233''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Màrso 2023 === Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''158°''' pòsto, con '''11.105''' pàgine de contegnûi e con '''1.838.446''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,92'''. E biografîe són '''764''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''555'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.240'''. I file caregæ són '''8'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''238.603'''. E vôxe parlæ són '''11'''. I uténti registræ són '''15.134''', i uténti atîvi són '''23''' e i aministratoî són '''5'''. === Frevâ 2023 === Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''157°''' pòsto, con '''11.097''' pàgine de contegnûi e con '''1.818.476''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,90'''. E biografîe són '''761''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''554'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.240'''. I file caregæ són '''8'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''237.903'''. E vôxe parlæ són '''11'''. I uténti registræ són '''15.026''', i uténti atîvi són '''33''' e i aministratoî són '''5'''. === Zenâ 2023 === Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2023. A lij.wiki a l'é a-o '''157°''' pòsto, con '''11.080''' pàgine de contegnûi e con '''1.802.868''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,89'''. E biografîe són '''761''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''553'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.235'''. I file caregæ són '''8'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''237.337'''. E vôxe parlæ són '''11'''. I uténti registræ són '''14.936''', i uténti atîvi són '''28''' e i aministratoî són '''5'''. = 2022 = === Dexénbre 2022 === Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''157°''' pòsto, con '''11.068''' pàgine de contegnûi e con '''1.786.321''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,82'''. E biografîe són '''756''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''548'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.237'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''236.300'''. E vôxe parlæ són '''11'''. === Novénbre 2022 === Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''156°''' pòsto, con '''11.052''' pàgine de contegnûi e con '''1.777.412''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,82'''. E biografîe són '''753''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''548'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.231'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''235.484'''. E vôxe parlæ són '''11'''. === Òtôbre 2022 === Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''156°''' pòsto, con '''11.043''' pàgine de contegnûi e con '''1.761.057''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,81'''. E biografîe són '''753''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''545'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.225'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''234.935'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Seténbre 2022 === Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''156°''' pòsto, con '''11.027''' pàgine de contegnûi e con '''1.737.189''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,73'''. E biografîe són '''747''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''541'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.218'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''232.422'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Agósto 2022 === Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''155°''' pòsto, con '''11.015''' pàgine de contegnûi e con '''1.752.461''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,68'''. E biografîe són '''747''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''540'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.218'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''231.132'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Lùggio 2022 === Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''155°''' pòsto, con '''10.997''' pàgine de contegnûi e con '''1.727.387''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,67'''. E biografîe són '''744''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''537'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.215'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''230.577'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Zùgno 2022 === Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''155°''' pòsto, con '''10.972''' pàgine de contegnûi e con '''1.694.356''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,66'''. E biografîe són '''744''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''537'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.212'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''229.815'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Màzzo 2022 === Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''154°''' pòsto, con '''10. 960''' pàgine de contegnûi e con '''1.658.045''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,65'''. E biografîe són '''744''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''538'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.208'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''229.115'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Arvî 2022 === Statìstiche a-o prìmmo d'arvî do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''154°''' pòsto, con '''10.945''' pàgine de contegnûi e con '''1.593.482''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,65'''. E biografîe són ''' 743''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''536'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són ''' 4.205'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''227.799'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Màrso 2022 === Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''154°''' pòsto, con '''10.910''' pàgine de contegnûi e con '''1 .578.237''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,65'''. E biografîe són '''742''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''535'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.199'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''227.005'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Frevâ 2022 === Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''154°''' pòsto, con '''10.878''' pàgine de contegnûi e con '''1.529.545''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,64'''. E biografîe són '''736''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''519'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.187'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''226.092'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Zenâ 2022 === Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2022. A lij.wiki a l'é a-o '''153°''' pòsto, con '''10.847''' pàgine de contegnûi e con '''1.494.859''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,63'''. E biografîe són '''726''' e-e vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''507'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.028'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''225.267'''. E vôxe parlæ són '''9'''. = 2021 = === Dexénbre 2021 === Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.822''' pàgine de contegnûi e con '''1.457.655''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,63'''. E biografîe són '''720'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''502'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.174'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''224.617'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Novénbre 2021 === Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.796''' pàgine de contegnûi e con '''1.433.555''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,62'''. E biografîe són '''719'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''500'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.156'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''223.835'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Òtôbre 2021 === Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.771''' pàgine de contegnûi e con '''1.405.032''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,64'''. E biografîe són '''715'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''497'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.144'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''222.805'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Seténbre 2021 === Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.748''' pàgine de contegnûi e con '''1.362.347''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,65'''. E biografîe són '''713'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''492'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.135'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''221.636'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Agósto 2021 === Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.656''' pàgine de contegnûi e con '''1.314.175''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,64'''. E biografîe són '''710'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''491'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''4.025'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''217.346'''. E vôxe parlæ són '''9'''. === Lùggio 2021 === Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''151°''' pòsto, con '''10.502''' pàgine de contegnûi e con '''1.246.272''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. A média de modìfiche pe pàgina a l'é de '''8,48'''. E biografîe són '''699'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''480'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''3.952'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''211.268'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Zùgno 2021 === Statìstiche a-o prìmmo de zùgno do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''150°''' pòsto, con '''10.441''' pàgine de contegnûi e con '''1.171.802''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''663'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''442'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''3.919'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''208.309'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Màzzo 2021 === Statìstiche a-o prìmmo de màzzo do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''151°''' pòsto, con '''10.261''' pàgine de contegnûi e con '''1.134.671''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''645'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''422'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''3.743'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''205.161'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Arvî 2021 === Statìstiche a-o prìmmo d'arvî do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''152°''' pòsto, con '''10.228''' pàgine de contegnûi e con '''1.088.970''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''642'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''420'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''3.720'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''202.595'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Màrso 2021 === Statìstiche a-o prìmmo de màrso do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''164°''' pòsto, con '''7.563''' pàgine de contegnûi e con '''990.935''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''639'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''417'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''2.066'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''196.183'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Frevâ 2021 === Statìstiche a-o prìmmo de frevâ do 2021. A lij.wiki a l'é a-o '''185°''' pòsto, con '''5.683''' pàgine de contegnûi e con '''918.949''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''637'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''416'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''2.053'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''188.438'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Zenâ 2021 === Statìstiche a-o prìmmo de zenâ do 2021. A lij.wiki a l'é scugiâ a-o '''197°''' pòsto, con '''4.460''' pàgine de contegnûi e con '''883.330''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''635'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''416'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''2.023'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''185.408'''. E vôxe parlæ són '''4'''. = 2020 = === Dexénbre 2020 === Statìstiche a-o prìmmo de dexénbre do 2020: A lij.wiki a l'é scugiâ a-o '''197°''' pòsto, con '''4.421''' pàgine de contegnûi e con '''869.975''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''628'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''408'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.975'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''184.483'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Novénbre 2020 === Statìstiche a-o prìmmo de novénbre do 2020: A lij.wiki a l'é scugiâ a-o '''197°''' pòsto, con '''4.329''' pàgine de contegnûi e con '''851.866''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''613'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''395'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.872'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''183.167'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Òtôbre 2020 === Statìstiche a-o prìmmo d'òtôbre do 2020. A lij.wiki a l'é a-o '''195°''' pòsto, con '''4.283''' pàgine de contegnûi e con '''840.567''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''611'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''392'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.852'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''182.357'''. E vôxe parlæ són '''4'''. === Seténbre 2020 === Statìstiche a-o prìmmo de seténbre do 2020. A lij.wiki a l'é a-o '''195°''' pòsto, con '''4.269''' pàgine de contegnûi e con '''835.948''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''609'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''392'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.805'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''181.794'''. === Agósto 2020 === Statìstiche a-o prìmmo d'agósto do 2020. A lij.wiki a l'é a-o '''197°''' pòsto, con '''4.077''' pàgine de contegnûi e con '''810.431''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''596'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''381'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.632'''. I cangiaménti, da-o moménto de l'inàndio de lij.wiki, són '''179.478'''. === Lùggio 2020 === Statìstiche a-o prìmmo de lùggio do 2020. A lij.wiki a l'é a-o '''198°''' pòsto, con '''3.942''' pàgine de contegnûi e con '''785.857''' pòule inte tùtte e pàgine de contegnûo. E biografîe són '''551'''. E vôxe biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''351'''. E vôxe no biogràfiche con còdici de contròllo de outoritæ són '''1.139'''. [[Categorîa:Wikipedia]] lu8s53wx5bror21wnu3vmv06o6r8q26 0 29475 273739 266778 2026-09-01T18:41:43Z N.Longo 12052 pröa 273739 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese}} {{Tassobox |nome = Tartarüga palüstre eurupea |var-stâto_de_conservaçión = Stàttu de cunservasiùn |statocons = nt |statocons_versione = iucn3.1 |statocons_ref = <ref name=IUCN>{{Çitta web|url=https://www.iucnredlist.org/species/7717/97292665|tìtolo=Emys orbicularis|outô=Peter Paul van Dijk|outô2=Roberto Sindaco|editô=IUCN|dæta=2004|léngoa=EN}}</ref> |immagine = Emys orbicularis 2009 G1.jpg |didascalia = Ina biscia cu'a scòrsa ''Emys orbicularis'' |var-domìnio = Duminiu |dominio = [[Eukaryota]] |var-régno = Regnu |regno = [[Animalia]] |phylum = [[Chordata]] |var-clàsse = Classe |classe = [[Reptilia]] |var-sotoclàsse = Suttuclasse |sottoclasse = [[Anapsida]] |var-órdine = Urdine |ordine = [[Testüze|Testudines]] |var-sotórdine = Sutturdine |sottordine = [[Cryptodira]] |var-famìggia = Famìa |famiglia = [[Emydidae]] |var-génere = Gene(r)e |genere = [[Emys]] |var-spêce = Specie |specie = '''E. orbicularis''' |var-clasificaçión_scentìfica = Clascificasiùn scientifica |biautore = [[Linneo|Linnaeus]] |var-nomenclatûa_binomiâle = Numenclatüa binumiâle |binome = Emys orbicularis |bidata = [[1758]] |sinonimi = 22 scinònimi |nomicomuni = |suddivisione = Suttuspecie |suddivisione_testo = * ''Emys orbicularis orbicularis'' * ''Emys orbicularis eiselti'' * ''Emys orbicularis galloitalica'' * ''Emys orbicularis hellenica'' * ''Emys orbicularis ingauna'' * ''Emys orbicularis occidentalis'' * ''Emys orbicularis persica'' }} A '''bìscia scrossua eurupea''' ('''''Emys orbicularis''''' {{Maioscolétto|[[Linneo|Linnaeus]], 1758}}) a l'è ina specie de [[Testüze|biscia scròssua]] da famìa di êmidi.<ref name="TRD" /> == Descrisiùn == E fémine e sun sempre ciü grosse di mascci, ch'i razunzen ina lunghessa cumprésa fra i 15 e i 18&nbsp;cm, ste chi, difatti, sun de suvente fra i 20 e i 22&nbsp;cm. A pursiùn du ventre a l'è cumposta da 12 elemènti, e a l'ha in cu(r)û giallu a(r)ena, cun quarche venaüa ciü scüa. U dursu u l'è culegàu cu'u ventre grassie a di ligamènti de cartilàgine, che permetten a mubilitài de tütte e due e parti. U g'ha 5 placche vertebràli, 8 de còste, ciü 25 inti fianchi, fra ste chi üna a l'artessa da tésta e due pe'a cùa. A ''scòrsa'' l'è apiatîa e uvàle, mèntre u cu(r)û du fundu u pò cangià: a segunda cumme se trövan de bestie ch'i ghe l'han marùn, àtri verdu scüu, fin ascì au négru. Inte quelle ciü zuéne a l'è presente ina ca(r)êna intu mezzu, ch'a scumpaìsce maniman che a biscia scròssua a cresce. U cu(r)û da pelle, da testa e de sàmpe u va ascì stu li dau giânu au verdu scüu, serte votte se trövan ascì quelli de maccie giâne in scia superficcie. Inte dìe e g'han de ùngie che e sun culegàe l'üna cun l'atra grassie a 'na particulàre membràna, dîta "interdigitale". A cùa a l'è ciütòstu lunga e a l'è furnia, inte femine e inti mascci de 'n'ungia aa fìn. Sta li, difatti a mezüa tostu a metài da lunghessa cumplescìva da bestia. Diferense fra e sutta divixùi da specie van a tucà a dimensciùn, a furma e u culu(r)ìu da scòrsa. In Italia i esemplài de grandessa mazù i sun quelli da [[Cianûa padann-a|cianüa Padàna]], cun in cu(r)û verdu scüu e a scorsa bumbâ. E atre, ciü ch'u se china versu u meridiùn, e l'han a scòrsca ciàtta e ciü cià(r)a. == Distribusiun == [[File:Emys orbicularis distribution.svg|thumb|Difuxùn intu cuntinente eurupeu|sinistra]] L'''Emys orbicularis'' a se tröva inte tòstu tüttu u [[Euròpa|cuntinente eurupéu]] (dai Balcài aa penìsua türca, da l'Africa setentriunàle au [[Portogallo|Purtugallu]] e aa [[Spagna]], fin a l'[[Italia]], a [[Fransa]], l'[[Ungherîa|Üngaîa]], a [[Polonia|Pulônia]] e a [[Litoània|Lituànnia]]), a parte che inti paisi ciü freidi, cumme quelli da Scandinàvia. Inta [[Penîzoa Ibérica|penìsua iberica]] e inte quella balcànica a cunvîve cun 'n atra biscia scrossua d'aiva: a ''Mauremys caspica'', l'ünica atra a êsse uriginàia du cuntinente. == Tasciunumîa == Vegnen au mumentu ricunusciüe sètte sutta-specie de sta biscia scrossua:<ref name="TRD">{{Çitta web|url=http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Emys&species=orbicularis|tìtolo=''Emys orbicularis''|léngoa=EN|vìxita=2023-08-07}}</ref> * ''E. o. orbicularis'' ({{Maioscolétto|[[Linneo|Linnaeus]], 1758}}) – biscia scròssua palüstre eurupéa * ''E. o. eiselti'' ({{Maioscolétto|Fritz, Baran, Budak & Amthauer, 1998}}) – biscia scròssua palüstre türca (o de Eiselt) * ''E. o. galloitalica'' ({{Maioscolétto|Fritz, 1995}}) – biscia scròssua palüstre francu-italiàna * ''E. o. hellenica'' ({{Maioscolétto|Valenciennes, 1832}}) – testuggine palustre ellenica * ''E. o. ingauna'' ({{Maioscolétto|Jesu, Piombo, Salvidio, Lamagni, Ortale & Genta, 2004}}) – biscia scròssua palüstre lìgüre * ''E. o. occidentalis'' ({{Maioscolétto|Fritz, 1993}}) – biscia scròssua palüstre usidentàle * ''E. o. persica'' ({{Maioscolétto|Eichwald, 1831}}) – biscia scròssua palüstre urientàle == Prugetti pe'a sò sarvaguàrdia == [[Immaggine:Emys orbicularis ingauna genova.jpg|miniatura|Ina ''Emys orbicularis ingauna'' inte l'[[Acquâio de Zena|Acquâiu de Zena]]]] Au mumèntu sta specie a l'è cunscide(r)â cumme "minaciâ" a livellu eurupeu, mèntre diferenti nasiùn, fra ste chi l'Italia, ricunuscen questa biscia scrossua cumme in periculu d'estinsiùn. In [[Liguria|Ligü(r)ia]] a prinsipale culònia de ''Emys'' a se tröva inta [[Ciâna d'Arbenga|ciàna d'Arbenga]], dunde se trövan esemplài da suttuspecie ''ingauna''. A suttuspecie a l'è chi prutezüa a partì dau [[2005]] dau "Ciàn d'Asiùn pe'a Tartarüga Palüstre Ingàuna", visti i livelli critici de ridusiùn da presensa in sciu teritòiu da bestia.<ref>{{Çitta web|url=http://www.lifeemys.eu/minacce-e-status/|tìtolo=A bìscia scrossua Emys, stàttu e riscciu|léngoa=IT|vìxita=2022-01-15}}</ref> === E raxùi du riscciu === A bìscia scròssua palüstre a l'éa de lungu cumüne fin ai [[Anni 1960|ànni '60]] inta ciàna arbenganése, ma a càusa de l'ecesîva ürbanisasiùn e da bunîfica de vaste zòne ümêe, aturnu au [[1994]] a l'è stâ cunscide(r)â du tüttu estìnta. U recüpe(r)u da spécie u l'è avegnüu grassie a l'inisiatîva de l'[[Acquâio de Zena|Acquâiu de Zena]], ch'a l'ha permessu a reintegrasiùn de sta lì intu sò ambiènte. Ancöi a l'è turnâ a êsse difüza prinsipalmènte inti cumüi de [[Villanöva]], [[Garlenda|Garlènda]] e [[Arbenga]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/natura/emys|tìtolo=Pruvinsa de Savuna, natüa: a bìscia scrossua Emys|vìxita=2022-01-16|léngoa=IT}}</ref> == Notte == <references /> == Atri prugetti == {{Interprogetto}} * [[File:Wiktionary-logo.svg|24px]]O [[incubator:Wt/lij/Pagina prinçipâ|Wikiçionâio lìgure]] o contegne a vôxe [[incubator:Wt/lij/bìscia_scròssua|'''Bìscia scròssua''']] {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Reptilia]] okqex6d5xeigxx6hepmmdna96dfzu4t 0 29988 273732 260766 2026-09-01T18:23:32Z N.Longo 12052 wl 273732 wikitext text/x-wiki {{Âtri ûxi|tìtolo=[[Balón (dizanbigoaçión)]]}} {{Grafîa ofiçiâ}} [[Immaggine:Partita_di_pallapugno_nello_sferisterio_comunale_di_Bormida.JPG|miniatura|250x250px|'Na partîa de balón into sferistêio de [[Bormia|Bórmia]]]] O '''balón''' (''balon'' in [[Léngoa piemontéize|piemontéize]], ''pallapugno'' ò, scìnn-a-o [[2001]], ''pallone elastico'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) o l'é 'n [[zêugo de squàddra]] zugòu inti [[Sferistêio|sferistêi]], tìpico da [[Liguria|Ligùria]] e do [[Piemonte|Piemónte]]. O l'é zugòu co-in [[Balón (spòrt)|balón]] in sce 'n terén in ciàn con, da 'na pàrte, 'na superfìcce "do bótto" ch'a peu êse formâ da 'na miâgia, 'na ræ ò âtro. A-a giornâ d'ancheu gh'é ciù ò mêno çénto socjêtæ de balón, pe 'n totâle de 20.000 zugoéi<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://comune.info/sport/pallapugno/|tìtolo=Pallapugno, il gioco del "Balon"|léngoa=IT|vìxita=2022-06-26}}</ref>. == Stöia == [[Immaggine:Pallapugno_storica_a_Cortemilia.jpg|sinistra|miniatura|247x247px|A squàddra da balón de [[Cortemilia|Cortemìlia]] inte l'ànno [[1956]]]]O balón o l'é 'n zêugo storicaménte praticòu tra o [[bàsso Piemónte]] e a Ligùria, spécce inta [[Rivêa de Ponénte]], dond'o vén òrganizòu a livéllo profescionìstico. A ògni mòddo, coscì cómme âtri zêughi co-o balón, o l'à 'n'òrigìne bén bén ciù antîga, arivàndo drîto drîto da-i zêughi pratichæ a l'época di [[Popolo roman|antîghi români]] cómme o ''follis'' e o ''ludere espulsim'', inti quæ o balón o vegnîva za corpîo co-o pùgno<ref name=":1">{{Çitta web|url=http://www.speb.it/curiosita-sulla--pallapugno.html|tìtolo=La Pallapugno (già Pallone Elastico)|léngoa=IT|vìxita=2022-06-26}}</ref>. Inte l'[[Etæ de Mëzo|Etæ de Mêzo]] sti zêughi chi se són evolûi inte 'n mòddo 'n pö diferénte, ciù scìmile a-o modèrno [[balón co-o brasàllo]], ch'o l'é stæto o zêugo ciù avoxòu da penîzoa scìnn-a-o prinçìpio do [[XX secolo|sécolo XX]] e ch'ancheu o l'é zugòu sorviatùtto in [[Toscann-a|Toscànn-a]]<ref name=":1" />. A ògni mòddo, into balón s'é tornæ a-e òrìgine de sti spòrt chi, co-o brasàllo ch'o l'é stæto sostitoîo da 'na sénplice fasciatûa a-a màn do zugòu, ancheu formâ da 'na strìscia de stöfa lónga dêxe mêtri, fermâ da 'n tòcco de chêuio e da 'n tochétto de gómma lighæ con tréi cordìn òpû con de l'âtra gómma. Coscì cómme i âtri zêughi sferìstichi, o balón o l'êa bén bén ciù comùn into pasòu, vegnìndo zugòu inte 'n'àrea ciù gròssa e arivàndo, tra l'[[XIX secolo|Eutoçénto]] e o prìnçìpio do [[XX secolo|Nêuveçénto]], a-o moménto da sò màscima espansción. Defæti, inte quélli ànni gh'é stæta a realizaçión di prìmmi sferistêi segóndo a conceçión modèrna, a ògni mòddo inspirâ a-i antîghi ''sphaeristeria'' români, e dêuviæ pe âtri zêughi tradiçionâli co-a bàlla ascì<ref name=":2">{{Çitta web|url=https://www.pallapugnoalba.it/home/storia/|tìtolo=Storia - La Pallapugno in Italia|léngoa=IT|vìxita=2022-06-26}}</ref>. In particolâ, o prìmmo inpiànto modèrno o l'é stæto quéllo de [[Peruggia|Perùggia]], costroîo into [[1804]]<ref name=":2" />. Da-o [[1855]] s'é decîzo de dêuviâ 'na bàlla de gómma (dónca elàstica) de quæxi 10 cìtti de diàmetro a-o pósto de quélla de chêuio (de quæxi 40 cìtti de diàmetro), da-o quæ sta disciplìnn-a chi a l'à pigiòu o sò vêgio nómme in italiàn<ref name=":3">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/discipline/pallapugno.html|tìtolo=Scîto ofiçiâ da Federaçión Italiànn-a Balón|léngoa=IT|vìxita=2022-06-26}}</ref>. Into [[1912]] l'é stæto òrganizòu o prìmmo [[canpionòu italiàn de balón]]<ref name=":3" />. Inti ànni a vegnî, aprêuvo a-a "concorénsa" do nêuvo [[Zeugo do ballon|zêugo do balón]] e a-a progrescîva disgregaçión da vêgia socjêtæ contadìnn-a<ref name=":0" />, sta disciplìnn-a chi a l'é intrâ inte 'n perîodo de fortìscima crîxi, tànto ch'a l'é sopravisciûa sôlo inte provìnse de [[Çittæ metropolitann-a de Turin|Torìn]], [[Provinsa de Asti|Àsti]] e [[Provinsa de Cuneo|Cùnio]] in Piemónte e inte quélle de [[Pruvincia de Sann-a|Sànn-a]] e [[Pruvincia de Imper̂ia|Inpêia]] in Ligùria. A ògni mòddo, inti [[Anni 1930|ànni '30]] do sécolo pasòu, o balón o l'é stæto tra i spòrt formalizæ da l'Òrganizaçión Naçionâle Dòppo lavôro (OND)<ref name=":0" />. O prìmmo tentatîvo de rinàscita de sta disciplìnn-a chi o l'é stæto inandiòu inti ànni '50, fæto ch'o l'à portòu into [[1951]] a-a costituçión de l'Unión Italiànn-a Balón Elàstico e a-e prìmme mençioìn de partîe de balón inte revìste sportîve naçionâli<ref name=":0" />. Into mæximo perîodo, in [[California|Califòrnia]] l'é stæto òrganizòu 'n canpionòu da balón da-i numerôxi emigræ lìguri e piemontéixi, i quæ àn continoòu a praticâlo pe vàrri ànni. In grànde agiùtto a-o recùpero da tradiçión do balón o l'é stæto o svilùppo do coscì dîto "[[Balón legêro|Balón Legêro]]", ch'o peu êse zugòu a-o scròu sénsa avéi de bezéugno de 'na gràn ténica e inti mæximi cànpi da zêugo do [[basket]] e da [[pàllavölo]], fæto ch'o l'à permìsso a sò difuxón inte schêue<ref name=":1" />. Into [[1982]] a Federaçión Italiànn-a Balón (F.I.P.A.P, ''Federazione Italiana Pallapugno'') a l'é stæta ofiçialménte riconosciûa da-o [[Comitato olimpico nazionale italiano|CONI]]<ref name=":1" />. O balón o l'é de lóngo stæto un di scìnboli da coltûa contadìnn-a e do folclôre de sò dôe regioìn de ciù grànde difuxón e o l'é stæto contòu da gréndi scritoî cómme l'[[Edmondo De Amicis]], ch'o l'à dedicòu 'n lìbbro intrêgo - ''Gli azzurri e i rossi'' - a-a maestrîa di eroî di sferistêi, o [[Cesare Pavese]], o [[Beppe Fenoglio]], o [[Giovanni Arpino]] e o [[Franco Piccinelli]], ch'o l'é stæto pe tànto ténpo ascì, prescidénte da Federaçión do Balón<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Gh'é ascì 'n conponiménto in [[Lengoa ligure|léngoa lìgure]] do [[Steva De Franchi|Stêva De Frànchi]], contegnûo into sò ''Ro Chittarrin'', co-îna löde a 'n avoxòu zugòu de balón de l'época ch'a l'incoménsa coscì: {{Çitaçión|Vorræ dâve ro retræto, dro famozo Barbaggiâ;<br>Ma per metteme à ro fæto, non sò donde incomençâ.<br><br>Me ne vaggo all'Accassœura, zù da basso in ro bastion,<br>Donde à tutti lê dà scœura d'un bon zœugo da balon [...]|[[Steva De Franchi|Stêva De Frànchi]], ''[[s:Ro_Chittarrin/In_lode_de_Giacomo_Agneize_dito_ro_Barbaggiâ|In lode de Giacomo Agneize dito ro Barbaggiâ]]''}} == Rególe == === Cànpo de zêugo === [[Immaggine:Sferisterio Ruffino.jpg|miniatura|250x250px|O sferistêio Giàn Càrlo Rufìn de Sànn-a|sinistra]] O [[cànpo de zêugo]] o l'é de fórma retangolâre, con de mezûe specìfiche e delimitòu in scî fiànchi e in fóndo da de lìnie giànche. O terén do cànpo o l'é de spésso fæto de [[tæra batûa]], scibén che gh'é di cànpi realizæ con l'[[asfàlto]], con materiâli scintétichi òpû co-in fóndo mésccio, e, a-o pòsto de unn-a de lìnie laterâli, o dêve prezentâ 'na superfìcce verticâ òtegnûa co-îna miâgia òpû, in pàrte, co-îna ræ ascì. Pe de ciù, gh'é 'na lìnia ch'a spartìsce o cànpo a meitæ dîta mediànn-a, co-ê estremitæ do cànpo (fêua che quélle co-â miâgia) che dêvan êse indichæ da de anténne sormontæ da bandierìnn-e grîxe. Into regolaménto gh'é elencòu ascì a lìsta de dotaçioìn necesâie inte ògni sferistêio, ch'o dêv'êse aprovòu<ref name=":4">{{Çitta publicaçión|ànno=2020|tìtolo=Càppo I - Cànpi de zêugo|revìsta=Regolaménto técnico balón|editô=Federaçión Italiànn-a Balón|pp=5-9|léngoa=IT|url=http://www.fipap.it/images/documenti/Regolamento_Tecnico_Pallapugno_Fipap_Edizione_2020.pdf}}</ref>. In sciô terén do cànpo dêv'êse pöi individoòu o retangolìn da coscì dîta àrea de batûa, de lóngo scitoòu vèrso o fóndo do cànpo mæximo ma da-e dimenscioìn e da l'aliniaménto ch'o peu cangiâ in bâze a-a categorîa e a-o tîpo de cànpo. In particolâ gh'é e træ tipologîe de sferistêio, de cànpo "''alla lizza''" (ö sæ sénsa a miâgia laterâle) e de cànpo de adataménto (ö sæ di pòsti cómme ciàsse ò stràdde adatæ pe l'òcaxón), co-i prìmmi doî che són logicaménte i ùnichi a êse açetæ inte série magioî. In particolâ, i sferistêi de màscima categorîa són lónghi quæxi 90&nbsp;mêtri, làrghi tra i 16 e i 18 e co-îna superfìcce laterâle èrta quæxi 12&nbsp;mêtri<ref name=":4" />. L'eleménto architetònico ciù inportànte do cànpo, ö sæ a miâgia laterâle, a dêv'êse èrta a-o mànco doî mêtri, sénsa nisciùnn-a avertûa e da-a superfìcce lìscia (pe consentî de deviaçioìn regolâri a-i córpi da bàlla). Gh’é pöi sórvia 'na ræ ch'a dêve permétte lê ascì de deviaçioìn regolâri e co-în'altéssa mìnima valuâ in sciâ bâze da categorîa<ref name=":4" />. === Bàlla === [[Immaggine:Pallone pallapugno.JPG|miniatura|A bàlla]] A [[bàlla]], fæta de gómma e de cô giànco-grîxo, inte categorîe magioî a dêve avéi 'na circonferénsa de 305&nbsp;milìmetri pe 'n péizo de 195&nbsp;gràmmi (con de tolerànse, rispetivaménte, de 5&nbsp;g e de 5&nbsp;mm), vegnìndo insciòu a 'na presción de 0,65&nbsp;bar. Inte âtre categorîe l'é dêuviòu de bàlle da-e dimenscioìn e da-i péixi diferénti, de sòlito ciù picìn, fæto ch'o l'é mìsso in ciæo da 'na tìnta diferénte de l'atrésso. L'é inportànte che-e bàlle dêuviæ inta mæxima partîa ségian pæge pe tîpo e pe màrca de fàbrica<ref name=":5">{{Çitta publicaçión|ànno=2020|tìtolo=Càppo II - Baloìn da zêugo|revìsta=Regolaménto técnico balón|editô=Federaçión Italiànn-a Balón|pp=9-10|léngoa=IT|url=http://www.fipap.it/images/documenti/Regolamento_Tecnico_Pallapugno_Fipap_Edizione_2020.pdf}}</ref>. Da-arénte a l'àrea de batûa, fêua do cànpo de zêugo, o dêv'êse mìsso o distribotô de bàlle, ch'a-o prinçìpo de ògni partîa o ne dêve contegnî qùattro, da dêuviâ into câxo che quélla in zêugo a no se pósse ciù utilizâ. E bàlle són da netezâ cómme ìntran in zêugo, co-i zugoéi che, prìmma de fâ a batûa, no dêvan fâli botezâ in tæra ò in sciô pùgno. Pe cóntra, conclûza 'n'açión, a bàlla apénn-a dêuviâ a dêv'êse mìssa tórna into distribotô<ref name=":5" />. === Zugoéi e squàddre === [[Immaggine:Il campione Oscar Giribaldi.jpg|sinistra|miniatura|O canpión [[Oscar Giribaldi]] a-a rebatûa]] O balón o l'é 'n [[spòrt de squàddra]], caraterizòu da incóntri de dôe squàddre pe ògni partîa. E squàddre, de sòlito, són formæ da quàttro zugoéi, ö sæ o batitô, a spàlla (ciamòu "centrâle" ascì) e doî tersìn. In càngio, se gh'é sôlo dôe zugoéi in cànpo, a partîa a dêv'êse fermâ (e dòppo 'n màscimo de trénta menûti a l'âtra squàddra a saiâ asegnâ 'na vitöia "a zêro"), l'é poscìbile continoâla se, pe 'na qualónque raxón, 'na squàddra a l'à 'n òmmo de mêno. A ògni mòddo, se ghe n'é a disponibilitæ (ma no into câxo de espulsción), l'é poscìbile tegnî di zugoéi de risèrva pe fâ de sostituçioìn, da efetoâ sôlo inti moménti de zêugo fèrmo<ref name=":6">{{Çitta publicaçión|ànno=2020|tìtolo=Càppo III - Zugoéi e Squàddre|revìsta=Regolaménto técnico balón|editô=Federaçión Italiànn-a Balón|pp=11-14|léngoa=IT|url=http://www.fipap.it/images/documenti/Regolamento_Tecnico_Pallapugno_Fipap_Edizione_2020.pdf}}</ref>. In particolâ, gh'é doî tîpi de sostituçión, ö sæ definitîva, co-o [[zugòu]] ch'o no poriâ ciù tornâ in cànpo, òpû lìbera, ciamâ tenporània ascì. O câxo tìpico de sostituçión definitîva o l'é quéllo pe infortùnio, scibén chò-u zugòu o peu êse lasciòu 'n menûto de "ténpo mêgo" pe repigiâse ma sôlo pe 'na vòtta, âtriménti o dêve anâ in banchìnn-a e, s'o se repîgia, o poriâ tornâ into cànpo a-a fìn de quéllo zêugo<ref name=":6" />. A divîza di zugoéi a dêv'êse pægia pe tùtti i ménbri da mæxima squàddra e a l'é formâ de 'n pâ de braghétte cùrte, in scê quæ, a-a drîta, gh'é scrîto o nùmero do zugòu, e 'n mariölo, in sciô quæ gh'é scrîto o nómme do zugòu e o nómme di ''sponsor''. Pe de ciù, o zugòu ch'o l'à o ròllo de capitànio da squàddra o dêv'êse identificòu da 'na fàscia mìssa in sciô bràsso<ref name=":6" />. Prìmma do prinçìpio da partîa, co-în antìçipo a-o mànco de 35 menûti, e dôe squàddre dêvan intrâ in cànpo pe ezegoî tùtte e formalitæ necesâie, da-o contròllo di papê, a l'identificaçión di zugoéi e a-a vérifica da regolaritæ do materiâle da fasciatûa, òperaçión che defeæti a no peu comensâ sénsa l'aprovaçión de l'[[Àrbitro sportîvo|àrbitro]] e ch'a l'é da lê supervixonâ. Finîe e prìmme òperaçioìn, i zugoéi pêuan inandiâse pò-u rescâdaménto, da fâ into cànpo mæximo<ref name=":6" />. Sùbito prìmma de l'inìçio da partîa, e dôe squàddre són reciamæ da l'àrbitro da-e pàrte de l'àrea de batûa pe intrâ insémme in cànpo e saluâ o pùblico, sortegiàndo pöi co-îna monæa o dirìtto de çèrnia. O capitànio da squàddra ch'a goàgna o sortéggio o peu dónca decìdde tra a batûa e a remìssa, óltre chò-u cô pi-â sò squàddra in sciô tabelìn di pónti<ref name=":6" />. === O zêugo === [[Immaggine:Pallapugno tradizionale nelle vie.jpg|miniatura|Partîa in sce cànpo arangiòu inte 'na stràdda de [[Cortemilia|Cortemìlia]], [[1970]]]] O prinçìpio de ògni zêugo o l'é dæto da 'n'açión de batûa, ch'a l'é consciderâ vàlida si-â bàlla a va, in xêuo, a-o de la da lìnia mediànn-a sénsa avéi botezòu (vìncolo ch'o no l'é ciù necesâio inti córpi dòppo a batûa), con l'âtra squàddra che, sôlo inta sò meitæ de cànpo, a peu rispónde co-în'açión de remìssa a-o xêuo òpû, a-o màscimo, a-o prìmmo bótto in tæra da bàlla. A batûa a l'é consciderâ vàlida si-â bàlla a l'é stæta corpîa co-o pùgno, co-a màn ò l'avanbràsso do batitô dòppo 'n asbrîo ch'o dêve pe fòrsa finî inti limìti de l'àrea de batûa. St'açión chi a peu êse ripetûa sôlo 'na vòtta pe squàddra e ténpo e, into câxo de 'n qualónque erô inta sò procedûa, l'âtra squàddra a goâgna 'n pónto. A batûa a l'é da fâ tùtte e vòtte che unn-a de squàddre a goàgna 'n pónto òpû into câxo a ségge stæta segnâ 'na [[Càccia (açión de zêugo)|càccia]]<ref name=":7">{{Çitta publicaçión|ànno=2020|tìtolo=Càppo V - O zêugo|revìsta=Regolaménto técnico balón|editô=Federaçión Italiànn-a Balón|pp=18-23|léngoa=IT|url=http://www.fipap.it/images/documenti/Regolamento_Tecnico_Pallapugno_Fipap_Edizione_2020.pdf}}</ref>. Óltre che inta batûa, a bàlla a peu êse corpîa inte tùtte e òcaxoìn de "bàlla vàlida", ö sæ a-o xêuo ò dòppo 'n bótto in tæra, into mæximo mòddo da batûa. Superòu 'n bótto a bàlla a no peu ciù êse zugâ, e dónca o l'é o câxo de "bàlla no vàlida". O balón o rèsta in zêugo se, dòppo o prìmmo bótto, a va a sbàtte cóntra a-i "arêdi permanénti" do cànpo (inclûxi i spetatoî ascì), con l'açión ch'a se conclùdde into moménto quand'a o tócca tórna pe tæra. Pe cóntra, si-â bàlla a tócca a-o xêuo un de sti eleménti chi, vén dæto 'n pónto a l'âtra squàddra<ref name=":7" />. A partîa a dûa ùnze zêughi, scibén ch'a peu êse amermâ inte çèrti câxi a 9, 8 ò 7 zêughi. Pe de ciù, de vòtte e partîe són zugæ a ténpo ciufîto chi-â zêughi ma, in ògni câxo, no dêvan superâ e træ ôe<ref name=":7" />. L'é prevìsto ascì di intervàlli inta partîa: in particolâ ghe n'é un de dêxe menûti prìmma de l'ùrtimo zêugo e, in sce domànda de squàddre, se peu avéi di ''time-break'' da dûata de tréi menûti e in nùmero màscimo de doî pe squàddra<ref>{{Çitta publicaçión|ànno=2020|tìtolo=Càppo VIII - Rególe pe-e partîe|revìsta=Regolaménto técnico balón|editô=Federaçión Italiànn-a Balón|pp=26-28|léngoa=IT|url=http://www.fipap.it/images/documenti/Regolamento_Tecnico_Pallapugno_Fipap_Edizione_2020.pdf}}</ref>. Gh'é tréi scistêmi ofiçialménte riconosciûi pe zugâ a-o balón, ö sæ co-e càcce, a-o cordìn òpû co-e càcce a-a ''pantalera''<ref name=":7" />. ==== Scistêma co-e càcce ==== [[Immaggine:Finâle de Còppa Itàlia (2022, Bórmia) - 'na càccia.jpg|sinistra|miniatura|'Na [[Càccia (açión de zêugo)|càccia]] inta finâle de l'ediçión 2022 da Còppa Itàlia]] O l'é o scistêma ciù comùn pe zugâ a-o balón, con ògni zêugo ch'o l'é spartîo inte dôe fâze da formaçión de [[Càccia (açión de zêugo)|càcce]] e de "càccia" a-e càcce mæxime. In generâle, scimilménte a-i âtri doî mòddi de zugâ a-o balón, ògni zêugo o l'é formòu da quàttro pónti, indichæ cómme into [[ténni]] cómme "chìnze", ö sæ, inte l'órdine, chìnze-trènta-quarànta-zêugo. O zêugo séncio o l'é goagnòu, dòppo o quarànta pâri, da-a squàddra ch'a conquìsta doî pónti da-a fîa. Sta rególa chi, dîta "rególa do vantàggio" a no l'é però aplicâ tùtte e vòtte ma a peu cangiâ in bâze a-a scitoaçión ò de decixoìn pigiæ pe quélla partîa, inti âtri câxi o zêugo o l'é defæti goagnòu da-a prìmma squàddra che, a-o quarànta, a ségna 'n âtro pónto<ref name=":7" />. I pónti se goâgnan inte tréi mòddi<ref name=":7" />: * into câxo chò-u balón, a-o xêuo ò co-in bótto sôlo, o va a-o de la da lìnia do fóndo da meitæ do cànpo de l'âtra squàddra, pasàndo tra e anténne mìsse a-i sò cànti. Sto córpo chi, tra i ciù spetacolâri do zêugo, o l'é conosciûo cómme o "çê" (''céllu'' in çèrte parlæ) òpû, da-o piemontéize, ''intra'' * quànde vén goagnâ 'na càccia * quànde un di zugoéi de l'âtra squàddra o fa 'n fàllo L'eleménto centrâle de sto mòddo chi de zugâ a-o balón o l'é, apónto, quéllo da formaçión e da catûa de càcce. In particolâ, 'na càccia a l'é 'na quæ se sæ açión ch'a no l'é finîa a pónti, e dónca no co-in çê, in fàllo ò 'na conquìsta de 'n'âtra càccia. I doî mòddi de formaçión de 'na càccia són dónca quànde a bàlla a no l'é ciù vàlida e a vén fermâ da 'n zugòu, òpû quand'a sciòrte de fêua de lìnie laterâli do cànpo dòppo o prìmmo bótto (no se in xêuo, sedónca o l'é 'n fàllo). Alôa, in corispondénsa do pónto dónde l'é stæto fermòu a bàlla (o peu cangiâ 'n pitìn in bâze a-o mòddo comm'a l'é stæta fermâ) ò dond'a l'à atraversòu a lìnia laterâle, vén segnâ da l'arbìtro a càccia co-îna lìnia giànca de 10&nbsp;cìtti, de pitûa ò gésso in sciâ bâze do fóndo. Si-â bàlla, dòppo ch'a l'é tocâ da un di zugoéi da squàddra in remìssa, a contìnoa a mesciâse inte 'n çèrto mòddo, o pónto da càccia o diventiâ quéllo ciù a sfavô da squàddra ch'a l'à goagnòu a càccia mæxima<ref name=":7" />. Pe de ciù, 'na càccia a dêv'êse segnalâ co-i segnacàcce e co-i coscì dîti portacàcce. O segnacàcce o l'é formòu da 'na balétta, mìssa da l'arbìtro in corispondénsa do pónto da lê segnòu, pe 'n màscimo de quàttro e con sôrvia scrîto o sò nùmero, ch'o peu dónca anâ da 1 a 4. In segnacàccia o l'é conpletòu da 'na bâze d'arénbo ch'a l'à, in sce un di sò fiànchi, 'n'àsta èrta 1&nbsp;mêtro co-îna targhétta co-o sò nùmero, mìssa a fî da lìnia laterâle. Inta fâze de moviménto e de poxiçionaménto di segnacàcce in sciô terén, in corispondénsa do pónto segnòu da l'arbìtro, vén mìssa unn-a ò ciù persónn-e, dîte portacàcce, pe marcâ a lìnia in corispondénsa da quæ se metiâ o segnacàccia<ref name=":7" />. O nùmero totâle de càcce che se peu formâ o l'é inversaménte proporçionâle a-o pontézzo za òtegnûo da-e squàddre into córso da prìmma fâze de zêugo, segóndo o schêma chi de sótta<ref name=":7" />: {| class="wikitable" !Pontézzo !Nùmero de càcce |- |0-0 |4 |- |15-0 15-15 |3 |- |30-0 30-15 30-30 |2 |- |40-40 (co-a rególa do vantàggio) |2 |- |40-0 40-15 40-30 |1 |- |40-40 (sénsa vantàggi) |1 |} Quànde s'arîva a-o nùmero de càcce valutòu in bâze a-o schêma chi sórvia e dôe squàddre dêvan scangiâse o cànpo, con l'açión da batûa ch'a pàssa dónca a l'âtra squàddra. A quésto pónto incoménsa a segónda fâze do zêugo, co-e dôe squàddre che dêvan "conquistâ" e càcce (con valô de 'n pónto/chìnze p'ògnidùnn-a). In prinçìpio vén pigiòu cómme riferiménto a càccia nùmero 1, in corispondénsa da quæ, co-îna lìnia inmaginâia perpendicolâre a quélla laterâle, o cànpo o vén spartîo inte doî tòcchi. A sto pónto chi a càccia a l'é goagnâ da-a squàddra ch'a rîesce a fermâ a bàlla prìmma do sò atraversaménto da lìnia inmaginâia da càccia òpû, se o sciòrte de fêua da-o cànpo de zêugo, da-a squàddra ch'a sta inta pàrte de cànpo no interesâ da-o pasàggio da bàlla in sciâ lìnia laterâle. Goagnòu a prìmma càccia vén levòu o sò segnacàccia e se continoiâ a lòtta pe quélle che rèstan, inte l'órdine indicòu da-i nùmeri in scê targhétte<ref name=":7" />. ==== Scistêma a-o cordìn ==== In âtro scistêma de zêugo do balón o l'é quéllo "a-o cordìn", ch'o l'à e mæxime rególe de quéllo "clàscico" fêua che pe-e sò caraterìstiche particolæ. E ciù inportànti diferénse tra i dôe scistêmi són a mancànsa totâle da formaçión e da conquìsta de càcce, co-i zêughi che no són dónca spartîi inte dôe pàrte, e a presénza do "cordìn". O cordìn, fæto de [[nàilon]] ò de [[iôta]], o l'é tiòu in mòddo perpendicolâre a-a longhéssa do cànpo, in corispondénsa da sò meitæ e a 'n'altéssa de 1,20&nbsp;m ò de 2,10&nbsp;m, inte partîe individoâli. O cordìn o l'é inportànte inte l'asegnaçión di pónti perché o peu portâ a fâ di fàlli, prezénpio s'o vén corpîo ò s'o no vén superòu da-a bàlla, che de rególa dan 'n pónto a l'âtra squàddra ò zugòu<ref name=":7" />. Tra e âtre rególe de sto scistêma chi, o scàngio de cànpo o vén fæto ògni tréi zêughi si-â batûa a vén zugâ da vàrri batitoî òpû za a-o prìmmo, e pöi ògni doî, sò-u batitô o l'é o mæximo ò l'ùnico zugòu in cànpo. De sòlito no gh'é a rególa do vantàggio (fêua che inti ùrtimi doî zêughi), co-o zêugo ch'o l'é goagnòu da quéllo ch'o fa 'n pónto de ciù rispétto a-o quarànta. Into câxo a partîa a l'é sôlo tra doî zugoéi a l'aviâ 'na dûata de 13 zêughi, sedónca saiàn 15, co-o sòlito intervàllo de dêxe menûti prìmma de l'ùrtimo zêugo e de 'n menûto tra 'n zêugo e l'âtro se gh'é o scàngio de cànpo<ref name=":7" />. ==== A ''Pantalera'' ==== {{Véddi ascì|Pantalera}}Asæ scìmile a-o balón, a ''[[pantalera]]'' a l'é zugâ inte ciàsse di pàixi, tànto che a peu êse consciderâ cómme a versción ciù antîga e tradiçionâle de sto zêugo chi. Defæti, vegnìndo de lóngo praticâ inti spàççi stréiti tra e câze, a no l'à de bezéugno de 'n cànpo de zêugo dedicòu cómme i sferistêi. A ciù inportànte diferénsa inte rególe do zêugo a conscìste into fæto chi-â bàlla, a-o moménto da batûa, a no vén corpîa co-o pùgno ma tiòu in sce 'na toâ de légno, dîta apónto "''pantalera''" in piemontéize, ch'a l'é inclinâ, arenbâ a 'na miâgia e rifinîa con de listélle che dàn de deviaçioìn iregolâri a-o camìn do balón<ref name=":8">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/discipline/pantalera.html|tìtolo=Scîto ofiçiâ da Federaçión Italiànn-a Balón - Pantalera|léngoa=IT|vìxita=2022-06-27}}</ref>. Dòppo a batûa, fæta da-o zugòu dîto o "''campau''", a partîa a contìnoa co-e mæxime rególe do balón. Aprêuvo a-e particolaritæ do cànpo, inta ''pantalera'' gh'é bén bén de diferénse tra 'n pòsto a l'âtro, co-a prezénsa de vàrri eleménti architetònichi cómme grondànn-e, pòrte, scæn, lanpioìn e pogiöli che réndan asæ inprevedìbile o camìn da bàlla<ref name=":8" />. == Conpetiçioìn == {{Véddi ascì|Canpionòu italiàn de balón}} O prìmmo [[Canpionòu italiàn de balón|canpionòu de balón]] o l'é stæto zugòu into [[1912]]<ref name=":3" />; sucescivaménte o l'é stæto spartîo inte quàttro livélli ([[Série A (balón)|Série A]], [[Série B (balón)|Série B]], Série C1 e Série C2) ciù quélli de giovanîli (ö sæ ''Under 25'', ''Juniores'', Aliêvi, Debutànti, Polìn e Promoçionâli). Gh'é pöi o tornêo da [[Cuppa Italia (balùn)|Cóppa Itàlia]] (creòu into [[1983]]) e da [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)|Cóppa Itàlia de Série B]] (creòu into [[2012]]), óltre quéllo da [[Supercóppa italiànn-a de balón]]. A livéllo giovanîle vén de spésso òrganizòu di tornêi do coscì dîto [[balón lêgio]], zugòu sorviatùtto inte schêue pe avixinâ i zóveni a-o móndo do balón<ref name=":1" />. Tra e disciplìnn-e tradiçionâli lighæ a-o móndo do balón vén òrganizòu 'n [[canpionòu mondiâle di spòrt sferìstichi]] ascì. In particolâ, l'ediçión do 2004 a l'é stæta disputâ in Itàlia e, tra e quàttro specialitæ çernûe pe l'òcaxón, gh'êa pròpio o balón (co-e âtre træ che êan o ''[[frontó]]'' valençiàn, o ''[[llargues]]'' alicantìn e o "[[zêugo internaçionâle]]", 'na mescciûa di vàrri zêughi sferistérichi eoropêi)<ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20041226003357/http://www.mondialipallapugno.it/|tìtolo=Scîto in scî Mondiæ de Balón|léngoa=IT|vìxita=2022-06-27}}</ref>. == Nòtte == <references responsive="" /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Edmondo De Amicis|tìtolo=Gli Azzurri e i Rossi|url=https://books.google.it/books?id=F4VxMwEACAAJ|ànno=1897|editô=Casanova|çitæ=Torìn|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Luigi Mussi|outô2=Remo Gianuzzi|outô3=Augusto Manzo|tìtolo=Storia del gioco del pallone e similari|url=https://books.google.it/books?id=p_EMjwEACAAJ|ànno=1952|editô=Edizioni Paoline|çitæ=Àrba|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Luigi Mussi|outô2=Remo Gianuzzi|outô3=Augusto Manzo|tìtolo=Cento anni di pallone elastico|url=https://books.google.it/books?id=aS6DNAAACAAJ|ànno=1971|editô=Edizioni Paoline|çitæ=Àrba|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Caviglia|tìtolo=Pallone elastico: una sfida tra terra e cielo|ànno=1994|editô=I.E.E Editoriale Europea|çitæ=Camerànn-a|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Bracco|outô2=Gino Perotto|tìtolo=Le colline in pugno. Franco Balestra e il mondo del pallone|url=https://books.google.it/books?id=x1_APAAACAAJ|ànno=1996|editô=L'Arciere|çitæ=Cùnio|léngoa=IT|ISBN=88-86-39826-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Caviglia|outô2=Raffaele Grillo|tìtolo=Pallone elastico re tra colline e mare|url=https://books.google.it/books?id=ANxfMwEACAAJ|ànno=2000|editô=I.E.E. Editoriale Europea|çitæ=Camerànn-a|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Andrea Merlotti|tìtolo=Giochi di palla nel Piemonte medievale e moderno: convegno di Rocca de' Baldi, 30 settembre-1° ottobre 2000|url=https://books.google.it/books?id=AMvLNQAACAAJ|ànno=2001|editô=Società per gli Studi Storici, Archeologici ed Artistici della Provincia di Cuneo e Centro studi etnografici museo storico etnografico A. Doro|çitæ=Ròcca Di Bàldi|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Caviglia|tìtolo=Pallapugno - Vite da raccontare|ànno=2005|editô=I.E.E. Editoriale Europea|çitæ=Camerànn-a|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Caviglia|tìtolo=Prima dello sport: le sfere volanti|ànno=2007|editô=I.E.E. Editoriale Europea|çitæ=Camerànn-a|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Andrea Corino|outô2=Irene Bottero|tìtolo=Il mondo in un pugno - Dall'Europa all'America: evoluzione di sport sferistici|ànno=2007|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Andrea Corino|outô2=Irene Bottero|tìtolo=Il mondo in un pugno - Dall'Europa all'America: evoluzione di sport sferistici|ànno=2007|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=G. Castella|outô2=P. G. Rissolio|outô3=B. Sola|tìtolo=Pallone elastico. Evoluzione tecnica di uno sport|ànno=2007|editô=La Bilancia|çitæ=Sànn-a|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Fernando Vioglio|tìtolo=Mermet. Storie di Pallapugno e ordinaria albesità|url=https://books.google.it/books?id=AxiqAQAACAAJ|ànno=2007|editô=Famija Albèisa|çitæ=Àrba|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Piana|tìtolo=Storia della pallapugno - pallone elastico|ànno=2010|editô=Impressioni Grafiche|léngoa=IT|volùmme=5 vol.}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Colegaménti estèrni == * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scîto ofiçiâ da Federaçión Italiànn-a Balón|léngoa=IT|vìxita=2022-06-27}} * {{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20041226003357/http://www.mondialipallapugno.it/|tìtolo=Scîto in scî Mondiæ de Balón|léngoa=IT|vìxita=2022-06-27}} * {{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20070929061216/http://www.aigipe.it/|tìtolo=Scîto de l'Asociaçión Italiànn-a Zugoéi de Balón|léngoa=IT|vìxita=2022-06-27}} * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scîto ofiçiâ da "Confederación Internacional de Pelota a Mano"|léngoa=ES|vìxita=2022-06-27}} * {{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/|tìtolo=Scîto do giornâle "Lo Sferisterio"|léngoa=IT|vìxita=2022-06-27}} {{Tradiçioìn lìguri}} [[Categorîa:Balón (zêugo)| ]] hoklodabbogz0myhvrf2toofz6edor9 0 29997 273728 268776 2026-09-01T18:21:21Z N.Longo 12052 wl 273728 wikitext text/x-wiki {{Âtri ûxi|tìtolo=[[Campionato italian do Zeugo do ballon|Canpionòu italiàn do zêugo do balón]]}} {{Grafîa ofiçiâ}} O '''canpionòu italiàn de balón''' (''campionato italiano di pallapugno'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) o l'é l'insémme di vàrri tornêi de [[Balón (zêugo)|balón]], a livéllo naçionâle e regionâle, inandiæ da-a Federaçión Italiànn-a Balón (F.I.P.A.P., ''Federazione Italiana Pallapugno''). I canpionæ són spartîi e òrganizæ in sce quàttro livélli, tùtti riconosciûi cómme a caràtere diletantìstico, ciù quélli riservæ a-i zugoéi ciù zoêni. Tùtti i livélli, ségge inte categorîe ''senior'' che inte quélle di ciù zoêni, pórtan a l'asegnaçión de 'n scudétto e de 'na Cóppa Itàlia de categorîa. E socjêtæ sportîve pìggian pàrte a-i diferénti canpionæ in sciâ bâze di dirìtti sportîvi goâgnæ inta stagión de prìmma e, a diferénsa de âtre disciplìnn-e, a mæxima socjêtæ a poriæ zugâ con de squàddre diferénti inte ciù canpionæ. == Série A == {{Véddi ascì|Série A (balón)|Cuppa Italia (balùn)}} A [[Série A (balón)|Série A]] a l'é o ciù inportànte tornêo naçionâle de balón e a màscima categorîa do seu canpionòu. Into formâto prezénte ghe zêuga dózze squàddre inte tùtto, spartîe tra a [[Liguria|Ligùria]] e o [[Piemonte|Piemónte]], e a l'é inandiâ in sce træ fâze, segóndo a coscì dîta "fórmola Bresciàn"<ref name="Serie A">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/168-pallapugno.html?download=1739:regolamento-campionato-serie-a|tìtolo=Campionato Nazionale Serie A - A.S. 2026|outô=F.I.P.A.P.|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}}</ref>. A prìmma pàrte do canpionòu a l'é a ''[[Stagión sportîva#Regular season|regular season]]'', co-e squàddre che se scóntran inte 'n [[gîón a l'italiànn-a]], dónca con de partîe d'andâta e de ritórno. In sciâ bâze di rizultâti de sta fâze chi, l'é decretòu i nómmi de quàttro squàddre che pìggian pàrte a-i ''play-off'', de quàttro a-i ''play-out'' e de quàddro a-o gîón pi-â sarvéssa<ref name="Serie A" />. Inta segónda fâze, tùtti i gîoìn són disputæ de lóngo a l'italiànn-a, con de partîe d'andâta e de ritórno e co-e vitöie che dàn doî ò tréi pónti, d'azónze a quélli za goâgnæ inta prìmma fâze. I doî pónti són dæti si-â vitöia a l'é pe 9-8 ò 9-7, con l'âtra squàddra ch'a ne goâgna un, méntre inte tùtti i âtri éxiti a vitöia a ne và de lóngo tréi. E prìmme dôe squàddre a-i ''play-off'' ìntran drîto a-e semifinâle pò-u scudétto; pe cóntra e ùrtime dôe de sto gîón chi e-e prìmme dôe di ''play-out'' se zêugan i sparéggi pe-i âtri doî pòsti a dispoxiçión. E ùrtime dôe squàddre into gîón pi-â sarvéssa són retrocèsse inta [[Série B (balón)|Série B]]<ref name="Serie A" />. Inte l'ùrtima fâze gh'é e semifinâle e a finâle pò-u scudétto, co-e quàttro squàddre qualificæ che se scóntran inte de partîe d'andâta, de ritórno e de sparéggio, quand'o l'é necesâio e in sce cànpo néotro<ref name="Serie A" />. E quàttro squàddre inte 'na poxiçión ciù âta a-a fìn da ''regular season'' se goâgnan a parteçipaçión a-a [[Cuppa Italia (balùn)|Cóppa Itàlia]], con scóntri dirètti in sciô cànpo da mêgio clasificâ pe-e semifinâle e in sce cànpo néotro pi-â finâle<ref name="Serie A" />. In sciâ fìn, a squàddra ch'a l'à goâgnòu l'ùrtima ediçión da Série A e quélla ch'a l'à goâgnòu a Cóppa Itàlia (into câxo che coincìddan l'é pigiòu a finalìsta perdénte do canpionòu) se zêugan o scóntro dirètto pi-â [[Supercóppa italiànn-a de balón|Supercóppa]], zugâ in sce cànpo néotro<ref name="Serie A" />. == Série B == {{Véddi ascì|Série B (balón)|Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)}} A [[Série B (balón)|Série B]] a l'é o segóndo livéllo do canpionòu italiàn de balón e, into formâto prezénte, ghe zêuga trézze squàddre. A l'é spartîa inte dôe fâze: a prìmma, a ''regular season'', a l'é inandiâ cómme 'n gîón ùnico a l'italiànn-a, con de partîe d'andâta e de retórno<ref name="Serie B">{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/wp-content/uploads/2026/03/03Regolamenti2026-Campionato-serie-B.pdf|tìtolo=Campionato Nazionale Serie B - A.S. 2026|outô=F.I.P.A.P.|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}}</ref>. E prìmme quàttro squàddre se goâgnan o pasàggio dirètto a-a segónda fâze, méntre quélle da-a 5° a-a 12° poxiçión gh'àn da zugâsou inte de partîe d'andâta, in sciô cànpo da mêgio clasificâ, de retórno e de sparéggio, s'o l'é o câxo, tùtte a-i nêuve zêughi. E quàttro squàddre ch'àn pasòu sti scóntri vàn a inpî o tabelón a éutto da segónda fâze, inandiâ pe quàrti de finâle, semifinâle e finâle, a-o prìmmo a-i ùnze zêughi e tùtte con andâta, retórno e, s'o l'é o câxo, sparéggio<ref name="Serie B" />. E squàddre ch'én stæte batûe inti scónti de qualificaçión, ciù che l'ùrtima clasificâ da prìmma fâze, finìscian in càngio into gîón pi-â sarvéssa, zugòu sôlo che pe-e partîe d'andâta. E ùrtime dôe clasificæ a-a fìn de sto gîón én retrocèsse inta Série C1, méntre l'é promòsso inta Série A e dôe finalìste do tabelón pò-u scudétto<ref name="Serie B" />. E prìmme quàttro squàddre pe pontézzo a-a fìn da ''regular season'' se goâgnan l'intrâ a-e semifinâle da [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)|Cóppa Itàlia de Série B]], in sce cànpo néotro cómme a finâle<ref name="Serie B" />. == Série C1 == A Série C1 a l'é o tèrso livéllo do canpionòu italiàn de balón. Into formâto prezénte, a Série C1 a l'é spartîa inte dôe fâze, co-a prìmma (a ''regular season'') ch'a l'é inandiâ cómme 'n gîón ùnico a l'italiànn-a, con partîe d'andâta e de ritórno e-e prìmme éutto clasificæ de sta fâze che se goâgnan o dirìtto de pasâ a-a segónda fâze, ch'a l'é pe cóntra 'n tabelón ch'o pàrte da-i quàrti de finâle. I quàrti, e semifinâle e a finâle se zêugan con andâta, ritórno e a bèlla, quand'a l'é necesâia, e, pi-â finâle, a bèlla a gh'à da zugâse in sce cànpo néotro. E ùrtime dôe squàddre pe poxiçión da prìmma fâze vàn inderê inta Série C2 méntre quélla ch'a goâgna a finâle a l'é promòssa inta Série B<ref name="Serie C1">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/168-pallapugno.html?download=1742:serie-c1|tìtolo=Campionato Nazionale Serie C1 - A.S. 2026|outô=F.I.P.A.P.|dæta=2026|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}}</ref>. E prìmme quàttro clasificæ a-a fìn do gîón d'andâta da ''regular season'' goâgnan a partecipaçión dirètta a-e semifinâle de Cóppa Itàlia de categorîa, che cómme a finâle se zêugan a-i scóntri dirètti<ref name="Serie C1" />. == Série C2 == A Série C2 a l'é o quàrto, e ùrtimo, livéllo do canpionòu italiàn de balón. Pò-u formâto prezénte gh'é dîsètte squàddre che zêugan inte sta categorîa chi, co-e partîe che se divìddan tra dôe fâze: inta prìmma fâze (a ''regular season'') e squàddre, divîze in sce doî gîoìn, se scóntran segóndo a fórmola do gîón a l'italiànn-a, con partîe andâta e ritórno a-i nêuve zêughi e a pösa quànde a sómma a l'arîva a-i éutto zêughi<ref name="Serie C2">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/144-pallapugno.html?download=1440:serie-c2|tìtolo=Campionato Nazionale Serie C2 - A.S. 2024|outô=F.I.P.A.P.|dæta=2024|léngoa=IT|pp=1-2|vìxita=2024-08-28}}</ref>. Inta segónda fâze, pe cóntra, e prìmmo éutto squàddre pe gîón se qualìfican pò-u tabelón finâle, ch'o pàrte da-i òtâvi e ch'o fonçiónn-a a eliminaçión dirètta scìnn-a-i quàrti. Scìnn-a-i quàrti vàn ascì e régole da prìmma fâze; a finâle e-e semifinâle, in càngio, prevéddan andâta, ritórno e, se ghe n'é de bezéugno, a bèlla e són pe cóntra alonghîe scìnn-a-i ùnze zêughi, con pösa quànde a sómma a l'arîva a-i dêxe zêughi. A l'é promòssa inta Série C1 a squàddra ch'a goâgna o canpionòu<ref name="Serie C2" />. E squàddre prìmme clascificæ inti doî gîoìn da prìmma fâze goâgnan a partecipaçión dirètta a-a finâle de Cóppa Itàlia de categorîa, con scóntro dirètto into câxo ghe ségge de squàddre pæge pe pontézzo<ref name="Serie C2" />. == Zoêni == === Under 21 === A-o canpionòu Under 21 pêuan pigiâ pàrte tùtti i zugoéi co-în'etæ conpréiza fra dixéutto e vintun'ànni; pe de ciù, e squàddre pêuan inserî 'n zugòu ciù grànde inta seu rêuza, a-o màscimo de vintidoî ànni, ma o no dêv'êse into ròllo de batitô. Inta categorîa Under 21 ghe zêuga ùnze squàddre, spartîe tra doî gîoìn e inandiæ segóndo a fórmola do gîón a l'italiànn-a, con partîe d'andâta e de ritórno. Finîo a prìmma fâze e squàddre són tórna spartîe in sce tréi gîoìn a l'italiànn-a e, a-a fìn de sti chi, quélle inte prìmme poxiçioìn ciù a segónda mêgio clasificâ (di doî gioìn a quàttro squàddre) pìggian pàrte a-e semifinâle che, cómme a finâle, gh'àn di scóntri formæ da andâta, ritórno e a bèlla in sce cànpo néotro, se necesâia<ref name="Under 21">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/144-pallapugno.html?download=1441:under-21|tìtolo=Campionato Nazionale Under 21 - A.S. 2024|outô=F.I.P.A.P.|dæta=2024|léngoa=IT|pp=1-2|vìxita=2024-08-28}}</ref>. O canpionòu Under 21 o gh'à 'n seu tornêo de Cóppa Itàlia ascì, zugòu a scóntri dirètti partìndo da-i quàrti de finâle da-e quàttro squàddre mêgio clasificæ inte ciaschedùn di doî gîoìn<ref name="Under 21" />. === Aliêvi === A-o canpionòu di Aliêvi pêuan pigiâ pàrte i zugoéi de 'n'etæ conpréiza tra sézze e dîsett'ànni. E squàddre gh'àn a poscibilitæ d'inserî 'n zugòu ciù grànde inta seu rêuza, a-o màscimo de 'n ànno de ciù, ma o no dêv'êse into ròllo de batitô. E squàddre inta categorîa Aliêvi són dózze, spartîe tra doî gîoìn inandiæ segóndo a fórmola do gîón a l'italiànn-a, con partîe d'andâta e de ritórno. E prìmme quàttro clascificæ de ciaschedùn gîón da prìmma fâze ìntran drîte inta segónda, ch'a coménsa da-e partîe di quàrti de finâle e che, pe tùtti i incóntri, prevédde andâta, ritórno e a bèlla<ref name="Allievi">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/144-pallapugno.html?download=1445:allievi|tìtolo=Campionato Nazionale Allievi - A.S. 2024|outô=F.I.P.A.P.|dæta=2024|léngoa=IT|pp=1-2|vìxita=2024-08-28}}</ref>. O canpionòu di Aliêvi o gh'à 'n tabelón pi-â Còppa Itàlia de categorîa ascì, spartîo inte quàttro gîoìn che sèrvan a decretâ e quàttro squàddre che se zêugan e semifinâle che, cómme a finâle, són a scóntro dirètto e in sce cànpo néotro<ref name="Allievi" />. === Debutànti === A-o canpionòu di Debutànti pêuan pigiâ pàrte tùtti i atlêti de 'n'etæ conpréiza tra quatòrze e chinz'ànni, co-e squàddre che gh'àn a poscibilitæ d'inserî 'n zugòu a-o màscimo de 'n ànno ciù grànde, ma no into ròllo de batitô. E squàddre inta categorîa di Debutànti són quatórze, spartîe tra doî gîoìn inandiæ segóndo a fórmola do gîón a l'italiànn-a, con partîe d'andâta e de ritórno. Tùtte e squàddre pàssan dónca a-a segónda fâze, ch'a l'é in tabelón a eliminaçión dirètta, con de cóbie formæ in acòrdio a-a seu poxiçión a-a fìn da prìmma pàrte do canpionòu e di scóntri che se conpónn-an de andâta, ritórno e a bèlla, se necesâia<ref name="Esordienti">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/144-pallapugno.html?download=1448:esordienti|tìtolo=Campionato Nazionale Esordienti - A.S. 2024|outô=F.I.P.A.P.|dæta=2024|léngoa=IT|pp=1-2|vìxita=2024-08-26}}</ref>. Pe de ciù, e squàddre in tèsta a-i rispetîvi gîoìn da prìmma fâze se goâgnan o dirìtto de zugâ a Cóppa Itàlia Debutànti<ref name="Esordienti" />. === Polìn === A-o canpionòu di Polìn pêuan pigiâ pàrte tùtti i atlêti de 'n'etæ conpréiza tra dózze e trez'ànni e-e squàddre no gh'àn a poscibilitæ d'inserî di zugoéi ciù gréndi inte seu rêuze. Inta categorîa di Polìn ghe zêuga 16 squàddre, spartîe tra doî gîoìn inandiæ segóndo a fórmola do gîón a l'italiànn-a, con partîe d'andâta e de ritórno. Tùtte e squàddre pàssan dónca a-a segónda fâze, ch'a l'é in tabelón a eliminaçión dirètta, con de cóbie formæ in acòrdio a-a seu poxiçión a-a fìn da prìmma pàrte do canpionòu; da-i òtâvi de finâle in avànti i scóntri se conpónn-an de andâta, ritórno e a bèlla, se necesâia<ref name="Pulcini">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/144-pallapugno.html?download=1451:pulcini|tìtolo=Campionato Nazionale Pulcini - A.S. 2024|outô=F.I.P.A.P.|dæta=2024|léngoa=IT|pp=1-2|vìxita=2024-08-26}}</ref>. Pe de ciù, e squàddre in tèsta a-i rispetîvi gîoìn da prìmma fâze se goâgnan o dirìtto de zugâ a Cóppa Itàlia Polìn<ref name="Pulcini" />. === Promoçionâli === A-o canpionòu Promoçionâli pêuan pigiâ pàrte tùtti i atlêti scìnn-a unz'ànni, conpîi inte l'ànno solâre e sénsa de déroghe. Gh'é 23 squàddre che zêugan inte sta categorîa chi, spartîe pe sétte gîoìn de tréi ò quàttro squàddre. E squàddre clasificæ inta prìmma poxiçión d'ògni gîón ìntran inta segónda fâze, pe qualificâse a-e semifinâle e, de lì, a-a finâle<ref>{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/144-pallapugno.html?download=1469:promozionali|tìtolo=Attività Promozionali - A.S. 2024|outô=F.I.P.A.P.|dæta=2024|léngoa=IT|pp=1-2|vìxita=2024-08-26}}</ref>. == Dònne == A-o canpionòu feminìn de clàsse ''senior'' pêuan pigiâ pàrte e atlête co-în'etæ ciù grànde de chinz'ànni, conpîi inte l'ànno solâre, scibén che l'é poscìbile inserî de zughêuie scìnn-a-o mìnimo de dozz'ànni. Inta categorîa de dònne ghe zêuga quàttro squàddre, mìsse insémme inte 'n ùnico gîón a partîe d'andâta e de ritórno. Finîo o gîón gh'é a segónda fâze, co-e semifinâle ch'én zugæ co-e cóbie 1°-4° e 2°-3° e, coscì cómme a finâle, formæ da andâta, ritórno e bèlla, se necesâia<ref name="Femminile">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/144-pallapugno.html?download=1470:femminile|tìtolo=Attività Femminile - A.S. 2024|outô=F.I.P.A.P.|dæta=2024|léngoa=IT|p=1|vìxita=2024-08-26}}</ref>. De méntre, e squàddre zêugan into tornêo da Còppa Itàlia de categorîa ascì, inandiâ in sce doî concentraménti dedicæ, pe creâ a clàscifica de dónde l'é pigiòu e prìmme dôe squàddre, che zêugan a finâle, a scóntro dirètto<ref name="Femminile" />. Pe di ànni gh'é stæto a spartiçión tra o canpionòu ''senior'' e ''junior'' ma, inta stagión prezénte, sto scistêma chi o no l'é stæto confermòu. == Nòtte == <references /> == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scîto ofiçiâ da Federaçión Italiànn-a Balón|léngoa=IT|vìxita=2024-08-25}} [[Categorîa:Balón (zêugo)]] 1aeyjkgmr3p43sxhvgid6dp4k0sioo4 0 30000 273729 268769 2026-09-01T18:21:45Z N.Longo 12052 wl 273729 wikitext text/x-wiki {{Âtri ûxi|tìtolo=[[Serie A]]}} {{Grafîa ofiçiâ}} {{Conpetiçión sportîva |nome = Série A |sport = Balón (zêugo) |tipologia = Clùb |confederazione = F.I.P.A.P. |nazione = {{ITA}} |titolo = Canpión d'Itàlia |apertura = Arvî |chiusura = Novénbre |partecipanti = 12 squàddre |retrocessione = [[Série B (balón)|Série B]] |sito = [http://www.fipap.it/ FIPAP] |fondazione = 1912 |detentore = {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemìlia |trofeo = [[File:scudetto.svg|80px]] |formato = Gîón a l'italiànn-a |organizzatore=F.I.P.A.P.}} A '''Série A''' a l'é a màscima categorîa e ciù inportànte conpetiçión italiànn-a de [[Balón (zêugo)|balón]], òrganizâ a partî da-o [[1912]] e d'ancheu arivâ a-a sò ediçión nùmero çénto e træ. == Fonçionaménto == A Série A a l'é o tornêo ciù inportànte e a màscima categorîa do [[Canpionòu italiàn de balón|canpionòu naçionâle de balón]], con dózze squàddre, tànto da-a [[Liguria|Ligùria]] che da-o [[Piemonte|Piemónte]], che ghe zêugan. Sto tornêo o l'é inandiòu in sce træ fâze, segóndo a coscì dîta "fórmola Bresciàn". A prìmma pàrte do canpionòu, quélla prinçipâ, a l'é a coscì dîta "''[[Stagión sportîva|regular season]]''". Inte sta fâze gh'é i scóntri dirétti tra tùtte e squàddre do canpionòu, inte 'n órdine ch'o l'é determinòu da-e poxiçioìn da stagión pasâ. A fórma a l'é quélla do coscì dîto [[gîón a l'italiànn-a]], pe 22 giornæ inte tùtto, con partîe d'andâta e de retórno a-i nêuve zêughi. In sciâ bâze di éxiti de ste partîe, e prìmme quàttro squàddre pìggian pàrte a-i ''play-off'', quélle da-a 5° a l'8° poxiçión zêugan i ''play-out'' e-e ùrtime quàttro clascificæ finìscian inte 'n gîón pi-â sarvéssa<ref name=":0">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/168-pallapugno.html?download=1739:regolamento-campionato-serie-a|tìtolo=Regolaménto Canpionòu Naçionâle Série A|editô=Federaçión Italiànn-a Balón|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}}</ref>. Sti tréi gîoìn én tórna inandiæ a l'italiànn-a, con l'órdine de partîe d'andâta e de retórno ch'o l'é determinòu da-a poxiçión a-a fìn da prìmma fâze. Inta segónda fâze, in càngio di tréi pónti da ''regular season'', e vitöie ne vàn doî s'én fæte pe 9-8 ò 9-7 (co-in pónto ch'o l'é dæto a l'âtra squàddra), sedónca ne vàn de lóngo tréi. I pónti én azónti a quélli za goâgnæ e tùtti insémme fàn a clascìfica a-a fìn da segónda fâze<ref name=":0" />. E prìmme dôe squàddre a-i ''play-off'' se goâgnan l'intrâ dirètta a-e semifinâle pò-u scudétto; i âtri doî pòsti én pe chi o goâgna i sparéggi fra e âtre dôe squàddre di ''play-off'' e-e prìmme dôe di ''play-out''. Inti sparéggi a partîa a l'é ùnica (con cóbie 3° ''play-off'' cóntra 2° ''play-out'' e 4° ''play-off'' cóntra 1° ''play-out''), a-o prìmmo a-i nêuve zêughi, e pe [[sferistêio]] o l'é çernûo quéllo da mêgio clascificâ. E squàddre clascificæ a-e ùrtime dôe poxiçioìn do gîón pi-â sarvéssa én retrocèsse inta [[Série B (balón)|Série B]]<ref name=":0" />. A Série A a finìsce co-e semifinâle e a finâle do scudétto, dónde e quàttro qualificæ a l'ùrtima fâze zêugan de partîe d'andâta, de retórno e, s'o l'é o câxo, de sparéggio. E cóbie de semifinâle són a 1° ''play-off'' cóntra chi o l'à goâgnòu o pasàggio fra a 4° ''play-off'' e a 1° ''play-out'' e a 2° di ''play-off'' cóntra a l'âtra squàddra ch'a l'à goâgnòu i sparéggi. A partîa d'andâta a l'é zugâ into sferistêio da squàddra ciù èrta in clascìfica, o sparéggio o l'é de lóngo in sce cànpo neótro<ref name=":0" />. Pe de ciù, e quàttro squàddre mêgio clascificæ a-a fìn da ''regular season'' se goâgnan a parteçipaçión a-a [[Cuppa Italia (balùn)|Cóppa Itàlia]] de categorîa<ref name=":0" />. == Stöia == Scibén che i prìmmi tornêi de balón remóntan a-a fìn do [[XIX secolo|sécolo XIX]], a l'época de zugoéi lezendâi cómme o [[Giuseppe Filippa]] "''Ghindo''" de [[Cravansànn-a]], o prìmmo canpionòu regolâre de sta disciplìnn-a chi o s'é dispotòu sôlo into [[1912]]. Tra i atlêti ciù avoxæ de quélli ànni, se pêuan aregordâ o [[Riccardo Fuseri]], canpión pe quàttro ànni de fîa, o [[Pierino Bonsignore]] e o [[Maggiorino Bistolfi]], con doî scudétti ciaschedùn, e o [[Raffaele Ricca]], ch'o l'à goâgnòu quàttro canpionæ. Into córso de 'n partîa a [[Asti|Àsti]] into [[1920]], o sanremàsco [[Milin Panizzi]] o l'à tiòu 'n balón de 180&nbsp;gràmmi a 'na distànsa de 87,5&nbsp;mêtri, stabilìndo un di ciù antîghi recòrd da disciplìnn-a. Inte sto perîodo chi o canpionòu de balón o l'êa asæ conosciûo o l'àiva bén bén de tifôxi, rivalezàndo co-o nêuvo [[Zeugo do ballon|zêugo do balón]]. Pe de ciù, se peu aregordâ cómme o [[Vittorio Pozzo]], comisâio técnico da [[Naçionâ de balon de l'Italia|naçionâle italiànn-a de balón]] ch'a l'à goâgnòu doî mondiâli, o [[Carlo Parola]], o [[Renato Cesarini]] e tànti âtri zugoéi da balón, avéssan zugòu a quésta disciplìnn-a ascì. Inti [[Anni 1930|ànni trénta]] o balón o pàssa sott'a l'òrganizaçión sportîva de l'Òrganizaçión Naçionâle Dòppo lavôro (OND), ch'a gestîva tùtte e ativitæ de l'época, ma o pîgia pöchi finançiaménti trêuvàndose inte 'n perîodo de fórte crîxi e vegnìndo emarginòu da-o rèsto do panoràmma sportîvo naçionâle. O canpionòu de l'época o l'àiva pochìscima inportànsa, con 'n nùmero asæ contegnûo de squàddre; adreitûa, into [[1937]], a-o canpión [[Paolo Rossi (zugòu de balón)|Paolo Rossi]] o no l'é stæto poscìbile difénde o sò tìtolo aprêuvo a-o fæto che i òrganizatoî no l'àivan avisòu in ténpo de l'inìçio da conpetiçión. Into màzzo do [[1946]] gh'é stæta 'na riunión de vàrri tifôxi e ecs dirigénti a [[Turin|Torìn]] con l'òbietîvo de òrganizâse inte 'na federaçión ma i travàggi són stæti asæ lónghi e, into méize de dexénbre de quéllo ànno, o balón o l'é stæto inglobòu inta federaçión de [[Tanboêto (spòrt)|tanboêto]]. Inti mæximi ànni, sùbito dòppo a fìn da goæra, o l'êa arestòu sôlo quàrche sferistêio ancón in fonçión, con l'intrêga disciplìnn-a ch'a vegnîva in pràtica gestîa da-i tréi inpiànti de Torìn, Àrba e Àcqui inte 'na manêa forteménte specolatîva. Pe de ciù, o canpionòu o l'êa zugòu a seténbre, a-a fìn da stagión sportîva dedicâ sorviatùtto a-i tornêi, fæto ch'o portâva i zugoéi a no trovâse inte mêgio condiçioìn pò-u scudétto. O canpionòu da màscima série o vêgne tórna inandiòu a partî da-o [[1947]] (sénsa âtre interuçioìn scìnn-a quélla do [[2020]], caxonâ da-a [[Pandemîa de COVID-19|pandemîa COVID-19]]), co-e pöche squàddre de l'época e co-a sfìdda ritrovâ tra l'[[Augusto Manzo]], conscideròu un di ciù fórti zugoéi da stöia do balón, e o sò grànde rivâle [[Francesco Gioetti]]. Defæti, tra o 1947 e o [[1951]], o canpionòu o vêgne goâgnòu pe çìnque vòtte de fîa da-o Manzo, co-în'inpréiza ch'a no l'é ciù stæta ripetûa. Pe de ciù, into [[1942]], o Manzo o l'àiva parteçipòu ascì a-o canpionòu de [[balón co-o brasàllo]], vinçéndo cóntra i ciù avoxæ specialìsti de quélla disciplìnn-a. Co-o prinçìpio di [[Anni 1950|ànni '50]] o balón o l'incoménsa tórna a svilupâse aprêuvo a-i sfòrsci de çèrti diretoî, cómme quéllo do sferistêio de Àrba, o [[Romualdo Isnardi]], e do giornalìsta da ''Gazzetta d'Alba'' [[Remo Gianuzzi]], con l'òbietîvo de liberâ o balón da-e scomìsse, avrìndolo a-i zoêni e faxéndolo conósce in scî giornâli. Into [[1951]], a Torìn, a l'é stæta dónca creâ l'Unión Italiànn-a Balón Elàstico (UIPE, ''Unione Italiana Pallone Elastico''), co-a prezénsa, tra i âtri, de l'Isnardi, de Gianuzzi e de Manzo. Sta disciplìnn-a chi a l'incoménsa coscì a atirâ l'interésse di giornâli: inte quésto perîodo publicaçioìn cómme ''La Stampa'', ''Il Popolo Nuovo'', ''Tuttosport'', a ''Gazzetta del Popolo'', ''[[O Sécolo|Il Secolo XIX]]'' e il ''Corriere del Popolo'' coménsan a riportâ inte 'n mòddo regolâre a crònaca di fæti da-o móndo do balón. Són inouguræ i nêuvi sferistêi de [[Còrcre|Càrcae]], [[Sàn Stêva Bélbo]], [[Imperia|Inpêia]], [[Cêva]], [[Cuni|Cùnio]] e [[Bra]], méntre tórnan in ativitæ quélli de [[Asti|Àsti]], [[Bêne Viagénn-a]] e [[Löa|Lêua]]. Into [[1951]] a finâle do tornêo de Torìn tra l'Augusto Manzo e o [[Franco Balestra]], in contenporània a-o [[Derby (sport)|derby]] da çitæ de zêugo do balón, a l'à ciù de 5.000 spetatoî. Into mæximo perîodo o spòrt o se svilùppa inte 'n mòddo ciù profescionìstico: into [[1953]] o canpiòn de [[Prelà]] Franco Balestra o pàssa a-a ''Sapet Torino'' co-in contràtto de 500.000 frànchi a l'ànno, 'n pö mêno de quànte o vegnîva pagòu a-i zugoéi da balón ma a ògni mòddo asæ consciderévole. Aprêuvo a-o fæto che i tornêi garantîvan di gròsci goâgni a-i sò òrganizatoî, levàndo de interésse a-o canpionòu, into [[1959]] a federaçión a l'à stabilîo che tùtte e squàddre de prìmma e segónda categorîa dovéssan ripozâ pe fòrsa a-o mêno o giórno prìmma de partîe de canpionòu. In sciâ fìn, co-i [[Anni 1960|ànni '60]], o canpionòu o l'é tórna diventòu l'evénto sportîvo ciù inportànte da stagión, co-i tornêi che són amermæ de nùmero e frequénsa. Sto chi o l'é 'n perîodo de gràn popolaritæ pe-o balón, con migiæa de tifôxi a ascìste a-e partîe de gréndi canpioìn cómme [[Piero Alemanni]], [[Aurelio Defilippi]], [[Donato Feliciano]], [[Beppe Corino]] e [[Guido Galliano]]. A fìn de st'época chi a l'é segnâ, into [[1964]], da-o retîo de l'Augusto Manzo e, into [[1967]], da-a demoliçión do grànde sferistêio de Torìn, l'''Edmondo De Amicis''. A l'é pöi incomensâ a rivalitæ tra o [[Felice Bertola]] e o [[Massimo Berruti]], che se contendiàn o tìtolo pe squæxi vìnt'ànni. Into [[1983]] o vêgne zugòu pi-â prìmma vòtta o tornêo da Cóppa Itàlia e, a partî da-o [[1992]], són òrganizæ e prìmme conpetiçioìn internaçionâli. Da quéste o s'é pöi svilupòu o [[canpionòu mondiâle di spòrt sferìstichi]], zugòu in Itàlia ascì inte l'ànno [[2004]]. == Àlbo d'öo == {{Véddi ascì|Àlbo d'öo do canpionòu italiàn de balón}} Chi de sótta gh'é 'n estræto de l'àlbo d'öo do [[canpionòu italiàn de balón]]. A partî da-a sò prìmma ediçión, zugâ inte l'ànno [[1912]], o tìtolo o l'é stæto goâgnòu da squàddre de vintéutto çitæ diferénti. {{Colonne}} * 1912: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} '''Mondovì''' (1°) * 1913: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Mondovì (2°) * 1914: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Mondovì (3°) * 1915: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Mondovì (4°) * 1917: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} '''Torìn''' (1°) * 1918: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (2°) * 1919: {{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} '''Bra''' (1°) * 1920: {{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} '''Àcqui''' (1°) * 1921: '''Tornêo individoâle''' * 1922: {{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} Bra (2°) * 1923: {{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} '''Àcqui''' (2°) * 1924: {{Scìnbolo|600px Verde Arancione e Bianco.png}} '''Beinétte''' (1°) * 1925: {{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} '''Inpêia''' (1°) * 1926: {{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} Inpêia (2°) * 1927: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} '''Cùnio''' (1°) * 1928: {{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} '''Àsti''' (1°) * 1929: {{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} Bra (3°) * 1930: {{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} '''Neive''' (1°) * 1932: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (3°) * 1933: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (4°) * 1934: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (5°) * 1935: {{Scìnbolo|600px vertical bicolor White HEX-00A1DF.svg}} '''Canélli''' (1°) * 1936: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} '''Àrba''' (1°) * 1937: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (6°) * 1938: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (2°) * 1947: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (3°) * 1948: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (4°) * 1949: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (5°) * 1950: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (6°) * 1951: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (7°) * 1952: {{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} Inpêia (3°) * 1953: {{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} '''Ougùsta Benéize''' (1°) * 1954: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Mondovì (5°) * 1955: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (7°) * 1956: {{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} '''Àcqui''' (3°) {{Colonne spezza}} * 1957: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (8°) * 1958: {{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} '''Aspe Cêva''' (1°) * 1959: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (9°) * 1960: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (10°) * 1961: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torìn (11°) * 1962: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (8°) * 1963: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (2°) * 1964: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (3°) * 1965: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (4°) * 1966: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} '''Andêua''' (1°) * 1967: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Andêua (2°) * 1968: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Andêua (3°) * 1969: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} '''Canâ''' (1°) * 1970: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (5°) * 1971: {{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} '''A Céive''' (1°) * 1972: {{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} A Céive (2°) * 1973: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} '''Monestê Bórmia''' (1°) * 1974: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Monestê Bórmia (2°) * 1975: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (9°) * 1976: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (6°) * 1977: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (10°) * 1978: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Monestê Bórmia (3°) * 1979: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (11°) * 1980: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Monestê Bórmia (4°) * 1981: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Monestê Bórmia (5°) * 1982: {{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} '''Sàn Stêva Bélbo''' (1°) * 1983: {{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} '''Çéngio''' (1°) * 1984: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (12°) * 1985: {{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Sàn Stêva Bélbo (2°) * 1986: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (13°) * 1987: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (7°) * 1988: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (8°) * 1989: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (2°) * 1990: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (3°) {{Colonne spezza}} * 1991: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (14°) * 1992: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (15°) * 1993: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} '''Cortemìlia''' (1°) * 1994: {{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} '''Tàggia''' (1°) * 1995: {{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} '''Dôçêo''' (1°) * 1996: {{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Dôçêo (2°) * 1997: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} '''Spîgno Monferòu''' (1°) * 1998: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (9°) * 1999: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (10°) * 2000: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (11°) * 2001: {{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} '''Montexéllo d'Àrba''' (1°) * 2002: {{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Montexéllo d'Àrba (2°) * 2003: {{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Sàn Stêva Bélbo (3°) * 2004: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (12°) * 2005: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (13°) * 2006: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (16°) * 2007: {{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} '''Doliàn''' (1°) * 2008: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Verde.png}} '''Diàn d'Àrba''' (1°) * 2009: {{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} '''Vilanêuva do Mondovì''' (1°) * 2010: {{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Vilanêuva do Mondovì (2°) * 2011: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (4°) * 2012: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (17°) * 2013: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (5°) * 2014: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (6°) * 2015: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (18°) * 2016: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} '''Castagnêue de Lànse''' (1°) * 2017: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnêue de Lànse (2°) * 2018: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cùnio (14°) * 2019: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnêue de Lànse (3°) * 2021: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemìlia (2°) * 2022: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemìlia (3°) * 2023: {{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Dôçêo (3°) * 2024: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Àrba (18°) * 2025: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemìlia (4°) {{Colonne fine}} == Nòtte == <references /> == Bibliografîa == {{Véddi ascì|Balón (zêugo)#Bibliografîa}} * {{Çitta lìbbro|outô=Luigi Mussi|outô2=Remo Gianuzzi|outô3=Augusto Manzo|tìtolo=Storia del gioco del pallone e similari|url=https://books.google.it/books?id=p_EMjwEACAAJ|ànno=1952|editô=Edizioni Paoline|çitæ=Àrba|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Luigi Mussi|outô2=Remo Gianuzzi|outô3=Augusto Manzo|tìtolo=Cento anni di pallone elastico|url=https://books.google.it/books?id=aS6DNAAACAAJ|ànno=1971|editô=Edizioni Paoline|çitæ=Àrba|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Caviglia|tìtolo=Pallapugno - Vite da raccontare|ànno=2005|editô=I.E.E. Editoriale Europea|çitæ=Camerànn-a|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Piana|tìtolo=Storia della pallapugno - pallone elastico|ànno=2010|editô=Impressioni Grafiche|léngoa=IT|volùmme=5 vol.}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scîto ofiçiâ da Federaçión Italiànn-a Balón|léngoa=IT|vìxita=2023-11-06}} * {{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/category/pallapugno/serie-a/|tìtolo=Lo Sferisterio - nêuve e calendâio da série A de balón|léngoa=IT|vìxita=2023-11-06}} [[Categorîa:Balón (zêugo)]] 65gtdlly1eysp3yfoatfwpr1hkdn71w 0 30001 273730 268774 2026-09-01T18:22:11Z N.Longo 12052 wl 273730 wikitext text/x-wiki {{Âtri ûxi|tìtolo=[[Serie B]]}} {{Grafîa ofiçiâ}} {{Conpetiçión sportîva |nome=Série B |sport=Balón (zêugo) |nazione={{ITA}} |tipologia=Clùb |titolo=Canpión d'Itàlia |confederazione=F.I.P.A.P. |apertura=Arvî |chiusura=Novénbre |retrocessione=Série C1 |sito=[http://www.fipap.it/ F.I.P.A.P.] |fondazione=1912 |detentore={{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Pro Paschese |partecipanti=13 squàddre |organizzatore=F.I.P.A.P.}} A '''Série B''' a l'é a segónda ciù inportànte conpetiçión italiànn-a de [[Balón (zêugo)|balón]], inandiâ pi-â prìmma vòtta do [[1949]] e arivâ, a-a giornâ d'ancheu, a l'ediçión setantequàttro. Inandiâ e dirétta da-a Federaçión Italiànn-a Balón (F.I.P.A.P., ''Federazione Italiana Pallapugno''), ciù che o scudétto de Série B a fà goagnâ a promoçión a-a màscima categorîa, a [[Série A (balón)|Série A]]. Pe de ciù, da-o [[2012]] e mêgio squàddre da Série B pêuan pigiâ pàrte a-o tornêo da [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)|Cóppa Itàlia de categorîa]], méntre into pasòu gh'àivan da zugâ inte [[Cuppa Italia (balùn)|quélla da màscima série]]. == Fonçionaménto == A Série B a l'é o segóndo livéllo do [[Canpionòu italiàn de balón|canpionòu naçionâle de balón]] e, a-a giornâ d'ancheu, a conprénde trézze squàddre che ne vêgnan tànto da-a [[Liguria|Ligùria]] che da-o [[Piemonte|Piemónte]]. Sta categorîa chi a l'é spartîa inte dôe fâze despægie: pe prìmma a gh'é, cómme inta màscima série, a coscì dîta ''[[Stagión sportîva|regular season]]''. A ''regular season'' a l'é inandiâ into formâto conosciûo cómme [[gîón a l'italiànn-a]], e dónca a conprénde de partîe de andâta e de retórno<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/wp-content/uploads/2026/03/03Regolamenti2026-Campionato-serie-B.pdf|tìtolo=Campionato Nazionale Serie B - A.S. 2026|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03|outô=F.I.P.A.P.}}</ref>. E prìmme quàttro squàddre se goâgnan o pasàggio dirètto a-a segónda fâze, méntre quélle da-a 5° a-a 12° poxiçión gh'àn da zugâsou (con cóbbie 5°-12°, 6°-11°, 7°-10° e 8°-9°) inte de partîe d'andâta, in sciô cànpo da mêgio clasificâ, de retórno e de sparéggio, s'o l'é o câxo, tùtte a-i nêuve zêughi. E quàttro squàddre ch'àn pasòu sti scóntri vàn dónca a inpî o tabelón a éutto da segónda fâze, inandiâ pe quàrti de finâle, semifinâle e finâle, a-o prìmmo a-i ùnze zêughi e tùtte con andâta, retórno e, s'o l'é o câxo, sparéggio<ref name=":0" />. E squàddre ch'én stæte batûe inti scónti de qualificaçión, ciù che l'ùrtima clasificâ da prìmma fâze, finìscian in càngio into gîón pi-â sarvéssa, zugòu sôlo che pe-e partîe d'andâta. E ùrtime dôe clasificæ a-a fìn de sto gîón én retrocèsse inta Série C1, méntre l'é promòsso inta Série A e dôe finalìste do tabelón pò-u scudétto<ref name=":0" />. E prìmme quàttro squàddre pe pontézzo a-a fìn da prìmma fâze se goâgnan l'intrâ a-e semifinâle da [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)|Cóppa Itàlia de Série B]] ascì, co-e cóbie ch'én 1° e 4° clasificâ e 2° co-a 3°<ref name=":0" />. == Àlbo d'öo == {| class="wikitable" !Ànno !Squàddra !Çitæ !Batitô |- |1949 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] | |- |1950 | | | |- |1951 | | | |- |1952 | | | |- |1953 |{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} Benese |[[Bene Viagenna|Bêne Vagiénn-a]] | |- |1954 | | | |- |1955 | | | |- |1956 | | | |- |1957 | | | |- |1958 | | | |- |1959 | | | |- |1960 | | | |- |1961 | | | |- |1962 | | | |- |1963 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] | |- |1964 | | | |- |1965 |{{Scìnbolo|Bianco e Verde.png}} Unione Sportiva Quaglia |[[U Castéllu de Diàn|Diàn Castéllo]] |Ugo Amelio |- |1966 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Don Dagnino |[[Andôa|Andêua]] |Francesco Ugo |- |1967 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Don Dagnino |[[Andôa|Andêua]] |Romano Moraglia |- |1968 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] | |- |1969 | | | |- |1970 | | | |- |1971 | | | |- |1972 |{{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} Pievese |[[A Cêve|A Céive]] |Sergio Viglione |- |1973 | | | |- |1974 | | | |- |1975 | | | |- |1976 | | | |- |1977 | | | |- |1978 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Don Dagnino |[[Andôa|Andêua]] |Riccardo Aicardi |- |1979 | | | |- |1980 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] | |- |1981 |{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Merlese |[[Mondovì]] | |- |1982 | | | |- |1983 | | | |- |1984 |{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Sanstefanese |[[Santo Stefano Belbo|Sàn Stêva Bélbo]] |Grasso |- |1985 |{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torino |[[Turin|Torìn]] |Aschiero |- |1986 | | | |- |1987 |{{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} Monferrina |[[Vignale Monferrato|Vignâle Monferòu]] |Giorgio Vacchetto |- |1988 | | | |- |1989 | | | |- |1990 | | | |- |1991 | | | |- |1992 |{{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} Doglianese |[[Dogliani|Doliàn]] |Giorgio Vacchetto |- |1993 | | | |- |1994 |{{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} Doglianese |[[Dogliani|Doliàn]] | |- |1995 | | | |- |1996 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Montexéllo d'Àrba]] |Giorgio Vacchetto |- |1997 | | | |- |1998 | | | |- |1999 | | | |- |2000 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Pro Paschese |[[Villanova Mondovì|Vilanêuva do Mondovì]] <small>(fraçión Madònna do Pàsco)</small> |Alessandro Bessone |- |2001 |{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Verde.png}} Ricca |[[Diano d'Alba|Diàn d'Àrba]] <small>(fraçión Rìcca)</small> |Gianluca Isoardi |- |2002 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Oscar Giribaldi |- |2003 |{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} Augusta Benese |[[Bene Viagenna|Bêne Vagiénn-a]] |Luca Galliano |- |2004 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Oscar Giribaldi |- |2005 |{{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} Taggese |[[Tàgia (cumüna)|Tàggia]] |Ivan Orizio |- |2006 |{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} Ceva |[[Ceva|Cêva]] |Alessandro Simondi |- |2007 |{{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} Pievese |[[A Cêve|A Céive]] |Daniel Giordano |- |2008 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni|Cùnio]] |Riccardo Molinari |- |2009 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Don Dagnino |[[Andôa|Andêua]] |Matteo Levratto |- |2010 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] |Massimo Vacchetto |- |2011 |{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Augusto Manzo |[[Santo Stefano Belbo|Sàn Stêva Bélbo]] |Massimo Marcarino |- |2012 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno |[[Spigno Monferrato|Spîgno Monferòu]] |Enrico Parussa |- |2013 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnolese |[[Castagnole delle Lanze|Castagnêue de Lànse]] |Nicholas Burdizzo |- |2014 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Davide Dutto |- |2015 |{{Scìnbolo|600px Giallo Blu elettrico.svg}} San Biagio |[[Mondovì]] <small>(fraçión Sàn Giâxo)</small> |Andrea Pettavino |- |2016 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Cristian Gatto |- |2017 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Néive]] |Davide Barroero |- |2018 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] |Cristian Gatto |- |2019 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Montexéllo d'Àrba]] |Marco Battaglino |- |2021 |{{Scìnbolo|600px Verde.png}} S.P.E.B. |[[Bernezzo|Bernézzo]] <small>(fraçión Sàn Ròcco)</small> |Andrea Daziano |- |2022 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso.svg}} Ceva |[[Ceva|Cêva]] |Matteo Levratto |- |2023 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Blu2.svg}} Alta Langa |[[San Benedetto Belbo|Sàn Benéito Bélbo]] |Fabio Gatti |- |2024 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Néive]] |Giovanni Voglino |- |2025 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Pro Paschese |[[Villanova Mondovì|Vilanêuva do Mondovì]] <small>(fraçión Madònna do Pàsco)</small> |Gilberto Torino |} == Nòtte == <references /> == Bibliografîa == {{Véddi ascì|Balón (zêugo)#Bibliografîa}} * {{Çitta lìbbro|outô=Luigi Mussi|outô2=Remo Gianuzzi|outô3=Augusto Manzo|tìtolo=Storia del gioco del pallone e similari|url=https://books.google.it/books?id=p_EMjwEACAAJ|ànno=1952|editô=Edizioni Paoline|çitæ=Àrba|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Luigi Mussi|outô2=Remo Gianuzzi|outô3=Augusto Manzo|tìtolo=Cento anni di pallone elastico|url=https://books.google.it/books?id=aS6DNAAACAAJ|ànno=1971|editô=Edizioni Paoline|çitæ=Àrba|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Caviglia|tìtolo=Pallapugno - Vite da raccontare|ànno=2005|editô=I.E.E. Editoriale Europea|çitæ=Camerànn-a|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Piana|tìtolo=Storia della pallapugno - pallone elastico|ànno=2010|editô=Impressioni Grafiche|léngoa=IT|volùmme=5 vol.}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scîto ofiçiâ da Federaçión Italiànn-a Balón|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}} * {{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/category/pallapugno/serie-b/|tìtolo=Serie B|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}} [[Categorîa:Balón (zêugo)]] 2qedqv3ln85n3j0vjs819r666nsbufe 0 30004 273722 268767 2026-09-01T18:15:51Z N.Longo 12052 up, ⇒ ar 273722 wikitext text/x-wiki {{Âtri ûxi|càngio variànte=Pe' de pagine cu'u mèximu numme, vegghe|tìtolo=[[Coppa Italia (Zeugo do ballon)]]}} {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Conpetiçión sportîva |nome=Cuppa Italia |sport=Balón (zêugo) |tipologia=Club |nazione={{ITA}} |fondazione=1983 |titolo=Vincitû da Cuppa Italia |cadenza=Tütti i ànni |partecipanti=4 squaddre |confederazione=F.I.P.A.P. |sito=[http://www.fipap.it/ F.I.P.A.P.] |trofeo=[[File:Coccarda Coppa Italia.svg|100px]] |nome trofeo=Stemma da Cuppa Italia |detentore={{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |formato=Turneu a eliminasiùn diretta |organizzatore=F.I.P.A.P. }} A '''Cuppa Italia''' (''Coppa Italia'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina cumpetisiùn spurtìva de [[Balón (zêugo)|balùn]], inandiâ daa Fede(r)asiùn Italiâna de Balùn (a F.I.P.A.P, ''Federazione Italiana Pallapugno'') dau [[1983]] e ch'a se zöga tütti i ànni. A squaddra ch'a guagna stu turneu a riseve ascì u dirittu a pià parte aa [[Supercóppa italiànn-a de balón|Supercuppa Italiâna de balùn]]. == Sto(r)ia == U turneu da Cuppa Italia u l'è stètu inandiàu pe'a primma votta tèmpu da stagiùn du [[1983]]. A l'imprinsippiu u ghe zügava tantu de squaddre da [[Série A (balón)|Sé(r)ie A]] che de quelle da [[Série B (balón)|Sé(r)ie B]] ma, da quand'u gh'è a [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)|Cuppa Italia de Sé(r)ie B]], ògni categu(r)ìa a g'ha u sò turneu de cuppa dedicàu. Passàu u 1983, a Cuppa Italia a nu s'è zügâ pe'i [[Canpionòu italiàn de balón|campiunèi]] du [[1996]], du [[1997]] e du [[2004]], ciü che pe' quellu du [[2020]], quand'u l'è stètu scancelàu pe' curpa da [[pandemîa de COVID-19|pandemìa de COVID-19]]. Intu detaju, cun l'edisiùn du 1996 u s'è zügàu numma che a primma de due semifinâle, mèntre a segunda a l'è stèta purtâ inte l'ànnu de dòppu. A ògni moddu, pe' di cangi de squaddra di zügaûi, de quelli cun de questiùi de salüte e u ricursu da Subalcuneo cuntra aa mane(r)a nu gua(r)i legittima de repià a partìa, a Cuppa Italia du 1996 a l'è restâ sènsa de squaddra a avêla guagnâ<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/quando-la-coppa-italia-si-giocava-al-cordino/|tìtolo=Quando la Coppa Italia si giocava al cordino|dæta=1 agustu 2019|léngoa=IT|vìxita=2025-09-01}}</ref>. De cuntru, inte l'ànnu de dòppu, a Cuppa Italia a nu l'è stèta zügâ pe' tantu ch'u s'è fètu ina pröva cu'in növu scistema pe' guagnà a cuppa, inandiâ pe' êsse in turneu au curdìn cun di zügaûi de primme due sé(r)ie e cun de partìe ai chinze zöghi. A ògni moddu, stu scistema lì u nu l'ha funsiunàu pe' ninte, e dunca u l'è stètu abandunàu, cu'u cuppa pe' quellu ànnu che dunca a nu l'è stèta guagnâ da nisciün<ref name=":0" />. Di ciü, u nu s'è zügàu ancù l'edisiùn du 2004 perché u gh'é(r)a u [[canpionòu mondiâle di spòrt sferìstichi|campiunàu mundiâle di sport sferistichi]] inte l'Italia, che fra i âtri zöghi u cumprendeva fina de partìe de balùn<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/coppa-italia-queste-le-sapevate/|tìtolo=Coppa Italia, queste le sapevate?|dæta=13 lüju 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref>. == Funsiunamèntu == U regulamèntu da Cuppa Italia u l'è cangiàu bèn intu tèmpu<ref name=":1" />; segundu u scistema duve(r)àu au dì d'ancöi, u pìa parte aa cuppa e primme quattru squaddre da clascifica da [[Série A (balón)|Sé(r)ie A]] aa fìn da primma fase de quellu campiunàu, a cuscì dìta ''[[Stagión sportîva|regular season]]''<ref name=":2">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/168-pallapugno.html?download=1739:regolamento-campionato-serie-a|tìtolo=Campionato Nazionale Serie A - A.S. 2026|outô=F.I.P.A.P.|léngoa=IT|p=2|vìxita=2026-09-01}}</ref>. E squaddre ch'e sun stète sernüe inte sta mane(r)a lì e finìscen dunca int'in tabelùn de partìe a eliminasiùn diretta. E due semifinâle e sun züghèi in sciu campu da squaddra meju clascificâ, mèntre a finâle a g'ha da tegnìse in sc'in campu neutrâle<ref name=":2" />. == Arbu d'ò(r)u == [[Immaggine:Finâle de Còppa Itàlia (2022, Bórmia) - o Massimo Vacchetto o l'ìssa a còppa.jpg|miniatura|250x250px|U Massimo Vacchetto, u batitû du Curtemilia, mèntre ch'u l'ìssa a cuppa p'avê guagnàu l'edisiùn du 2022 de stu trufeu]] {| class="wikitable" !Ànnu !Squaddra !Sitè !Batitû |- |1983 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Don Dagnino |[[Andôa|Andö(r)a]] |Riccardo Aicardi |- |1984 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Spec Cengio |[[Cengë|Cengiu]] |Rodolfo Rosso |- |1985 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Spec Cengio |[[Cengë|Cengiu]] |Rodolfo Rosso |- |1986 |{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Sanstefanese |[[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]] |Massimo Berruti |- |1987 |{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Sanstefanese |[[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]] |Massimo Berruti |- |1988 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Riccardo Aicardi |- |1989 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Giorgio Vacchetto |- |1990 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Riccardo Aicardi |- |1991 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno |[[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |Rodolfo Rosso |- |1992 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu]] |Alberto Sciorella |- |1993 |{{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} Monferrina |[[Vignale Monferrato|Vignâle Munferàu]] |Riccardo Aicardi |- |1994 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Giuliano Bellanti |- |1995 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno |[[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |Flavio Dotta |- |1998 |{{Scìnbolo|600px Verde e Nero.png}} Caragliese |[[Caraglio|Caraju]] |Giorgio Vacchetto |- |1999 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu]] |Riccardo Molinari |- |2000 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu]] |Riccardo Molinari |- |2001 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Azzurro.png}} Maglianese |[[Magliano Alfieri|Maiàn Alfie(r)i]] |Paolo Danna |- |2002 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |Alberto Sciorella |- |2003 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|San Steva Berbu]] |Alberto Sciorella |- |2005 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu]] |Luca Galliano |- |2006 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Paolo Danna |- |2007 |{{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} Virtus Langhe |[[Dogliani|Duliàn]] |Roberto Corino |- |2008 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |Alberto Sciorella |- |2009 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Oscar Giribaldi |- |2010 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Pro Paschese |[[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] <small>(frasiùn Madònna du Pascu)</small> |Paolo Danna |- |2011 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Roberto Corino |- |2012 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Massimo Vacchetto |- |2013 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2014 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Massimo Vacchetto |- |2015 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Massimo Vacchetto |- |2016 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2017 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnole Lanze |[[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]] |Massimo Vacchetto |- |2018 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Federico Raviola |- |2019 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno |[[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |Paolo Vacchetto |- |2021 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Bruno Campagno<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2021/|tìtolo=Coppa Italia 2021|dæta=17 zügnu 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2022 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia |[[Cortemilia|Curtemilia]] |Massimo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2022/|tìtolo=Coppa Italia 2022|dæta=15 zügnu 2022|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2023 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Paolo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2023/|tìtolo=Coppa Italia 2023|dæta=29 zügnu 2023|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2024 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia |[[Cortemilia|Curtemilia]] |Massimo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2024/|tìtolo=Coppa Italia 2024|dæta=23 marsu 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2025 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia |[[Cortemilia|Curtemilia]] |Massimo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2025/|tìtolo=Coppa Italia 2025|dæta=29 marsu 2025|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2026 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Massimo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/la-coppa-italia-e-dellacqua-san-bernardo-subalcuneo/|tìtolo=La Coppa Italia è dell'Acqua San Bernardo Subalcuneo|dæta=30 agustu 2026|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |} == Statistiche == === Vito(r)ie pe' sitè === {| class="wikitable" !Tituli !Sitè !Ànni |- |8 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} [[Cuni]] |1988, 1989, 1994, 2006, 2009, 2011, 2018, 2026 |- |5 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} [[Alba (Itàlia)|Arba]] |2012, 2014, 2015, 2021, 2023 |- |4 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} [[U Duseu]] |1992, 1999, 2000, 2005 |- |3 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} [[Cortemilia|Curtemilia]] |2022, 2024, 2025 |- |3 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} [[Canale (Itàlia)|Canâ]] |1990, 2013, 2016 |- |3 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} [[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |1991, 1995, 2019 |- |3 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} [[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |2002, 2003, 2008 |- |2 |{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} [[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]] |1986, 1987 |- |2 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} [[Cengë|Cengiu]] |1984, 1985 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} [[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]] |2017 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} [[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] |2010 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} [[Dogliani|Duliàn]] |2007 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Azzurro.png}} [[Magliano Alfieri|Maiàn Alfie(r)i]] |2001 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Verde e Nero.png}} [[Caraglio|Caraju]] |1998 |- |1 |{{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} [[Vignale Monferrato|Vignâle Munferàu]] |1993 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} [[Andôa|Andö(r)a]] |1983 |} === Vito(r)ie da capitàn === {| class="wikitable" !Tituli !Batitû !Ànni |- |8 |Massimo Vacchetto |2012, 2014, 2015, 2017, 2022, 2024, 2025, 2026 |- |4 |Alberto Sciorella |1992, 2002, 2003, 2008 |- |4 |Riccardo Aicardi |1983, 1988, 1990, 1993 |- |3 |Bruno Campagno |2013, 2016, 2021 |- |3 |Paolo Danna |2001, 2006, 2010 |- |3 |Rodolfo Rosso |1984, 1985, 1991 |- |2 |Paolo Vacchetto |2019, 2023 |- |2 |Roberto Corino |2007, 2011 |- |2 |Riccardo Molinari |1999, 2000 |- |2 |Giorgio Vacchetto |1989, 1998 |- |2 |Massimo Berruti |1986, 1987 |- |1 |Federico Raviola |2018 |- |1 |Oscar Giribaldi |2009 |- |1 |Luca Galliano |2005 |- |1 |Flavio Dotta |1995 |- |1 |Giuliano Bellanti |1994 |} == Nòtte == <references /> == Âtri prugetti == {{Interprogetto}} == Ligammi de fö(r)a == * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scitu ufisiâle da Fede(r)asiùn Italiâna de Balùn|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}} [[Categorîa:Balón (zêugo)]] n7s0rpgsf2v4sg7067w4sprmpea640v 273723 273722 2026-09-01T18:17:15Z N.Longo 12052 N.Longo o/a l'à mesciòu a pàgina [[Cóppa Itàlia de balón]] a [[Cuppa Italia (balùn)]]: ⇒ ar, dab 273722 wikitext text/x-wiki {{Âtri ûxi|càngio variànte=Pe' de pagine cu'u mèximu numme, vegghe|tìtolo=[[Coppa Italia (Zeugo do ballon)]]}} {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Conpetiçión sportîva |nome=Cuppa Italia |sport=Balón (zêugo) |tipologia=Club |nazione={{ITA}} |fondazione=1983 |titolo=Vincitû da Cuppa Italia |cadenza=Tütti i ànni |partecipanti=4 squaddre |confederazione=F.I.P.A.P. |sito=[http://www.fipap.it/ F.I.P.A.P.] |trofeo=[[File:Coccarda Coppa Italia.svg|100px]] |nome trofeo=Stemma da Cuppa Italia |detentore={{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |formato=Turneu a eliminasiùn diretta |organizzatore=F.I.P.A.P. }} A '''Cuppa Italia''' (''Coppa Italia'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina cumpetisiùn spurtìva de [[Balón (zêugo)|balùn]], inandiâ daa Fede(r)asiùn Italiâna de Balùn (a F.I.P.A.P, ''Federazione Italiana Pallapugno'') dau [[1983]] e ch'a se zöga tütti i ànni. A squaddra ch'a guagna stu turneu a riseve ascì u dirittu a pià parte aa [[Supercóppa italiànn-a de balón|Supercuppa Italiâna de balùn]]. == Sto(r)ia == U turneu da Cuppa Italia u l'è stètu inandiàu pe'a primma votta tèmpu da stagiùn du [[1983]]. A l'imprinsippiu u ghe zügava tantu de squaddre da [[Série A (balón)|Sé(r)ie A]] che de quelle da [[Série B (balón)|Sé(r)ie B]] ma, da quand'u gh'è a [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)|Cuppa Italia de Sé(r)ie B]], ògni categu(r)ìa a g'ha u sò turneu de cuppa dedicàu. Passàu u 1983, a Cuppa Italia a nu s'è zügâ pe'i [[Canpionòu italiàn de balón|campiunèi]] du [[1996]], du [[1997]] e du [[2004]], ciü che pe' quellu du [[2020]], quand'u l'è stètu scancelàu pe' curpa da [[pandemîa de COVID-19|pandemìa de COVID-19]]. Intu detaju, cun l'edisiùn du 1996 u s'è zügàu numma che a primma de due semifinâle, mèntre a segunda a l'è stèta purtâ inte l'ànnu de dòppu. A ògni moddu, pe' di cangi de squaddra di zügaûi, de quelli cun de questiùi de salüte e u ricursu da Subalcuneo cuntra aa mane(r)a nu gua(r)i legittima de repià a partìa, a Cuppa Italia du 1996 a l'è restâ sènsa de squaddra a avêla guagnâ<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/quando-la-coppa-italia-si-giocava-al-cordino/|tìtolo=Quando la Coppa Italia si giocava al cordino|dæta=1 agustu 2019|léngoa=IT|vìxita=2025-09-01}}</ref>. De cuntru, inte l'ànnu de dòppu, a Cuppa Italia a nu l'è stèta zügâ pe' tantu ch'u s'è fètu ina pröva cu'in növu scistema pe' guagnà a cuppa, inandiâ pe' êsse in turneu au curdìn cun di zügaûi de primme due sé(r)ie e cun de partìe ai chinze zöghi. A ògni moddu, stu scistema lì u nu l'ha funsiunàu pe' ninte, e dunca u l'è stètu abandunàu, cu'u cuppa pe' quellu ànnu che dunca a nu l'è stèta guagnâ da nisciün<ref name=":0" />. Di ciü, u nu s'è zügàu ancù l'edisiùn du 2004 perché u gh'é(r)a u [[canpionòu mondiâle di spòrt sferìstichi|campiunàu mundiâle di sport sferistichi]] inte l'Italia, che fra i âtri zöghi u cumprendeva fina de partìe de balùn<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/coppa-italia-queste-le-sapevate/|tìtolo=Coppa Italia, queste le sapevate?|dæta=13 lüju 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref>. == Funsiunamèntu == U regulamèntu da Cuppa Italia u l'è cangiàu bèn intu tèmpu<ref name=":1" />; segundu u scistema duve(r)àu au dì d'ancöi, u pìa parte aa cuppa e primme quattru squaddre da clascifica da [[Série A (balón)|Sé(r)ie A]] aa fìn da primma fase de quellu campiunàu, a cuscì dìta ''[[Stagión sportîva|regular season]]''<ref name=":2">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/168-pallapugno.html?download=1739:regolamento-campionato-serie-a|tìtolo=Campionato Nazionale Serie A - A.S. 2026|outô=F.I.P.A.P.|léngoa=IT|p=2|vìxita=2026-09-01}}</ref>. E squaddre ch'e sun stète sernüe inte sta mane(r)a lì e finìscen dunca int'in tabelùn de partìe a eliminasiùn diretta. E due semifinâle e sun züghèi in sciu campu da squaddra meju clascificâ, mèntre a finâle a g'ha da tegnìse in sc'in campu neutrâle<ref name=":2" />. == Arbu d'ò(r)u == [[Immaggine:Finâle de Còppa Itàlia (2022, Bórmia) - o Massimo Vacchetto o l'ìssa a còppa.jpg|miniatura|250x250px|U Massimo Vacchetto, u batitû du Curtemilia, mèntre ch'u l'ìssa a cuppa p'avê guagnàu l'edisiùn du 2022 de stu trufeu]] {| class="wikitable" !Ànnu !Squaddra !Sitè !Batitû |- |1983 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Don Dagnino |[[Andôa|Andö(r)a]] |Riccardo Aicardi |- |1984 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Spec Cengio |[[Cengë|Cengiu]] |Rodolfo Rosso |- |1985 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Spec Cengio |[[Cengë|Cengiu]] |Rodolfo Rosso |- |1986 |{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Sanstefanese |[[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]] |Massimo Berruti |- |1987 |{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Sanstefanese |[[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]] |Massimo Berruti |- |1988 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Riccardo Aicardi |- |1989 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Giorgio Vacchetto |- |1990 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Riccardo Aicardi |- |1991 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno |[[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |Rodolfo Rosso |- |1992 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu]] |Alberto Sciorella |- |1993 |{{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} Monferrina |[[Vignale Monferrato|Vignâle Munferàu]] |Riccardo Aicardi |- |1994 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Giuliano Bellanti |- |1995 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno |[[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |Flavio Dotta |- |1998 |{{Scìnbolo|600px Verde e Nero.png}} Caragliese |[[Caraglio|Caraju]] |Giorgio Vacchetto |- |1999 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu]] |Riccardo Molinari |- |2000 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu]] |Riccardo Molinari |- |2001 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Azzurro.png}} Maglianese |[[Magliano Alfieri|Maiàn Alfie(r)i]] |Paolo Danna |- |2002 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |Alberto Sciorella |- |2003 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|San Steva Berbu]] |Alberto Sciorella |- |2005 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu]] |Luca Galliano |- |2006 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Paolo Danna |- |2007 |{{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} Virtus Langhe |[[Dogliani|Duliàn]] |Roberto Corino |- |2008 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |Alberto Sciorella |- |2009 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Oscar Giribaldi |- |2010 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Pro Paschese |[[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] <small>(frasiùn Madònna du Pascu)</small> |Paolo Danna |- |2011 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Roberto Corino |- |2012 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Massimo Vacchetto |- |2013 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2014 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Massimo Vacchetto |- |2015 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Massimo Vacchetto |- |2016 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2017 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnole Lanze |[[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]] |Massimo Vacchetto |- |2018 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Federico Raviola |- |2019 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno |[[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |Paolo Vacchetto |- |2021 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Bruno Campagno<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2021/|tìtolo=Coppa Italia 2021|dæta=17 zügnu 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2022 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia |[[Cortemilia|Curtemilia]] |Massimo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2022/|tìtolo=Coppa Italia 2022|dæta=15 zügnu 2022|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2023 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Arba]] |Paolo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2023/|tìtolo=Coppa Italia 2023|dæta=29 zügnu 2023|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2024 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia |[[Cortemilia|Curtemilia]] |Massimo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2024/|tìtolo=Coppa Italia 2024|dæta=23 marsu 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2025 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia |[[Cortemilia|Curtemilia]] |Massimo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2025/|tìtolo=Coppa Italia 2025|dæta=29 marsu 2025|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |- |2026 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni]] |Massimo Vacchetto<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/la-coppa-italia-e-dellacqua-san-bernardo-subalcuneo/|tìtolo=La Coppa Italia è dell'Acqua San Bernardo Subalcuneo|dæta=30 agustu 2026|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref> |} == Statistiche == === Vito(r)ie pe' sitè === {| class="wikitable" !Tituli !Sitè !Ànni |- |8 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} [[Cuni]] |1988, 1989, 1994, 2006, 2009, 2011, 2018, 2026 |- |5 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} [[Alba (Itàlia)|Arba]] |2012, 2014, 2015, 2021, 2023 |- |4 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} [[U Duseu]] |1992, 1999, 2000, 2005 |- |3 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} [[Cortemilia|Curtemilia]] |2022, 2024, 2025 |- |3 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} [[Canale (Itàlia)|Canâ]] |1990, 2013, 2016 |- |3 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} [[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |1991, 1995, 2019 |- |3 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} [[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |2002, 2003, 2008 |- |2 |{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} [[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]] |1986, 1987 |- |2 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} [[Cengë|Cengiu]] |1984, 1985 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} [[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]] |2017 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} [[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] |2010 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} [[Dogliani|Duliàn]] |2007 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Azzurro.png}} [[Magliano Alfieri|Maiàn Alfie(r)i]] |2001 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Verde e Nero.png}} [[Caraglio|Caraju]] |1998 |- |1 |{{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} [[Vignale Monferrato|Vignâle Munferàu]] |1993 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} [[Andôa|Andö(r)a]] |1983 |} === Vito(r)ie da capitàn === {| class="wikitable" !Tituli !Batitû !Ànni |- |8 |Massimo Vacchetto |2012, 2014, 2015, 2017, 2022, 2024, 2025, 2026 |- |4 |Alberto Sciorella |1992, 2002, 2003, 2008 |- |4 |Riccardo Aicardi |1983, 1988, 1990, 1993 |- |3 |Bruno Campagno |2013, 2016, 2021 |- |3 |Paolo Danna |2001, 2006, 2010 |- |3 |Rodolfo Rosso |1984, 1985, 1991 |- |2 |Paolo Vacchetto |2019, 2023 |- |2 |Roberto Corino |2007, 2011 |- |2 |Riccardo Molinari |1999, 2000 |- |2 |Giorgio Vacchetto |1989, 1998 |- |2 |Massimo Berruti |1986, 1987 |- |1 |Federico Raviola |2018 |- |1 |Oscar Giribaldi |2009 |- |1 |Luca Galliano |2005 |- |1 |Flavio Dotta |1995 |- |1 |Giuliano Bellanti |1994 |} == Nòtte == <references /> == Âtri prugetti == {{Interprogetto}} == Ligammi de fö(r)a == * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scitu ufisiâle da Fede(r)asiùn Italiâna de Balùn|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}} [[Categorîa:Balón (zêugo)]] n7s0rpgsf2v4sg7067w4sprmpea640v 0 30005 273725 268771 2026-09-01T18:18:06Z N.Longo 12052 up, ⇒ ar 273725 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Conpetiçión sportîva |nome=Cuppa Italia de Sé(r)ie B |sport=Balón (zêugo) |sito=[http://www.fipap.it/ F.I.P.A.P.] |confederazione=F.I.P.A.P. |nazione={{ITA}} |fondazione=2006 |titolo=Vincitû da Cuppa Italia de Sé(r)ie B |cadenza=Tütti i ànni |partecipanti=4 squaddre |tipologia=Club |nome trofeo=Stemma da Cuppa Italia |trofeo=[[File:Coccarda Coppa Italia.svg|100px]] |detentore={{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |formato=Turneu a eliminasiùn diretta |organizzatore=F.I.P.A.P. }} A '''Cuppa Italia de Sé(r)ie B''' (''Coppa Italia di Serie B'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina cumpetisiùn spurtìva de [[Balón (zêugo)|balùn]], inandiâ daa Fede(r)asiùn Italiâna de Balùn (F.I.P.A.P, ''Federazione Italiana Pallapugno'') dau [[2012]] e ch'a se zöga tütti i ànni. == Sto(r)ia == U turneu da [[Cuppa Italia (balùn)|Cuppa Italia de balùn]] u l'è stètu inandiàu pe'a primma votta tèmpu da stagiùn du [[1983]] e, a l'imprinsippiu, u ghe n'é(r)a numma che ün pe'e primme due sé(r)ie du [[Canpionòu italiàn de balón|campiunàu de balùn]], cun de squaddre ch'e ne vegnivan tantu daa [[Série A (balón)|Sé(r)ie A]] che da-a [[Série B (balón)|Sé(r)ie B]]. A ògni moddu, dau [[2012]] u s'é vusciüu inandià in turneu pe' categu(r)ìa, spartindu dunca e cuppe, scibèn che zà du [[2006]] u gh'é(r)a stètu in turneu de cuppa dedicàu numma che aa Sé(r)ie B<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/serie-b/coppa-italia-tempo-di-semifinali-in-b-ma-cosa-e-successo-nelle-edizioni-scorse/|tìtolo=Coppa Italia, tempo di semifinali in B. Ma cosa è successo nelle edizioni scorse?|dæta=5 agustu 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref>. Quand'u nu gh'é(r)a de turneu specificu pe'a segunda sé(r)ie e sò squaddre e puxevan pià parte a quellu da Cuppa Italia ünica dunde, scibèn ch'u gh'é(r)a e furmasiùi da primma sé(r)ie, e sun sciurtìe a rivà fin'ae finâle pe' bèn sinque votte, tèmpu di ànni [[1990]], [[1994]], [[1998]], [[2005]] e [[2009]]<ref name=":0" />. == Funsiunamèntu == A Cuppa Italia de Sé(r)ie B a l'è in turneu a eliminasiùn diretta dund'u ghe pìa parte quattru squaddre. Ste lì e sun sernüe segundu a pusisiùn ch'e se trövan aa fìn da ''[[Stagión sportîva|regolar season]]'' da Sé(r)ie B, cu'e cubbie pe'a semifinâle ch'e sun a primma cuntr'aa quarta e a segunda cuntr'aa tersa<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/wp-content/uploads/2026/03/03Regolamenti2026-Campionato-serie-B.pdf|tìtolo=Campionato Nazionale Serie B - A.S. 2026|outô=F.I.P.A.P.|léngoa=IT|p=2|vìxita=2026-09-01}}</ref>. Tütte e partìe du turneu, e dunca tantu e semifinâle che a finâle, e g'han da zügâse in sc'in campu ch'u secce neutrâle. == Arbu d'ò(r)u == [[Immaggine:Finâle de Cóppa Itàlia de Série B (Andêua, 2025) - salûo a-o pùblico.jpg|miniatura|E squaddre da finâle du [[2025]], zügâ in [[Andôa|Andö(r)a]]: u Gottasecca (in scia mancìna) e u Bubbio (in scia drìta)]] {| class="wikitable" !Ànnu !Squaddra !Sitè !Batitû |- |2006 |{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} Ceva |[[Sêva]] |Alessandro Simondi |- |2012 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno |[[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |Enrico Parussa |- |2013 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnolese |[[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]] |Nicholas Burdizzo |- |2014 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Davide Dutto |- |2015 |{{Scìnbolo|600px Giallo Blu elettrico.svg}} San Biagio |[[Munduì]] <small>(frasiùn San Biâxu)</small> |Andrea Pettavino |- |2016 |{{Scìnbolo|600px BlauGrana.png}} Bubbio |[[Bubbio|Bubbiu]] |Massimo Marcarino |- |2017 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |Fabio Gatti |- |2018 |{{Scìnbolo|600px Giallo Blu elettrico.svg}} San Biagio |[[Munduì]] <small>(frasiùn San Biâxu)</small> |Gilberto Torino |- |2019 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Neive]] |Fabio Gatti |- |2021 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Neive]] |Fabio Gatti |- |2022 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Blu2.svg}} Alta Langa |[[San Benedetto Belbo|San Benedettu Berbu]] |Fabio Gatti |- |2023 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Neive]] |Giovanni Voglino |- |2024 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Pro Paschese |[[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] <small>(frasiùn Madònna du Pascu)</small> |Gilberto Torino |- |2025 |{{Scìnbolo|600px HEX-FFFF00 Black bordered.svg}} Gottasecca |[[Gottasecca|Guttasecca]] |Fabio Gatti |- |2026 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Neive]] |Simone Vigna |} == Statistiche == === Vito(r)ie pe' sitè === {| class="wikitable" !Tituli !Sitè !Ànni |- |4 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} [[Neive (Itàlia)|Neive]] |2019, 2021, 2023, 2026 |- |2 |{{Scìnbolo|600px Giallo Blu elettrico.svg}} [[Munduì]] |2015, 2018 |- |1 |{{Scìnbolo|600px HEX-FFFF00 Black bordered.svg}} [[Gottasecca|Guttasecca]] |2025 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} [[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] |2023 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Blu2.svg}} [[San Benedetto Belbo|San Benedettu Berbu]] |2022 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} [[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |2017 |- |1 |{{Scìnbolo|600px BlauGrana.png}} [[Bubbio|Bubbiu]] |2016 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} [[Canale (Italia)|Canâ]] |2014 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} [[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]] |2013 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} [[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |2012 |- |1 |{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} [[Sêva]] |2006 |} === Vito(r)ie da capitàn === {| class="wikitable" !Tituli !Batitû !Ànni |- |5 |Fabio Gatti |2017, 2019, 2021, 2022, 2025 |- |1 |Simone Vigna |2026 |- |1 |Gilberto Torino |2024 |- |1 |Giovanni Voglino |2023 |- |1 |Gilberto Torino |2018 |- |1 |Massimo Marcarino |2016 |- |1 |Andrea Pettavino |2015 |- |1 |Davide Dutto |2014 |- |1 |Nicholas Burdizzo |2013 |- |1 |Enrico Parussa |2012 |- |1 |Alessandro Simondi |2006 |} == Nòtte == <references /> == Âtri prugetti == {{Interprogetto}} == Ligammi de fö(r)a == * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scitu ufisiâle da Fede(r)asiùn Italiâna de Balùn|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}} * {{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2022/|tìtolo=Lo Sferisterio - coppa Italia|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}} [[Categorîa:Balón (zêugo)]] 90enb4wkdu3ko82kg1yitbvizden082 273726 273725 2026-09-01T18:18:34Z N.Longo 12052 N.Longo o/a l'à mesciòu a pàgina [[Cóppa Itàlia de Série B de balón]] a [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)]]: ⇒ ar, dab 273725 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Conpetiçión sportîva |nome=Cuppa Italia de Sé(r)ie B |sport=Balón (zêugo) |sito=[http://www.fipap.it/ F.I.P.A.P.] |confederazione=F.I.P.A.P. |nazione={{ITA}} |fondazione=2006 |titolo=Vincitû da Cuppa Italia de Sé(r)ie B |cadenza=Tütti i ànni |partecipanti=4 squaddre |tipologia=Club |nome trofeo=Stemma da Cuppa Italia |trofeo=[[File:Coccarda Coppa Italia.svg|100px]] |detentore={{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |formato=Turneu a eliminasiùn diretta |organizzatore=F.I.P.A.P. }} A '''Cuppa Italia de Sé(r)ie B''' (''Coppa Italia di Serie B'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è ina cumpetisiùn spurtìva de [[Balón (zêugo)|balùn]], inandiâ daa Fede(r)asiùn Italiâna de Balùn (F.I.P.A.P, ''Federazione Italiana Pallapugno'') dau [[2012]] e ch'a se zöga tütti i ànni. == Sto(r)ia == U turneu da [[Cuppa Italia (balùn)|Cuppa Italia de balùn]] u l'è stètu inandiàu pe'a primma votta tèmpu da stagiùn du [[1983]] e, a l'imprinsippiu, u ghe n'é(r)a numma che ün pe'e primme due sé(r)ie du [[Canpionòu italiàn de balón|campiunàu de balùn]], cun de squaddre ch'e ne vegnivan tantu daa [[Série A (balón)|Sé(r)ie A]] che da-a [[Série B (balón)|Sé(r)ie B]]. A ògni moddu, dau [[2012]] u s'é vusciüu inandià in turneu pe' categu(r)ìa, spartindu dunca e cuppe, scibèn che zà du [[2006]] u gh'é(r)a stètu in turneu de cuppa dedicàu numma che aa Sé(r)ie B<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/serie-b/coppa-italia-tempo-di-semifinali-in-b-ma-cosa-e-successo-nelle-edizioni-scorse/|tìtolo=Coppa Italia, tempo di semifinali in B. Ma cosa è successo nelle edizioni scorse?|dæta=5 agustu 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}}</ref>. Quand'u nu gh'é(r)a de turneu specificu pe'a segunda sé(r)ie e sò squaddre e puxevan pià parte a quellu da Cuppa Italia ünica dunde, scibèn ch'u gh'é(r)a e furmasiùi da primma sé(r)ie, e sun sciurtìe a rivà fin'ae finâle pe' bèn sinque votte, tèmpu di ànni [[1990]], [[1994]], [[1998]], [[2005]] e [[2009]]<ref name=":0" />. == Funsiunamèntu == A Cuppa Italia de Sé(r)ie B a l'è in turneu a eliminasiùn diretta dund'u ghe pìa parte quattru squaddre. Ste lì e sun sernüe segundu a pusisiùn ch'e se trövan aa fìn da ''[[Stagión sportîva|regolar season]]'' da Sé(r)ie B, cu'e cubbie pe'a semifinâle ch'e sun a primma cuntr'aa quarta e a segunda cuntr'aa tersa<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/wp-content/uploads/2026/03/03Regolamenti2026-Campionato-serie-B.pdf|tìtolo=Campionato Nazionale Serie B - A.S. 2026|outô=F.I.P.A.P.|léngoa=IT|p=2|vìxita=2026-09-01}}</ref>. Tütte e partìe du turneu, e dunca tantu e semifinâle che a finâle, e g'han da zügâse in sc'in campu ch'u secce neutrâle. == Arbu d'ò(r)u == [[Immaggine:Finâle de Cóppa Itàlia de Série B (Andêua, 2025) - salûo a-o pùblico.jpg|miniatura|E squaddre da finâle du [[2025]], zügâ in [[Andôa|Andö(r)a]]: u Gottasecca (in scia mancìna) e u Bubbio (in scia drìta)]] {| class="wikitable" !Ànnu !Squaddra !Sitè !Batitû |- |2006 |{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} Ceva |[[Sêva]] |Alessandro Simondi |- |2012 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno |[[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |Enrico Parussa |- |2013 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnolese |[[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]] |Nicholas Burdizzo |- |2014 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Davide Dutto |- |2015 |{{Scìnbolo|600px Giallo Blu elettrico.svg}} San Biagio |[[Munduì]] <small>(frasiùn San Biâxu)</small> |Andrea Pettavino |- |2016 |{{Scìnbolo|600px BlauGrana.png}} Bubbio |[[Bubbio|Bubbiu]] |Massimo Marcarino |- |2017 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |Fabio Gatti |- |2018 |{{Scìnbolo|600px Giallo Blu elettrico.svg}} San Biagio |[[Munduì]] <small>(frasiùn San Biâxu)</small> |Gilberto Torino |- |2019 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Neive]] |Fabio Gatti |- |2021 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Neive]] |Fabio Gatti |- |2022 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Blu2.svg}} Alta Langa |[[San Benedetto Belbo|San Benedettu Berbu]] |Fabio Gatti |- |2023 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Neive]] |Giovanni Voglino |- |2024 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Pro Paschese |[[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] <small>(frasiùn Madònna du Pascu)</small> |Gilberto Torino |- |2025 |{{Scìnbolo|600px HEX-FFFF00 Black bordered.svg}} Gottasecca |[[Gottasecca|Guttasecca]] |Fabio Gatti |- |2026 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neivese |[[Neive (Itàlia)|Neive]] |Simone Vigna |} == Statistiche == === Vito(r)ie pe' sitè === {| class="wikitable" !Tituli !Sitè !Ànni |- |4 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} [[Neive (Itàlia)|Neive]] |2019, 2021, 2023, 2026 |- |2 |{{Scìnbolo|600px Giallo Blu elettrico.svg}} [[Munduì]] |2015, 2018 |- |1 |{{Scìnbolo|600px HEX-FFFF00 Black bordered.svg}} [[Gottasecca|Guttasecca]] |2025 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} [[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] |2023 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Blu2.svg}} [[San Benedetto Belbo|San Benedettu Berbu]] |2022 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} [[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]] |2017 |- |1 |{{Scìnbolo|600px BlauGrana.png}} [[Bubbio|Bubbiu]] |2016 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} [[Canale (Italia)|Canâ]] |2014 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} [[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]] |2013 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} [[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]] |2012 |- |1 |{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} [[Sêva]] |2006 |} === Vito(r)ie da capitàn === {| class="wikitable" !Tituli !Batitû !Ànni |- |5 |Fabio Gatti |2017, 2019, 2021, 2022, 2025 |- |1 |Simone Vigna |2026 |- |1 |Gilberto Torino |2024 |- |1 |Giovanni Voglino |2023 |- |1 |Gilberto Torino |2018 |- |1 |Massimo Marcarino |2016 |- |1 |Andrea Pettavino |2015 |- |1 |Davide Dutto |2014 |- |1 |Nicholas Burdizzo |2013 |- |1 |Enrico Parussa |2012 |- |1 |Alessandro Simondi |2006 |} == Nòtte == <references /> == Âtri prugetti == {{Interprogetto}} == Ligammi de fö(r)a == * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scitu ufisiâle da Fede(r)asiùn Italiâna de Balùn|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}} * {{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/calendari-e-classifiche/coppa-italia-2022/|tìtolo=Lo Sferisterio - coppa Italia|léngoa=IT|vìxita=2026-09-01}} [[Categorîa:Balón (zêugo)]] 90enb4wkdu3ko82kg1yitbvizden082 0 30006 273731 268768 2026-09-01T18:22:37Z N.Longo 12052 wl 273731 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Conpetiçión sportîva |nome = Supercóppa italiànn-a |sport = Balón (zêugo) |tipologia = Clùb |confederazione = F.I.P.A.P. |nazione = {{ITA}} |fondazione = [[1994]] |titolo = Vincitô da Supercóppa |cadenza = Tùtti i ànni |partecipanti = 2 squàddre |formato = Partîa ùnica |detentore = {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |sito = [http://www.fipap.it/ FIPAP] }} A '''Supercóppa italiànn-a''' a l'é 'na conpetiçión sportîva de [[Balón (zêugo)|balón]], inandiâ da-a Federaçión Italiànn-a Balón (F.I.P.A.P, ''Federazione Italiana Pallapugno'') da-o [[1994]] e ch'a se zêuga tùtti i ànni. == Stöia == O trofêo da Supercóppa o l'é stæto zugòu pi-â prìmma vòtta do 1994 ma o l'à avûo coscì pöco sucèsso da êse inandiòu tórna dòppo do bèllo ténpo. Defæti, a partîa tra a squàddra ch'a l'àiva goâgnòu a [[Série A (balón)|màscima série]] e quélla ch'a l'àiva goâgnòu a [[Cuppa Italia (balùn)|Cóppa Itàlia]] a l'é stæta zugâ a-i 8 d'arvî a [[Romma|Rómma]], inte 'n cànpo da zêugo do balón e lontàn da-o pùblico apascionòu a sta disciplìnn-a chi<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/quando-la-coppa-italia-si-giocava-al-cordino/|tìtolo=Quando la Coppa Italia si giocava al cordino|dæta=2019-08-01|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}}</ref>. Pe de ciù, a Supercóppa a no l'é stæta zugâ do [[2020]] pi-â [[pandemîa de COVID-19]] e, pi-â mæxima raxón, a no l'é stæta inandiâ mànco inte l'ànno a vegnî, scicómme che a Série A e a Cóppa Itàlia êan stæti scancelæ ascì<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/serie-a/rinviata-la-supercoppa/|tìtolo=Rinviata la Supercoppa|dæta=2020-03-13|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}}</ref>. == Fonçionaménto == Pò-u sòlito, a Supercòppa a l'é asegnâ a l'inprinçìpio da stagión, quàrche giórno prìmma ch'a coménse a ''[[Stagión sportîva|regular season]]'', co-in scóntro dirètto tra a squàddra ch'a l'à goâgnòu o [[Canpionòu italiàn de balón|canpionòu]] de Série A e a vincitrîxe da Cóppa Itàlia inta stagión pasâ<ref name=":0" />. Into câxo che 'na squàddra a l'àgge goâgnòu tànto o tìtolo che a cóppa, a seu sfidànte a l'é l'âtra finalìsta do canpionòu, co-a partîa ch'a l'é zugâ in sce cànpo néotro<ref name=":0">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/168-pallapugno.html?download=1739:regolamento-campionato-serie-a|tìtolo=Campionato Nazionale Serie A - A.S. 2026|outô=F.I.P.A.P.|léngoa=IT|p=2|vìxita=2026-04-03}}</ref>. Pe tradiçión, o trofêo da Supercóppa o vêgne de propiêtæ de 'na socjêtæ sôlo se sta lì a l'à goâgnâ pe træ vòtte, inpréiza che pò-u moménto a l'é ariescîa a-a Subalcuneo, a-a Canalese e a l'Albese. == Àlbo d'öo == {| class="wikitable" !Ànno !Squàddra !Çitæ !Batitô |- |1994 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni|Cùnio]] |Giuliano Bellanti |- |1999 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu|Dôçêo]] |Riccardo Molinari |- |2000 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni|Cùnio]] |Giuliano Bellanti |- |2001 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Montexéllo d'Àrba]] |Alberto Sciorella |- |2003 |{{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} Pro Pieve |[[A Cêve|A Céive]] |Mariano Papone |- |2006 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] |Roberto Corino |- |2007 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese |[[Monticello d'Alba|Montexéllo d'Àrba]] |Alberto Sciorella |- |2009 |{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Verde.png}} Ricca |[[Diano d'Alba|Diàn d'Àrba]] <small>(fraçión Rìcca)</small> |Roberto Corino |- |2010 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni|Cùnio]] |Oscar Giribaldi |- |2011 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2012 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2013 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] |Massimo Vacchetto |- |2014 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2015 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] |Massimo Vacchetto |- |2016 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2017 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2018 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese |[[Canale (Itàlia)|Canâ]] |Bruno Campagno |- |2019 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo |[[Cuni|Cùnio]] |Federico Raviola |- |2022 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia |[[Cortemilia|Cortemìlia]] |Massimo Vacchetto |- |2023 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese |[[U Duseu|Dôçêo]] |Federico Raviola |- |2024 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] |Paolo Vacchetto |- |2025 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] |Paolo Vacchetto |- |2026 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} Albese |[[Alba (Itàlia)|Àrba]] |Alessio Ferro |} == Statìstiche == === Vitöie pe çitæ === {| class="wikitable" !Tìtoli !Çitæ !Ànni |- |6 |{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa.png}} [[Alba (Itàlia)|Àrba]] |2006, 2013, 2015, 2024, 2025, 2026 |- |6 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} [[Canale (Itàlia)|Canâ]] |2011, 2012, 2014, 2016, 2017, 2018 |- |4 |{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} [[Cuni|Cùnio]] |1994, 2000, 2010, 2019 |- |2 |{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} [[U Duseu|Dôçêo]] |1999, 2023 |- |2 |{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} [[Monticello d'Alba|Montexéllo d'Àrba]] |2001, 2007 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} [[Cortemilia|Cortemìlia]] |2022 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Verde.png}} [[Diano d'Alba|Diàn d'Àrba]] |2009 |- |1 |{{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} [[A Cêve|A Céive]] |2003 |} === Vitöie da capitànio === {| class="wikitable" !Tìtoli !Batitô !Ànni |- |6 |Bruno Campagno |2011, 2012, 2014, 2016, 2017, 2018 |- |3 |Massimo Vacchetto |2013, 2015, 2022 |- |2 |Paolo Vacchetto |2024, 2025 |- |2 |Federico Raviola |2023, 2019 |- |2 |Roberto Corino |2006, 2009 |- |2 |Alberto Sciorella |2001, 2007 |- |2 |Giuliano Bellanti |1994, 2000 |- |1 |Alessio Ferro |2026 |- |1 |Oscar Giribaldi |2010 |- |1 |Mariano Papone |2003 |- |1 |Riccardo Molinari |1999 |} == Nòtte == <references /> == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scîto ofiçiâ da Federaçión Italiànn-a Balón|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}} * {{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/?s=Supercoppa|tìtolo=Supercoppa|léngoa=IT|vìxita=2026-04-03}} [[Categorîa:Balón (zêugo)]] 6znzuy8au4f9gwt56tyyuy6owf6on8r 0 30098 273734 239172 2026-09-01T18:25:28Z N.Longo 12052 wl 273734 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} [[Immaggine:Chés_deus_caches-2.png|miniatura|221x221px|Dôe càcce inte 'na partîa de ''[[balon au poing]]'']] 'Na '''càccia''' a l'é 'n'açión de zêugo tìpica do [[Balón (zêugo)|balón]] e de âtri spòrt sferìstichi ch'a se verìfica, de sòlito, tùtte e vòtte chi-â [[bàlla]] a no vêgne zugâ inte 'n çèrto mòddo. Prezénpio, tra e còuze de formaçión de 'na càccia, gh'é quànde a bàlla a vêgne tocâ dòppo avéi fæto ciù de 'n bótto in tæra ò in scê superfìcce de zêugo òpû, inte çèrti câxi, quànde a sciòrte de fêua de lìnie laterâli do cànpo. Dòppo ch'a s'é verificâ 'n'açión de sto tîpo chi, l'àrbitro o dêve marcâ o pónto dónd'o balón o l'é stæto arestòu, faxéndo 'n sègno co-o gésso ò meténdoghe 'na bandierìnn-a, de sòlito mìssa a-a relatîva distànsa da-o fóndo in sciâ lìnia laterâle do cànpo. Tra i spòrt inti quæ l'é prevìsta sta zugâta chi, se pêuan aregordâ: o [[Balón (zêugo)|balón]], a [[bàlla elàstica]], o [[Balonétto (zêugo)|balonétto]], a ''[[pantalera]]'', [[bàlla eh!]], a [[Balétta (zêugo)|balétta véneta]], o ''[[keatsen]]'' frixón, a ''[[balle pelote]]'', o [[Llargues|''llargues'']], a ''[[longue paume]]'' e o ''[[balon au poing]]''. == Càcce into balón == {{Véddi ascì|Balón (zêugo)#Scistêma co-e càcce}} [[Immaggine:Finâle_de_Còppa_Itàlia_(2022,_Bórmia)_-_'na_càccia.jpg|miniatura|240x240px|'Na càccia inta finâle de l'ediçión 2022 da [[Cuppa Italia (balùn)|Còppa Itàlia de balón]]]] Into balón, 'na càccia a l'é 'na quæ se sæ açión ch'a no l'é finîa a pónti, e dónca no co-îna "''intra''" (ò ''cellu'', sàiva a dî "çê"), in fàllo ò 'na conquìsta de 'n'âtra càccia. I doî mòddi de formaçión de 'na càccia són dónca quànde a bàlla a no l'é ciù vàlida e a vén fermâ da 'n zugòu, òpû quand'a sciòrte de fêua de lìnie laterâli do cànpo dòppo o prìmmo bótto. Alôa, in corispondénsa do pónto dónde l'é stæto fermòu a bàlla ò dond'a l'à atraversòu a lìnia laterâle, vén segnâ da l'àrbitro a càccia co-îna lìnia giànca de 10 cìtti, de pitûa ò gésso in sciâ bâze do fóndo. Si-â bàlla, dòppo ch'a l'é tocâ da 'n zugòu da squàddra in remìssa, a contìnoa a mesciâse inte 'n çèrto mòddo, o pónto da càccia o diventiâ quéllo ciù a sfavô da squàddra ch'a l'à goagnòu a càccia mæxima. Pe de ciù, 'na càccia a dêv'êse segnalâ co-i segnacàcce. In segnacàccia o l'é formòu da 'na bâze d'arénbo ch'a l'à, in sce un di sò sciànchi, 'n'àsta èrta 1 mêtro co-îna targhétta co-o sò nùmero, mìssa a fî da lìnia laterâle<ref name=":0">{{Çitta publicaçión|ànno=2020|tìtolo=Càppo V - O zêugo|revìsta=Regolaménto técnico balón|editô=Federaçión Italiànn-a Balón|pp=18-23|léngoa=IT|url=http://www.fipap.it/images/documenti/Regolamento_Tecnico_Pallapugno_Fipap_Edizione_2020.pdf}}</ref>. O nùmero totâle de càcce che se peu formâ o l'é inversaménte proporçionâle a-o pontézzo za òtegnûo da-e squàddre into córso da prìmma fâze de zêugo, segóndo o schêma chi de sótta<ref name=":0" />: {| class="wikitable" !Pontézzo !Nùmero de càcce |- |0-0 |4 |- |15-0 15-15 |3 |- |30-0 30-15 30-30 |2 |- |40-40 (co-a rególa do vantàggio) |2 |- |40-0 40-15 40-30 |1 |- |40-40 (sénsa vantàggi) |1 |} Quànde s'arîva a-o nùmero de càcce valutòu in bâze a-o schêma chi sórvia e dôe squàddre dêvan scangiâse o cànpo, con l'açión da batûa ch'a pàssa dónca a l'âtra squàddra. A quésto pónto incoménsa a segónda fâze do zêugo, co-e dôe squàddre che dêvan "conquistâ" e càcce (con valô de 'n pónto/chìnze p'ògnidùnn-a). In prinçìpio vén pigiòu cómme riferiménto a càccia nùmero 1, in corispondénsa da quæ, co-îna lìnia inmaginâia perpendicolâre a quélla laterâle, o cànpo o vén spartîo inte doî tòcchi. A sto pónto chi a càccia a l'é goagnâ da-a squàddra ch'a rîesce a fermâ a bàlla prìmma do sò atraversaménto da lìnia inmaginâia da càccia òpû, se o sciòrte de fêua da-o cànpo de zêugo, da-a squàddra ch'a sta inta pàrte de cànpo no interesâ da-o pasàggio da bàlla in sciâ lìnia laterâle. Goagnòu a prìmma càccia vén levòu o sò segnacàccia e se continoiâ a lòtta pe quélle che rèstan, inte l'órdine indicòu da-i nùmeri in scê targhétte<ref name=":0" />. == Nòtte == <references /> [[Categorîa:Balón (zêugo)]] f279dfjawwpy1frubwg0vjtsg3p93c0 0 31367 273717 273711 2026-09-01T12:22:13Z Luensu1959 1211 /* O fæto */ ghe n'é amcon de cöse da coreze... 273717 wikitext text/x-wiki {{Grafia unitäia}} [[Immaggine:U.S. President Joseph R. Biden delivers remarks on the attempted assassination of Donald J. Trump (14 July 2024).webm|miniatura|O prescidente Biden o commenta o tentativo d'assascinio]] O '''tentativo d'assascinio à Donald Trump''' o l'é stæto un tentativo d'assascinio contra l'ex prescidente di Stati Unii [[Donald Trump]] a-o 13 de luggio do [[2024]], tanto ch'o tegniva un raduno de eleçioin à unna fiera de l'agricoltua à Meridian, inti suburbi de ponente de Butler, ne-a [[Pennsylvannia|Pennsylvania]]. Quello giorno, a-e 18:11, o tempo do pòsto, o passou Prescidente o l'é stæto ferio inte un raduno politico ch'o l'aiva inte unna fiera de l'agricoltua à Butler in Pennsylvania. O Trump o l'é stæto tiou à l'oegia drita avanti de ëse protetto da-o Serviçio Segreto e accompagnou à un veicolo. Dapeu o l'é stæto portou à l'uspiâ Butler in condiçioin no critiche. E autoritæ fedeæ e do pòsto an segnallou doî mòrti, o tiratô e un parteçipante a-o rally che se ciammava Corey Comperatore, un pompiê volontäio de Buffalo.<ref>{{Çitta web|url=https://www.post-gazette.com/news/crime-courts/2024/07/14/trump-rally-shooting-victim-corey-comperatore/stories/202407140134|tìtolo='A real-life superhero': Man killed at Trump rally lauded for his final act - protecting his family|vìxita=16 luglio 2024}}</ref>, tanto che atri doî parteçipanti son ferii gravemente. L'attaccante o l'ea identificou comme o Thomas Matthew Crooks, un figgeu de vint'anni de Bethel Park in Pennsylvania.<ref>{{Çitta web|url=https://www.reuters.com/world/us/fbi-identifies-thomas-matthew-crooks-subject-involved-trump-rally-shooting-2024-07-14/|tìtolo=FBI identifies Thomas Matthew Crooks as 'subject involved' in Trump rally shooting}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/trump-rally-shooter-identified-rcna161757|tìtolo=Trump rally shooter identified as 20-year-old Pennsylvania man}}</ref> L'urtima vòtta che un prescidente di Stati Unii (ch'o segge assæto ò no) o l'é stæto ferio inte unna sparâ a l'é stæta o tentativo d'assascinio do [[Ronald Reagan]] do [[1981]].<ref name="Colvin etal">{{Çitta web|url=https://apnews.com/article/trump-vp-vance-rubio-7c7ba6b99b5f38d2d840ed95b2fdc3e5|tìtolo=Trump injured but 'fine' after attempted assassination at rally, shooter and one attendee are dead}}</ref> L'açidente o l'é stæto paragonou a-o tentativo d'assascinio do [[Theodore Roosevelt]] a-i 18 d'ötovie do [[1912]], into quæ o seu descorso de 50 pagine o l'à sarvou a vitta do passou prescidente<ref>{{Çitta publicaçión|url=https://www.spokesman.com/stories/2024/jul/13/saturdays-trump-incident-brings-to-mind-a-similar-/}}</ref>, candidou a-o prescidente. L'attacco o l'à descadenou l'empatia bipartidista pe-o Trump.<ref>{{Çitta web|url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-assassination-attempt-martyr-rnc|tìtolo=Trump's martyr moment: Assassination attempt transforms campaign}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.scotsman.com/news/opinion/columnists/donald-trump-attempted-assassination-joe-biden-usa-america-4701309|tìtolo=Why attempted assassination of Donald Trump has made me reconsider my own political rhetoric}}</ref> E figue pubriche segge di partii democratichi che di partii repubrichen an domandou unn'aumentaçion da seguessa pe-i ciù grendi candidæ a-e eleçioin.<ref>{{Çitta web|url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-shooting-bill-rfk-biden-security--new|tìtolo=Rally shooting spurs bill to boost security for Biden, Trump and RFK Jr.}}</ref> I esperti tegnivan a sparâ pe un segno de polarizzaçion politica inti [[Stati Unïi d'America|Stati Unii]], e i politichi an domandou unna reduçion de tenscioin.<ref>{{Çitta web|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/14/american-political-violence-rhetoric-trump-shooting/|tìtolo=America's grievance-fueled politics poised to continue after Trump shooting}}</ref> == Scituaçion == O passou Prescidente [[Donald Trump]] o l'é o candidato do [[Partio Repubbrican (Stati Unïi d'America)|Partio Repubrican]] pe-e eleçioin prescidençiæ do 2024 inti Stati Unii d'America. O raduno o l'é apreuvo à avvegnî comme parte da campagna prescidençiâ do Trump pe-e eleçioin, pe arrecheugge di voti into stato ciave da [[Pennsylvannia|Pennsylvania]] tegnuo pe un di stati de oscillaçion. I rally do Trump son soggetti à di contròlli streiti pe-e arme e i oggetti proibii. O rappresentante da Casa di Stati Unii, Mike Kelly, o l'à dito ch'o l'à contattou o personale da campagna do Trump pe conseggiâ de tegnî o raduno inte unn'aria ch'a poeiva accheugge unna folla ciù grande che i Butler Farm Show Grounds e che a seu respòsta a l'ea: “Aprexemmo o vòstro contributo, ma emmo za piggiou unna deçixon.»<ref>{{Çitta web|url=https://www.post-gazette.com/news/election-2024/2024/07/12/trump-biden-debate-pennsylvania-kelly-thompson/stories/202407110086|tìtolo=Trump returning to Western Pennsylvania just two days before GOP convention|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> O FBI o no l'aiva de informaçioin in sce nisciuña menassa particolâ avanti de l'evento.<ref>{{Çitta web|url=https://www.politifact.com/factchecks/2024/jul/14/social-media/donald-trump-staged-the-shooting-at-his-rally-in-b/|tìtolo=No evidence the Trump rally shooting was staged|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> A registraçion a l'é avvegnua pöchi giorni avanti da Convençion Naçionâ Repubricaña prevista pe-i 15 de luggio do 2024. == O fæto == [[Immaggine:Assassination_attempt_of_Donald_Trump_diagram.svg|miniatura|Mappa do scito do tentativo d'assascinio]] O Donald Trump o l'é stæto corpio da un proiettile verso e 18.11 (tempo do pòsto) inte l'oegia drita, o s'é toccou l'oegia con unna man avanti de cazze in sciô podio derê a-o letterin pe piggiâse covertua.<ref>{{Çitta publicaçión|url=https://www.independent.co.uk/tv/news/trump-shot-rally-shooting-video-b2579405.html}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-says-shots-pierced-injured-ear-rally-pennsylvania/|tìtolo=Trump says bullet "pierced the upper part of my right ear" when shots were fired at Pennsylvania rally - CBS News|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> Sëi menuti ean passæ into descorso do Trump quande o Thomas Matthew Crooks o l'à tiou eutto scciuppettæ da un scceuppo AR-15. O Crooks o no l'é stæto sottopòsto à un contròllo de seguessa perché o l'ea feua da-o perimetro seguo da riunioin. L'attaccante o l'ea montou in sciô teito de un magazzin, pöco assæ 125 metri da l'ex prescidente american. I agenti do Serviçio Segreto se son afferræ verso o Trump e l'an protetto. Dòppo pöco assæ 25 segondi pe tæra i offiçiæ gh'an aggiuttou à levâse con di sciummi de sangue in sce l'oegia e in sciâ faccia. O Trump o l'à dapeu tiou sciù o pugno e o l'à scosso a-a gente, con urlâ ''Fight!'' ("Combattemmo!") ciù de unna vòtta, incoraggiando i seu sostegnitoî à anâ avanti co-a battaggia. I seu sostegnitoî an responduo con unn-a cioccâ de moen e an cantou U-S-A!. Dapeu o l'é stæto accompagnou à un veicolo e portou à un uspiâ vexin. Un lettô de labre o l'à affermou che o Trump o l'aiva dito "Cöse? Sangue in sciâ mæ faccia?", con indicâ che quarchedun o gh'aiva dito ch'o l'ea apreuvo à sciortî.<ref>{{Çitta web|url=https://www.thelist.com/1622138/lip-reader-trump-words-immediately-after-assassination-attempt/|tìtolo=Lip Reader Tells Us Trump's Frenzied Words Immediately After Assassination Attempt|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> Trei parteçipanti a-a manifestaçion son stæti corpii da-o feugo, un di quæ o l'é mòrto tanto che i atri doî son stæti ferii gravemente. Unna de persoñe ferîe a l'ea inte tribuñe in sciâ banda manciña do campo. O rappresentante da Casa di Stati Unii Ronny Jackson o l'à dito che un proiettile o l'à pascolou o còllo de seu nevo, con provocâ unna feria picciña.<ref>{{Çitta web|url=https://www.politico.com/news/2024/07/13/trump-rushed-off-stage-at-pennsylvania-rally-after-possible-gunfire-00167977|tìtolo=Trump 'felt the bullet ripping through the skin' during assassination attempt}}</ref> O Trump o l'à attribuio un gran grafico ch'o mostra e statistiche d'immigraçion pe aveighe sarvou a vitta. Pöco avanti da primma sccioppettâ, o l'à giou a testa à drita, verso o grafico, e o l'à indicou. O movimento o l'à reduto o profî do cranio do Trump inta direçion do tiratô, sarvândolo fòscia da unn'ernia diretta da-a testa. O Trump o l'à dito: "Se no aiva indicou quello grafico e aiva giou a testa pe ammiâlo, quello proiettile a m'avieiva corpio pròpio inta testa."<ref>{{Çitta web|url=https://nypost.com/2024/07/14/us-news/grateful-defiant-trump-recounts-surreal-assassination-attempt-at-rally-im-supposed-to-be-dead/|tìtolo=Exclusive {{!}} Grateful, defiant Trump recounts surviving 'surreal' assassination attempt at rally: 'I'm supposed to be dead'|vìxita=16 luglio 2024}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2024/07/15/donald-trump-says-turning-head-just-right-amount-save-life/|tìtolo=Trump says turning head by 'just the right amount' saved his life|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> == Nòtte == <references /> == Voxe ligæ == * Eleçioin presidençiæ inti Stati Unïi d'America do 2024 == Atri progetti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:P625 lètta da Wikidata]] nzpbv98c2810sgcq9w5vn7bcqzkob1c 273718 273717 2026-09-01T14:24:12Z Luensu1959 1211 /* Scituaçion */ detaggi 273718 wikitext text/x-wiki {{Grafia unitäia}} [[Immaggine:U.S. President Joseph R. Biden delivers remarks on the attempted assassination of Donald J. Trump (14 July 2024).webm|miniatura|O prescidente Biden o commenta o tentativo d'assascinio]] O '''tentativo d'assascinio à Donald Trump''' o l'é stæto un tentativo d'assascinio contra l'ex prescidente di Stati Unii [[Donald Trump]] a-o 13 de luggio do [[2024]], tanto ch'o tegniva un raduno de eleçioin à unna fiera de l'agricoltua à Meridian, inti suburbi de ponente de Butler, ne-a [[Pennsylvannia|Pennsylvania]]. Quello giorno, a-e 18:11, o tempo do pòsto, o passou Prescidente o l'é stæto ferio inte un raduno politico ch'o l'aiva inte unna fiera de l'agricoltua à Butler in Pennsylvania. O Trump o l'é stæto tiou à l'oegia drita avanti de ëse protetto da-o Serviçio Segreto e accompagnou à un veicolo. Dapeu o l'é stæto portou à l'uspiâ Butler in condiçioin no critiche. E autoritæ fedeæ e do pòsto an segnallou doî mòrti, o tiratô e un parteçipante a-o rally che se ciammava Corey Comperatore, un pompiê volontäio de Buffalo.<ref>{{Çitta web|url=https://www.post-gazette.com/news/crime-courts/2024/07/14/trump-rally-shooting-victim-corey-comperatore/stories/202407140134|tìtolo='A real-life superhero': Man killed at Trump rally lauded for his final act - protecting his family|vìxita=16 luglio 2024}}</ref>, tanto che atri doî parteçipanti son ferii gravemente. L'attaccante o l'ea identificou comme o Thomas Matthew Crooks, un figgeu de vint'anni de Bethel Park in Pennsylvania.<ref>{{Çitta web|url=https://www.reuters.com/world/us/fbi-identifies-thomas-matthew-crooks-subject-involved-trump-rally-shooting-2024-07-14/|tìtolo=FBI identifies Thomas Matthew Crooks as 'subject involved' in Trump rally shooting}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/trump-rally-shooter-identified-rcna161757|tìtolo=Trump rally shooter identified as 20-year-old Pennsylvania man}}</ref> L'urtima vòtta che un prescidente di Stati Unii (ch'o segge assæto ò no) o l'é stæto ferio inte unna sparâ a l'é stæta o tentativo d'assascinio do [[Ronald Reagan]] do [[1981]].<ref name="Colvin etal">{{Çitta web|url=https://apnews.com/article/trump-vp-vance-rubio-7c7ba6b99b5f38d2d840ed95b2fdc3e5|tìtolo=Trump injured but 'fine' after attempted assassination at rally, shooter and one attendee are dead}}</ref> L'açidente o l'é stæto paragonou a-o tentativo d'assascinio do [[Theodore Roosevelt]] a-i 18 d'ötovie do [[1912]], into quæ o seu descorso de 50 pagine o l'à sarvou a vitta do passou prescidente<ref>{{Çitta publicaçión|url=https://www.spokesman.com/stories/2024/jul/13/saturdays-trump-incident-brings-to-mind-a-similar-/}}</ref>, candidou a-o prescidente. L'attacco o l'à descadenou l'empatia bipartidista pe-o Trump.<ref>{{Çitta web|url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-assassination-attempt-martyr-rnc|tìtolo=Trump's martyr moment: Assassination attempt transforms campaign}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.scotsman.com/news/opinion/columnists/donald-trump-attempted-assassination-joe-biden-usa-america-4701309|tìtolo=Why attempted assassination of Donald Trump has made me reconsider my own political rhetoric}}</ref> E figue pubriche segge di partii democratichi che di partii repubrichen an domandou unn'aumentaçion da seguessa pe-i ciù grendi candidæ a-e eleçioin.<ref>{{Çitta web|url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-shooting-bill-rfk-biden-security--new|tìtolo=Rally shooting spurs bill to boost security for Biden, Trump and RFK Jr.}}</ref> I esperti tegnivan a sparâ pe un segno de polarizzaçion politica inti [[Stati Unïi d'America|Stati Unii]], e i politichi an domandou unna reduçion de tenscioin.<ref>{{Çitta web|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/14/american-political-violence-rhetoric-trump-shooting/|tìtolo=America's grievance-fueled politics poised to continue after Trump shooting}}</ref> == Scituaçion == O passou Prescidente [[Donald Trump]] o l'é o candidato do [[Partio Repubbrican (Stati Unïi d'America)|Partio Repubrican]] pe-e eleçioin prescidençiæ do 2024 inti Stati Unii d'America. O radun o l'é apreuvo à avvegnî comme parte da campagna prescidençiâ do Trump pe-e eleçioin, pe arrecheugge di voti into stato ciave da [[Pennsylvannia|Pennsylvania]] tegnuo pe un di stati de oscillaçion (coscì dîti ''swing states''). I rally do Trump son soggetti à di contròlli streiti pe-e arme e i oggetti proibii. O rappresentante da Casa di Stati Unii, Mike Kelly, o l'à dito ch'o l'à contattou o personale da campagna do Trump pe conseggiâ de tegnî o radun inte unn'aria ch'a poeiva accheugge unna folla ciù grande che i Butler Farm Show Grounds e che a seu respòsta a l'ea: “Aprexemmo o vòstro contributo, ma emmo za piggiou unna deçixon.»<ref>{{Çitta web|url=https://www.post-gazette.com/news/election-2024/2024/07/12/trump-biden-debate-pennsylvania-kelly-thompson/stories/202407110086|tìtolo=Trump returning to Western Pennsylvania just two days before GOP convention|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> O FBI o no l'aiva de informaçioin in sce nisciuña menassa particolâ avanti de l'evento.<ref>{{Çitta web|url=https://www.politifact.com/factchecks/2024/jul/14/social-media/donald-trump-staged-the-shooting-at-his-rally-in-b/|tìtolo=No evidence the Trump rally shooting was staged|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> A registraçion a l'é avvegnua pöchi giorni avanti da Convençion Naçionâ Repubricaña prevista pe-i 15 de luggio do 2024. == O fæto == [[Immaggine:Assassination_attempt_of_Donald_Trump_diagram.svg|miniatura|Mappa do scito do tentativo d'assascinio]] O Donald Trump o l'é stæto corpio da un proiettile verso e 18.11 (tempo do pòsto) inte l'oegia drita, o s'é toccou l'oegia con unna man avanti de cazze in sciô podio derê a-o letterin pe piggiâse covertua.<ref>{{Çitta publicaçión|url=https://www.independent.co.uk/tv/news/trump-shot-rally-shooting-video-b2579405.html}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-says-shots-pierced-injured-ear-rally-pennsylvania/|tìtolo=Trump says bullet "pierced the upper part of my right ear" when shots were fired at Pennsylvania rally - CBS News|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> Sëi menuti ean passæ into descorso do Trump quande o Thomas Matthew Crooks o l'à tiou eutto scciuppettæ da un scceuppo AR-15. O Crooks o no l'é stæto sottopòsto à un contròllo de seguessa perché o l'ea feua da-o perimetro seguo da riunioin. L'attaccante o l'ea montou in sciô teito de un magazzin, pöco assæ 125 metri da l'ex prescidente american. I agenti do Serviçio Segreto se son afferræ verso o Trump e l'an protetto. Dòppo pöco assæ 25 segondi pe tæra i offiçiæ gh'an aggiuttou à levâse con di sciummi de sangue in sce l'oegia e in sciâ faccia. O Trump o l'à dapeu tiou sciù o pugno e o l'à scosso a-a gente, con urlâ ''Fight!'' ("Combattemmo!") ciù de unna vòtta, incoraggiando i seu sostegnitoî à anâ avanti co-a battaggia. I seu sostegnitoî an responduo con unn-a cioccâ de moen e an cantou U-S-A!. Dapeu o l'é stæto accompagnou à un veicolo e portou à un uspiâ vexin. Un lettô de labre o l'à affermou che o Trump o l'aiva dito "Cöse? Sangue in sciâ mæ faccia?", con indicâ che quarchedun o gh'aiva dito ch'o l'ea apreuvo à sciortî.<ref>{{Çitta web|url=https://www.thelist.com/1622138/lip-reader-trump-words-immediately-after-assassination-attempt/|tìtolo=Lip Reader Tells Us Trump's Frenzied Words Immediately After Assassination Attempt|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> Trei parteçipanti a-a manifestaçion son stæti corpii da-o feugo, un di quæ o l'é mòrto tanto che i atri doî son stæti ferii gravemente. Unna de persoñe ferîe a l'ea inte tribuñe in sciâ banda manciña do campo. O rappresentante da Casa di Stati Unii Ronny Jackson o l'à dito che un proiettile o l'à pascolou o còllo de seu nevo, con provocâ unna feria picciña.<ref>{{Çitta web|url=https://www.politico.com/news/2024/07/13/trump-rushed-off-stage-at-pennsylvania-rally-after-possible-gunfire-00167977|tìtolo=Trump 'felt the bullet ripping through the skin' during assassination attempt}}</ref> O Trump o l'à attribuio un gran grafico ch'o mostra e statistiche d'immigraçion pe aveighe sarvou a vitta. Pöco avanti da primma sccioppettâ, o l'à giou a testa à drita, verso o grafico, e o l'à indicou. O movimento o l'à reduto o profî do cranio do Trump inta direçion do tiratô, sarvândolo fòscia da unn'ernia diretta da-a testa. O Trump o l'à dito: "Se no aiva indicou quello grafico e aiva giou a testa pe ammiâlo, quello proiettile a m'avieiva corpio pròpio inta testa."<ref>{{Çitta web|url=https://nypost.com/2024/07/14/us-news/grateful-defiant-trump-recounts-surreal-assassination-attempt-at-rally-im-supposed-to-be-dead/|tìtolo=Exclusive {{!}} Grateful, defiant Trump recounts surviving 'surreal' assassination attempt at rally: 'I'm supposed to be dead'|vìxita=16 luglio 2024}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2024/07/15/donald-trump-says-turning-head-just-right-amount-save-life/|tìtolo=Trump says turning head by 'just the right amount' saved his life|vìxita=16 luglio 2024}}</ref> == Nòtte == <references /> == Voxe ligæ == * Eleçioin presidençiæ inti Stati Unïi d'America do 2024 == Atri progetti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:P625 lètta da Wikidata]] 50qil40t4cho7s4ws6clipzqud9td4x 0 33161 273716 273715 2026-09-01T12:06:06Z Luensu1959 1211 detaggio 273716 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} [[File:Casalbusone1.jpg|thumb|Casalbusone1|Vedüta de Cazâbüzùn]] '''Cazâbüzùn''' (in grafîa zeneize clàscica ''Cazâbuzón'', in italiàn: ''Casalbusone'') a l'é 'na [[Fraçion geògrafica|fraçión]] ch'a fa parte do comüne de [[Mungiardéin]] e o s'atreuva a 'n' altitüdine de 829m<ref>https://mapcarta.com/30313316</ref>. A Cazâbüzùn gh'é 6 abitanti<ref>https://italia.indettaglio.it/eng/piemonte/alessandria_mongiardinoligure_casalbusone.html</ref>. In quello pàize se parla ancón o [[zenéize]] inta variante de l'Otrazôvo centrâle. A cuxinn-a ascì a l'è prinçipalmente lìgüre. == Nóte == <references /> {{Clear}} == Òtri prugètti == {{Interprogetto}} == Culegamàinti esterni == [[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria]] pq4z72zyxjqaqy1gnn4dno6iufpp890 0 33162 273724 2026-09-01T18:17:15Z N.Longo 12052 N.Longo o/a l'à mesciòu a pàgina [[Cóppa Itàlia de balón]] a [[Cuppa Italia (balùn)]]: ⇒ ar, dab 273724 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Cuppa Italia (balùn)]] ksin153bf00attwhw454ey3f2bvcccq 0 33163 273727 2026-09-01T18:18:34Z N.Longo 12052 N.Longo o/a l'à mesciòu a pàgina [[Cóppa Itàlia de Série B de balón]] a [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)]]: ⇒ ar, dab 273727 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)]] 3oibxccc0p59yp7qvcj8gu824cwom8g 0 33164 273736 2026-09-01T18:26:47Z N.Longo 12052 + rdr 273736 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cuppa Italia (balùn)]] 298ype2mh1jorvxj7lii8m2g2chdo4a 0 33165 273737 2026-09-01T18:27:09Z N.Longo 12052 + rdr 273737 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cuppa Italia de Sé(r)ie B (balùn)]] islhyrirf9ccm63d9jy0etrso66vvyg