Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 2770 273947 273939 2026-09-14T16:31:43Z N.Longo 12052 + 273947 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Tassobox |nome = Archaea |immagine = Archaea.png |intervallo = {{Intervàllo geològico/estéizo|3420|0}} |dominio = '''Archaea''' |tipo = Methanobacterium |tipoautore = Kluyver & van Niel, 1936 (Approved Lists 1980)<ref name="AAVV2020">{{Çitta publicaçión|outô=Aidan C. Parte, Joaquim Sardà Carbasse, Jan P. Meier-Kolthoff, Lorenz C. Reimer e Markus Göker|dæta=2020-11-01|tìtolo=List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LPSN) moves to the DSMZ|revìsta=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology|volùmme=70|nùmero=11|pp=5607-5612|léngoa=EN|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7723251}}</ref> |sinonimi = * Archaebacteria <small>Woese & Fox, 1977</small> * Mendosicutes <small>Gibbons & Murray, 1978</small> * Metabacteria <small>Hori and Osawa 1979</small> * Mendosicutes <small>Murray, 1984</small> * Archaeobacteria <small>Murray, 1988</small> * Neomura <small>Cavalier-Smith, 2002</small> * Archaebiota <small>Luketa, 2012</small> * Arkarya <small>Forterre, 2015</small> |suddivisione = Régni<ref name="Göker&Oren">{{Çitta publicaçión|outô=Markus Göker|outô2=Aharon Oren|dæta=2024-01-22|tìtolo=Valid publication of names of two domains and seven kingdoms of prokaryotes|revìsta=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology|volùmme=74|nùmero=1|léngoa=EN|url=https://doi.org/10.1099%2Fijsem.0.006242}}</ref><ref name="AAVV2020" /> |suddivisione_testo = * [[Methanobacteriati]] * [[Nanobdellati]] * [[Promethearchaeati]] * [[Thermoproteati]] }} '''Archaea''' (da-o [[Lengua grega antiga|grêgo antîgo]] ''ἀρχαῖα'', "antîgo") o l'é 'n [[Domìnio (biologîa)|domìnio]] de [[Òrganìsma|òrganìsmi]]. Pe tradiçión, inte Archaea o gh'êa sôlo che di ménbri [[Prokaryota|procariöti]] ma, a-a giornâ d'ancheu, o s'é descovèrto che són [[Parafilîa (filogénexi)|parafilétichi]], dæto che i [[Eukaryota|eocariöti]] se sàivan evolûi da-i archea. Scibén chò-u domìnio Archaea, pi-â [[cladìstica]]<ref>{{Çitta publicaçión|outô=W. Ford Doolittle|dæta=2020-02-24|tìtolo=Evolution: Two Domains of Life or Three?|revìsta=Current Biology|volùmme=30|nùmero=4|léngoa=EN|url=https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(20)30010-5}}</ref>, o conprénde i eocariöti ascì, o nómme "archaea" o l'é ancón adêuviòu pe parlâ sôlo che di ménbri procariòtichi de Archaea. A l'inprinçìppio, i archaea én stæti clascificæ cómme di [[Bacteria|batérri]], ciamæ archeobatérri e conpréixi into [[Régno (biologîa)|régno]] di Archaebacteria, ma sta teorîa tascionòmica a l'é finîa fêua d'ûzo<ref>{{Çitta publicaçión|outô=Pace NR|ànno=2006|méize=Màzzo|tìtolo=Time for a change|revìsta=Nature|volùmme=441|nùmero=7091|p=289|léngoa=EN|url=https://doi.org/10.1038%2F441289a}}</ref>. A caraterìstica sconpartîa da sti òrganìsmi a l'é quélla de seu strutûe asæ sénplici. A tùtte e mainêe, a despêto do sò nómme, i Archaea no són e fórme de vìtta ciù antîghe in sciâ [[Tæra]], dæto che i [[Bacteria|eubatéri]] són conparîi ancón de prìmma. == Descovèrta == {{Seçión vêua}} == Òrìgine == <gallery widths="180" heights="150" mode="packed"> Immaggine:Two domain tree.png|Evoluçión da vìtta pe-e teorîe a tréi ò a doî domìnni. Immaggine:A schematic evolutionary tree of the archaea 2015 final.svg|L'èrbo evolutîvo di archaea. </gallery> {{Seçión vêua}} == Nòtte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=John L. Howland|tìtolo=The Surprising Archaea: Discovering Another Domain of Life|url=https://books.google.it/books?id=25LQQRBJI8QC|ànno=2000|editô=Oxford University|çitæ=Oxford|léngoa=EN|ISBN=0-195-11183-4}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=https://ucmp.berkeley.edu/archaea/archaea.html|tìtolo=Introduction to the Archaea|léngoa=EN|vìxita=2021-05-13}} * {{Çitta web|url=https://www.microbiologiaitalia.it/didattica/alla-scoperta-della-classificazione-degli-archaea/|tìtolo=Alla scoperta della straordinaria e complessa classificazione degli Archaea|léngoa=IT|vìxita=2021-05-13}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Prokaryota]] 6bjnk823skt3pn5z2dyj2bd0ak2kr0d 273958 273947 2026-09-14T17:48:54Z N.Longo 12052 273958 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Tassobox |nome = Archaea |immagine = Archaea.png |intervallo = {{Intervàllo geològico/estéizo|3420|0}} |dominio = '''Archaea''' |tipo = Methanobacterium |tipoautore = Kluyver & van Niel, 1936 (Approved Lists 1980)<ref name="AAVV2020">{{Çitta publicaçión|outô=Aidan C. Parte, Joaquim Sardà Carbasse, Jan P. Meier-Kolthoff, Lorenz C. Reimer e Markus Göker|dæta=2020-11-01|tìtolo=List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LPSN) moves to the DSMZ|revìsta=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology|volùmme=70|nùmero=11|pp=5607-5612|léngoa=EN|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7723251}}</ref> |sinonimi = Archaebacteria <small>Woese & Fox, 1977</small><br />Mendosicutes <small>Gibbons & Murray, 1978</small><br />Metabacteria <small>Hori and Osawa 1979</small><br />Mendosicutes <small>Murray, 1984</small><br />Archaeobacteria <small>Murray, 1988</small><br />Neomura <small>Cavalier-Smith, 2002</small><br />Archaebiota <small>Luketa, 2012</small><br />Arkarya <small>Forterre, 2015</small> |suddivisione = Régni<ref name="Göker&Oren">{{Çitta publicaçión|outô=Markus Göker|outô2=Aharon Oren|dæta=2024-01-22|tìtolo=Valid publication of names of two domains and seven kingdoms of prokaryotes|revìsta=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology|volùmme=74|nùmero=1|léngoa=EN|url=https://doi.org/10.1099%2Fijsem.0.006242}}</ref><ref name="AAVV2020" /> |suddivisione_testo = * [[Methanobacteriati]] * [[Nanobdellati]] * [[Promethearchaeati]] * [[Thermoproteati]] }} '''Archaea''' (da-o [[Lengua grega antiga|grêgo antîgo]] ''ἀρχαῖα'', "antîgo") o l'é 'n [[Domìnio (biologîa)|domìnio]] de [[Òrganìsma|òrganìsmi]]. Pe tradiçión, inte Archaea o gh'êa sôlo che di ménbri [[Prokaryota|procariöti]] ma, a-a giornâ d'ancheu, o s'é descovèrto che són [[Parafilîa (filogénexi)|parafilétichi]], dæto che i [[Eukaryota|eocariöti]] se sàivan evolûi da-i archea. Scibén chò-u domìnio Archaea, pi-â [[cladìstica]]<ref>{{Çitta publicaçión|outô=W. Ford Doolittle|dæta=2020-02-24|tìtolo=Evolution: Two Domains of Life or Three?|revìsta=Current Biology|volùmme=30|nùmero=4|léngoa=EN|url=https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(20)30010-5}}</ref>, o conprénde i eocariöti ascì, o nómme "archaea" o l'é ancón adêuviòu pe parlâ sôlo che di ménbri procariòtichi de Archaea. A l'inprinçìppio, i archaea én stæti clascificæ cómme di [[Bacteria|batérri]], ciamæ archeobatérri e conpréixi into [[Régno (biologîa)|régno]] di Archaebacteria, ma sta teorîa tascionòmica a l'é finîa fêua d'ûzo<ref>{{Çitta publicaçión|outô=Pace NR|ànno=2006|méize=Màzzo|tìtolo=Time for a change|revìsta=Nature|volùmme=441|nùmero=7091|p=289|léngoa=EN|url=https://doi.org/10.1038%2F441289a}}</ref>. A caraterìstica sconpartîa da sti òrganìsmi a l'é quélla de seu strutûe asæ sénplici. A tùtte e mainêe, a despêto do sò nómme, i Archaea no són e fórme de vìtta ciù antîghe in sciâ [[Tæra]], dæto che i [[Bacteria|eubatéri]] són conparîi ancón de prìmma. == Descovèrta == {{Seçión vêua}} == Òrìgine == <gallery widths="180" heights="150" mode="packed"> Immaggine:Two domain tree.png|Evoluçión da vìtta pe-e teorîe a tréi ò a doî domìnni. Immaggine:A schematic evolutionary tree of the archaea 2015 final.svg|L'èrbo evolutîvo di archaea. </gallery> {{Seçión vêua}} == Nòtte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=John L. Howland|tìtolo=The Surprising Archaea: Discovering Another Domain of Life|url=https://books.google.it/books?id=25LQQRBJI8QC|ànno=2000|editô=Oxford University|çitæ=Oxford|léngoa=EN|ISBN=0-195-11183-4}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=https://ucmp.berkeley.edu/archaea/archaea.html|tìtolo=Introduction to the Archaea|léngoa=EN|vìxita=2021-05-13}} * {{Çitta web|url=https://www.microbiologiaitalia.it/didattica/alla-scoperta-della-classificazione-degli-archaea/|tìtolo=Alla scoperta della straordinaria e complessa classificazione degli Archaea|léngoa=IT|vìxita=2021-05-13}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Prokaryota]] 81m4971ljuy7qoil50lpg4d5iglh0bz 0 7029 273945 265496 2026-09-14T14:59:09Z Luensu1959 1211 nomme in zeneize (nomme locale) 273945 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} {{Divisione amministrativa |Nome = Fiacon |Panorama = Castagnola (Fraconalto)-panorama.jpg |Didascalia = Panoràmma de Castagnêua, fraçión de Fiacón |Stemma = Fraconalto-Stemma.svg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Piemónte |Divisione amm grado 2 = Lisciàndria |Amministratore locale = Francesco di Vanni |Partito = lìsta cìvica "Stretta di mano su tre spighe di grano" |Data elezione = 26-5-2014 |Data rielezione = 10-6-2024 |Mandato = 3 |Abitanti = 302 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/query.php?lingua=ita&Rip=S1&Reg=R07&Pro=P010&Com=39&anno=2023&submit=Tavola Dæto Istat] - Popolaçión rescidente a-i 31 de mazzo do 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-5-2023 |Sottodivisioni = Castagnêua, Moìn, Téggi |Divisioni confinanti = [[Buzalla|Buzàlla]] (GE), [[Campomon|Canpomón]] (GE), [[Mignanego|Mignànego]] (GE), [[Otaggio|Otàggio]] (GE), [[Ronco|Rónco]] |Nome abitanti = fiaconéixi |Patrono = Madònna da Salûte e da Pâxe |Festivo = prìmma doménega de lùggio |Mappa = Map of comune of Fraconalto (province of Alessandria, region Piedmont, Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comùn de Fiacón inta provìnsa de Lisciàndria. }} '''Fiacón''' (''Fraconalto'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) o l'è 'n pàize ch'o gh'à 302 abitanti e o s'atrêuva inta [[Provinsa de Lisciandria]]. == Giögrafîa == Ciù precisamente, Fiacon o l'è inta región stòrica d'Otrazôvo, che 'na vòtta a l'êa "Äta Ligûria" e anchêu a l'è ciamâ "Basso Piemonte". == Stöia == Da-o [[XVII secolo|sécolo XVII]] (decimosètimo) o pàize o l'é stæto sott’a-o comàndo do Capitànio de Nêuve, che into [[1708]] a [[Repùbrica de Zena|Repùblica de Zêna]] a l'à nominòu governatô. Into [[1797]], co-a creaçión da [[Repùbrica Lìgure|Repùblica Lìgure]], o l'é intròu a fâ pàrte do Dipartimento do Lémmi con capolêugo Gâvi, e do comùn de [[Otaggio|Voltàggio]], scinn’a-o [[1805]]. Co l'anesción da [[Repùbrica Lìgure|Repùblica Ligure]] a l'Inpêro Napoliònico into [[1805]] Fiacón o l'à fæto pàrte do Cantón de Gâvi into Dipartiménto de Zêna, e dòppo a restaoraçión o l'é pasòu inta Provìnsa de Nêuve, pàrte da Divixón de Zêna. Co-o decrétto Ratàssi, into [[1859]], o l'é pasòu da-a Ligùria a-o Piemónte inta nêuva [[Provinsa de Lisciandria|Provìnsa de Lisciàndria]]. Into [[1908]] e into [[1938]] o Comùn o l'à domandòu, sénsa éxito, de tornâ sott'a-a [[Provìnsa de Zêna]]. Into [[1927]] Fiacón o l'à cangiòu nomme in italiàn da "Fiaccone" a "Fraconalto". == Pòsti de interèsse == {{Seçión vêua}} == Economîa == {{Seçión vêua}} == Coltûa == Insemme a [[Otaggio]] e [[Gâvi]] questo pàize o l'é fra i comùn "ciù lìguri" da Provìnsa de Lisciàndria pi-â léngoa e-e tradiçioìn gastronòmiche e culturâli. == Manifestaçioìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Comunicaçioìn == {{Seçión vêua}} == Nòtte == <references /> {{Clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Lisciandria}} 79hulrdaanzlw8clxpxy9xzii048njx 0 13954 273946 256451 2026-09-14T15:09:02Z Luensu1959 1211 nuvaize con di cangiamenti che van verso a parlata de Gavi. A pagina a saià sogetta fito a cangiamenti into questo senso 273946 wikitext text/x-wiki {{Nuvaize}} {{Divisione amministrativa |Nome = Gâvi |Panorama = Gavi panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Vedûta de Gâvi da l'âto.</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Piemunte |Divisione amm grado 2 = Lisciàndria |Amministratore locale = Carlo Massa |Partito = lista civica "SìAmoGavi" |Data elezione = 22-9-2020 |Abitanti = 4381 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/query.php?lingua=ita&Rip=S1&Reg=R07&Pro=P010&Com=39&anno=2023&submit=Tavola Dòtu Istat] - Pupulasciùn reşidènte ài 31 d'utubre 2024. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2024 |Sottodivisioni = Alice, Monterotondo, Pratolungo, Rovereto |Divisioni confinanti = [[Arquâ]], [[Beuxo]], [[Careuxo]], [[Francavilla (Biziu)]], [[Növe]], [[Parodi]], [[San Cristoffa]], [[Seravalle]], [[Tascereu]], [[Otaggio]] |Lingue = italiàn e ligure |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 2678 |Patrono = San Giacomo |Festivo = [[25 lûggio|25 ìd lüîu]] |Mappa = Map of comune of Gavi (province of Alessandria, region Piedmont, Italy).svg |Didascalia mappa = Màppa do comun de Gâvi inta provìnsa de Lisciandria }} '''Gâvi '''(ciammâ asì ''Gäi ''in [[Lengoa ligure|ligüre]] e ''Gavi'' in italiàn) l'è 'n [[Comun|cumüne]] italiàn in [[Piemonte|Piemunte]], u cunta 4.381 abitanti e u s' tröva inta [[Provinsa de Lisciandria|Pruvinsa de Lisandria]]. == Geografìa == Gâvi u s' tröva inta Pruvinsa de Lisandria, a mêza strâ fra [[Zena]] e [[Lisciandria|Lisandria]], inta regiùn stòrica d'Untrazuvu, che 'na vóta l'ëa "Ata Ligüria" e inchö l'è "bassu Piemunte". == Stöia == Ste cumüne chi l'è stó ligó a-a [[Repubbrica de Zena|Repüblica de Zena]] pe tanti séculi, prinçipiandu intu [[1202]]. L’êa pasó así sutt’a-u dumìniu di [[Visconti|Viscunti]] de [[Milan|Milàn]], e dopu 'na brêve ocüpaçiùn françaize, intu [[1528]], Gâvi u l'êa turna diventò zenaize quande a-u cumandu gh’êa l’[[Dria Doia|Andrîa Dóia]]. Da-u [[1797]] a-u [[1805]] a l'à fattu parte da [[Repùbrica Lìgure|Repüblica Ligüre]], pöi fin-a a-u [[1814]] a l'ëa parte de l'inperu napuleónicu e da-u 1815 parte du [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]] inta Diviziùn de [[Zena]] e inta Pruvinsa de[[Neuve| Növe]]. Da-u [[1859]] u fa parte da [[Provinsa de Lisciandria|Pruvinsa de Lisandria]]. Dæta a sò puziçiùn stratégica inte 'n cunfìn, Gâvi e a sò furtèssa se sun atruvè inplichè inte tütte e guere ch’àn interesó a Repüblica de Zena e u Ducâto de Savoia, dopu ditu Regno de Sardégna. A-i ténpi de [[Napolion Bonaparte|Napuliùn]] u Forte l’é stó inti màn de l’ezèrcito françàize, dande gh’êa aruló fra i atri [[Ugo Foscolo|Ûgu Fòsculu]]. == Pòsti de interesse == [[File:Gavi, il forte (03).jpg|thumb|350px|U forte de Gavi|sinistra]] Arainte a Gavi, in çima a 'n munte, u gh'é u [[Forte de Gavi]], 'n antiga furtessa custruîa da-i Zenàizi. == Ecunumìa == == Cultüa == Inseme a [[Otaggio]] e [[Fiacon]] ste paìze chi l'é fra i cumüni "ciü lìguri" da Pruvìnsa de Lisàndria pe-u dialettu e i tradisión-i culturali e gastrunomiche. == Manifestaçiùnn-i == == Feste e fëe == == Comunicaçiùnn-i == == Nòte == <references /> {{Clear}} == Òtri prugèti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Lisciandria}} {{Contròllo de outoritæ}} csr1hbexi0ji6q7zho6xxerom66dmyc 10 18676 273951 273941 2026-09-14T16:41:02Z N.Longo 12052 273951 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox |StileTabella = width:230px |TitoloInt = {{{nome}}} |StileTitoloInt = {{Tassobox/Cô|{{{regno|{{{dominio}}}}}}}} |Immagine = {{#if:{{{immagine|}}}|{{Immagine sinottico|{{{immagine|}}}|{{{didascalia|}}}|dim=220|desc={{{immagine_descrizione|}}}|compatibile=s}}|{{#invoke:Tassobox|missing_image}}}} |StileGruppo = {{Tassobox/Cô|{{{regno|{{{dominio}}}}}}}} |GruppoOpzionale1 = {{#if:{{{var-intervàllo_geològico|}}}|{{{var-intervàllo_geològico}}}|Intervàllo geològico}} |Valore2 = {{#if:{{{intervallo|}}}|<div style="font-weight:normal; text-align:center; padding-bottom:2px;">{{{intervallo}}}</div>}} |GruppoOpzionale5 = {{#if:{{{var-stâto_de_conservaçión|}}}|{{{var-stâto_de_conservaçión}}}|Stâto de conservaçión}} |Valore6 = {{#Invoke:Tassobox|stato_conservazione}} |Gruppo10 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{#switch:{{{regno}}}|Plantae|[[Plantae]]=[[Clasificaçión APG IV|{{#if:{{{var-clasificaçión_APG_IV|}}}|{{{var-clasificaçión_APG_IV}}}|Clasificaçión APG IV}}]]|[[Clasificaçión filogenética|{{#if:{{{var-clasificaçión_filogenética|}}}|{{{var-clasificaçión_filogenética}}}|Clasificaçión filogenética}}]]}}}}}} |Nome31 = [[Domìnio (biologîa)|{{#if:{{{var-domìnio|}}}|{{{var-domìnio}}}|Domìnio}}]] |NomeStile31 = font-weight:normal |Valore31 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{dominio|}}}}}}} |Nome32 = [[Régno (biologîa)|{{#if:{{{var-régno|}}}|{{{var-régno}}}|Régno}}]] |NomeStile32 = font-weight:normal |Valore32 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{regnoFIL|}}}}}}} |Nome33 = <small>([[clade]])</small> |NomeStile33 = font-weight:normal |Valore33 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{clade1|}}}}}}} |Nome34 = <small>([[clade]])</small> |NomeStile34 = font-weight:normal |Valore34 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{clade2|}}}}}}} |Nome35 = <small>([[clade]])</small> |NomeStile35 = font-weight:normal |Valore35 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{clade3|}}}}}}} |Nome36 = <small>([[clade]])</small> |NomeStile36 = font-weight:normal |Valore36 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{clade4|}}}}}}} |Nome37 = <small>([[clade]])</small> |NomeStile37 = font-weight:normal |Valore37 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{clade5|}}}}}}} |Nome38 = <small>([[clade]])</small> |NomeStile38 = font-weight:normal |Valore38 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{clade6|}}}}}}} |Nome39 = <small>([[clade]])</small> |NomeStile39 = font-weight:normal |Valore39 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{clade7|}}}}}}} |Nome40 = <small>([[clade]])</small> |NomeStile40 = font-weight:normal |Valore40 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{clade8|}}}}}}} |Nome41 = [[Órdine (biologîa)|{{#if:{{{var-órdine|}}}|{{{var-órdine}}}|Órdine}}]] |NomeStile41 = font-weight:normal |Valore41 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{ordineFIL|}}}}}}} |Nome42 = [[Sotórdine|{{#if:{{{var-sotórdine|}}}|{{{var-sotórdine}}}|Sotórdine}}]] |NomeStile42 = font-weight:normal |Valore42 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{sottordineFIL|}}}}}}} |Nome43 = [[Infraórdine|{{#if:{{{var-infraórdine|}}}|{{{var-infraórdine}}}|Infraórdine}}]] |NomeStile43 = font-weight:normal |Valore43 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{infraordineFIL|}}}}}}} |Nome44 = [[Superfamìggia (biologîa)|{{#if:{{{var-superfamìggia|}}}|{{{var-superfamìggia}}}|Superfamìggia}}]] |NomeStile44 = font-weight:normal |Valore44 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{superfamigliaFIL|}}}}}}} |Nome45 = [[Famìggia (biologîa)|{{#if:{{{var-famìggia|}}}|{{{var-famìggia}}}|Famìggia}}]] |NomeStile45 = font-weight:normal |Valore45 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{famigliaFIL|}}}}}}} |Nome46 = [[Sotofamìggia|{{#if:{{{var-sotofamìggia|}}}|{{{var-sotofamìggia}}}|Sotofamìggia}}]] |NomeStile46 = font-weight:normal |Valore46 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{sottofamigliaFIL|}}}}}}} |Nome47 = [[Tribù|{{#if:{{{var-tribù|}}}|{{{var-tribù}}}|Tribù}}]] |NomeStile47 = font-weight:normal |Valore47 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{tribùFIL|}}}}}}} |Nome48 = [[Sototribù|{{#if:{{{var-sototribù|}}}|{{{var-sototribù}}}|Sototribù}}]] |NomeStile48 = font-weight:normal |Valore48 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{sottotribùFIL|}}}}}}} |Nome49 = [[Infratribù|{{#if:{{{var-infratribù|}}}|{{{var-infratribù}}}|Infratribù}}]] |NomeStile49 = font-weight:normal |Valore49 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{{infratribùFIL|}}}}}}} |Nome50 = [[Génere (biologîa)|{{#if:{{{var-génere|}}}|{{{var-génere}}}|Génere}}]] |NomeStile50 = font-weight:normal |Valore50 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{#if:{{{genereFIL|}}}|''{{{genereFIL}}}''{{#if:{{{genereautoreFIL|}}}|<br />{{#ifeq:{{{regno}}}|[[Animalia]]|<span style="font-variant: small-caps">{{{genereautoreFIL}}}</span>|<small>{{{genereautoreFIL}}}</small>}}}}}}}}}} |Nome51 = [[Sotogénere|{{#if:{{{var-sotogénere|}}}|{{{var-sotogénere}}}|Sotogénere}}]] |NomeStile51 = font-weight:normal |Valore51 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{#if:{{{sottogenereFIL|}}}|{{{sottogenereFIL}}}{{#if:{{{sottogenereautoreFIL|}}}|<br />{{#ifeq:{{{regno}}}|[[Animalia]]|<span style="font-variant: small-caps">{{{sottogenereautoreFIL}}}</span>|<small>{{{sottogenereautoreFIL}}}</small>}}}}}}}}}} |Nome52 = [[Spêce|{{#if:{{{var-spêce|}}}|{{{var-spêce}}}|Spêce}}]] |NomeStile52 = font-weight:normal |Valore52 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{#if:{{{specieFIL|}}}|''{{{specieFIL}}}''}}}}}} |Nome53 = [[Sotospêce|{{#if:{{{var-sotospêce|}}}|{{{var-sotospêce}}}|Sotospêce}}]] |NomeStile53 = font-weight:normal |Valore53 = {{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo||{{#if:{{{FIL?|}}}|{{#if:{{{sottospecieFIL|}}}|''{{{sottospecieFIL}}}''}}}}}} |Gruppo60 = {{#if:{{{gruppo|}}}|[[Clasificaçión di virus|{{#if:{{{var-clasificaçión_di_virus|}}}|{{{var-clasificaçión_di_virus}}}|Clasificaçión di virus}}]]|{{#if:{{{FIL?|}}}|{{#switch:{{{regno}}}|Plantae|[[Plantae]]=[[Scistêma Cronquist|{{#if:{{{var-clasificaçión_Cronquist|}}}|{{{var-clasificaçión_Cronquist}}}|Clasificaçión Cronquist}}]]|[[Clasificaçión scentìfica|{{#ifeq:{{{FIL?}}}|solo|{{#if:{{{var-clasificaçión_filogenética|}}}|{{{var-clasificaçión_filogenética}}}|Clasificaçión filogenética}}|{{#if:{{{var-clasificaçión_clàscica|}}}|{{{var-clasificaçión_clàscica}}}|Clasificaçión clàscica}}}}]]}}|[[Clasificaçión scentìfica|{{#if:{{{var-clasificaçión_scentìfica|}}}|{{{var-clasificaçión_scentìfica}}}|Clasificaçión scentìfica}}]]}}}} |Valore60 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no|[[Immaggine:Deletion icon.svg{{!}}25px]] [[taxon]] {{#if:{{{var-no_prevìsto|}}}|{{{var-no_prevìsto}}}|no prevìsto}}}} |Nome61 = [[Domìnio (biologîa)|{{#if:{{{var-domìnio|}}}|{{{var-domìnio}}}|Domìnio}}]] |NomeStile61 = font-weight:normal |Valore61 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{dominio|}}}}} |Nome62 = [[Sotodomìnio|{{#if:{{{var-sotodomìnio|}}}|{{{var-sotodomìnio}}}|Sotodomìnio}}]] |NomeStile62 = font-weight:normal |Valore62 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{sottodominio|}}}}} |Nome63 = [[Clasificaçión de Baltimore|{{#if:{{{var-grùppo|}}}|{{{var-grùppo}}}|Grùppo}}]] |NomeStile63 = font-weight:normal |Valore63 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{gruppo|}}}}} |Nome64 = [[Régno (biologîa)|{{#if:{{{var-régno|}}}|{{{var-régno}}}|Régno}}]] |NomeStile64 = font-weight:normal |Valore64 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{regno|}}}}} |Nome65 = [[Sotorégno|{{#if:{{{var-sotorégno|}}}|{{{var-sotorégno}}}|Sotorégno}}]] |NomeStile65 = font-weight:normal |Valore65 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{sottoregno|}}}}} |Nome66 = [[Scimetrîa animâ|{{#if:{{{var-ràmmo|}}}|{{{var-ràmmo}}}|Ràmmo}}]] |NomeStile66 = font-weight:normal |Valore66 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{ramo|}}}}} |Nome67 = [[Superphylum]] |NomeStile67 = font-weight:normal |Valore67 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{superphylum|}}}}} |Nome68 = [[Superphylum|{{#if:{{{var-superdivixón|}}}|{{{var-superdivixón}}}|Superdivixón}}]] |NomeStile68 = font-weight:normal |Valore68 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{superdivisione|}}}}} |Nome69 = [[Phylum]] |NomeStile69 = font-weight:normal |Valore69 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{phylum|}}}}} |Nome70 = [[Phylum|{{#if:{{{var-divixón|}}}|{{{var-divixón}}}|Divixón}}]] |NomeStile70 = font-weight:normal |Valore70 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{divisione|}}}}} |Nome71 = [[Subphylum]] |NomeStile71 = font-weight:normal |Valore71 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{subphylum|}}}}} |Nome72 = [[Subphylum|{{#if:{{{var-sotodivixón|}}}|{{{var-sotodivixón}}}|Sotodivixón}}]] |NomeStile72 = font-weight:normal |Valore72 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{sottodivisione|}}}}} |Nome73 = [[Infraphylum]] |NomeStile73 = font-weight:normal |Valore73 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{infraphylum|}}}}} |Nome74 = [[Microphylum]] |NomeStile74 = font-weight:normal |Valore74 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{microphylum|}}}}} |Nome75 = [[Nanophylum]] |NomeStile75 = font-weight:normal |Valore75 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{nanophylum|}}}}} |Nome76 = [[Superclàsse (biologîa)|{{#if:{{{var-superclàsse|}}}|{{{var-superclàsse}}}|Superclàsse}}]] |NomeStile76 = font-weight:normal |Valore76 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{superclasse|}}}}} |Nome77 = [[Clàsse (biologîa)|{{#if:{{{var-clàsse|}}}|{{{var-clàsse}}}|Clàsse}}]] |NomeStile77 = font-weight:normal |Valore77 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{classe|}}}}} |Nome78 = [[Sotoclàsse (biologîa)|{{#if:{{{var-sotoclàsse|}}}|{{{var-sotoclàsse}}}|Sotoclàsse}}]] |NomeStile78 = font-weight:normal |Valore78 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{sottoclasse|}}}}} |Nome79 = [[Infraclàsse|{{#if:{{{var-infraclàsse|}}}|{{{var-infraclàsse}}}|Infraclàsse}}]] |NomeStile79 = font-weight:normal |Valore79 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{infraclasse|}}}}} |Nome80 = [[Superórdine|{{#if:{{{var-superórdine|}}}|{{{var-superórdine}}}|Superórdine}}]] |NomeStile80 = font-weight:normal |Valore80 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{superordine|}}}}} |Nome81 = [[Órdine (biologîa)|{{#if:{{{var-órdine|}}}|{{{var-órdine}}}|Órdine}}]] |NomeStile81 = font-weight:normal |Valore81 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{ordine|}}}}} |Nome82 = [[Sotórdine|{{#if:{{{var-sotórdine|}}}|{{{var-sotórdine}}}|Sotórdine}}]] |NomeStile82 = font-weight:normal |Valore82 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{sottordine|}}}}} |Nome83 = [[Infraórdine|{{#if:{{{var-infraórdine|}}}|{{{var-infraórdine}}}|Infraórdine}}]] |NomeStile83 = font-weight:normal |Valore83 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{infraordine|}}}}} |Nome84 = [[Superfamìggia (biologîa)|{{#if:{{{var-superfamìggia|}}}|{{{var-superfamìggia}}}|Superfamìggia}}]] |NomeStile84 = font-weight:normal |Valore84 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{superfamiglia|}}}}} |Nome85 = [[Famìggia (biologîa)|{{#if:{{{var-famìggia|}}}|{{{var-famìggia}}}|Famìggia}}]] |NomeStile85 = font-weight:normal |Valore85 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{famiglia|}}}}} |Nome86 = [[Sotofamìggia|{{#if:{{{var-sotofamìggia|}}}|{{{var-sotofamìggia}}}|Sotofamìggia}}]] |NomeStile86 = font-weight:normal |Valore86 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{sottofamiglia|}}}}} |Nome87 = [[Tribù (biologîa)|{{#if:{{{var-tribù|}}}|{{{var-tribù}}}|Tribù}}]] |NomeStile87 = font-weight:normal |Valore87 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{tribù|}}}}} |Nome88 = [[Sototribù|{{#if:{{{var-sototribù|}}}|{{{var-sototribù}}}|Sototribù}}]] |NomeStile88 = font-weight:normal |Valore88 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{sottotribù|}}}}} |Nome89 = [[Infratribù|{{#if:{{{var-infratribù|}}}|{{{var-infratribù}}}|Infratribù}}]] |NomeStile89 = font-weight:normal |Valore89 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{{infratribù|}}}}} |Nome90 = [[Génere (biologîa)|{{#if:{{{var-génere|}}}|{{{var-génere}}}|Génere}}]] |NomeStile90 = font-weight:normal |Valore90 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{#if:{{{genere|}}}|''{{{genere}}}''{{#if:{{{genereautore|}}}|<br />{{#ifeq:{{{regno}}}|[[Animalia]]|<span style="font-variant: small-caps">{{{genereautore}}}</span>|<small>{{{genereautore}}}</small>}}}}}}}} |Nome91 = [[Sotogénere|{{#if:{{{var-sotogénere|}}}|{{{var-sotogénere}}}|Sotogénere}}]] |NomeStile91 = font-weight:normal |Valore91 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{#if:{{{sottogenere|}}}|''{{{sottogenere}}}''{{#if:{{{sottogenereautore|}}}|<br />{{#ifeq:{{{regno}}}|[[Animalia]]|<span style="font-variant: small-caps">{{{sottogenereautore}}}</span>|<small>{{{sottogenereautore}}}</small>}}}}}}}} |Nome92 = [[Spêce|{{#if:{{{var-spêce|}}}|{{{var-spêce}}}|Spêce}}]] |NomeStile92 = font-weight:normal |Valore92 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{#if:{{{specie|}}}|''{{{specie}}}''}}}} |Nome93 = [[Sotospêce|{{#if:{{{var-sotospêce|}}}|{{{var-sotospêce}}}|Sotospêce}}]] |NomeStile93 = font-weight:normal |Valore93 = {{#ifeq:{{{cronquist}}}|no||{{#if:{{{sottospecie|}}}|''{{{sottospecie}}}''}}}} |GruppoOpzionale100 = [[Nomenclatûa binomiâle|{{#if:{{{var-nomenclatûa_binomiâle|}}}|{{{var-nomenclatûa_binomiâle}}}|Nomenclatûa binomiâle}}]] |Valore101 = {{#if:{{{binome|}}}| '''''{{{binome}}}'''''{{#if:{{{biautore|}}}|<br />{{#ifeq:{{{regno}}}|[[Animalia]]|<span style="font-variant:small-caps">{{{biautore|&nbsp;}}}{{#if:{{{bidata|}}}|, {{{bidata}}}}}</span>|<small>{{{biautore|&nbsp;}}}{{#if:{{{bidata|}}}|, {{{bidata}}}}}</small>}}|{{#if:{{{bidata|}}}|<br /><small>{{{bidata}}}</small>}}}}}} |ValoreStile101 = text-align:center |GruppoOpzionale105 = [[Nomenclatûa trinomiâle|{{#if:{{{var-nomenclatûa_trinomiâle|}}}|{{{var-nomenclatûa_trinomiâle}}}|Nomenclatûa trinomiâle}}]] |Valore106 = {{#if:{{{trinome|}}}| '''''{{{trinome}}}'''''{{#if:{{{triautore|}}}|<br />{{#ifeq:{{{regno}}}|[[Animalia]]|<span style="font-variant:small-caps">{{{triautore|&nbsp;}}}{{#if:{{{tridata|}}}|, {{{tridata}}}}}</span>|<small>{{{triautore|&nbsp;}}}{{#if:{{{tridata|}}}|, {{{tridata}}}}}</small>}}|{{#if:{{{tridata|}}}|<br /><small>{{{tridata}}}</small>}}}}}} |ValoreStile106 = text-align:center |GruppoOpzionale110 = [[Série tîpo|{{#if:{{{var-série_tîpo|}}}|{{{var-série_tîpo}}}|Série tîpo}}]] |Valore111 = {{#if:{{{tipo|}}}|''{{{tipo}}}''{{#if:{{{tipoautore|}}}|<br />{{#ifeq:{{{regno}}}|[[Animalia]]|<span style="font-variant:small-caps">{{{tipoautore|&nbsp;}}}{{#if:{{{tipodata|}}}|, {{{tipodata}}}}}</span>|<small>{{{tipoautore|&nbsp;}}}{{#if:{{{tipodata|}}}|, {{{tipodata}}}}}</small>}}{{#if:{{{tipo2|}}}|<br />=''{{{tipo2}}}''{{#if:{{{tipoautore2|}}}|<br />{{#ifeq:{{{regno}}}|[[Animalia]]|<span style="font-variant:small-caps">{{{tipoautore2|&nbsp;}}}{{#if:{{{tipodata2|}}}|, {{{tipodata2}}}}}</span>|<small>{{{tipoautore2|&nbsp;}}}{{#if:{{{tipodata2|}}}|, {{{tipodata2}}}}}</small>}}}}}}}}}} |ValoreStile111 = text-align:center |GruppoOpzionale115 = [[Scinònimo (biologîa)|{{#if:{{{var-scinònimi|}}}|{{{var-scinònimi}}}|Scinònimi}}]] |Valore116 = {{{sinonimi|}}} |ValoreStile116 = text-align:center |GruppoOpzionale120 = {{#if:{{{var-nómmi_comùn|}}}|{{{var-nómmi_comùn}}}|Nómmi comùn}} |Valore121 = {{{nomicomuni|}}} |ValoreStile121 = text-align:center |GruppoOpzionale125 = {{{suddivisione|}}}{{#if:{{{suddivisioneFIL|}}}|<br />({{#if:{{{var-clàscica|}}}|{{{var-clàscica}}}|clàscica}})}} |Valore126 = {{#if:{{{suddivisione|}}}|{{{suddivisione_testo}}}}} |GruppoOpzionale130 = {{{suddivisioneFIL|}}}<br />({{#if:{{{var-filogenética|}}}|{{{var-filogenética}}}|filogenética}}) |Valore131 = {{#if:{{{suddivisioneFIL|}}}|{{{suddivisione_testoFIL}}}}} |GruppoOpzionale135 = [[Areâle|{{#if:{{{var-areâle|}}}|{{{var-areâle}}}|Areâle}}]] |Valore136 = {{#if:{{{mappa_distribuzione|}}}|{{Immagine sinottico|{{{mappa_distribuzione|}}}|{{{didascalia_distribuzione|}}}|proprietà=P181|dim=220}}}} |GruppoOpzionale140 = $fine |ValoreStile150 = border:0 |Valore150 = {{{adtemplate|}}} }}{{#if:{{NAMESPACE}}||{{Tassobox/Categoria|{{{dominio}}}|{{{regno}}}|{{{phylum}}}}}}}</includeonly><noinclude>{{Man}} {{TemplateData}} [[Categoria:Template Tassobox| ]]</noinclude> baiuco56sycklh0uel4jjza8owpz9h5 10 18681 273949 273768 2026-09-14T16:36:59Z N.Longo 12052 up 273949 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Categoria:Vôxe con Tassobox - {{#switch:{{lc:{{{1}}}}} |[[eukarya]]|'''eukarya'''|[[eukaryota]]|'''eukaryota''' = {{#switch:{{lc:{{{2}}}}} |[[animalia]]|'''animalia''' = Régno Animalia |[[plantæ]]|[[plantae]]|'''plantae''' = Régno Plantæ |[[fungi]]|'''fungi''' = Régno Fungi |[[protista]]|'''protista''' = Régno Protista |[[chromista]]|'''chromista''' = Régno Chromista |Domìnio Eukaryota}} |[[prokaryota]]|'''prokaryota''' = {{#switch:{{lc:{{{2}}}}} |[[bacteria]]|'''bacteria''' = Régno Bacteria |Domìnio Prokaryota}} |[[archaea]]|'''archaea''' = Domìnio Archaea |[[acytota]]|'''acytota''' = Domìnio Acytota | = Domìnio vêuo |Domìnio no riconosciûo}}]]</includeonly><noinclude>{{Man}} [[Categoria:Template Tassobox|Categoria]]</noinclude> a63ym9wzr2hj2pid2aad4wzdg8u09mi 14 27982 273950 226153 2026-09-14T16:37:13Z N.Longo 12052 N.Longo o/a l'à mesciòu a pàgina [[Categorîa:Vôxe con Tassobox - Régno Archaea]] a [[Categorîa:Vôxe con Tassobox - Domìnio Archaea]] sénsa lasciâ de rindirìsso: up 226153 wikitext text/x-wiki {{Categorîa de servìçio vêua|n}} [[Categorîa:Template Tassobox]] 998c76foskmjsf9gomtluqczjqnbjvm 2 32708 273959 273914 2026-09-14T18:55:34Z Arbenganese 12552 Rev 273959 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di  paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Carateřistiche == ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben che cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřea caütu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi in Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu du tüttu scimile a di dialetti da vixin.  [ˈskɛʎsu, ˈnaʎzu] (= /ˈskɛrsu, ˈnazu/) ; ou spécialement après [ˈi-] : Buggio [ˈskieʎza] = Pigna [ˈski:za] = lig. [ˈsky:za] ‘excuse’. Castelvittorio connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. ''söř'' e nu ''sò''). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * ''Passagiu da -a a -è aa fin de pa''řole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da ''a'' atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na ''e'' bèn bèn aveřta, dita [[Agiûtto:IPA|[ä]]], cumme '''''è'''rbè'' ò ''f'''è'''stè''. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  ''porte''/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.^[1] * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. ;Esse {| class="wikitable" | | colspan="4" rowspan="1" |INDICATIVU | | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu |CUNDISSIUNALE | |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau | | |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa | | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi | |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa | | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu | | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai | |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - durmìe 185a2zf7fpuj5tiruo7p7g4akxphu5n 273960 273959 2026-09-14T19:01:38Z Arbenganese 12552 /* Carateřistiche */ rev 273960 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di  paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante, c'u gh'è en bligařencu peř i imperativi (u se dixe ''nuiatri u andamu,'' ma èscì ''andemu''!). * A cunseřvasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènsè de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de cařateřistiche pařticulari, cume: * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben che cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřea caütu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi in Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu du tüttu scimile a di dialetti da vixin.  [ˈskɛʎsu, ˈnaʎzu] (= /ˈskɛrsu, ˈnazu/) ; ou spécialement après [ˈi-] : Buggio [ˈskieʎza] = Pigna [ˈski:za] = lig. [ˈsky:za] ‘excuse’. Castelvittorio connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. ''söř'' e nu ''sò''). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * ''Passagiu da -a a -è aa fin de pa''řole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da ''a'' atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na ''e'' bèn bèn aveřta, dita [[Agiûtto:IPA|[ä]]], cumme '''''è'''rbè'' ò ''f'''è'''stè''. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  ''porte''/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.^[1] * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. ;Esse {| class="wikitable" | | colspan="4" rowspan="1" |INDICATIVU | | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu |CUNDISSIUNALE | |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau | | |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa | | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi | |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa | | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu | | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai | |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - durmìe ascaf8fdvhei4ngir1fkb4uolc5c2z2 273961 273960 2026-09-14T19:02:04Z Arbenganese 12552 /* Grafia */ dořme 273961 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di  paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante, c'u gh'è en bligařencu peř i imperativi (u se dixe ''nuiatri u andamu,'' ma èscì ''andemu''!). * A cunseřvasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènsè de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de cařateřistiche pařticulari, cume: * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben che cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřea caütu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi in Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu du tüttu scimile a di dialetti da vixin.  [ˈskɛʎsu, ˈnaʎzu] (= /ˈskɛrsu, ˈnazu/) ; ou spécialement après [ˈi-] : Buggio [ˈskieʎza] = Pigna [ˈski:za] = lig. [ˈsky:za] ‘excuse’. Castelvittorio connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. ''söř'' e nu ''sò''). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * ''Passagiu da -a a -è aa fin de pa''řole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da ''a'' atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na ''e'' bèn bèn aveřta, dita [[Agiûtto:IPA|[ä]]], cumme '''''è'''rbè'' ò ''f'''è'''stè''. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  ''porte''/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.^[1] * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. ;Esse {| class="wikitable" | | colspan="4" rowspan="1" |INDICATIVU | | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu |CUNDISSIUNALE | |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau | | |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa | | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi | |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa | | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu | | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai | |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme a6v3wdbi0wqewkbgh0nd7wn7rvm1tyg 273963 273961 2026-09-14T19:36:53Z Arbenganese 12552 rev 273963 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènsè de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de cařateřistiche pařticulari, cume: * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben che cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřea caütu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi in Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu du tüttu scimile a di dialetti da vixin.  [ˈskɛʎsu, ˈnaʎzu] (= /ˈskɛrsu, ˈnazu/) ; ou spécialement après [ˈi-] : Buggio [ˈskieʎza] = Pigna [ˈski:za] = lig. [ˈsky:za] ‘excuse’. Castelvittorio connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. ''söř'' e nu ''sò''). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * ''Passagiu da -a a -è aa fin de pa''řole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da ''a'' atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na ''e'' bèn bèn aveřta, dita [[Agiûtto:IPA|[ä]]], cumme '''''è'''rbè'' ò ''f'''è'''stè''. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  ''porte''/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.^[1] * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. ;Esse {| class="wikitable" | | colspan="4" rowspan="1" |INDICATIVU | | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu |CUNDISSIUNALE | |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau | | |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa | | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi | |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa | | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu | | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai | |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme dkt6brtu1efiqakj24cm3kxzkvkdx4v 273964 273963 2026-09-14T19:37:21Z Arbenganese 12552 /* Cařateřistiche */ rev 273964 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu du tüttu scimile a di dialetti da vixin.  [ˈskɛʎsu, ˈnaʎzu] (= /ˈskɛrsu, ˈnazu/) ; ou spécialement après [ˈi-] : Buggio [ˈskieʎza] = Pigna [ˈski:za] = lig. [ˈsky:za] ‘excuse’. Castelvittorio connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. ''söř'' e nu ''sò''). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * ''Passagiu da -a a -è aa fin de pa''řole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da ''a'' atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na ''e'' bèn bèn aveřta, dita [[Agiûtto:IPA|[ä]]], cumme '''''è'''rbè'' ò ''f'''è'''stè''. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  ''porte''/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.^[1] * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. ;Esse {| class="wikitable" | | colspan="4" rowspan="1" |INDICATIVU | | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu |CUNDISSIUNALE | |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau | | |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa | | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi | |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa | | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu | | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai | |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme nre7sjiic13rltrcd0g6go8jk8osseb 273965 273964 2026-09-14T19:38:11Z Arbenganese 12552 /* Cařateřistiche */ rev 273965 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. ''söř'' e nu ''sò''). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * ''Passagiu da -a a -è aa fin de pa''řole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da ''a'' atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na ''e'' bèn bèn aveřta, dita [[Agiûtto:IPA|[ä]]], cumme '''''è'''rbè'' ò ''f'''è'''stè''. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  ''porte''/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.^[1] * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. ;Esse {| class="wikitable" | | colspan="4" rowspan="1" |INDICATIVU | | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu |CUNDISSIUNALE | |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau | | |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa | | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi | |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa | | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu | | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai | |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme 0b48c2v11bwttop5gqst8sx8g3h2nkr 273966 273965 2026-09-14T19:39:08Z Arbenganese 12552 /* Cařateřistiche */ rev 273966 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. ;Esse {| class="wikitable" | | colspan="4" rowspan="1" |INDICATIVU | | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu |CUNDISSIUNALE | |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau | | |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa | | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi | |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa | | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu | | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai | |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme seftcv6ji15qq5q2d5ei5321xhn54cq 273967 273966 2026-09-14T19:39:33Z Arbenganese 12552 /* Cařateřistiche */ Rev 273967 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. ;Esse {| class="wikitable" | | colspan="4" rowspan="1" |INDICATIVU | | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu |CUNDISSIUNALE | |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau | | |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa | | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi | |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa | | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu | | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai | |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme 1zo7ur0r5n3d49pvvt0rrhlrbl4yn43 273968 273967 2026-09-14T19:39:56Z Arbenganese 12552 /* Grafia */ rev 273968 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. ;Esse {| class="wikitable" | | colspan="4" rowspan="1" |INDICATIVU | | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu |CUNDISSIUNALE | |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau | | |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa | | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi | |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa | | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu | | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai | |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme 295ehc3d43h2gh1n9hzda9l9vm8gncg 273969 273968 2026-09-14T19:43:37Z Arbenganese 12552 /* Grafia */ Verbu esse 273969 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian | | |} Avé {| class="wikitable" |Mi |e g’ho |e g’ho avüu |e g’axea | | |- |Ti |ti g’hai |ti g’hai avüu |ti g’axei | | |- |èlu/a |u /a g’ha |u /a g’ha avüu |u/a g’axea | | |- |Nuiautri |e gh’emmu |e gh’emmu avüu |e g’axemu | | |- |Vuiautri |e g’hai |e g’hai avüu |e gh’axei | | |- |éli/e |i/e g’han |i/e g’han avüu |i/e g’axean | | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme 2ghyl2t0k51oyyq5mj7y02eamelgxhg 273970 273969 2026-09-14T19:46:28Z Arbenganese 12552 /* Esse */ + Verbu aglìe 273970 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian |i seřian stai/stae | |} ===== Aglìe ===== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Passau |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Imperfettu |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme dzoc4l7j57vc15wue720cxvv5ztlfrx 273971 273970 2026-09-14T19:47:06Z Arbenganese 12552 /* Gramatica */ par. 273971 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U bligařencu u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Passau |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Imperfettu |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme ox716ky8g6ydept1mx303r8dquj0yn1 273972 273971 2026-09-14T19:54:31Z Arbenganese 12552 /* Pařlař bligařencu */ + ref, lisurencu e ventemigliursu 273972 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Passau |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Imperfettu |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme op3n9hjq6dgu44qlegid47b0c3bhz0j 273973 273972 2026-09-14T19:56:57Z Arbenganese 12552 +1 ref lisurenca 273973 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Passau |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Imperfettu |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} Cantař Perde - beve - scrive Dìe - dořme sscasdqlj6qic78x4ltzbnl8igh8oj8 10 33167 273956 273746 2026-09-14T17:39:34Z N.Longo 12052 up 273956 wikitext text/x-wiki <includeonly><onlyinclude>{{#ifexpr:{{{1}}}-{{{2}}}>5| <div style="position:absolute; height:8px; left:{{#expr:(650-{{{1}}})/650*220}}px; width:{{#expr:({{{1}}}-{{{2}}})*220/650}}px; color:inherit; background-color:#360; opacity:{{#if:{{{3|}}}|0.{{{3}}}|1}}; "></div> {{#if:{{{3|}}}||<div style="position:absolute; height:6px; top:1px; left:{{#expr:((650-{{{1}}})/650*220)+1}}px; width:{{#expr:(({{{1}}}-{{{2}}})*220/650)-2}}px; color:inherit; background-color:#6c3;"></div>}} |<!--else--> {{#if:{{{3|}}}||<div style="position:absolute; top:-4px; left:{{#expr:(650-{{{1}}})/650*220-4}}px; width:0px; border-top: 8px solid #360; border-left: 4px solid transparent; border-right: 4px solid transparent;";><div style="position:absolute; top:-7px; left:-3px; width:0px; border-top: 6px solid #6c3; border-left: 3px solid transparent; border-right: 3px solid transparent;";></div></div>}} }}</onlyinclude></includeonly><noinclude>{{Man}} [[Categorîa:Template Tassobox]] [[Categorîa:Sototemplates]]</noinclude> anf1661ljd12xz2z1ylajuzvz1etefp 10 33198 273948 273936 2026-09-14T16:33:23Z N.Longo 12052 layout 273948 wikitext text/x-wiki <includeonly><div id="Timeline-row" style="margin: 4px auto 0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:18px; overflow:visible; border:1px #666; border-style:solid none; position:relative; z-index:0;"> {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Paleozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Mezozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Cenozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Fanerozòico|PH|top=1}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Paleoproterozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Mezoproterozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Neoproterozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Proterozòico|PR|top=1}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Eoarcheàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Paleoarcheàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Mezoarcheàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Neoarcheàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Archeàn|AR|top=1}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Adeàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Adeàn|HA|top=1}} <div id="end-border" style="position:absolute; height:100%; color:inherit; background-color:#666; width:1px; left:219px"></div></includeonly><noinclude>{{Man}} [[Categorîa:Template Tassobox]]</noinclude> f54oesdu4wu4vulhfhe91ytnp1aefr6 2 33200 273944 2026-09-14T12:44:59Z AsAIPA 7605 Pàgina creâ con "= Frédéric Mistral = '''Joseph Étienne Frédéric Mistral''' (in [[Lengoa ocçitann-a|ocçitan]]: ''Josèp Estève Frederic Mistral''; [[Maillane]], 8 seténbre 1830 – 25 marso 1914) o l'é stæto in [[Poeta|poêta]], [[Scritûa|scritô]] e lescicògrafo [[Fransa|françeise]]." 273944 wikitext text/x-wiki = Frédéric Mistral = '''Joseph Étienne Frédéric Mistral''' (in [[Lengoa ocçitann-a|ocçitan]]: ''Josèp Estève Frederic Mistral''; [[Maillane]], 8 seténbre 1830 – 25 marso 1914) o l'é stæto in [[Poeta|poêta]], [[Scritûa|scritô]] e lescicògrafo [[Fransa|françeise]]. q7e4zfiy7fdp0enlt4hc5en14ydw2j4 273974 273944 2026-09-15T06:41:17Z AsAIPA 7605 273974 wikitext text/x-wiki = Frédéric Mistral = '''Joseph Étienne Frédéric Mistral''' (in [[Lengoa ocçitann-a|ocçitan]]: ''Josèp Estève Frederic Mistral''; [[Maillane]], 8 seténbre 1830 – 25 marso 1914) o l'é stæto in [[Poeta|poêta]], [[Scritûa|scritô]] e lescicògrafo [[Fransa|françeise]]. == Biografîa == Frédéric Mistral o l'é nasciûo a Maillane l'8 seténbre 1830 inta famigia di paizan mósci<ref>{{Çitta|Mistral|3=|tìtolo=Mes Origines}}Mistral</ref>. == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Frédéric Mistral|tìtolo=Mes Origines; Mémoires et Récits de Frédéric Mistral|url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.gutenberg.org%2Febooks%2F7012|léngoa=fr|cid=Mistral}} rwhx4gq3osxbyidd4zzo62itkjer3jg 273975 273974 2026-09-15T06:41:51Z AsAIPA 7605 /* Biografîa */ 273975 wikitext text/x-wiki = Frédéric Mistral = '''Joseph Étienne Frédéric Mistral''' (in [[Lengoa ocçitann-a|ocçitan]]: ''Josèp Estève Frederic Mistral''; [[Maillane]], 8 seténbre 1830 – 25 marso 1914) o l'é stæto in [[Poeta|poêta]], [[Scritûa|scritô]] e lescicògrafo [[Fransa|françeise]]. == Biografîa == Frédéric Mistral o l'é nasciûo a Maillane l'8 seténbre 1830 inta famigia di paizan mósci<ref>{{Çitta|Mistral|3=|tìtolo=Mes Origines}}Mistral</ref>. == Fonte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Frédéric Mistral|tìtolo=Mes Origines; Mémoires et Récits de Frédéric Mistral|url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.gutenberg.org%2Febooks%2F7012|léngoa=fr|cid=Mistral}} 0h67snavt0xbu95h1t2jbbwdib2zwgi 273976 273975 2026-09-15T06:42:15Z AsAIPA 7605 /* Fonte */ 273976 wikitext text/x-wiki = Frédéric Mistral = '''Joseph Étienne Frédéric Mistral''' (in [[Lengoa ocçitann-a|ocçitan]]: ''Josèp Estève Frederic Mistral''; [[Maillane]], 8 seténbre 1830 – 25 marso 1914) o l'é stæto in [[Poeta|poêta]], [[Scritûa|scritô]] e lescicògrafo [[Fransa|françeise]]. == Biografîa == Frédéric Mistral o l'é nasciûo a Maillane l'8 seténbre 1830 inta famigia di paizan mósci<ref>{{Çitta|Mistral|3=|tìtolo=Mes Origines}}</ref>. == Fonte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Frédéric Mistral|tìtolo=Mes Origines; Mémoires et Récits de Frédéric Mistral|url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.gutenberg.org%2Febooks%2F7012|léngoa=fr|cid=Mistral}} 81dzcjxewdspc9igqozehnomuxzat7w 273977 273976 2026-09-15T06:46:22Z AsAIPA 7605 /* Biografîa */ 273977 wikitext text/x-wiki = Frédéric Mistral = '''Joseph Étienne Frédéric Mistral''' (in [[Lengoa ocçitann-a|ocçitan]]: ''Josèp Estève Frederic Mistral''; [[Maillane]], 8 seténbre 1830 – 25 marso 1914) o l'é stæto in [[Poeta|poêta]], [[Scritûa|scritô]] e lescicògrafo [[Fransa|françeise]] de [[Lengoa provensâle|léngoa provensâle]]. == Biografîa == Frédéric Mistral o l'é nasciûo a Maillane l'8 seténbre 1830 inta famigia di paizan mósci<ref>{{Çitta|Mistral|3=|tìtolo=Mes Origines|chapitre I}}</ref>. == Fonte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Frédéric Mistral|tìtolo=Mes Origines; Mémoires et Récits de Frédéric Mistral|url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.gutenberg.org%2Febooks%2F7012|léngoa=fr|cid=Mistral}} ckzazp70mkc2ep3fke66pzjf26a7jre 273978 273977 2026-09-15T07:07:37Z AsAIPA 7605 /* Biografîa */ 273978 wikitext text/x-wiki = Frédéric Mistral = '''Joseph Étienne Frédéric Mistral''' (in [[Lengoa ocçitann-a|ocçitan]]: ''Josèp Estève Frederic Mistral''; [[Maillane]], 8 seténbre 1830 – 25 marso 1914) o l'é stæto in [[Poeta|poêta]], [[Scritûa|scritô]] e lescicògrafo [[Fransa|françeise]] de [[Lengoa provensâle|léngoa provensâle]]. == Biografîa == Frédéric Mistral o l'é nasciûo a Maillane o giorno da Nativitæ de Marîa, l'8 seténbre, do 1830 da-o François Mistral e da-a Adélaïde Poulinet<ref name=":1" />. I Mistral ean unn-a famiggia di paizan mósci<ref name=":1">{{Çitta|Mistral|3=|tìtolo=Mes Origines|chapitre I}}</ref>. Lê o l'é stæto batezòu "Frédéric" in memöia di 'n garson ch'o avêa fæto da messagê pe-o cortezzo di genitô e ch'o êa morto depoî d'insôlaçion; in ògni mòddo, a moæ a l'é senpre dîto a Mistral che lê a voeiva ciama-lê "Nostradamus" in onô da Vèrgine e do famozo <ref name=":1" />. == Fonte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Frédéric Mistral|tìtolo=Mes Origines; Mémoires et Récits de Frédéric Mistral|url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.gutenberg.org%2Febooks%2F7012|léngoa=fr|cid=Mistral}} aq9e80r6qvf2242q3iqlbzbc6792cy9 273979 273978 2026-09-15T07:12:28Z AsAIPA 7605 /* Biografîa */ 273979 wikitext text/x-wiki = Frédéric Mistral = '''Joseph Étienne Frédéric Mistral''' (in [[Lengoa ocçitann-a|ocçitan]]: ''Josèp Estève Frederic Mistral''; [[Maillane]], 8 seténbre 1830 – 25 marso 1914) o l'é stæto in [[Poeta|poêta]], [[Scritûa|scritô]] e lescicògrafo [[Fransa|françeise]] de [[Lengoa provensâle|léngoa provensâle]]. == Biografîa == Frédéric Mistral o l'é nasciûo a Maillane o giorno da Nativitæ de Marîa, l'8 seténbre, do 1830 da-o François Mistral e da-a Adélaïde Poulinet<ref name=":1" />. I Mistral ean unn-a famiggia di paizan mósci<ref name=":1">{{Çitta|Mistral|3=|tìtolo=Mes Origines|chapitre I}}</ref>. Lê o l'é stæto batezòu "Frédéric" in memöia di 'n garson ch'o avêa fæto da messagê pe-o cortezzo di genitô e ch'o êa morto depoî d'insôlaçion; in ògni mòddo, a moæ a l'é senpre dîto a Mistral che lê a voeiva ciama-lê "Nostradamus" in onô da Vèrgine e do celebre astròogo<ref name=":1" />. == Fonte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Frédéric Mistral|tìtolo=Mes Origines; Mémoires et Récits de Frédéric Mistral|url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.gutenberg.org%2Febooks%2F7012|léngoa=fr|cid=Mistral}} i0011ufds7059gwfkoc1itpn8cu2n3y 10 33201 273952 2026-09-14T16:48:55Z N.Longo 12052 + man 273952 wikitext text/x-wiki Quésto template o sèrve a creâ a bâra vèrde ch'a l'é mostrâ in çìmma a-a lìnia do ténpo do modéllo {{Tl|Intervàllo geològico/estéizo}}. O no l'é da adêuviâ pe seu cónto ma o và reciamòu co-o modéllo prinçipâ. <noinclude>[[Categorîa:Manoâli di template]]</noinclude> 8lpa2aw636tvtt7rt8i8ki7mvxkmih3 10 33202 273953 2026-09-14T16:52:25Z N.Longo 12052 + man 273953 wikitext text/x-wiki Quésto template o sèrve a creâ a bâra de riferiménto pò-u template {{Tl|Intervàllo geològico/estéizo}}. O móstra a lìnia do ténpo da l'Adeàn a-a giornâ d'ancheu, into câxo ch'o no se vàgghe ciù inderê do Fanerozòico, adêuviâ pe cóntra o template {{Tl|Intervàllo geològico}}, ch'o gh'à 'na bâra con ciù detàggi. Sto modéllo o restitoìsce 'na bâra fæta coscì: {{Lìnia do ténpo 220px}} <noinclude>[[Categorîa:Manoâli di template]]</noinclude> fdlfxvntofwjl3rqmm9yxbrukmsl8zs 10 33203 273954 2026-09-14T16:59:13Z N.Longo 12052 + man 273954 wikitext text/x-wiki Quésto template o sèrve a creâ l'indicatô ch'o l'é mostròu in çìmma a-a lìnia do ténpo do modéllo {{Tl|Intervàllo geològico/estéizo}}. O no l'é da adêuviâ pe seu cónto ma o và reciamòu co-o modéllo prinçipâ. <noinclude>[[Categorîa:Manoâli di template]]</noinclude> e8errrxgype1r5is94jlyy2ie10m5cm 1 33204 273955 2026-09-14T17:29:38Z Michæ.152 13747 /* Culoumbu Gajòun pueta uařöxiu */ nêuva seçión 273955 wikitext text/x-wiki == Culoumbu Gajòun pueta uařöxiu == A-o momento son in contatto co-îna ProLoco da zöna pe-a realizaçión de 'na "Vôxe parlâ" in sciâ pagina "Coloumbu Gajòun", comme son za riêscîo a fâ con quella in sce "[[Uô|Oâ]]". Co-a modifica de l'11 setenbre, ò çernûo de levâ pe-o momento da-a pagina a traduçión do sazzo do Fiorenso Toso "''Colombo Gajone poeta ovadese''", ch'aiva fæto mi mæximo da l'italiàn a-o dialetto òvadéize, pe træ raxoìn prinçipæ: # A traduçión a gh'àiva di ciæi problêmi lengoistichi, dæto che pe tradûe a sofisticâ anâlixi do Toso aiva dovûo dêuviâ 'n muggio d'italianîximi e de soluçioìn tròppo sforsæ. Do resto, dòppo êsime consoltòu co-o sciô Guido Ravera, lê mæximo o m'aiva consegiòu de stâ atento a no dêuviâ de paròlle ò formóle italianizæ e pöco "sccette e viâxe"; # O testo o l'êa pöco enciclopédico e o se dilongâva tròppo, sensa rielaborâ ciù de tanto e informaçioìn da vivàgna òriginâia e co-îna generâle mancansa d'equilibrio co-e âtre seçioìn da pagina; # O testo, tròppo prolisso e artificiôzo, o l'êa pöco adatòu a êse lezûo pe fâne 'na Vôxe parlâ genoìnn-a, comme me son propòsto de fâ. A tutti i mòddi o testo de sta traduçión o resta sarvòu e òua m'inzegniö pe cavâne de informaçioìn bónn-e pe-a pagina "[[Antologia Ovadese]]" (comme ò za fæto in parte), donde son con tutta probabilitæ ciù adatæ. Se dónca, pòsso mette torna a traduçión donde a l'êa, comme mi riescio a conpletâ sto progetto de Vôxe parlâ, con consciderâ de longo però i problêmi descrîti chi de d'âto. [[Utente:Michæ.152|Michæ.152]] ([[Discûscioîn ûtente:Michæ.152|discuscioìn]]) 19:29, 14 set 2026 (CEST) 7whht6i214zw30g3f71jmxd5oka53mv 273957 273955 2026-09-14T17:45:05Z N.Longo 12052 273957 wikitext text/x-wiki == Culoumbu Gajòun pueta uařöxiu == A-o momento son in contatto co-îna ProLoco da zöna pe-a realizaçión de 'na "Vôxe parlâ" in sciâ pagina "Coloumbu Gajòun", comme son za riêscîo a fâ con quella in sce "[[Uô|Oâ]]". Co-a modifica de l'11 setenbre, ò çernûo de levâ pe-o momento da-a pagina a traduçión do sazzo do Fiorenso Toso "''Colombo Gajone poeta ovadese''", ch'aiva fæto mi mæximo da l'italiàn a-o dialetto òvadéize, pe træ raxoìn prinçipæ: # A traduçión a gh'àiva di ciæi problêmi lengoistichi, dæto che pe tradûe a sofisticâ anâlixi do Toso aiva dovûo dêuviâ 'n muggio d'italianîximi e de soluçioìn tròppo sforsæ. Do resto, dòppo êsime consoltòu co-o sciô Guido Ravera, lê mæximo o m'aiva consegiòu de stâ atento a no dêuviâ de paròlle ò formóle italianizæ e pöco "sccette e viâxe"; # O testo o l'êa pöco enciclopédico e o se dilongâva tròppo, sensa rielaborâ ciù de tanto e informaçioìn da vivàgna òriginâia e co-îna generâle mancansa d'equilibrio co-e âtre seçioìn da pagina; # O testo, tròppo prolisso e artificiôzo, o l'êa pöco adatòu a êse lezûo pe fâne 'na Vôxe parlâ genoìnn-a, comme me son propòsto de fâ. A tutti i mòddi o testo de sta traduçión o resta sarvòu e òua m'inzegniö pe cavâne de informaçioìn bónn-e pe-a pagina "[[Antologia Ovadese]]" (comme ò za fæto in parte), donde son con tutta probabilitæ ciù adatæ. Se dónca, pòsso mette torna a traduçión donde a l'êa, comme mi riescio a conpletâ sto progetto de Vôxe parlâ, con consciderâ de longo però i problêmi descrîti chi de d'âto. [[Utente:Michæ.152|Michæ.152]] ([[Discûscioîn ûtente:Michæ.152|discuscioìn]]) 19:29, 14 set 2026 (CEST) :{{Ping|Michæ.152}} Ben pensà e u ne gh'è mia de chestiui: pe täntu ch'u gh'enträa au ciü cun l'<i>Antologia</i> u n'andarea che ben a bugiaghera, dapöi ti t'a puräi vegghe aa meju che tütti p'a manera de vurtära, p'essige stau ben apröu. E cumplimenti ancù p'u bellu travaju, bona! [[Utente:N.Longo|N.Longo]] ([[Discûscioîn ûtente:N.Longo|discuscioìn]]) 19:45, 14 set 2026 (CEST) 78cr2bwhm950zy91a13opxql6wkkxid 273962 273957 2026-09-14T19:10:55Z Arbenganese 12552 /* Culoumbu Gajòun pueta uařöxiu */ Rispòsta 273962 wikitext text/x-wiki == Culoumbu Gajòun pueta uařöxiu == A-o momento son in contatto co-îna ProLoco da zöna pe-a realizaçión de 'na "Vôxe parlâ" in sciâ pagina "Coloumbu Gajòun", comme son za riêscîo a fâ con quella in sce "[[Uô|Oâ]]". Co-a modifica de l'11 setenbre, ò çernûo de levâ pe-o momento da-a pagina a traduçión do sazzo do Fiorenso Toso "''Colombo Gajone poeta ovadese''", ch'aiva fæto mi mæximo da l'italiàn a-o dialetto òvadéize, pe træ raxoìn prinçipæ: # A traduçión a gh'àiva di ciæi problêmi lengoistichi, dæto che pe tradûe a sofisticâ anâlixi do Toso aiva dovûo dêuviâ 'n muggio d'italianîximi e de soluçioìn tròppo sforsæ. Do resto, dòppo êsime consoltòu co-o sciô Guido Ravera, lê mæximo o m'aiva consegiòu de stâ atento a no dêuviâ de paròlle ò formóle italianizæ e pöco "sccette e viâxe"; # O testo o l'êa pöco enciclopédico e o se dilongâva tròppo, sensa rielaborâ ciù de tanto e informaçioìn da vivàgna òriginâia e co-îna generâle mancansa d'equilibrio co-e âtre seçioìn da pagina; # O testo, tròppo prolisso e artificiôzo, o l'êa pöco adatòu a êse lezûo pe fâne 'na Vôxe parlâ genoìnn-a, comme me son propòsto de fâ. A tutti i mòddi o testo de sta traduçión o resta sarvòu e òua m'inzegniö pe cavâne de informaçioìn bónn-e pe-a pagina "[[Antologia Ovadese]]" (comme ò za fæto in parte), donde son con tutta probabilitæ ciù adatæ. Se dónca, pòsso mette torna a traduçión donde a l'êa, comme mi riescio a conpletâ sto progetto de Vôxe parlâ, con consciderâ de longo però i problêmi descrîti chi de d'âto. [[Utente:Michæ.152|Michæ.152]] ([[Discûscioîn ûtente:Michæ.152|discuscioìn]]) 19:29, 14 set 2026 (CEST) :{{Ping|Michæ.152}} Ben pensà e u ne gh'è mia de chestiui: pe täntu ch'u gh'enträa au ciü cun l'<i>Antologia</i> u n'andarea che ben a bugiaghera, dapöi ti t'a puräi vegghe aa meju che tütti p'a manera de vurtära, p'essige stau ben apröu. E cumplimenti ancù p'u bellu travaju, bona! [[Utente:N.Longo|N.Longo]] ([[Discûscioîn ûtente:N.Longo|discuscioìn]]) 19:45, 14 set 2026 (CEST) :@[[Utente:Michæ.152|Michæ.152]] Màscima libertài in sce cumme fà, s'u se sciorte ciü bèn a regi(r)âlu a stu moddu nisciün prublêma. Cumplimènti ascì da mì, bun travaju! [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] ([[Discûscioîn ûtente:Arbenganese|discuscioìn]]) 21:10, 14 set 2026 (CEST) 7u1apeb9k1sai9r7woipgkglxu1e8po