Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento Berzezzi 0 1719 274007 273508 2026-09-15T14:23:14Z Arbenganese 12552 /* Posti de interèsse */ Rev from Iginio Rossello 274007 wikitext text/x-wiki {{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Berzezzi |Panorama = Promenade di Bergeggi, ottobre 2017.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Berzezzi</div> |var-localizaçión = Lucalizasiùn |var-stâto = Stätu |Stato = ITA |stâto_a_màn= {{Bandêa|ITA}} [[Italia]] |Grado amministrativo = 3 |Tipo = [[comun|cumüne]] |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Ligüria |var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]] |Divisione amm grado 2 = Sann-a |var-aministraçión = Aministrasiùn |var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]] |Amministratore locale = Maria Rebagliati |Partito = lista cìvica de centru-sinistra "Ünìi pe Berzezzi" |Data elezione = 4-10-2021 |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 1060 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dätu Istat] - Pupulaçiùn rescidénte a-u 31 d'utubre d'u 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |var-teritöio = Teritoju |var-superfìcce = Superficce |var-cordinæ = Cuurdinè |var-altitùdine = Altitüdine |var-denscitæ = Densitè |var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiuìn]] |Sottodivisioni = Ture d'u Mä |var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Spoturnu|Spôtùrnu]], [[Vuè]] |var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmasiuìn |var-prefìsso = Prefìssu |var-fûzo_orâio = Füzu orariu |var-cod._statìstico = Códice [[ISTAT]] |var-cod._cadàstro = Códice catastäle |var-cl._scìsmica = Cl. sìsmica |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 1769 |var-nómme_abitànti = Numme abitanti |Nome abitanti = Berzezìn |var-patrón = Santu patrùn |Patrono = [[San Martìn de Tours]] |var-festîvo = Giurnu festivu |Festivo = [[11 novénbre|11 de nuvenbre]] |var-tàrga = Tärga |var-cartografîa = Cartugrafìa |Mappa = Map of comune of Bergeggi (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puzisiùn d'u cumüne de Berzezzi int'a pruvincia de Sann-a. |var-scîto_ofiçiâ = Scîtu istitusiunäle }} '''Berzezzi''' (''Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è u̇n [[Comun|cumüne]] [[Liguria|lìgure]] de 1.060 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[pruvincia de Sann-a]]. == Giografìa == Berzezzi u l'è u̇n paize in faccia a-u mä int'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea Lìgure de Punente]], a 110 m de altitüdine sciü p'ou briccu (munte Sant'Élena 347 m s.l.m.). Cröze e caruggi giüttan a chinä a-a spedìa vèrsu a màina. Fan pärte d'u teritoju cumunäle ascì a fraçiùn de Ture d'u Mä e l'[[Îzua de Berzezzi]]. L'îzua, u trètu de costa ch'a ghe stà de frunte e e grotte marine da-u 1985 sun intrè a fä pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi ch'a l'ha u cùnpitu de cunsèrvä intattu questu àngulu de Mediteràniu. Int'u [[2007]] a l'è stèta istituìa l'[[Àrea Marina Prutètta "Îzua de Berzezzi"]] p'â tutela e a valurizasiùn d'u patrimoĝn̂u naturalìsticu e anbientäle d'i fundäli in gìu a l'îzua e davanti a-a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi. === A scügêa === Chi n'ha precedüu u l'ha sentìu u bezöĝn̂u de atribuì di nummi specìfici a d'i punti ben precizi d'a scügêa ch'a và da-a fin d'a spiaggia de frunte a Berzezzi a l'inissiu de quella de Ture d'u Mä, in moddu da pureili individuä sübbitu sensa prublemi. * '''A Ciapella''': grande scöggiu ciattu a-a fin d'a spiaggia duv'u cumensa a scügêa. * '''U Sciüscéttu''': a meitè stradda tra “A Ciapella” e “A Punta d'a Madunetta” u gh'è “U Sciüscéttu”. U̇n gärbu int'a roccia ch'u riva int'e prufunditè marine e quande u mä, 'nsc'ou fundu, u l'è agitä u se asciste a 'n sugestivu fenómenu: da-u gärbu u sciorte u̇n grossu sprussu acunpagnä da-u caraterìsticu sciüŝĉiu. * '''A Punta d'a Madunetta''': prupàggine ruciuza primma de rivä a-a Grotta. U l'ea, int'u dopuguèra, u segundu riferimentu p'â müzêa, scistêma praticä a Berzezzi p'â pesca d'i müzei. * '''A Grotta:''' a Grotta Marina a l'è a prinçipäle cavitè càrscica de l'àrea, 'n anbiente de nutévule interèsse archeológicu e naturalìsticu. A-a giurnä d'ancö u se pö ancùn vedde, anche se mudèsta, 'na créscita de cuncresiuìn calcaree. * '''A Punta d'a Grotta''': sübbitu doppu “A Grotta” a scügêa a gh'ha 'n'ätra prupàggine: “A Punta d'a Grotta”. * '''A Punta d'i Preni''' e '''A Cruxe:''' u prumuntoju u intra in mä finindu cun 'na riga de scöggi che spuntan da l'ègua e quandu u gh'è u mä grossu se crovan de sc-ciümma gianca: i Preni. Sti scöggi se pöan atravèrsä cu'e bärche a remme inte duì pasaggi, standu atenti de pasä a-u centru d'u pasaggiu e ch'u nu ghe segge e ègue secche. Int'u [[1922]], çinque anni doppu l'afundamentu d'u [[SS Transylvania (1914)|Transylvania]] cun ciü de 400 vìttime, u Guvèrnu Britànnicu u l'ha fètu custruì, 'nsc'â scügêa d'a Punta d'i Preni "A Cruxe": pe cumemurä e testimugnä a-i pósteri sta tragedia avegnüa int'u trètu de mä davanti a Berzezzi * '''A Rîùndella''': a scügêa a-u fundu d'a spiaggia davanti a l'îzua, ex stabilimentu Lido delle Sirene, a l'ha 'na furma ariundä e da chì “Rîùndella”. * '''A Punta d'u Maé''': U l'è u puntu d'a costa ciü vixìn a l'îzua. Prubabilmente Maé, in italiàn ''Maiolo'', u tröva 'na spiegasiùn int'a prezensa d'i fratti de Lérins insce l'îzua, cun riferimentu a ''San Maiolo'', abäte de Cluny ch'u l'ha cuntribuìu a-a rifurma cluniacense, a-a quäle aveivan aderìu ascì i fratti de l'abasìa. * '''U Bendormi''': sübbitu doppu “A Punta d'u Maé” u mä u se infìa inte 'n'insenatüa int'a roccia furmandu u̇n postu riparä duvve i gussi di pescói surpreizi da 'n'inpruviza ventuladda de gregä, pureivan truvä ricóveru e ripuzäse u̇n po'. * '''U Caseize''': chì a scügêa a l'è a straciungiu insc'ou mä. Da l'Aurelia, mîàndu vèrsu u bassu, u se vedde dirètaménte i scöggi a fì d'ègua. “U Caseize” u l'ea cunsciderä u riferimentu priçipäle, u puntu ciü favurévule p'â müzêa, pesca d'i müzei. === Spiagge === A spiaggia de Berzezzi a l'ha avüu a sö grande trasfurmasiùn a-a fin di [[Anni 1960|anni '60]] cu'u scàregu in mä, zona Prìa d'u Menu (scöggiu ch'u se pö vedde ancùn oua davanti ai baĝn̂i La Caletta), de urtre 'n migliùn de metri cübbi de tèra de 'n brichettu sc-cianä p'â realizasiùn d'a [[Centräle elettrica de Vuè|Centräle ENEL]] de [[Vuè]]. Primma de alùa u gh'ea 'na sula spiaggia, anche se de dimensciuìn ciü picine rispèttu a l'atuäle, ch'andäva da l'albèrgu Anghelittu poi Färu e ancö, doppu i ürtimi travaggi, cà de civile abitasiùn, fin a-a Punta d'u Cävu. Cunuŝĉiüa a Berzezzi cumme "a spiaggia d'a stasiùn” cun riferimentu a stasiùn d'a feruvìa ch'a se tröva dederé apena travèrsä l'Aurelia. Questa a l'ea cunsciderä "a spiaggia d'i bagnanti” e, aredossu d'a scügêa, d'i vadeixi. Chì u gh'ea l'ünicu stabilimentu balneäre de Berzezzi i "Baĝn̂i Italia” oua La Bussola. Pe dä 'n'idea de quantu a se segge trasfurmä a spiaggia, basta ricurdä che alùa pe andä vèrsu punente e superä u scöggiu vèrticäle, che ascì ancö u se vedde sut'a-u cazegiätu, u s'ea custreiti a bagnäse i pé e, nu de rèu, u pavimentu de leĝn̂u d'a veranda d'u risturante Anghelittu, a-u primmu cian, u vegniva sulevä da-e unde quande u gh'ea u mä grossu. Sübbitu doppu u gh'ea a spiagetta d'u Scöggiu d'u Pussu (u̇n scöggiu ch'a-u centru u l'aveiva 'na spece de pussu) e a l'ea cunsciderä a spiaggia d'i berzezìn. Spiagetta ch'a l'aveiva u frunte de l'atuäle lìbera atresä, ma cun 'na prufunditè màŝĉima ch'a nu superäva i 10/12 metri. U trètu da-u scöggiu d'u pussu a-a "cazetta russa” (cà cantunea), ancö ciü o u menu a l'altessa di baĝn̂i Stella Maris, u nu gh'ea spiaggia ma 'n tapêtu de aiga spiagiä, in particular moddu posidonia, che de votte u l'ea spessu ciü de mezu metru e lì sutta i pescói da canna andävan a çercä a "tremuiza”, u̇n vèrméttu ch'u se döviäva cumme lesca, ünna de quelle preferìe da-i peŝĉi. 'N'ünica picaggia de sabbia, che a malapena a tegniva testa a-e nostre debulìŝĉime maree, a se truväva ciü o u menu tra i atuäli baĝn̂i La Caletta e Stella Maris. Int'e sta zona pina de scöggi se distìngueivan "a Prìa d'u Menu”, a "Prìa Sèa” e i "Tréi Frè”, tréi scögétti vixìn tra de lù e puzisiunè a çèrciu. A cunfurmasiùn atuäle d'a spiaggia a l'ha pigiä furma cu'a realizasiùn, a-a fin d'i [[Anni 1970|anni '70]], d'u penellu da-i baĝn̂i Il Gabbiano e, a-a fin d'i anni '80 e inissiu '90, d'u grande penellu custruìu a difeiza de l'avansamentu de l'àrea purtuäle. A spiaggia de Ture d'u Mä vêi spiaggia d'u Merellu, ch'a piggia u numme da l' Istitütu Merellu sübbitu urtre a Via Aurelia, u se pö dì ch'a l'è restä custante int'i anni cun u̇n legêru aumentu d'a prufunditè, tantu da ese cunsciderä zà int'i anni '60, insemme a-u lungu trètu int'u cumüne de Spôtùrnu, ünna d'e ciü bèlle spiagge d'a Ligüria ascì perché a regalla a vista 'nsce l'îzua de Berzezzi. A-a fin a spiagetta d'i "Preni” aredossu d'a "Punta d'i Preni” restä custante int'u tenpu e quella de l'ex stabilimentu Lido delle Sirene, proppiu davanti a l'îzua, creä da-u ninte a-a fin di anni '50 da-u materiäle d'i scävi p'â custrusiùn d'e stradde de Ture d'u Mä e d'e primme ville. == Stoja == I primmi insediamenti riportan a l'épuca Neulìtica ma e nostre orìgini i sun lighè a 'n'antiga stirpe de Lìguri cunusciüa zà a-i tenpi d'i Rumäni. U numme d'u paize u vegne fètu derivä da ''Berg'' che in tedescu u vö dì muntaĝn̂a, cun riferimentu a-e caraterìstiche d'u postu, ma ascì a l'îzua: 'na muntaĝn̂a ch'a sciorte da-u mä. Ätri stüdiùzi ou fan derivä da ''Bergensis'', d'a bäse lìgure ''bergo'', munte, cun a zunta d'u sufissu latìn ense. Int'u [[992]], u Véscuvu de Sann-a, prupietäju de sti teritoi, u l'ha dèti cumme dunasiùn p'ou sustentamentu di fratti, a l'abasìa custruìa insce l'îzua pe custudì e prezunte reliquje de Sant'Eugeniu. Tra i [[X secolo|sécculi X]] e [[XI secolo|XI]] u burgu furtificä u l'ha rexistìu a-e frequenti incursciuìn saracene. Int'u [[1385]] u Pappa Urbàn VI u l'ha vendüu u nostru teritoju a-a [[Repùbrica de Zena|Repübblica de Zena]] e insemme a quelli de [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e [[Vuè]] u l'è inträ a fä pärte d'a pudesterìa de Costa de Vuè; l'îzua a l'è restä sutta a giurisdiçiùn d'u Véscuvu de Nôi. Cu'u declìn d'a Repübblica de Zena ([[1797]]) e a séguitu d'a canpaĝn̂a d'Italia de [[Napolion Bonaparte|Napuliùn Bunapärte]], u teritoju de Berzezzi u l'è inträ da-u 2 dixenbre [[1797]] int'u Dipartimentu d'u Letinbru, cun capulögu [[Sann-a]], drentu a-a Repübblica Lìgure. Da-u 28 arvì [[1798]] u l'ha fètu pärte d'u II cantùn, capulögu [[Spoturnu|Spôtùrnu]], d'a Giurisdiçiùn de Culunbu e da-u [[1803]] d'u növu I cantùn de Sann-a int'a Giurisdiçiùn de Culunbu. Int'u [[1805]] a Repübblica Lìgure a l'è incurpurä inte l'Inperu Françeize, da-u 13 züĝn̂u 1805 a-u [[1814]], u cumüne de Berzezzi u vegne inserìu int'u [[Dipartimentu de Muntenötte]]. Int'u [[1815]] Berzezzi u l'è inträ a fä pärte d'u [[Regno de Sardegna|Reĝn̂u de Sardeĝn̂a]], cum'u l'ha stabilìu u Cungrèssu de Vienna e da-u [[1861]] d'u [[Regno d'Italia (1861-1946)|Reĝn̂u d'Italia]]. Fina a-u [[1927]] u teritoju berzezìn u l'è inserìu e u fà pärte d'a pruvincia de Zena, int'u [[1927]] u l'è pasä sut'â [[pruvincia de Sann-a]] apena custituìa. A l'inissiu d'u [[XX secolo|XX sécculu]] sun avegnüi duì fèti rilevanti. U 4 de mazzu d'u [[1917]], a dùe miggia da-a costa, u piróscafu SS Transylvania u l'è stètu afundä da u̇n sutumarìn tedescu. 'Na cruxe insc'â scügêa d'a Punta d'i Preni a ricorda i 407 morti int'a trageddia. U segundu epizoddiu u l'è sucèssu int'u [[1921]], a dex'ùe de seĵa d'u 25 otubre u l'è esplozu u forte de Sant'Élena pe 'n incendiu partìu da-i bricchi vixìn. U paize u l'ha pagä u̇n gräve tribütu cun 20 morti, ciü de 300 ferìi, pezanti danni a-e chè e a-a gexa paruchiäle de San Martìn. 'Na làppide, insc'â faciäta lätu mä d'a gexa, a ricorda e vìttime d'u scoppiu d'u forte Sant'Élena. In tenpu de guèra e precizamente u 28 dixenbre [[1943]], 'na lettia indiriçä a-u Cumandu d'a Milissia de Sann-a a individuäva inte l'Istitütu Merellu u̇n canpu de cuncentramentu d'a Repübblica Suciäle Italiäna. Tante persune, sulu perché ean ebrei, operäi ch'aveivan u curaggiu de scioperä, persune suspètte de antifascismu, parenti de zueni che refüävan de aruoläse o ch'aveivan aderìu a-a rexistensa, vegnivan pigè e serè inte stu canpu e int'i ätri quattru prezenti in Ligüria. Chì u se prucedeiva a-a seleçiùn e a l'invìu int'i canpi de stèrmìniu; int'u cäxu d'u Merellu, a vixinansa a-u cazellu e a-a feruvìa, cunsentiva de furmä e tradotte d'i depurtè. Berzezzi da-u 1973 a-u 31 dixenbre [[2008]] u l'ha fètu pärte d'a Cumunitè muntäna d'i Zuvi. == Abitanti == === Evulusiùn demugràfica === {{Demografia/Berzézzi}} === Cugnummi ch'u ghe n'è de ciü === I cugnummi ch'u ghe n'è de ciü a Berzezzi i sun: ''Griffo'', ''Zunino'', ''Bruzzone'', ''Rovere ''e ''D'Antonio''.<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnummi ch'u ghe n'è de ciü cumüne pe cumüne, Berzezzi|léngoa=IT|vìxita=2026-05-23}}</ref> === Persune lighè cun Berzezzi === * Carmen Boni, näta Maria Carmela Bonicatti ([[Romma|Rumma]], 8 arvì [[1901]]) a l'è stèta 'n'atrice d'u cine müttu. Figgia de 'n culunellu de l'ezèrcitu e de Rovere Teresa de Berzezzi, a l'ha debutä 'nsc'ou grande schèrmu int'u [[1919]]. Spuzä da-u [[1938]] cu'u famuzu "chansonnier" parigìn Jean Rigaux a nu s'è scurdä de Berzezzi e oĝn̂i annu, int'u perìudu estivu, a vegniva in vacansa int'a cà russa de fiancu a gexa. A l'è morta a [[Pariggi]] int'u [[1963]], investìa da 'na màcchina. * Carlo Buti, nätu a [[Firense|Firenze]] u 14 nuvenbre [[1902]] da Alfredo, faturìn d'u telégrafu, e Evelina Pani. Famuzu cantante di anni '30, cunsciderä ün d'i inventuì de quellu génere che ciü tärdi u sajà definìu cumme "cantu melódicu a l'italiäna", infèti quande 'n cantante u cantäva ben ghe divan "u canta a-a Buti". Int'u [[1953]] u spuza in segunde nosse Paolina Rossi, in ärte Lya, sö d'a muè d'u futüru scìndicu de Berzezzi Lorenzo Stacchini. Carlo Buti ou ricurdemmu a Berzezzi, int'a villa ciamä "Primmu amù" int'i anni chi van da-u [[1953]] a-u [[1962]]. U l'è mortu a Montelupo Fiorentino u 16 nuvenbre [[1963]]. * Achille Cabiati, scultù, pitù e ceramista u l'è nätu in [[Vuè]] int'u [[1920]]. U l'ha partecipä a-a Rexistensa cumme partigiàn cunbatente, numme de bataggia "Michelangelo", ricruvindu ascì a càrega de cumandante d'u distacamentu Calcagno. Int'i primmi anni d'u dopuguèra u l'ha perfeçiunä a sö furmasiùn a [[Rumma]], frequentandu autuì d'u càlibru de Guttuso, Turcato e Consagra. U l'ha spuzä a berzezina Maria Luisa Cocito e u l'ha fètu pärte d'u Cunseggiu Cumunäle de Berzezzi cu'i scìndichi Francesco Anaclerio e Lorenzo Stacchini. A Achille Cabiati, mortu int'u [[1962]], a l'è stèta intitulä a bibliuteca cumunäle. == Posti de interèsse == [[File:Bergeggi - chiesa di San Martino Vescovo.jpg|thumb|A gexa de San Martìn|left]] === Architetüe religiuze === Int'u paize: * '''Gexa de San Martìn de Tours''', int'u [[1706]] u l'ha inissiu a custrusiùn d'a növa paruchiäle e u 29 otubre [[1709]] u gh'è l'inaugurasiùn e a sulenne cerimonia de cunsacrasiùn. A-u sö intèrnu sun cunsèrvè u̇n dipintu d'a Madonna d'u Ruzäju de scöa tuscäna (d'u [[XVI secolo|XVI sécculu)]], 'na scultüa d'u françeize Lacroix e u̇n Cristu de Antón Marìa Maragliàn. * L''''Âtóju de Santa Catàina''', zà prezente int'a relasiùn d'u Véscuvu Mascardi de l'autünnu [[1585]], u l'è stètu ristruturä e ancö u l'è adibìu a 'na funçiùn ciü suciäle. Insc'ê âtüe: * '''Capella de San Steva''': antigu âtóju zà citä inte 'n ducumentu nutarile d'u 1179. Ancö, inte 'na puzisiùn divèrsa rispèttu a-e orìgini, senpre insc'ê âtüe ma ciü vixìn a-u paize, a capella a vèrsa inte 'n stätu de abandùn. * '''Capeletta de San Bastiàn''': a cunpäre zà int'a relasiùn de Mons. Mascardi d'u 1585 cumme âtóju canpèstre de San Bastiàn, a-a giurnä d'ancö identificä cun quella che a Berzezzi a l'è cumunemente ciamä “Capeletta de San Bastiàn”. Insce l'îzua: * Rèsti de 'na'antiga gexa paleucristiäna d'u [[V secolo|V]]-[[VI secolo|VI sécculu]] e de l'abasìa custruìa int'u [[992]], vuŝĉiüa da-u Véscuvu Benärdu ch'u l'aveiva afidä a-a cüa d'i fratti pruvegnenti da Lérins. === Architetüe civili === ==== Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä ==== U Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä, vuŝĉiüu e istituìu da-u Cumüne de Berzezzi int'u [[2012]], cu'u suportu d'a [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendensa d'i Beni Architetónici d'a Ligüria]], u vö divulgä l'ereditè lasciä da Mario Galvagni: u̇n mesaggiu ancùn cèu e cuncretu de cumme u segge puscìbbile custruì, sensa metise in cunpetisiùn cun l'Anbiente. U l'ea a meitè d'i [[Anni 1950|anni '50]] quande Galvagni, architettu frescu de làurea, u l'aveiva vintu u cuncursu prumossu da l'inprezäju Piero Tizzoni e u partiva a traçä e lìnie pe svilüpä da zeru l'urbanizasiùn d'u prumuntoju de Ture d'u Mä. Cumensäva cuscì a realizasiùn de 'na serie de custrusiuìn e de aredi urbäni, 'n insemme de ópere architetóniche de ricunusciüu valure artìsticu, in graddu, ancùn a-a giurnä d'ancö, de caraterizä u̇n'àrea urbanizä elevàndune u prestiggiu. L'istitusiùn d'u Pärcu Architetónicu, a vö ese a celebrasiùn de ste ópere, testimugnansa de cumme 'n'architetüa de äta qualitè e pregiu, ch'a l'ha tegnüu in grande cunsciderasiùn u teritoju, a segge in graddu de svilüpä, in manea atuäle e cun 'na giüsta sensibilitè creativa, tesciüi urbanizè in armunìa cun i valuri anbientäli e naturalìstici d'u postu. Defèti, cumme u l'ha avüu moddu de evidensiä u Galvagni stessu, e sö ópere sun näte in pèrfètta sintunìa cun e furme e e caraterìstiche estétiche d'u prumuntoju, cu'a luxe, cu'u terén, cun e tante emusciuìn e i forti sentimenti cundivizi cu'a cumitensa e cu'i operäi che l'han custruìe. Pe prumuöve u Pärcu, u Cumüne de Berzezzi, cun a culaburasiùn de l'Arch. Marco Ciarlo, u l'ha ideä e adutä u̇n logu identificativu, u l'ha realizä 'na püblicasiùn "Guidda a-u Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä" e 'na Cartina temàtica.<ref>{{Çitta web|url=https://www.turismobergeggi.it/il-parco-architettonico-di-torre-del-mare/|tìtolo=Turismo Bergeggi, Parco Architettonico Torre del Mare|léngoa=IT|vìxita=2026-05-04}}</ref> === Architetüe militäri === * Forti San Luensu, San Steva e San Giàcumu custruìi tra u [[XVII secolo|XVII]] e u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]] a-i cunfìn cu'u cumüne de [[Vuè]]. Urtre a furtessa de San Giàcumu, ch'a se pö vedde da l'Aurelia, restan sulu duì speruìn d'u forte San Steva. * Forte de Sant'Élena, pocu distante da-a çimma d'u munte ch'u gh'ha u stessu numme, u fäva buna guärdia insc'ou paize. U sajà cunpletamente distrütu da l'espluxùn d'u forte stessu int'a nötte d'u 25 otubre [[1921]]. Ancö d'u Forte u nu rèsta nint'ätru ch'â cavitè cauzä da-u scoppiu e i rèsti de quärche custrusiùn militäre. * Baterìa de San Bastiàn, semmu int'u [[1889]] quandu cuminsan a tiä sciü a furtessa. Ciamä ancùn ancö "A Baterìa", a l'è prutètta da mu̇àgge e a se cunpune de dùe custrusiuìn retanguläri indipendenti culeghè tra de lù. Vendüa a-i privè, döviä cumme abitasiùn a l'è in óttimu stätu. * '''[[U Lantèrnìn (Berzezzi)|U Lantèrnìn]]''', ai cunfìn cun [[Vuè]]. L'inpiantu u l'è cunpostu da 'na ture äta 34 metri custruìa int'i ürtimi anni de l'[[XIX secolo|Öttuçéntu]]. A ture a l'è tütta tinta de giancu, cuscì cumme u cazegiätu ch'u gh'è atacä, u̇n tenpu döviä cumme abitasiùn d'u guardiàn. L'architetüa a se sumeggia a quella d'i ätri färi custruìi da-u Geniu Civile inte quellu perìudu. U funçiuna pe-i naveganti cumme puntu de riferimentu, scicumme ch'u gh'ea 'na grossa distansa da cruvì fra u [[Còvu de Mée|Cävu de Meĵe]] ([[Andôa|Andöa]]) e a [[Lanterna de Zena|Lantèrna de Zena]]. === U castelä === U vegne definìu [[Castelà (furtificasiùn)|castelä]] 'na zona duvve u segge prezente u̇n recintu preistóricu furtificä in génere puzisiunä inte 'n puntu stratégicu duminante e cunprendente a-u sö intèrnu abitasiuìn, posti destinè a-e pràtiche rituäli de venerasiùn urtre che ativitè artigianäli, ricóveri pe-i animäli e magazìn p'ê scorte alimentäri. A sö difuxùn avegne inte l'[[Etæ do Brónzo|etè d'u brunzu]] e [[Etæ do færo|d'u fèru]] cun 'na duggia funçiùn: difensiva e de cuntrollu. Sun a tütti i efètti i primmi acenni de vitta suciäle organizä, ch'a purtià poi a-a nàscita d'i primmi centri abitè spece doppu a cunquista rumäna. U cäxu de Berzezzi u prezenta d'i trèti particularmente interesanti, cumme u truväse in pruscimitè de 'na viabilitè ben antiga, repigiä poi da-i [[Impêo Roman|rumäni]], in graddu de culegä lungu e dursäli tütta a regiùn. Ripurtä a-a lüxe in séguitu a 'n incendiu ch'u l'ha interesä a zona int'u [[1982]], u l'è stètu puscìbbile datä i repèrti ciü antighi a-u [[V secolo a.C.|V sécculu a.C.]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.turismobergeggi.it/wp-content/themes/editheme/pdf/documento3.pdf|tìtolo=Monte S.Elena, I primi Liguri a Bergeggi|léngoa=IT|vìxita=2026-05-13}}</ref> Fra i ritruvamenti ciü interesanti, d'e munèe, ogètti d'üzu giurnalieru (che dimustran a cuntinuitè abitativa fina a-u [[I secolo a.C.|I sécculu a.C.]]) e ceràmiche che ìndican a prezensa de scangi anche se han a megiu i prudotti lucäli. Degna de notta a prezensa d'a lavurasiùn d'u fèru ma ascì d'u brunzu int'u scîtu, cu'u ritruvamentu de divèrsi ogètti. U castelä u l'è stètu poi abandunä pe 'n perìudu ciütóstu lungu, särvu ütilizzi izulè fina a-u [[XIII secolo|XIII sécculu]] e poi int'e guère francu-piemunteixi d'u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]], p'â sö puzisiùn stratégica.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Bianca Maria Giannattasio|outô2=Giuliva Odetti|tìtolo=Il Castellaro di Monte Sant'Elena|url=https://www.prolocobergeggi.it/liguria/wp-content/uploads/2015/09/castellaro-depliant-test_2015.compressed.pdf|ànno=2015|editô=Cappello Tipografia|çitæ=Sann-a|léngoa=IT|p=11}}</ref> Ancö u se pö nutä a çèrcia de prìe estèrna ch'a circuscrive a çimma d'u briccu e u bazamentu de divèrse abitasiuìn che a sö tenpu aveivan l'elevä custituìu da argilla presä e legnamme; int'a pärte ciü in èrtu u l'è puscìbbile nutä a prezensa de 'na custrusiùn cunposta da grossi blocchi de prìa scìmile a 'na scainä, de difìççile intèrpretasiùn. === Turi === <gallery mode="packed" widths="150"> File:Torre d'Ere.jpg|A Ture d'Èa File:Bergeggi-IMG 1635.JPG|A Ture Ruvie </gallery> * Insc'â sumitè de l'îzua se trövan e ruvine de 'na ture rumäna, a bäze circuläre. A funçiùn ciü prubàbbile a l'è cumme avanpostu de guärdia e färu de segnalasiùn p'ou portu de ''Vada Sabatia'', ch'u l'ea rivä a ese davéi inpurtante pe-i tràffeghi marìttimi in épuca inperiäle. * Int'u mediuevu surva e ruvine d'u turiùn circuläre a l'è stèta custruìa 'na ture de avistamentu a bäze quadräta. * Ture d'Èa, antiga ture d'e l'ätu mediuevu a bäze runbuidäle, ch'a se tröva insc'ou prumuntoju de Ture d'u Mä. * Ture Ruvie d'u [[XV secolo|XV sécculu]]. == Ecunumìa == U turizmu u l'è a ciü inpurtante risorsa d'u cumüne, specialmente int'u perìudu estivu. De pregiu, a pruduçiùn de öju de ôvìva e vin. Berzezzi u l'ha otegnüu da-a FEE-Italia (Foundation for Environmental Education) u cunferimentu d'a bandêa blö p'â qualitè d'e sö spiagge. == Cultüa == === Bibliuteca Cìvica "Achille Cabiati" === A bibliuteca cìvica "Achille Cabiati" a l'è a bibliuteca pübblica d'u Cumüne de Berzezzi. A se tröva in Via De Mari 28/D a l'intèrnu de 'n spassiu dedicä a-e ativitè culturäli. A bibliuteca a l'ha 'n patrimoĝn̂u de 10.400 vulümmi de narasiùn, sagìstica, libbri pe-i figiö e stoja lucäle. A offre divèrsi servissi: préstitu lucäle d'i libbri, cunsultasiùn int'i spassi dedichè, üzu de pustasiuìn PC cun réi Wi-Fi pe inträ in internet e inurtre l'adexùn a-u Scistêma Bibliutecäju Nasiunäle, a l'ha reizu puscìbbile ascì préstiti tra e varie bibliuteche. A strutüa a l'è avèrta cun orari setimanäli ch'i varian segundu a stagiùn (in génere martedì, zöggia, venerdì e sabbu). A l'intèrnu d'a bibliuteca u gh'è a sede de l'Organizasiùn de Vuluntariätu "L'Îzua", 'n'asuciasiùn stóricu suciäle culturäle ativa 'nsc'ou teritoju e a Seçiùn de l'ANPI "F.lli Faggi". A bibliuteca dunque, a l'è 'n puntu de riferimentu p'â letüa, u stüddiu, i eventi culturäli e i mumenti de partecipasiùn e cundivixùn suciäle int'u Cumüne de Berzezzi. == Fèste e fêe == E sägre estive de Berzezzi sun u̇n mumentu duvve u prufümmu d'u baxeicó e d'i piatti de peŝĉiu se fùnden cun l'arbaxìa, apuntamenti da nu pèrde che trasfurman u burgu inte 'n pälcuscénicu a l'avèrtu de cunvivialitè e tradisiùn. U̇n viaggiu int'u güstu sc-cettu. U cö de oĝn̂i sejäna a l'è a cuxina e e sö pruposte. U nu se tratta de ofrì i soliti piatti, ma de fä cunuŝĉe i prudotti tìpici d'u teritoju, elaburè cun cüa segundu e riçètte tramandè int'u tenpu. Da-e troffie cu'u pestu artigianäle a-e specialitè de mä, oĝn̂i piattu u esprimme l'amù pe sta tèra. A qualitè d'i ingredienti primäi a fà da prutagunista, deliçiandu ascì i óspiti ciü ezigenti cun a vêa cuxina lìgure. L'ànima d'u paize a l'è 'na furmasiùn, ch'a và da-i figiö a quelli zà d'etè, in graddu de cuinvolge tütti cu'u sö calure umänu. L'organizasiùn, cüä cun pasciùn da-u Cìrculu Ricreativu Culturäle Berzezìn, a se distingue pe l'acugliensa e a fà sentì ognün cumme a cà sö. U Cìrculu u l'è u muture instancàbile ch'u porta avanti e inisiative cun entuziasmu e prufesciunalitè. I vêi prutagunisti i sun i figiö d'u postu, che cun zlanciu e dedisiùn portan 'na ventä de energìa in mezu a-e toue, inparandu 'nt'u fratenpu u valure d'a cumunitè. Inte 'na curnixe da söĝn̂u tra mä e bricchi, e sejäne cazzan int'i fin setemäna de Züĝn̂u, Lüggiu e Agustu, truvandu a giüsta culucasiùn int'a spléndida Ciassa XX Setenbre. Chì, u zguärdu u l'è rapìu da-u panuramma ch'u leva u respìu: de frunte u mä, a-e spalle e faŝĉe cu'e maxee e i bricchi cu'i senté i strenzan a ciassa cumme a vureila braçä inte 'n scenäju ünicu. U nu manca a müxica, ch'a cunpagna oĝn̂i purtä e a rende l'anbiente festuzu e cuinvulgente. Partecipä a-e sägre de Berzezzi u l'è inträ inte l'ànima de 'n burgu ch'u sà cumme tegnì de bun cuntu a vitta, u mangiä e a belessa. == Sport == {{Seçión vêua}} == Aministrasiùn == [[File:Bergeggi - municipio.jpg|thumb|U cumüne de Berzezzi]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Perìudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu çitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1975|3 züĝn̂u 1985|Riccardo Borgo|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|3 züĝn̂u 1985|21 mazzu 1990|Riccardo Borgo|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|21 mazzu 1990|24 arvì 1995|Riccardo Borgo|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 züĝn̂u 1999|Riccardo Borgo|lista cìvica|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 1999|14 züĝn̂u 2004|Riccardo Borgo|Indipendente|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 2004|8 züĝn̂u 2009|Gianluigi Galesso|lista cìvica|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|8 züĝn̂u 2009|26 mazzu 2014|Riccardo Borgo|Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica de centru-sinistra)|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|26 mazzu 2014|27 mazzu 2019|Roberto Arboscello|Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica de centru-sinistra)|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2019|5 nuvenbre 2020|Roberto Arboscello|Ünìi pe Berzezzi<br/>(lista cìvica de centru-sinistra)|Scìndicu|<ref>U se dimette da-a càrega aministrativa scicumme ch'u vegne elezüu cunsegé regiunäle</ref>}} {{ComuniAmminPrec|11 dixenbre 2020|4 otubre 2021|Adolfo Bormida|Ünìi pe Berzezzi<br/>(lista cìvica di centru-sinistra)|Vicescìndicu|<ref>{{çitta web|url=http://www.gazzettaufficiale.biz/atti/2021/20210001/20A07223.htm|tìtolo=U munta in càrega cun Decretu du Prexidente da Repübbrica di 11 de dixenbre du 2020, pübblicä insc'a Gazetta Uficiäle n. 1 di 2 de zenä du 2021}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|4 otubre 2021|''in càrega''|Maria Rebagliati|Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica di centru-sinistra)|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Cumunicasiuìn == [[File:Bergeggi - ex stazione ferroviaria.jpg|thumb|A vêgia stasiùn de Berzezzi, a-a giurnä d'ancö]] Berzezzi, antigamente u l'è senpre stètu u̇n paize izulä u̇n po' föa man, e stradde custruìe da-i rumäni pasävan ciü in èrtu: a [[via Julia Augusta]] a tranxitäva sutta a-u Castelä. Pe tüttu u Mediuevu fina a l'inissiu de l'etè cuntenpuranea da Berzezzi pe andä a [[Spoturnu|Spôtùrnu]] o in [[Vuè]] u gh'ea sulu d'i senté e d'e streite müatée. Duì i sun stèti i avenimenti ch'han fètu sciurtì u paize da l'izulamentu, a stradda custêa (l'atuäle via Aurelia) vuŝĉiüa da Napuliùn Bunapärte int'u [[1809]] e ciü de mezu sécculu doppu, a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|feruvìa (lìnia Sann-a-Vintimiggia)]], inaugurä int'u [[1872]]. Inte l'annu [[1967]] a l'è avegnüa l'ürtima fermäta de 'n trenu int'a [[stasiùn de Berzezzi]]. Ancö chi vö rivä a Berzezzi in trenu u pö chinä in Vuè o a Spôtùrnu e pigiä 'na curiera lucäle. Pe rivä cu'a màcchina bezöĝn̂a pigiä l'autustradda A10, sciurtì a Sann-a (pe chi vegne da nord e da levante) o a Spôtùrnu (da punente) e pruseguì insc'â SS1 Aurelia. Vìa mä, i porti de riferimentu sun quelli de Sann-a, Vuè e Finä, mentre l'areuportu ciü vixìn u l'è quellu de Zena. == Notte == <references /> {{Clear}} == Ätri prugètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Berzezzi| ]] bss0wpz61013fdo37hplefbebpv0t8h 274019 274007 2026-09-16T05:58:53Z Arbenganese 12552 /* Posti de interèsse */ wl 274019 wikitext text/x-wiki {{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Berzezzi |Panorama = Promenade di Bergeggi, ottobre 2017.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Berzezzi</div> |var-localizaçión = Lucalizasiùn |var-stâto = Stätu |Stato = ITA |stâto_a_màn= {{Bandêa|ITA}} [[Italia]] |Grado amministrativo = 3 |Tipo = [[comun|cumüne]] |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Ligüria |var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]] |Divisione amm grado 2 = Sann-a |var-aministraçión = Aministrasiùn |var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]] |Amministratore locale = Maria Rebagliati |Partito = lista cìvica de centru-sinistra "Ünìi pe Berzezzi" |Data elezione = 4-10-2021 |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 1060 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dätu Istat] - Pupulaçiùn rescidénte a-u 31 d'utubre d'u 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |var-teritöio = Teritoju |var-superfìcce = Superficce |var-cordinæ = Cuurdinè |var-altitùdine = Altitüdine |var-denscitæ = Densitè |var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiuìn]] |Sottodivisioni = Ture d'u Mä |var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Spoturnu|Spôtùrnu]], [[Vuè]] |var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmasiuìn |var-prefìsso = Prefìssu |var-fûzo_orâio = Füzu orariu |var-cod._statìstico = Códice [[ISTAT]] |var-cod._cadàstro = Códice catastäle |var-cl._scìsmica = Cl. sìsmica |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 1769 |var-nómme_abitànti = Numme abitanti |Nome abitanti = Berzezìn |var-patrón = Santu patrùn |Patrono = [[San Martìn de Tours]] |var-festîvo = Giurnu festivu |Festivo = [[11 novénbre|11 de nuvenbre]] |var-tàrga = Tärga |var-cartografîa = Cartugrafìa |Mappa = Map of comune of Bergeggi (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puzisiùn d'u cumüne de Berzezzi int'a pruvincia de Sann-a. |var-scîto_ofiçiâ = Scîtu istitusiunäle }} '''Berzezzi''' (''Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è u̇n [[Comun|cumüne]] [[Liguria|lìgure]] de 1.060 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[pruvincia de Sann-a]]. == Giografìa == Berzezzi u l'è u̇n paize in faccia a-u mä int'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea Lìgure de Punente]], a 110 m de altitüdine sciü p'ou briccu (munte Sant'Élena 347 m s.l.m.). Cröze e caruggi giüttan a chinä a-a spedìa vèrsu a màina. Fan pärte d'u teritoju cumunäle ascì a fraçiùn de Ture d'u Mä e l'[[Îzua de Berzezzi]]. L'îzua, u trètu de costa ch'a ghe stà de frunte e e grotte marine da-u 1985 sun intrè a fä pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi ch'a l'ha u cùnpitu de cunsèrvä intattu questu àngulu de Mediteràniu. Int'u [[2007]] a l'è stèta istituìa l'[[Àrea Marina Prutètta "Îzua de Berzezzi"]] p'â tutela e a valurizasiùn d'u patrimoĝn̂u naturalìsticu e anbientäle d'i fundäli in gìu a l'îzua e davanti a-a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi. === A scügêa === Chi n'ha precedüu u l'ha sentìu u bezöĝn̂u de atribuì di nummi specìfici a d'i punti ben precizi d'a scügêa ch'a và da-a fin d'a spiaggia de frunte a Berzezzi a l'inissiu de quella de Ture d'u Mä, in moddu da pureili individuä sübbitu sensa prublemi. * '''A Ciapella''': grande scöggiu ciattu a-a fin d'a spiaggia duv'u cumensa a scügêa. * '''U Sciüscéttu''': a meitè stradda tra “A Ciapella” e “A Punta d'a Madunetta” u gh'è “U Sciüscéttu”. U̇n gärbu int'a roccia ch'u riva int'e prufunditè marine e quande u mä, 'nsc'ou fundu, u l'è agitä u se asciste a 'n sugestivu fenómenu: da-u gärbu u sciorte u̇n grossu sprussu acunpagnä da-u caraterìsticu sciüŝĉiu. * '''A Punta d'a Madunetta''': prupàggine ruciuza primma de rivä a-a Grotta. U l'ea, int'u dopuguèra, u segundu riferimentu p'â müzêa, scistêma praticä a Berzezzi p'â pesca d'i müzei. * '''A Grotta:''' a Grotta Marina a l'è a prinçipäle cavitè càrscica de l'àrea, 'n anbiente de nutévule interèsse archeológicu e naturalìsticu. A-a giurnä d'ancö u se pö ancùn vedde, anche se mudèsta, 'na créscita de cuncresiuìn calcaree. * '''A Punta d'a Grotta''': sübbitu doppu “A Grotta” a scügêa a gh'ha 'n'ätra prupàggine: “A Punta d'a Grotta”. * '''A Punta d'i Preni''' e '''A Cruxe:''' u prumuntoju u intra in mä finindu cun 'na riga de scöggi che spuntan da l'ègua e quandu u gh'è u mä grossu se crovan de sc-ciümma gianca: i Preni. Sti scöggi se pöan atravèrsä cu'e bärche a remme inte duì pasaggi, standu atenti de pasä a-u centru d'u pasaggiu e ch'u nu ghe segge e ègue secche. Int'u [[1922]], çinque anni doppu l'afundamentu d'u [[SS Transylvania (1914)|Transylvania]] cun ciü de 400 vìttime, u Guvèrnu Britànnicu u l'ha fètu custruì, 'nsc'â scügêa d'a Punta d'i Preni "A Cruxe": pe cumemurä e testimugnä a-i pósteri sta tragedia avegnüa int'u trètu de mä davanti a Berzezzi * '''A Rîùndella''': a scügêa a-u fundu d'a spiaggia davanti a l'îzua, ex stabilimentu Lido delle Sirene, a l'ha 'na furma ariundä e da chì “Rîùndella”. * '''A Punta d'u Maé''': U l'è u puntu d'a costa ciü vixìn a l'îzua. Prubabilmente Maé, in italiàn ''Maiolo'', u tröva 'na spiegasiùn int'a prezensa d'i fratti de Lérins insce l'îzua, cun riferimentu a ''San Maiolo'', abäte de Cluny ch'u l'ha cuntribuìu a-a rifurma cluniacense, a-a quäle aveivan aderìu ascì i fratti de l'abasìa. * '''U Bendormi''': sübbitu doppu “A Punta d'u Maé” u mä u se infìa inte 'n'insenatüa int'a roccia furmandu u̇n postu riparä duvve i gussi di pescói surpreizi da 'n'inpruviza ventuladda de gregä, pureivan truvä ricóveru e ripuzäse u̇n po'. * '''U Caseize''': chì a scügêa a l'è a straciungiu insc'ou mä. Da l'Aurelia, mîàndu vèrsu u bassu, u se vedde dirètaménte i scöggi a fì d'ègua. “U Caseize” u l'ea cunsciderä u riferimentu priçipäle, u puntu ciü favurévule p'â müzêa, pesca d'i müzei. === Spiagge === A spiaggia de Berzezzi a l'ha avüu a sö grande trasfurmasiùn a-a fin di [[Anni 1960|anni '60]] cu'u scàregu in mä, zona Prìa d'u Menu (scöggiu ch'u se pö vedde ancùn oua davanti ai baĝn̂i La Caletta), de urtre 'n migliùn de metri cübbi de tèra de 'n brichettu sc-cianä p'â realizasiùn d'a [[Centräle elettrica de Vuè|Centräle ENEL]] de [[Vuè]]. Primma de alùa u gh'ea 'na sula spiaggia, anche se de dimensciuìn ciü picine rispèttu a l'atuäle, ch'andäva da l'albèrgu Anghelittu poi Färu e ancö, doppu i ürtimi travaggi, cà de civile abitasiùn, fin a-a Punta d'u Cävu. Cunuŝĉiüa a Berzezzi cumme "a spiaggia d'a stasiùn” cun riferimentu a stasiùn d'a feruvìa ch'a se tröva dederé apena travèrsä l'Aurelia. Questa a l'ea cunsciderä "a spiaggia d'i bagnanti” e, aredossu d'a scügêa, d'i vadeixi. Chì u gh'ea l'ünicu stabilimentu balneäre de Berzezzi i "Baĝn̂i Italia” oua La Bussola. Pe dä 'n'idea de quantu a se segge trasfurmä a spiaggia, basta ricurdä che alùa pe andä vèrsu punente e superä u scöggiu vèrticäle, che ascì ancö u se vedde sut'a-u cazegiätu, u s'ea custreiti a bagnäse i pé e, nu de rèu, u pavimentu de leĝn̂u d'a veranda d'u risturante Anghelittu, a-u primmu cian, u vegniva sulevä da-e unde quande u gh'ea u mä grossu. Sübbitu doppu u gh'ea a spiagetta d'u Scöggiu d'u Pussu (u̇n scöggiu ch'a-u centru u l'aveiva 'na spece de pussu) e a l'ea cunsciderä a spiaggia d'i berzezìn. Spiagetta ch'a l'aveiva u frunte de l'atuäle lìbera atresä, ma cun 'na prufunditè màŝĉima ch'a nu superäva i 10/12 metri. U trètu da-u scöggiu d'u pussu a-a "cazetta russa” (cà cantunea), ancö ciü o u menu a l'altessa di baĝn̂i Stella Maris, u nu gh'ea spiaggia ma 'n tapêtu de aiga spiagiä, in particular moddu posidonia, che de votte u l'ea spessu ciü de mezu metru e lì sutta i pescói da canna andävan a çercä a "tremuiza”, u̇n vèrméttu ch'u se döviäva cumme lesca, ünna de quelle preferìe da-i peŝĉi. 'N'ünica picaggia de sabbia, che a malapena a tegniva testa a-e nostre debulìŝĉime maree, a se truväva ciü o u menu tra i atuäli baĝn̂i La Caletta e Stella Maris. Int'e sta zona pina de scöggi se distìngueivan "a Prìa d'u Menu”, a "Prìa Sèa” e i "Tréi Frè”, tréi scögétti vixìn tra de lù e puzisiunè a çèrciu. A cunfurmasiùn atuäle d'a spiaggia a l'ha pigiä furma cu'a realizasiùn, a-a fin d'i [[Anni 1970|anni '70]], d'u penellu da-i baĝn̂i Il Gabbiano e, a-a fin d'i anni '80 e inissiu '90, d'u grande penellu custruìu a difeiza de l'avansamentu de l'àrea purtuäle. A spiaggia de Ture d'u Mä vêi spiaggia d'u Merellu, ch'a piggia u numme da l' Istitütu Merellu sübbitu urtre a Via Aurelia, u se pö dì ch'a l'è restä custante int'i anni cun u̇n legêru aumentu d'a prufunditè, tantu da ese cunsciderä zà int'i anni '60, insemme a-u lungu trètu int'u cumüne de Spôtùrnu, ünna d'e ciü bèlle spiagge d'a Ligüria ascì perché a regalla a vista 'nsce l'îzua de Berzezzi. A-a fin a spiagetta d'i "Preni” aredossu d'a "Punta d'i Preni” restä custante int'u tenpu e quella de l'ex stabilimentu Lido delle Sirene, proppiu davanti a l'îzua, creä da-u ninte a-a fin di anni '50 da-u materiäle d'i scävi p'â custrusiùn d'e stradde de Ture d'u Mä e d'e primme ville. == Stoja == I primmi insediamenti riportan a l'épuca Neulìtica ma e nostre orìgini i sun lighè a 'n'antiga stirpe de Lìguri cunusciüa zà a-i tenpi d'i Rumäni. U numme d'u paize u vegne fètu derivä da ''Berg'' che in tedescu u vö dì muntaĝn̂a, cun riferimentu a-e caraterìstiche d'u postu, ma ascì a l'îzua: 'na muntaĝn̂a ch'a sciorte da-u mä. Ätri stüdiùzi ou fan derivä da ''Bergensis'', d'a bäse lìgure ''bergo'', munte, cun a zunta d'u sufissu latìn ense. Int'u [[992]], u Véscuvu de Sann-a, prupietäju de sti teritoi, u l'ha dèti cumme dunasiùn p'ou sustentamentu di fratti, a l'abasìa custruìa insce l'îzua pe custudì e prezunte reliquje de Sant'Eugeniu. Tra i [[X secolo|sécculi X]] e [[XI secolo|XI]] u burgu furtificä u l'ha rexistìu a-e frequenti incursciuìn saracene. Int'u [[1385]] u Pappa Urbàn VI u l'ha vendüu u nostru teritoju a-a [[Repùbrica de Zena|Repübblica de Zena]] e insemme a quelli de [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e [[Vuè]] u l'è inträ a fä pärte d'a pudesterìa de Costa de Vuè; l'îzua a l'è restä sutta a giurisdiçiùn d'u Véscuvu de Nôi. Cu'u declìn d'a Repübblica de Zena ([[1797]]) e a séguitu d'a canpaĝn̂a d'Italia de [[Napolion Bonaparte|Napuliùn Bunapärte]], u teritoju de Berzezzi u l'è inträ da-u 2 dixenbre [[1797]] int'u Dipartimentu d'u Letinbru, cun capulögu [[Sann-a]], drentu a-a Repübblica Lìgure. Da-u 28 arvì [[1798]] u l'ha fètu pärte d'u II cantùn, capulögu [[Spoturnu|Spôtùrnu]], d'a Giurisdiçiùn de Culunbu e da-u [[1803]] d'u növu I cantùn de Sann-a int'a Giurisdiçiùn de Culunbu. Int'u [[1805]] a Repübblica Lìgure a l'è incurpurä inte l'Inperu Françeize, da-u 13 züĝn̂u 1805 a-u [[1814]], u cumüne de Berzezzi u vegne inserìu int'u [[Dipartimentu de Muntenötte]]. Int'u [[1815]] Berzezzi u l'è inträ a fä pärte d'u [[Regno de Sardegna|Reĝn̂u de Sardeĝn̂a]], cum'u l'ha stabilìu u Cungrèssu de Vienna e da-u [[1861]] d'u [[Regno d'Italia (1861-1946)|Reĝn̂u d'Italia]]. Fina a-u [[1927]] u teritoju berzezìn u l'è inserìu e u fà pärte d'a pruvincia de Zena, int'u [[1927]] u l'è pasä sut'â [[pruvincia de Sann-a]] apena custituìa. A l'inissiu d'u [[XX secolo|XX sécculu]] sun avegnüi duì fèti rilevanti. U 4 de mazzu d'u [[1917]], a dùe miggia da-a costa, u piróscafu SS Transylvania u l'è stètu afundä da u̇n sutumarìn tedescu. 'Na cruxe insc'â scügêa d'a Punta d'i Preni a ricorda i 407 morti int'a trageddia. U segundu epizoddiu u l'è sucèssu int'u [[1921]], a dex'ùe de seĵa d'u 25 otubre u l'è esplozu u forte de Sant'Élena pe 'n incendiu partìu da-i bricchi vixìn. U paize u l'ha pagä u̇n gräve tribütu cun 20 morti, ciü de 300 ferìi, pezanti danni a-e chè e a-a gexa paruchiäle de San Martìn. 'Na làppide, insc'â faciäta lätu mä d'a gexa, a ricorda e vìttime d'u scoppiu d'u forte Sant'Élena. In tenpu de guèra e precizamente u 28 dixenbre [[1943]], 'na lettia indiriçä a-u Cumandu d'a Milissia de Sann-a a individuäva inte l'Istitütu Merellu u̇n canpu de cuncentramentu d'a Repübblica Suciäle Italiäna. Tante persune, sulu perché ean ebrei, operäi ch'aveivan u curaggiu de scioperä, persune suspètte de antifascismu, parenti de zueni che refüävan de aruoläse o ch'aveivan aderìu a-a rexistensa, vegnivan pigè e serè inte stu canpu e int'i ätri quattru prezenti in Ligüria. Chì u se prucedeiva a-a seleçiùn e a l'invìu int'i canpi de stèrmìniu; int'u cäxu d'u Merellu, a vixinansa a-u cazellu e a-a feruvìa, cunsentiva de furmä e tradotte d'i depurtè. Berzezzi da-u 1973 a-u 31 dixenbre [[2008]] u l'ha fètu pärte d'a Cumunitè muntäna d'i Zuvi. == Abitanti == === Evulusiùn demugràfica === {{Demografia/Berzézzi}} === Cugnummi ch'u ghe n'è de ciü === I cugnummi ch'u ghe n'è de ciü a Berzezzi i sun: ''Griffo'', ''Zunino'', ''Bruzzone'', ''Rovere ''e ''D'Antonio''.<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnummi ch'u ghe n'è de ciü cumüne pe cumüne, Berzezzi|léngoa=IT|vìxita=2026-05-23}}</ref> === Persune lighè cun Berzezzi === * Carmen Boni, näta Maria Carmela Bonicatti ([[Romma|Rumma]], 8 arvì [[1901]]) a l'è stèta 'n'atrice d'u cine müttu. Figgia de 'n culunellu de l'ezèrcitu e de Rovere Teresa de Berzezzi, a l'ha debutä 'nsc'ou grande schèrmu int'u [[1919]]. Spuzä da-u [[1938]] cu'u famuzu "chansonnier" parigìn Jean Rigaux a nu s'è scurdä de Berzezzi e oĝn̂i annu, int'u perìudu estivu, a vegniva in vacansa int'a cà russa de fiancu a gexa. A l'è morta a [[Pariggi]] int'u [[1963]], investìa da 'na màcchina. * Carlo Buti, nätu a [[Firense|Firenze]] u 14 nuvenbre [[1902]] da Alfredo, faturìn d'u telégrafu, e Evelina Pani. Famuzu cantante di anni '30, cunsciderä ün d'i inventuì de quellu génere che ciü tärdi u sajà definìu cumme "cantu melódicu a l'italiäna", infèti quande 'n cantante u cantäva ben ghe divan "u canta a-a Buti". Int'u [[1953]] u spuza in segunde nosse Paolina Rossi, in ärte Lya, sö d'a muè d'u futüru scìndicu de Berzezzi Lorenzo Stacchini. Carlo Buti ou ricurdemmu a Berzezzi, int'a villa ciamä "Primmu amù" int'i anni chi van da-u [[1953]] a-u [[1962]]. U l'è mortu a Montelupo Fiorentino u 16 nuvenbre [[1963]]. * Achille Cabiati, scultù, pitù e ceramista u l'è nätu in [[Vuè]] int'u [[1920]]. U l'ha partecipä a-a Rexistensa cumme partigiàn cunbatente, numme de bataggia "Michelangelo", ricruvindu ascì a càrega de cumandante d'u distacamentu Calcagno. Int'i primmi anni d'u dopuguèra u l'ha perfeçiunä a sö furmasiùn a [[Rumma]], frequentandu autuì d'u càlibru de Guttuso, Turcato e Consagra. U l'ha spuzä a berzezina Maria Luisa Cocito e u l'ha fètu pärte d'u Cunseggiu Cumunäle de Berzezzi cu'i scìndichi Francesco Anaclerio e Lorenzo Stacchini. A Achille Cabiati, mortu int'u [[1962]], a l'è stèta intitulä a bibliuteca cumunäle. == Posti de interèsse == [[File:Bergeggi - chiesa di San Martino Vescovo.jpg|thumb|A gexa de San Martìn|left]] === Architetüe religiuze === Int'u paize: * '''Gexa de San Martìn de Tours''', int'u [[1706]] u l'ha inissiu a custrusiùn d'a növa paruchiäle e u 29 otubre [[1709]] u gh'è l'inaugurasiùn e a sulenne cerimonia de cunsacrasiùn. A-u sö intèrnu sun cunsèrvè u̇n dipintu d'a Madonna d'u Ruzäju de scöa tuscäna (d'u [[XVI secolo|XVI sécculu)]], 'na scultüa d'u françeize Lacroix e u̇n Cristu de Antón Marìa Maragliàn. * L''''Âtóju de Santa Catàina''', zà prezente int'a relasiùn d'u Véscuvu Mascardi de l'autünnu [[1585]], u l'è stètu ristruturä e ancö u l'è adibìu a 'na funçiùn ciü suciäle. Insc'ê âtüe: * '''Capella de San Steva''': antigu âtóju zà citä inte 'n ducumentu nutarile d'u [[1179]]. Ancö, inte 'na puzisiùn divèrsa rispèttu a-e orìgini, senpre insc'ê âtüe ma ciü vixìn a-u paize, a capella a vèrsa inte 'n stätu de abandùn. * '''Capeletta de San Bastiàn''': a cunpäre zà int'a relasiùn de Mons. Mascardi d'u [[1585]] cumme âtóju canpèstre de San Bastiàn, a-a giurnä d'ancö identificä cun quella che a Berzezzi a l'è cumunemente ciamä “Capeletta de San Bastiàn”. Insce l'îzua: * Rèsti de 'na'antiga gexa paleucristiäna d'u [[V secolo|V]]-[[VI secolo|VI sécculu]] e de l'abasìa custruìa int'u [[992]], vuŝĉiüa da-u Véscuvu Benärdu ch'u l'aveiva afidä a-a cüa d'i fratti pruvegnenti da Lérins. === Architetüe civili === ==== Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä ==== U Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä, vuŝĉiüu e istituìu da-u Cumüne de Berzezzi int'u [[2012]], cu'u suportu d'a [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendensa d'i Beni Architetónici d'a Ligüria]], u vö divulgä l'ereditè lasciä da Mario Galvagni: u̇n mesaggiu ancùn cèu e cuncretu de cumme u segge puscìbbile custruì, sensa metise in cunpetisiùn cun l'Anbiente. U l'ea a meitè d'i [[Anni 1950|anni '50]] quande Galvagni, architettu frescu de làurea, u l'aveiva vintu u cuncursu prumossu da l'inprezäju Piero Tizzoni e u partiva a traçä e lìnie pe svilüpä da zeru l'urbanizasiùn d'u prumuntoju de Ture d'u Mä. Cumensäva cuscì a realizasiùn de 'na serie de custrusiuìn e de aredi urbäni, 'n insemme de ópere architetóniche de ricunusciüu valure artìsticu, in graddu, ancùn a-a giurnä d'ancö, de caraterizä u̇n'àrea urbanizä elevàndune u prestiggiu. L'istitusiùn d'u Pärcu Architetónicu, a vö ese a celebrasiùn de ste ópere, testimugnansa de cumme 'n'architetüa de äta qualitè e pregiu, ch'a l'ha tegnüu in grande cunsciderasiùn u teritoju, a segge in graddu de svilüpä, in manea atuäle e cun 'na giüsta sensibilitè creativa, tesciüi urbanizè in armunìa cun i valuri anbientäli e naturalìstici d'u postu. Defèti, cumme u l'ha avüu moddu de evidensiä u Galvagni stessu, e sö ópere sun näte in pèrfètta sintunìa cun e furme e e caraterìstiche estétiche d'u prumuntoju, cu'a luxe, cu'u terén, cun e tante emusciuìn e i forti sentimenti cundivizi cu'a cumitensa e cu'i operäi che l'han custruìe. Pe prumuöve u Pärcu, u Cumüne de Berzezzi, cun a culaburasiùn de l'Arch. Marco Ciarlo, u l'ha ideä e adutä u̇n logu identificativu, u l'ha realizä 'na püblicasiùn "Guidda a-u Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä" e 'na Cartina temàtica.<ref>{{Çitta web|url=https://www.turismobergeggi.it/il-parco-architettonico-di-torre-del-mare/|tìtolo=Turismo Bergeggi, Parco Architettonico Torre del Mare|léngoa=IT|vìxita=2026-05-04}}</ref> === Architetüe militäri === * Forti San Luensu, San Steva e San Giàcumu custruìi tra u [[XVII secolo|XVII]] e u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]] a-i cunfìn cu'u cumüne de [[Vuè]]. Urtre a furtessa de San Giàcumu, ch'a se pö vedde da l'Aurelia, restan sulu duì speruìn d'u forte San Steva. * Forte de Sant'Élena, pocu distante da-a çimma d'u munte ch'u gh'ha u stessu numme, u fäva buna guärdia insc'ou paize. U sajà cunpletamente distrütu da l'espluxùn d'u forte stessu int'a nötte d'u 25 otubre [[1921]]. Ancö d'u Forte u nu rèsta nint'ätru ch'â cavitè cauzä da-u scoppiu e i rèsti de quärche custrusiùn militäre. * Baterìa de San Bastiàn, semmu int'u [[1889]] quandu cuminsan a tiä sciü a furtessa. Ciamä ancùn ancö "A Baterìa", a l'è prutètta da mu̇àgge e a se cunpune de dùe custrusiuìn retanguläri indipendenti culeghè tra de lù. Vendüa a-i privè, döviä cumme abitasiùn a l'è in óttimu stätu. * '''[[U Lantèrnìn (Berzezzi)|U Lantèrnìn]]''', ai cunfìn cun [[Vuè]]. L'inpiantu u l'è cunpostu da 'na ture äta 34 metri custruìa int'i ürtimi anni de l'[[XIX secolo|Öttuçéntu]]. A ture a l'è tütta tinta de giancu, cuscì cumme u cazegiätu ch'u gh'è atacä, u̇n tenpu döviä cumme abitasiùn d'u guardiàn. L'architetüa a se sumeggia a quella d'i ätri färi custruìi da-u Geniu Civile inte quellu perìudu. U funçiuna pe-i naveganti cumme puntu de riferimentu, scicumme ch'u gh'ea 'na grossa distansa da cruvì fra u [[Còvu de Mée|Cävu de Meĵe]] ([[Andôa|Andöa]]) e a [[Lanterna de Zena|Lantèrna de Zena]]. === U castelä === U vegne definìu [[Castelà (furtificasiùn)|castelä]] 'na zona duvve u segge prezente u̇n recintu preistóricu furtificä in génere puzisiunä inte 'n puntu stratégicu duminante e cunprendente a-u sö intèrnu abitasiuìn, posti destinè a-e pràtiche rituäli de venerasiùn urtre che ativitè artigianäli, ricóveri pe-i animäli e magazìn p'ê scorte alimentäri. A sö difuxùn avegne inte l'[[Etæ do Brónzo|etè d'u brunzu]] e [[Etæ do færo|d'u fèru]] cun 'na duggia funçiùn: difensiva e de cuntrollu. Sun a tütti i efètti i primmi acenni de vitta suciäle organizä, ch'a purtià poi a-a nàscita d'i primmi centri abitè spece doppu a cunquista rumäna. U cäxu de Berzezzi u prezenta d'i trèti particularmente interesanti, cumme u truväse in pruscimitè de 'na viabilitè ben antiga, repigiä poi da-i [[Impêo Roman|rumäni]], in graddu de culegä lungu e dursäli tütta a regiùn. Ripurtä a-a lüxe in séguitu a 'n incendiu ch'u l'ha interesä a zona int'u [[1982]], u l'è stètu puscìbbile datä i repèrti ciü antighi a-u [[V secolo a.C.|V sécculu a.C.]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.turismobergeggi.it/wp-content/themes/editheme/pdf/documento3.pdf|tìtolo=Monte S.Elena, I primi Liguri a Bergeggi|léngoa=IT|vìxita=2026-05-13}}</ref> Fra i ritruvamenti ciü interesanti, d'e munèe, ogètti d'üzu giurnalieru (che dimustran a cuntinuitè abitativa fina a-u [[I secolo a.C.|I sécculu a.C.]]) e ceràmiche che ìndican a prezensa de scangi anche se han a megiu i prudotti lucäli. Degna de notta a prezensa d'a lavurasiùn d'u fèru ma ascì d'u brunzu int'u scîtu, cu'u ritruvamentu de divèrsi ogètti. U castelä u l'è stètu poi abandunä pe 'n perìudu ciütóstu lungu, särvu ütilizzi izulè fina a-u [[XIII secolo|XIII sécculu]] e poi int'e guère francu-piemunteixi d'u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]], p'â sö puzisiùn stratégica.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Bianca Maria Giannattasio|outô2=Giuliva Odetti|tìtolo=Il Castellaro di Monte Sant'Elena|url=https://www.prolocobergeggi.it/liguria/wp-content/uploads/2015/09/castellaro-depliant-test_2015.compressed.pdf|ànno=2015|editô=Cappello Tipografia|çitæ=Sann-a|léngoa=IT|p=11}}</ref> Ancö u se pö nutä a çèrcia de prìe estèrna ch'a circuscrive a çimma d'u briccu e u bazamentu de divèrse abitasiuìn che a sö tenpu aveivan l'elevä custituìu da argilla presä e legnamme; int'a pärte ciü in èrtu u l'è puscìbbile nutä a prezensa de 'na custrusiùn cunposta da grossi blocchi de prìa scìmile a 'na scainä, de difìççile intèrpretasiùn. === Turi === <gallery mode="packed" widths="150"> File:Torre d'Ere.jpg|A Ture d'Èa File:Bergeggi-IMG 1635.JPG|A Ture Ruvie </gallery> * Insc'â sumitè de l'îzua se trövan e ruvine de 'na ture rumäna, a bäze circuläre. A funçiùn ciü prubàbbile a l'è cumme avanpostu de guärdia e färu de segnalasiùn p'ou portu de ''Vada Sabatia'', ch'u l'ea rivä a ese davéi inpurtante pe-i tràffeghi marìttimi in épuca inperiäle. * Int'u mediuevu surva e ruvine d'u turiùn circuläre a l'è stèta custruìa 'na ture de avistamentu a bäze quadräta. * Ture d'Èa, antiga ture d'e l'ätu mediuevu a bäze runbuidäle, ch'a se tröva insc'ou prumuntoju de Ture d'u Mä. * Ture Ruvie d'u [[XV secolo|XV sécculu]]. == Ecunumìa == U turizmu u l'è a ciü inpurtante risorsa d'u cumüne, specialmente int'u perìudu estivu. De pregiu, a pruduçiùn de öju de ôvìva e vin. Berzezzi u l'ha otegnüu da-a FEE-Italia (Foundation for Environmental Education) u cunferimentu d'a bandêa blö p'â qualitè d'e sö spiagge. == Cultüa == === Bibliuteca Cìvica "Achille Cabiati" === A bibliuteca cìvica "Achille Cabiati" a l'è a bibliuteca pübblica d'u Cumüne de Berzezzi. A se tröva in Via De Mari 28/D a l'intèrnu de 'n spassiu dedicä a-e ativitè culturäli. A bibliuteca a l'ha 'n patrimoĝn̂u de 10.400 vulümmi de narasiùn, sagìstica, libbri pe-i figiö e stoja lucäle. A offre divèrsi servissi: préstitu lucäle d'i libbri, cunsultasiùn int'i spassi dedichè, üzu de pustasiuìn PC cun réi Wi-Fi pe inträ in internet e inurtre l'adexùn a-u Scistêma Bibliutecäju Nasiunäle, a l'ha reizu puscìbbile ascì préstiti tra e varie bibliuteche. A strutüa a l'è avèrta cun orari setimanäli ch'i varian segundu a stagiùn (in génere martedì, zöggia, venerdì e sabbu). A l'intèrnu d'a bibliuteca u gh'è a sede de l'Organizasiùn de Vuluntariätu "L'Îzua", 'n'asuciasiùn stóricu suciäle culturäle ativa 'nsc'ou teritoju e a Seçiùn de l'ANPI "F.lli Faggi". A bibliuteca dunque, a l'è 'n puntu de riferimentu p'â letüa, u stüddiu, i eventi culturäli e i mumenti de partecipasiùn e cundivixùn suciäle int'u Cumüne de Berzezzi. == Fèste e fêe == E sägre estive de Berzezzi sun u̇n mumentu duvve u prufümmu d'u baxeicó e d'i piatti de peŝĉiu se fùnden cun l'arbaxìa, apuntamenti da nu pèrde che trasfurman u burgu inte 'n pälcuscénicu a l'avèrtu de cunvivialitè e tradisiùn. U̇n viaggiu int'u güstu sc-cettu. U cö de oĝn̂i sejäna a l'è a cuxina e e sö pruposte. U nu se tratta de ofrì i soliti piatti, ma de fä cunuŝĉe i prudotti tìpici d'u teritoju, elaburè cun cüa segundu e riçètte tramandè int'u tenpu. Da-e troffie cu'u pestu artigianäle a-e specialitè de mä, oĝn̂i piattu u esprimme l'amù pe sta tèra. A qualitè d'i ingredienti primäi a fà da prutagunista, deliçiandu ascì i óspiti ciü ezigenti cun a vêa cuxina lìgure. L'ànima d'u paize a l'è 'na furmasiùn, ch'a và da-i figiö a quelli zà d'etè, in graddu de cuinvolge tütti cu'u sö calure umänu. L'organizasiùn, cüä cun pasciùn da-u Cìrculu Ricreativu Culturäle Berzezìn, a se distingue pe l'acugliensa e a fà sentì ognün cumme a cà sö. U Cìrculu u l'è u muture instancàbile ch'u porta avanti e inisiative cun entuziasmu e prufesciunalitè. I vêi prutagunisti i sun i figiö d'u postu, che cun zlanciu e dedisiùn portan 'na ventä de energìa in mezu a-e toue, inparandu 'nt'u fratenpu u valure d'a cumunitè. Inte 'na curnixe da söĝn̂u tra mä e bricchi, e sejäne cazzan int'i fin setemäna de Züĝn̂u, Lüggiu e Agustu, truvandu a giüsta culucasiùn int'a spléndida Ciassa XX Setenbre. Chì, u zguärdu u l'è rapìu da-u panuramma ch'u leva u respìu: de frunte u mä, a-e spalle e faŝĉe cu'e maxee e i bricchi cu'i senté i strenzan a ciassa cumme a vureila braçä inte 'n scenäju ünicu. U nu manca a müxica, ch'a cunpagna oĝn̂i purtä e a rende l'anbiente festuzu e cuinvulgente. Partecipä a-e sägre de Berzezzi u l'è inträ inte l'ànima de 'n burgu ch'u sà cumme tegnì de bun cuntu a vitta, u mangiä e a belessa. == Sport == {{Seçión vêua}} == Aministrasiùn == [[File:Bergeggi - municipio.jpg|thumb|U cumüne de Berzezzi]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Perìudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu çitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1975|3 züĝn̂u 1985|Riccardo Borgo|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|3 züĝn̂u 1985|21 mazzu 1990|Riccardo Borgo|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|21 mazzu 1990|24 arvì 1995|Riccardo Borgo|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 züĝn̂u 1999|Riccardo Borgo|lista cìvica|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 1999|14 züĝn̂u 2004|Riccardo Borgo|Indipendente|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 2004|8 züĝn̂u 2009|Gianluigi Galesso|lista cìvica|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|8 züĝn̂u 2009|26 mazzu 2014|Riccardo Borgo|Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica de centru-sinistra)|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|26 mazzu 2014|27 mazzu 2019|Roberto Arboscello|Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica de centru-sinistra)|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2019|5 nuvenbre 2020|Roberto Arboscello|Ünìi pe Berzezzi<br/>(lista cìvica de centru-sinistra)|Scìndicu|<ref>U se dimette da-a càrega aministrativa scicumme ch'u vegne elezüu cunsegé regiunäle</ref>}} {{ComuniAmminPrec|11 dixenbre 2020|4 otubre 2021|Adolfo Bormida|Ünìi pe Berzezzi<br/>(lista cìvica di centru-sinistra)|Vicescìndicu|<ref>{{çitta web|url=http://www.gazzettaufficiale.biz/atti/2021/20210001/20A07223.htm|tìtolo=U munta in càrega cun Decretu du Prexidente da Repübbrica di 11 de dixenbre du 2020, pübblicä insc'a Gazetta Uficiäle n. 1 di 2 de zenä du 2021}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|4 otubre 2021|''in càrega''|Maria Rebagliati|Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica di centru-sinistra)|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Cumunicasiuìn == [[File:Bergeggi - ex stazione ferroviaria.jpg|thumb|A vêgia stasiùn de Berzezzi, a-a giurnä d'ancö]] Berzezzi, antigamente u l'è senpre stètu u̇n paize izulä u̇n po' föa man, e stradde custruìe da-i rumäni pasävan ciü in èrtu: a [[via Julia Augusta]] a tranxitäva sutta a-u Castelä. Pe tüttu u Mediuevu fina a l'inissiu de l'etè cuntenpuranea da Berzezzi pe andä a [[Spoturnu|Spôtùrnu]] o in [[Vuè]] u gh'ea sulu d'i senté e d'e streite müatée. Duì i sun stèti i avenimenti ch'han fètu sciurtì u paize da l'izulamentu, a stradda custêa (l'atuäle via Aurelia) vuŝĉiüa da Napuliùn Bunapärte int'u [[1809]] e ciü de mezu sécculu doppu, a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|feruvìa (lìnia Sann-a-Vintimiggia)]], inaugurä int'u [[1872]]. Inte l'annu [[1967]] a l'è avegnüa l'ürtima fermäta de 'n trenu int'a [[stasiùn de Berzezzi]]. Ancö chi vö rivä a Berzezzi in trenu u pö chinä in Vuè o a Spôtùrnu e pigiä 'na curiera lucäle. Pe rivä cu'a màcchina bezöĝn̂a pigiä l'autustradda A10, sciurtì a Sann-a (pe chi vegne da nord e da levante) o a Spôtùrnu (da punente) e pruseguì insc'â SS1 Aurelia. Vìa mä, i porti de riferimentu sun quelli de Sann-a, Vuè e Finä, mentre l'areuportu ciü vixìn u l'è quellu de Zena. == Notte == <references /> {{Clear}} == Ätri prugètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Berzezzi| ]] 7lmt6l4ca9qy1mihb12h0p2rpdnm32d 274020 274019 2026-09-16T06:02:37Z Arbenganese 12552 /* Posti de interèsse */ +notte 274020 wikitext text/x-wiki {{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Berzezzi |Panorama = Promenade di Bergeggi, ottobre 2017.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Berzezzi</div> |var-localizaçión = Lucalizasiùn |var-stâto = Stätu |Stato = ITA |stâto_a_màn= {{Bandêa|ITA}} [[Italia]] |Grado amministrativo = 3 |Tipo = [[comun|cumüne]] |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Ligüria |var-divixón_aministratîva2 = [[Provinsa|Pruvincia]] |Divisione amm grado 2 = Sann-a |var-aministraçión = Aministrasiùn |var-aministratô_locâle = [[Scindico|Scìndicu]] |Amministratore locale = Maria Rebagliati |Partito = lista cìvica de centru-sinistra "Ünìi pe Berzezzi" |Data elezione = 4-10-2021 |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 1060 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dätu Istat] - Pupulaçiùn rescidénte a-u 31 d'utubre d'u 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |var-teritöio = Teritoju |var-superfìcce = Superficce |var-cordinæ = Cuurdinè |var-altitùdine = Altitüdine |var-denscitæ = Densitè |var-sotodivixoìn1 = [[Fraçion geògrafica|Fraçiuìn]] |Sottodivisioni = Ture d'u Mä |var-divixoìn_confinànti = Cumüni cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Spoturnu|Spôtùrnu]], [[Vuè]] |var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmasiuìn |var-prefìsso = Prefìssu |var-fûzo_orâio = Füzu orariu |var-cod._statìstico = Códice [[ISTAT]] |var-cod._cadàstro = Códice catastäle |var-cl._scìsmica = Cl. sìsmica |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 1769 |var-nómme_abitànti = Numme abitanti |Nome abitanti = Berzezìn |var-patrón = Santu patrùn |Patrono = [[San Martìn de Tours]] |var-festîvo = Giurnu festivu |Festivo = [[11 novénbre|11 de nuvenbre]] |var-tàrga = Tärga |var-cartografîa = Cartugrafìa |Mappa = Map of comune of Bergeggi (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puzisiùn d'u cumüne de Berzezzi int'a pruvincia de Sann-a. |var-scîto_ofiçiâ = Scîtu istitusiunäle }} '''Berzezzi''' (''Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è u̇n [[Comun|cumüne]] [[Liguria|lìgure]] de 1.060 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[pruvincia de Sann-a]]. == Giografìa == Berzezzi u l'è u̇n paize in faccia a-u mä int'a [[Rivêa de Ponénte|Rivea Lìgure de Punente]], a 110 m de altitüdine sciü p'ou briccu (munte Sant'Élena 347 m s.l.m.). Cröze e caruggi giüttan a chinä a-a spedìa vèrsu a màina. Fan pärte d'u teritoju cumunäle ascì a fraçiùn de Ture d'u Mä e l'[[Îzua de Berzezzi]]. L'îzua, u trètu de costa ch'a ghe stà de frunte e e grotte marine da-u 1985 sun intrè a fä pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi ch'a l'ha u cùnpitu de cunsèrvä intattu questu àngulu de Mediteràniu. Int'u [[2007]] a l'è stèta istituìa l'[[Àrea Marina Prutètta "Îzua de Berzezzi"]] p'â tutela e a valurizasiùn d'u patrimoĝn̂u naturalìsticu e anbientäle d'i fundäli in gìu a l'îzua e davanti a-a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi. === A scügêa === Chi n'ha precedüu u l'ha sentìu u bezöĝn̂u de atribuì di nummi specìfici a d'i punti ben precizi d'a scügêa ch'a và da-a fin d'a spiaggia de frunte a Berzezzi a l'inissiu de quella de Ture d'u Mä, in moddu da pureili individuä sübbitu sensa prublemi. * '''A Ciapella''': grande scöggiu ciattu a-a fin d'a spiaggia duv'u cumensa a scügêa. * '''U Sciüscéttu''': a meitè stradda tra “A Ciapella” e “A Punta d'a Madunetta” u gh'è “U Sciüscéttu”. U̇n gärbu int'a roccia ch'u riva int'e prufunditè marine e quande u mä, 'nsc'ou fundu, u l'è agitä u se asciste a 'n sugestivu fenómenu: da-u gärbu u sciorte u̇n grossu sprussu acunpagnä da-u caraterìsticu sciüŝĉiu. * '''A Punta d'a Madunetta''': prupàggine ruciuza primma de rivä a-a Grotta. U l'ea, int'u dopuguèra, u segundu riferimentu p'â müzêa, scistêma praticä a Berzezzi p'â pesca d'i müzei. * '''A Grotta:''' a Grotta Marina a l'è a prinçipäle cavitè càrscica de l'àrea, 'n anbiente de nutévule interèsse archeológicu e naturalìsticu. A-a giurnä d'ancö u se pö ancùn vedde, anche se mudèsta, 'na créscita de cuncresiuìn calcaree. * '''A Punta d'a Grotta''': sübbitu doppu “A Grotta” a scügêa a gh'ha 'n'ätra prupàggine: “A Punta d'a Grotta”. * '''A Punta d'i Preni''' e '''A Cruxe:''' u prumuntoju u intra in mä finindu cun 'na riga de scöggi che spuntan da l'ègua e quandu u gh'è u mä grossu se crovan de sc-ciümma gianca: i Preni. Sti scöggi se pöan atravèrsä cu'e bärche a remme inte duì pasaggi, standu atenti de pasä a-u centru d'u pasaggiu e ch'u nu ghe segge e ègue secche. Int'u [[1922]], çinque anni doppu l'afundamentu d'u [[SS Transylvania (1914)|Transylvania]] cun ciü de 400 vìttime, u Guvèrnu Britànnicu u l'ha fètu custruì, 'nsc'â scügêa d'a Punta d'i Preni "A Cruxe": pe cumemurä e testimugnä a-i pósteri sta tragedia avegnüa int'u trètu de mä davanti a Berzezzi * '''A Rîùndella''': a scügêa a-u fundu d'a spiaggia davanti a l'îzua, ex stabilimentu Lido delle Sirene, a l'ha 'na furma ariundä e da chì “Rîùndella”. * '''A Punta d'u Maé''': U l'è u puntu d'a costa ciü vixìn a l'îzua. Prubabilmente Maé, in italiàn ''Maiolo'', u tröva 'na spiegasiùn int'a prezensa d'i fratti de Lérins insce l'îzua, cun riferimentu a ''San Maiolo'', abäte de Cluny ch'u l'ha cuntribuìu a-a rifurma cluniacense, a-a quäle aveivan aderìu ascì i fratti de l'abasìa. * '''U Bendormi''': sübbitu doppu “A Punta d'u Maé” u mä u se infìa inte 'n'insenatüa int'a roccia furmandu u̇n postu riparä duvve i gussi di pescói surpreizi da 'n'inpruviza ventuladda de gregä, pureivan truvä ricóveru e ripuzäse u̇n po'. * '''U Caseize''': chì a scügêa a l'è a straciungiu insc'ou mä. Da l'Aurelia, mîàndu vèrsu u bassu, u se vedde dirètaménte i scöggi a fì d'ègua. “U Caseize” u l'ea cunsciderä u riferimentu priçipäle, u puntu ciü favurévule p'â müzêa, pesca d'i müzei. === Spiagge === A spiaggia de Berzezzi a l'ha avüu a sö grande trasfurmasiùn a-a fin di [[Anni 1960|anni '60]] cu'u scàregu in mä, zona Prìa d'u Menu (scöggiu ch'u se pö vedde ancùn oua davanti ai baĝn̂i La Caletta), de urtre 'n migliùn de metri cübbi de tèra de 'n brichettu sc-cianä p'â realizasiùn d'a [[Centräle elettrica de Vuè|Centräle ENEL]] de [[Vuè]]. Primma de alùa u gh'ea 'na sula spiaggia, anche se de dimensciuìn ciü picine rispèttu a l'atuäle, ch'andäva da l'albèrgu Anghelittu poi Färu e ancö, doppu i ürtimi travaggi, cà de civile abitasiùn, fin a-a Punta d'u Cävu. Cunuŝĉiüa a Berzezzi cumme "a spiaggia d'a stasiùn” cun riferimentu a stasiùn d'a feruvìa ch'a se tröva dederé apena travèrsä l'Aurelia. Questa a l'ea cunsciderä "a spiaggia d'i bagnanti” e, aredossu d'a scügêa, d'i vadeixi. Chì u gh'ea l'ünicu stabilimentu balneäre de Berzezzi i "Baĝn̂i Italia” oua La Bussola. Pe dä 'n'idea de quantu a se segge trasfurmä a spiaggia, basta ricurdä che alùa pe andä vèrsu punente e superä u scöggiu vèrticäle, che ascì ancö u se vedde sut'a-u cazegiätu, u s'ea custreiti a bagnäse i pé e, nu de rèu, u pavimentu de leĝn̂u d'a veranda d'u risturante Anghelittu, a-u primmu cian, u vegniva sulevä da-e unde quande u gh'ea u mä grossu. Sübbitu doppu u gh'ea a spiagetta d'u Scöggiu d'u Pussu (u̇n scöggiu ch'a-u centru u l'aveiva 'na spece de pussu) e a l'ea cunsciderä a spiaggia d'i berzezìn. Spiagetta ch'a l'aveiva u frunte de l'atuäle lìbera atresä, ma cun 'na prufunditè màŝĉima ch'a nu superäva i 10/12 metri. U trètu da-u scöggiu d'u pussu a-a "cazetta russa” (cà cantunea), ancö ciü o u menu a l'altessa di baĝn̂i Stella Maris, u nu gh'ea spiaggia ma 'n tapêtu de aiga spiagiä, in particular moddu posidonia, che de votte u l'ea spessu ciü de mezu metru e lì sutta i pescói da canna andävan a çercä a "tremuiza”, u̇n vèrméttu ch'u se döviäva cumme lesca, ünna de quelle preferìe da-i peŝĉi. 'N'ünica picaggia de sabbia, che a malapena a tegniva testa a-e nostre debulìŝĉime maree, a se truväva ciü o u menu tra i atuäli baĝn̂i La Caletta e Stella Maris. Int'e sta zona pina de scöggi se distìngueivan "a Prìa d'u Menu”, a "Prìa Sèa” e i "Tréi Frè”, tréi scögétti vixìn tra de lù e puzisiunè a çèrciu. A cunfurmasiùn atuäle d'a spiaggia a l'ha pigiä furma cu'a realizasiùn, a-a fin d'i [[Anni 1970|anni '70]], d'u penellu da-i baĝn̂i Il Gabbiano e, a-a fin d'i anni '80 e inissiu '90, d'u grande penellu custruìu a difeiza de l'avansamentu de l'àrea purtuäle. A spiaggia de Ture d'u Mä vêi spiaggia d'u Merellu, ch'a piggia u numme da l' Istitütu Merellu sübbitu urtre a Via Aurelia, u se pö dì ch'a l'è restä custante int'i anni cun u̇n legêru aumentu d'a prufunditè, tantu da ese cunsciderä zà int'i anni '60, insemme a-u lungu trètu int'u cumüne de Spôtùrnu, ünna d'e ciü bèlle spiagge d'a Ligüria ascì perché a regalla a vista 'nsce l'îzua de Berzezzi. A-a fin a spiagetta d'i "Preni” aredossu d'a "Punta d'i Preni” restä custante int'u tenpu e quella de l'ex stabilimentu Lido delle Sirene, proppiu davanti a l'îzua, creä da-u ninte a-a fin di anni '50 da-u materiäle d'i scävi p'â custrusiùn d'e stradde de Ture d'u Mä e d'e primme ville. == Stoja == I primmi insediamenti riportan a l'épuca Neulìtica ma e nostre orìgini i sun lighè a 'n'antiga stirpe de Lìguri cunusciüa zà a-i tenpi d'i Rumäni. U numme d'u paize u vegne fètu derivä da ''Berg'' che in tedescu u vö dì muntaĝn̂a, cun riferimentu a-e caraterìstiche d'u postu, ma ascì a l'îzua: 'na muntaĝn̂a ch'a sciorte da-u mä. Ätri stüdiùzi ou fan derivä da ''Bergensis'', d'a bäse lìgure ''bergo'', munte, cun a zunta d'u sufissu latìn ense. Int'u [[992]], u Véscuvu de Sann-a, prupietäju de sti teritoi, u l'ha dèti cumme dunasiùn p'ou sustentamentu di fratti, a l'abasìa custruìa insce l'îzua pe custudì e prezunte reliquje de Sant'Eugeniu. Tra i [[X secolo|sécculi X]] e [[XI secolo|XI]] u burgu furtificä u l'ha rexistìu a-e frequenti incursciuìn saracene. Int'u [[1385]] u Pappa Urbàn VI u l'ha vendüu u nostru teritoju a-a [[Repùbrica de Zena|Repübblica de Zena]] e insemme a quelli de [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e [[Vuè]] u l'è inträ a fä pärte d'a pudesterìa de Costa de Vuè; l'îzua a l'è restä sutta a giurisdiçiùn d'u Véscuvu de Nôi. Cu'u declìn d'a Repübblica de Zena ([[1797]]) e a séguitu d'a canpaĝn̂a d'Italia de [[Napolion Bonaparte|Napuliùn Bunapärte]], u teritoju de Berzezzi u l'è inträ da-u 2 dixenbre [[1797]] int'u Dipartimentu d'u Letinbru, cun capulögu [[Sann-a]], drentu a-a Repübblica Lìgure. Da-u 28 arvì [[1798]] u l'ha fètu pärte d'u II cantùn, capulögu [[Spoturnu|Spôtùrnu]], d'a Giurisdiçiùn de Culunbu e da-u [[1803]] d'u növu I cantùn de Sann-a int'a Giurisdiçiùn de Culunbu. Int'u [[1805]] a Repübblica Lìgure a l'è incurpurä inte l'Inperu Françeize, da-u 13 züĝn̂u 1805 a-u [[1814]], u cumüne de Berzezzi u vegne inserìu int'u [[Dipartimentu de Muntenötte]]. Int'u [[1815]] Berzezzi u l'è inträ a fä pärte d'u [[Regno de Sardegna|Reĝn̂u de Sardeĝn̂a]], cum'u l'ha stabilìu u Cungrèssu de Vienna e da-u [[1861]] d'u [[Regno d'Italia (1861-1946)|Reĝn̂u d'Italia]]. Fina a-u [[1927]] u teritoju berzezìn u l'è inserìu e u fà pärte d'a pruvincia de Zena, int'u [[1927]] u l'è pasä sut'â [[pruvincia de Sann-a]] apena custituìa. A l'inissiu d'u [[XX secolo|XX sécculu]] sun avegnüi duì fèti rilevanti. U 4 de mazzu d'u [[1917]], a dùe miggia da-a costa, u piróscafu SS Transylvania u l'è stètu afundä da u̇n sutumarìn tedescu. 'Na cruxe insc'â scügêa d'a Punta d'i Preni a ricorda i 407 morti int'a trageddia. U segundu epizoddiu u l'è sucèssu int'u [[1921]], a dex'ùe de seĵa d'u 25 otubre u l'è esplozu u forte de Sant'Élena pe 'n incendiu partìu da-i bricchi vixìn. U paize u l'ha pagä u̇n gräve tribütu cun 20 morti, ciü de 300 ferìi, pezanti danni a-e chè e a-a gexa paruchiäle de San Martìn. 'Na làppide, insc'â faciäta lätu mä d'a gexa, a ricorda e vìttime d'u scoppiu d'u forte Sant'Élena. In tenpu de guèra e precizamente u 28 dixenbre [[1943]], 'na lettia indiriçä a-u Cumandu d'a Milissia de Sann-a a individuäva inte l'Istitütu Merellu u̇n canpu de cuncentramentu d'a Repübblica Suciäle Italiäna. Tante persune, sulu perché ean ebrei, operäi ch'aveivan u curaggiu de scioperä, persune suspètte de antifascismu, parenti de zueni che refüävan de aruoläse o ch'aveivan aderìu a-a rexistensa, vegnivan pigè e serè inte stu canpu e int'i ätri quattru prezenti in Ligüria. Chì u se prucedeiva a-a seleçiùn e a l'invìu int'i canpi de stèrmìniu; int'u cäxu d'u Merellu, a vixinansa a-u cazellu e a-a feruvìa, cunsentiva de furmä e tradotte d'i depurtè. Berzezzi da-u 1973 a-u 31 dixenbre [[2008]] u l'ha fètu pärte d'a Cumunitè muntäna d'i Zuvi. == Abitanti == === Evulusiùn demugràfica === {{Demografia/Berzézzi}} === Cugnummi ch'u ghe n'è de ciü === I cugnummi ch'u ghe n'è de ciü a Berzezzi i sun: ''Griffo'', ''Zunino'', ''Bruzzone'', ''Rovere ''e ''D'Antonio''.<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnummi ch'u ghe n'è de ciü cumüne pe cumüne, Berzezzi|léngoa=IT|vìxita=2026-05-23}}</ref> === Persune lighè cun Berzezzi === * Carmen Boni, näta Maria Carmela Bonicatti ([[Romma|Rumma]], 8 arvì [[1901]]) a l'è stèta 'n'atrice d'u cine müttu. Figgia de 'n culunellu de l'ezèrcitu e de Rovere Teresa de Berzezzi, a l'ha debutä 'nsc'ou grande schèrmu int'u [[1919]]. Spuzä da-u [[1938]] cu'u famuzu "chansonnier" parigìn Jean Rigaux a nu s'è scurdä de Berzezzi e oĝn̂i annu, int'u perìudu estivu, a vegniva in vacansa int'a cà russa de fiancu a gexa. A l'è morta a [[Pariggi]] int'u [[1963]], investìa da 'na màcchina. * Carlo Buti, nätu a [[Firense|Firenze]] u 14 nuvenbre [[1902]] da Alfredo, faturìn d'u telégrafu, e Evelina Pani. Famuzu cantante di anni '30, cunsciderä ün d'i inventuì de quellu génere che ciü tärdi u sajà definìu cumme "cantu melódicu a l'italiäna", infèti quande 'n cantante u cantäva ben ghe divan "u canta a-a Buti". Int'u [[1953]] u spuza in segunde nosse Paolina Rossi, in ärte Lya, sö d'a muè d'u futüru scìndicu de Berzezzi Lorenzo Stacchini. Carlo Buti ou ricurdemmu a Berzezzi, int'a villa ciamä "Primmu amù" int'i anni chi van da-u [[1953]] a-u [[1962]]. U l'è mortu a Montelupo Fiorentino u 16 nuvenbre [[1963]]. * Achille Cabiati, scultù, pitù e ceramista u l'è nätu in [[Vuè]] int'u [[1920]]. U l'ha partecipä a-a Rexistensa cumme partigiàn cunbatente, numme de bataggia "Michelangelo", ricruvindu ascì a càrega de cumandante d'u distacamentu Calcagno. Int'i primmi anni d'u dopuguèra u l'ha perfeçiunä a sö furmasiùn a [[Rumma]], frequentandu autuì d'u càlibru de Guttuso, Turcato e Consagra. U l'ha spuzä a berzezina Maria Luisa Cocito e u l'ha fètu pärte d'u Cunseggiu Cumunäle de Berzezzi cu'i scìndichi Francesco Anaclerio e Lorenzo Stacchini. A Achille Cabiati, mortu int'u [[1962]], a l'è stèta intitulä a bibliuteca cumunäle. == Posti de interèsse == [[File:Bergeggi - chiesa di San Martino Vescovo.jpg|thumb|A gexa de San Martìn|left]] === Architetüe religiuze === Int'u paize: * '''Gexa de San Martìn de Tours''', int'u [[1706]] u l'ha inissiu a custrusiùn d'a növa paruchiäle e u 29 otubre [[1709]] u gh'è l'inaugurasiùn e a sulenne cerimonia de cunsacrasiùn. A-u sö intèrnu sun cunsèrvè u̇n dipintu d'a Madonna d'u Ruzäju de scöa tuscäna (d'u [[XVI secolo|XVI sécculu)]], 'na scultüa d'u françeize Lacroix e u̇n Cristu de Antón Marìa Maragliàn. * L''''Âtóju de Santa Catàina''', zà prezente int'a relasiùn d'u Véscuvu Mascardi de l'autünnu [[1585]], u l'è stètu ristruturä e ancö u l'è adibìu a 'na funçiùn ciü suciäle. Insc'ê âtüe: * '''Capella de San Steva''': antigu âtóju zà citä inte 'n ducumentu nutarile d'u [[1179]]. Ancö, inte 'na puzisiùn divèrsa rispèttu a-e orìgini, senpre insc'ê âtüe ma ciü vixìn a-u paize, a capella a vèrsa inte 'n stätu de abandùn.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Rosella Ricci|tìtolo=Bergeggi: un'isola davanti a un'isola|url=https://cloud.sbn.it/opac/LIG/dettaglio/documento/LIG0009175|ànno=1997|editô=Omega Edizioni|léngoa=IT|p=126|capìtolo=Oratorio di Santo Stefano}}</ref> * '''Capeletta de San Bastiàn''': a cunpäre zà int'a relasiùn de Mons. Mascardi d'u [[1585]] cumme âtóju canpèstre de San Bastiàn, a-a giurnä d'ancö identificä cun quella che a Berzezzi a l'è cumunemente ciamä “Capeletta de San Bastiàn”.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Rosella Ricci|tìtolo=Bergeggi: un'isola davanti a un'isola|url=https://cloud.sbn.it/opac/LIG/dettaglio/documento/LIG0009175|ànno=1997|editô=Omega Edizioni|léngoa=IT|p=125|capìtolo=Oratorio di San Sebastiano}}</ref> Insce l'îzua: * Rèsti de 'na'antiga gexa paleucristiäna d'u [[V secolo|V]]-[[VI secolo|VI sécculu]] e de l'abasìa custruìa int'u [[992]], vuŝĉiüa da-u Véscuvu Benärdu ch'u l'aveiva afidä a-a cüa d'i fratti pruvegnenti da Lérins. === Architetüe civili === ==== Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä ==== U Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä, vuŝĉiüu e istituìu da-u Cumüne de Berzezzi int'u [[2012]], cu'u suportu d'a [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendensa d'i Beni Architetónici d'a Ligüria]], u vö divulgä l'ereditè lasciä da Mario Galvagni: u̇n mesaggiu ancùn cèu e cuncretu de cumme u segge puscìbbile custruì, sensa metise in cunpetisiùn cun l'Anbiente. U l'ea a meitè d'i [[Anni 1950|anni '50]] quande Galvagni, architettu frescu de làurea, u l'aveiva vintu u cuncursu prumossu da l'inprezäju Piero Tizzoni e u partiva a traçä e lìnie pe svilüpä da zeru l'urbanizasiùn d'u prumuntoju de Ture d'u Mä. Cumensäva cuscì a realizasiùn de 'na serie de custrusiuìn e de aredi urbäni, 'n insemme de ópere architetóniche de ricunusciüu valure artìsticu, in graddu, ancùn a-a giurnä d'ancö, de caraterizä u̇n'àrea urbanizä elevàndune u prestiggiu. L'istitusiùn d'u Pärcu Architetónicu, a vö ese a celebrasiùn de ste ópere, testimugnansa de cumme 'n'architetüa de äta qualitè e pregiu, ch'a l'ha tegnüu in grande cunsciderasiùn u teritoju, a segge in graddu de svilüpä, in manea atuäle e cun 'na giüsta sensibilitè creativa, tesciüi urbanizè in armunìa cun i valuri anbientäli e naturalìstici d'u postu. Defèti, cumme u l'ha avüu moddu de evidensiä u Galvagni stessu, e sö ópere sun näte in pèrfètta sintunìa cun e furme e e caraterìstiche estétiche d'u prumuntoju, cu'a luxe, cu'u terén, cun e tante emusciuìn e i forti sentimenti cundivizi cu'a cumitensa e cu'i operäi che l'han custruìe. Pe prumuöve u Pärcu, u Cumüne de Berzezzi, cun a culaburasiùn de l'Arch. Marco Ciarlo, u l'ha ideä e adutä u̇n logu identificativu, u l'ha realizä 'na püblicasiùn "Guidda a-u Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä" e 'na Cartina temàtica.<ref>{{Çitta web|url=https://www.turismobergeggi.it/il-parco-architettonico-di-torre-del-mare/|tìtolo=Turismo Bergeggi, Parco Architettonico Torre del Mare|léngoa=IT|vìxita=2026-05-04}}</ref> === Architetüe militäri === * Forti San Luensu, San Steva e San Giàcumu custruìi tra u [[XVII secolo|XVII]] e u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]] a-i cunfìn cu'u cumüne de [[Vuè]]. Urtre a furtessa de San Giàcumu, ch'a se pö vedde da l'Aurelia, restan sulu duì speruìn d'u forte San Steva. * Forte de Sant'Élena, pocu distante da-a çimma d'u munte ch'u gh'ha u stessu numme, u fäva buna guärdia insc'ou paize. U sajà cunpletamente distrütu da l'espluxùn d'u forte stessu int'a nötte d'u 25 otubre [[1921]]. Ancö d'u Forte u nu rèsta nint'ätru ch'â cavitè cauzä da-u scoppiu e i rèsti de quärche custrusiùn militäre. * Baterìa de San Bastiàn, semmu int'u [[1889]] quandu cuminsan a tiä sciü a furtessa. Ciamä ancùn ancö "A Baterìa", a l'è prutètta da mu̇àgge e a se cunpune de dùe custrusiuìn retanguläri indipendenti culeghè tra de lù. Vendüa a-i privè, döviä cumme abitasiùn a l'è in óttimu stätu. * '''[[U Lantèrnìn (Berzezzi)|U Lantèrnìn]]''', ai cunfìn cun [[Vuè]]. L'inpiantu u l'è cunpostu da 'na ture äta 34 metri custruìa int'i ürtimi anni de l'[[XIX secolo|Öttuçéntu]]. A ture a l'è tütta tinta de giancu, cuscì cumme u cazegiätu ch'u gh'è atacä, u̇n tenpu döviä cumme abitasiùn d'u guardiàn. L'architetüa a se sumeggia a quella d'i ätri färi custruìi da-u Geniu Civile inte quellu perìudu. U funçiuna pe-i naveganti cumme puntu de riferimentu, scicumme ch'u gh'ea 'na grossa distansa da cruvì fra u [[Còvu de Mée|Cävu de Meĵe]] ([[Andôa|Andöa]]) e a [[Lanterna de Zena|Lantèrna de Zena]]. === U castelä === U vegne definìu [[Castelà (furtificasiùn)|castelä]] 'na zona duvve u segge prezente u̇n recintu preistóricu furtificä in génere puzisiunä inte 'n puntu stratégicu duminante e cunprendente a-u sö intèrnu abitasiuìn, posti destinè a-e pràtiche rituäli de venerasiùn urtre che ativitè artigianäli, ricóveri pe-i animäli e magazìn p'ê scorte alimentäri. A sö difuxùn avegne inte l'[[Etæ do Brónzo|etè d'u brunzu]] e [[Etæ do færo|d'u fèru]] cun 'na duggia funçiùn: difensiva e de cuntrollu. Sun a tütti i efètti i primmi acenni de vitta suciäle organizä, ch'a purtià poi a-a nàscita d'i primmi centri abitè spece doppu a cunquista rumäna. U cäxu de Berzezzi u prezenta d'i trèti particularmente interesanti, cumme u truväse in pruscimitè de 'na viabilitè ben antiga, repigiä poi da-i [[Impêo Roman|rumäni]], in graddu de culegä lungu e dursäli tütta a regiùn. Ripurtä a-a lüxe in séguitu a 'n incendiu ch'u l'ha interesä a zona int'u [[1982]], u l'è stètu puscìbbile datä i repèrti ciü antighi a-u [[V secolo a.C.|V sécculu a.C.]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.turismobergeggi.it/wp-content/themes/editheme/pdf/documento3.pdf|tìtolo=Monte S.Elena, I primi Liguri a Bergeggi|léngoa=IT|vìxita=2026-05-13}}</ref> Fra i ritruvamenti ciü interesanti, d'e munèe, ogètti d'üzu giurnalieru (che dimustran a cuntinuitè abitativa fina a-u [[I secolo a.C.|I sécculu a.C.]]) e ceràmiche che ìndican a prezensa de scangi anche se han a megiu i prudotti lucäli. Degna de notta a prezensa d'a lavurasiùn d'u fèru ma ascì d'u brunzu int'u scîtu, cu'u ritruvamentu de divèrsi ogètti. U castelä u l'è stètu poi abandunä pe 'n perìudu ciütóstu lungu, särvu ütilizzi izulè fina a-u [[XIII secolo|XIII sécculu]] e poi int'e guère francu-piemunteixi d'u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]], p'â sö puzisiùn stratégica.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Bianca Maria Giannattasio|outô2=Giuliva Odetti|tìtolo=Il Castellaro di Monte Sant'Elena|url=https://www.prolocobergeggi.it/liguria/wp-content/uploads/2015/09/castellaro-depliant-test_2015.compressed.pdf|ànno=2015|editô=Cappello Tipografia|çitæ=Sann-a|léngoa=IT|p=11}}</ref> Ancö u se pö nutä a çèrcia de prìe estèrna ch'a circuscrive a çimma d'u briccu e u bazamentu de divèrse abitasiuìn che a sö tenpu aveivan l'elevä custituìu da argilla presä e legnamme; int'a pärte ciü in èrtu u l'è puscìbbile nutä a prezensa de 'na custrusiùn cunposta da grossi blocchi de prìa scìmile a 'na scainä, de difìççile intèrpretasiùn. === Turi === <gallery mode="packed" widths="150"> File:Torre d'Ere.jpg|A Ture d'Èa File:Bergeggi-IMG 1635.JPG|A Ture Ruvie </gallery> * Insc'â sumitè de l'îzua se trövan e ruvine de 'na ture rumäna, a bäze circuläre. A funçiùn ciü prubàbbile a l'è cumme avanpostu de guärdia e färu de segnalasiùn p'ou portu de ''Vada Sabatia'', ch'u l'ea rivä a ese davéi inpurtante pe-i tràffeghi marìttimi in épuca inperiäle. * Int'u mediuevu surva e ruvine d'u turiùn circuläre a l'è stèta custruìa 'na ture de avistamentu a bäze quadräta. * Ture d'Èa, antiga ture d'e l'ätu mediuevu a bäze runbuidäle, ch'a se tröva insc'ou prumuntoju de Ture d'u Mä. * Ture Ruvie d'u [[XV secolo|XV sécculu]]. == Ecunumìa == U turizmu u l'è a ciü inpurtante risorsa d'u cumüne, specialmente int'u perìudu estivu. De pregiu, a pruduçiùn de öju de ôvìva e vin. Berzezzi u l'ha otegnüu da-a FEE-Italia (Foundation for Environmental Education) u cunferimentu d'a bandêa blö p'â qualitè d'e sö spiagge. == Cultüa == === Bibliuteca Cìvica "Achille Cabiati" === A bibliuteca cìvica "Achille Cabiati" a l'è a bibliuteca pübblica d'u Cumüne de Berzezzi. A se tröva in Via De Mari 28/D a l'intèrnu de 'n spassiu dedicä a-e ativitè culturäli. A bibliuteca a l'ha 'n patrimoĝn̂u de 10.400 vulümmi de narasiùn, sagìstica, libbri pe-i figiö e stoja lucäle. A offre divèrsi servissi: préstitu lucäle d'i libbri, cunsultasiùn int'i spassi dedichè, üzu de pustasiuìn PC cun réi Wi-Fi pe inträ in internet e inurtre l'adexùn a-u Scistêma Bibliutecäju Nasiunäle, a l'ha reizu puscìbbile ascì préstiti tra e varie bibliuteche. A strutüa a l'è avèrta cun orari setimanäli ch'i varian segundu a stagiùn (in génere martedì, zöggia, venerdì e sabbu). A l'intèrnu d'a bibliuteca u gh'è a sede de l'Organizasiùn de Vuluntariätu "L'Îzua", 'n'asuciasiùn stóricu suciäle culturäle ativa 'nsc'ou teritoju e a Seçiùn de l'ANPI "F.lli Faggi". A bibliuteca dunque, a l'è 'n puntu de riferimentu p'â letüa, u stüddiu, i eventi culturäli e i mumenti de partecipasiùn e cundivixùn suciäle int'u Cumüne de Berzezzi. == Fèste e fêe == E sägre estive de Berzezzi sun u̇n mumentu duvve u prufümmu d'u baxeicó e d'i piatti de peŝĉiu se fùnden cun l'arbaxìa, apuntamenti da nu pèrde che trasfurman u burgu inte 'n pälcuscénicu a l'avèrtu de cunvivialitè e tradisiùn. U̇n viaggiu int'u güstu sc-cettu. U cö de oĝn̂i sejäna a l'è a cuxina e e sö pruposte. U nu se tratta de ofrì i soliti piatti, ma de fä cunuŝĉe i prudotti tìpici d'u teritoju, elaburè cun cüa segundu e riçètte tramandè int'u tenpu. Da-e troffie cu'u pestu artigianäle a-e specialitè de mä, oĝn̂i piattu u esprimme l'amù pe sta tèra. A qualitè d'i ingredienti primäi a fà da prutagunista, deliçiandu ascì i óspiti ciü ezigenti cun a vêa cuxina lìgure. L'ànima d'u paize a l'è 'na furmasiùn, ch'a và da-i figiö a quelli zà d'etè, in graddu de cuinvolge tütti cu'u sö calure umänu. L'organizasiùn, cüä cun pasciùn da-u Cìrculu Ricreativu Culturäle Berzezìn, a se distingue pe l'acugliensa e a fà sentì ognün cumme a cà sö. U Cìrculu u l'è u muture instancàbile ch'u porta avanti e inisiative cun entuziasmu e prufesciunalitè. I vêi prutagunisti i sun i figiö d'u postu, che cun zlanciu e dedisiùn portan 'na ventä de energìa in mezu a-e toue, inparandu 'nt'u fratenpu u valure d'a cumunitè. Inte 'na curnixe da söĝn̂u tra mä e bricchi, e sejäne cazzan int'i fin setemäna de Züĝn̂u, Lüggiu e Agustu, truvandu a giüsta culucasiùn int'a spléndida Ciassa XX Setenbre. Chì, u zguärdu u l'è rapìu da-u panuramma ch'u leva u respìu: de frunte u mä, a-e spalle e faŝĉe cu'e maxee e i bricchi cu'i senté i strenzan a ciassa cumme a vureila braçä inte 'n scenäju ünicu. U nu manca a müxica, ch'a cunpagna oĝn̂i purtä e a rende l'anbiente festuzu e cuinvulgente. Partecipä a-e sägre de Berzezzi u l'è inträ inte l'ànima de 'n burgu ch'u sà cumme tegnì de bun cuntu a vitta, u mangiä e a belessa. == Sport == {{Seçión vêua}} == Aministrasiùn == [[File:Bergeggi - municipio.jpg|thumb|U cumüne de Berzezzi]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Perìudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu çitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1975|3 züĝn̂u 1985|Riccardo Borgo|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|3 züĝn̂u 1985|21 mazzu 1990|Riccardo Borgo|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|21 mazzu 1990|24 arvì 1995|Riccardo Borgo|Partìu Sucialista Italiàn|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|14 züĝn̂u 1999|Riccardo Borgo|lista cìvica|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 1999|14 züĝn̂u 2004|Riccardo Borgo|Indipendente|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 züĝn̂u 2004|8 züĝn̂u 2009|Gianluigi Galesso|lista cìvica|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|8 züĝn̂u 2009|26 mazzu 2014|Riccardo Borgo|Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica de centru-sinistra)|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|26 mazzu 2014|27 mazzu 2019|Roberto Arboscello|Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica de centru-sinistra)|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrec|27 mazzu 2019|5 nuvenbre 2020|Roberto Arboscello|Ünìi pe Berzezzi<br/>(lista cìvica de centru-sinistra)|Scìndicu|<ref>U se dimette da-a càrega aministrativa scicumme ch'u vegne elezüu cunsegé regiunäle</ref>}} {{ComuniAmminPrec|11 dixenbre 2020|4 otubre 2021|Adolfo Bormida|Ünìi pe Berzezzi<br/>(lista cìvica di centru-sinistra)|Vicescìndicu|<ref>{{çitta web|url=http://www.gazzettaufficiale.biz/atti/2021/20210001/20A07223.htm|tìtolo=U munta in càrega cun Decretu du Prexidente da Repübbrica di 11 de dixenbre du 2020, pübblicä insc'a Gazetta Uficiäle n. 1 di 2 de zenä du 2021}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|4 otubre 2021|''in càrega''|Maria Rebagliati|Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica di centru-sinistra)|Scìndicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Cumunicasiuìn == [[File:Bergeggi - ex stazione ferroviaria.jpg|thumb|A vêgia stasiùn de Berzezzi, a-a giurnä d'ancö]] Berzezzi, antigamente u l'è senpre stètu u̇n paize izulä u̇n po' föa man, e stradde custruìe da-i rumäni pasävan ciü in èrtu: a [[via Julia Augusta]] a tranxitäva sutta a-u Castelä. Pe tüttu u Mediuevu fina a l'inissiu de l'etè cuntenpuranea da Berzezzi pe andä a [[Spoturnu|Spôtùrnu]] o in [[Vuè]] u gh'ea sulu d'i senté e d'e streite müatée. Duì i sun stèti i avenimenti ch'han fètu sciurtì u paize da l'izulamentu, a stradda custêa (l'atuäle via Aurelia) vuŝĉiüa da Napuliùn Bunapärte int'u [[1809]] e ciü de mezu sécculu doppu, a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|feruvìa (lìnia Sann-a-Vintimiggia)]], inaugurä int'u [[1872]]. Inte l'annu [[1967]] a l'è avegnüa l'ürtima fermäta de 'n trenu int'a [[stasiùn de Berzezzi]]. Ancö chi vö rivä a Berzezzi in trenu u pö chinä in Vuè o a Spôtùrnu e pigiä 'na curiera lucäle. Pe rivä cu'a màcchina bezöĝn̂a pigiä l'autustradda A10, sciurtì a Sann-a (pe chi vegne da nord e da levante) o a Spôtùrnu (da punente) e pruseguì insc'â SS1 Aurelia. Vìa mä, i porti de riferimentu sun quelli de Sann-a, Vuè e Finä, mentre l'areuportu ciü vixìn u l'è quellu de Zena. == Notte == <references /> {{Clear}} == Ätri prugètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Berzezzi| ]] m571tonqrwhghgbmffmk6rf2ublqkfk Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize) 4 5288 273989 272517 2026-09-15T12:58:39Z MediaWiki message delivery 5364 /* Scambio Server - La tua wiki presto sarà in modalità solo lettura per un breve periodo */ nêuva seçión 273989 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Archìvio |titolo = Archìvio |testo = * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2010|Archìvio 2010]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2011|Archìvio 2011]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2012|Archìvio 2012]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2013|Archìvio 2013]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2014|Archìvio 2014]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2015|Archìvio 2015]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2016|Archìvio 2016]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2017|Archìvio 2017]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2018|Archìvio 2018]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2019|Archìvio 2019]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2020|Archìvio 2020]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2021|Archìvio 2021]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2022|Archìvio 2022]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2023|Archìvio 2023]] * [[Wikipedia:Community portal (comunicaçioìn in ingléize)/Archìvio 2024|Archìvio 2024]] }} == Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! == Dear All, We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture. * Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]] * When: Jan 19, 2025 * Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025). * Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 * Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]] To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025. Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language. Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all. Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate. Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success! For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] 13:08, 16 zen 2025 (CET) <!-- Messaggio inviato da User:ZI Jony@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:11, 24 zen 2025 (CET) </div> <!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Utente:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discûscioîn ûtente:MediaWiki message delivery|discuscioìn]]) 03:36, 29 zen 2025 (CET) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Utente:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discûscioîn ûtente:MediaWiki message delivery|discuscioìn]]) 03:36, 29 zen 2025 (CET) </div> <!-- Messaggio inviato da User:Tiven2240@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:48, 3 fre 2025 (CET) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter == <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 09:29, 22 fre 2025 (CET) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 19:51, 7 màr 2025 (CET) </div> <!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == GFDL == [[File:BD-propagande colour en.jpg|thumb|right]] Hello! GFDL is not a good license for media files. So it should not be used for new uploads. I have written to a few users using a translator. I do not know if it gives a good result or not so I try here in English (with a translation below). My question is if those that have uploaded files as GFDL would also be willing to relicense to CC-BY-SA-4.0. Also I would like to point out that articles on Wikipedia is licensed CC-BY-SA-4.0 so when they are used it is mandatory to use the same license. So when spoken wikipedia articles are uploaded as GFDL it is a violation of the license terms. Those files should either be deleted or relicensed to CC-BY-SA-4.0. ---- Bon giû! O GFDL no l’é n’in bonä licensa pe i file multimediâ. Perchè o nu deveiva esse adoperô pe-o carigâ file nòvî. Mi l’ho scrito a quarchi ueuvo adoperando un traduzionnaire. No sò scî in risûta a l’é ouaighe ou nò, chi c’à provo a scrivî in inglése (cun n’in traduzion dae sota). A me dumanda a l’é se chî ch’hanno carigò i file cun GFDL ancun ti sun disposti a reinformâ a CC-BY-SA-4.0. Primmamente, veuggio segnâ che i articoli de Wikipedia sun licensiä CC-BY-SA-4.0, quindi in adoperâ quela licensa a l’é obbligatorio. Quindi quandu gli articoli parlæti de Wikipedia i veggian carigæ cun GFDL, l’é in violazion di termini de-a licensa. Quî file deven sêa strassæ sêa reinformæ a CC-BY-SA-4.0. [[Utente:MGA73|MGA73]] ([[Discûscioîn ûtente:MGA73|discuscioìn]]) 20:13, 11 màr 2025 (CET) : Bon giû [[User:Arbenganese]], [[User:N.Longo]], [[User:Giodiassi5]]. Pe favô lêze sto mesaggio. Se ti te domande comme mi l’ho notò i file, ti peuvedeî cianâ a [[:c:Commons:Village_pump/Proposals#Proposal_(change_GFDL_cut-off_date)|sto proposeto in Commons]]. --[[Utente:MGA73|MGA73]] ([[Discûscioîn ûtente:MGA73|discuscioìn]]) 19:59, 9 arv 2025 (CEST) == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 03:56, 13 màr 2025 (CET) <!-- Messaggio inviato da User:UOzurumba (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == Your wiki will be in read-only soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2024-03-20|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-03-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2024-03-20T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2024-03-20|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:15, 15 màr 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:04, 4 arv 2025 (CEST) </div> <!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 18:11, 16 arv 2025 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:Hide on Rosé@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:34, 17 arv 2025 (CEST) </div> <!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 17:03, 28 arv 2025 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:41, 29 arv 2025 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:08, 6 màz 2025 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:Sannita (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|discusción]])</bdi> 00:07, 16 màz 2025 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 17:26, 22 màz 2025 (CEST) </div> <!-- Messaggio inviato da User:Sannita (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> [[Utente:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discûscioîn ûtente:MediaWiki message delivery|discuscioìn]]) 05:07, 28 màz 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|discusción]]) 18:47, 29 màz 2025 (CEST)</bdi> <!-- Messaggio inviato da User:Udehb-WMF@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:00, 14 zùg 2025 (CEST) </div> <!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates == <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> [[Utente:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discûscioîn ûtente:MediaWiki message delivery|discuscioìn]]) 19:44, 17 zùg 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 22:57, 27 zùg 2025 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:Johan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Utente:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discûscioîn ûtente:MediaWiki message delivery|discuscioìn]]) 14:45, 14 lùg 2025 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 23:36, 26 agó 2025 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:Quiddity (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-09-24|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-09-24|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 17:42, 18 set 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 01:03, 19 set 2025 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:ABreault (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-09-22_Wikipedias&oldid=29294855 --> == Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees == <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> [[Utente:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discûscioîn ûtente:MediaWiki message delivery|discuscioìn]]) 06:48, 9 òtô 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project == <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:43, 20 òtô 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 15:12, 30 òtô 2025 (CET) <!-- Messaggio inviato da User:MKaur (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project == <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:22, 20 nov 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 zen 2026 (CET) <!-- Messaggio inviato da User:ZI Jony@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Utente:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discûscioîn ûtente:MediaWiki message delivery|discuscioìn]]) 14:21, 18 zen 2026 (CET) <!-- Messaggio inviato da User:Tiven2240@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 22:01, 19 zen 2026 (CET) <!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Messaggio inviato da User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Utente:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discûscioîn ûtente:MediaWiki message delivery|discuscioìn]]) 19:11, 3 arv 2026 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:ZI Jony@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Utente:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discûscioîn ûtente:MediaWiki message delivery|discuscioìn]]) 02:58, 26 arv 2026 (CEST) </bdi> <!-- Messaggio inviato da User:Codename Noreste@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Vote now in the 2026 U4C election == <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 màz 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|discusción]])</bdi> 19:11, 23 zùg 2026 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:Codename Noreste@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki == <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 zùg 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 lùg 2026 (CEST) </bdi> <!-- Messaggio inviato da User:DreamRimmer@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="it" dir="ltr">Scambio Server - La tua wiki presto sarà in modalità solo lettura per un breve periodo</span> == <div lang="it" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Leggi questo messaggio in un'altra lingua]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Wikimedia Foundation]] scambierà il traffico tra i suoi data center. Lo scopo è accertarsi che Wikipedia e le altre wiki Wikimedia riescano a rimanere online anche dopo un disastro. Tutto il traffico sarà commutato il giorno '''{{#time:j xg|2026-09-23|it}}'''. Il test avrà inizio alle '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Purtroppo, a causa di alcune limitazioni di [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], tutte le attività di modifica dovranno essere interrotte mentre si effettua il cambio. Ci scusiamo per il disagio, stiamo lavorando per minimizzarlo in futuro. Un banner apparirà su tutte le wiki 30 minuti prima dell'inizio dell'operazione. Questo avviso rimarrà visibile fino alla fine dell'operazione. Puoi contribuire alla [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate traduzione o correzione] di questo testo. '''Sarai in grado di leggere, ma non di modificare, tutte le wiki per un breve periodo di tempo.''' * Il giorno {{#time:l j xg Y|2026-09-23|it}} non sarà possibile effettuare modifiche per al massimo un'ora. * Se proverai a modificare o a salvare durante il periodo di sospensione, vedrai apparire un messaggio d'errore. Speriamo che nessuna modifica venga persa durante questi pochi minuti, ma non possiamo garantirlo. Se vedi apparire il messaggio di errore, per cortesia attendi fino a che non sia tornato tutto alla normalità. Da quel momento potrai salvare le tue modifiche. È comunque consigliabile fare prima una copia delle modifiche, per essere pronti a ogni eventualità. ''Altre conseguenze'': * I processi in background saranno più lenti e alcuni potrebbero interrompersi. I link rossi potrebbero non essere aggiornati velocemente come al solito. Se crei una voce per cui esiste già un link entrante a partire da un'altra voce, il collegamento rimarrà rosso più a lungo del solito. Alcuni script in esecuzione di lunga durata dovranno essere fermati. * La distribuzione del codice dovrebbe avvenire normalmente come le altre settimane. Tuttavia, alcuni blocchi nell'aggiornamento del codice potrebbero avvenire puntualmente se l'operazione lo dovesse richiedere in seguito. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] non sarà disponibile per circa 90 minuti. Il progetto potrebbe essere posticipato se necessario. Puoi [[wikitech:Switch_Datacenter|leggere la tabella di marcia su wikitech.wikimedia.org]]. Ogni cambiamento sarà annunciato nella tabella di marcia. '''Per favore, condividi queste informazioni con la tua comunità.'''</div><section end="server-switch"/> </div> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 14:58, 15 set 2026 (CEST) <!-- Messaggio inviato da User:Trizek (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> ku953e6v4yi38vmwnvdl37hfxzo4dcl Musso (Italia) 0 25279 274021 214856 2026-09-16T10:35:45Z Luensu1959 1211 nomme locale 274021 wikitext text/x-wiki '''Musso''' (''Muss'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Musso |Panorama = Musso_1.JPG |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Commo |Amministratore locale = Marco Pozzi |Partito = lìsta cìvica |Data elezione = 26-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Colico]] (LC), [[Dongo]], [[Pianello del Lario]] |Nome abitanti = (it) ''Mussesi'' ò ''Mussiani'' |Patrono = Sàn Biâxo |Festivo = 3 frevâ |Mappa = Map_of_comune_of_Musso_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Musso inta provìnsa de Commo. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Commo}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]] 0l2pnsq2318jvxu8n0epobkrsx76uu4 Nesso (Italia) 0 25281 274022 214906 2026-09-16T10:38:11Z Luensu1959 1211 nomme locale 274022 wikitext text/x-wiki '''Nesso''' (''Ness'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Nesso |Panorama = Nesso,_vista_dal_lago.jpg |Didascalia = Vìsta de Nesso da-o [[lâgo de Còmmo]] |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Commo |Amministratore locale = Massimo Morini |Partito = lìsta cìvica |Data elezione = |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Argegno]], [[Brienno]], [[Caglio (Italia)|Caglio]], [[Faggeto Lario]], [[Laglio]], [[Lezzeno]], [[Pognana Lario]], [[Sormano]], [[Veleso]], [[Zelbio]] |Nome abitanti = (it) ''Nessesi'' |Patrono = Sànti Pê e Pòulo |Festivo = 26 zùgno |Mappa = Map_of_comune_of_Nesso_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Nesso inta provìnsa de Commo. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Commo}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]] 20o4qu6vfllhxplc7ssa1wukh7n1xf2 Novedrate 0 25282 274023 214858 2026-09-16T10:40:00Z Luensu1959 1211 nomme locale 274023 wikitext text/x-wiki '''Novedrate''' ((''Nuedraa'' ò ''Novedraa'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Novedrate |Panorama = Chiesa_di_SS._Donato_e_Carpoforo_Novedrate.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Commo |Amministratore locale = Serafino Grassi |Partito = lìsta cìvica ''Grassi per Novedrate'' |Data elezione = 19-6-2016 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Carimate]], [[Figino Serenza]], [[Lentate sul Seveso]] (MB), [[Mariano Comense]] |Nome abitanti = (it) ''Novedratesi'' |Patrono = Sànti Donòu e Carpoforo |Festivo = prìmmo fìn setemànn-a de seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Novedrate_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Novedrate inta provìnsa de Commo. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Commo}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]] i8bbqa5pdc3jn2317uw99r3v43jrr0y Template:Cuxinn-a ligure 10 28161 273990 267116 2026-09-15T12:59:09Z Arbenganese 12552 +Cuňigliu brüscau 273990 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Cuxinn-a ligure |title = [[Cuxìnn-a lìgure]] |state = collapsed |group1 = Òrdêuvre |list1 = [[Fugassa zeneise]]{{·}}[[Pàn frîto]] |group2 = Prìmmi |list2 = [[Barbagiuan]]{{·}}[[Menestrinn-a coe öve]]{{·}}[[Panchêutto]]{{·}}[[Trenette co-o pesto]] |group3 = Sàrse e tócchi |list3 = [[Pesto]] |group4 = Péscio |list4 = [[Ancioe co-a sâ]]{{·}}[[Stocafi]] |group5 = Verdûa |list5 = [[Cundigiùn]] |group6 = Segóndi |list6 = [[Çìmma a-a zenéize]]{{·}}[[Çima de vitéla aa sanremasca]]{{·}}[[Cuňigliu brüscau]] |group7 = Formàggi e frûta |list7 = {{·}} |group8 = Dôsci |list8 = [[Baxìn d'Arbenga]]{{·}}[[Cobelétti]]{{·}}[[Pêti de muniga]]{{·}}[[Turta de sücca dûse]] |group9 = [[Vìn da Ligùria|Vìn]] e béive |list9 = {{·}} }} <noinclude>[[Categoria:Template de navegaçión - Ligùria]] [[Categoria:Template de navegaçión - socjêtæ]] [[Categorîa:Cuxìnn-a lìgure|*]]</noinclude> cvgq95y76h6i84lsnpmby2g6nevrldz Template:Letiatûa in lìgure 10 30556 274013 273904 2026-09-15T16:30:24Z N.Longo 12052 wl 274013 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Letiatûa in lìgure |title = [[Letiatûa in lìgure]] |state = collapsed |groupstyle = text-align:left; |liststyle = text-align:left; |group1 = [[XII secolo|Sécolo XII]] |list1 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = [[Raimbaut de Vaqueiras]] |group2 = Òpere |list2 = Anònimi: ''[[Testaménto de Raimondo Pictenado]]''{{·}}''[[Dichiaraçiùn de Paxia]]''; Raimbaut: ''[[Contrasto co-ina dònna zeneize|Contràsto co-ina dònna zenéize]]''{{·}}''[[Descord a ciù léngoe]]'' }} |group2 = [[XIII secolo|Sécolo XIII]] |list2 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = [[Anònimo zeneize|Anònimo Zenéize]] |group2 = Òpere |list2 = Anònimo Zenéize: [[Còdice Morfìn]]; Anònimi: ''[[Fórmola de sconzûo do 1222]]''{{·}}''[[I Xzeneijzi cum Maria]]''{{·}}''[[Làpide di fræ Scimonétta e Perçivàlle Lercâ]]'' }} |group3 = [[XIV secolo|Sécolo XIV]] |list3 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = [[Gêumo de Bàvai]]{{·}}[[Lùcco Patê]]{{·}}[[Aleràmmo Traversàgni]] |group2 = Òpere |list2 = Anònimi: ''[[Confortatöio da Conpagnîa da Mizeicòrdia]]''{{·}}''[[Manoscrîto 1.2.7 Bibliotêca Bêrio]]''{{·}}''[[Manoscrîto m.r.II.1.6]]''{{·}}''[[Manoscrîto m.r.IV.1.15]]''{{·}}''[[Manoscrîto It. VI 285]]''{{·}}''[[Manoscrîto Franzoniàn 56]]''{{·}}''[[Instruçioìn a Seguràn]]''{{·}}''[[Létia a l'amiràlio de Turchîa]]''; De Bàvai: ''[[Lo libro de la misera humana condicione]]''; Patê: ''[[Tratâto de virtù e di vìççi (Lùcco Patê)|Tratâto de virtù e di vìççi]]''; Traversàgni: ''[[Legenda de Sancta Elizabet]]'' }} |group4 = [[XV secolo|Sécolo XV]] |list4 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = [[Giâxo Axòu]]{{·}}[[Iàcopo Braxéllo]]{{·}}[[Andrîa De Frànchi Bùrgao]]{{·}}[[Andrieu Giustiniàn Bànca]] |group2 = Òpere |list2 = Anònimi: ''[[Preghêa a-a vèrgine in arbenganéize do 1461]]''{{·}}''[[Propoxiçión cóntra o Galiöto do Carétto]]''{{·}}''[[Propoxiçión pi-â refæta do meu e do pòrto]]''{{·}}''[[La raxone de la Pasca]]''; Axòu: ''[[Relaçión da batàggia de Pònsa]]''; Braxéllo: ''[[Discórso cóntra o lùsso di röboìn]]''{{·}}''[[Rìmme vorgæ (Iàcopo Braxéllo)|Rìmme vorgæ]]''; Bùrgao: ''[[Rìmme vorgæ (Andrîa De Frànchi Bùrgao)|Rìmme vorgæ]]''; Giustiniàn Bànca: ''[[Relaçión de l'atàcco e a diféiza de Scîo]]'' }} |group5 = [[XVI secolo|Sécolo XVI]] |list5 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = [[Zân'Aostìn Abòu]]{{·}}[[Benàrdo Castelétto]]{{·}}[[Bernabè Çigâa Cazê]]{{·}}[[Viçénso Dartónn-a]]{{·}}[[Pòulo Fuggetta|Pòulo Fogétta]]{{·}}[[Benéito Schenón]]{{·}}[[Bertomê Senàrega]]{{·}}[[Cristòffa Zabâta]] |group2 = Òpere |list2 = Anònimi: ''[[Comédia de Ansèrmo]]''{{·}}''[[Opera e lamento de Zena]]''{{·}}''[[Opera do 1526]]''{{·}}''[[Relaçión in scî fæti de Bargàggi]]''; Abòu: ''[[Cronàche savonéixi]]''; Castelétto, Cazê, Dartónn-a, Fogétta, Schenón e Zabâta: ''[[Rime diverse in lengua zeneise]]''; Cazê: ''[[Discorso in lingua genovese doppo la elettione del Serenissimo Duce di Genova il Signor Antonio Cebà|Discórso do 1593]]''{{·}}''[[Discorso nella elettione del Serenissimo signor Agostino Doria duce, et de l'illustrissimo e reverendissimo signor Oratio Spinola Arcivescovo di Genova|Discórso do 1601]]''; Senàrega: ''[[Discórso do dûxe Matê Senàrega]]'' }} |group6 = [[XVII secolo|Sécolo XVII]] |list6 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = [[Zâne Françésco Bafîgo]]{{·}}[[Fulgénçio Baldàn]]{{·}}[[Françésco Bogiàn]]{{·}}[[Antönio Giùlio Brìgnoe Sæ]]{{·}}[[Dotô Cangialànsa]]{{·}}[[Pêo Zâne Capriâ]]{{·}}[[Càrlo Andrîa Castagnêua]]{{·}}[[Gian Giacomo Cavalli|Giàn Giàcomo Cavàllo]]{{·}}[[Gabriælo Ciabrea|Gabriælo Ciabrêa]]{{·}}[[Pêo Giöxèppe Giustiniàn]]{{·}}[[Françésco Màia Mæn]]{{·}}[[Giobàtta Merèllo]]{{·}}[[Pantalìn Moâsànn-a]]{{·}}[[Zân'Aostìn Polinâ]]{{·}}[[Giuliàn Rósso]]{{·}}[[Stêva Rósso]]{{·}}[[Aostìn Scciafìn]]{{·}}[[Geliàndro Sganbào]]{{·}}[[Zâne Andrîa Spìnoa]] |group2 = Òpere |list2 = Anònimi: ''[[Encomio nella elettione del Serenissimo signor Bernardo Clavarezza duce della Serenissima Republica di Genova|Discórso pò-u Benàrdo Cravaæsa]]''{{·}}''[[La Bagolina]]''; Bafîgo: ''[[Lamento dra reginna de Svezia traduto in lengua darseniella e adattòu sciù Lucrezia in ra mòrte do sò galante|Lamento dra reginna de Svezia]]''; Baldàn: ''[[A ro segnó Domenego Fiasella Eççelentissimo Depentò]]''; Bogiàn, Cavàllo, Giustiniàn, Rósso G.: ''[[Ra Cittara Zeneize]]''; Brìgnoe Sæ: ''[[Ra dònna interesà]]''{{·}}''[[I due anelli simili]]''{{·}}''[[Li comici schiavi]]''; Cangialànsa: ''[[Lamento d'unna zóvena marià con un viegio]]''; Capriâ: ''[[Ra finta caritè]]''; Castagnêua: ''[[Zena insendià]]''; Cavàllo: ''[[Applauzo de Zena]]''; Ciabrêa: ''[[Serenâta I]]''{{·}}''[[Serenâta II]]''; Mæn: ''[[Il fazzoletto]]''; Merèllo: ''[[Pe ra canzon dre formaggette]]''; Moâsànn-a: ''[[Cansonê (Moâsànn-a)|Cansonê]]''; Polinâ: ''[[Il genio ligure trionfante]]''; Rósso G.: ''[[Manoscrîto 1.2.7 Bibliotêca Bêrio]]'' <small>(''[[Ro viaggio de Venexa]]''{{·}}''[[Incoronation dro Duxe Lissandro Spinnoa]]'')</small>{{·}}''[[Manoscrîto E.V.9 Bibliotêca Universcitâia de Zêna]]'' <small>(''[[Descriçión da pèsta]]'')</small>; Rósso S.: ''[[L'antico valore de gli huomini di Taggia]]''; Scciafìn: ''[[Applausi per l'ellettione del doge Agostino Pallavicino|Discórso pe l'Agostìn Pravexìn]]''; Sganbào: ''[[La Zingara]]''; Spìnoa: ''[[L'Ariodante]]''{{·}}''[[L'Europa]]''{{·}}''[[La perfidia fulminata da Sansone]]'' }} |group7 = [[XVIII secolo|Sécolo XVIII]] |list7 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = [[Toràrbo Armònico]]{{·}}[[Lùcco Màia Capón]]{{·}}[[Anbrêuxo Cónti]]{{·}}[[Steva De Franchi|Stêva De Frànchi]]{{·}}[[Bacìccia Degradòu]]{{·}}[[Antönio Duràsso]]{{·}}[[Gaitàn Galìn]]{{·}}[[Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti]]{{·}}[[Fabrìçio Giâno]]{{·}}[[Antönio Pescétto]]{{·}}[[Çitén Picêda]]{{·}}[[Antönio Màia Posêu]]{{·}}[[Ònoròu Antönio Rìcci-Gentî]]{{·}}[[Luciàn Rósso]] |group2 = Òpere |list2 = Anònimi: ''[[Cansón de goæra sascelìnn-a]]''{{·}}''[[Libeaçion de Zena]]''{{·}}''[[Manoscrîto E.I.19]]'' <small>(''[[Intermêzo da tragédia Svanvita]]'')</small>{{·}}''[[Manoscrîto 55.J.III.10]]'' <small>(''[[Canto unico]]'')</small>{{·}}''[[Ra descrizion dra vitta dro Figgio Pròdigo divisa in trei canti]]''{{·}}''[[Sonétto pi-â goæra do 1625]]''{{·}}''[[Trionfo dro pòpolo zeneise]]''; Armònico: ''[[Ro valoroso combatimento de Zane Antògno Maglion]]''; Capón: ''[[A canzun de Franzé u peguror]]''; Cónti, De Frànchi, Galìn, Gastâdo, Goîdo, Tôzo e Vicêti: ''[[Ra Gerusalemme deliverà]]''; De Frànchi: ''[[L'avocâto Patèlla]]''{{·}}''[[Ra locandera de Sampedarenna]]''{{·}}''[[Re preçiose ridicole]]''{{·}}''[[Ro Chitarrin]]''{{·}}''[[Ro mariezzo per fòrça]]''{{·}}''[[Ro retorno non previsto|Ro ritorno non previsto]]''; Degradòu: ''[[Cançonetta patriòtica in sciù l'aia dra Carmagnòla]]''; Duràsso: ''[[Dialogo successo ne a sala dro Consegetto da inverno tra Bernardo, Allerame, Giosæppe e Nicola poære e figgio, Tommaso e un inspettou|Dialogo successo ne a sala dro Consegetto da inverno]]''; Galìn: ''[[Cadenna zeneise]]''; Gavòtti: ''[[Er quatter saxonj]]''; Giâno: ''[[Vitöia cóntra i Tùrchi do capitàgno Castelìn]]''; Pescétto: ''[[Manoscrîto VII.4.34]]'' <small>(''[[Per re felisissime nozze dro signor Maggiœu con ra signora Laoretta Ciappe]]'')</small>; Picêda: ''[[Cantilena pattriòttica]]''; Posêu: ''[[Sonetti acrostici]]''; Rìcci-Gentî: ''[[Egloga pescatoria]]''; Rósso: ''[[Pervœzze in sogno der meister da schêura der Morœre]]'' }} |group8 = [[XIX secolo|Sécolo XIX]] |list8 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = [[Federîgo Alizêro|Federîgo Aizê]]{{·}}[[Nicolin Baçigalô|Nicolìn Baçigalô]]{{·}}[[Cristòffa Castelìn]]{{·}}[[Gioanìn Cazàssa|Zâne Cazàssa]]{{·}}[[Andrîa Cereghìn]]{{·}}[[Doàrdo Michê Ciòzza]]{{·}}[[Luigi Domenico Farina|Loîgi Doménego Fænn-a]]{{·}}[[Doménego Garèllo]]{{·}}[[Bertomê Mòrchio]]{{·}}[[Stêva Parödi]]{{·}}[[Giöxèppe Peagàllo]]{{·}}[[Loîgi Michê Pedevìlla]]{{·}}[[Loîgi Perséuggio]]{{·}}[[Antönio Pescétto]]{{·}}[[Martin Piaggio|Martìn Piàggio]]{{·}}[[Françésco Pisórno]]{{·}}[[Giöxèppe Pòggi]]{{·}}[[Andrea Pollano|Andrîa Polàn]]{{·}}[[Pons Rebuffel]]{{·}}[[Andrîa Ròcca]]{{·}}[[Tomâxo Torterêui]]{{·}}[[Giobatta Vigo|Giobàtta Vîgo]] |group2 = Òpere |list2 = Anònimi: ''[[Achille in Sciro]]''{{·}}''[[Doe compagne de scheua]]''; Aizê: ''[[Il matrimonio di Goldoni]]''; Baçigalô: ''[[Ciù a poïa che o mâ]]''{{·}}''[[Enéide (Nicolìn Baçigalô)|Enéide]]''{{·}}''[[Inni civili]]''{{·}}''[[L'öcaxon a fa l'òmmo laddro]]''{{·}}''[[Odi ed Epodi]]''{{·}}''[[O mego pe forza]]''{{·}}''[[I manézzi pe maiâ 'na fìggia|Manezzi pe majâ 'na figgia]]''{{·}}''[[Pigiâse o mâ do Rósso o cartâ|Piggiäse ö mâ do Rosso ö cartâ]]''{{·}}''[[Poêxîe çernûe (Nicolìn Baçigalô)|Poêxîe çernûe]]''{{·}}''[[Prose rimæ]]''{{·}}''[[Sfroxi a-o Parnaso]]''; Castelìn: ''[[Sciô Regiña|Lunâio do sciô Regìnn-a]]'' <small>(1850)</small>; Cazàssa: ''[[A sanfornia zeneize]]''{{·}}''[[Vocabolâio Zenéize-Italiàn do Zâne Cazàssa|Vocabolâio Zenéize-Italiàn]]''; Cereghìn: ''[[Cansonetta neuva d'un zoveno de montagna ambiçioso de piggiâ moggê in çittæ convinto che a donna çittadinna a l'è ciù grassa|Cansonetta neuva]]''; Ciòzza: ''[[Congiura contro a Repùbblica de Zena]]''{{·}}''[[Giuseppe Musso (romànzo)|Giuseppe Musso]]''{{·}}''[[Paolo da Neuve duxe de Zena]]''{{·}}''[[Raffæle da Töre oscìa Zena e Savòia]]''{{·}}''[[Unna vitta infeliçe]]''{{·}}''[[Viçende umanne]]''; Fænn-a: ''[[Sciô Regiña|Lunâio do sciô Regìnn-a]]'' <small>(föe vàrie)</small>; Garèllo: ''[[Le gelosie del Signor Regina]]''; Parödi: ''[[Stöia di fæti ciù importanti successi in Zena da-o giorno eutto settembre 1847 a tutto o giorno sei arvî 1849|Stöia di fæti ciù importanti successi in Zena]]''; Peagàllo: ''[[Arecugéita de poêxîe inédite (Giöxèppe Peagàllo)|Arecugéita de poêxîe inédite]]''; Pedevìlla: ''[[A Colombiade]]''{{·}}''[[Lunäi do sciô Tocca]]''; Perséuggio: ''[[I pastoî a-o presepio]]''{{·}}''[[L'ærboo da misëia]]''{{·}}''[[O cagnetto da scignöa]]''{{·}}''[[O scindico de Vallefreida]]''{{·}}''[[O sciòpero de camëe]]''{{·}}''[[O sposaliçio da Misëia]]''{{·}}''[[O strassê in villezzatùa]]''{{·}}''[[Un paize socialista]]''{{·}}''[[Un pentemin a Zena]]''; Pescétto: ''[[Il cholera in Genova]]''{{·}}''[[In occasione del terzo secolare dell'apparizione di N.S. di Misericordia in Savona]]''{{·}}''[[Memoia da festa patriottica]]''; Piàggio: ''[[Ciaravalle Zeneize]]''{{·}}''[[Ezöpo zenéize|Esopo Zeneize]]''{{·}}''[[Sciô Regiña|Lunâio do sciô Regìnn-a]]'' <small>(1815-1843)</small>; Pisórno: ''[[O cannocciale de Savonna]]''; Pòggi: ''[[Ginna de Sampedænna]]''; Polàn: ''[[Sciô Regiña|Lunâio do sciô Regìnn-a]]'' <small>(poêxîe vàrie)</small>; Rebuffel: ''[[E doue bessoune]]''{{·}}''[[La Siagne: Poème Lyrique]]''; Vîgo: ''[[Fili d'erba]]''{{·}}''[[O Chitarrin]]''{{·}}''[[Tipi e macchiette]]''<br />Giornâli: ''[[O Balilla]]''{{·}}''[[Balilla (Bonezàire)|O Balilla (de Bonezàire)]]''{{·}}''[[O Castigamatti]]''{{·}}''[[O Çittadin]]''{{·}}''[[O Ficcanaso]]''{{·}}''[[O sciô Reginna e sciô Tocca]]''{{·}}''[[O Stafî]]''{{·}}''[[O Zeneize]]'' }} |group9 = [[XX secolo|Sécolo XX]] |list9 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = {{Navbox subgroup |group1 = Zenéize |list1 = [[Aldo Acquarone]]{{·}}[[Carlo Domingo Adamoli]]{{·}}[[Italo Mario Angeloni]]{{·}}[[Luigi Anselmi]]{{·}}[[Giuliano Balestrieri]]{{·}}[[Ernesto Bertolotto]]{{·}}[[Elena Bono]]{{·}}[[Agostino Bruno]]{{·}}[[Giorgio Cambiaso]]{{·}}[[Mario Cappello]]{{·}}[[Giovanni Battista Caprile]]{{·}}[[Costanzo Carbone]]{{·}}[[Davide Castelli]]{{·}}[[Daniele Caviglia]]{{·}}[[Ettore Chiappe]]{{·}}[[Carlo Costa]]{{·}}[[Angelo De Ferrari]]{{·}}[[Gherardo del Colle]]{{·}}[[Emilio Del Maestro]]{{·}}[[Gian Mario Faggioni]]{{·}}[[Doardo Firpo|Edoardo Firpo]]{{·}}[[Pino Flamigni]]{{·}}[[Freirîgo Gàzzo]]{{·}}[[Alfonso Ghiotti]]{{·}}[[Roberto Giannoni]]{{·}}[[Alfredo Gismondi]]{{·}}[[Alessandro Guasoni]]{{·}}[[Plinio Guidoni]]{{·}}[[Enzo La Rosa]]{{·}}[[Piero Maffei]]{{·}}[[Carlo Malinverni]]{{·}}[[Marino Merello]]{{·}}[[Mauro Montarese]]{{·}}[[Alessandro Monti]]{{·}}[[Guido Nilsen]]{{·}}[[Silvio Opisso]]{{·}}[[Sandro Patrone]]{{·}}[[Vito Elio Petrucci]]{{·}}[[Luigi Poggi]]{{·}}[[Costantino Preve]]{{·}}[[Francesco Puppo]]{{·}}[[Giovan Battista Rapallo]]{{·}}[[Francesco Rocchino]]{{·}}[[Enrico Scaravelli]]{{·}}[[Sergio Sileri]] |group2 = Âtri parlæ |list2 = [[Emilio Azaretti]]{{·}}[[Rodolfo Badarello]]{{·}}[[Giannino Balbis]]{{·}}[[Maurizio Barzizza]]{{·}}[[Paolo Bertolani]]{{·}}[[Andrea Capano]]{{·}}[[Giuseppe Cassinelli]]{{·}}[[Giuseppe Cava]]{{·}}[[Angelo Daglio]]{{·}}[[Rosita Del Buono]]{{·}}[[Franco D'Imporzano]]{{·}}[[Virgilio Fedi]]{{·}}[[Renzo Fregoso]]{{·}}[[Culoumbu Gajòun|Colombo Gajone]]{{·}}[[Giovanni Ghione]]{{·}}[[Livio Gianolla]]{{·}}[[Giovanni Giudici]]{{·}}[[Antonio Leale]]{{·}}[[Ubaldo Mazzini]]{{·}}[[Ettore Morteo]]{{·}}[[Luì Notari|Louis Notari]]{{·}}[[Luigi Panero]]{{·}}[[Guido Pastor]]{{·}}[[Antonio Rebaudo]]{{·}}[[Filipu Giliu Rostan|Filippo Rostan]]{{·}}[[Mario Scaglia]]{{·}}[[Rensu Villa|Renzo Villa]]{{·}}[[Cesare Vivaldi]]{{·}}[[Ettore Zunino]] }} |group2 = Òpere |list2 = {{Navbox subgroup |group1 = Zenéize |list1 = Acquarone: ''[[Bòcce (Aldo Acquarone)|Bòcce]]''{{·}}''[[Braghe longhe]]''{{·}}''[[Discorsi e confidense da mæ portëa]]''{{·}}''[[Quande o gatto o no gh'é]]''{{·}}''[[Sonetti (Aldo Acquarone)|Sonetti]]''{{·}}''[[Sunetti e poemetti]]''; Adamoli: ''[[Reuse d'autunno]]''; Angeloni: ''[[Quande canta o mâ]]''; Anselmi: <small>(tèsti vàrri pò-u [[Gioxeppe Marzari|Marzari]])</small>; Balestrieri: ''[[A ballato do Besagno]]''; Bono: ''[[Gatto di Sangue]]''; Bruno: ''[[Lunäio de Savonna]]'' <small>(poêxîe vàrie)</small>{{·}}''[[O regallo pe-o 1865]]'' <small>(poêxîe vàrie)</small>; Cambiaso: ''[[E fóndeghe]]''{{·}}''[[L'inzegnê]]''; Cappello: ''[[Ma se ghe penso]]''; Caprile: ''[[O mogogno]]''; Carbone: ''[[Cansoin zeneixi]]''{{·}}''[[Co-a çigäa in sciâ canna]]''{{·}}''[[Quattro canti de Portöia]]''; Castelli: ''[[E peripeçìe do sciô Canella]]''{{·}}''[[O caravana]]''{{·}}''[[O testamento do sciô Lummetti]]''; Caviglia: ''[[A-o de là do mâ]]''{{·}}''[[E äe di àngei]]''; Chiappe: ''[[Rozzo e bozzo]]''; Costa: ''[[A stradda]]''; De Ferrari: ''[[E zà reciòcca l'öa]]''{{·}}''[[Quæxi 'na confescion]]''{{·}}''[[Tra Besagno e Cianderlin]]''{{·}}''[[Ùrtimi canti]]''; Del Maestro: ''[[A tascia in sciô ciæo]]''; Faggioni: ''[[Quello bonànima (Gian Mario Faggioni)|Quello bonànima]]''; Firpo: ''[[A vëa scoverta de l'América]]''{{·}}''[[Ciammo o martinpescòu]]''{{·}}''[[Fiore into gòtto]]''{{·}}''[[O grillo cantadô]]''{{·}}''[[Tutte le poesie (Edoardo Firpo)|Tutte le poesie]]''; Flamigni e Montarese: ''[['Na micca pe-o re]]''; Gazzo: ''[[A Diviña Comédia]]''{{·}}''[[Arpa zeneyze]]''; Ghiotti: ''[[A lotterìa de Zena]]''; Giannoni: ''[[E gagge]]''{{·}}''[[E trombe]]''; Gismondi: ''[[Arvî e giöxìe]]''{{·}}''[[Da-o mæ barcon]]''{{·}}''[[In faccia a-o nòstro mâ]]''; Guasoni: ''[[A pòula e a lunna]]''{{·}}''[[L'ätra Zena]]''{{·}}''[[L'òrto da madonnâ]]''; Guidoni: ''[[A çittæ deserta]]''{{·}}''[[Briscola (tiatro)|Brìscola]]''{{·}}''[[Controvento]]''{{·}}''[[L'östaia]]''{{·}}''[[Sette corali]]''{{·}}''[[Zóvena co-o parasô]]''; La Rosa: ''[[Colpi di timone]]''; Malinverni: ''[[Bolle de Savon]]''{{·}}''[[Due brocche de viovetta]]''; Merello: ''[[In tempo de goæra]]''; Monti: ''[[A storia da Madonna da Guardia]]''{{·}}''[[A vitta de San Françesco d'Assisi]]''{{·}}''[[Vitta de fræ Françesco o laico cappuçin ciammòu pe-o Paddre Santo da-o nòstro popolin]]''; Nilsen: ''[[Da San Loenso à Portofin]]''{{·}}''[[O fondo do mâ]]''; Opisso: ''[[L'isoa]]''; Patrone: ''[[A-o borgo chinno]]''{{·}}''[[A spinna sottî]]''{{·}}''[[I Vangeli]]''{{·}}''[[Veddri appannæ]]''; Petrucci: ''[[Bansigæ da l'æxìa]]''{{·}}''[[Ciù in là de paròlle]]''{{·}}''[[Graffionne]]''{{·}}''[[O quadrifeuggio]]''{{·}}''[[Un vento döçe]]''; Poggi: ''[[Da l'arba a-o tramonto]]''{{·}}''[[Lëzi...passa...taxi]]''; Puppo: ''[[D'arrescoso]]''; Rapallo: ''[[Caròtte co-o tocco de rava]]''{{·}}''[[Çento grantinne de riso]]''; Sileri: ''[[Òua che l'ombra a chinna]]''{{·}}''[[O zeugo sensa fin]]''{{·}}''[[Pòrto de mâ]]''<br />Giornâli: ''[[Zena (revìsta)|Zena]]'' |group2 = Âtri parlæ |list2 = Badarello: ''[[Chinze haiku e ätri versci]]''{{·}}''[[Fregogge de seunni]]''{{·}}''[[Stradde (Rodolfo Badarello)|Stradde]]''; Balbis: ''[[Trondemundu]]''{{·}}''[[Poesie (1970-2000)]]''; Barzizza: ''[[Grascie megu]]''; Bertolani: ''[[Avei]]''{{·}}''[[Diario greco]]''{{·}}''[[E gose, l'aia]]''{{·}}''[[Libi]]''{{·}}''[[Raità da neve]]''{{·}}''[[Seinà]]''; Capano: ''[[A sgavàudura e u dagliu]]''{{·}}''[[Gh'eira in ciarrun pautrùn]]''{{·}}''[[Teragnae]]''; Cassinelli: ''[[Cioiu de mazu]]''{{·}}''[[U fiö e a nöte]]''; Cava: ''[[Into remoin]]''; Daglio: ''[[Poesie dialettali]]''; Del Buono: ''[[O massetto]]''; D'Imporzano: ''[[A véja magìgura]]''{{·}}''[[Deixe suneti aragiai e trei puemeti stravaganti]]''{{·}}''[[Védri d'àiga durse]]''; Fregoso: ''[[Tazibao]]''; Gajone: ''[[Antologia Ovadese]]''; Ghione: ''[[Nàvego incontro a-o sô]]''{{·}}''[[Verso sei öe]]''; Gianolla: ''[[Dar Castelo au Razao]]''{{·}}''[[Lungo vota e vioi]]''; Giudici: ''[[Empie stelle]]''; Leale: ''[[Scannabaggi e perdidì]]''; Mazzini: ''[[A Passion do Signoe]]''{{·}}''[[A spedission de Caraa]]''{{·}}''[[Saggio di folklore spezzino]]''{{·}}''[[Sonetti vernacoli]]''{{·}}''[[Strofogi]]''; Morteo: ''[[Rime arascine]]''; Notari: ''[[A legenda de Santa Devota]]''{{·}}''[[Bülüghe munegasche]]''; Pastor: ''[[Vèlbure, rèijure, gàlbure]]''; Rebaudo: ''[[St'anu che ven]]''; Rostan: ''[[Tra l'erba]]''; Villa: ''[[E dùdure]]''{{·}}''[[I nénari]]''{{·}}''[[Vin de sccianchi]]''; Vivaldi C.: ''[[La vita sa di buono]]''; Zunino: ''[[I sc-feughi d'Rusin]]''{{·}}''[[In ser Piave]]'' }} }} |group10 = [[XXI secolo|Sécolo XXI]] |list10 = {{Navbox subgroup |group1 = Outoî |list1 = [[Enrica Arvigo]]{{·}}[[Mario Bagnara]]{{·}}[[Enrico Carlini]]{{·}}[[Alessandro Guasoni]]{{·}}[[Gianni Priano]]{{·}}[[Bruno Rombi]]{{·}}[[Bartolomeo Rottondo]]{{·}}[[Anselmo Roveda]]{{·}}[[Siro Vivaldi]] |group2 = Òpere |list2 = Arvigo: ''[[Renasce]]''; Bagnara e Rottondo: ''[[A fëa de San Bertomê]]''; Guasoni: ''[[Barcoin. Sette racconti in lingua ligure]]''{{·}}''[[Cantëgoe]]''; Priano: ''[[Nel raggio della catena]]''; Rombi: ''[[Vuxe de Câdesédda]]''; Roveda: ''[[A farta d'euio de framboase into sangue spantegòu]]''; Vivaldi: ''[[Basta ch'a nu pasa d'entu mi]]''{{·}}''[[Ginti e fati de Rimasùu]]'' }} }}<noinclude>[[Categorîa:Template de navegaçión - Ligùria]] [[Categorîa:Template de navegaçión - socjêtæ]] [[Categorîa:Letiatûa in lìgure|*]]</noinclude> 1mauv2muwur6kqxi5d8u3chmplv3smu Utente:Michæ.152 2 31538 274004 273829 2026-09-15T13:35:04Z Michæ.152 13747 274004 wikitext text/x-wiki {{Çitaçión|''O ténpo o pàssa e-a mòrte a vén,<br> biâti quélli ch'àn fæto do bén.''}} Me ciàmo Michele (Michelìn), són nasciûo a Zêna e ò pasòu i prìmmi doî ànni da mæ vìtta a Pêgi, ma òua staggo a Cornigén co-a mæ famìggia. Me són diplomòu a-o licêo scientìfico Enrico Fermi de Sàn Pê d'Ænn-a e a-o moménto són derê a studiâ Odontoiatrîa a l'Universcitæ de Zêna. Insémme a-o mæ percórso di stùddi scentìfichi, ò maturòu ànche ‘na fòrte pasción pe-e disciplìnn-e umanìstiche, ch'a m'à sponciòu a interesâme sôviatùtto de filosofîa e de letiatûa clàscica grêga e latìnn-a. Óltre a-a letûa, dónca, me piâxe ànche pasâ o mæ ténpo lìbero inta natûa, de spésso in biciclétta in scê artûe de Zêna ò a caminâ pe sentê in scî mónti. O mæ mesiâo o l'é de Pra, dónde l'é cresciûo mæ poæ ascì, ma l'é stæto de lóngo ræo sentî parlâ zenéize in famìggia, cómme òrmâi o càpita in tànti câxi. A ògni mòddo a mæ pasción pe-a letiatûa a m'à permìsso de megioâ o mæ zenéize co-a letûa di seu gréndi scritoî, sôviatùtto do Martin Piaggio e do Federico Gazzo. Cosci ò deçîzo de inparâ a adêuviâ a grafîa ofiçiâ pe fornî a mæ contribuçión, picìnn-a e inperfètta, inta trasmisción de ‘na tradiçión inportànte, ch'a pâ fâ de lóngo ciù fadîga a sorvevîve a-e generaçioìn. Ingenoaménte credûo coruçión de ‘na ciù viâxa léngoa italiànn-a, de spésso into pasòu o patrimònio di dialètti o l'é stæto dæto pe segûo e ànsi conscideròu inbaràsso pe superâ ‘n pasòu aretròu: sôlo inti ùrtimi ténpi émmo però acapîo che sti parlæ, dîti ciù precizaménte léngoe regionâli, són in veitæ ‘na manifestaçión ch'a l’aciànta e réixe inte ‘n’antighìscima tradiçión, paralélla a-a nòstra comùn identitæ italiànn-a. Sto tàggio da stöia, cómme di âtri, o l'é però restòu ciufîto cómme ‘na mutilaçión da nòstra ereditæ, che ne peu inpedî d'acapî e raxioìn profónde pe-e quæ sémmo quélli che sémmo. Pe quésto mi créddo che, inte ‘na soçietæ che pe divèrsci açidénti a l'é sénpre ciù invexendâ, omologâ, alienâ, a coscénsa do pòsto dónde vivémmo ne permétte de descrovî e avardâ a nòstra identitæ umâna: l'é cosci chi-â “cûa pe-a cultûa” a divégne alôa ‘na mêxìnn-a pe-a persónn-a, da quæ ànche quélli che vegniân aprêuvo a niâtri àn drîto de gödî. Do rèsto, cómme o dîva o George Steiner, fòscia davéi “quànde ‘na léngoa a mêue, un mòddo de inténde o móndo, un mòddo de amiâ o móndo o mêue insémme a lê”. == E pàgine ch'ò scrîto == === [[File:Natural science.png|30px|border]] Scénsa === ;[[Energîa]] ;[[Çélola]]'' ;:''[[DNA]]'' ;:''[[Mitocóndrio]]'' ;:''[[Proteìnn-a]]'' ;:''[[Traduçión (biologîa)]]'' ;:''[["Dògma" çentrâle da biologîa molecolâ|"Dògma" çentrâle da biologîa molecolâre]]'' ;[[Cheu]] ;[[Sàngoe]] ;[[Gróppo linfàtico]] ;[[Pélle]] ;[[Moutîa]] ;:''[[Zèrbia]]'' ;:''[[Risìpola]]'' ;:''[[Càmoa di dénti]] ;:''[[Tîxi]]'' ;:''[[Càncou]]'' === [[File:Icon History.svg|30px|border]] Stöia === ;[[Preistöia]] ;::''[[Fêugo]]'' ;::''[[Inbocatûa]]'' ;::''[[Rêla do fûzo]]'' ;::''[[Metàllo]]'' ;:''[[Etæ do Brónzo]]'' ;[[Scritûa]] ;::''[[Arfabêto latìn]]'' ;[[Viturii]] ;[[Brìcco Càrlo]] ;[[Prîa Scrîta]] ;[[Prîa de Issel]] ;[[Prîa do Dolmen]] ;[[Baigus]] ;[[Penn]] ;[[Fascîximo]] === [[File:Books Lypynsky icon.png|30px|border]] Letiatûa: outoî e êuvie === ;[[Letiatûa]] ;[[Omero]] ;:''[[Odissea]]'' ;:''[[Iliade (Omero)|Iliade]]'' ;[[Eraclito]] ;[[Alcmàn]] ;[[Mimnermo|Mimermo]] ;[[Solón]] ;[[Lucréçio]] ;[[Publio Virgilio Maron|Virgìlio]] ;:''[[Enéide]]'' ;[[Freirîgo Gàzzo|Federîco Gàzzo]] ;[[Gioanìn Cazàssa]] ;:''[[A sanfornia zeneize]]'' ;[[Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti]] ;[[Marcel Firpo]] [[File:Blason ville fr Menton (Alpes-Maritimes).svg|20px|border]] ;[[Culoumbu Gajòun]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] ;:''[[Antologia Ovadese]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] === [[File:P philosophy.svg|30px|border]] Filozofîa, coltûa e religión === ;[[Coltûa]] ;[[Soçiêtæ]] ;[[Çitæ]] ;[[Lengoàggio]] ;[[Léngoa]] ;[[Veitæ]] ;[[Sàn Pê]] ;[[Sàn Pòulo]] ;[[Mòuma]] === [[File:Flag map of Liguria.svg|30px|border]] Ligùria === ;[[Muniçìppi de Zêna]] ;[[Cornigén]] [[File:Speaker Icon.svg|20px|border]] ;:''[[Schéuggio do Gabàia]]'' ;:''[[Pónte de Cornigén]]'' ;:''[[Madonétta de Cornigén]]'' ;[[Pra]] ;[[Ôtri]] ;[[Mónte Béigoa]] ;[[Nìccio do Brìcco do Broxìn]] ;[[Sànpa do Diâo]] ;[[Bacan|Bacàn]] ;[[Colònna infâme de Ciasétta Caviglia]] ;[[Baxìlica de Nòstra Scignóra Asónta]] ;[[Ligüre d'l'Ultrezuvu d'Punainte]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] ;:''[[Dialetu uaröxiu]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]]'' ;[[Uô]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] [[File:Speaker Icon.svg|20px|border]] ;:[[Gexia d'Noštřa Scignuřa Asounta (Uô)]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] {{Babel|it|en-4|lij-3|lat-3}} 4us0oj855k0omye15vivomy77hqgpse Utente:Arbenganese/Sandbox/Bligar 2 32708 273994 273973 2026-09-15T13:05:00Z Arbenganese 12552 /* Aglìe */ Note 273994 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Passau |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Imperfettu |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 4zrofp093cx312z1irjp4heuk4qp2hx 273995 273994 2026-09-15T13:08:00Z Arbenganese 12552 /* Aglìe */ Cantar; indicativu 273995 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Passau |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Imperfettu |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> blszzyii26g7rov3chvcazwym4n78u8 273996 273995 2026-09-15T13:08:39Z Arbenganese 12552 /* Cantař */ Cungiuntivu 273996 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Passau |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Imperfettu |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> lcvwscskc35b1mt58zj5iqi4i78arpu 273997 273996 2026-09-15T13:09:23Z Arbenganese 12552 /* Cantař */ Cundissiunale e imperativu 273997 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Imperfettu |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |che mi a scie |che mi a fusse |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |che tü ti scii |che tü ti fussi |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Passau |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU | colspan="2" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |Presente |Passau |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |Cungiuntivu | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Imperfettu |Trapassau |Presente |Passau |Presente |- |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 0xsv6q9z9ana7vlgad6vetl3mcpa5tq 273998 273997 2026-09-15T13:11:44Z Arbenganese 12552 /* Gramatica */ spartisiun 273998 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 3i8dglwpmo08d41bjed7h6wmfn16egj 273999 273998 2026-09-15T13:13:24Z Arbenganese 12552 /* Cantař */ Verbu dìe, ind. e cong. 273999 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> a0h23z6rl5ij6i74070k6essoi3e57g 274000 273999 2026-09-15T13:14:07Z Arbenganese 12552 /* Dìe */ +cund. imper. 274000 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> f8lwtepalz4ln4hzw9di6s1taj8hty7 274001 274000 2026-09-15T13:15:10Z Arbenganese 12552 /* Dìe */ Dořme, indicativu 274001 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> s5v1a1zrkdijl0ob9gu9onafyt9axgy 274002 274001 2026-09-15T13:16:03Z Arbenganese 12552 /* Dořme */ +cung. 274002 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 8brj6ogh3psompxgj3oqdmlq08gx3k4 274003 274002 2026-09-15T13:16:47Z Arbenganese 12552 /* Dořme */ cund, imp. 274003 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumünitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi. * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è u duveřař ente tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a duřmiřia |mi aveřìa duřmiu | |- |Tü |ti duřmiřii |ti aveřìi duřmiu |dořmi! |- |ēř/ela |u/a duřmiřia |u l’aveřia duřmiu | |- |Nuiautri |u duřmiřiavamu |u aveřiavamu duřmiu | |- |Vuiautri |u duřmiřiavai |vuiautri u aveřiavai duřmiu |duřmii! |- |eli/ele |i/e duřmiřian |eli i aveřian duřmiu | |} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 0auvb0hlj639xlzdwjbumis33c5bacx Template:Intervàllo geològico 10 33166 274016 273937 2026-09-15T16:38:37Z N.Longo 12052 lint 274016 wikitext text/x-wiki <includeonly><span style="display:inline-block;">{{{3|{{{1}}}{{#if:{{{2|}}}|–{{{2|}}}}}{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}||&nbsp;[[Megaannum|Ma]]}}}}}</span>{{{nòtta|}}} <span style="display:inline-block;">{{{PS|}}}</span>{{Fanerozòico 220px}}<div name=Range style="margin:0 auto; line-height:0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:8px; overflow:visible; color:inherit; background-color:transparent; position:relative; top:-4px; z-index:100;">{{Intervàllo geològico/indicatô|{{#if:{{{prìmmo|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{prìmmo}}}}}|{{Intervàllo geològico/coménso|{{{prìmmo}}}}}|{{{prìmmo}}}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}|{{Intervàllo geològico/coménso|{{{1}}}}}|{{{1}}}}}}}|{{#if:{{{ùrtimo|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{ùrtimo}}}}}|{{Intervàllo geològico/fìn|{{{ùrtimo}}}}}|{{{ùrtimo}}}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{Intervàllo geològico/fìn|{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{{2|{{{1}}}}}}}}}}|42}} {{Intervàllo geològico/indicatô|{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}|{{Intervàllo geològico/coménso|{{{1}}}}}|{{{1}}}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{Intervàllo geològico/fìn|{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{{2|{{{1}}}}}}}}}} </div></div></includeonly><noinclude>{{Man}} {{TemplateData}} [[Categorîa:Template Tassobox]]</noinclude> l1lo5vvrwj34fe5l6cyehu3x9a3a3gb Template:Fanerozòico 220px 10 33171 274014 273897 2026-09-15T16:34:21Z N.Longo 12052 lint 274014 wikitext text/x-wiki <includeonly><div id="Timeline-row" style="margin: 4px auto 0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:18px; overflow:visible; border:1px #666; border-style:solid none; position:relative; z-index:0;"> <div style="position:absolute; height:100%; left:0px; width:{{#expr:{{Intervàllo geològico/coménso|Cambriano}}/650*250}}px; padding-left:5px; text-align:left; color:inherit; background-color:{{Intervàllo geològico/cô|Ediacarano}}; background-image: -moz-linear-gradient(left, rgba(255,255,255,1), rgba(254,217,106,1) 15%, rgba(254,217,106,1)); background-image: -o-linear-gradient(left, rgba(255,255,255,1), rgba(254,217,106,1) 15%, rgba(254,217,106,1)); background-image: -webkit-linear-gradient(left, rgba(255,255,255,1), rgba(254,217,106,1) 15%, rgba(254,217,106,1)); background-image: linear-gradient(to right, rgba(255,255,255,1), rgba(254,217,106,1) 15%, rgba(254,217,106,1));">[[Precambriano|PreꞒ]]</div> {{Intervàllo geològico/bâra|Canbriàn|Ꞓ}} {{Intervàllo geològico/bâra|Ordoviciàn|O}} {{Intervàllo geològico/bâra|Siluriàn|S}} {{Intervàllo geològico/bâra|Devoniàn|D}} {{Intervàllo geològico/bâra|Carbonìfero|C}} {{Intervàllo geològico/bâra|Permiàn|P}} {{Intervàllo geològico/bâra|Triàscico|T}} {{Intervàllo geològico/bâra|Giuràscico|J}} {{Intervàllo geològico/bâra|Cretàcico|K}} {{Intervàllo geològico/bâra|Paleogêne|<small>Pg</small>}} {{Intervàllo geològico/bâra|Neogêne|<small>N</small>}} <div id="end-border" style="color:inherit; position:absolute; height:100%; background-color:#666; width:1px; left:219px"></div></includeonly><noinclude></div>{{Man}} [[Categorîa:Template Tassobox]]</noinclude> 17k9ham75dh5owxvfq9humwlxihv5dv Template:Intervàllo geològico/man 10 33191 274012 273893 2026-09-15T16:29:09Z N.Longo 12052 cap 274012 wikitext text/x-wiki Quésto template o sèrve a mostrâ 'n intervàllo de ténpo in sciâ lìnia de etæ geològiche da tæra. Pò-u moménto, o sèrve pò-u ciù pe mostrâ l'intervàllo fòssile de 'n çèrto taxon, reciamàndolo into paràmetro dedicòu do modéllo {{Tl|Tassobox}}. == Ûzo == Sto template o l'é da adêuviâ pe di intervàlli conpréixi into Fanerozòico ò no goæi ciù inderê de sto lì; pe de etæ ciù antîghe o và adêuviòu o modéllo {{Tl|Intervàllo geològico/estéizo}}. O template se peu inpî tànto co-în intervàllo scrîto co-i nùmeri (in mioìn d'ànni e co-o pontìn cómme vìrgola) ò co-i nómmi de etæ. L'intervàllo o saiâ mostròu cómme tèsto ascì, de d'âto da lìnia do ténpo, s'o no l'é specificòu o tèrso paràmetro pe cangiâlo ò levâlo. Pe de ciù, se peu adêuviâ i paràmetri "prìmmo" e "ùrtimo" pe mostrâ 'na bâra ciù legêra ch'a s'esténde a-o de là de l'intervàllo fòssile prinçipâ, màscime into câxo de atestaçioìn no goæi segûe ò sôlo che teorizæ. Sto paràmetro o poriéiva servî pe di fòscili vivénti ascì, marcàndo <code>ùrtimo=0</code> de mòddo chi-â bâra ciù legêra a vàgghe avànti fìn a-a giornâ d'ancheu. == Paràmetri == <pre>{{Intervàllo geològico|coménso de l'intervàllo|fìn de l'intervàllo|scrîto alternatîvo|prìmmo=ipòtexi de prìmma conpàrsa|ùrtimo=ipòtexi de ùrtima conpàrsa|nòtta=referénse|PS=scrîto da mostrâ de dòppo de l'intervàllo}}</pre> O prìmmo paràmetro poxiçionâle, da inpî co-o nómme de 'n'etæ geològica, o l'é òbligatöio perché o modéllo o fonçiónn-e. == Ezénpi d'ûzo == <div style="text-align:center"><pre>{{Intervàllo geològico|Permiàn}}</pre></div> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico|Permiàn}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico|Permiàn|Giuràscico}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico|Permiàn|Giuràscico}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico|Permiàn|Giuràscico|prìmmo=Devoniàn|ùrtimo=Cretàcico}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico|Permiàn|Giuràscico|prìmmo=Devoniàn|ùrtimo=Cretàcico}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico|68|65|prìmmo=Permiàn|ùrtimo=0|PS= (védde inta pàgina)}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico|68|65|prìmmo=Permiàn|ùrtimo=0|PS= (védde inta pàgina)}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico|68|65.5|Âto cretàcico}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico|68|65.5|Âto cretàcico}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico|68|65|}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico|68|65|}}</div> <noinclude>[[Categorîa:Manoâli di template]]</noinclude> 731tqf52zjistiy4qpfu70pn95ebn2x Template:Intervàllo geològico/estéizo 10 33196 274017 273935 2026-09-15T16:40:15Z N.Longo 12052 lint 274017 wikitext text/x-wiki <includeonly><span style="display:inline-block;">{{{3|{{{1}}}{{#if:{{{2|}}}|–{{{2|}}}}}{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}||&nbsp;[[Megaannum|Ma]]}}}}}</span>{{{nòtta|}}} <span style="display:inline-block;">{{{PS|}}}</span>{{Lìnia do ténpo 220px}}<div name=Range style="margin:0 auto; line-height:0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:8px; overflow:visible; color:inherit; background-color:transparent; position:relative; top:-4px; z-index:100;">{{Intervàllo geològico/estéizo/indicatô|{{#if:{{{prìmmo|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{prìmmo}}}}}|{{Intervàllo geològico/coménso|{{{prìmmo}}}}}|{{{prìmmo}}}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}|{{Intervàllo geològico/coménso|{{{1}}}}}|{{{1}}}}}}}|{{#if:{{{ùrtimo|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{ùrtimo}}}}}|{{Intervàllo geològico/fìn|{{{ùrtimo}}}}}|{{{ùrtimo}}}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{Intervàllo geològico/fìn|{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{{2|{{{1}}}}}}}}}}|42}} {{Intervàllo geològico/estéizo/indicatô|{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}|{{Intervàllo geològico/coménso|{{{1}}}}}|{{{1}}}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{Intervàllo geològico/fìn|{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{{2|{{{1}}}}}}}}}} </div></div></includeonly><noinclude>{{Man}} {{TemplateData}} [[Categorîa:Template Tassobox]]</noinclude> ikxacl3h1vp91j6hdwrvvjkaltivbsr Template:Lìnia do ténpo 220px 10 33198 274015 273948 2026-09-15T16:34:53Z N.Longo 12052 lint 274015 wikitext text/x-wiki <includeonly><div id="Timeline-row" style="margin: 4px auto 0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:18px; overflow:visible; border:1px #666; border-style:solid none; position:relative; z-index:0;"> {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Paleozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Mezozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Cenozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Fanerozòico|PH|top=1}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Paleoproterozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Mezoproterozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Neoproterozòico}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Proterozòico|PR|top=1}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Eoarcheàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Paleoarcheàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Mezoarcheàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Neoarcheàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Archeàn|AR|top=1}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Adeàn}} {{Intervàllo geològico/estéizo/bâra|Adeàn|HA|top=1}} <div id="end-border" style="position:absolute; height:100%; color:inherit; background-color:#666; width:1px; left:219px"></div></includeonly><noinclude></div>{{Man}} [[Categorîa:Template Tassobox]]</noinclude> bdik2cffkes2pjf7a3szeg2ijiym605 Utente:AsAIPA/Sandbox 2 33200 274008 273979 2026-09-15T14:51:38Z AsAIPA 7605 /* Biografîa */ 274008 wikitext text/x-wiki = Frédéric Mistral = '''Joseph Étienne Frédéric Mistral''' (in [[Lengoa ocçitann-a|ocçitan]]: ''Josèp Estève Frederic Mistral''; [[Maillane]], 8 seténbre 1830 – 25 marso 1914) o l'é stæto in [[Poeta|poêta]], [[Scritûa|scritô]] e lescicògrafo [[Fransa|françeise]] de [[Lengoa provensâle|léngoa provensâle]]. == Biografîa == Frédéric Mistral o l'é nasciûo a Maillane, da-a vixìn a [[Arles]], o giorno da Nativitæ de Marîa, l'8 seténbre, do 1830<ref name=":1" />. I seu genitoî, François Mistral e da-a Adélaïde Poulinet, êan paizan mósci<ref name=":1">{{Çitta|Mistral|3=|tìtolo=Mes Origines|chapitre I}}</ref>. Lê o l'é stæto batezòu "Frédéric" in memöia di 'n garson ch'o avêa fæto da messagê pe-o cortezzo di genitô e ch'o êa morto depoî d'insôlaçion; in ògni mòddo, a moæ a l'é senpre dîto a Mistral che lê a voeiva ciama-lê "Nostradamus" in önô da Vèrgine e do celebre astròlogo<ref name=":1" />. == Fonte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Frédéric Mistral|tìtolo=Mes Origines; Mémoires et Récits de Frédéric Mistral|url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.gutenberg.org%2Febooks%2F7012|léngoa=fr|cid=Mistral}} oz65x1r46zpyi5uilcnx3u29n0k0gvv Cuňigliu brüscau 0 33205 273980 2026-09-15T12:50:04Z Arbenganese 12552 Növa pagina, en bligařencu 273980 wikitext text/x-wiki = Cuňigliu brüscau = U Cuňigliu brüscau u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de Bligař, ente a valà deu Nèřvia. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse třope sustanse, eřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eřa. üna de se bestie u l’eřa propiu u cuňigliu e a přepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. = Stořia = U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa  faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u savun de Mařsiglia i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Sti ani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i  dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. '''Prepařasiun''' * ün cuňigliu  cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * üna sevula * trei dòuse d’agliu * tùmbau * üna pumata * auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti. <nowiki>https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/</nowiki> Apricaleidoscopio, Marco Cassini nb22b3rhucwtp0gdsiyzrl42psfpig4 273981 273980 2026-09-15T12:50:38Z Arbenganese 12552 Wikificàu 273981 wikitext text/x-wiki = Cuňigliu brüscau = U '''cuňigliu brüscau''' u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse třope sustanse, eřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eřa. Üna de se bestie u l’eřa propiu u cuňigliu e a přepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. = Stořia = U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”<ref>U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').</ref>: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u savun de Mařsiglia i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù přopiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse. == Rifeřimenti == * {{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}} * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT}} 6l1pd2hv7jzhis1edb3xhefznvei2hb 273982 273981 2026-09-15T12:51:10Z Arbenganese 12552 spec., ref. ecc. 273982 wikitext text/x-wiki = Cuňigliu brüscau = U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse třope sustanse, eřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eřa. Üna de se bestie u l’eřa propiu u cuňigliu e a přepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. = Stořia = U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù přopiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> po1zyh5h2mc9h4ucyow57qrpj3ytlxs 273983 273982 2026-09-15T12:51:23Z Arbenganese 12552 -title 273983 wikitext text/x-wiki U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse třope sustanse, eřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eřa. Üna de se bestie u l’eřa propiu u cuňigliu e a přepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. = Stořia = U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù přopiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 7vjuco2efqtdmzg8zlu4g3xh06l81ff 273984 273983 2026-09-15T12:53:21Z Arbenganese 12552 eiřa 273984 wikitext text/x-wiki U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse třope sustanse, eiřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eiřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eřa. Üna de se bestie u l’eiřa propiu u cuňigliu e a přepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. = Stořia = U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù přopiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> gpxzq8nm3o5h27mfox2ncmza8jxcakr 273985 273984 2026-09-15T12:55:09Z Arbenganese 12552 detaji 273985 wikitext text/x-wiki U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse trope sustanse, eiřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eiřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eřa. Üna de se bestie u l’eiřa propiu u cuňigliu e a prepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. = Stořia = U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù propiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 2xtbh2ybwike7kr3u51d7o9yxhya9rp 273986 273985 2026-09-15T12:55:21Z Arbenganese 12552 /* Stořia */ Par. 273986 wikitext text/x-wiki U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse trope sustanse, eiřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eiřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eřa. Üna de se bestie u l’eiřa propiu u cuňigliu e a prepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. == Stořia == U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù propiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 8ukbjuituubrbv9obzi3q49dqibshqq 273987 273986 2026-09-15T12:55:57Z Arbenganese 12552 eira 273987 wikitext text/x-wiki U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse trope sustanse, eiřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eiřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eiřa. Üna de se bestie u l’eiřa propiu u cuňigliu e a prepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. == Stořia == U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù propiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> hr65pce7zhogldwy7yy6pww8zmt3i8w 273988 273987 2026-09-15T12:57:46Z Arbenganese 12552 +tl ve (pe'u mumentu) 273988 wikitext text/x-wiki {{Ventemigliusu|càngio variànte=Sa pagina a l'è scrita en '''bligařencu'''}} U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse trope sustanse, eiřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eiřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eiřa. Üna de se bestie u l’eiřa propiu u cuňigliu e a prepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. == Stořia == U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù propiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 3gnfure7ufjvmikyeh2xtbc5tatepc3 273991 273988 2026-09-15T13:00:00Z Arbenganese 12552 /* Note */ {{Cuxinn-a ligure}} 273991 wikitext text/x-wiki {{Ventemigliusu|càngio variànte=Sa pagina a l'è scrita en '''bligařencu'''}} U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse trope sustanse, eiřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eiřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eiřa. Üna de se bestie u l’eiřa propiu u cuňigliu e a prepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. == Stořia == U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù propiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> {{Cuxinn-a ligure}} mecxgwx4t89ba593ct35yfol3fjocqt 273992 273991 2026-09-15T13:01:42Z Arbenganese 12552 /* Note */ +cat 273992 wikitext text/x-wiki {{Ventemigliusu|càngio variànte=Sa pagina a l'è scrita en '''bligařencu'''}} U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse trope sustanse, eiřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eiřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eiřa. Üna de se bestie u l’eiřa propiu u cuňigliu e a prepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. == Stořia == U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù propiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u vin russeřse.<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> {{Cuxinn-a ligure}} [[Categorîa:Cuxìnn-a lìgure]] o5xuddi8jde64xz5bysa4o4rnz3ke2q 273993 273992 2026-09-15T13:02:38Z Arbenganese 12552 /* Prepařasiun */ wl 273993 wikitext text/x-wiki {{Ventemigliusu|càngio variànte=Sa pagina a l'è scrita en '''bligařencu'''}} U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. De stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’aglisse trope sustanse, eiřan gente poveřa, e u ciü grossu sustentamèntu u l’eiřa daitu daa tèra dae bestie ch’u gh’eiřa. Üna de se bestie u l’eiřa propiu u cuňigliu e a prepařassiun faita a sa maneřa pařesce ch’a scie üna de ciü antighe deu punènte ligüře. == Stořia == U se dixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa faitu cöixe ch’i a nu a ghe levan a pelle e i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama basa e u peř u se brüxava tütu. Cand’u l’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cu’u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]] i lavan e i ras-ciavan a pelle. U restava ün cuňigliu ch’u l’eiřa u dugiu d’en cuňigliu peřau, peřché a pelle a mantegnia u grassu e tütu u restu. üna vota prepařau a sa maneřa i u tagliavan e i u faxian cöixe. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlù, u nu se puřeva brüscassař en cà, perché senù u faxia uduř de brüxau. U cöixevan cume ti vuřii, èscì en sciu speu o enta cassařola, e u l’eiřa u piatu favuřiu dae gènte. Auř u se aixa u gazu o u furnelu eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixeřlù propiu en sci legnu d’auřiva. De stiani i u faixian numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ‘n pocu peřsa, perché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna e ch’i cunuscen a tecnica, dunque u nu se ne mangia ciü tantu. Enti üřtimi ani u gh’è i specialisti ch’i u vöř e i dumandan entu paieřse peř tastař u cuňigliu, ma ven ch’u ghe scie cařcün ch’u sace fař. U cuňigliu brüscau tanti u ghe fa anguscia perché i sènten cheř auduř de sařvaigu. Brüxenduřse, u piglia dei güsti ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pele a l’è grassa e u gh’è u grassu ch’u se funde. == Prepařasiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Üna sevula * Trei dòuse d’agliu * Tùmbau * Auřive Peř brüscassař u cuňigliu ven pepařařlù a seiřa prima e levaighe e inteřiöi deu stemegu. üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlù cu’u savun de Marsiglia, arüxentařlù e fařlù sciügař. Cand’u l’è sciütu ven tagliařlù en tochi, cuscì da cöixeřlù. Azunze i güsti, s’u se vöř èscì üna pumata e pöi u [[Ruscese (vin)|vin russeřse]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> {{Cuxinn-a ligure}} [[Categorîa:Cuxìnn-a lìgure]] 6gl2yqrjme2hul2brkek9p1ycu2wce4 Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti 0 33206 274005 2026-09-15T13:48:14Z Michæ.152 13747 Outô ligure 274005 wikitext text/x-wiki '''Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti''' ([[Sascê|Sascéllo]], [[10 agosto|10 d'agósto]] do [[1774]] - [[Sascê|Sascéllo]], [[25 frevâ|25 de frevâ]] do [[1843]]) o l'é stæto 'n religiôzo, scritô e poêta lìgure. == Vìtta == Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti o nàsce inta néutte tra-o 9 e-o 10 d'agósto do [[1774]] a-o [[Sascê|Sascéllo]], into [[Repùbrica de Zena|Ducâto de Zêna]], da l'avocòu Zâne Batìsta Gavòtti e Caterìnn-a Perrando. O l'à riçéive a prìmma istruçión into pàize de nasción, dónde o l'inprénde o [[Léngoa latìnn-a|latìn]]; scìn da picìn o móstra 'na fortìscima propensción pe l'àrte da [[Poexia|poêxia]], ch'a ghe vêgne trasmìssa da-a famìggia. Do [[1788]] o va a [[Sann-a|Savónn-a]] p'anâ avànti co-i stùddi a-e schêue di Scignori da Misción. I genitoî l'aviéivan indirisòu a-i stùddi de lézze, ma o çèrne a vìtta religiôza, cómme i seu fræ prìmma de lê, e o l'ìntra inta Congregaçión di Cêghi Regolâri de San Pòulo. Coscì o va a-o noviçiâto se Sàn Bertomê a [[Zena|Zêna]], tegnûo da-i Pàddri Barnabîti. O pìggia i vôti do [[1791]] e o vêgne destinòu a-i stùddi filozòfichi into Colêgio di Barnabîti de [[Ascoli Piceno]]. Da-o [[1799]] o l'inségna [[retòrica]] inte pùbriche scêue a Foglino, in [[Umbria|Ónbria]]. Chîe o conósce 'n cortivòu barnabîta d'[[Arbissœa|Arbisêua]], o [[Zâne Battista Spotórno]], co-o quæ o l'astrenziâ 'na lónga amixìçia. Do 1810 o [[Napolion Bonaparte|Napolión]] o l'abolìsce i órdi religiôxi e-o Gavòtti, pe no dovéi zuâ fedeltæ a l'inpeatô e con tùtta probabilitæ coæoso ascì de tornâ a câza dòppo tànto ténpo, o l'é costréito a lasciâ Foglino. Da-o pónto de vìsta polìtico, o l'é de lóngo restòu atacòu a-e vêgie instituçioìn de l'Antîgo Regìmme e descóntento do nêuvo órdine polìtico detòu da l'ondâ napoleònica. A-a chéita de Napolión, do [[1814]] o Gavòtti o s'é vìsto aretiâ a pensción e, tànto ch'o stâva a-o Sascéllo, o l'à dîto mâ do govèrno restoròu de Zêna. Reciamòu into capolêugo, gh'é stæto proibîo de tornâ a-o Sascéllo pe 'na dexénn-a de méixi, ch'o l'à pasòu coscì in exìlio a Savónn-a tànto ch'o travagiâva da istrutô. Do [[1818]] o s'é fæto secolarizâ perché o no poéiva ciù lasciâ a seu Sascéllo, segóndo quéllo che lê o ripòrta inta seu ''Autobiografîa'' in caxón pò-u ciù da nostalgîa (inti fæti pâ ch'o fîse inamoòu da mogê do Bonaventura Zunini, da-a quæ o l'à avûo a-o mànco 'n fìggio). O pàssa i ùrtimi ànni da seu vìtta maròtto ma o va avànti a scrîve vèrsci; o mêue a-o Sascéllo a-i 25 de frevâ do [[1843]]. == Êuvie == {{Çitaçión|L'eco de' patrii miei colli taceva allora, o non ripeteva che fioche estreme voci di vecchi pastori.}} Scibén chò-u Zâne Gavòtti o l'à scrîto e seu êuvie pò-u ciù in [[léngoa italiànn-a]], o reprezénta ùnn-a de ræe testimoniànse da letiatûa dialetâle de l'Ôtrazôvo prìmma do Noveçénto<ref>Anselmo Roveda: [https://conseggio-ligure.org/docs/zimme-003-otrazovo.pdf La letteratura d’espressione ligure nella regione storica dell’Oltregiogo]</ref>. L'outô o l'é vegnûo nòtto sorviatùtto pò-u lìbbro de rìmme intitolòu ''Sogni'', pubricæ a Zêna do [[1813]] e pöi stanpæ tórna do [[1830]] a Lugàn. Tra-i âtri seu travàggi s'aregòrda prexénpio ''Prose e versi'' ([[1809]]), ''Poesie estemporanee edite e inedite'' ([[1825]]), ''Prose'' ([[1833]]), l'outobiografîa ''Vita dell’Ab. G. L. F. Gavotti da lui medesimo scritta'' ([[1825]]) e vàrri artìcoli in sciô ''Nuovo Giornale Ligustico''. O l'é stæto outô insémme a-o [[Zâne Batìsta Spotórno]] de dötréi travàggi a ciù moén, cómme ''Ritratti ed Elogi di Liguri illustri'' ([[1830]]), do quæ se mensónn-a sorviatùtto o seu ''Elogio storico di Cristoforo Colombo'', e ''Le poesie composte in lode della Signora Francesca Calsamiglia pittrice'' ([[1835]]). Inta vegiàia o s'é dedicòu a-o stùddio da stòia locâle da seu Sascéllo e coscì o l'à stéizo prexénpio o ''Saggio sui Liguri Statielli'' ([[1833]]) e un travàggio in scî ''Epitafii trovati in Santa Maria del Tiglieto Mandamento di Sassello'' con ''Alcune notizie su quell'Abbazia'' ([[1837]]) A propòxito da produçión into dialétto do Sascéllo, o Gavòtti o l'à conpòsto o poêma ''[[Ei quatei stagiugni sasc'line]]'' ([[1829]]), ch'o descrîve in mainêa idealizâ a vìtta de canpàgna di contadìn. Pe de ciù o l'à scrîto, a séi moén co-o poæ Giöxéppe Gavòtti e l'amîgo Bonaventura Zunini, o poêma ''[[Il Sassello]]'', tùtto in italiàn fêua che 'na sôla stròfa in dialétto. {{Çitaçión|Câṙa prümma , ti t'arivi </br> E ti porti cun ti u su </br> s'ti t na treuvi ancuṙa vivi </br> diummie grâzie a Nostrei Sgnu.|Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti: Ei quatei stagiugni}} == Nòtte == <references /> == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Letiatûa in lìgure}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Poêti in lìgure]] 6r3poumpfl3f4pjuy34vv536ltnaqhv 274006 274005 2026-09-15T13:50:35Z Michæ.152 13747 template "Biografia" 274006 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}}{{Biografia|nàscita=Sascéllo, 10 d'agósto do 1774|mòrte=Sascéllo, 25 de frevâ do 1843|profesción=religiôzo, insegnànte, [[poêta]]}} '''Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti''' ([[Sascê|Sascéllo]], [[10 agosto|10 d'agósto]] do [[1774]] - [[Sascê|Sascéllo]], [[25 frevâ|25 de frevâ]] do [[1843]]) o l'é stæto 'n religiôzo, scritô e poêta lìgure. == Vìtta == Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti o nàsce inta néutte tra-o 9 e-o 10 d'agósto do [[1774]] a-o [[Sascê|Sascéllo]], into [[Repùbrica de Zena|Ducâto de Zêna]], da l'avocòu Zâne Batìsta Gavòtti e Caterìnn-a Perrando. O l'à riçéive a prìmma istruçión into pàize de nasción, dónde o l'inprénde o [[Léngoa latìnn-a|latìn]]; scìn da picìn o móstra 'na fortìscima propensción pe l'àrte da [[Poexia|poêxia]], ch'a ghe vêgne trasmìssa da-a famìggia. Do [[1788]] o va a [[Sann-a|Savónn-a]] p'anâ avànti co-i stùddi a-e schêue di Scignori da Misción. I genitoî l'aviéivan indirisòu a-i stùddi de lézze, ma o çèrne a vìtta religiôza, cómme i seu fræ prìmma de lê, e o l'ìntra inta Congregaçión di Cêghi Regolâri de San Pòulo. Coscì o va a-o noviçiâto se Sàn Bertomê a [[Zena|Zêna]], tegnûo da-i Pàddri Barnabîti. O pìggia i vôti do [[1791]] e o vêgne destinòu a-i stùddi filozòfichi into Colêgio di Barnabîti de [[Ascoli Piceno]]. Da-o [[1799]] o l'inségna [[retòrica]] inte pùbriche scêue a Foglino, in [[Umbria|Ónbria]]. Chîe o conósce 'n cortivòu barnabîta d'[[Arbissœa|Arbisêua]], o [[Zâne Battista Spotórno]], co-o quæ o l'astrenziâ 'na lónga amixìçia. Do 1810 o [[Napolion Bonaparte|Napolión]] o l'abolìsce i órdi religiôxi e-o Gavòtti, pe no dovéi zuâ fedeltæ a l'inpeatô e con tùtta probabilitæ coæoso ascì de tornâ a câza dòppo tànto ténpo, o l'é costréito a lasciâ Foglino. Da-o pónto de vìsta polìtico, o l'é de lóngo restòu atacòu a-e vêgie instituçioìn de l'Antîgo Regìmme e descóntento do nêuvo órdine polìtico detòu da l'ondâ napoleònica. A-a chéita de Napolión, do [[1814]] o Gavòtti o s'é vìsto aretiâ a pensción e, tànto ch'o stâva a-o Sascéllo, o l'à dîto mâ do govèrno restoròu de Zêna. Reciamòu into capolêugo, gh'é stæto proibîo de tornâ a-o Sascéllo pe 'na dexénn-a de méixi, ch'o l'à pasòu coscì in exìlio a Savónn-a tànto ch'o travagiâva da istrutô. Do [[1818]] o s'é fæto secolarizâ perché o no poéiva ciù lasciâ a seu Sascéllo, segóndo quéllo che lê o ripòrta inta seu ''Autobiografîa'' in caxón pò-u ciù da nostalgîa (inti fæti pâ ch'o fîse inamoòu da mogê do Bonaventura Zunini, da-a quæ o l'à avûo a-o mànco 'n fìggio). O pàssa i ùrtimi ànni da seu vìtta maròtto ma o va avànti a scrîve vèrsci; o mêue a-o Sascéllo a-i 25 de frevâ do [[1843]]. == Êuvie == {{Çitaçión|L'eco de' patrii miei colli taceva allora, o non ripeteva che fioche estreme voci di vecchi pastori.}} Scibén chò-u Zâne Gavòtti o l'à scrîto e seu êuvie pò-u ciù in [[léngoa italiànn-a]], o reprezénta ùnn-a de ræe testimoniànse da letiatûa dialetâle de l'Ôtrazôvo prìmma do Noveçénto<ref>Anselmo Roveda: [https://conseggio-ligure.org/docs/zimme-003-otrazovo.pdf La letteratura d’espressione ligure nella regione storica dell’Oltregiogo]</ref>. L'outô o l'é vegnûo nòtto sorviatùtto pò-u lìbbro de rìmme intitolòu ''Sogni'', pubricæ a Zêna do [[1813]] e pöi stanpæ tórna do [[1830]] a Lugàn. Tra-i âtri seu travàggi s'aregòrda prexénpio ''Prose e versi'' ([[1809]]), ''Poesie estemporanee edite e inedite'' ([[1825]]), ''Prose'' ([[1833]]), l'outobiografîa ''Vita dell’Ab. G. L. F. Gavotti da lui medesimo scritta'' ([[1825]]) e vàrri artìcoli in sciô ''Nuovo Giornale Ligustico''. O l'é stæto outô insémme a-o [[Zâne Batìsta Spotórno]] de dötréi travàggi a ciù moén, cómme ''Ritratti ed Elogi di Liguri illustri'' ([[1830]]), do quæ se mensónn-a sorviatùtto o seu ''Elogio storico di Cristoforo Colombo'', e ''Le poesie composte in lode della Signora Francesca Calsamiglia pittrice'' ([[1835]]). Inta vegiàia o s'é dedicòu a-o stùddio da stòia locâle da seu Sascéllo e coscì o l'à stéizo prexénpio o ''Saggio sui Liguri Statielli'' ([[1833]]) e un travàggio in scî ''Epitafii trovati in Santa Maria del Tiglieto Mandamento di Sassello'' con ''Alcune notizie su quell'Abbazia'' ([[1837]]) A propòxito da produçión into dialétto do Sascéllo, o Gavòtti o l'à conpòsto o poêma ''[[Ei quatei stagiugni sasc'line]]'' ([[1829]]), ch'o descrîve in mainêa idealizâ a vìtta de canpàgna di contadìn. Pe de ciù o l'à scrîto, a séi moén co-o poæ Giöxéppe Gavòtti e l'amîgo Bonaventura Zunini, o poêma ''[[Il Sassello]]'', tùtto in italiàn fêua che 'na sôla stròfa in dialétto. {{Çitaçión|Câṙa prümma , ti t'arivi </br> E ti porti cun ti u su </br> s'ti t na treuvi ancuṙa vivi </br> diummie grâzie a Nostrei Sgnu.|Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti: Ei quatei stagiugni}} == Nòtte == <references /> == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Letiatûa in lìgure}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Poêti in lìgure]] axt6psdg0ug085ymjeo7yvszqc0n79y 274009 274006 2026-09-15T15:05:08Z Luensu1959 1211 /* Vìtta */ detaggi 274009 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}}{{Biografia|nàscita=Sascéllo, 10 d'agósto do 1774|mòrte=Sascéllo, 25 de frevâ do 1843|profesción=religiôzo, insegnànte, [[poêta]]}} '''Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti''' ([[Sascê|Sascéllo]], [[10 agosto|10 d'agósto]] do [[1774]] - [[Sascê|Sascéllo]], [[25 frevâ|25 de frevâ]] do [[1843]]) o l'é stæto 'n religiôzo, scritô e poêta lìgure. == Vìtta == Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti o nàsce inta néutte tra-o 9 e-o 10 d'agósto do [[1774]] a-o [[Sascê|Sascéllo]], into [[Repùbrica de Zena|Ducâto de Zêna]], da l'avocòu Zâne Batìsta Gavòtti e Caterìnn-a Perrando. O riçéive a prìmma istruçión into pàize de nasción, dónde o l'inprénde o [[Léngoa latìnn-a|latìn]]; scìn da picìn o móstra 'na fortìscima propensción pe l'àrte da [[Poexia|poêxia]], ch'a ghe vêgne trasmìssa da-a famìggia. Do [[1788]] o va a [[Sann-a|Savónn-a]] p'anâ avànti co-i stùddi a-e schêue di Scignori da Misción. I genitoî l'aviéivan indirisòu a-i stùddi de lézze, ma o çèrne a vìtta religiôza, cómme i seu fræ prìmma de lê, e o l'ìntra inta Congregaçión di Cêghi Regolâri de San Pòulo. Coscì o va a-o noviçiâto se Sàn Bertomê a [[Zena|Zêna]], tegnûo da-i Pàddri Barnabîti. O pìggia i vôti do [[1791]] e o vêgne destinòu a-i stùddi filozòfichi into Colêgio di Barnabîti de [[Ascoli Piceno]]. Da-o [[1799]] o l'inségna [[retòrica]] inte pùbriche schêue a Foglino, in [[Umbria|Ónbria]]. Chîe o conósce 'n cortivòu barnabîta d'[[Arbissœa|Arbisêua]], o [[Zâne Battista Spotórno]], co-o quæ o l'astrenziâ 'na lónga amixìçia. Do 1810 o [[Napolion Bonaparte|Napolión]] o l'abolìsce i órdini religiôxi e-o Gavòtti, pe no dovéi zuâ fedeltæ a l'inpeatô e con tùtta probabilitæ coæoso ascì de tornâ a câza dòppo tànto ténpo, o l'é costréito a lasciâ Foglino. Da-o pónto de vìsta polìtico, o l'é de lóngo restòu atacòu a-e vêgie instituçioìn de l'Antîgo Regìmme e descóntento do nêuvo órdine polìtico detòu da l'ondâ napoleònica. A-a chéita de Napolión, do [[1814]] o Gavòtti o s'é vìsto aretiâ a pensción e, tànto ch'o stâva a-o Sascéllo, o l'à dîto mâ do govèrno restoròu de Zêna. Reciamòu into capolêugo, gh'é stæto proibîo de tornâ a-o Sascéllo pe 'na dexénn-a de méixi, ch'o l'à pasòu coscì in exìlio a Savónn-a tànto ch'o travagiâva da istrutô. Do [[1818]] o s'é fæto secolarizâ perché o no poéiva ciù lasciâ a seu Sascéllo, segóndo quéllo che lê o ripòrta inta seu ''Autobiografîa'' in caxón pò-u ciù da nostalgîa (inti fæti pâ ch'o fîse inamoòu da mogê do Bonaventura Zunini, da-a quæ o l'à avûo a-o mànco 'n fìggio). O pàssa i ùrtimi ànni da seu vìtta maròtto ma o va avànti a scrîve vèrsci; o mêue a-o Sascéllo a-i 25 de frevâ do [[1843]]. == Êuvie == {{Çitaçión|L'eco de' patrii miei colli taceva allora, o non ripeteva che fioche estreme voci di vecchi pastori.}} Scibén chò-u Zâne Gavòtti o l'à scrîto e seu êuvie pò-u ciù in [[léngoa italiànn-a]], o reprezénta ùnn-a de ræe testimoniànse da letiatûa dialetâle de l'Ôtrazôvo prìmma do Noveçénto<ref>Anselmo Roveda: [https://conseggio-ligure.org/docs/zimme-003-otrazovo.pdf La letteratura d’espressione ligure nella regione storica dell’Oltregiogo]</ref>. L'outô o l'é vegnûo nòtto sorviatùtto pò-u lìbbro de rìmme intitolòu ''Sogni'', pubricæ a Zêna do [[1813]] e pöi stanpæ tórna do [[1830]] a Lugàn. Tra-i âtri seu travàggi s'aregòrda prexénpio ''Prose e versi'' ([[1809]]), ''Poesie estemporanee edite e inedite'' ([[1825]]), ''Prose'' ([[1833]]), l'outobiografîa ''Vita dell’Ab. G. L. F. Gavotti da lui medesimo scritta'' ([[1825]]) e vàrri artìcoli in sciô ''Nuovo Giornale Ligustico''. O l'é stæto outô insémme a-o [[Zâne Batìsta Spotórno]] de dötréi travàggi a ciù moén, cómme ''Ritratti ed Elogi di Liguri illustri'' ([[1830]]), do quæ se mensónn-a sorviatùtto o seu ''Elogio storico di Cristoforo Colombo'', e ''Le poesie composte in lode della Signora Francesca Calsamiglia pittrice'' ([[1835]]). Inta vegiàia o s'é dedicòu a-o stùddio da stòia locâle da seu Sascéllo e coscì o l'à stéizo prexénpio o ''Saggio sui Liguri Statielli'' ([[1833]]) e un travàggio in scî ''Epitafii trovati in Santa Maria del Tiglieto Mandamento di Sassello'' con ''Alcune notizie su quell'Abbazia'' ([[1837]]) A propòxito da produçión into dialétto do Sascéllo, o Gavòtti o l'à conpòsto o poêma ''[[Ei quatei stagiugni sasc'line]]'' ([[1829]]), ch'o descrîve in mainêa idealizâ a vìtta de canpàgna di contadìn. Pe de ciù o l'à scrîto, a séi moén co-o poæ Giöxéppe Gavòtti e l'amîgo Bonaventura Zunini, o poêma ''[[Il Sassello]]'', tùtto in italiàn fêua che 'na sôla stròfa in dialétto. {{Çitaçión|Câṙa prümma , ti t'arivi </br> E ti porti cun ti u su </br> s'ti t na treuvi ancuṙa vivi </br> diummie grâzie a Nostrei Sgnu.|Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti: Ei quatei stagiugni}} == Nòtte == <references /> == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Letiatûa in lìgure}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Poêti in lìgure]] pvnaqs5lp2kesmq2vlzknvj69j2zlfy 274018 274009 2026-09-15T18:38:06Z Michæ.152 13747 Bibliografîa 274018 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}}{{Biografia|nàscita=Sascéllo, 10 d'agósto do 1774|mòrte=Sascéllo, 25 de frevâ do 1843|profesción=religiôzo, insegnànte, [[poêta]]}} '''Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti''' ([[Sascê|Sascéllo]], [[10 agosto|10 d'agósto]] do [[1774]] - [[Sascê|Sascéllo]], [[25 frevâ|25 de frevâ]] do [[1843]]) o l'é stæto 'n religiôzo, scritô e poêta lìgure. == Vìtta == Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti o nàsce inta néutte tra-o 9 e-o 10 d'agósto do [[1774]] a-o [[Sascê|Sascéllo]], into [[Repùbrica de Zena|Ducâto de Zêna]], da l'avocòu Zâne Batìsta Gavòtti e Caterìnn-a Perrando. O riçéive a prìmma istruçión into pàize de nasción, dónde o l'inprénde o [[Léngoa latìnn-a|latìn]]; scìn da picìn o móstra 'na fortìscima propensción pe l'àrte da [[Poexia|poêxia]], ch'a ghe vêgne trasmìssa da-a famìggia. Do [[1788]] o va a [[Sann-a|Savónn-a]] p'anâ avànti co-i stùddi a-e schêue di Scignori da Misción. I genitoî l'aviéivan indirisòu a-i stùddi de lézze, ma o çèrne a vìtta religiôza, cómme i seu fræ prìmma de lê, e o l'ìntra inta Congregaçión di Cêghi Regolâri de San Pòulo. Coscì o va a-o noviçiâto se Sàn Bertomê a [[Zena|Zêna]], tegnûo da-i Pàddri Barnabîti. O pìggia i vôti do [[1791]] e o vêgne destinòu a-i stùddi filozòfichi into Colêgio di Barnabîti de [[Ascoli Piceno]]. Da-o [[1799]] o l'inségna [[retòrica]] inte pùbriche schêue a Foglino, in [[Umbria|Ónbria]]. Chîe o conósce 'n cortivòu barnabîta d'[[Arbissœa|Arbisêua]], o [[Zâne Battista Spotórno]], co-o quæ o l'astrenziâ 'na lónga amixìçia. Do 1810 o [[Napolion Bonaparte|Napolión]] o l'abolìsce i órdini religiôxi e-o Gavòtti, pe no dovéi zuâ fedeltæ a l'inpeatô e con tùtta probabilitæ coæoso ascì de tornâ a câza dòppo tànto ténpo, o l'é costréito a lasciâ Foglino. Da-o pónto de vìsta polìtico, o l'é de lóngo restòu atacòu a-e vêgie instituçioìn de l'Antîgo Regìmme e descóntento do nêuvo órdine polìtico detòu da l'ondâ napoleònica. A-a chéita de Napolión, do [[1814]] o Gavòtti o s'é vìsto aretiâ a pensción e, tànto ch'o stâva a-o Sascéllo, o l'à dîto mâ do govèrno restoròu de Zêna. Reciamòu into capolêugo, gh'é stæto proibîo de tornâ a-o Sascéllo pe 'na dexénn-a de méixi, ch'o l'à pasòu coscì in exìlio a Savónn-a tànto ch'o travagiâva da istrutô. Do [[1818]] o s'é fæto secolarizâ perché o no poéiva ciù lasciâ a seu Sascéllo, segóndo quéllo che lê o ripòrta inta seu ''Autobiografîa'' in caxón pò-u ciù da nostalgîa (inti fæti pâ ch'o fîse inamoòu da mogê do Bonaventura Zunini, da-a quæ o l'à avûo a-o mànco 'n fìggio). O pàssa i ùrtimi ànni da seu vìtta maròtto ma o va avànti a scrîve vèrsci; o mêue a-o Sascéllo a-i 25 de frevâ do [[1843]]. == Êuvie == {{Çitaçión|L'eco de' patrii miei colli taceva allora, o non ripeteva che fioche estreme voci di vecchi pastori.}} Scibén chò-u Zâne Gavòtti o l'à scrîto e seu êuvie pò-u ciù in [[léngoa italiànn-a]], o reprezénta ùnn-a de ræe testimoniànse da letiatûa dialetâle de l'Ôtrazôvo prìmma do Noveçénto<ref>Anselmo Roveda: [https://conseggio-ligure.org/docs/zimme-003-otrazovo.pdf La letteratura d’espressione ligure nella regione storica dell’Oltregiogo]</ref>. L'outô o l'é vegnûo nòtto sorviatùtto pò-u lìbbro de rìmme intitolòu ''Sogni'', pubricæ a Zêna do [[1813]] e pöi stanpæ tórna do [[1830]] a Lugàn. Tra-i âtri seu travàggi s'aregòrda prexénpio ''Prose e versi'' ([[1809]]), ''Poesie estemporanee edite e inedite'' ([[1825]]), ''Prose'' ([[1833]]), l'outobiografîa ''Vita dell’Ab. G. L. F. Gavotti da lui medesimo scritta'' ([[1825]]) e vàrri artìcoli in sciô ''Nuovo Giornale Ligustico''. O l'é stæto outô insémme a-o [[Zâne Batìsta Spotórno]] de dötréi travàggi a ciù moén, cómme ''Ritratti ed Elogi di Liguri illustri'' ([[1830]]), do quæ se mensónn-a sorviatùtto o seu ''Elogio storico di Cristoforo Colombo'', e ''Le poesie composte in lode della Signora Francesca Calsamiglia pittrice'' ([[1835]]). Inta vegiàia o s'é dedicòu a-o stùddio da stòia locâle da seu Sascéllo e coscì o l'à stéizo prexénpio o ''Saggio sui Liguri Statielli'' ([[1833]]) e un travàggio in scî ''Epitafii trovati in Santa Maria del Tiglieto Mandamento di Sassello'' con ''Alcune notizie su quell'Abbazia'' ([[1837]]) A propòxito da produçión into dialétto do Sascéllo, o Gavòtti o l'à conpòsto o poêma ''[[Ei quatei stagiugni sasc'line]]'' ([[1829]]), ch'o descrîve in mainêa idealizâ a vìtta de canpàgna di contadìn. Pe de ciù o l'à scrîto, a séi moén co-o poæ Giöxéppe Gavòtti e l'amîgo Bonaventura Zunini, o poêma ''[[Il Sassello]]'', tùtto in italiàn fêua che 'na sôla stròfa in dialétto. {{Çitaçión|Câṙa prümma , ti t'arivi </br> E ti porti cun ti u su </br> s'ti t na treuvi ancuṙa vivi </br> diummie grâzie a Nostrei Sgnu.|Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti: Ei quatei stagiugni}} == Nòtte == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Enrico Filippini|tìtolo=[https://www.storiapatriagenova.it/Docs/Biblioteca_Digitale/SB/619ed2f0c43179836ebfd1c242eb3493/dd76a94170bf4c59b80dca51d0e5096f.pdfQ. F. L. Gavotti E G. B. Spotorno]||ànno=|editô=|çitæ=|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Giovanni Lorenzo Federico Gavotti|tìtolo=[https://www.storiapatriagenova.it/Docs/Biblioteca_Digitale/SB/8220db9f4d60dd75698ba4f6f3a01da2/a20621ef4d9a8820abef508fb40a65e5.pdfVita dell'Abate Giovanni Lorenzo Federico Gavotti da lui medesimo scritta]||ànno=|editô=|çitæ=|léngoa=IT}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Letiatûa in lìgure}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Poêti in lìgure]] 8460p34wsml851hxleewc725llgzluz Template:Intervàllo geològico/estéizo/man 10 33207 274010 2026-09-15T16:24:31Z N.Longo 12052 + man 274010 wikitext text/x-wiki Quésto template o sèrve a mostrâ 'n intervàllo de ténpo in sciâ lìnia de etæ geològiche da tæra. Pò-u moménto, o sèrve pò-u ciù pe mostrâ l'intervàllo fòssile de 'n çèrto taxon, reciamàndolo into paràmetro dedicòu do modéllo {{Tl|Tassobox}}. == Ûzo == Sto template o l'é da adêuviâ pe di intervàlli che vàn ciù inderê do Fanerozòico; pe de etæ ciù modèrne o và adêuviòu o modéllo {{Tl|Intervàllo geològico}}, ch'o móstra ciù de detàggi. O template se peu inpî tànto co-în intervàllo scrîto co-i nùmeri (in mioìn d'ànni e co-o pontìn cómme vìrgola) ò co-i nómmi de etæ. L'intervàllo o saiâ mostròu cómme tèsto ascì, de d'âto da lìnia do ténpo, s'o no l'é specificòu o tèrso paràmetro pe cangiâlo ò levâlo. Pe de ciù, se peu adêuviâ i paràmetri "prìmmo" e "ùrtimo" pe mostrâ 'na bâra ciù legêra ch'a s'esténde a-o de là de l'intervàllo fòssile prinçipâ, màscime into câxo de atestaçioìn no goæi segûe ò sôlo che teorizæ. Sto paràmetro o poriéiva servî pe di fòscili vivénti ascì, marcàndo <code>ùrtimo=0</code> de mòddo chi-â bâra ciù legêra a vàgghe avànti fìn a-a giornâ d'ancheu. == Paràmetri == <pre>{{Intervàllo geològico/estéizo|coménso de l'intervàllo|fìn de l'intervàllo|scrîto alternatîvo|prìmmo=ipòtexi de prìmma conpàrsa|ùrtimo=ipòtexi de ùrtima conpàrsa|nòtta=referénse|PS=scrîto da mostrâ de dòppo de l'intervàllo}}</pre> O prìmmo paràmetro poxiçionâle, da inpî co-o nómme de 'n'etæ geològica, o l'é òbligatöio perché o modéllo o fonçiónn-e. == Ezénpi d'ûzo == <div style="text-align:center"><pre>{{Intervàllo geològico/estéizo|Paleoproterozòico}}</pre></div> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico/estéizo|Paleoproterozòico}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico/estéizo|Paleoproterozòico|Ectaziàn}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico/estéizo|Paleoproterozòico|Ectaziàn}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico/estéizo|Ectaziàn|Ectaziàn|prìmmo=Eoarcheàn|ùrtimo=Ediacaràn}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico/estéizo|Ectaziàn|Ectaziàn|prìmmo=Eoarcheàn|ùrtimo=Ediacaràn}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico/estéizo|700|640|prìmmo=Paleoproterozòico|ùrtimo=600|PS= (védde inta pàgina)}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico/estéizo|700|640|prìmmo=Paleoproterozòico|ùrtimo=600|PS= (védde inta pàgina)}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico/estéizo|700|640|Âto cryogeniàn}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico/estéizo|700|640|Âto cryogeniàn}}</div> <pre>{{Intervàllo geològico/estéizo|700|640|}}</pre> <div style="text-align:center">{{Intervàllo geològico/estéizo|700|640|}}</div> <noinclude>[[Categorîa:Manoâli di template]]</noinclude> iwaz6h0zyhnyt5chh29b0rxqm72dsvi Template:Intervàllo geològico/estéizo/TemplateData 10 33208 274011 2026-09-15T16:24:57Z N.Longo 12052 + td 274011 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{TemplateData sottopagina}} </noinclude><templatedata> { "description": "Quésto template o sèrve a mostrâ 'n intervàllo de ténpo in sciâ lìnia de etæ geològiche da tæra. Pe di intervàlli che se lìmitan a-o Fanerozòico adêuviâ pe cóntra o Template:Intervàllo geològico, ch'o móstra ciù de detàggi.", "params": { "1": { "label": "Coménso", "description": "Scrîve, co-o nómme de l'etæ ò in nùmero (inte mioìn d'ànni), o coménso de l'intervàllo.", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Fìn", "description": "Scrîve, co-o nómme de l'etæ ò in nùmero (inte mioìn d'ànni), a fìn de l'intervàllo.", "type": "string" }, "3": { "label": "Scrîto alternatîvo", "description": "Scrîve o tèsto alternatîvo da mostrâ in càngio de l'intestaçión de default; paràmetro ch'o se peu adêuviâ pò-u càngio de variànte ascì, into câxo ch'o ghe ne ségge de bezéugno.", "type": "string" }, "prìmmo": { "label": "Ipòtexi antîga", "description": "Scrîve, co-o nómme de l'etæ ò in nùmero (inte mioìn d'ànni), o moménto de l'ipòtexi ciù antîga pe l'intervàllo conscideròu, ciù inderê de quélla atestâ e scîta pe prìmmo paràmetro.", "type": "string" }, "ùrtimo": { "label": "Ipòtexi reçénte", "description": "Scrîve, co-o nómme de l'etæ ò in nùmero (inte mioìn d'ànni), o moménto de l'ipòtexi ciù reçénte pe l'intervàllo conscideròu, ciù avànti de quélla atestâ e scîta pe ùrtimo paràmetro.", "type": "string" }, "nòtta": { "label": "Nòtte", "description": "Scrîve a nòtta ò e nòtte pe l'intervàllo mostròu, ciaschedùnn-a mìssa inte 'n tag <ref></ref>.", "type": "string" }, "PS": { "label": "PS", "description": "Scrîve do tèsto de ciù ch'o se veu mostrâ de dòppo da scrîta con l'intervàllo.", "type": "string" } }, "format": "inline", "paramOrder": [ "1", "2", "3", "prìmmo", "ùrtimo", "nòtta", "PS" ] } </templatedata> jae6hgz1gssya7unrkxwnbd7v6chc9q