Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento Diu marmellu 0 1443 274160 271013 2026-09-22T20:45:24Z Arbenganese 12552 /* Tèsto */ +en bligarencu 274160 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} [[Immaggine:Human_fingers_both_sides_2.jpg|alt=|miniatura|250x250px|E dîe da màn]] '''''Diu marmellu''''' a l'é 'na [[filastròcca]] da tradiçión òrâle, difûza inta [[Liguria|Ligùria]] intrêga, mostrâ a-i figgeu pe inprénde o nómme e [[Dio|dîe]] da [[màn]] e, in mòddo spiritôzo, o sò ûzo<ref name=":0" />. == Tèsto == === Avrigâ === Sta chi a l'é a versción da filastròcca d'[[Avrigâ]]:<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|p=84|cid=Cassini, 2023}}</ref> {| width=33% |- |style="background:green; color:white" width=10%|<div style="text-align:center">'''VE'''</div> |style="background:#C5FCDC; color:black"|<small>Su toccu u l'è scritu en bligařencu</small> |} {{Çitaçión|Diu vermèl,<br />spuřsu d'anel,<br />longu de Spagna,<br />scüřa murtei,<br />sciacca pigögi.}} === Borghétto de Borbêa === Sta chi a l'é a versción da filastròcca do [[Burghetu Burbaia|Borghétto de Borbêa]]. {| width=33% |- |style="background:red; color:white" width=10%|<div style="text-align:center">'''NV'''</div> |style="background:#FFE0E0; color:black"|<small>Istu toccu l'è scritu in nuvaize, ncu a variante dei Buighètu</small> |} {{Çitaçión|Dîgu maméllu<br />dîgu anéllu<br />dîgu digâ<br />lecca murtâ<br />sciàcca peghéuggi.}} === Castrevêgio === Sta chi a l'é a versción da filastròcca de [[Castrevegliu|Castrevêgio]].<ref>{{Çitta lìbbro |outô1=Silvio Riolfo Marengo|outô2=Silvia Malco Badano|outô3=Roberto Badano| tìtolo=Castelvecchio di Rocca Barbena. Vita e storia di un borgo millenario nell'alta val Neva|ànno=2022|editô=Bacchetta Editore|çitæ=Arbenga|léngoa=IT, LIJ|capìtolo=Il dialetto di Castelvecchio|p=156|url=https://www.libriliguria.it/art/P/1/d/583/c/13/s/13/castelvecchio-di-rocca-barbena.html}}</ref> {| width=33% |- |style="background:#fffd0a; color:red" width=10%|<div style="text-align:center">'''AR'''</div> |style="background:#fffe9f; color:black"| <small>Stu toccu u l'è scricciu in arbenganese, inta varietài castreveglina</small> |} {{Çitaçión|Diu marmellu<br />diu spusellu<br />lungaspâ<br />scüramurtà<br />sciacca prüxi in sciù bancà.}} === Déiva === Sta chi a l'é a versción da filastròcca de [[Deiva|Déiva]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.filastrocche.it/contenuti/diu-marmellu/|tìtolo=Diu marmellu|dæta=2001-10-22|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2024-02-12}}</ref>. {| width=33% |- |style="background:red; color:white" width=10%|<div style="text-align:center">'''ZE'''</div> |style="background:#FFB6C1; color:black"| <small>Stu toccu chi u l'è scritu in zeneize, inta varietæ de Deiva</small> |} {{Çitaçión|Diu marmellu<br />spusu d'anellu<br />lungu de spà<br />sciacca pipù<br />caccilu in mà.}} === Lêua === Sta chi a l'é a versción da filastròcca de [[Löa|Lêua]]<ref name=":0">{{Çitta lìbbro|outô=Antonio Arecco|tìtolo=Chi me veu ben-me sbraggia. Il folklore dell'infanzia in Liguria con particolare riferimento a Loano e dintorni|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/SBL0609665|ànno=Màrso 1982|editô=Stamperia Officina d'Arte|çitæ=Sànn-a|léngoa=LIJ, IT|pp=45-46}}</ref>. {| width=33% |- |style="background:#5fc9ff; color:black" width=10%|<div style="text-align:center">'''LÖ'''</div> |style="background:#c2ebff; color:black"| <small>Stu toccu chi u l'è scritu intu parlò de Löa</small> |} {{Çitaçión|(U) diu marmellu<br />(u) diu spusellu<ref group="n.">Dòppo ò in càngio de sto vèrso chi se dîxe ''(u) porta l'anellu'' ascì.</ref><br />(u) lungu de spò<ref group="n.">In càngio de sto vèrso chi se dîxe ''(u) lungu de mezu'' ascì.</ref><br />(u) lecca u murtò<br />(u) sciacca pigheuggi<br />e cacciali in mò.}} === L'Órba === Sta chi a l'é a versción da filastròcca de [[R'Urba|L'Órba]]<ref>In sciâ parlâ de [[R'Urba|L'Órba]], lêzi: [https://web.archive.org/web/20210306091106/https://digilander.libero.it/dauladaulagna/daulanotadialettale.htm].</ref>. {| width=33% |- |style="background:#E1A95F; color:black" width=10%|<div style="text-align:center">'''VB'''</div> |style="background:#F0EAD6; color:black"| <small>Istu toccu r'è scriciu 'nt'er lìgüre dra Burmia, 'nt'er parlé d'R'Urba</small> |} {{Çitaçión|Dì marmellu<br />dì sposellu<br />dì du dià<br />lecca piatti<br />sciacca pieuggi.}} === O Çeiâ === Sta chi a l'é a versción da filastròcca do [[U Sejô|Çeiâ]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angela Bruzzone|tìtolo=Cose da Türchi: raccolta di filastrocche, giochi, e scherzi, proverbi, modi di dire e soprannomi in dialetto cerialese|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0026615|ànno=Seténbre 1982|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbénga|léngoa=LIJ|p=24}}</ref>. {| width=33% |- |style="background:#fffd0a; color:red" width=10%|<div style="text-align:center">'''AR'''</div> |style="background:#fffe9f; color:black"| <small>Stu toccu u l'è scritu in arbenganese, inta varietae du Sejô</small> |} {{Çitaçión|Dìu marméllu<br />dìu spu''s''éllu<br />longu de spò<br />spassa fuméllu<br />e càccialu in mò.}} === Rensén === Sta chi a l'é a versción da filastròcca de [[Rensén]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=[[Fiorenzo Toso]]|tìtolo=Le radici di Arenzano|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA23813|ànno=1993|editô=Comune di Arenzano|çitæ=Zêna|léngoa=LIJ, IT|p=46|capìtolo=9. E dïe da man|cid=Toso, 1993}}</ref>. {| width="33%" |- | style="background:red; color:white" width="10%" |<div style="text-align:center">'''RE'''</div> | style="background:#FFB6C1; color:black" | <small>Stu toccu chi u l'è scritu in rensenin</small> |} {{Çitaçión|Dïo marmello<br />sposo d'anello<br />longo de spâ<br />sciacca pigheuggi<br />a-o speçiâ.}} === Sànn-a === Sta chi a l'é a versción da filastròcca de [[Sann-a|Sànn-a]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.savonanews.it/2013/09/11/leggi-notizia/argomenti/curiosita/articolo/le-filastrocche-e-melodie-di-una-savona-scomparsa.html|tìtolo=Le filastrocche e melodie di una "Savona Scomparsa"|léngoa=IT|vìxita=2024-02-12}}</ref>. {| width=33% |- |style="background:blue; color:white" width=10%|<div style="text-align:center">'''SV'''</div> |style="background:#E0E8FF; color:black"| <small>'Stu toccu u l'è scritu in savuneize</small> |} {{Çitaçión|Dìu marmellu<br />dìu spuzellu<br />lungu de spä<br />sciacca pigöggi<br />e cacceli in mä.}} === Toiàn === Sta chi a l'é a versción da filastròcca de [[Tuiran|Toiàn]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=A Cumpagnia di S-ciancalassi|tìtolo=U gh'è de tüttu cumme a Zena. Soprannomi, proverbi, favole, filastrocche, modi di dire ed altro in dialetto toiranese|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/TO01638251|ànno=Lùggio 1995|editô=Tipografia Litografia Ligure|çitæ=Lêua|léngoa=LIJ|p=86}}</ref>. {| width=33% |- |style="background:#fffd0a; color:red" width=10%|<div style="text-align:center">'''AR'''</div> |style="background:#fffe9f; color:black"| <small>Stu toccu u l'è scritu in arbenganese, inta varietae tuiranina</small> |} {{Çitaçión|Dîu marméllu<br />dîu spuséllu<br />longà spà<br />scüra-murtà<br />sciacca-pigöggi in sciu bancà.}} == Nòtte == ;Nòtte a-o tèsto <references group="n." /> ;Nòtte bibliogràfiche <references /> {{Tradiçioìn lìguri}} [[Categorîa:Filastròcche]] [[Categorîa:Conponiménti in lìgure]] 5czqzwo0ka0qpb2jsjxakugp6o22za7 Pruvincia de Sann-a 0 1760 274153 270678 2026-09-22T18:57:58Z N.Longo 12052 up 274153 wikitext text/x-wiki {{Savuneize|grafîa=, a-a manea de l'Essiu d'a Ciann-a}} {{Divisione amministrativa |Nome = Pruvincia de Sann-a |Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Provincia di Savona''</div> |Panorama = Amministrazione provinciale savona.JPG |Didascalia = <div style="text-align:center;">U palassiu d'a pruvincia a Sann-a</div> |var-localizaçión = Lucalizaçiùn |var-stâto = Stätu |Stato = ITA |Grado amministrativo = 2 |Tipo = [[Provinsa|pruvincia]] |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Ligüria |var-aministraçión = Aministraçiùn |var-capitâle = Capitäle |Capoluogo = {{Scìnbolo|Savona-Stemma.svg}} [[Sann-a]] |var-aministratô_locâle = [[Prescidénte da provìnsa|Prescidente]] |Amministratore locale = Demis Aghittino |Partito = [[Léga Nord|LN]] |Data elezione = 22-09-2026 |var-léngoe = Lengue |Lingue = [[Léngoa italiànn-a|Italiàn]], [[Lengoa ligure|Lìgure]] |var-instituçión = Istituçiùn |Data istituzione = [[1927]] |var-teritöio = Teritoju |var-cordinæ = Curdinè |var-da_capitâle = da capitäle |var-altitùdine = Artessa |var-superfìcce = Süperficie |Superficie = 1546.29 |Note superficie = |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 266796 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?i=D7B Dètu Istat] - Pupulaçiùn rexidente a-i 31 de mazzu d'u 2025. |Aggiornamento abitanti = 31-5-2025 |var-denscitæ = Denscitè |var-sotodivixoìn1 = [[Comun|Cumüni]] |Sottodivisioni = [[Pruvincia de Sann-a#Cumüni|69 cumüni]] |var-divixoìn_confinànti = Pruvince cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Provinsa de Asti|Asti]] ([[Piemonte|IT-PM]]), [[Provinsa de Cuneo|Cüneu]] ([[Piemonte|IT-PM]]), [[Pruvincia de Imper̂ia|Inperia]], [[Provinsa de Lisciandria|Lüsciandria]] ([[Piemonte|IT-PM]]), [[Çittæ metropolitann-a de Zena|Zena]] |var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn |Codice postale = 17100, 17010-17047, 12071 |var-prefìsso = Prefissu |Prefisso = [[019]], [[0182]] |var-fûzo_orâio = Füzu uräju |var-cod._cadàstro = Cod. catastu |Codice catastale = |var-tàrga = Targa |var-cartografîa = Cartugrafìa |Immagine localizzazione = Savona in Italy.svg |Mappa = Map of province of Savona (region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puxiçiùn d'a pruvincia de Sann-a int'a regiùn Ligüria. |var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle }} A '''pruvincia de Sann-a'''<ref group="n.">''Provìnsa de Sànn-a'' int'a [[grafîa ofiçiâ|grafia ufiçiäle d'u zeneize]], ''Provinsa de Saña'' int'a [[Grafia unitäia|grafia unitäja d'u zeneize]]</ref> (''provincia di Savona'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'na [[Provinsa|pruvincia]] d'a [[Liguria|Ligüria]] de 266.796 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, spartìa inte 69 [[Comun|cumüni]] == Geugrafìa == === Teritoju === A pruvincia de Sann-a a se spande inte 'na parte d'a [[Liguria|Ligüria]] de punente pe 1.546,29&nbsp;km<sup>2</sup>, a segunda ciü grande d'a regiùn. Int'u detaggiu, a cunprende e tère tra sta pärte de [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], i bricchi d'u spartiègua marcóu da-e [[Arpi]] e da-i [[Appennìn|Apenìn]] e finn-a 'na pärte a-u de là de stu lì, int'u bacìn d'u [[Pò]]<ref name=":4">{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/savona/|tìtolo=Savona - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2026-02-08}}</ref><ref name=":5">{{Çitta web|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Sav%C3%B3na+%28provincia%29.html|tìtolo=Savóna (provincia)|léngoa=IT|vìxita=2026-02-08}}</ref>. U teritoju d'a pruvincia u l'è cruvìu p'ou ciü da bricchi e culinn-e che fan pärte d'e [[Arpi Marìttime]] e de l'[[Appennin ligure|Apenìn Lìgure]], cu'u pasaggiu tra e due cadenn-e ch'u l'è marcóu da-u [[Còlle de Cadebonn-a|Colle de Cadebunn-a]]. U munte ciü ätu u l'è u [[Mônte Galé|Galé]] (1.708&nbsp;m), insce-i cunfìn cu'a [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cüneu]]. A ogni moddu, int'a pruvincia de Sann-a u se ghe tröva ascì a [[Ciâna d'Arbenga|Ciann-a d'Arbenga]] che, cruvindu tostu 10&nbsp;km<sup>2</sup>, a l'è a ciü grossa d'a regiùn<ref name=":4" /><ref name=":5" />. Spandenduse insce-i duì fianchi d'u spartiègua, int'a pruvincia de Sann-a se trövan di sciümmi che chinn-an tantu vèrsu a [[Cianûa padann-a|Cianüa Padann-a]], cumme u [[Burmia (sciümme)|Burmia]] ([[Burmia de Milléximu|de Milléximu]] e [[Burmia de Spiĝn̂u|de Spiĝn̂u]]), l'[[Èrru (sciümme)|Èrru]] e l'[[Urba (sciümme)|Urba]], e di ätri che pe cuntra finiŝĉian int'u [[Mâ Ligure|Mä Lìgure]]. Fra de sti lì, che l'han scavóu de valè ciü streite de quelle vurtè a setentriùn e da-a purtä ch'a nu l'è guèi custante inte tüttu de l'annu, u ciü inpurtante u l'è [[A Sènta|A Çenta]], furmä da-u [[Turénte Nêva|Neva]] e da l'[[Turente A(r)òscia|Aroscia]] e ch'a gh'ha a sö fuxe in [[Arbenga]]. Dapö u gh'è ancùn u [[Letimbru|Lavagnöa]], u [[Sensöggia]] e u [[Teju (sciümme)|Teju]], che, rispetivamente, se caccian int'u mä a [[Sann-a]], [[D'Ätu d'Arbissöa|Arbissöa]] e [[Väze]]<ref name=":4" /><ref name=":5" />. Insc'â costa d'a pruvincia se trövan e îzue d'[[Ìsua Gainâa|a Gainäa]] e [[Îzua de Berzezzi|de Berzezzi]], a segunda e a quarta d'a Ligüria pe estensciùn. === Cunfìn === A pruvincia de Sann-a a cunfinn-a a punente cu'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvincia de Inperia]], a setentriùn cu'u [[Piemonte|Piemunte]] ([[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cüneu]], [[Provinsa de Lisciandria|pruvincia de Lüsciandria]] e [[Provinsa de Asti|pruvincia de Asti]]) a levante cu'a [[Çittæ metropolitann-a de Zena|çitè metrupulitann-a de Zena]] e a meridiùn a l'è bagnä da-u [[Mâ Ligure|Mä Lìgure]]. == Stoja == [[Immaggine:Vallardi - Albenga e Savona.jpg|sinistra|miniatura|234x234px|Mappa d'i [[Sircunda(r)iu d'Arbenga|çircundäi d'Arbenga]] e [[Çircundäju de Sann-a|de Sann-a]]]] A çitè de Sann-a, int'u pasóu, a l'è stèta a capitäle de de divixuìn aministrative cu'ina çèrta autunumìa survatüttu a cumensä da l'[[XIX secolo|Öttuçentu]]: pasóu i tanti cangi fèti a-i tenpi da [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Lìgure]] (capitäle d'u ''Département du Letimbre'' d'u [[1797]]-[[1798]], d'a "Giurisdiçiùn de Cunbu" d'u [[1798]]-[[1803]] e, zlargä int'[[U Finô|u Finä]], finn-a d'u [[1805]]), a primma funçiùn de cuntu a l'è stèta quella sutt'a l'[[Prìmmo Inpêro françéize|inperu françeize]], dund'a l'è stèta çernüa cumme a capitäle d'u [[dipartimentu de Muntenötte]]<ref name=":0">{{Çitta publicaçión|outô=Michele Castelnovi|tìtolo=Savona provinciale: un caso limite nel riordino amministrativo da Augusto agli accorpamenti del 2014|revìsta=Bollettino della Società Geografica Italiana|volùmme=Serie XIII, Vul. IX|léngoa=IT|url=https://societageografica.net/wp/wp-content/uploads/2017/10/16_castelnovi.pdf|çitæ=Rumma|ànno=2016|p=217-227}}</ref>. Tacä dunca a-u [[Regno de Sardegna|regnu de Sardegna]] d'u [[1815]] cumme capitäle de [[Divixùn de Sann-a|divixùn]], abulìa pasóu trèi anni, da-u 10 de nuvenbre d'u [[1818]] Sann-a a l'è fèta a capitäle d'a primma [[Pruvincia de Sann-a (1818)|pruvincia de Sann-a]], ch'a cruviva a meitè de levante d'a pruvincia d'ancö mentre quella de punente a fäva pärte d'a [[Pruvinsa d'Arbenga|pruvincia d'Arbenga]], tütte due int'a [[divixùn de Zena]]. D'u [[1859]], cu'a [[lezze Rattazzi]], a pruvincia de Sann-a a l'è stèta suprèssa e u s'è creóu u [[çircundäju de Sann-a]], sutt'a-a [[Provìnsa de Zêna|pruvincia de Zena]]. Cu'u regiu decretu 21 utubre [[1926]], n. 1890<ref>{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/atto/caricaDettaglioAtto?atto.dataPubblicazioneGazzetta=1926-11-15&atto.codiceRedazionale=026U1890&tipoDettaglio=originario&qId=|tìtolo=Regio Decreto 21 ottobre 1926, n. 1890|léngoa=IT|vìxita=2026-01-30}}</ref>, a-u çircundäju de Sann-a u gh'è stètu tacóu [[Sircunda(r)iu d'Arbenga|quellu d'Arbenga]], a furmä u teritoju che, pe regiu decretu d'u [[Vittorio Emanuele III]], a-i 2 de zenä d'u [[1927]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/atto/caricaDettaglioAtto?atto.dataPubblicazioneGazzetta=1927-01-11&atto.codiceRedazionale=027U0001&tipoDettaglio=originario&qId=|tìtolo=Regio Decreto-Legge 2 gennaio 1927, n. 1|léngoa=IT|vìxita=2026-01-30}}</ref> u vegne isóu a pruvincia, mentre che sun scancelè i çircundäi<ref name=":0" />. Sta decixùn a l'è rivä ascì perché u prugèttu u l'ea renbóu da-u [[Paolo Boselli]], ch'u l'è stètu ciü votte depütóu, senatù e ministru d'u regnu, ciü che da-i ätri persunaggi de Sann-a ch'ävan spuncióu tanti anni pe utegnì stu ricunuscimentu. A-a sö creaçiùn, cu'u [[Lorenzo Via]] pe primmu prefèttu, a pruvincia de Sann-a a cuntäva de 87 cumüni, cu'u sö nümeru ch'u l'è stètu cu'u tenpu zbascióu a-i 69 d'ancö<ref name=":0" />. === Scinbuli === ;Stemma [[Immaggine:Stemma_della_Provincia_di_Savona.svg|bordo|sinistra|176x176px]] {{Çitaçión|Canpu de çé, a-a caravèlla in navegaçiùn a veĵe desc-ceghè, in çimma 'na canpaĝn̂a de mä cun bulezümme d'argentu e çelestìn. Cartiggiu d'argentu cu'u mottu de neigru ''Par paribus''.|3=Campo di cielo, alla caravella navigante a vele spiegate, sopra una campagna mareggiata d'argento e d'azzurro. Cartiglio d'argento con il motto in nero ''Par paribus''<ref name=":1" >{{Çitta web|url=https://www.araldicacivica.it/provincia/savona/|tìtolo=Provincia di Savona|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref>.|lingua=IT}} A caravèlla insc'ou stemma a se liga a-e tradiçiuìn de mä d'a pruvincia, survatüttu cun [[Sann-a]] e u sö [[Portu de Sann-a|portu]] e cun [[Nöi|Noi]], çitè cu'ina [[Repùbrica de Nöi|sö repübbrica mainä]]. U stemma u l'è stètu cuncèssu pe regiu decretu d'u rè [[Vittorio Emanuele III]] d'u 18 de frevä d'u [[1928]], trascrìtu int'u registru d'i enti muräli, a-a pagina 124 d'u primmu vulümme<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?3144|tìtolo=Savona (provincia)|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref><ref name=":3">{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/stemma-gonfalone|tìtolo=Stemma e Gonfalone|outô=Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref>. Da-u [[1933]] a-u [[1943]], tenpi d'u [[Fascìsmo in Itàlia|ventenniu]], in çimma a-u stemma u gh'ea mustróu u [[cappu d'u Litoju]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.rbvex.it/province/nordovest/liguriacl.html|tìtolo=Liguria, stemmi provinciali con capo littorio|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref>. ;Gunfalùn {{Çitaçión|Drappu retanguläre de stoffa blö ...|3=Drappo rettangolare di stoffa azzurra ...|lingua=IT|R.D. 16 frevä 1928<ref name=":1" /><ref name=":2" />}} U gunfalùn, de blö e cun int'u mezzu u stemma d'a pruvincia, u l'è stètu dumandóu da-u sö cumisäju straurdinäju, u Giovanni Ortolani, a-i 11 de nuvenbre d'u [[1927]]. U gunfalùn, cuncèssu asemme a-u stemma pe decretu d'u primmu de nuvenbre d'u [[1928]], u l'è stètu cunsegnóu ufisialmente a-i 11 de stu meize, mumentu ascì d'a sö benediçiùn da pärte d'u [[Diocexi de Sann-a-Noi|vescu de Sann-a e Noi]], u [[Pasquale Rigetti]]<ref name=":3" />. U gunfalùn d'a pruvincia, cunservóu int'a sö sede de [[Palassiu Nervi (Sann-a)|Palassiu Nervi]], u l'è stètu fabricóu grassie a 'na sutuscriçiùn inandiä da de donne che l'han cügìu i 5.250 franchi che, insemme a-i ätri 2.816 missi da-i cumüni, l'han permissu de catä i materiäli che servivan. Int'u detaggiu, sti lì sun custè 4.564 franchi, mentre i ätri 3.502 sun stèti missi a camìn insce 'n librettu a risparmiu da [[Banca Commerciale Italiana|COMIT]]<ref name=":3" />. == Abitanti == === Evuluçiùn demugrafica === {{Demografia/Pruvincia de Sann-a}} === Minuranse furèste === Segundu l'[[ISTAT]], a-i 31 de dixenbre d'u 2024 i rexidenti furèsti int'a pruvincia de Sann-a sun 24.801<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2024&i=P03|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2026-02-04}}</ref>. === Cugnummi ciü difüxi === I cugnummi ciü difüxi int'a pruvincia de Sann-a sun: ''Zunino'', ''Rossi'', ''Parodi'', ''Pastorino'' e ''Delfino''<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=Clascìfiche d'i cugnummi, Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2026-02-04}}</ref>. == Aministraçiùn == === Cunseggiu d'a pruvincia === L'aministraçiùn d'a pruvincia a gh'ha a sö sede a [[Sann-a]], int'u palassiu "Pier Luigi Nervi" de vìa d'i Surman, 12. A-a giurnä d'ancö a zunta d'a pruvincia a gh'ha cumme prescidente u [[Pierangelo Olivieri]], scìndicu de [[Carizan|Calisàn]] e elezüu int'u centru-drita. D'u rèstu, int'a zunta u gh'è ätri dexe cunsegé, che ne vegnan da-e trè liste d'u centru-mancinn-a, d'u centru-drita e d'i ätri gruppi o partìi numinè cu'a vutaçiùn d'u 31 d'utubre d'u [[2018]], fèta tra i 69 scìndichi d'a pruvincia e i sö cunsegé cumünäli<ref>{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/elezioni/2018|tìtolo=Elezioni provinciali 2018|outô=Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://amministratori.interno.gov.it/index.php?page=StoriaEnteP|tìtolo=Anagrafe degli Amministratori Locali e Regionali: Storia amministrativa dell'ente - Province|outô=Ministeru de l'Intèrnu|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}}</ref>. ==== Prescidenti d'a pruvincia ==== {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Prescidente|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|22 de setenbre d'u 1985|22 de dixenbre d'u 1989|Guido Bonino|[[Partîo Socialìsta Italiàn|PSI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|22 de dixenbre d'u 1989|6 d'agustu d'u 1990|Pierluigi Pesenti|[[Partîo Socialìsta Democràtico Italiàn|PSDI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|6 d'agustu d'u 1990|8 de mazzu d'u 1995|Mario Robutti|[[Partîo Socialìsta Italiàn|PSI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|29 de mazzu d'u 1995|28 de zügnu d'u 1999|Alessandro Garassini|[[Partîo Popolâre Italiàn|PPI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|28 de zügnu d'u 1999|14 de zügnu d'u 2004|Alessandro Garassini|[[Partîo Popolâre Italiàn|PPI]], [[La Margherita]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|14 de zügnu d'u 2004|14 de nuvenbre d'u 2008|Marco Bertolotto|[[La Margherita]], [[Partîo Democràtico (Itàlia)|PD]]|prescidente|<ref group="n.">A-i 14 de nuvenbre d'u 2008, doppu d'e dimisciuìn de trezze cunsegé, a zunta a l'è cöita p'â mancansa d'u nümeru legäle.</ref>}} {{ComuniAmminPrec|14 de nuvenbre d'u 2008|11 de lüggiu d'u 2009|Mario Spanu||cumisäju straurdinäju|}} {{ComuniAmminPrec|11 de lüggiu d'u 2009|13 d'utubre d'u 2014|Angelo Vaccarezza|[[Il Popolo della Libertà|PdL]], [[Fòrsa Italia (2013)|FI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|13 d'utubre d'u 2014|12 de nuvenbre d'u 2018|Monica Giuliano|[[Partîo Democràtico (Itàlia)|PD]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|12 de nuvenbre d'u 2018|9 de zenä d'u 2023|Pierangelo Olivieri|indipendente de centru-drita|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|9 de zenä d'u 2023|22 de setenbre d'u 2026|Pierangelo Olivieri|[[Cambiamo!]], [[Fòrsa Italia (2013)|FI]]|prescidente|<ref group="n.">U l'ha dètu e dimisciuìn da-a càrega</ref>}} {{ComuniAmminPrec|22 de setenbre d'u 2026|''in càrega''|Demis Aghittino|[[Léga Nord|LN]]|vice-prescidente f.f.|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Cumüni === {| class="wikitable sortable" !Numme !Pupulaçiùn<br /><small>(31-12-2024)</small><ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it|tìtolo=Bilancio demografico e popolazione residente per sesso al 31 dicembre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-02-07}}</ref> !Estensciùn<br /><small>(km<sup>2</sup>)</small><ref>{{Çitta web|url=https://www.istat.it/classificazione/principali-statistiche-geografiche-sui-comuni/|tìtolo=Principali statistiche geografiche sui comuni|scîto=istat.it|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2026-02-08}}</ref> |- |[[A Ciana|A Ciann-a]] (''A Ciana'') | style="text-align:right;" |735 | style="text-align:right;" |30,45 |- |[[A Moenn-a d'Arbisseua|A Main-a d'Arbissöa]] (''A Muenn-a'') | style="text-align:right;" |5157 | style="text-align:right;" |3,25 |- |[[Andôa|Andöa]] (''And<u>ô</u>a'') | style="text-align:right;" |7239 | style="text-align:right;" |31,80 |- |[[A Prìa]] (''A Prìa'') | style="text-align:right;" |8230 | style="text-align:right;" |9,88 |- |[[Arasce]] (''Ar̂asce'') | style="text-align:right;" |9960 | style="text-align:right;" |17,25 |- |[[Arbenga]] (''Arbenga'') | style="text-align:right;" |23539 | style="text-align:right;" |36,58 |- |[[Arnascu]] (''Arnascu'') | style="text-align:right;" |548 | style="text-align:right;" |6,09 |- |[[A Steja|A Steĵa]] (''A Steira'') | style="text-align:right;" |2915 | style="text-align:right;" |43,68 |- |[[Barestin|Balestrìn]] (''Barestin'') | style="text-align:right;" |520 | style="text-align:right;" |11,27 |- |[[Bardenèi|Bardinetu]] (''Bardenèi'') | style="text-align:right;" |768 | style="text-align:right;" |29,79 |- |[[Berzezzi]] (''Berzezzi'') | style="text-align:right;" |1045 | style="text-align:right;" |3,69 |- |[[Borṡi e Veressi|Borzi e Veressi]] (''Bòrṡi e Veréssi'') | style="text-align:right;" |2106 | style="text-align:right;" |2,73 |- |[[Buinzan|Buisàn]] (''Buinzan'') | style="text-align:right;" |2574 | style="text-align:right;" |8,35 |- |[[Bormia|Burmia]] (''Burmia'') | style="text-align:right;" |316 | style="text-align:right;" |22,47 |- |[[Còiri|Cäiru]] (''Còiri'') | style="text-align:right;" |12862 | style="text-align:right;" |100,40 |- |[[Carizan|Calisàn]] (''Carizan'') | style="text-align:right;" |1451 | style="text-align:right;" |62,74 |- |[[Còrcre|Càrcae]] (''Èl Còrcre'') | style="text-align:right;" |5232 | style="text-align:right;" |10,40 |- |[[Côrxi|Cärxi]] (''Côrxi'') | style="text-align:right;" |1691 | style="text-align:right;" |20,60 |- |[[Castergiancu]] (''Castergiancu'') | style="text-align:right;" |321 | style="text-align:right;" |14,70 |- |[[Castrevegliu|Castrevegiu]] (''Castrevegliu'') | style="text-align:right;" |126 | style="text-align:right;" |16,14 |- |[[Casanöva|Cazanöva]] (''Casanöva'') | style="text-align:right;" |743 | style="text-align:right;" |24,23 |- |[[Çelle]] (''Çelle'') | style="text-align:right;" |4795 | style="text-align:right;" |9,56 |- |[[Cengë|Cengiu]] (''U Ceng'') | style="text-align:right;" |3403 | style="text-align:right;" |18,96 |- |[[Ciòi]] (''Ciòi'') | style="text-align:right;" |614 | style="text-align:right;" |8,65 |- |[[Cixan|Cixàn]] (''Cixàn'') | style="text-align:right;" |2119 | style="text-align:right;" |12,27 |- |[[Cuggiæn|Cügén]] (''Cügèn'') | style="text-align:right;" |6818 | style="text-align:right;" |49,92 |- |[[Cosceria|Cusceria]] (''Cuscèria'') | style="text-align:right;" |1019 | style="text-align:right;" |12,41 |- |[[D'Ätu d'Arbissöa]] (''D'Ätu'') | style="text-align:right;" |9562 | style="text-align:right;" |28,68 |- |[[O Dê|Degu]] (''U Dé'') | style="text-align:right;" |1810 | style="text-align:right;" |66,82 |- |[[Èrli]] (''Èrli'') | style="text-align:right;" |220 | style="text-align:right;" |16,73 |- |[[Finô|Finä]] (''Finô'') | style="text-align:right;" |11012 | style="text-align:right;" |35,53 |- |[[Garlenda]] (''Garlenda'') | style="text-align:right;" |1382 | style="text-align:right;" |8,03 |- |[[Giüstexine|Giüstéxine]] (''Giüstexine'') | style="text-align:right;" |1003 | style="text-align:right;" |17,22 |- |[[Giusvala|Giüsvalla]] (''Giüxvâla'') | style="text-align:right;" |392 | style="text-align:right;" |19,70 |- |[[L'Aigheuja|Laigueggia]] (''L'Aigöja'') | style="text-align:right;" |1678 | style="text-align:right;" |2,72 |- |[[L'Atè|L'Âtä]] (''L'Atè'') | style="text-align:right;" |1908 | style="text-align:right;" |11,30 |- |[[Löa]] (''Löa'') | style="text-align:right;" |10688 | style="text-align:right;" |13,48 |- |[[R'Urba|L'Urba]] (''R'Urba'') | style="text-align:right;" |644 | style="text-align:right;" |31,17 |- |[[Magiö]] (''Maiö'') | style="text-align:right;" |977 | style="text-align:right;" |19,57 |- |[[Màllae]] (''Màlre'') | style="text-align:right;" |1030 | style="text-align:right;" |31,73 |- |[[Mascimin|Mascimìn]] (''Mascimìn'') | style="text-align:right;" |101 | style="text-align:right;" |7,85 |- |[[Merexo|Milléximu]] (''Mreju'') | style="text-align:right;" |3335 | style="text-align:right;" |15,96 |- |[[Mieuja|Miöggia]] (''Miöja'') | style="text-align:right;" |515 | style="text-align:right;" |19,30 |- |[[Moriaodo|Muriädu]] (''Miriaud'') | style="text-align:right;" |710 | style="text-align:right;" |39,22 |- |[[Naxin|Naxìn]] (''Naxìn'') | style="text-align:right;" |156 | style="text-align:right;" |22,18 |- |[[Nöi|Noi]] (''Noi'') | style="text-align:right;" |2425 | style="text-align:right;" |9,67 |- |[[Orcu Feìn|Orcu e Fegìn]] (''Orcu e Feìn'') | style="text-align:right;" |911 | style="text-align:right;" |17,31 |- |[[Palëre|Pàllae]] (''Pàlre'') | style="text-align:right;" |861 | style="text-align:right;" |21,33 |- |[[Riôtu|Riätu]] (''Riôtu'') | style="text-align:right;" |536 | style="text-align:right;" |19,60 |- |[[Ròcavignâ|Rocavignä]] (''Rocavignà'') | style="text-align:right;" |743 | style="text-align:right;" |17,71 |- |[[Sann-a]] (''Sann-a'') | style="text-align:right;" |58581 | style="text-align:right;" |65,32 |- |[[Spoturnu|Sputurnu]] (''Spoturnu'') | style="text-align:right;" |3337 | style="text-align:right;" |8,02 |- |[[Staanéllu|Stelanellu]] (''Staanéllu'') | style="text-align:right;" |831 | style="text-align:right;" |17,81 |- |[[Süccaellu]] (''Sücca(r)èllu'') | style="text-align:right;" |279 | style="text-align:right;" |10,81 |- |[[Tuiran|Tuiàn]] (''Tuiran'') | style="text-align:right;" |2718 | style="text-align:right;" |18,97 |- |[[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]] (''U Burghettu'') | style="text-align:right;" |4604 | style="text-align:right;" |5,39 |- |[[Unsu]] (''Unsu'') | style="text-align:right;" |211 | style="text-align:right;" |8,23 |- |[[O Ponte|U Punte]] (''Eŕ Pont'') | style="text-align:right;" |813 | style="text-align:right;" |24,95 |- |[[Sascê|U Saŝĉellu]] (''U Sascé'') | style="text-align:right;" |1688 | style="text-align:right;" |100,66 |- |[[U Sejô|U Sejä]] (''U Seiò'') | style="text-align:right;" |5393 | style="text-align:right;" |11,15 |- |[[U Téstegu]] (''U Téstegu'') | style="text-align:right;" |167 | style="text-align:right;" |10,29 |- |[[U Tû|U Tù]] (''U Tû'') | style="text-align:right;" |2518 | style="text-align:right;" |9,45 |- |[[Utuê|Utué]] (''Utuê'') | style="text-align:right;" |1702 | style="text-align:right;" |9,66 |- |[[Oseria|Uzeĵa]] (''Useria'') | style="text-align:right;" |433 | style="text-align:right;" |28,17 |- |[[Väze]] (''Vâże'') | style="text-align:right;" |12447 | style="text-align:right;" |48,00 |- |[[Vendùn]] (''Vendùn'') | style="text-align:right;" |336 | style="text-align:right;" |9,92 |- |[[Vessi e Portiu]] (''Vessi e Portiu'') | style="text-align:right;" |780 | style="text-align:right;" |8,76 |- |[[Villanöva]] (''Villanöva'') | style="text-align:right;" |2831 | style="text-align:right;" |15,89 |- |[[Vuè]] (''Vuè'') | style="text-align:right;" |7950 | style="text-align:right;" |23,79 |- |'''Pruvincia de Sann-a''' | style="text-align:right;" |'''267064''' | style="text-align:right;" |'''1546,29''' |} == Notte == ;Notte a-u tèstu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Mario Paternostro|outô2=Mario Marcenaro|tìtolo=Enciclopedia della Liguria: tutti i comuni dalla A alla Z: storia, personaggi, arte, economia, vino & cucina, tradizioni|url=https://books.google.com/books?id=n3qXoAEACAAJ|ànno=2020|editô=Il Secolo XIX|léngoa=IT|pp=639}} == Ätri prugètti == {{Interprogetto}} == Ligammi de föa == * {{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/|tìtolo=Scitu d'a Pruvincia|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}} * {{Çitta web|url=https://provincia-savona.servergis.it/it/map/GeoportalePSV/|tìtolo=GEOportale della Provincia di Savona|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Provinsa de Sann-a| ]] ocu7leh67pe22q624qjxftw12efmizs 274154 274153 2026-09-22T19:01:48Z N.Longo 12052 274154 wikitext text/x-wiki {{Savuneize|grafîa=, a-a manea de l'Essiu d'a Ciann-a}} {{Divisione amministrativa |Nome = Pruvincia de Sann-a |Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Provincia di Savona''</div> |Panorama = Amministrazione provinciale savona.JPG |Didascalia = <div style="text-align:center;">U palassiu d'a pruvincia a Sann-a</div> |var-localizaçión = Lucalizaçiùn |var-stâto = Stätu |Stato = ITA |Grado amministrativo = 2 |Tipo = [[Provinsa|pruvincia]] |var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiùn]] |Divisione amm grado 1 = Ligüria |var-aministraçión = Aministraçiùn |var-capitâle = Capitäle |Capoluogo = {{Scìnbolo|Savona-Stemma.svg}} [[Sann-a]] |var-aministratô_locâle = [[Prescidénte da provìnsa|Prescidente]] |Amministratore locale = Demis Aghittino |Partito = [[Léga Nord|LN]] |Data elezione = 22-09-2026 |var-léngoe = Lengue |Lingue = [[Léngoa italiànn-a|Italiàn]], [[Lengoa ligure|Lìgure]] |var-instituçión = Istituçiùn |Data istituzione = [[1927]] |var-teritöio = Teritoju |var-cordinæ = Curdinè |var-da_capitâle = da capitäle |var-altitùdine = Artessa |var-superfìcce = Süperficie |Superficie = 1546.29 |Note superficie = |var-abitànti = Abitanti |Abitanti = 266796 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?i=D7B Dètu Istat] - Pupulaçiùn rexidente a-i 31 de mazzu d'u 2025. |Aggiornamento abitanti = 31-5-2025 |var-denscitæ = Denscitè |var-sotodivixoìn1 = [[Comun|Cumüni]] |Sottodivisioni = [[Pruvincia de Sann-a#Cumüni|69 cumüni]] |var-divixoìn_confinànti = Pruvince cunfinanti |Divisioni confinanti = [[Provinsa de Asti|Asti]] ([[Piemonte|IT-PM]]), [[Provinsa de Cuneo|Cüneu]] ([[Piemonte|IT-PM]]), [[Pruvincia de Imper̂ia|Inperia]], [[Provinsa de Lisciandria|Lüsciandria]] ([[Piemonte|IT-PM]]), [[Çittæ metropolitann-a de Zena|Zena]] |var-âtre_informaçioìn = Ätre infurmaçiuìn |Codice postale = 17100, 17010-17047, 12071 |var-prefìsso = Prefissu |Prefisso = [[019]], [[0182]] |var-fûzo_orâio = Füzu uräju |var-cod._cadàstro = Cod. catastu |Codice catastale = |var-tàrga = Targa |var-cartografîa = Cartugrafìa |Immagine localizzazione = Savona in Italy.svg |Mappa = Map of province of Savona (region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puxiçiùn d'a pruvincia de Sann-a int'a regiùn Ligüria. |var-scîto_ofiçiâ = Scitu ufiçiäle }} A '''pruvincia de Sann-a'''<ref group="n.">''Pruvinsa de Savuna'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganeize]], ''Provìnsa de Sànn-a'' int'a [[grafîa ofiçiâ|grafia ufiçiäle d'u zeneize]], ''Provinsa de Saña'' int'a [[Grafia unitäia|grafia unitäja d'u zeneize]]</ref> (''provincia di Savona'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è 'na [[Provinsa|pruvincia]] d'a [[Liguria|Ligüria]] de 266.796 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />, spartìa inte 69 [[Comun|cumüni]] == Geugrafìa == === Teritoju === A pruvincia de Sann-a a se spande inte 'na parte d'a [[Liguria|Ligüria]] de punente pe 1.546,29&nbsp;km<sup>2</sup>, a segunda ciü grande d'a regiùn. Int'u detaggiu, a cunprende e tère tra sta pärte de [[Rivêa de Ponénte|Rivea de Punente]], i bricchi d'u spartiègua marcóu da-e [[Arpi]] e da-i [[Appennìn|Apenìn]] e finn-a 'na pärte a-u de là de stu lì, int'u bacìn d'u [[Pò]]<ref name=":4">{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/savona/|tìtolo=Savona - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2026-02-08}}</ref><ref name=":5">{{Çitta web|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Sav%C3%B3na+%28provincia%29.html|tìtolo=Savóna (provincia)|léngoa=IT|vìxita=2026-02-08}}</ref>. U teritoju d'a pruvincia u l'è cruvìu p'ou ciü da bricchi e culinn-e che fan pärte d'e [[Arpi Marìttime]] e de l'[[Appennin ligure|Apenìn Lìgure]], cu'u pasaggiu tra e due cadenn-e ch'u l'è marcóu da-u [[Còlle de Cadebonn-a|Colle de Cadebunn-a]]. U munte ciü ätu u l'è u [[Mônte Galé|Galé]] (1.708&nbsp;m), insce-i cunfìn cu'a [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cüneu]]. A ogni moddu, int'a pruvincia de Sann-a u se ghe tröva ascì a [[Ciâna d'Arbenga|Ciann-a d'Arbenga]] che, cruvindu tostu 10&nbsp;km<sup>2</sup>, a l'è a ciü grossa d'a regiùn<ref name=":4" /><ref name=":5" />. Spandenduse insce-i duì fianchi d'u spartiègua, int'a pruvincia de Sann-a se trövan di sciümmi che chinn-an tantu vèrsu a [[Cianûa padann-a|Cianüa Padann-a]], cumme u [[Burmia (sciümme)|Burmia]] ([[Burmia de Milléximu|de Milléximu]] e [[Burmia de Spiĝn̂u|de Spiĝn̂u]]), l'[[Èrru (sciümme)|Èrru]] e l'[[Urba (sciümme)|Urba]], e di ätri che pe cuntra finiŝĉian int'u [[Mâ Ligure|Mä Lìgure]]. Fra de sti lì, che l'han scavóu de valè ciü streite de quelle vurtè a setentriùn e da-a purtä ch'a nu l'è guèi custante inte tüttu de l'annu, u ciü inpurtante u l'è [[A Sènta|A Çenta]], furmä da-u [[Turénte Nêva|Neva]] e da l'[[Turente A(r)òscia|Aroscia]] e ch'a gh'ha a sö fuxe in [[Arbenga]]. Dapö u gh'è ancùn u [[Letimbru|Lavagnöa]], u [[Sensöggia]] e u [[Teju (sciümme)|Teju]], che, rispetivamente, se caccian int'u mä a [[Sann-a]], [[D'Ätu d'Arbissöa|Arbissöa]] e [[Väze]]<ref name=":4" /><ref name=":5" />. Insc'â costa d'a pruvincia se trövan e îzue d'[[Ìsua Gainâa|a Gainäa]] e [[Îzua de Berzezzi|de Berzezzi]], a segunda e a quarta d'a Ligüria pe estensciùn. === Cunfìn === A pruvincia de Sann-a a cunfinn-a a punente cu'a [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvincia de Inperia]], a setentriùn cu'u [[Piemonte|Piemunte]] ([[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cüneu]], [[Provinsa de Lisciandria|pruvincia de Lüsciandria]] e [[Provinsa de Asti|pruvincia de Asti]]) a levante cu'a [[Çittæ metropolitann-a de Zena|çitè metrupulitann-a de Zena]] e a meridiùn a l'è bagnä da-u [[Mâ Ligure|Mä Lìgure]]. == Stoja == [[Immaggine:Vallardi - Albenga e Savona.jpg|sinistra|miniatura|234x234px|Mappa d'i [[Sircunda(r)iu d'Arbenga|çircundäi d'Arbenga]] e [[Çircundäju de Sann-a|de Sann-a]]]] A çitè de Sann-a, int'u pasóu, a l'è stèta a capitäle de de divixuìn aministrative cu'ina çèrta autunumìa survatüttu a cumensä da l'[[XIX secolo|Öttuçentu]]: pasóu i tanti cangi fèti a-i tenpi da [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Lìgure]] (capitäle d'u ''Département du Letimbre'' d'u [[1797]]-[[1798]], d'a "Giurisdiçiùn de Cunbu" d'u [[1798]]-[[1803]] e, zlargä int'[[U Finô|u Finä]], finn-a d'u [[1805]]), a primma funçiùn de cuntu a l'è stèta quella sutt'a l'[[Prìmmo Inpêro françéize|inperu françeize]], dund'a l'è stèta çernüa cumme a capitäle d'u [[dipartimentu de Muntenötte]]<ref name=":0">{{Çitta publicaçión|outô=Michele Castelnovi|tìtolo=Savona provinciale: un caso limite nel riordino amministrativo da Augusto agli accorpamenti del 2014|revìsta=Bollettino della Società Geografica Italiana|volùmme=Serie XIII, Vul. IX|léngoa=IT|url=https://societageografica.net/wp/wp-content/uploads/2017/10/16_castelnovi.pdf|çitæ=Rumma|ànno=2016|p=217-227}}</ref>. Tacä dunca a-u [[Regno de Sardegna|regnu de Sardegna]] d'u [[1815]] cumme capitäle de [[Divixùn de Sann-a|divixùn]], abulìa pasóu trèi anni, da-u 10 de nuvenbre d'u [[1818]] Sann-a a l'è fèta a capitäle d'a primma [[Pruvincia de Sann-a (1818)|pruvincia de Sann-a]], ch'a cruviva a meitè de levante d'a pruvincia d'ancö mentre quella de punente a fäva pärte d'a [[Pruvinsa d'Arbenga|pruvincia d'Arbenga]], tütte due int'a [[divixùn de Zena]]. D'u [[1859]], cu'a [[lezze Rattazzi]], a pruvincia de Sann-a a l'è stèta suprèssa e u s'è creóu u [[çircundäju de Sann-a]], sutt'a-a [[Provìnsa de Zêna|pruvincia de Zena]]. Cu'u regiu decretu 21 utubre [[1926]], n. 1890<ref>{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/atto/caricaDettaglioAtto?atto.dataPubblicazioneGazzetta=1926-11-15&atto.codiceRedazionale=026U1890&tipoDettaglio=originario&qId=|tìtolo=Regio Decreto 21 ottobre 1926, n. 1890|léngoa=IT|vìxita=2026-01-30}}</ref>, a-u çircundäju de Sann-a u gh'è stètu tacóu [[Sircunda(r)iu d'Arbenga|quellu d'Arbenga]], a furmä u teritoju che, pe regiu decretu d'u [[Vittorio Emanuele III]], a-i 2 de zenä d'u [[1927]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/atto/caricaDettaglioAtto?atto.dataPubblicazioneGazzetta=1927-01-11&atto.codiceRedazionale=027U0001&tipoDettaglio=originario&qId=|tìtolo=Regio Decreto-Legge 2 gennaio 1927, n. 1|léngoa=IT|vìxita=2026-01-30}}</ref> u vegne isóu a pruvincia, mentre che sun scancelè i çircundäi<ref name=":0" />. Sta decixùn a l'è rivä ascì perché u prugèttu u l'ea renbóu da-u [[Paolo Boselli]], ch'u l'è stètu ciü votte depütóu, senatù e ministru d'u regnu, ciü che da-i ätri persunaggi de Sann-a ch'ävan spuncióu tanti anni pe utegnì stu ricunuscimentu. A-a sö creaçiùn, cu'u [[Lorenzo Via]] pe primmu prefèttu, a pruvincia de Sann-a a cuntäva de 87 cumüni, cu'u sö nümeru ch'u l'è stètu cu'u tenpu zbascióu a-i 69 d'ancö<ref name=":0" />. === Scinbuli === ;Stemma [[Immaggine:Stemma_della_Provincia_di_Savona.svg|bordo|sinistra|176x176px]] {{Çitaçión|Canpu de çé, a-a caravèlla in navegaçiùn a veĵe desc-ceghè, in çimma 'na canpaĝn̂a de mä cun bulezümme d'argentu e çelestìn. Cartiggiu d'argentu cu'u mottu de neigru ''Par paribus''.|3=Campo di cielo, alla caravella navigante a vele spiegate, sopra una campagna mareggiata d'argento e d'azzurro. Cartiglio d'argento con il motto in nero ''Par paribus''<ref name=":1" >{{Çitta web|url=https://www.araldicacivica.it/provincia/savona/|tìtolo=Provincia di Savona|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref>.|lingua=IT}} A caravèlla insc'ou stemma a se liga a-e tradiçiuìn de mä d'a pruvincia, survatüttu cun [[Sann-a]] e u sö [[Portu de Sann-a|portu]] e cun [[Nöi|Noi]], çitè cu'ina [[Repùbrica de Nöi|sö repübbrica mainä]]. U stemma u l'è stètu cuncèssu pe regiu decretu d'u rè [[Vittorio Emanuele III]] d'u 18 de frevä d'u [[1928]], trascrìtu int'u registru d'i enti muräli, a-a pagina 124 d'u primmu vulümme<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?3144|tìtolo=Savona (provincia)|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref><ref name=":3">{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/stemma-gonfalone|tìtolo=Stemma e Gonfalone|outô=Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref>. Da-u [[1933]] a-u [[1943]], tenpi d'u [[Fascìsmo in Itàlia|ventenniu]], in çimma a-u stemma u gh'ea mustróu u [[cappu d'u Litoju]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.rbvex.it/province/nordovest/liguriacl.html|tìtolo=Liguria, stemmi provinciali con capo littorio|léngoa=IT|vìxita=2026-01-31}}</ref>. ;Gunfalùn {{Çitaçión|Drappu retanguläre de stoffa blö ...|3=Drappo rettangolare di stoffa azzurra ...|lingua=IT|R.D. 16 frevä 1928<ref name=":1" /><ref name=":2" />}} U gunfalùn, de blö e cun int'u mezzu u stemma d'a pruvincia, u l'è stètu dumandóu da-u sö cumisäju straurdinäju, u Giovanni Ortolani, a-i 11 de nuvenbre d'u [[1927]]. U gunfalùn, cuncèssu asemme a-u stemma pe decretu d'u primmu de nuvenbre d'u [[1928]], u l'è stètu cunsegnóu ufisialmente a-i 11 de stu meize, mumentu ascì d'a sö benediçiùn da pärte d'u [[Diocexi de Sann-a-Noi|vescu de Sann-a e Noi]], u [[Pasquale Rigetti]]<ref name=":3" />. U gunfalùn d'a pruvincia, cunservóu int'a sö sede de [[Palassiu Nervi (Sann-a)|Palassiu Nervi]], u l'è stètu fabricóu grassie a 'na sutuscriçiùn inandiä da de donne che l'han cügìu i 5.250 franchi che, insemme a-i ätri 2.816 missi da-i cumüni, l'han permissu de catä i materiäli che servivan. Int'u detaggiu, sti lì sun custè 4.564 franchi, mentre i ätri 3.502 sun stèti missi a camìn insce 'n librettu a risparmiu da [[Banca Commerciale Italiana|COMIT]]<ref name=":3" />. == Abitanti == === Evuluçiùn demugrafica === {{Demografia/Pruvincia de Sann-a}} === Minuranse furèste === Segundu l'[[ISTAT]], a-i 31 de dixenbre d'u 2024 i rexidenti furèsti int'a pruvincia de Sann-a sun 24.801<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2024&i=P03|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2026-02-04}}</ref>. === Cugnummi ciü difüxi === I cugnummi ciü difüxi int'a pruvincia de Sann-a sun: ''Zunino'', ''Rossi'', ''Parodi'', ''Pastorino'' e ''Delfino''<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=Clascìfiche d'i cugnummi, Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2026-02-04}}</ref>. == Aministraçiùn == === Cunseggiu d'a pruvincia === L'aministraçiùn d'a pruvincia a gh'ha a sö sede a [[Sann-a]], int'u palassiu "Pier Luigi Nervi" de vìa d'i Surman, 12. A-a giurnä d'ancö a zunta d'a pruvincia a gh'ha cumme prescidente u [[Pierangelo Olivieri]], scìndicu de [[Carizan|Calisàn]] e elezüu int'u centru-drita. D'u rèstu, int'a zunta u gh'è ätri dexe cunsegé, che ne vegnan da-e trè liste d'u centru-mancinn-a, d'u centru-drita e d'i ätri gruppi o partìi numinè cu'a vutaçiùn d'u 31 d'utubre d'u [[2018]], fèta tra i 69 scìndichi d'a pruvincia e i sö cunsegé cumünäli<ref>{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/elezioni/2018|tìtolo=Elezioni provinciali 2018|outô=Pruvincia de Sann-a|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://amministratori.interno.gov.it/index.php?page=StoriaEnteP|tìtolo=Anagrafe degli Amministratori Locali e Regionali: Storia amministrativa dell'ente - Province|outô=Ministeru de l'Intèrnu|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}}</ref>. ==== Prescidenti d'a pruvincia ==== {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Prescidente|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|22 de setenbre d'u 1985|22 de dixenbre d'u 1989|Guido Bonino|[[Partîo Socialìsta Italiàn|PSI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|22 de dixenbre d'u 1989|6 d'agustu d'u 1990|Pierluigi Pesenti|[[Partîo Socialìsta Democràtico Italiàn|PSDI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|6 d'agustu d'u 1990|8 de mazzu d'u 1995|Mario Robutti|[[Partîo Socialìsta Italiàn|PSI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|29 de mazzu d'u 1995|28 de zügnu d'u 1999|Alessandro Garassini|[[Partîo Popolâre Italiàn|PPI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|28 de zügnu d'u 1999|14 de zügnu d'u 2004|Alessandro Garassini|[[Partîo Popolâre Italiàn|PPI]], [[La Margherita]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|14 de zügnu d'u 2004|14 de nuvenbre d'u 2008|Marco Bertolotto|[[La Margherita]], [[Partîo Democràtico (Itàlia)|PD]]|prescidente|<ref group="n.">A-i 14 de nuvenbre d'u 2008, doppu d'e dimisciuìn de trezze cunsegé, a zunta a l'è cöita p'â mancansa d'u nümeru legäle.</ref>}} {{ComuniAmminPrec|14 de nuvenbre d'u 2008|11 de lüggiu d'u 2009|Mario Spanu||cumisäju straurdinäju|}} {{ComuniAmminPrec|11 de lüggiu d'u 2009|13 d'utubre d'u 2014|Angelo Vaccarezza|[[Il Popolo della Libertà|PdL]], [[Fòrsa Italia (2013)|FI]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|13 d'utubre d'u 2014|12 de nuvenbre d'u 2018|Monica Giuliano|[[Partîo Democràtico (Itàlia)|PD]]|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|12 de nuvenbre d'u 2018|9 de zenä d'u 2023|Pierangelo Olivieri|indipendente de centru-drita|prescidente|}} {{ComuniAmminPrec|9 de zenä d'u 2023|22 de setenbre d'u 2026|Pierangelo Olivieri|[[Cambiamo!]], [[Fòrsa Italia (2013)|FI]]|prescidente|<ref group="n.">U l'ha dètu e dimisciuìn da-a càrega</ref>}} {{ComuniAmminPrec|22 de setenbre d'u 2026|''in càrega''|Demis Aghittino|[[Léga Nord|LN]]|vice-prescidente f.f.|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Cumüni === {| class="wikitable sortable" !Numme !Pupulaçiùn<br /><small>(31-12-2024)</small><ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it|tìtolo=Bilancio demografico e popolazione residente per sesso al 31 dicembre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-02-07}}</ref> !Estensciùn<br /><small>(km<sup>2</sup>)</small><ref>{{Çitta web|url=https://www.istat.it/classificazione/principali-statistiche-geografiche-sui-comuni/|tìtolo=Principali statistiche geografiche sui comuni|scîto=istat.it|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2026-02-08}}</ref> |- |[[A Ciana|A Ciann-a]] (''A Ciana'') | style="text-align:right;" |735 | style="text-align:right;" |30,45 |- |[[A Moenn-a d'Arbisseua|A Main-a d'Arbissöa]] (''A Muenn-a'') | style="text-align:right;" |5157 | style="text-align:right;" |3,25 |- |[[Andôa|Andöa]] (''And<u>ô</u>a'') | style="text-align:right;" |7239 | style="text-align:right;" |31,80 |- |[[A Prìa]] (''A Prìa'') | style="text-align:right;" |8230 | style="text-align:right;" |9,88 |- |[[Arasce]] (''Ar̂asce'') | style="text-align:right;" |9960 | style="text-align:right;" |17,25 |- |[[Arbenga]] (''Arbenga'') | style="text-align:right;" |23539 | style="text-align:right;" |36,58 |- |[[Arnascu]] (''Arnascu'') | style="text-align:right;" |548 | style="text-align:right;" |6,09 |- |[[A Steja|A Steĵa]] (''A Steira'') | style="text-align:right;" |2915 | style="text-align:right;" |43,68 |- |[[Barestin|Balestrìn]] (''Barestin'') | style="text-align:right;" |520 | style="text-align:right;" |11,27 |- |[[Bardenèi|Bardinetu]] (''Bardenèi'') | style="text-align:right;" |768 | style="text-align:right;" |29,79 |- |[[Berzezzi]] (''Berzezzi'') | style="text-align:right;" |1045 | style="text-align:right;" |3,69 |- |[[Borṡi e Veressi|Borzi e Veressi]] (''Bòrṡi e Veréssi'') | style="text-align:right;" |2106 | style="text-align:right;" |2,73 |- |[[Buinzan|Buisàn]] (''Buinzan'') | style="text-align:right;" |2574 | style="text-align:right;" |8,35 |- |[[Bormia|Burmia]] (''Burmia'') | style="text-align:right;" |316 | style="text-align:right;" |22,47 |- |[[Còiri|Cäiru]] (''Còiri'') | style="text-align:right;" |12862 | style="text-align:right;" |100,40 |- |[[Carizan|Calisàn]] (''Carizan'') | style="text-align:right;" |1451 | style="text-align:right;" |62,74 |- |[[Còrcre|Càrcae]] (''Èl Còrcre'') | style="text-align:right;" |5232 | style="text-align:right;" |10,40 |- |[[Côrxi|Cärxi]] (''Côrxi'') | style="text-align:right;" |1691 | style="text-align:right;" |20,60 |- |[[Castergiancu]] (''Castergiancu'') | style="text-align:right;" |321 | style="text-align:right;" |14,70 |- |[[Castrevegliu|Castrevegiu]] (''Castrevegliu'') | style="text-align:right;" |126 | style="text-align:right;" |16,14 |- |[[Casanöva|Cazanöva]] (''Casanöva'') | style="text-align:right;" |743 | style="text-align:right;" |24,23 |- |[[Çelle]] (''Çelle'') | style="text-align:right;" |4795 | style="text-align:right;" |9,56 |- |[[Cengë|Cengiu]] (''U Ceng'') | style="text-align:right;" |3403 | style="text-align:right;" |18,96 |- |[[Ciòi]] (''Ciòi'') | style="text-align:right;" |614 | style="text-align:right;" |8,65 |- |[[Cixan|Cixàn]] (''Cixàn'') | style="text-align:right;" |2119 | style="text-align:right;" |12,27 |- |[[Cuggiæn|Cügén]] (''Cügèn'') | style="text-align:right;" |6818 | style="text-align:right;" |49,92 |- |[[Cosceria|Cusceria]] (''Cuscèria'') | style="text-align:right;" |1019 | style="text-align:right;" |12,41 |- |[[D'Ätu d'Arbissöa]] (''D'Ätu'') | style="text-align:right;" |9562 | style="text-align:right;" |28,68 |- |[[O Dê|Degu]] (''U Dé'') | style="text-align:right;" |1810 | style="text-align:right;" |66,82 |- |[[Èrli]] (''Èrli'') | style="text-align:right;" |220 | style="text-align:right;" |16,73 |- |[[Finô|Finä]] (''Finô'') | style="text-align:right;" |11012 | style="text-align:right;" |35,53 |- |[[Garlenda]] (''Garlenda'') | style="text-align:right;" |1382 | style="text-align:right;" |8,03 |- |[[Giüstexine|Giüstéxine]] (''Giüstexine'') | style="text-align:right;" |1003 | style="text-align:right;" |17,22 |- |[[Giusvala|Giüsvalla]] (''Giüxvâla'') | style="text-align:right;" |392 | style="text-align:right;" |19,70 |- |[[L'Aigheuja|Laigueggia]] (''L'Aigöja'') | style="text-align:right;" |1678 | style="text-align:right;" |2,72 |- |[[L'Atè|L'Âtä]] (''L'Atè'') | style="text-align:right;" |1908 | style="text-align:right;" |11,30 |- |[[Löa]] (''Löa'') | style="text-align:right;" |10688 | style="text-align:right;" |13,48 |- |[[R'Urba|L'Urba]] (''R'Urba'') | style="text-align:right;" |644 | style="text-align:right;" |31,17 |- |[[Magiö]] (''Maiö'') | style="text-align:right;" |977 | style="text-align:right;" |19,57 |- |[[Màllae]] (''Màlre'') | style="text-align:right;" |1030 | style="text-align:right;" |31,73 |- |[[Mascimin|Mascimìn]] (''Mascimìn'') | style="text-align:right;" |101 | style="text-align:right;" |7,85 |- |[[Merexo|Milléximu]] (''Mreju'') | style="text-align:right;" |3335 | style="text-align:right;" |15,96 |- |[[Mieuja|Miöggia]] (''Miöja'') | style="text-align:right;" |515 | style="text-align:right;" |19,30 |- |[[Moriaodo|Muriädu]] (''Miriaud'') | style="text-align:right;" |710 | style="text-align:right;" |39,22 |- |[[Naxin|Naxìn]] (''Naxìn'') | style="text-align:right;" |156 | style="text-align:right;" |22,18 |- |[[Nöi|Noi]] (''Noi'') | style="text-align:right;" |2425 | style="text-align:right;" |9,67 |- |[[Orcu Feìn|Orcu e Fegìn]] (''Orcu e Feìn'') | style="text-align:right;" |911 | style="text-align:right;" |17,31 |- |[[Palëre|Pàllae]] (''Pàlre'') | style="text-align:right;" |861 | style="text-align:right;" |21,33 |- |[[Riôtu|Riätu]] (''Riôtu'') | style="text-align:right;" |536 | style="text-align:right;" |19,60 |- |[[Ròcavignâ|Rocavignä]] (''Rocavignà'') | style="text-align:right;" |743 | style="text-align:right;" |17,71 |- |[[Sann-a]] (''Sann-a'') | style="text-align:right;" |58581 | style="text-align:right;" |65,32 |- |[[Spoturnu|Sputurnu]] (''Spoturnu'') | style="text-align:right;" |3337 | style="text-align:right;" |8,02 |- |[[Staanéllu|Stelanellu]] (''Staanéllu'') | style="text-align:right;" |831 | style="text-align:right;" |17,81 |- |[[Süccaellu]] (''Sücca(r)èllu'') | style="text-align:right;" |279 | style="text-align:right;" |10,81 |- |[[Tuiran|Tuiàn]] (''Tuiran'') | style="text-align:right;" |2718 | style="text-align:right;" |18,97 |- |[[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]] (''U Burghettu'') | style="text-align:right;" |4604 | style="text-align:right;" |5,39 |- |[[Unsu]] (''Unsu'') | style="text-align:right;" |211 | style="text-align:right;" |8,23 |- |[[O Ponte|U Punte]] (''Eŕ Pont'') | style="text-align:right;" |813 | style="text-align:right;" |24,95 |- |[[Sascê|U Saŝĉellu]] (''U Sascé'') | style="text-align:right;" |1688 | style="text-align:right;" |100,66 |- |[[U Sejô|U Sejä]] (''U Seiò'') | style="text-align:right;" |5393 | style="text-align:right;" |11,15 |- |[[U Téstegu]] (''U Téstegu'') | style="text-align:right;" |167 | style="text-align:right;" |10,29 |- |[[U Tû|U Tù]] (''U Tû'') | style="text-align:right;" |2518 | style="text-align:right;" |9,45 |- |[[Utuê|Utué]] (''Utuê'') | style="text-align:right;" |1702 | style="text-align:right;" |9,66 |- |[[Oseria|Uzeĵa]] (''Useria'') | style="text-align:right;" |433 | style="text-align:right;" |28,17 |- |[[Väze]] (''Vâże'') | style="text-align:right;" |12447 | style="text-align:right;" |48,00 |- |[[Vendùn]] (''Vendùn'') | style="text-align:right;" |336 | style="text-align:right;" |9,92 |- |[[Vessi e Portiu]] (''Vessi e Portiu'') | style="text-align:right;" |780 | style="text-align:right;" |8,76 |- |[[Villanöva]] (''Villanöva'') | style="text-align:right;" |2831 | style="text-align:right;" |15,89 |- |[[Vuè]] (''Vuè'') | style="text-align:right;" |7950 | style="text-align:right;" |23,79 |- |'''Pruvincia de Sann-a''' | style="text-align:right;" |'''267064''' | style="text-align:right;" |'''1546,29''' |} == Notte == ;Notte a-u tèstu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Mario Paternostro|outô2=Mario Marcenaro|tìtolo=Enciclopedia della Liguria: tutti i comuni dalla A alla Z: storia, personaggi, arte, economia, vino & cucina, tradizioni|url=https://books.google.com/books?id=n3qXoAEACAAJ|ànno=2020|editô=Il Secolo XIX|léngoa=IT|pp=639}} == Ätri prugètti == {{Interprogetto}} == Ligammi de föa == * {{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/|tìtolo=Scitu d'a Pruvincia|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}} * {{Çitta web|url=https://provincia-savona.servergis.it/it/map/GeoportalePSV/|tìtolo=GEOportale della Provincia di Savona|léngoa=IT|vìxita=2026-02-03}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Provinsa de Sann-a| ]] 3j9n8kytl1ezaaa4ctvh1c241rfpkd7 Renzo Piano 0 18135 274169 268148 2026-09-23T00:18:15Z InternetArchiveBot 12666 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 274169 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} '''Renzo Piano''' ([[Zena|Zêna]], [[14 seténbre]] [[1937]]) o l'è 'n architétto e [[senatô]] a vìtta. {{Biografia |inmàgine = Engineer Renzo Piano.jpg |px = 150 px |descriçión = <small>‘Na fòto do Piano into 2015</small> |nàscita = Zêna, 14 séttèmbre 1937 |mòrte = no |paize = [[Italia]] |profesción = [[architetto]], [[senatô]] }} == Vìtta == Renzo Piano o l'à studiòu a [[Caltanissetta]] e a-o Politecnico de Milàn, dôve o l'a consegoîo a làorea into 1964. Da-o 1965 a-o 1970, co sò fræ Ermanno, o l'a avûo esperiénse de travàggio in Inghiltæra e in USA. O l'é diventòu amîgo do [[Jean Prouvé]]. Into 1971, co [[Richard Rogers]], o l'à creòu a Londra o stùddio de architetûa « Piano & Rogers » ch'o l'à goâgnòu o concórso pe-o [[Centre Pompidou]] de Pariggi. Da-o 1977 a-o 1981 o l'à colaboròu co [[Peter Rice]] inte l'« Atelier Piano & Rice ». Renzo Piano o dirìzze 'n'agençîa internaçionâle d'architetûa, o ''Renzo Piano Building Workshop'' chi a ofìçi a Pariggi e a Zêna. Into 2004 a l'è nasciûa a ''Fondazione Renzo Piano'', unn-a instituçión no-profit dedicòua a-a promozione de-a profesción de architetto: Renzo Piano coscì trasmétte a-i zoêni i sòi segrétti profescionâli. Into 1998 o l'à òtegnûo o [[Prix Pritzker]] d'architetûa. O l'é stæto nominòu senatô a vìtta da-o presidénte [[Giorgio Napolitano]] o 30 agosto 2013. == Opere == * 1964-1965: Progètti sperimentali in sce strutûe legêre e [[tensostrutûe]] * 1966: Strutûa mobile pe l'estraçión do sórfo, [[Pomezia]] * 1967: Padigioìn pe a XIV [[Triennale di Milano]] * 1968: Covertûa do ''[[Stabilimento Olivetti]]'', [[Scarmagno]] * 1968-1969: Stùdio Piano, Zêna * 1968-1971: Centro comerciâle do Fitzroy Street, [[Cambridge]] * 1969: Padigión de l'Industria Italiana a l<nowiki>'</nowiki>[[Expo Internazionale do Osaka]] * 1971-1973: Ofìçi pe a B&B Italia, [[Novedrate]] * 1971-1977: [[Centre Georges Pompidou]], [[Pariggi]] * 1973-1974: ''Ateliér'' a Pariggi, * 1973-1990: [[Institut de Recherche et Coordination Acoustique/Musique]], Pariggi * 1974: Case monofamiliari, [[Cusago]] * 1977-1980: Stùdio e Workshop, Zêna * 1979: Riqualificaçión do centro de [[Otranto]] ([[UNESCO]]) * 1980: ** Prototipi de a vettura sperimentale ''VSS'' pe a [[FIAT]] ** Progètto di rinnovamenti do centro storico de Zêna * 1978-1982: ** Quartiere residenziale «O Rigo», [[Corciano]] ** Móstra retrospettiva do [[Alexander Calder]], [[Turin]] ** [[Esposizione Universale 1989]], Pariggi * 1981-1984: Conversione de-i stabilimenti Schlumberger, Pariggi * 1982-1986: [[Menil Collection]], [[Houston]] - USA * 1983-1984: Spazio musicale pe a opera ''Prometeo'' do [[Luigi Nono]], [[Venésia]] * 1983-1986: Padigión pe l'espoxiçión itinerante [[IBM]] * 1983-2002: Auditorium do [[Lingotto]], Turin * 1983-2003: ** Staçióni metropolitane "Principe", "Darsena", "Brin" e "Dinegro", Zêna ** Uffici pe a [[Olivetti]], [[Napoli]] * 1984-1985: ** Edificio pe ofìçi pe o stabilimento Lowara, [[Montecchio Maggiore]] ** Restàoro de-i antîghi arsenal, [[La Canea]] * 1985-1987: Sede de 'l[[Istituto Sperimentale de-i Metalli Leggeri]], da o 2001 sede do Polo Scientifico e Tecnologico de [[Novara]] * 1985-1992: Sede do [[Credito Industriale Sardo]], [[Cagliari]] * 1986: ** Restàoro de l'antigo fosóu de [[Rodi]], [[Grêcia|Grecia]] ** Restàoro da [[Baxilica Palladiana]], [[Vicenza]] ** Concórso pe-o parco d'attraçion [[Jules Verne]], [[Amiens]] * 1987: Kandhar Center, [[Sestriere]] * 1987-1988: Intervento inta çitæ archeològica, [[Pompei]] * 1987-1990: ** [[Stadio San Nicola]], [[Bari]] ** Centro commerciale Bercy 2, [[Charenton le Pont]], Pariggi * 1987-1991: Complesso residensiale in Rue de Meaux, Pariggi [[Immaggine:La Pinacothèque Giovanni et Marella Agnelli au Lingotto (Turin) (2861118854).jpg|thumb|Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli a-o [[Lingotto]]]] * 1988: ** Progètto pe Venésia EXPO 2000, Venésia ** Progètto «La Nave», [[Trieste]] * 1988-1991: Stabilimenti Thomson Optronics, [[Saint Quentin-en Yvelines]] * 1988-1994: [[Aeroporto Internazionale do Kansai]], [[Osaka]] * 1988-1999: Centro Meridiana, [[Lecco]] * 1988-2001: Riqualificaçión do pòrto antigo, Zêna * 1988-2006: [[çitæ Internazionale]], [[Lione]] * 1989: Móstra ''Arte Russa e Sovietica 1870-1930'', Torino * 1989-1991: ''[[Renzo Piano Building Workshop]]'', Zêna * 1990-1991: Móstra do ''Jean Prouvè'', Pariggi * 1991: Navi da crociera pe ''P&O'', USA * 1991-1997: Museo da Fondaçión Beyeler, Basilea * 1991-1998: Centro culturâle Jean-Marie Tjibaou [[Nuova Caledonia]] * 1991-2001: Banca popolare de Lödi * 1991-2004: Aula liturgica pe [[Padre Pio]], [[San Giovanni Rotondo]] * 1992: Móstra ''Manifeste'', Pariggi * 1992-1995: Padigión Cy Twombly, [[Houston]] * 1992-1997: ** Ricostruçión de l<nowiki>'</nowiki>''atelier'' do [[Constantin Brâncuși]], Pariggi ** Centro naçionâle pe-a Sciensa e a Tecnica, [[Amsterdam]] * 1992-2000: Ricostruçión da [[Potsdamer Platz]], [[Berlino]] [[Immaggine:Renzo Piano - MUSE.jpg|thumb|Renzo Piano - MUSE]] * 1993: ** Concórso pe l'ampliaménto de l'ospiâ universitâio, [[Strasburgo]] ** Progètto pilota pe-e staçioìn de-e [[Ferovîe do Stato]] de Torìn, [[Mestre]] e Bari ** Concórso pe-a riqualificaçión de l'area Austerlitz-Salpetrière, Pariggi * 1993-1995: Progètto de riqualificaçión de l<nowiki>'</nowiki>Île Seguin, [[Boulogne-Billancourt]] * 1993-1998: Centro design Daimler-Benz, [[Sindelfingen]], [[Stoccarda]] * 1994: Concórso pe-o Grand Stade, [[Saint-Denis]] * 1994-2002: [[Auditorium Parco de a Musica]], [[Romma]] * 1995: ** ''Edificio G6'' (Olivetti) Centro direzionale, [[Napoli]] ** Sede de-a ''[[Capitaneria di porto]]'', Zêna * 1996 Pònte de Ushibuka, [[Kumamoto]] * 1996-1998: ''[[Galleria do vento]]'' da [[Ferrari]], [[Maranello]], [[Modena]] * 1996-2000: ** Aurora Place, torri pe ofìçi e residences, [[Sydney]] ** Rinnovamento do [[Centre Pompidou]], Pariggi * 1997-1999: Torre PwC, a-a [[Potsdamer Platz]], Berlino * 1997-2001: [[Auditorium Niccolò Paganini]], [[Parma]] * 1998: ** Centro direzionale de-a Banca Popolare do Lodi ** Concórso pe-a nêuva sede da Bayer, [[Leverkursen]] * 1998-2005: Nuova sede de ''[[Il Sole 24 ORE]]'', Milan * 1998-2006: Maison Hermes, [[Tòkyo]] * 1998-2004: [[Santuâio de San Pio da Pietrelcina]], San Giovanni Rotondo * 1999: Progètto pe-o Museo d'arte contemporanea, [[Sarajevo]] * 1999-2003: Nasher Sculpture Center, [[Dallas]], USA * 1999-2005: ** Weltstadthaus, grande magazzino Peek and Cloppenburg, [[Colonia]] ** Zentrum Paul Klee, [[Berna]] ** Ampliaménto do High Museum of Art, [[Atlanta]], USA * 1999-2006: Ampliaménto do Centro congressi a-a Citè Internationale, [[Lione]] [[Immaggine:The news building SE1.jpg|thumb|building SE1, (New York)]] * 2000: ** Tôre de ofìçi de-a KPN, [[Rotterdam]] ** Estençión do Museo de-a Fondazione Beyeler, [[Basilea]] * 2000-2009: ** The Art Institute of Chicago – The Modern Wing, Chicago, USA ** Auditorium de a Banca Popolare di Lodi, [[Lodi]] * 2000-2001: [[Biosfera (Genova)|Biosfera]], detta «Bolla do Renzo Piano», Zêna ** Stùdio de fatibilitæ pe 'l nuovo Harvard University Art Museum, USA * 2000-2002: ** Stùdio de fatibilitæ pe 'n museo, [[Cambridge]] USA ** Pinacoteca Giovani e Marella Agnelli, Torino * 2000-2004: Complesso residenziale a-a ''Citè Internationale''- Fase III, Lione * 2000-2005: Nuova sede de-a ''[[EMI]]-Virgin Musique'', Pariggi * 2000-2006: Ristrutturaçión e ampliaménto de-a [[Morgan Library]], New York * 2000-2007: The New York Times Building, New York * 2000-2008: [[California Academy of Sciences]], [[San Francisco]] * 2000-2009: Modern Wing del l'Art Institute of Chicago, Chicago, USA * 2000-2012: Shard London Bridge, Londra * 2001-2007: Cantina Rocca di Frassinello, [[Gavorrano]] * 2002-2007: O ''Vulcano buono'' (Centro Commerciale, Albergo e Servizi), [[Nola]] * 2003-2004: ** Progètto pe 'n nuovo Polo Medico, Scientifico e Didattico, Milan ** Masterplan ''Progetto Leonardo'', Zêna ** Concórso pe a riqualificaçión de l'area "ex Milano Fiera", Milan * 2003-2007: Los Angeles County Museum of Art, ampliamento fase I - Broad Contemporary Art Museum, [[Los Angeles]] * 2004-2006: ''Genova come potrebbe essere'', Zêna * 2006: Riqualificaçión e ampliaménto do [[Harvard Art Museums]], Cambridge * 2006-2010: ** Los Angeles County Museum of Art, ampliaménto fase II, ''Wieland Pavilion'', Los Angeles ** Residenza do Thomas Pritzker, [[Aspen]] USA * 2006-2012: Astrup Fearnley Museum of Modern Art, [[Oslo]] * 2007-2015: Grattacielo Intesa Sanpaolo, Turin * 2009: ** Estensione de l'[[Art Institute of Chicago]], USA, con a creazione de-a ''Modern Wing'' ** Maintenance and Operation for the High Line, New York * 2009-2012: [[Auditorium do Parco]], [[L'Aquila]] * 2010: ** Ofìçi e residences, ''[[Saint Giles Court]]'', Londra ** Columbia School of Arts, New York * 2011: ** Riqualificaçión do scîto de Ronchamp, [[Ronchamp]] ** Ristruturaçión do ''waterfront'' de [[Faliron]], [[Atene]] * 2012: ** Ampliaménto do [[Isabella Stewart-Gardner Museum]], USA ** Ampliaménto da Fabbrica Pirelli, [[Settimo Turinese]] ** The Shard (London Bridge Tower), Londra ** Complesso museale a Tjuvholmen, [[Oslo]] ** Auditorium do Parco, L'Aquila ** Tôre eòlica * 2013: ** Quarté ''Le Albere'', co-o museo, [[Trento]] ** Ampliaménto de l'[[Acquâio de Zena]] ** The News Building, Londra ** Ampliaménto do ''[[Kimbell Art Museum]]'', USA * 2015: ** City Gate, Parlament House e Royal Opera House, [[A Valletta]] * 2016: ** Ciàssa [[Fabrizio De André]], [[Tempio Pausania]] ** Centro culturale da Fondaçión Stavros Niarchos, Atene *2018: ** [[Tribunal de Paris]], Pariggi ** Progètto do nêuvo [[Ponte Zena San Zorzo]], Zêna == Bibliografìa == * Renzo Piano, ''Chantier ouvert au public'', Pariggi, Arthaud, 1985. * Renzo Piano e Richard Rogers, ''Du Plateau Beaubourg au Centre Georges-Pompidou'', Pariggi, Éditions du Centre Georges Pompidou, 1987. * Renzo Piano, ''Renzo Piano'', Pariggi, Éditions du Centre Pompidou, 1987. * Renzo Piano, ''Carnet de travail'', Pariggi, Le Seuil, 1997. * Renzo Piano, ''Fondation Beyeler-Une maison de l'art'', Basilea, Birkhaüser, 1998. * Werner Blaser, ''Renzo Piano Building Workshop-Musée Beyeler'', Berna, Benteli-Verlag, 1998. * Alban Bensa, ''Ethnologie & Architecture-Le centre culturel Tjibaou, une réalisation de Renzo Piano'', Pariggi, Adam Biro, 2000. * O. Cinqualbre, F. Fromonot, T. Paquot, M. Bédarida, ''Renzo Piano, un regard construit'', catàlogo de-a móstra, Pariggi, Éditions du Centre Georges-Pompidou, 2000. * Philip Jodidio, ''Renzo Piano Building Workshop 1966-2005'', ed. Taschen, 2005. * Renzo Piano, ''La Désobéissance de l'architecte'', Pariggi, Arléa, 2007. == Atri progetti == {{interprogetto}} == Colegaménti esterni == * [https://web.archive.org/web/20140101051027/http://rpbw.com/ Agence Renzo Piano Source and site officiel] * [https://web.archive.org/web/20101226000920/http://www.emporis.com/application/?nav=company&lng=3&id=101120 Renzo Piano Building Workshop] {{Architettûa}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Architetti|Piano]] [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Gente de Liguria]] 5tkwt8tist98sc83t0v2js5ni4ic9ra Template:Divisione amministrativa/Stemmi/ITA 10 18521 274152 273788 2026-09-22T18:49:36Z N.Longo 12052 + 274152 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{2|}}} |1 = {{#switch: {{lc:{{{1|}}}}} |abrùsso|abrusso|abruzzo = Regione-Abruzzo-Stemma.svg |calàbria|calabria|calabbria = Coat of arms of Calabria.svg |campania|campannia|canpània = Regione-Campania-Stemma.svg |emìlia-romàgna|emilia-romagna|emilia-rumagna = Regione-Emilia-Romagna-Stemma.svg |friôli-venéçia giùlia|friôli venéçia giùlia|frioli-veneçia giulia|friuli-veneçia giulia|friùli-venessia giulia|friuli-venezia giulia = Friuli-Venezia-Giulia-Stemma.svg |lazio|lassio|làçio = Lazio Coat of Arms.svg |liguria|ligǜia|ligùria|ligü(r)ia|ligüria|ligüia|ligüṛia|ligûria|ligüřia|ligüȓia|ligür̂ia|ligüŕia|ligür̭ia = Coat of arms of Liguria.svg |marche = Coat of arms of Marche.svg |piemonte|piemónte|piemunte|piêmunte|piemont|piemunt|piemùnt|piemunt'|piemùnt'|pimunt|piemounte = Regione-Piemonte-Stemma.svg |puglia|puggia = Coat of Arms of Apulia.svg |sardegna|sardégna = Sardegna-Stemma.svg |sicilia|siçillia|sicìlia = Coat of arms of Sicily.svg |toscann-a|toscànn-a|toscana = Coat of arms of Tuscany.svg |trentino-alto adige/südtirol|trentino-alto adige|trentin-erto adixe|trentin-ato addexe|trentin-èrto àdixe = Coat of arms of Trentino-South Tyrol.svg |valle d'aosta = Valle d'Aosta-Stemma.svg |veneto|venneto|véneto = Coat of Arms of Veneto.png |#default = Regione-{{{1}}}-Stemma.svg }} |2 = {{#switch: {{lc:{{{1|}}}}} |agrigénto|agrigento = Provincia di Agrigento-Stemma.svg |ancónn-a|anconn-a|ancona = Provincia di Ancona-Stemma.svg |arésso|aresso|arezzo|arézzo|aæzo|aæso = Provincia di Arezzo-Stemma.svg |àscoli picén|àscoli picêno|ascoli piceno = Provincia di Ascoli Piceno-Stemma.svg |bâri|bari = Città metropolitana di Bari-Stemma.svg |bèrgamo|bergamo = Provincia di Bergamo-Stemma.svg |belùn|belluno = Provincia di Belluno-Stemma.svg |bréscia|brescia = Provincia di Brescia-Stemma.svg |bològna|bologna = Città metropolitana di Bologna - Stemma.svg |bolsàn|provinsa de bolsàn|bolzano|bozen = Suedtirol CoA.svg |càgiai|càggiai|càliari|cagiai|caggiai|caliari|cagliari = Coat of Arms of the Metropolitan city of Cagliari.svg |caltanisetta|caltanizetta|caltanizétta = Provincia di Caltanissetta-Stemma.svg |canpobàsso|canpobasso|campobasso = Provincia di Campobasso-Stemma.svg |catània|catania = Provincia di Catania-Stemma.svg |catanzâo|catanzaro = Coat of Arms of the Province of Catanzaro.svg |cazèrta|casèrta|caserta = Provincia di Caserta-Stemma.svg |chieti|chiéti|chiêti = Provincia di Chieti-Stemma.svg |como|commo|còmmo = Provincia di Como-Stemma.svg |cozénsa|cosenza|cozensa = Provincia di Cosenza-Stemma.svg |cremónn-a|cremona|cremonn-a = Provincia di Cremona-Stemma.svg |crotón|croton|crotone = Provincia di Crotone-Stemma.svg |cùnio|cuneo|cuni|coni|cunio = Provincia di Cuneo-Stemma.svg |énna|enna = Provincia di Enna-Stemma.svg |firénse|firense|firenze = Provincia di Firenze-Stemma.svg |feræa|ferâra|ferrara = Provincia di Ferrara-Stemma.svg |fèrmo|fermo = Provincia di Fermo-Stemma.svg |forlì-cezénn-a|forlì-cesena = Provincia di Forlì-Cesena-Stemma.svg |froxinón|frozinón|froxinon|frozinon|frosinone = Provincia di Frosinone-Stemma.svg |gorìçia|gorizia = Provincia di Gorizia-Stemma.svg |grosêto|grosseto= Provincia di Grosseto-Stemma.svg |a spèza|speza|spézza|spezza|a spézza|a spezza|spezia|la spezia = Provincia della Spezia-Stemma.svg |imperia|imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)|inpéria|inpêia|inpeia|impeȓia|impeřia|impéřia|imper̂ia|inperia = Coat of Arms of the Province of Imperia.svg |izèrnia|isernia = Provincia di Isernia-Stemma.svg |latìnn-a|latina|latinn-a = Provincia di Latina-Stemma.svg |l'àgogia = Provincia dell'Aquila-Stemma.svg |lisciandria|lusciàndria|alessandria|lusciàndria|lisciàndria|lisàndria|lisandria|lesàndria|lesandria|lisòndria|lisondria|alesàndria|alesandria|lisciandřia = Coat of Arms of the Province of Alessandria.svg |lecce = Coat of Arms of the Province of Lecce.svg |lécco|lecco = Provincia di Lecco-Stemma.svg |livórno|livorno = Coat of Arms of the Province of Livorno.svg |lùcca|lucca = Provincia di Lucca-Stemma.svg |macerâ|macerâa|macerata = Provincia di Macerata-Stemma.svg |màntova|màntoa|mantova = Coat of Arms of the Province of Mantova.svg |màssa e carâra|màssa-carâra|màssa e caræa|màssa-caræa|massa e carrara|massa-carrara = Provincia di Massa-Carrara-Stemma.svg |matêra|matera = Provincia di Matera-Stemma.svg |medio campidano = |mescìnn-a|messina|mescinn-a = Provincia di Messina-Stemma.svg |milàn|milan|milano = Provincia di Milano-Stemma.svg |modena|mòdena = Coat of Arms of the Province of Modena.svg |mónza|mónza e briànsa|monsa|monsa e briànsa = Provincia di Monza e della Brianza-Stemma.svg |nàpoli|nappoli|napoli = Coat of Arms of the Metropolitan City of Naples.svg |noeuo|nóoro|nuoro = Provincia di Nuoro-Stemma.svg |ogliastra = Provincia dell'Ogliastra-Stemma.svg |pàdova|pàdoa|padova = Provincia di Padova-Stemma.svg |palermo|palèrmo = Provincia di Palermo-Stemma.svg |pavîa|pavia = Provincia di Pavia-Stemma.svg |perùggia|peruggia|perugia = Provincia di Perugia-Stemma.svg |pézaro e urbìn|pesaro e urbin|pesaro e urbino = Coat of Arms of the Province of Pesaro and Urbino.svg |pescâa|pescâra|pescæa|pescara = Provincia di Pescara-Stemma.svg |piaxénsa|piaxensa|piaçénsa|piaçensa|piaxénça|piaxença|piacenza = Provincia di Piacenza-Stemma.svg |pistoia = Provincia di Pistoia-Stemma.svg |poténsa|potensa|potenza = Coat of Arms of the Province of Potenza.svg |pròu|prâto|prato = Provincia di Prato-Stemma.svg |ragûsa|ragûza|ragóza|ragùza|ragùsa|ragusa = Provincia di Ragusa-Stemma.svg |réggio emìlia|réggio inte l'emìlia|reggio nell'emilia|reggio emilia = Coat of Arms of the province of Reggio Emilia.svg |réggio calàbria|reggio calabbria = Coat of Arms of the Province of Reggio-Calabria.svg |rieti = Coat of arms of the province of Rieti.svg |rómma|roma|romma = Provincia di Roma-Stemma.svg |rovîgo|rovigo = Provincia di Rovigo-Stemma.svg |sann-a|savona|sànn-a|savónn-a|savuna|savùna|savuina|sana|sàna|saña|san-na|savôna|sauna|saùna = Provincia di Savona-Stemma.svg |sàsciai|sasciai|sàsari|sasari|sassari = Provincia di Sassari-Stemma.svg |sciracûza|siracusa = Provincia di Siracusa-Stemma.svg |siêna|sénn-a|senn-a|siénn-a|siena = Provincia di Siena-Stemma.svg |sondrio|sòndrio|sóndrio = Provincia di Sondrio-Stemma.svg |sùd sardegna|sùd sardégna|sud sardégna|sud sardegna = |tàranto|taranto = Provincia di Taranto-Stemma.svg |torin|turin|torìn|torino = Città metropolitana di Torino - Stemma.svg |tràpani|trapani = Provincia di Trapani-Stemma.svg |trénto = Trentino CoA.svg |trevîzo|trevîxo|trevizo|trevixo|treviso = Provincia di Treviso-Stemma.svg |trièste|trieste = Provincia di Trieste-Stemma.svg |vareise|vareize|varéize|varéise|varese = Provincia di Varese-Stemma.svg |venéçia|veneçia|venexa|venêxa|venesia|venésia|venezia = Provincia di Venezia-Stemma.svg |verbàn cûsio òssola|verbània|verbania = CoA of Verbano-Cusio-Ossola.svg |verçelli|vercèlli|vercelli = Provincia di Vercelli-Stemma.svg |verónn-a|veronn-a|verona = Provincia di Verona-Stemma.svg |vibo valençia|vibo valentia|vìbo valénçia|vîbo valénçia = Provincia di Vibo Valentia-Stemma.svg |viçénsa|vicénsa|viçença|viçénça|vicenza = Provincia di Vicenza-Stemma.svg |vitèrbo|viterbo = Provincia di Viterbo-Stemma.svg |zena|zêna|zéna|séna|genova = Provincia di Genova-Stemma.svg |#default = Provincia di {{{1}}}-Stemma.{{#ifexist:Media:Provincia di {{{1}}}-Stemma.svg|svg|png}} }} |3 = {{#switch: {{lc:{{{1|}}}}} |a prìa|a pria|a prîa|pietra ligure = Pietra Ligure-Stemma.svg |arasce|aràsce|aràsci|alassio = Alassio-Stemma.svg |borṡi e veressi|borṡi e veréssi|bor̭ṡi e ver̭éssu = Borgio Verezzi-Stemma.svg |briga auta|briga âuta|ra briga âuta|briga alta = Briga Alta-Stemma.svg |campurussu|canpurussu|canporósso|canporosso|camporosso = Camporosso-Stemma.svg |campomon|canpomöo|campomòn|canpomòn|campomorone = Campomorone-Stemma.svg |camuggi|camoggi|camóggi|camogli = Camogli-Stemma.svg |cuggiæn|cugen|cugén|cuggen|cüggiæn|cügén|cügèn = Quilliano-Stemma.svg |finô|finâ|finà|finale ligure = Coat of arms of Finale Ligure.svg |garesce|garésce|garéshe|garessio = Garessio-Stemma.svg |imperia|imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)|inpéria|inpêia|inpeia|impeȓia|impeřia|imper̂ia|inperia = Imperia-Stemma.svg |muntautu carpaxe|muntàutu carpàxe|montâto carpâxe|montato carpaxe = Montalto Carpasio-Stemma.svg |ricò|riccò|riccò del golfo di spezia = Riccò del Golfo di Spezia-Stemma.svg |rosagni|rusagni|ruzâgni|rozâgni|rezoâgio|rezoâgi|rezzoagi = Rezzoaglio-Stemma.svg |sanremu|sanremmu|san remu|san remmu|sanrémmo|sanremmo|san remmo|san remo|sanremo = Sanremo-Stemma.svg |savona|sànn-a|sann-a|savuna|savonn-a|savónn-a|savuina|sana|sàna|sauna|saùna = Stemma di Savona.svg |toriggia|torìggia|turiggia|torriglia = Torriglia-Stemma.svg |triöra|triöira|triöa|triêua|triora = Triora-Stemma.svg |tuiran|tuiràn|toiràn|toiàn|toiàn|toirano = Toirano-Stemma.svg |castrevegliu|castreveju|castelvecchio di rocca barbena = Castelvecchio di Rocca Barbena-Stemma.svg |ulmea|urmea|urméa|ulmèa|ormêa|ormea = Ormea-Stemma.svg |zena|zêna|zéna|séna|genova = Coat of arms of Genoa.svg |agra = Agra (Italia)-Stemma.png |alba = Alba (Italia)-Stemma.png |albanella = Albanella (Italia)-Stemma.png |albaredo per san marco = Albaredo per San Marco-Stemma.gif |albi = Albi (Italia)-Stemma.png |albosaggia = Albosaggia stemma.gif |alto = Alto (Italia)-Stemma.png |alvito = Alvito (Italia)-Stemma.png |arbenga|albenga = CoA Comune di Albenga.png |amato = Amato (Italia)-Stemma.png |amelia = Amelia (Italia)-Stemma.png |angrogna = CoA Comune di Angrogna.svg |aragona = Aragona (Italia)-Stemma.png |arce = Arce (Italia)-Stemma.png |arena = Arena (Italia)-Stemma.png |arona = Arona-Stemma it.png |arrone = Arrone-Stemma.jpg |asso = Asso (Italia)-Stemma.png |assolo = Assolo (Italia)-Stemma.png |atella = Atella (PZ)-Stemma.png |ausonia = Ausonia (comune)-Stemma.png |avezzano = Coat of arms of Avezzano.svg |barile = Barile (Italia)-Stemma.png |baronissi = Baronissi-Stemma it.png |baselga di pinè = Baselga di Piné-Stemma.png |bastiglia = Bastiglia (Italia)-Stemma.png |belmonte del sannio = Belmontedelsannio.gif |bema = Bema-Stemma.gif |bianchi = Bianchi (Italia)-Stemma.png |bibiana = Bibiana (Italia)-Stemma.png |bomba = Bomba (Italia)-Stemma.png |bonito = Bonito (Italia)-Stemma.png |bono = Bono (Italia)-Stemma.png |borgia = Borgia (Italia)-Stemma.png |bovino = Bovino (Italia)-Stemma.png |bra = Bra-Stemma uff.png |brenna = Brenna (Italia)-Stemma.png |brione = Brione (Lombardia)-Stemma.png |bronte = Bronte (Italia)-Stemma.png |burgos = Burgos (Italia)-Stemma.png |cagliari = CagliariStemma2015.png |caglio = Caglio (Italia)-Stemma.png |caino = Caino (Italia)-Stemma.png |calcio = Calcio (Italia)-Stemma.png |calenzano = Calenzano -Stemma.png |campana = Campana (Italia)-Stemma.png |campobasso = Stemma campobasso città rosso.png |candela = Candela (Italia)-Stemma.png |canna = Canna (Italia)-Stemma.png |capistrano = Capistrano (Italia)-Stemma.png |capriati a volturno = Coat of Arms of Capriati a Volturno.svg |capriolo = Capriolo (Italia)-Stemma.png |carapelle = Carapelle (Italia)-Stemma.png |caravaggio = CoA Città di Caravaggio.svg |carbone = Carbone (Italia)-Stemma.png |cardinale = Cardinale (Italia)-Stemma.png |cantagallo = Cantagallo (Italia)-Stemma.png |carmignano = Carmignano (Italia)-Stemma.png |carpino = Carpino (Italia)-Stemma.png |carro = Carro (Italia)-Stemma.png |casella = Casella (Italia)-Stemma.png |cassacco = Cassacco-Stemma.jpg |castelli = Castelli (Italia)-Stemma.png |castelnuovo = Castelnuovo (Italia)-Stemma.png |cavazzo carnico = Cavazzo Carnico-Stemma.jpg |cave = Cave (Italia)-Stemma.png |cento = Cento (Italia)-Stemma.png |cerano = Cerano (Italia)-Stemma.png |cerchio = Cerchio (Italia)-Stemma.png |ceres = Ceres (Italia)-Stemma.png |certosa di pavia = Certosa di Pavia (comune)-Stemma.png |cervo = Cervo (Italia)-Stemma.png |cesio = Cesio (Italia)-Stemma.png |chiusa = Klausen Suedtirol CoA.svg |cicala = Cicala (Italia)-Stemma.png |cittadella = Cittadella (Italia)-Stemma.png |cittanova = Cittanova (Italia)-Stemma.png |civita = Civita (Italia)-Stemma.png |claut = Claut-Stemma.jpg |contrada = Contrada (Italia)-Stemma.png |corbara = Corbara (Italia)-Stemma.png |crema = Crema (Italia)-Stemma.png |dazio = Dazio-Stemma.gif |delebio = Delebio-Stemma.gif |delia = Delia (Italia)-Stemma.png |diamante = Diamante (Italia)-Stemma.png |don = Don (Italia)-Stemma.png |enemonzo = Enemonzo-Stemma.jpg |eraclea = Eraclea-Stemma.gif |erba = Erba (Italia)-Stemma.png |este = Este (Italia)-Stemma.png |fallo = Fallo (Italia)-Stemma.png |felino = Felino (Italia)-Stemma.png |ferla = Ferla Stemma Colori.jpg |ferrara = CoA Città di Ferrara.svg |filadelfia = Filadelfia (Italia)-Stemma.png |firenze = FlorenceCoA.svg |fiumara = Fiumara (Italia)-Stemma.png |foligno = Foligno stemma.png |fondachelli-fantina = Fondachelli Fantina-Stemma.png |fondo = Fondo (Italia)-Stemma.png |fontanelice = Fontanelice-Stemma.jpg |fontanella = Fontanella (Italia)-Stemma.png |fonte = Fonte (Italia)-Stemma.png |forni di sotto = Stemmafornidisotto.jpg |fortezza = Fortezza (Italia)-Stemma.png |fossa = Fossa (Italia)-Stemma.png |frassino = Frassino (Italia)-Stemma.png |furore = Furore (Italia)-Stemma.png |fuscaldo = Fuscaldo-Stemma uff.png |gavignano = Gavignano (Italia)-Stemma.png |gerace = Gerace-Stemma uff.png |gerola alta = Gerola Alta-Stemma.jpg |ginestra = Ginestra (Italia)-Stemma.png |gonars = Gonars-Stemma.JPG |gorgonzola = Gorgonzola (Italia)-Stemma.png |grado = Grado (Italia)-Stemma.png |greci = Greci (Italia)-Stemma.png |greggio = Greggio (Italia)-Stemma.png |grigno = Grigno-Stemma it.png |grimaldi = Grimaldi (Italia)-Stemma.png |grottaferrata = Grottaferrata-Stemma it.png |hône = Hone-Stemma.png |incudine = Incudine (Italia)-Stemma.png |ingria = Ingria (Italia)-Stemma.png |irma = Irma (Italia)-Stemma.png |isso = Isso (Italia)-Stemma.png |jenne = Jenne-Stemma it.png |l'aquila = Coat of Arms of L'Aquila, Italy.svg |la salle = La Salle (Italia)-Stemma.png |la spezia = La Spezia-Stemma2.png |lago = Lago (Italia)-Stemma.png |laterza = Laterza (Italia)-Stemma.png |lauco = Lauco-Stemma.jpg |lauro = Lauro (Italia)-Stemma.png |laveno-mombello = CoA Laveno-Mombello.svg |leini = Leinì-Stemma.png |lesina = Lesina (Italia)-Stemma.png |lettere = Lettere (Italia)-Stemma.png |licenza = Licenza (Italia)-Stemma.png |ligonchio = Logo ligonchio.png |liveri = Liveri-Stemma.jpg |livo = Livo (Trentino-Alto Adige)-Stemma.png |locri = Locri-Stemma uff.png |longobardi = Longobardi (Italia)-Stemma.png |lucignano = Stemma di Lucignano.JPG |lugo = Lugo (Italia)-Stemma.png |lula = Lula (Italia)-Stemma.png |lupara = Stemma di Lupara.jpeg |macchiagodena = Macchiagodena-Stemma.gif |magenta = Magenta (Italia)-Stemma.png |malborghetto valbruna |malborghetto-valbruna = MalborghettoValbruna.gif |manta = Manta (Italia)-Stemma.png |mara = Mara (Italia)-Stemma.png |marcellina = Marcellina (Italia)-Stemma.png |marciana = Marciana (Italia)-Stemma.png |margarita = Margarita (Italia)-Stemma.png |marino = Marino (Italia)-Stemma.png |marone = Marone (Italia)-Stemma.png |martello = Martello (Italia)-Stemma.png |martirano = Martirano (Italia)-Stemma.png |maser = Maser (Italia)-Stemma.png |masi = Masi (Italia)-Stemma.png |massa = Massa (Italia)-Stemma.png |meda = Meda-Stemma.jpg |medicina = Medicina (Italia)-Stemma.png |mele = Mele (Italia)-Stemma.png |melissa = Melissa (Italia)-Stemma.png |mentana = Mentana (Italia)-Stemma.png |mercato saraceno = Mercato Saraceno-Stemma.jpg |merlino = Merlino (Italia)-Stemma.png |milano = CoA Città di Milano.svg |milena = Milena (Italia)-Stemma.png |milo = Milo (Italia)-Stemma.png |mirabello = Mirabello (Italia)-Stemma.png |misilmeri = Misilmeri-Stemma it.png |mistretta = Mistretta-Stemma it.png |moggio = Moggio (Italia)-Stemma.png |moimacco = Moimacco-Stemma.jpg |molare = Molare (Italia)-Stemma.png |molise = Molise (CB)-Stemma.png |momo = Momo (Italia)-Stemma.png |monopoli = Monopoli (Italia)-Stemma.png |montagna in valtellina = Montagna.png |montagna = Montagna (Italia)-Stemma.png |montaldo torinese = Montaldo Torinese-Stemma it.png |monte grimano terme = Monte Grimano-Stemma.png |monte san martino = Monte San Martino-Stemma.jpg |monte san pietrangeli = Monte San Pietrangeli-Stemma.jpg |montelparo = Montelparo-Stemma.gif |montemitro = Stemma comune di montemitro.gif |mori = Mori (Italia)-Stemma.png |morrone del sannio = Stemma morrone.png |mosciano sant'angelo = Mosciano Sant'Angelo-Stemma.jpg |mozzo = Mozzo (Italia)-Stemma.png |mura = Mura (Italia)-Stemma.png |musei = Musei (Italia)-Stemma.png |muzzano = Muzzano (Italia)-Stemma.png |napoli = CoA Città di Napoli.svg |naso = Naso (Italia)-Stemma.png |nave = Nave (Italia)-Stemma.png |ne = Ne (Italia)-Stemma.png |nespolo = Nespolo (Italia)-Stemma.png |nettuno = Nettuno (Italia)-Stemma.png |nicosia = Nicosia (Italia)-Stemma.png |nimis = Nimis-Stemma.jpg |noale = Noale-Stemma.jpg |nove = Nove (Italia)-Stemma.png |o castiggion|u castigiùn|castiglione chiavarese = Castiglione Chiavarese-Stemma.svg |olevano di lomellina = Olevano di Lomellina-Stemma.jpg |onore = Onore (Italia)-Stemma.png |ora = Ora (Italia)-Stemma.png |ortignano raggiolo = OrtignanoRaggiolo stemma.gif |ortona dei marsi = Ortona dei Marsi-stemma.jpg |osoppo = Osoppo-Stemma.jpg |ostiano = Ostiano (Italia)-Stemma.png |ottone = Ottone (Italia)-Stemma.png |paderno franciacorta = Stemma Comune di Paderno Franciacorta.jpg |paese = Paese (Italia)-Stemma.png |palau = Palau (Italia)-Stemma.png |palermo = Palermo-Stemma uff.png |palù = Palù (Italia)-Stemma.png |paluzza = Paluzza-Stemma.jpg |paola = Paola (Italia)-Stemma.png |parma=Coat of arms of Parma.svg |paterno = Paterno (comune)-Stemma.png |pavia di udine = PaviadiUdine-Stemma.jpg |pedemonte = Pedemonte-Stemma.gif |peglio = Peglio (Marche)-Stemma.png |pella = Pella (Italia)-Stemma.png |perca = Perca (Italia)-Stemma.png |pero = Pero (Italia)-Stemma.png |perugia = Logocomuneperugia.png |pettineo = Pettineo (Italia)-Stemma.png |pianezze = Pianezze-Stemma.gif |piatto = Piatto (Italia)-Stemma.png |pico = Pico (Italia)-Stemma.png |pienza = Pienza-Stemma.png |pietra de' giorgi = Pietra de' Giorgi-Stemma.jpg |pietracamela = Pietracamela-stemma.jpg |pila = Pila (Italia)-Stemma.png |piscina = Piscina (Italia)-Stemma.png |pizzo = Pizzo (Italia)-Stemma.png |poggiodomo = Poggiodomo-Stemma.jpg |pojana maggiore = Poiana Maggiore-Stemma.gif |porpetto = Porpetto-Stemma.png |posina = Posina-Stemma.gif |posta = Posta (Italia)-Stemma.png |potenza = Potenza (Italia)-Stemma.png |povoletto = Povoletto-Stemma.png |pré-saint-didier = Pré-Saint-Didier-Stemma.png |pula = Pula (Italia)-Stemma.png |quarto = Quarto (Italia)-Stemma.png |quindici = Quindici (Italia)-Stemma.png |rasura = Rasura-Stemma.gif |re = Re (Italia)-Stemma.png |regalbuto = Stemmaregalbuto.jpg |reggio calabria = Reggio Calabria Stemma.png |reggio nell'emilia = Reggio Emilia-Stemma.png |resiutta = Resiutta-Stemma.jpg |riano = Riano (Italia)-Stemma.png |rive d'arcano = RivedArcano-Stemma.jpg |rocca pia = Rocca Pia-Stemma.jpg |roccamonfina = Roccamonfina (Italia)-Stemma.png |rodano = Rodano stemma.jpg |rodengo = Rodengo (Zuid-Tirol)-Stemma.png |rogolo = Rogolo-Stemma.gif |roma capitale = Roma-Stemma.png |romeno = Romeno (Italia)-Stemma.png |rossa = Rossa (Italia)-Stemma.png |rossana = Rossana (Italia)-Stemma.png |rotonda = Rotonda (Italia)-Stemma.png |ruda = Ruda-Stemma.jpg |sabbia = Sabbia (Italia)-Stemma.png |saint-denis = Saint-Denis (Italia)-Stemma.png |saint-marcel = Saint-Marcel (Italia)-Stemma.png |salcedo = Salcedo (Italia)-Stemma.png |salento = Salento (comune)-Stemma.png |sambuca pistoiese = Stemma-pic.gif |sambuco = Sambuco (Italia)-Stemma.png |samo = Samo (Italia)-Stemma.png |san calogero = San Calogero (Italia)-Stemma.png |san cataldo = San Cataldo (Italia)-Stemma.png |san felice del benaco = Sanfelicedelbenacologo.jpg |san ferdinando = San Ferdinando (Italia)-Stemma.png |san fiorano = Sanfiorano.gif |san giacomo degli schiavoni = San Giacomo degli Schiavoni-Stemma.jpg |san giovanni al natisone = San Giovanni al Natisone-Stemma.png |san giuliano di puglia = SanGiulianodiPuglia.gif |san giustino = San Giustino (Italia)-Stemma.png |san leonardo = San Leonardo (Italia)-Stemma.png |san lorenzo = San Lorenzo (Italia)-Stemma.png |san luca = San Luca (Italia)-Stemma.png |san marcellino = San Marcellino (Italia)-Stemma.png |san martino di finita = San Martino di Finita-Stemma.JPG |san massimo = San Massimo (Italia)-Stemma.png |san michele al tagliamento = San Michele al Tagliamento-Stemma.jpg |san nazario = San Nazario (Italia)-Stemma.png |san pancrazio = San Pancrazio (Italia)-Stemma.png |san paolo = San Paolo (Italia)-Stemma.png |san pietro mussolino = San Pietro Mussolino-Stemma.gif |san roberto = San Roberto (Italia)-Stemma.png |san sostene = San Sostene-Gonfalone.png |san vincenzo = San Vincenzo (Italia)-Stemma.png |san vitaliano = San Vitaliano (Italia)-Stemma.png |san vito = San Vito (Italia)-Stemma.png |sant'agostino = Sant'Agostino (Italia)-Stemma.png |sant'alfio = Sant'Alfio (Italia)-Stemma.png |sant'anastasia = Sant'Anastasia (Italia)-Stemma.png |sant'angelo del pesco = Sant'Angelo del Pesco-Stemma.jpg |sant'angelo in vado = Stemma santangelo in vado.gif |sant'antonino di susa = Sant'Antonino di Susa-Stemma it.png |sant'apollinare = Sant'Apollinare (Italia)-Stemma.png |sant'elena = Sant'Elena (Italia)-Stemma.png |sant'eusanio del sangro = Stemma Sant'Eusanio del Sangro.jpg |sant'oreste = Sant'Oreste (Italia)-Stemma.png |santa brigida = Santa Brigida (Italia)-Stemma.png |santa elisabetta = Santa Elisabetta (Italia)-Stemma.png |santa giuletta = Santagiuletta.gif |santa giustina = Santa Giustina (Italia)-Stemma.png |santa maria la longa = SantaMarialaLonga-Stemma.jpg |santa maria maggiore = Santa Maria Maggiore (Italia)-Stemma.png |santa sofia = Santa Sofia (Italia)-Stemma.png |sarcedo = Sarcedo-Stemma.gif |sarego = Sarego-Stemma.gif |sassetta = Sassetta (Italia)-Stemma.png |sava = Sava (Italia)-Stemma.png |scala = Scala (Italia)-Stemma.png |scampitella = Scampitella-stemma.gif |scarperia = Scarperia-Stemma it.png |scena = Scena (Italia)-Stemma.png |scopa = Scopa (Italia)-Stemma.png |scorzè = Coat of Arms of Scorzè.svg |serina = Serina (Italia)-Stemma.png |sezze = Sezze-Stemma.jpg |signa = Signa-Stemma.jpg |socchieve = Socchieve-Stemma.jpg |solagna = Solagna-Stemma.gif |sturno = Sturno.gif |supino = Supino (Italia)-Stemma.png |taino = Taino (Italia)-Stemma.png |tarvisio = TarvisioStemma.png |tavagnacco = Tavagnacco-Stemma.jpg |taverna = Taverna (Italia)-Stemma.png |tenna = Tenna (Italia)-Stemma.png |tirolo = Tirolo (BZ)-Stemma.png |tocco caudio = Tocco Caudio-Stemma.jpg |torretta = Torretta (Italia)-Stemma.png |tortora = Tortora (Italia)-Stemma.png |trenta = Trenta (Italia)-Stemma.png |tripi = Tripi-Stemma it.png |trissino = Trissino-Stemma.gif |troia = Troia (Italia)-Stemma.png |ultimo = Ultimo (Italia)-Stemma.png |uri = Uri (Italia)-Stemma.png |valdastico = Valdastico-Stemma.gif |valenza = Valenza (Italia)-Stemma.png |vandoies = Vintl-Stemma.svg |vas = Vas (Italia)-Stemma.png |verzegnis = Verzegnis-Stemma.jpg |viano = Viano stemma comune 2.gif |villa di chiavenna = Villa di Chiavenna-Stemma.gif |villaverla = Villaverla-Stemma.gif |viola = Viola (Italia)-Stemma.png |virgilio = Virgilio (Italia)-Stemma.png |visco = Visco-Stemma.jpg |vittoria = Vittoria (Italia)-Stemma.png |voghiera = Voghiera-Stemma.gif |volano = Volano (Italia)-Stemma.png |voltaggio = Voltaggio (Italia)-Stemma.png |#default = {{#ifexist:Media:{{{1}}}-Stemma.svg|{{{1}}}-Stemma.svg|{{#ifexist:Media:{{{1}}}-Stemma.png|{{{1}}}-Stemma.png}}}} }} }}</includeonly><noinclude> Stémmi de regioìn, provìnse e comùn [[Categorîa:Template Divisione amministrativa]] </noinclude> 4nqce274yyw8se5getor4xzgj6vgeam Viçença 0 32633 274150 274093 2026-09-22T18:48:22Z N.Longo 12052 + tl 274150 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} {{Divisione amministrativa |Nome = Viçença |Panorama = Vicenza da Monte Berico DSCF4388a.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panoràmma da-o Mónte Berico</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Véneto |Divisione amm grado 2 = Viçença |Amministratore locale = Giacomo Possamai |Partito = PD |Data elezione = 31-5-2026 |Abitanti = 111041 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B Dæto Istat] - Popolaçión rescidénte a-i 31 de màzzo do 2026. |Aggiornamento abitanti = 31-5-2023 |Sottodivisioni = 7 |Divisioni confinanti = [[Altavilla Vicentina]], [[Arcugnano]], [[Bolzano Vicentino]], [[Caldogno]], [[Costabissara]], [[Creazzo]], [[Dueville]], [[Longare]], [[Monteviale]], [[Monticello Conte Otto]], [[Quinto Vicentino]], [[Torri di Quartesolo]] |Zona sismica = 2 |Gradi giorno = 2371 |Nome abitanti = viçentìn |Patrono = Madònna de Mónte Berico,<br />Sàn Vinçénso de Saragozza |Festivo = [[8 seténbre|8 de seténbre]] |Mappa = Map of comune of Vicenza (province of Vicenza, region Veneto, Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comùn de Viçença inta seu provìnsa. }} '''Viçença''' (''Vicensa'' in [[Lengua veneta|véneto]], ''Vicenza'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'é 'na [[çitæ]] e [[Comun|comùn]] do [[Venneto|Véneto]] ch'a gh'à 111.041 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Giögrafîa == {{Seçión vêua}} [[File:Vicenza - Panorama.jpg|thumb|center|900px|Vicenza - Panorama|Vedûta panoràmmica de Viçença]] == Stöia == {{Seçión vêua}} == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === {{Seçión vêua}} === Architetûe civîli === {{Seçión vêua}} == Economîa == {{Seçión vêua}} == Coltûa == {{Seçión vêua}} == Manifestaçioìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Comunicaçioìn == {{Seçión vêua}} == Aministraçión == {{Seçión vêua}} == Nòtte == <references /> {{Clear}} == Âtri progètti == {{interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Provinsa de Viçença]] [[Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e]] [[Categorîa:Çittæ d'Italia]] 3zsjrsn82fni5byfixte1jlbgh0xuri 274151 274150 2026-09-22T18:48:54Z N.Longo 12052 274151 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} {{Divisione amministrativa |Nome = Viçença |Panorama = Vicenza da Monte Berico DSCF4388a.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panoràmma da-o Mónte Berico</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Véneto |Divisione amm grado 2 = Viçença |Amministratore locale = Giacomo Possamai |Partito = PD |Data elezione = 29-5-2023 |Abitanti = 111041 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2026&i=D7B Dæto Istat] - Popolaçión rescidénte a-i 31 de màzzo do 2026. |Aggiornamento abitanti = 31-5-2026 |Sottodivisioni = 7 |Divisioni confinanti = [[Altavilla Vicentina]], [[Arcugnano]], [[Bolzano Vicentino]], [[Caldogno]], [[Costabissara]], [[Creazzo]], [[Dueville]], [[Longare]], [[Monteviale]], [[Monticello Conte Otto]], [[Quinto Vicentino]], [[Torri di Quartesolo]] |Zona sismica = 2 |Gradi giorno = 2371 |Nome abitanti = viçentìn |Patrono = Madònna de Mónte Berico,<br />Sàn Vinçénso de Saragozza |Festivo = [[8 seténbre|8 de seténbre]] |Mappa = Map of comune of Vicenza (province of Vicenza, region Veneto, Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comùn de Viçença inta seu provìnsa. }} '''Viçença''' (''Vicensa'' in [[Lengua veneta|véneto]], ''Vicenza'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'é 'na [[çitæ]] e [[Comun|comùn]] do [[Venneto|Véneto]] ch'a gh'à 111.041 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Giögrafîa == {{Seçión vêua}} [[File:Vicenza - Panorama.jpg|thumb|center|900px|Vicenza - Panorama|Vedûta panoràmmica de Viçença]] == Stöia == {{Seçión vêua}} == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === {{Seçión vêua}} === Architetûe civîli === {{Seçión vêua}} == Economîa == {{Seçión vêua}} == Coltûa == {{Seçión vêua}} == Manifestaçioìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Comunicaçioìn == {{Seçión vêua}} == Aministraçión == {{Seçión vêua}} == Nòtte == <references /> {{Clear}} == Âtri progètti == {{interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Provinsa de Viçença]] [[Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e]] [[Categorîa:Çittæ d'Italia]] pd0msuff0dukx7565s5mrcrxxemyya1 Culoumbu Gajòun 0 32652 274167 273902 2026-09-22T22:56:08Z Michæ.152 13747 Coreçioìn 274167 wikitext text/x-wiki {{Uaröxiu|càngio variànte=Sa pôgina chi l'é šcřicia an '''[[Dialetu uaröxiu|uařöxiu]]'''}} '''Culoumbu Gajòun''' ([[Uà|Uô]], 8 d'xiaimbře dei [[1878]] - [[Uà|Uô]], 24 d'z'nè dei [[1973]]) l'è štô in [[Poeta|pueta]] che l'hô šcřiciu an [[dialetu uaröxiu]]. {{Biografia|inmàgine=Colombo Gajone.jpg|var-dæti_personâli=Dôti persunôli|nàscita=Uô, 8 d'd'xiaimbře dei 1878|mòrte=Uô, 24 d'z'né dei 1973|var-âtre_informaçioìn=Ôtře infuimasiùgni|profesción=antiquôriu, [[poeta|pueta]]|var-profesción=Mešté|descriçión=Culoumbu Gajòun|var-nàscita=Nôscita|var-mòrte=Morte}} == Vita == Culoumbu Gajòun l'è nasciü a [[Uà|Uô]], an Véia Bisôgnu, a l'8 d'xiaimbře dei [[1879]] da Giaçeintu e Giaçeinta Gajòun, l'è štô tegnü a bataixmu da l'artišta [[Sann-a|savunaise]] Antoniu Brilla (1813 - 1892) ch'u s'třuôva lì per fè di lavùi a l'Ištitütu dei Madri Pie. Sò pôře, che l'eřa što surdô 'nt'ei batôie du [[Risurgimaintu]], gnü Presidainte d'řa Sucietô Patriottica Uaröxia, u lauřôva c'me intaiadù, scultù du legnu e 'nduřatù mô l'è gnü asè cunusciü pr'ese štô ei přim futogřafu cun štüdiu a Uô. Řa môře l'eřa 'nvece cunuscioua per es'se misa an posa pei fradài Pietro e Tomaso Ivaldi tantu che i afrešcôvu ei vòte d'řa [[Gexia d'Noštřa Scignuřa Asounta (Uô)|gexia paruchiôle]]. Ei Gajòun l'hô lauřô per tanci ôgni c'me antiquôriu 'nt'řa bitéia dei pôře a Uô, dound'u viveiva an Piôsa Logia Vagia, e pöi a [[Zena]] cun dišcretu suciassu. Difôti lé u c'mençipia řa sò carieřa d'pueta sulu 'nt'ei cuntaštu du disôxiu suciôle dei [[přim dopu uèra]] e, anche dopu avai štramuô a Zena, dound'u štôva an Véia Maccagi, u cuntinua a cumpoun-ne pueséie e epigrômmi fein-na a i sò ürtimi giurni. Antantu, 'nt'i veint'ôgni dei [[Fascismo|fascixmu]], per uagnè ei cunsainsu d'řa giainte, u regime u urganiza dei fašte pupulôri ciamôie Vendemmiali: l'é propi 'nt'is cuntaštu ch'u fiuřiscia ei periudu d'ořu d'Gajòun, ch'u vega i sò cumpunimainti šcrove in gřande suciassu e godì d'lôiga difuxiòun 'nt'řa zona d'Uô. Pocu přima d'muřì u lôscia i sò šcřici ai pitù Cav. Natale Proto per l'Archiviu štoricu d'l'Accademia Urbainse. Culoumbu Gajòun l'è mortu a Uô ai 24 d'z'nè dei [[1973]], a l'etô d'95 ôgni<ref> URBS, [https://www.accademiaurbense.it/pdf/URBS_09-17.pdf settembre-dicembre 2017] </ref>. == Opeře == {{Çitaçión|U ciü bal celaste l'ho u çè, u spounta u sù<br> se smorta ei stele a tanta luxe e splendù.<br> Ei eibe anrusaròie i pan tanci brilanti,<br> i uxei i salütu u sù cun i so bei canti.<br> D'argiàintu i pan i fiümi dei paise<br> che u po ciù balu, cme 'ndřàinta a na curnixe.<br> Ansurgnaròia ra tèra a dixe n'urasioun,<br> e i nostri fiümi i 's boxiu 'n foundu du geiròun.<br> Füsa 'nt'in sulu amù l'éua a cameina<br> versu ra quieta cianüra lisciandrèina<br>|Culoumbu Gajòun, ''Uò' a l'áiba''<ref>{{Çitta|Costa, 1963|p. 20}}</ref>}} Ant'ei [[1919]] Culoumbu Gajòun u püblica 'nt'ei ''Corriere delle Valli Stura e Orba'' ia pueséia ''Mangia ti ca mangiu mi'' e, l'ônnu dopu, ''U crescia tutu'', dui cumpunimainti che i denounsiu řa třôgica cundisiòun ecunomica du taimpu, segnô da řa fôme, da l'aumaintu di přexi e da řa disucupasiòun. U püblica anche ei pueséie ''Peia u santé'' e ''Feja a lavè'' an çima a ''l'Emancipazione, giornale socialista'', ch'u dvainta peřò vitima dei agresciugni [[Fascismo|fasciste]]. 'Nt'ei [[1923]] alantuřa u püblica an çima a u ''Giornale d'Ovada, Eco dell'Alto Monferrato'', giurnôle lucôle d'išpiřasiòun fascista, ''Ra batàia 'ncù scipèinte''. Ad ogni modu, i temi dound'u se 'nversa u xlançu liricu d'řa meiu pueséia d'Gajoun i sòun suvřatütu řa [[Natua|natüřa]], řa tèra natôle, ei paesôgiu, ei moundu campagnòlu, ei feie d'řa campôgna, l'oua e i véin dei culein-ne d'[[Uà|Uô]]. Štampô a [[Zena]] 'nt'ei [[1944]], ''Niappe'' l'é 'n puemetu burlešcu an çima ai persunôgiu da dounda l'opeřa a péia u nume. Niappe, nume ipocorišticu per Giuxappe, l'é in cuntadéin sempliciottu saimpře přountu a cuntè ei sò štorie pein-ne d'esagerasiòun per blaghè ei sò dixlipe redicule, cundéie cun ia gřôssa cumicitô pupulôre. Comounque Gajòun l'è arscì a fè d'in persunôgiu d'řa šchernia pupulôre na figüřa per nainta šciôta che, de d'lô d'řa sò ingenuitô, l'è taincia d'[[irunéia]], d'umanitô e sovřatütu d'in carôtere arxiulì. Staisa třa řa féin di [[Ànni çinquànta|ôgni Çinquanta]] e i přimi di [[Ànni sciusciànta|ôgni Sciuscianta]], řa racòlta d'epigrômmi ''I limùgni du Dè'' l'è na cronaca murôle d'isu taimpu, ch'a tratôva i ašpetti ciü rediculi mô anche třôgici du sgòundu dopu uèra. Ant'ei [[1963]] l'[[Accademia Urbainse]] a püblica l'''[[Antologia Ovadese]]'' cun dei opeře d'l'autù, a cüřa d'[[Emilio Costa|Miliu Cošta]]. == Note == <references /> == Bibliugraféia == * {{Çitta lìbbro|url=https://www.archiviostorico.net/libripdf/Gajone.pdf|tìtolo=Antologia Ovadese|outô=Emilio Costa|ànno=1963|editô=Accademia Urbense|çitæ=Oâ|léngoa=IT|cid=Costa, 1963}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-93.pdf|tìtolo=La poesia di Colombo Gajone: un trionfo dell’amore, dell’uva e del paesaggio ovadese|léngoa=IT}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_03-03.pdf|tìtolo=Colombo Gajone nel panorama della letteratura ligure-piemontese|léngoa=IT|cid=Toso, 2003}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-90.pdf|tìtolo=Gajone e la natura|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Fiorenzo Toso|tìtolo=Liguria linguistica: dialettologia, storia della lingua e letteratura nel Ponente|url=https://books.google.com/books?id=UE4kAgAACAAJ|ànno=2006|editô=Philobiblon|çitæ=Vintimìggia|léngoa=IT|cid=Toso, 2006|ISBN=88-88-59132-X}} == Ôtři prugeti == {{Interprogetto}} == Culegamainti de föřa == {{Letiatûa in lìgure‎}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Poêti in lìgure]] t0wmasrbvpluadd9cxnlw2x3n25w1zg 274168 274167 2026-09-22T22:59:43Z Michæ.152 13747 Registraçión da vôxe parlâ 274168 wikitext text/x-wiki {{Uaröxiu|càngio variànte=Sa pôgina chi l'é šcřicia an '''[[Dialetu uaröxiu|uařöxiu]]'''}}{{Wikipedia parlâ|Culoumbu Gajòun.ogg|3=2026-09-23|4=Proloco di Silvano d'Orba}} '''Culoumbu Gajòun''' ([[Uà|Uô]], 8 d'xiaimbře dei [[1878]] - [[Uà|Uô]], 24 d'z'nè dei [[1973]]) l'è štô in [[Poeta|pueta]] che l'hô šcřiciu an [[dialetu uaröxiu]]. {{Biografia|inmàgine=Colombo Gajone.jpg|var-dæti_personâli=Dôti persunôli|nàscita=Uô, 8 d'd'xiaimbře dei 1878|mòrte=Uô, 24 d'z'né dei 1973|var-âtre_informaçioìn=Ôtře infuimasiùgni|profesción=antiquôriu, [[poeta|pueta]]|var-profesción=Mešté|descriçión=Culoumbu Gajòun|var-nàscita=Nôscita|var-mòrte=Morte}} == Vita == Culoumbu Gajòun l'è nasciü a [[Uà|Uô]], an Véia Bisôgnu, a l'8 d'xiaimbře dei [[1879]] da Giaçeintu e Giaçeinta Gajòun, l'è štô tegnü a bataixmu da l'artišta [[Sann-a|savunaise]] Antoniu Brilla (1813 - 1892) ch'u s'třuôva lì per fè di lavùi a l'Ištitütu dei Madri Pie. Sò pôře, che l'eřa što surdô 'nt'ei batôie du [[Risurgimaintu]], gnü Presidainte d'řa Sucietô Patriottica Uaröxia, u lauřôva c'me intaiadù, scultù du legnu e 'nduřatù mô l'è gnü asè cunusciü pr'ese štô ei přim futogřafu cun štüdiu a Uô. Řa môře l'eřa 'nvece cunuscioua per es'se misa an posa pei fradài Pietro e Tomaso Ivaldi tantu che i afrešcôvu ei vòte d'řa [[Gexia d'Noštřa Scignuřa Asounta (Uô)|gexia paruchiôle]]. Ei Gajòun l'hô lauřô per tanci ôgni c'me antiquôriu 'nt'řa bitéia dei pôře a Uô, dound'u viveiva an Piôsa Logia Vagia, e pöi a [[Zena]] cun dišcretu suciassu. Difôti lé u c'mençipia řa sò carieřa d'pueta sulu 'nt'ei cuntaštu du disôxiu suciôle dei [[přim dopu uèra]] e, anche dopu avai štramuô a Zena, dound'u štôva an Véia Maccagi, u cuntinua a cumpoun-ne pueséie e epigrômmi fein-na a i sò ürtimi giurni. Antantu, 'nt'i veint'ôgni dei [[Fascismo|fascixmu]], per uagnè ei cunsainsu d'řa giainte, u regime u urganiza dei fašte pupulôri ciamôie Vendemmiali: l'é propi 'nt'is cuntaštu ch'u fiuřiscia ei periudu d'ořu d'Gajòun, ch'u vega i sò cumpunimainti šcrove in gřande suciassu e godì d'lôiga difuxiòun 'nt'řa zona d'Uô. Pocu přima d'muřì u lôscia i sò šcřici ai pitù Cav. Natale Proto per l'Archiviu štoricu d'l'Accademia Urbainse. Culoumbu Gajòun l'è mortu a Uô ai 24 d'z'nè dei [[1973]], a l'etô d'95 ôgni<ref> URBS, [https://www.accademiaurbense.it/pdf/URBS_09-17.pdf settembre-dicembre 2017] </ref>. == Opeře == {{Çitaçión|U ciü bal celaste l'ho u çè, u spounta u sù<br> se smorta ei stele a tanta luxe e splendù.<br> Ei eibe anrusaròie i pan tanci brilanti,<br> i uxei i salütu u sù cun i so bei canti.<br> D'argiàintu i pan i fiümi dei paise<br> che u po ciù balu, cme 'ndřàinta a na curnixe.<br> Ansurgnaròia ra tèra a dixe n'urasioun,<br> e i nostri fiümi i 's boxiu 'n foundu du geiròun.<br> Füsa 'nt'in sulu amù l'éua a cameina<br> versu ra quieta cianüra lisciandrèina<br>|Culoumbu Gajòun, ''Uò' a l'áiba''<ref>{{Çitta|Costa, 1963|p. 20}}</ref>}} Ant'ei [[1919]] Culoumbu Gajòun u püblica 'nt'ei ''Corriere delle Valli Stura e Orba'' ia pueséia ''Mangia ti ca mangiu mi'' e, l'ônnu dopu, ''U crescia tutu'', dui cumpunimainti che i denounsiu řa třôgica cundisiòun ecunomica du taimpu, segnô da řa fôme, da l'aumaintu di přexi e da řa disucupasiòun. U püblica anche ei pueséie ''Peia u santé'' e ''Feja a lavè'' an çima a ''l'Emancipazione, giornale socialista'', ch'u dvainta peřò vitima dei agresciugni [[Fascismo|fasciste]]. 'Nt'ei [[1923]] alantuřa u püblica an çima a u ''Giornale d'Ovada, Eco dell'Alto Monferrato'', giurnôle lucôle d'išpiřasiòun fascista, ''Ra batàia 'ncù scipèinte''. Ad ogni modu, i temi dound'u se 'nversa u xlançu liricu d'řa meiu pueséia d'Gajoun i sòun suvřatütu řa [[Natua|natüřa]], řa tèra natôle, ei paesôgiu, ei moundu campagnòlu, ei feie d'řa campôgna, l'oua e i véin dei culein-ne d'[[Uà|Uô]]. Štampô a [[Zena]] 'nt'ei [[1944]], ''Niappe'' l'é 'n puemetu burlešcu an çima ai persunôgiu da dounda l'opeřa a péia u nume. Niappe, nume ipocorišticu per Giuxappe, l'é in cuntadéin sempliciottu saimpře přountu a cuntè ei sò štorie pein-ne d'esagerasiòun per blaghè ei sò dixlipe redicule, cundéie cun ia gřôssa cumicitô pupulôre. Comounque Gajòun l'è arscì a fè d'in persunôgiu d'řa šchernia pupulôre na figüřa per nainta šciôta che, de d'lô d'řa sò ingenuitô, l'è taincia d'[[irunéia]], d'umanitô e sovřatütu d'in carôtere arxiulì. Staisa třa řa féin di [[Ànni çinquànta|ôgni Çinquanta]] e i přimi di [[Ànni sciusciànta|ôgni Sciuscianta]], řa racòlta d'epigrômmi ''I limùgni du Dè'' l'è na cronaca murôle d'isu taimpu, ch'a tratôva i ašpetti ciü rediculi mô anche třôgici du sgòundu dopu uèra. Ant'ei [[1963]] l'[[Accademia Urbainse]] a püblica l'''[[Antologia Ovadese]]'' cun dei opeře d'l'autù, a cüřa d'[[Emilio Costa|Miliu Cošta]]. == Note == <references /> == Bibliugraféia == * {{Çitta lìbbro|url=https://www.archiviostorico.net/libripdf/Gajone.pdf|tìtolo=Antologia Ovadese|outô=Emilio Costa|ànno=1963|editô=Accademia Urbense|çitæ=Oâ|léngoa=IT|cid=Costa, 1963}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-93.pdf|tìtolo=La poesia di Colombo Gajone: un trionfo dell’amore, dell’uva e del paesaggio ovadese|léngoa=IT}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_03-03.pdf|tìtolo=Colombo Gajone nel panorama della letteratura ligure-piemontese|léngoa=IT|cid=Toso, 2003}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-90.pdf|tìtolo=Gajone e la natura|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Fiorenzo Toso|tìtolo=Liguria linguistica: dialettologia, storia della lingua e letteratura nel Ponente|url=https://books.google.com/books?id=UE4kAgAACAAJ|ànno=2006|editô=Philobiblon|çitæ=Vintimìggia|léngoa=IT|cid=Toso, 2006|ISBN=88-88-59132-X}} == Ôtři prugeti == {{Interprogetto}} == Culegamainti de föřa == {{Letiatûa in lìgure‎}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Poêti in lìgure]] e2a573gtq1xa1s3g9ckaprfqqleyjns Template:Uaröxiu 10 32653 274170 268242 2026-09-23T11:58:16Z Michæ.152 13747 Cangiòu o sfondo, cosci se lêze mêgio 274170 wikitext text/x-wiki <indicator name="uaröxiu">[[File:Ovada-Stemma.svg|30px|link=Dialetu uaröxiu|Sa pägina chi l'é sccricia an uaröxiu]]</indicator> {| width=33% |- |style="background:#ff0000; color:white" width=10%|<div style="text-align:center">'''UA'''</div> |style="background:#f8f9fa; color:black"| <small>{{{càngio variànte|Sa pägina chi l'è sccricia an '''[[Dialetu uaröxiu|uaröxiu]]'''}}}{{{variànte|}}}{{{grafîa|}}}</small> |} <includeonly>[[Categorîa:Pàgine in Uaröxiu]]</includeonly> <noinclude>{{Protètta}} {{TemplateData}} [[Categorîa:Template de léngoe lìguri]]</noinclude> 0781ob1njn2awpbj33uui0rw0ek3v3x Utente:Arbenganese/Sandbox/Bligar 2 32708 274159 274064 2026-09-22T20:38:58Z Arbenganese 12552 /* Pařlař bligařencu */ n mola 274159 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumüňitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che aù. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.<ref name=":14">{{Çitta|Sicardi, 2010|p. 119}}</ref> * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Già de přima in spunciùn peř a scritüřa u l’è stau chelu deu ''Festival da Cultüřa e dea Cumedia Entemelia'', a partìe daa fin dei ani ‘60.  Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è ue tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. {| class="wikitable" !Leteře !Son [[Agiûtto:IPA|IPA/AFI]] !Note |- |A |a | |- |B |b | |- |C |k/ʧ | |- |D |d | |- |E |e |e serà (cume ente l’italian ''m'''e'''la'') |- |È |ɛ |e auvèrta (cume ente l’italian: egli '''è'''), èscì nu tonica en fin de parola ('''è'''rb'''è''') |- |É |e |e serà tonica (cume ente l’italian ''perch'''é''''') |- |F |f | |- |G |g/dʒ | |- |H | |mütta |- |I |i | |- |L |l | |- |M |m/ŋ | |- |N |ɱ/n/ŋ | |- | Ň |ɹ |Son dea n “fantasma”, c’u se semeglia a üna r mola |- |O |o/ɔ |"o" serò/"o" auvèrta |- |Ö |ø |son deu françese "eu" |- |P |p | |- |Q |ku | |- |R |r | |- |'''Ř''' |ɹ/ʎ |R mola carateřistica, quaxi diita cume üna -l-. I verbi dea prima cuniugassiùn en bligarencu i nu sun mai trunchi e i vön -ř aa fin (es. andař), de voute sustituìa cun -l- |- |S |s/z |Specificà cume -ş- se sunora [z] en caxu de dübi , -ss- se duse (es. passař) |- |S-C |ʃ+t͡ʃ |son de a par̂ola "s-ciüma", de chi u ghe mete scc |- |T |t | |- |U |u | |- |Ü |y |son dea "u" franseřse, o da ü tedesca |- |V |v | |- |X |ʒ |son deu françese "jardin" |- |Z |z |cume s sunora en prinsipiu de parola |} == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a duřmiřia |mi aveřìa duřmiu | |- |Tü |ti duřmiřii |ti aveřìi duřmiu |dořmi! |- |ēř/ela |u/a duřmiřia |u l’aveřia duřmiu | |- |Nuiautri |u duřmiřiavamu |u aveřiavamu duřmiu | |- |Vuiautri |u duřmiřiavai |vuiautri u aveřiavai duřmiu |duřmii! |- |eli/ele |i/e duřmiřian |eli i aveřian duřmiu | |} == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Werner Forner|outô2=|tìtolo=Morphologie comparée du mentonnais et du ligurien alpin. Analyse synchronique et essai de reconstruction|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110755893/html|ànno=nov. 2021, ca. 450 pp|editô=De Gruyter|çitæ=Beihefte ZrP, [[Berlin|Berlin]]|léngoa=FR|cid=Forner, 2021b}} *{{Çitta lìbbro|outô=Giulia Petracco Sicardi|curatô=Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt|tìtolo=Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=n3rh8ltHjWQC&pg=PA111|ànno=2010|editô=Walter de Gruyter|çitæ=Tübingen|léngoa=IT|pp=111-124|volùmme=2|òpera=Lexikon der Romanistischen Linguistik|capìtolo=128. Ligurien (Liguria)|cid=Sicardi, 2010|ISBN=3-110-93835-9}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 9iaiey7ssj1r34nvip5qd6zppqyqx54 274161 274159 2026-09-22T20:50:14Z Arbenganese 12552 /* Cařateřistiche */ -ř 274161 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumüňitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che auř. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se semeglia au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.<ref name=":14">{{Çitta|Sicardi, 2010|p. 119}}</ref> * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Già de přima in spunciùn peř a scritüřa u l’è stau chelu deu ''Festival da Cultüřa e dea Cumedia Entemelia'', a partìe daa fin dei ani ‘60.  Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è ue tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. {| class="wikitable" !Leteře !Son [[Agiûtto:IPA|IPA/AFI]] !Note |- |A |a | |- |B |b | |- |C |k/ʧ | |- |D |d | |- |E |e |e serà (cume ente l’italian ''m'''e'''la'') |- |È |ɛ |e auvèrta (cume ente l’italian: egli '''è'''), èscì nu tonica en fin de parola ('''è'''rb'''è''') |- |É |e |e serà tonica (cume ente l’italian ''perch'''é''''') |- |F |f | |- |G |g/dʒ | |- |H | |mütta |- |I |i | |- |L |l | |- |M |m/ŋ | |- |N |ɱ/n/ŋ | |- | Ň |ɹ |Son dea n “fantasma”, c’u se semeglia a üna r mola |- |O |o/ɔ |"o" serò/"o" auvèrta |- |Ö |ø |son deu françese "eu" |- |P |p | |- |Q |ku | |- |R |r | |- |'''Ř''' |ɹ/ʎ |R mola carateřistica, quaxi diita cume üna -l-. I verbi dea prima cuniugassiùn en bligarencu i nu sun mai trunchi e i vön -ř aa fin (es. andař), de voute sustituìa cun -l- |- |S |s/z |Specificà cume -ş- se sunora [z] en caxu de dübi , -ss- se duse (es. passař) |- |S-C |ʃ+t͡ʃ |son de a par̂ola "s-ciüma", de chi u ghe mete scc |- |T |t | |- |U |u | |- |Ü |y |son dea "u" franseřse, o da ü tedesca |- |V |v | |- |X |ʒ |son deu françese "jardin" |- |Z |z |cume s sunora en prinsipiu de parola |} == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a duřmiřia |mi aveřìa duřmiu | |- |Tü |ti duřmiřii |ti aveřìi duřmiu |dořmi! |- |ēř/ela |u/a duřmiřia |u l’aveřia duřmiu | |- |Nuiautri |u duřmiřiavamu |u aveřiavamu duřmiu | |- |Vuiautri |u duřmiřiavai |vuiautri u aveřiavai duřmiu |duřmii! |- |eli/ele |i/e duřmiřian |eli i aveřian duřmiu | |} == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Werner Forner|outô2=|tìtolo=Morphologie comparée du mentonnais et du ligurien alpin. Analyse synchronique et essai de reconstruction|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110755893/html|ànno=nov. 2021, ca. 450 pp|editô=De Gruyter|çitæ=Beihefte ZrP, [[Berlin|Berlin]]|léngoa=FR|cid=Forner, 2021b}} *{{Çitta lìbbro|outô=Giulia Petracco Sicardi|curatô=Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt|tìtolo=Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=n3rh8ltHjWQC&pg=PA111|ànno=2010|editô=Walter de Gruyter|çitæ=Tübingen|léngoa=IT|pp=111-124|volùmme=2|òpera=Lexikon der Romanistischen Linguistik|capìtolo=128. Ligurien (Liguria)|cid=Sicardi, 2010|ISBN=3-110-93835-9}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> mqr3wirwg0oq65dso9dpss9betb5eks 274162 274161 2026-09-22T20:51:40Z Arbenganese 12552 /* Cařateřistiche */ pařesce 274162 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumüňitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che auř. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se pařesce au giargùn di paiřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce use connaît le même doublage allophonique : /-z-/ s’y réalise [-ɹz-] : [ˈnaɹzu, ˈpeɹzu] = /ˈnaz+u, ˈpez+u/, ou après [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/ ‘nez, poids, le rire, l’excuse’.9 Le même phénomène se vérifie à Apricale. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.<ref name=":14">{{Çitta|Sicardi, 2010|p. 119}}</ref> * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Già de přima in spunciùn peř a scritüřa u l’è stau chelu deu ''Festival da Cultüřa e dea Cumedia Entemelia'', a partìe daa fin dei ani ‘60.  Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è ue tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. {| class="wikitable" !Leteře !Son [[Agiûtto:IPA|IPA/AFI]] !Note |- |A |a | |- |B |b | |- |C |k/ʧ | |- |D |d | |- |E |e |e serà (cume ente l’italian ''m'''e'''la'') |- |È |ɛ |e auvèrta (cume ente l’italian: egli '''è'''), èscì nu tonica en fin de parola ('''è'''rb'''è''') |- |É |e |e serà tonica (cume ente l’italian ''perch'''é''''') |- |F |f | |- |G |g/dʒ | |- |H | |mütta |- |I |i | |- |L |l | |- |M |m/ŋ | |- |N |ɱ/n/ŋ | |- | Ň |ɹ |Son dea n “fantasma”, c’u se semeglia a üna r mola |- |O |o/ɔ |"o" serò/"o" auvèrta |- |Ö |ø |son deu françese "eu" |- |P |p | |- |Q |ku | |- |R |r | |- |'''Ř''' |ɹ/ʎ |R mola carateřistica, quaxi diita cume üna -l-. I verbi dea prima cuniugassiùn en bligarencu i nu sun mai trunchi e i vön -ř aa fin (es. andař), de voute sustituìa cun -l- |- |S |s/z |Specificà cume -ş- se sunora [z] en caxu de dübi , -ss- se duse (es. passař) |- |S-C |ʃ+t͡ʃ |son de a par̂ola "s-ciüma", de chi u ghe mete scc |- |T |t | |- |U |u | |- |Ü |y |son dea "u" franseřse, o da ü tedesca |- |V |v | |- |X |ʒ |son deu françese "jardin" |- |Z |z |cume s sunora en prinsipiu de parola |} == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a duřmiřia |mi aveřìa duřmiu | |- |Tü |ti duřmiřii |ti aveřìi duřmiu |dořmi! |- |ēř/ela |u/a duřmiřia |u l’aveřia duřmiu | |- |Nuiautri |u duřmiřiavamu |u aveřiavamu duřmiu | |- |Vuiautri |u duřmiřiavai |vuiautri u aveřiavai duřmiu |duřmii! |- |eli/ele |i/e duřmiřian |eli i aveřian duřmiu | |} == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Werner Forner|outô2=|tìtolo=Morphologie comparée du mentonnais et du ligurien alpin. Analyse synchronique et essai de reconstruction|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110755893/html|ànno=nov. 2021, ca. 450 pp|editô=De Gruyter|çitæ=Beihefte ZrP, [[Berlin|Berlin]]|léngoa=FR|cid=Forner, 2021b}} *{{Çitta lìbbro|outô=Giulia Petracco Sicardi|curatô=Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt|tìtolo=Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=n3rh8ltHjWQC&pg=PA111|ànno=2010|editô=Walter de Gruyter|çitæ=Tübingen|léngoa=IT|pp=111-124|volùmme=2|òpera=Lexikon der Romanistischen Linguistik|capìtolo=128. Ligurien (Liguria)|cid=Sicardi, 2010|ISBN=3-110-93835-9}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> lrl9w3lgmhx66fq33mpc9uzoja9d4r2 274163 274162 2026-09-22T20:54:01Z Arbenganese 12552 /* Cařateřistiche */ -fr 274163 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumüňitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che auř. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se pařesce au giargùn di paieřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce u stessu fenomenu du cangiu /-z-/ en [-ɹz-], specie ataccu a -i- e -ü- [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’a se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.<ref name=":14">{{Çitta|Sicardi, 2010|p. 119}}</ref> * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Già de přima in spunciùn peř a scritüřa u l’è stau chelu deu ''Festival da Cultüřa e dea Cumedia Entemelia'', a partìe daa fin dei ani ‘60.  Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è ue tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. {| class="wikitable" !Leteře !Son [[Agiûtto:IPA|IPA/AFI]] !Note |- |A |a | |- |B |b | |- |C |k/ʧ | |- |D |d | |- |E |e |e serà (cume ente l’italian ''m'''e'''la'') |- |È |ɛ |e auvèrta (cume ente l’italian: egli '''è'''), èscì nu tonica en fin de parola ('''è'''rb'''è''') |- |É |e |e serà tonica (cume ente l’italian ''perch'''é''''') |- |F |f | |- |G |g/dʒ | |- |H | |mütta |- |I |i | |- |L |l | |- |M |m/ŋ | |- |N |ɱ/n/ŋ | |- | Ň |ɹ |Son dea n “fantasma”, c’u se semeglia a üna r mola |- |O |o/ɔ |"o" serò/"o" auvèrta |- |Ö |ø |son deu françese "eu" |- |P |p | |- |Q |ku | |- |R |r | |- |'''Ř''' |ɹ/ʎ |R mola carateřistica, quaxi diita cume üna -l-. I verbi dea prima cuniugassiùn en bligarencu i nu sun mai trunchi e i vön -ř aa fin (es. andař), de voute sustituìa cun -l- |- |S |s/z |Specificà cume -ş- se sunora [z] en caxu de dübi , -ss- se duse (es. passař) |- |S-C |ʃ+t͡ʃ |son de a par̂ola "s-ciüma", de chi u ghe mete scc |- |T |t | |- |U |u | |- |Ü |y |son dea "u" franseřse, o da ü tedesca |- |V |v | |- |X |ʒ |son deu françese "jardin" |- |Z |z |cume s sunora en prinsipiu de parola |} == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a duřmiřia |mi aveřìa duřmiu | |- |Tü |ti duřmiřii |ti aveřìi duřmiu |dořmi! |- |ēř/ela |u/a duřmiřia |u l’aveřia duřmiu | |- |Nuiautri |u duřmiřiavamu |u aveřiavamu duřmiu | |- |Vuiautri |u duřmiřiavai |vuiautri u aveřiavai duřmiu |duřmii! |- |eli/ele |i/e duřmiřian |eli i aveřian duřmiu | |} == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Werner Forner|outô2=|tìtolo=Morphologie comparée du mentonnais et du ligurien alpin. Analyse synchronique et essai de reconstruction|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110755893/html|ànno=nov. 2021, ca. 450 pp|editô=De Gruyter|çitæ=Beihefte ZrP, [[Berlin|Berlin]]|léngoa=FR|cid=Forner, 2021b}} *{{Çitta lìbbro|outô=Giulia Petracco Sicardi|curatô=Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt|tìtolo=Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=n3rh8ltHjWQC&pg=PA111|ànno=2010|editô=Walter de Gruyter|çitæ=Tübingen|léngoa=IT|pp=111-124|volùmme=2|òpera=Lexikon der Romanistischen Linguistik|capìtolo=128. Ligurien (Liguria)|cid=Sicardi, 2010|ISBN=3-110-93835-9}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> jqwgd6gykc0aezmyvzhs4v1qjjv0nde 274164 274163 2026-09-22T20:54:35Z Arbenganese 12552 /* Cařateřistiche */ cliticu 274164 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumüňitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che auř. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se pařesce au giargùn di paieřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce u stessu fenomenu du cangiu /-z-/ en [-ɹz-], specie ataccu a -i- e -ü- [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’u se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.<ref name=":14">{{Çitta|Sicardi, 2010|p. 119}}</ref> * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se semeia cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Già de přima in spunciùn peř a scritüřa u l’è stau chelu deu ''Festival da Cultüřa e dea Cumedia Entemelia'', a partìe daa fin dei ani ‘60.  Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è ue tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. {| class="wikitable" !Leteře !Son [[Agiûtto:IPA|IPA/AFI]] !Note |- |A |a | |- |B |b | |- |C |k/ʧ | |- |D |d | |- |E |e |e serà (cume ente l’italian ''m'''e'''la'') |- |È |ɛ |e auvèrta (cume ente l’italian: egli '''è'''), èscì nu tonica en fin de parola ('''è'''rb'''è''') |- |É |e |e serà tonica (cume ente l’italian ''perch'''é''''') |- |F |f | |- |G |g/dʒ | |- |H | |mütta |- |I |i | |- |L |l | |- |M |m/ŋ | |- |N |ɱ/n/ŋ | |- | Ň |ɹ |Son dea n “fantasma”, c’u se semeglia a üna r mola |- |O |o/ɔ |"o" serò/"o" auvèrta |- |Ö |ø |son deu françese "eu" |- |P |p | |- |Q |ku | |- |R |r | |- |'''Ř''' |ɹ/ʎ |R mola carateřistica, quaxi diita cume üna -l-. I verbi dea prima cuniugassiùn en bligarencu i nu sun mai trunchi e i vön -ř aa fin (es. andař), de voute sustituìa cun -l- |- |S |s/z |Specificà cume -ş- se sunora [z] en caxu de dübi , -ss- se duse (es. passař) |- |S-C |ʃ+t͡ʃ |son de a par̂ola "s-ciüma", de chi u ghe mete scc |- |T |t | |- |U |u | |- |Ü |y |son dea "u" franseřse, o da ü tedesca |- |V |v | |- |X |ʒ |son deu françese "jardin" |- |Z |z |cume s sunora en prinsipiu de parola |} == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a duřmiřia |mi aveřìa duřmiu | |- |Tü |ti duřmiřii |ti aveřìi duřmiu |dořmi! |- |ēř/ela |u/a duřmiřia |u l’aveřia duřmiu | |- |Nuiautri |u duřmiřiavamu |u aveřiavamu duřmiu | |- |Vuiautri |u duřmiřiavai |vuiautri u aveřiavai duřmiu |duřmii! |- |eli/ele |i/e duřmiřian |eli i aveřian duřmiu | |} == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Werner Forner|outô2=|tìtolo=Morphologie comparée du mentonnais et du ligurien alpin. Analyse synchronique et essai de reconstruction|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110755893/html|ànno=nov. 2021, ca. 450 pp|editô=De Gruyter|çitæ=Beihefte ZrP, [[Berlin|Berlin]]|léngoa=FR|cid=Forner, 2021b}} *{{Çitta lìbbro|outô=Giulia Petracco Sicardi|curatô=Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt|tìtolo=Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=n3rh8ltHjWQC&pg=PA111|ànno=2010|editô=Walter de Gruyter|çitæ=Tübingen|léngoa=IT|pp=111-124|volùmme=2|òpera=Lexikon der Romanistischen Linguistik|capìtolo=128. Ligurien (Liguria)|cid=Sicardi, 2010|ISBN=3-110-93835-9}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> gjnbh40o2ji402f4ob2y3a3qb28bmwc 274165 274164 2026-09-22T20:55:53Z Arbenganese 12552 /* Cařateřistiche */ pařesce 274165 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumüňitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che auř. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se pařesce au giargùn di paieřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce u stessu fenomenu du cangiu /-z-/ en [-ɹz-], specie ataccu a -i- e -ü- [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’u se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.<ref name=":14">{{Çitta|Sicardi, 2010|p. 119}}</ref> * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se pařesce cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Già de přima in spunciùn peř a scritüřa u l’è stau chelu deu ''Festival da Cultüřa e dea Cumedia Entemelia'', a partìe daa fin dei ani ‘60.  Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. De contu u l'è ue tante ricurènse da -l- au postu dea -ř-, ch'a vegne pařegià aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. {| class="wikitable" !Leteře !Son [[Agiûtto:IPA|IPA/AFI]] !Note |- |A |a | |- |B |b | |- |C |k/ʧ | |- |D |d | |- |E |e |e serà (cume ente l’italian ''m'''e'''la'') |- |È |ɛ |e auvèrta (cume ente l’italian: egli '''è'''), èscì nu tonica en fin de parola ('''è'''rb'''è''') |- |É |e |e serà tonica (cume ente l’italian ''perch'''é''''') |- |F |f | |- |G |g/dʒ | |- |H | |mütta |- |I |i | |- |L |l | |- |M |m/ŋ | |- |N |ɱ/n/ŋ | |- | Ň |ɹ |Son dea n “fantasma”, c’u se semeglia a üna r mola |- |O |o/ɔ |"o" serò/"o" auvèrta |- |Ö |ø |son deu françese "eu" |- |P |p | |- |Q |ku | |- |R |r | |- |'''Ř''' |ɹ/ʎ |R mola carateřistica, quaxi diita cume üna -l-. I verbi dea prima cuniugassiùn en bligarencu i nu sun mai trunchi e i vön -ř aa fin (es. andař), de voute sustituìa cun -l- |- |S |s/z |Specificà cume -ş- se sunora [z] en caxu de dübi , -ss- se duse (es. passař) |- |S-C |ʃ+t͡ʃ |son de a par̂ola "s-ciüma", de chi u ghe mete scc |- |T |t | |- |U |u | |- |Ü |y |son dea "u" franseřse, o da ü tedesca |- |V |v | |- |X |ʒ |son deu françese "jardin" |- |Z |z |cume s sunora en prinsipiu de parola |} == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a duřmiřia |mi aveřìa duřmiu | |- |Tü |ti duřmiřii |ti aveřìi duřmiu |dořmi! |- |ēř/ela |u/a duřmiřia |u l’aveřia duřmiu | |- |Nuiautri |u duřmiřiavamu |u aveřiavamu duřmiu | |- |Vuiautri |u duřmiřiavai |vuiautri u aveřiavai duřmiu |duřmii! |- |eli/ele |i/e duřmiřian |eli i aveřian duřmiu | |} == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Werner Forner|outô2=|tìtolo=Morphologie comparée du mentonnais et du ligurien alpin. Analyse synchronique et essai de reconstruction|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110755893/html|ànno=nov. 2021, ca. 450 pp|editô=De Gruyter|çitæ=Beihefte ZrP, [[Berlin|Berlin]]|léngoa=FR|cid=Forner, 2021b}} *{{Çitta lìbbro|outô=Giulia Petracco Sicardi|curatô=Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt|tìtolo=Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=n3rh8ltHjWQC&pg=PA111|ànno=2010|editô=Walter de Gruyter|çitæ=Tübingen|léngoa=IT|pp=111-124|volùmme=2|òpera=Lexikon der Romanistischen Linguistik|capìtolo=128. Ligurien (Liguria)|cid=Sicardi, 2010|ISBN=3-110-93835-9}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> sl683zdiy66rmnuahac7krxtlj41iap 274166 274165 2026-09-22T20:58:06Z Arbenganese 12552 /* Grafia */ spec. 274166 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumüňitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che auř. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se pařesce au giargùn di paieřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce u stessu fenomenu du cangiu /-z-/ en [-ɹz-], specie ataccu a -i- e -ü- [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’u se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.<ref name=":14">{{Çitta|Sicardi, 2010|p. 119}}</ref> * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se pařesce cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Già de přima in spunciùn peř a scritüřa u l’è stau chelu deu ''Festival da Cultüřa e dea Cumedia Entemelia'', a partìe daa fin dei ani ‘60.  Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. Üna de couse che ciǜ de spessu u cangia u l'è s'u vegne scrive -l- au postu dea -ř-, o senù de pařegiarla aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. {| class="wikitable" !Leteře !Son [[Agiûtto:IPA|IPA/AFI]] !Note |- |A |a | |- |B |b | |- |C |k/ʧ | |- |D |d | |- |E |e |e serà (cume ente l’italian ''m'''e'''la'') |- |È |ɛ |e auvèrta (cume ente l’italian: egli '''è'''), èscì nu tonica en fin de parola ('''è'''rb'''è''') |- |É |e |e serà tonica (cume ente l’italian ''perch'''é''''') |- |F |f | |- |G |g/dʒ | |- |H | |mütta |- |I |i | |- |L |l | |- |M |m/ŋ | |- |N |ɱ/n/ŋ | |- | Ň |ɹ |Son dea n “fantasma”, c’u se semeglia a üna r mola |- |O |o/ɔ |"o" serò/"o" auvèrta |- |Ö |ø |son deu françese "eu" |- |P |p | |- |Q |ku | |- |R |r | |- |'''Ř''' |ɹ/ʎ |R mola carateřistica, quaxi diita cume üna -l-. I verbi dea prima cuniugassiùn en bligarencu i nu sun mai trunchi e i vön -ř aa fin (es. andař), de voute sustituìa cun -l- |- |S |s/z |Specificà cume -ş- se sunora [z] en caxu de dübi , -ss- se duse (es. passař) |- |S-C |ʃ+t͡ʃ |son de a par̂ola "s-ciüma", de chi u ghe mete scc |- |T |t | |- |U |u | |- |Ü |y |son dea "u" franseřse, o da ü tedesca |- |V |v | |- |X |ʒ |son deu françese "jardin" |- |Z |z |cume s sunora en prinsipiu de parola |} == Gramatica == === Veřbi === ==== Esse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- | |mi aveřìa cantau | |- | |ti aveřìi cantau |canta! |- | |u l’aveřia cantau | |- | |u aveřiavamu cantau | |- | |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- | |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a duřmiřia |mi aveřìa duřmiu | |- |Tü |ti duřmiřii |ti aveřìi duřmiu |dořmi! |- |ēř/ela |u/a duřmiřia |u l’aveřia duřmiu | |- |Nuiautri |u duřmiřiavamu |u aveřiavamu duřmiu | |- |Vuiautri |u duřmiřiavai |vuiautri u aveřiavai duřmiu |duřmii! |- |eli/ele |i/e duřmiřian |eli i aveřian duřmiu | |} == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Werner Forner|outô2=|tìtolo=Morphologie comparée du mentonnais et du ligurien alpin. Analyse synchronique et essai de reconstruction|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110755893/html|ànno=nov. 2021, ca. 450 pp|editô=De Gruyter|çitæ=Beihefte ZrP, [[Berlin|Berlin]]|léngoa=FR|cid=Forner, 2021b}} *{{Çitta lìbbro|outô=Giulia Petracco Sicardi|curatô=Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt|tìtolo=Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=n3rh8ltHjWQC&pg=PA111|ànno=2010|editô=Walter de Gruyter|çitæ=Tübingen|léngoa=IT|pp=111-124|volùmme=2|òpera=Lexikon der Romanistischen Linguistik|capìtolo=128. Ligurien (Liguria)|cid=Sicardi, 2010|ISBN=3-110-93835-9}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 5ren95ze6hwf3hwl25vlcfphvfdgvj9 Utente:Arbenganese/Sandbox/Stasiùn de Berzezzi 2 33126 274149 273225 2026-09-22T13:25:47Z Arbenganese 12552 /* Stoja */ azunte 274149 wikitext text/x-wiki = Stasiùn de Berzezzi = A stasiùn de Berzezzi a l'è stèta u̇na fermä du trenu missa 'nsc’â feruvìa Zena-Vintimiggia, au servissiu du cumüne de Berzezzi, int'a pruvincia de Sann-a. A l'è stèta serä int'u 1967 e a liĝn̂a dezmissa int'u 1977, doppu ch'u l'è stètu fètu u radoppiu d'e culisse e u stramüu a munte, int'u trètu da Väze a Finä. == Stoja == U traciätu da liĝn̂a int'u toccu tra Sann-a e Vintimiggia, a l'inprinçippiu a culissa sencia, u l'è stètu avèrtu a-u trafegu a-i 25 de zenä d'u 1872. Scibén stu fètu, da-i archivi du cumüne de Berzezzi u se sa che u l'è stètu sulu a-i 4 d'otubre ch'u s'è fètu l'acordiu tra u Ministeru d'i Travaggi pübblici e u Cumüne pe 'na fermä du trenu, ch'u se decidde a fise da custruì tra l'inbuccu vèrsu punente d'u garbaççu dìtu "d'u Portu de Vuè" e quellu a levante d'u garbaççu "de Berzezzi". A stà a-i patti firmè, u Cumüne u se pigiäva l'inpegnu de versà a-u Guvèrnu 8000 lìre cumme ch'i fisen finìi i travaggi a-a stasiùn, cuscì cumme e speize de manutensiùn d'a stradda pe riväghe. Primma u gh'ea stètu de tratative perché inte 'n primmu mumentu u Cumüne u l'aveiva spunciä pe versà de menu, "cunsciderä che int'u mentre da custruçiùn d'u garbaççu, u paize u l'aveiva patìu di grossi danni a-e tère, a-i fabrichèi e a-e funti ch'i se truvavan propiu in simma a stu chi." In ciü propiu u Cumüne u l'aveiva fètu da mediatù int'e ratelle tra i prupietè ch'aivan patìu i danni e l'aministrasiùn di travaggi a-a feruvìa, e dunque, cumme u se lezze int'a relasiùn da "cungrega" d'u 18 de marsu d'u 1872 ch'a l'aveiva cumme segretäju u sciù Viglienzoni, a speiza ch'u s'ea disposti a dà au Guvèrnu a l'ea de 6000 lìre, ma a nu l'è stèta acetà. E caŝĉe d'u Cumüne i nu l'ean ricche e i bastavan apena a cruvì i bezögni urdinäri: pe nu veghise privè de l'ezercisiu feruviäju u s'ea duvüu arvì 'na sutuscrisiùn d'e 2000 lìre ch'i mancävan, da parte de sèrte famigge du paize.<ref>{{Çitta publicaçión|outô=Alessandro Ferretti|ànno=1996|méize=Otubre|tìtolo=La stazione ferroviaria di Bergeggi|revìsta=TuttoBergeggi|editô=Asuciasiùn L'îzua|çitæ=Berzezzi|pp=39-41|léngoa=IT}}</ref> Int'u fratempu u primmu trenu urdinäiu a-u servissiu di pasegé u l'è pasä a-i 25 de zenä d'u 1872 A-i 11 de dixenbre d'u 1899 u l'è capitä in incidente int'u garbaççu de Berzezzi cun quattru morti e çinque ferìi grävi, tra sti chi ascì ün d'i capitrenu, ün machinista e ün föghista: i s'ean scuntrè u trenu nümeru 41 (da Vintimiggia a Sann-a) cu'u nümeru 42 (Sann-a - Vintimiggia), ciü o menu a seiçentu metri da l'inträ. Inte l'impattu viulentu u l'ea stetu sciacä nu sulu u frunte, ma ascì u vagùn risturante e quellu di bagaggi, ch'ean finìi pe' blucà u pasaggiu e interumpe a liĝn̂a. Savüu a nutissia u l'éa vegnüu paeggi meghi da Sann-a, ch'han adöviä a saletta d'a stasiùn peì prestà e primme cüe ai ferii, traspurtè pöi a l'uspiä a Sann-a grassie a-u tramvai a cavalli de Nanin Gambetta, de Vuè, mortu quarche meize doppu. Int'u 1921, aa seia d'i 25 d'otubre, scicumme ch'u l'ea satä u Forte Sant'Elena, a stradda e a feruvia sun stete interutte da-i èrbi de dai caçinassi. Mentre a-i 30 d'agustu l'annu doppu, a füria de l'egua a l'ha purtä a valle in müggiu de tèricciu e de prìe, cun ina zliggia ch'a l'ea lì lì pe' purtäse via a liĝn̂a. U capustasiùn u l'ea cuscì stetu custreitu a ciamà i sucursi. Levä u periudu d'a Segunda Guèra Mundiäle u nu l'è capitä ätri dizastri, però, cu'u decretu du Ministeru d'i Trasporti d'i 12 de setenbre d'u 1967 a stasiùn de Berzezzi a vegne serà e scancelä da-i uräri e da-e distanse chilumetriche a partì da-u primmu de dixenbre d'u mèximu annu, növe anni primma de l'avertüa d'u trètu a munte a culissa duggia, tra Finä e Väze. lcbamwbbk8gu7dtvhenne6z07qcupzb Provincia di Savona 0 33229 274155 2026-09-22T19:03:45Z N.Longo 12052 + rdr 274155 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pruvincia de Sann-a]] c9ndj2sg26a8npq6im7s59i7gauv3c6 Provincia di Imperia 0 33230 274156 2026-09-22T19:04:23Z N.Longo 12052 + rdr 274156 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pruvincia de Imper̂ia]] 91iww1frqicwmo85bxrza9jhcgsq223 Città metropolitana di Genova 0 33231 274157 2026-09-22T19:04:54Z N.Longo 12052 + rdr 274157 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Çittæ metropolitann-a de Zena]] kwdnk2z0uxc2iytmllf39j7qagrz6it Provincia della Spezia 0 33232 274158 2026-09-22T19:05:31Z N.Longo 12052 + rdr 274158 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Provinsa dea Spèza]] dxuuz50nnsyou2vk9vzhxohvr90krtz