Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 5195 274184 259788 2026-09-23T17:53:13Z N.Longo 12052 rev 274184 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Divisione amministrativa |Nome = A Coruña |Panorama = Ayuntamiento, La Coruña, España, 2015-09-25, DD 141-143 HDR.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Vìsta do palàçio do monicìpio</div> |Stato = ESP |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Galìçia |Divisione amm grado 2 = La Coruña |Amministratore locale = Inés Rey |Partito = PSdeG-PSOE |Data elezione = 15-06-2019 |Abitanti = 245468 |Aggiornamento abitanti = 2021 |Divisioni confinanti = [[Arteijo]], [[Culleredo]], [[Oleiros]] |Nome abitanti = {{Es}}/{{Gl}} Coruñés |Patrono = Vèrgine do Rozâio |Soprannome = ''Balcón del Atlántico''<br />''Ciudad de Cristal''<br />''Ciudad donde nadie es forastero''<br />''Ciudad herculina»'' |Motto = ''Muy noble y muy leal ciudad de La Coruña, cabeza, guarda y llave, fuerza y antemural del Reino de Galicia'' }} '''A Coruña''' (prononçiòu {{IPA|[ɐ koˈɾuɲɐ]}} in [[Lengua galissiann-a|galiçiàn]], '''La Coruña''' in [[Lengua spagnòlla|spagnòllo]], prononçiòu {{IPA|[la koˈɾuɲa]}}) o l'é 'n [[Comun|comùn]] e 'na [[çitæ]] da [[Spagna|Spàgna]] de 245.468 abitànti, capolêugo da [[Comunitæ outònome da Spàgna|comunitæ outònoma]] da [[Galìçia]] e da [[Provìnsa de La Coruña|provìnsa co-o mæximo nómme]]. A çitæ a se trêuva into nòrd-òvest da Galìçia, bagnâ da l'[[Oçeano Atlantico|Òcéano Atlàntico]], in sciâ bâia da Coruña. A Coruña a se trêuva a 603&nbsp;km da [[Madrid|Madrìd]] e a l'é a capitâ sociâle e econòmica de tùtta a Galìçia. == Giögrafîa == [[Immaggine:A Coruña dende Bens.jpg|centro|miniatura|800x800px|Vìsta panoràmica de A Coruña pigiâ da Bens.]] == Stöia == {{Seçión vêua}} == Pòsti de interèsse == <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:A coruna torre de hercules sunset edit.jpg|A Tôre d'Èrcole Immaggine:Castelo de Santo Antón na Coruña 14.jpg|O castéllo de Sant'Antönio Immaggine:Galice La Corogne Saint-Jorge - panoramio.jpg|A gêxa de Sàn Zòrzo </gallery> === Architetûe religiôze === * Gêxa de Santiago * Gêxa colegiâta de Sànta Màia do Cànpo * Gêxa de Sàn Doménego * Gêxa de Sàn Zòrzo * Gêxa de Sàn Nicòlla === Architetûe civîli === * Tôre d'Èrcole, patrimònio de l'umanitæ * Galerîe de A Coruña * A çitæ vêgia * Paseo Marítimo * L'òbelìsco === Architetûe militâri === * Castéllo de Sant'Antönio * Miâge da çitæ == Coltûa == {{Seçión vêua}} == Economîa == {{Seçión vêua}} == Manifestaçioìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Aministraçión == === Scìndichi de A Coruña === {| class="wikitable" |1979-1983 |Domingos Rafael Merino Mexuto (1979-1981) Joaquín López Menéndez (1981-1983) |UG UCD |- |1983-1987 |Francisco Vázquez Vázquez |PSdeG-PSOE |- |1987-1991 |Francisco Vázquez Vázquez |PSdeG-PSOE |- |1991-1995 |Francisco Vázquez Vázquez |PSdeG-PSOE |- |1995-1999 |Francisco Vázquez Vázquez |PSdeG-PSOE |- |1999-2003 |Francisco Vázquez Vázquez |PSdeG-PSOE |- |2003-2007 |Francisco Vázquez Vázquez (2003-2006) Francisco Javier Losada de Azpiazu (2006-2007) |PSdeG-PSOE |- |2007-2011 |Francisco Javier Losada de Azpiazu |PSdeG-PSOE |- |2011-2015 |Carlos Negreira Souto |PSdeG-PSOE |- |2015-2019 |Xulio Xosé Ferreiro Baamonde |PSdeG-PSOE |- |2019-''ancheu'' |Inés Rey García |PSdeG-PSOE |} === Binelàggi === * {{Binelàggio|stato=ESP|città=Cádiz}} * {{Binelàggio|stato=BRA|città=Recife}} * {{Binelàggio|stato=FRA|città=Brest}} * {{Binelàggio|stato=ITA|città=Mariglianella}} * {{Binelàggio|stato=ARG|città=Mar del Plata|4=Mar del Plata (Argentinn-a)}} * {{Binelàggio|stato=IRL|città=Limerick}} * {{Binelàggio|stato=VEN|città=Caracas}} == Comunicaçioìn == <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:Estaçom da Crunha (1).jpg|A staçión feroviària de San Cristóbal. Immaggine:Alvedro airport (LECO) (13061448023).jpg|Vìsta aéria de l'ariopòrto de A Coruña. </gallery> === Stràdde === A çitæ de A Coruña a l'é servîa da-e outostràdde chi aprêuvo: * A6: a lîga a çitæ con [[Madrid|Madrìd]] e o céntro da Spàgna * AP-9: a lîga a [[Galìçia]], a setentrión, co-a frontêa co-o [[Portogallo|Portogàllo]] === Ferovîe e traspòrti pùblici === A çitæ de A Coruña a l'é servîa da-e staçioìn feroviàrie de San Cristóbal e de San Diego, dónde gh'é di conligaménti con [[Madrid|Madrìd]], [[Barçelónn-a]] e [[Hendaye]]. O traspòrto pùblico o l'é garantîo da 6 lìnie de tranvài e, rigoàrdo a-o traspòrto in sce gómma, a çitæ a cónta de 24 lìnie de coriêre. === Ariopòrti === A Coruña a l'é servîa da 'n ariopòrto ch'o se trêuva ciù ò mêno a 8 chilòmetri da-o céntro da çitæ. O seu còdice IATA o l'é "LCG". == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=https://www.coruna.gal/|tìtolo=Scîto ofiçiâ|léngoa=GL, ES|vìxita=2021-04-23}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comùn da Galìçia]] [[Categorîa:Çitæ da Spàgna]] t851lgn8r0azqp3jhjtt3bq3aqidyap 274186 274184 2026-09-23T18:07:21Z N.Longo 12052 /* Scìndichi de A Coruña */ + tl 274186 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Divisione amministrativa |Nome = A Coruña |Panorama = A Coruna Vue aerienne.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panoràmma da çitæ da l'aério</div> |Stato = ESP |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Galìçia |Divisione amm grado 2 = La Coruña |Amministratore locale = Inés Rey |Partito = PSdeG-PSOE |Data elezione = 15-06-2019 |Abitanti = 245468 |Aggiornamento abitanti = 2021 |Divisioni confinanti = [[Arteijo]], [[Culleredo]], [[Oleiros]] |Nome abitanti = {{Es}}/{{Gl}} Coruñés |Patrono = Vèrgine do Rozâio |Soprannome = ''Balcón del Atlántico''<br />''Ciudad de Cristal''<br />''Ciudad donde nadie es forastero''<br />''Ciudad herculina'' |Motto = ''Muy noble y muy leal ciudad de La Coruña, cabeza, guarda y llave, fuerza y antemural del Reino de Galicia'' |Mappa = Location A Coruña.svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comùn de A Coruña inta seu provìnsa }} '''A Coruña''' (prononçiòu {{IPA|[ɐ koˈɾuɲɐ]}} in [[Lengua galissiann-a|galiçiàn]], '''La Coruña''' in [[Lengua spagnòlla|spagnòllo]], prononçiòu {{IPA|[la koˈɾuɲa]}}) o l'é 'n [[Comun|comùn]] e 'na [[çitæ]] da [[Spagna|Spàgna]] de 245.468 abitànti, capolêugo da [[Comunitæ outònome da Spàgna|comunitæ outònoma]] da [[Galìçia]] e da [[Provìnsa de La Coruña|provìnsa co-o mæximo nómme]]. A çitæ a se trêuva into nòrd-òvest da Galìçia, bagnâ da l'[[Oçeano Atlantico|Òcéano Atlàntico]], inta bâia da Coruña. A Coruña a se trêuva a 603&nbsp;km da [[Madrid|Madrìd]] e a l'é a capitâ sociâle e econòmica de tùtta a Galìçia. == Giögrafîa == [[Immaggine:A Coruña dende Bens.jpg|centro|miniatura|800x800px|Vìsta panoràmica de A Coruña pigiâ da Bens.]] == Stöia == {{Seçión vêua}} == Pòsti de interèsse == <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:A coruna torre de hercules sunset edit.jpg|A Tôre d'Èrcole Immaggine:Castelo de Santo Antón na Coruña 14.jpg|O castéllo de Sant'Antönio Immaggine:Galice La Corogne Saint-Jorge - panoramio.jpg|A gêxa de Sàn Zòrzo </gallery> === Architetûe religiôze === * Gêxa de Santiago * Gêxa colegiâta de Sànta Màia do Cànpo * Gêxa de Sàn Doménego * Gêxa de Sàn Zòrzo * Gêxa de Sàn Nicòlla === Architetûe civîli === * Tôre d'Èrcole, patrimònio de l'umanitæ * Galerîe de A Coruña * A çitæ vêgia * Paseo Marítimo * L'òbelìsco === Architetûe militâri === * Castéllo de Sant'Antönio * Miâge da çitæ == Coltûa == {{Seçión vêua}} == Economîa == {{Seçión vêua}} == Manifestaçioìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Aministraçión == === Scìndichi de A Coruña === [[Immaggine:Ayuntamiento, La Coruña, España, 2015-09-25, DD 141-143 HDR.jpg|miniatura|O palàçio do monicìpio]] {{ComuniAmminPrecTitolo}} {{ComuniAmminPrec|1979|1981|Domingos Rafael Merino Mexuto|UG|[[Alcalde]]|}} {{ComuniAmminPrec|1981|1983|Joaquín López Menéndez|UCD|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1983|1987|Francisco Vázquez Vázquez|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1987|1991|Francisco Vázquez Vázquez|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1991|1995|Francisco Vázquez Vázquez|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1995|1999|Francisco Vázquez Vázquez|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1999|2003|Francisco Vázquez Vázquez|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2003|2006|Francisco Vázquez Vázquez|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2006|2007|Francisco Javier Losada de Azpiazu|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2007|2011|Francisco Javier Losada de Azpiazu|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2011|2015|Carlos Negreira Souto|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2015|2019|Xulio Xosé Ferreiro Baamonde|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2019|''in càrega''|Inés Rey García|PSdeG-PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Binelàggi === * {{Binelàggio|stato=ESP|città=Cádiz}} * {{Binelàggio|stato=BRA|città=Recife}} * {{Binelàggio|stato=FRA|città=Brest}} * {{Binelàggio|stato=ITA|città=Mariglianella}} * {{Binelàggio|stato=ARG|città=Mar del Plata|4=Mar del Plata (Argentinn-a)}} * {{Binelàggio|stato=IRL|città=Limerick}} * {{Binelàggio|stato=VEN|città=Caracas}} == Comunicaçioìn == <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:Estaçom da Crunha (1).jpg|A staçión feroviària de San Cristóbal. Immaggine:Estacion de A Coruña San Diego - 2007-08-14 - Jose Luis Cernadas Iglesias.jpg|Vìsta da staçión de San Diego Immaggine:Alvedro airport (LECO) (13061448023).jpg|Vìsta aéria de l'ariopòrto de A Coruña. </gallery> === Stràdde === A çitæ de A Coruña a l'é servîa da-e outostràdde chi aprêuvo: * A6: a lîga a çitæ con [[Madrid|Madrìd]] e o céntro da Spàgna * AP-9: a lîga a [[Galìçia]], a setentrión, co-a frontêa co-o [[Portogallo|Portogàllo]] === Ferovîe e traspòrti pùblici === A çitæ de A Coruña a l'é servîa da-e staçioìn feroviàrie de San Cristóbal e de San Diego, dónde gh'é di conligaménti con [[Madrid|Madrìd]], [[Barçelónn-a]] e [[Hendaye]]. O traspòrto pùblico o l'é garantîo da 6 lìnie de tranvài e, rigoàrdo a-o traspòrto in sce gómma, a çitæ a cónta de 24 lìnie de coriêre. === Ariopòrti === A Coruña a l'é servîa da 'n ariopòrto ch'o se trêuva ciù ò mêno a 8 chilòmetri da-o céntro da çitæ. O seu còdice IATA o l'é "LCG". == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=https://www.coruna.gal/|tìtolo=Scîto ofiçiâ|léngoa=GL, ES|vìxita=2021-04-23}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comùn da Galìçia]] [[Categorîa:Çitæ da Spàgna]] fegf58ytdmm6jf7sn8ckk53rzgm7h1c 0 5399 274181 259793 2026-09-23T17:39:24Z N.Longo 12052 up 274181 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Divisione amministrativa |Nome = Soria |Panorama = Canon marzo 2015 070 (16925138281) b.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Vìsta de Soria da-o mónte do castéllo</div> |Stato = ESP |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Castiglia e León |Voce divisione amm grado 1 = Castìlia e León |Divisione amm grado 2 = Soria |Amministratore locale = Javier Antón Cacho |Partito = PSOE |Data elezione = 2026 |Abitanti = 39695 |Note abitanti = {{Çitta web|outô=INE|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2911|tìtolo=Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero|editô=INEE|léngoa=ES}} |Aggiornamento abitanti = 31-01-2021 |Divisioni confinanti = [[Abejar]], [[Alconaba]], [[Borobia]], [[Cabrejas del Pinar]], [[Canicosa de la Sierra]], [[Cidones]], [[Covaleda]], [[Duruelo de la Sierra]], [[El Royo]], [[Garray]], [[Golmayo]], [[Los Rábanos]], [[Molinos de Duero]], [[Navaleno (Soria)|Navaleno]], [[Noviercas]], [[Ólvega]], [[Regumiel de la Sierra]], [[Vadillo]], [[Velilla de la Sierra]], [[Vinuesa]] |Nome abitanti = {{Es}} ''Soriano'' |Patrono = Sàn Satûio<br />Vèrgine do giancospìn |Raggruppamento = [[Comarca de Frentes|Frentes]] |Motto = ''Soria pura, cabeza de Estremadura'' |Mappa = Soria (Soria) Mapa.svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comùn de Soria inta seu provìnsa. }} '''Soria''' o l'é 'n [[Comun|comùn]] e 'na [[çitæ]] da [[Spagna|Spàgna]] de 39.695 abitànti (a-o 2021), capolêugo da [[Provinsa de Soria|provìnsa co-o mæximo nómme]], ch'o se trêuva inta [[Comunitæ outònome da Spàgna|comunitæ outònoma]] de [[Castìggia e Lión]]. A çitæ, dónde ghe stâ ciù do 40% da popolaçión de tùtta a provìnsa, co-i seu 1.063 mêtri d'altéssa in sciô livéllo do mâ a l'é o segóndo capolêugo de provìnsa ciù èrto de tùtta a [[Spagna|Spàgna]], ciù bàsso sôlo che de [[Ávila]] (1.131&nbsp;m). Pe de ciù, Soria a l'é o segóndo capolêugo ciù picìn tra quélli de [[provìnse da Spàgna]], sùbito prìmma de [[Teruel]] ([[Aragónn-a]]) che, a-o 2022, o l'àiva 'na popolaçión de 35.900 abitànti. == Giögrafîa == [[Immaggine:Mirón con nieve.jpg|centro|miniatura|600x600px|L'éremo de Nòstra Scignôa de Mirón e o paizàggio d'in gîo]]O comùn de Soria a l'é scitoòu in scê zìnn-e do [[sciùmme Duero]], inta pàrte ciù èrta do seu córso, a-i pê da cadénn-a do [[Scistêma Ibérico]]. A çitæ a s'esténde tra dôe colìnne, o Cerro del Castillo e o Cerro del Mirón, e o valón ch'o-e sepâra, lóngo a zìnn-a de drîta do Duero. Scibén che gh'é di quartê in sciâ zìnn-a de mancìnn-a ascì, ligæ a-o céntro pe mêzo do Puente de Piedra, a çitæ a s'é svilupâ sorviatùtto vèrso ponénte. Fêua da çitæ, into teritöio do comùn gh'é ancón o quartê de Las Casas, distànte 1,2&nbsp;km da-o céntro, e-e træ localitæ de Oteruelos, de Pedrajas e de Toledillo, tùtte træ vèrso nòrd-òvest. Gh'é pöi dôe ecsclâve sénsa abitànti, sàiva a dî i Pinares de Soria a ponénte e 'na pàrte picìnn-a da Sierra de Toranzo a levànte. Into comùn de Soria gh'é tréi lâghi artifiçiâli realizæ lóngo o córso do sciùmme Duero: Los Rábanos a sùd, o Campillo de Buitrago a nòrd-òvest e La Cuerda del Pozo inte l'ecsclâve de Los Pinares de Soria. O comùn o l'à 'na superfìcce totâle de 27.420 ètari, co-in'altéssa in sciô livéllo do mâ ch'a và da 1.000 a 1.200 mêtri. Prezénpio, o céntro da çitæ o l'é a 1.064&nbsp;m, a colìnn-a de Santa Ana a l'arîva a 1.268&nbsp;m e o brìcco de Berrún a 1.224&nbsp;m<ref>{{Çitta web|url=https://www.soria.es/sites/default/files/public/contenidos/2015/ficheros/informe-soria.pdf|tìtolo=Informe Soria|léngoa=ES|vìxita=2023-06-18}}</ref>. Ciù ò mêno, sti brìcchi són delimitæ da-o córso do sciùmme Duero e da de cadénn-e che chìnn-an zu da-o Scistêma Ibérico. A çitæ a fà pàrte da [[comarca de Soria]] e a se trêuva a 'na distànsa de 101&nbsp;km da [[Logroño]], de 142&nbsp;km da [[Burgos]], de 159&nbsp;km da [[Saragóza]], de 178&nbsp;km da [[Panplónn-a]], de 207&nbsp;km da [[Valladolid]] e de 231&nbsp;km de [[Madrid|Madrìd]]. == Stöia == [[Immaggine:Plaza Mayor, Soria.jpg|centro|miniatura|600x600px|A Ciàssa Magiô de Soria]] == Pòsti de interèsse == In sciâ bâze de 'n rezocónto comunâle, do 2014 a Soria gh'êa 292 scîti de interèsse tra costruçioìn stòriche, monuménti e òpie d'àrte<ref>{{Çitta web|url=https://www.soria.es/ciudad/reserva-de-la-biosfera|tìtolo=Ayuntamiento de Soria - Reserva de la biosfera|léngoa=ES|vìxita=2021-04-27}}</ref>. === Architetûe religiôze === <gallery widths="180" heights="150" mode="packed"> Immaggine:PM 073117 E Soria.jpg|Vìsta da concatedrâle de Sàn Pê de Soria Immaggine:0SORIA- -17.jpg|I rèsti do pòrtego de Sàn Zâne de Duero Immaggine:Ermita de San Saturio, Soria, España, 2017-05-26, DD 34.jpg|L'éremo de Sàn Saturio, in sciô sciùmme Duero Immaggine:Soria - Palacio de los Condes de Gómara 7.JPG|O palàçio di Cónti de Gómara Immaggine:Muralla-mironso.JPG|E miâge medievâli da çitæ </gallery> A çitæ de Soria a l'é conosciûa cómme "a çitæ de 35 paròcchie" dæto che, a-o censiménto do [[1270]] vosciûo da-o rè de Castìlia [[Alfonso X]], a rizultâva spartîa inte 35 paròcchie. A-a giornâ d'ancheu o no l'é sopravisciûo tùtte e 35 paròcchie che gh'êa, a ògni mòddo o patrimònio de architetûe religiôze da çitæ o l'é ancón asæ inportànte. * Concatedrâle de Sàn Pê * Gêxa de Sàn Zâne de Rabanera * Gêxa de Sànto Doménego * Gêxa de Sànta Màia a Magiô * Gêxa de Nòstra Scignôa do giancospìn * Convénto de Nòstra Scignôa do Càrmo * Éremo de Sàn Satûio * Éremo de Nòstra Scignôa de Mirón * Monestê de Sàn Zâne de Duero === Architetûe civîli === * Palàçio di Cónti de Gómara * Plaza de toros, ò La Chata === Architetûe militâri === * Castéllo de Soria * Miâge da çitæ === Muzêi === * Muzêo Numantìn * Muzêo medievâle de Sàn Zâne de Duero * Muzêo diocezàn === Âtro === * Giardìn Alameda de Cervantes * Pàrco do castéllo * Rèsti archiològichi da çitæ romànn-a de ''[[Numansia|Numantia]]'', into teritöio do comùn de [[Garray]] == Coltûa == {{Seçión vêua}} == Economîa == {{Seçión vêua}} == Manifestaçioìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Aministraçión == === Scìndichi de Soria === [[Immaggine:Plaza Mayor-Soria - P7234508.jpg|miniatura|A Casa de los Doce Linajes, sêde de l'Ayuntamiento de Soria]] {{ComuniAmminPrecTitolo}} {{ComuniAmminPrec|1979|1983|Jose Luis Liso Marin|UCD|[[Alcalde]]|}} {{ComuniAmminPrec|1983|1987|Jose Luis Liso Marin|AP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1987|1991|Bravo Virgilio Velasco|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1991|1995|Bravo Virgilio Velasco|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1995|1999|Javier Jimenez Vivar|PP||}} {{ComuniAmminPrec|1999|2003|Eloísa Álvarez Otero|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2003|2007|Encarnacion Redondo Jiménez|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2007|2011|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2011|2015|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2015|2019|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2019|2026|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2026|''in càrega''|Javier Antón Cacho|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Binelàggi === * {{Binelàggio|FRA|Collioure}} * {{Binelàggio|MAR|Meharrize}} == Comunicaçioìn == [[Immaggine:Estación de Renfe (Soria).jpg|miniatura|A staçión de Soria-Cañuelo]] === Stràdde === A çitæ de Soria a l'é servîa da-e outostràdde chi aprêuvo: * A-11: a conlîga a çitæ con [[Valladolid]], [[Zamora]] e a frontêa co-o [[Portogallo|Portogàllo]], vèrso ponénte. * A-15: a conlîga Soria con [[San Sebastián]], inti [[Pàixi Bàschi]]. === Ferovîe e traspòrti pùblichi === Soria a l'é conligâ a-a ræ feroviària spagnòlla pe mêzo da staçión de Soria-Cañuelo, capolìnia do trêno 54 che da chi o l'arîva scìnn-a a [[Madrid|Madrìd]]. Gh'êa âtre dôe lìnie che servîvan a çitæ ma, a-a giornâ d'ancheu, són fêua de servìçio. O traspòrto pùblico o l'é garantîo da 6 lìnie de coriêre urbâne e da benbén de ligàmmi èstra-urbâni. === Ariopòrti === L'ariopòrto ciù vixìn o l'é l'ariodromo de Garray (còdice IATA "SORIA-GARRAY) de dónde però no pàrte de servìççi de lìnia con âtre çitæ. I ariopòrti comerciâli ciù vixìn a Soria són quélli de [[Logroño]], de [[Saragóza]] e de [[Madrid|Madrìd]]. == Nòtte == <references /> == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=https://www.soria.es/|tìtolo=Scîto ofiçiâ|léngoa=ES|vìxita=2021-04-26}} {{Comûni da Provinsa de Soria}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Soria]] [[Categorîa:Çitæ da Spàgna‎]] lbwu696c5f8chm0clxqmoxiqzbopqm3 274183 274181 2026-09-23T17:42:07Z N.Longo 12052 /* Architetûe religiôze */ 274183 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Divisione amministrativa |Nome = Soria |Panorama = Canon marzo 2015 070 (16925138281) b.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Vìsta de Soria da-o mónte do castéllo</div> |Stato = ESP |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Castiglia e León |Voce divisione amm grado 1 = Castìlia e León |Divisione amm grado 2 = Soria |Amministratore locale = Javier Antón Cacho |Partito = PSOE |Data elezione = 2026 |Abitanti = 39695 |Note abitanti = {{Çitta web|outô=INE|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2911|tìtolo=Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero|editô=INEE|léngoa=ES}} |Aggiornamento abitanti = 31-01-2021 |Divisioni confinanti = [[Abejar]], [[Alconaba]], [[Borobia]], [[Cabrejas del Pinar]], [[Canicosa de la Sierra]], [[Cidones]], [[Covaleda]], [[Duruelo de la Sierra]], [[El Royo]], [[Garray]], [[Golmayo]], [[Los Rábanos]], [[Molinos de Duero]], [[Navaleno (Soria)|Navaleno]], [[Noviercas]], [[Ólvega]], [[Regumiel de la Sierra]], [[Vadillo]], [[Velilla de la Sierra]], [[Vinuesa]] |Nome abitanti = {{Es}} ''Soriano'' |Patrono = Sàn Satûio<br />Vèrgine do giancospìn |Raggruppamento = [[Comarca de Frentes|Frentes]] |Motto = ''Soria pura, cabeza de Estremadura'' |Mappa = Soria (Soria) Mapa.svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comùn de Soria inta seu provìnsa. }} '''Soria''' o l'é 'n [[Comun|comùn]] e 'na [[çitæ]] da [[Spagna|Spàgna]] de 39.695 abitànti (a-o 2021), capolêugo da [[Provinsa de Soria|provìnsa co-o mæximo nómme]], ch'o se trêuva inta [[Comunitæ outònome da Spàgna|comunitæ outònoma]] de [[Castìggia e Lión]]. A çitæ, dónde ghe stâ ciù do 40% da popolaçión de tùtta a provìnsa, co-i seu 1.063 mêtri d'altéssa in sciô livéllo do mâ a l'é o segóndo capolêugo de provìnsa ciù èrto de tùtta a [[Spagna|Spàgna]], ciù bàsso sôlo che de [[Ávila]] (1.131&nbsp;m). Pe de ciù, Soria a l'é o segóndo capolêugo ciù picìn tra quélli de [[provìnse da Spàgna]], sùbito prìmma de [[Teruel]] ([[Aragónn-a]]) che, a-o 2022, o l'àiva 'na popolaçión de 35.900 abitànti. == Giögrafîa == [[Immaggine:Mirón con nieve.jpg|centro|miniatura|600x600px|L'éremo de Nòstra Scignôa de Mirón e o paizàggio d'in gîo]]O comùn de Soria a l'é scitoòu in scê zìnn-e do [[sciùmme Duero]], inta pàrte ciù èrta do seu córso, a-i pê da cadénn-a do [[Scistêma Ibérico]]. A çitæ a s'esténde tra dôe colìnne, o Cerro del Castillo e o Cerro del Mirón, e o valón ch'o-e sepâra, lóngo a zìnn-a de drîta do Duero. Scibén che gh'é di quartê in sciâ zìnn-a de mancìnn-a ascì, ligæ a-o céntro pe mêzo do Puente de Piedra, a çitæ a s'é svilupâ sorviatùtto vèrso ponénte. Fêua da çitæ, into teritöio do comùn gh'é ancón o quartê de Las Casas, distànte 1,2&nbsp;km da-o céntro, e-e træ localitæ de Oteruelos, de Pedrajas e de Toledillo, tùtte træ vèrso nòrd-òvest. Gh'é pöi dôe ecsclâve sénsa abitànti, sàiva a dî i Pinares de Soria a ponénte e 'na pàrte picìnn-a da Sierra de Toranzo a levànte. Into comùn de Soria gh'é tréi lâghi artifiçiâli realizæ lóngo o córso do sciùmme Duero: Los Rábanos a sùd, o Campillo de Buitrago a nòrd-òvest e La Cuerda del Pozo inte l'ecsclâve de Los Pinares de Soria. O comùn o l'à 'na superfìcce totâle de 27.420 ètari, co-in'altéssa in sciô livéllo do mâ ch'a và da 1.000 a 1.200 mêtri. Prezénpio, o céntro da çitæ o l'é a 1.064&nbsp;m, a colìnn-a de Santa Ana a l'arîva a 1.268&nbsp;m e o brìcco de Berrún a 1.224&nbsp;m<ref>{{Çitta web|url=https://www.soria.es/sites/default/files/public/contenidos/2015/ficheros/informe-soria.pdf|tìtolo=Informe Soria|léngoa=ES|vìxita=2023-06-18}}</ref>. Ciù ò mêno, sti brìcchi són delimitæ da-o córso do sciùmme Duero e da de cadénn-e che chìnn-an zu da-o Scistêma Ibérico. A çitæ a fà pàrte da [[comarca de Soria]] e a se trêuva a 'na distànsa de 101&nbsp;km da [[Logroño]], de 142&nbsp;km da [[Burgos]], de 159&nbsp;km da [[Saragóza]], de 178&nbsp;km da [[Panplónn-a]], de 207&nbsp;km da [[Valladolid]] e de 231&nbsp;km de [[Madrid|Madrìd]]. == Stöia == [[Immaggine:Plaza Mayor, Soria.jpg|centro|miniatura|600x600px|A Ciàssa Magiô de Soria]] == Pòsti de interèsse == In sciâ bâze de 'n rezocónto comunâle, do 2014 a Soria gh'êa 292 scîti de interèsse tra costruçioìn stòriche, monuménti e òpie d'àrte<ref>{{Çitta web|url=https://www.soria.es/ciudad/reserva-de-la-biosfera|tìtolo=Ayuntamiento de Soria - Reserva de la biosfera|léngoa=ES|vìxita=2021-04-27}}</ref>. === Architetûe religiôze === <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:PM 073117 E Soria.jpg|Vìsta da concatedrâle de Sàn Pê de Soria Immaggine:0SORIA- -17.jpg|I rèsti do pòrtego de Sàn Zâne de Duero Immaggine:Ermita de San Saturio, Soria, España, 2017-05-26, DD 34.jpg|L'éremo de Sàn Saturio, in sciô sciùmme Duero Immaggine:Soria - Palacio de los Condes de Gómara 7.JPG|O palàçio di Cónti de Gómara Immaggine:Muralla-mironso.JPG|E miâge medievâli da çitæ </gallery> A çitæ de Soria a l'é conosciûa cómme "a çitæ de 35 paròcchie" dæto che, a-o censiménto do [[1270]] vosciûo da-o rè de Castìlia [[Alfonso X]], a rizultâva spartîa inte 35 paròcchie. A-a giornâ d'ancheu o no l'é sopravisciûo tùtte e 35 paròcchie che gh'êa, a ògni mòddo o patrimònio de architetûe religiôze da çitæ o l'é ancón asæ inportànte. * Concatedrâle de Sàn Pê * Gêxa de Sàn Zâne de Rabanera * Gêxa de Sànto Doménego * Gêxa de Sànta Màia a Magiô * Gêxa de Nòstra Scignôa do giancospìn * Convénto de Nòstra Scignôa do Càrmo * Éremo de Sàn Satûio * Éremo de Nòstra Scignôa de Mirón * Monestê de Sàn Zâne de Duero === Architetûe civîli === * Palàçio di Cónti de Gómara * Plaza de toros, ò La Chata === Architetûe militâri === * Castéllo de Soria * Miâge da çitæ === Muzêi === * Muzêo Numantìn * Muzêo medievâle de Sàn Zâne de Duero * Muzêo diocezàn === Âtro === * Giardìn Alameda de Cervantes * Pàrco do castéllo * Rèsti archiològichi da çitæ romànn-a de ''[[Numansia|Numantia]]'', into teritöio do comùn de [[Garray]] == Coltûa == {{Seçión vêua}} == Economîa == {{Seçión vêua}} == Manifestaçioìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Aministraçión == === Scìndichi de Soria === [[Immaggine:Plaza Mayor-Soria - P7234508.jpg|miniatura|A Casa de los Doce Linajes, sêde de l'Ayuntamiento de Soria]] {{ComuniAmminPrecTitolo}} {{ComuniAmminPrec|1979|1983|Jose Luis Liso Marin|UCD|[[Alcalde]]|}} {{ComuniAmminPrec|1983|1987|Jose Luis Liso Marin|AP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1987|1991|Bravo Virgilio Velasco|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1991|1995|Bravo Virgilio Velasco|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1995|1999|Javier Jimenez Vivar|PP||}} {{ComuniAmminPrec|1999|2003|Eloísa Álvarez Otero|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2003|2007|Encarnacion Redondo Jiménez|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2007|2011|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2011|2015|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2015|2019|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2019|2026|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2026|''in càrega''|Javier Antón Cacho|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Binelàggi === * {{Binelàggio|FRA|Collioure}} * {{Binelàggio|MAR|Meharrize}} == Comunicaçioìn == [[Immaggine:Estación de Renfe (Soria).jpg|miniatura|A staçión de Soria-Cañuelo]] === Stràdde === A çitæ de Soria a l'é servîa da-e outostràdde chi aprêuvo: * A-11: a conlîga a çitæ con [[Valladolid]], [[Zamora]] e a frontêa co-o [[Portogallo|Portogàllo]], vèrso ponénte. * A-15: a conlîga Soria con [[San Sebastián]], inti [[Pàixi Bàschi]]. === Ferovîe e traspòrti pùblichi === Soria a l'é conligâ a-a ræ feroviària spagnòlla pe mêzo da staçión de Soria-Cañuelo, capolìnia do trêno 54 che da chi o l'arîva scìnn-a a [[Madrid|Madrìd]]. Gh'êa âtre dôe lìnie che servîvan a çitæ ma, a-a giornâ d'ancheu, són fêua de servìçio. O traspòrto pùblico o l'é garantîo da 6 lìnie de coriêre urbâne e da benbén de ligàmmi èstra-urbâni. === Ariopòrti === L'ariopòrto ciù vixìn o l'é l'ariodromo de Garray (còdice IATA "SORIA-GARRAY) de dónde però no pàrte de servìççi de lìnia con âtre çitæ. I ariopòrti comerciâli ciù vixìn a Soria són quélli de [[Logroño]], de [[Saragóza]] e de [[Madrid|Madrìd]]. == Nòtte == <references /> == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=https://www.soria.es/|tìtolo=Scîto ofiçiâ|léngoa=ES|vìxita=2021-04-26}} {{Comûni da Provinsa de Soria}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Soria]] [[Categorîa:Çitæ da Spàgna‎]] jd9boprmx6xly7p27vw9jc56ze144i3 274185 274183 2026-09-23T17:55:57Z N.Longo 12052 274185 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} {{Divisione amministrativa |Nome = Soria |Panorama = Canon marzo 2015 070 (16925138281) b.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Vìsta de Soria da-o mónte do castéllo</div> |Stato = ESP |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Castiglia e León |Voce divisione amm grado 1 = Castìlia e León |Divisione amm grado 2 = Soria |Amministratore locale = Javier Antón Cacho |Partito = PSOE |Data elezione = 2026 |Abitanti = 39695 |Note abitanti = {{Çitta web|outô=INE|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2911|tìtolo=Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero|editô=INEE|léngoa=ES}} |Aggiornamento abitanti = 31-01-2021 |Divisioni confinanti = [[Abejar]], [[Alconaba]], [[Borobia]], [[Cabrejas del Pinar]], [[Canicosa de la Sierra]], [[Cidones]], [[Covaleda]], [[Duruelo de la Sierra]], [[El Royo]], [[Garray]], [[Golmayo]], [[Los Rábanos]], [[Molinos de Duero]], [[Navaleno (Soria)|Navaleno]], [[Noviercas]], [[Ólvega]], [[Regumiel de la Sierra]], [[Vadillo]], [[Velilla de la Sierra]], [[Vinuesa]] |Nome abitanti = {{Es}} ''Soriano'' |Patrono = Sàn Satûio<br />Vèrgine do giancospìn |Raggruppamento = [[Comarca de Frentes|Frentes]] |Motto = ''Soria pura, cabeza de Estremadura'' |Mappa = Soria (Soria) Mapa.svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comùn de Soria inta seu provìnsa. }} '''Soria''' o l'é 'n [[Comun|comùn]] e 'na [[çitæ]] da [[Spagna|Spàgna]] de 39.695 abitànti (a-o 2021), capolêugo da [[Provinsa de Soria|provìnsa co-o mæximo nómme]], ch'o se trêuva inta [[Comunitæ outònome da Spàgna|comunitæ outònoma]] de [[Castìggia e Lión]]. A çitæ, dónde ghe stâ ciù do 40% da popolaçión de tùtta a provìnsa, co-i seu 1.063 mêtri d'altéssa in sciô livéllo do mâ a l'é o segóndo capolêugo de provìnsa ciù èrto de tùtta a [[Spagna|Spàgna]], ciù bàsso sôlo che de [[Ávila]] (1.131&nbsp;m). Pe de ciù, Soria a l'é o segóndo capolêugo ciù picìn tra quélli de [[provìnse da Spàgna]], sùbito prìmma de [[Teruel]] ([[Aragónn-a]]) che, a-o 2022, o l'àiva 'na popolaçión de 35.900 abitànti. == Giögrafîa == [[Immaggine:Mirón con nieve.jpg|centro|miniatura|600x600px|L'éremo de Nòstra Scignôa de Mirón e o paizàggio d'in gîo]]O comùn de Soria a l'é scitoòu in scê zìnn-e do [[sciùmme Duero]], inta pàrte ciù èrta do seu córso, a-i pê da cadénn-a do [[Scistêma Ibérico]]. A çitæ a s'esténde tra dôe colìnne, o Cerro del Castillo e o Cerro del Mirón, e o valón ch'o-e sepâra, lóngo a zìnn-a de drîta do Duero. Scibén che gh'é di quartê in sciâ zìnn-a de mancìnn-a ascì, ligæ a-o céntro pe mêzo do Puente de Piedra, a çitæ a s'é svilupâ sorviatùtto vèrso ponénte. Fêua da çitæ, into teritöio do comùn gh'é ancón o quartê de Las Casas, distànte 1,2&nbsp;km da-o céntro, e-e træ localitæ de Oteruelos, de Pedrajas e de Toledillo, tùtte træ vèrso nòrd-òvest. Gh'é pöi dôe ecsclâve sénsa abitànti, sàiva a dî i Pinares de Soria a ponénte e 'na pàrte picìnn-a da Sierra de Toranzo a levànte. Into comùn de Soria gh'é tréi lâghi artifiçiâli realizæ lóngo o córso do sciùmme Duero: Los Rábanos a sùd, o Campillo de Buitrago a nòrd-òvest e La Cuerda del Pozo inte l'ecsclâve de Los Pinares de Soria. O comùn o l'à 'na superfìcce totâle de 27.420 ètari, co-in'altéssa in sciô livéllo do mâ ch'a và da 1.000 a 1.200 mêtri. Prezénpio, o céntro da çitæ o l'é a 1.064&nbsp;m, a colìnn-a de Santa Ana a l'arîva a 1.268&nbsp;m e o brìcco de Berrún a 1.224&nbsp;m<ref>{{Çitta web|url=https://www.soria.es/sites/default/files/public/contenidos/2015/ficheros/informe-soria.pdf|tìtolo=Informe Soria|léngoa=ES|vìxita=2023-06-18}}</ref>. Ciù ò mêno, sti brìcchi són delimitæ da-o córso do sciùmme Duero e da de cadénn-e che chìnn-an zu da-o Scistêma Ibérico. A çitæ a fà pàrte da [[comarca de Soria]] e a se trêuva a 'na distànsa de 101&nbsp;km da [[Logroño]], de 142&nbsp;km da [[Burgos]], de 159&nbsp;km da [[Saragóza]], de 178&nbsp;km da [[Panplónn-a]], de 207&nbsp;km da [[Valladolid]] e de 231&nbsp;km de [[Madrid|Madrìd]]. == Stöia == [[Immaggine:Plaza Mayor, Soria.jpg|centro|miniatura|600x600px|A Ciàssa Magiô de Soria]] == Pòsti de interèsse == In sciâ bâze de 'n rezocónto comunâle, do 2014 a Soria gh'êa 292 scîti de interèsse tra costruçioìn stòriche, monuménti e òpie d'àrte<ref>{{Çitta web|url=https://www.soria.es/ciudad/reserva-de-la-biosfera|tìtolo=Ayuntamiento de Soria - Reserva de la biosfera|léngoa=ES|vìxita=2021-04-27}}</ref>. === Architetûe religiôze === <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:PM 073117 E Soria.jpg|Vìsta da concatedrâle de Sàn Pê de Soria Immaggine:0SORIA- -17.jpg|I rèsti do pòrtego de Sàn Zâne de Duero Immaggine:Ermita de San Saturio, Soria, España, 2017-05-26, DD 34.jpg|L'éremo de Sàn Saturio, in sciô sciùmme Duero Immaggine:Soria - Palacio de los Condes de Gómara 7.JPG|O palàçio di Cónti de Gómara Immaggine:Muralla-mironso.JPG|E miâge medievâli da çitæ </gallery> A çitæ de Soria a l'é conosciûa cómme "a çitæ de 35 paròcchie" dæto che, a-o censiménto do [[1270]] vosciûo da-o rè de Castìlia [[Alfonso X]], a rizultâva spartîa inte 35 paròcchie. A-a giornâ d'ancheu o no l'é sopravisciûo tùtte e 35 paròcchie che gh'êa, a ògni mòddo o patrimònio de architetûe religiôze da çitæ o l'é ancón asæ inportànte. * Concatedrâle de Sàn Pê * Gêxa de Sàn Zâne de Rabanera * Gêxa de Sànto Doménego * Gêxa de Sànta Màia a Magiô * Gêxa de Nòstra Scignôa do giancospìn * Convénto de Nòstra Scignôa do Càrmo * Éremo de Sàn Satûio * Éremo de Nòstra Scignôa de Mirón * Monestê de Sàn Zâne de Duero === Architetûe civîli === * Palàçio di Cónti de Gómara * Plaza de toros, ò La Chata === Architetûe militâri === * Castéllo de Soria * Miâge da çitæ === Muzêi === * Muzêo Numantìn * Muzêo medievâle de Sàn Zâne de Duero * Muzêo diocezàn === Âtro === * Giardìn Alameda de Cervantes * Pàrco do castéllo * Rèsti archiològichi da çitæ romànn-a de ''[[Numansia|Numantia]]'', into teritöio do comùn de [[Garray]] == Coltûa == {{Seçión vêua}} == Economîa == {{Seçión vêua}} == Manifestaçioìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Aministraçión == === Scìndichi de Soria === [[Immaggine:Plaza Mayor-Soria - P7234508.jpg|miniatura|A Casa de los Doce Linajes, sêde de l'Ayuntamiento de Soria]] {{ComuniAmminPrecTitolo}} {{ComuniAmminPrec|1979|1983|Jose Luis Liso Marin|UCD|[[Alcalde]]|}} {{ComuniAmminPrec|1983|1987|Jose Luis Liso Marin|AP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1987|1991|Bravo Virgilio Velasco|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1991|1995|Bravo Virgilio Velasco|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1995|1999|Javier Jimenez Vivar|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|1999|2003|Eloísa Álvarez Otero|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2003|2007|Encarnacion Redondo Jiménez|PP|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2007|2011|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2011|2015|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2015|2019|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2019|2026|Carlos Martínez Mínguez|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrec|2026|''in càrega''|Javier Antón Cacho|PSOE|Alcalde|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Binelàggi === * {{Binelàggio|FRA|Collioure}} * {{Binelàggio|MAR|Meharrize}} == Comunicaçioìn == [[Immaggine:Estación de Renfe (Soria).jpg|miniatura|A staçión de Soria-Cañuelo]] === Stràdde === A çitæ de Soria a l'é servîa da-e outostràdde chi aprêuvo: * A-11: a conlîga a çitæ con [[Valladolid]], [[Zamora]] e a frontêa co-o [[Portogallo|Portogàllo]], vèrso ponénte. * A-15: a conlîga Soria con [[San Sebastián]], inti [[Pàixi Bàschi]]. === Ferovîe e traspòrti pùblichi === Soria a l'é conligâ a-a ræ feroviària spagnòlla pe mêzo da staçión de Soria-Cañuelo, capolìnia do trêno 54 che da chi o l'arîva scìnn-a a [[Madrid|Madrìd]]. Gh'êa âtre dôe lìnie che servîvan a çitæ ma, a-a giornâ d'ancheu, són fêua de servìçio. O traspòrto pùblico o l'é garantîo da 6 lìnie de coriêre urbâne e da benbén de ligàmmi èstra-urbâni. === Ariopòrti === L'ariopòrto ciù vixìn o l'é l'ariodromo de Garray (còdice IATA "SORIA-GARRAY") de dónde però no pàrte de servìççi de lìnia con âtre çitæ. I ariopòrti comerciâli ciù vixìn a Soria són quélli de [[Logroño]], de [[Saragóza]] e de [[Madrid|Madrìd]]. == Nòtte == <references /> == Âtri progètti == {{Interprogetto}} == Ligàmmi de fêua == * {{Çitta web|url=https://www.soria.es/|tìtolo=Scîto ofiçiâ|léngoa=ES|vìxita=2021-04-26}} {{Comûni da Provinsa de Soria}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Soria]] [[Categorîa:Çitæ da Spàgna‎]] 9liyuydu5qktps3eiifzqdn20y0vrak 0 19896 274174 258086 2026-09-23T13:28:36Z Luensu1959 1211 demografia 274174 wikitext text/x-wiki {{Nuvaize|variànte=, inta variante da Val Burbaia}} [[File:Entrata a Teio.jpg|thumb|300px|Manifesto a l'intrata do pàize de Teio|Manifestu a l'intrò 'd Téiu (Téio)]] '''Téiu''' (intu dialettu lucòle: "Téio", in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]: ''Teo'') l'é 'n paìze pcinéin inta [[Provinsa de Lisciandria|Pruvéincia 'd Lisàndria]], inte l'[[Val Borbêa|Òta Val Burbàia]]. A Teiu u gh'è 6 abitanti<ref>https://quantitalia.it/demografia/comune/cabella-ligure/localita/teo</ref> == Descriçión e stóia == [[File:Panoramma de Teio.jpg|thumb|300px|Panoramma de Teio, Val Borbea|Vedüta 'd Téiu (Téio)]] Téiu (Téio) l'è 'na frasción id [[Cabela]]. A nónna materna dei [[Pàppa Françesco|Papa Francescu]] l'êa nasüa chi. A Téiu u dialettu e a cüzéin-a són principalmainte lìguri. ; Òtre frasción id [[Cabela]] i són: * [[Cabanne de Chêuxoa|Cabanne 'd Cözra]] * [[Chêuxoa|Cözra]] * [[Cornaieu|Curnàiu]] * [[Dêuva|Döva]] * [[Piüssu]] * [[Pöubiu]] == Òtri prugètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria]] tdw61sa6kvdjiyxdam6hj09rhig999m 274175 274174 2026-09-23T13:28:52Z Luensu1959 1211 274175 wikitext text/x-wiki {{Nuvaize|variànte=, inta variante da Val Burbaia}} [[File:Entrata a Teio.jpg|thumb|300px|Manifesto a l'intrata do pàize de Teio|Manifestu a l'intrò 'd Téiu (Téio)]] '''Téiu''' (intu dialettu lucòle: "Téio", in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]: ''Teo'') l'é 'n paìze pcinéin inta [[Provinsa de Lisciandria|Pruvéincia 'd Lisàndria]], inte l'[[Val Borbêa|Òta Val Burbàia]]. A Teiu u gh'è 6 abitanti<ref>https://quantitalia.it/demografia/comune/cabella-ligure/localita/teo</ref>. == Descriçión e stóia == [[File:Panoramma de Teio.jpg|thumb|300px|Panoramma de Teio, Val Borbea|Vedüta 'd Téiu (Téio)]] Téiu (Téio) l'è 'na frasción id [[Cabela]]. A nónna materna dei [[Pàppa Françesco|Papa Francescu]] l'êa nasüa chi. A Téiu u dialettu e a cüzéin-a són principalmainte lìguri. ; Òtre frasción id [[Cabela]] i són: * [[Cabanne de Chêuxoa|Cabanne 'd Cözra]] * [[Chêuxoa|Cözra]] * [[Cornaieu|Curnàiu]] * [[Dêuva|Döva]] * [[Piüssu]] * [[Pöubiu]] == Òtri prugètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria]] b383xirua73736ujahgglwbbg3prwxc 0 19898 274193 267240 2026-09-24T08:51:33Z Luensu1959 1211 nota 274193 wikitext text/x-wiki {{Nuvaize|variànte=, inta variante da Val Burbaia}} [[File:Panoramma de Piusso.jpg|thumb|300px|Panoramma de Piüsso inte l'Ata Val Borbea, AL|Panuròma 'd Piüssu]] [[File:A gexa de Piüssu.jpg|thumb|300px|A gexa de Piüssu inte l'Ata Val Borbea, AL|A gêza 'd Piüssu]] '''Piüssu''' (in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]: ''Piuzzo'') l'é 'n paìze pcinéin inta [[Provinsa de Lisciandria|Pruvéincia 'd Lisandria]], inte l'[[Val Borbêa|Òta Val Burbàia]]<ref>https://antenati.cultura.gov.it/inventari/Dizionari_storico_geografici/009_Regno_Sardegna/003_Casalis_1836.pdf</ref>. == Descriçión e stóia == Piüssu l'é 'na frasción id [[Cabela]] e u gh'ò 23 abitanti <ref>https://italia.indettaglio.it/ita/piemonte/alessandria_cabellaligure_piuzzo.html</ref>. U s'tröva a 942m d'altitüdine. A Piüssu u dialettu e a cüzéin-a són principalmainte lìguri. Ün di só abitanti, Marino Basso, l'à publicó 'n libru ncu nutisie stóriche e 'na racolta di vucabuli intu dialettu 'd Piüssu <ref>https://www.giornale7.it/persone-parole-luoghi-di-piuzzo-nel-libro-di-marino-basso/</ref> <ref>https://www.altavaltrebbia.net/2022/10/18/persone-parole-luoghi-di-piuzzo-nel-libro-di-marino-basso/</ref>. ; Òtre frasción id [[Cabela]] * [[Cabanne 'd Cösra|Cabanne 'd Cösra]] * [[Chêuxoa|Cösra]] * [[Cornaieu|Curnaiö]] * [[Dêuva|Döva]] * [[Pöubiu]] * [[Teiu]] {{Clear}} == Òtri prugètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria]] avfmi8uxe5ojb970oxs9zuegf8cqmss 0 19900 274192 258083 2026-09-24T08:49:13Z Luensu1959 1211 nota + prununsia d'l'ata val Burbèa 274192 wikitext text/x-wiki {{Nuvaize|variànte=, inta variante da Val Burbaia}} [[File:Panoramma de Peubbio inte l'Ata Val Borbea.jpg|thumb|300px|Panoramma de Peubbio, fraçion de Cabela, inte l'Ata Val Borbea (Provinsa de Lisciandria)|Vedüta 'd Pöubiu]] '''Pöubiu''' (in [[Lengoa zeneize|zeneize]]: ''Peubbio'', in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]: ''Pobbio'') l'é 'n paìze pcinéin, dei cumüne 'd [[Cabela]], inta [[Provinsa de Lisciandria|Pruvéincia 'd Lisàndria]], inte l'[[Val Borbêa|Òta Val Borbèa]]. Pöubiu u gh'à 3 abitanti<ref>https://quantitalia.it/demografia/comune/cabella-ligure/localita/pobbio-inferiore</ref>. == Descriçión e stóia == [[File:A gexetta de Peubbio.jpg|thumb|300px|A gexetta de Peubbio inte l'Ata Val Borbea|A gezetta 'd Pöubiu]] Pöubiu l'é 'na frasción id [[Cabela]]. A Pöubiu u dialettu e a cüzéin-a i són principalmènte lìguri. ; Òtre frasción id [[Cabela]] * [[Cabanne de Chêuxoa|Cabanne 'd Cösra]] * [[Chêuxoa|Cösra]] * [[Curnaiö]] * [[Dêuva|Döva]] * [[Piüssu]] * [[Teiu]] {{Clear}} == Òtri prugètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria]] g08adqd0b1zarcv0fqnua4qlbsfjocy 2 31538 274171 274146 2026-09-23T12:01:10Z Michæ.152 13747 274171 wikitext text/x-wiki {{Çitaçión|''O ténpo o pàssa e-a mòrte a vén,<br> biâti quélli ch'àn fæto do bén.''}} Me ciàmo Michele (Michelìn), són nasciûo a Zêna e ò pasòu i prìmmi doî ànni da mæ vìtta a Pêgi, ma òua staggo a Cornigén co-a mæ famìggia. Me són diplomòu a-o licêo scientìfico Enrico Fermi de Sàn Pê d'Ænn-a e a-o moménto són derê a studiâ Odontoiatrîa a l'Universcitæ de Zêna. Insémme a-o mæ percórso di stùddi scentìfichi, ò maturòu ànche ‘na fòrte pasción pe-e disciplìnn-e umanìstiche, ch'a m'à sponciòu a interesâme sôviatùtto de filosofîa e de letiatûa clàscica grêga e latìnn-a. Óltre a-a letûa, dónca, me piâxe ànche pasâ o mæ ténpo lìbero inta natûa, de spésso in biciclétta in scê artûe de Zêna ò a caminâ pe sentê in scî mónti. O mæ mesiâo o l'é de Pra, dónde l'é cresciûo mæ poæ ascì, ma l'é stæto de lóngo ræo sentî parlâ zenéize in famìggia, cómme òrmâi o càpita in tànti câxi. A ògni mòddo a mæ pasción pe-a letiatûa a m'à permìsso de megioâ o mæ zenéize co-a letûa di seu gréndi scritoî, sôviatùtto do Martin Piaggio e do Federico Gazzo. Cosci ò deçîzo de inparâ a adêuviâ a grafîa ofiçiâ pe fornî a mæ contribuçión, picìnn-a e inperfètta, inta trasmisción de ‘na tradiçión inportànte, ch'a pâ fâ de lóngo ciù fadîga a sorvevîve a-e generaçioìn. Ingenoaménte credûo coruçión de ‘na ciù viâxa léngoa italiànn-a, de spésso into pasòu o patrimònio di dialètti o l'é stæto dæto pe segûo e ànsi conscideròu inbaràsso pe superâ ‘n pasòu aretròu: sôlo inti ùrtimi ténpi émmo però acapîo che sti parlæ, dîti ciù precizaménte léngoe regionâli, són in veitæ ‘na manifestaçión ch'a l’aciànta e réixe inte ‘n’antighìscima tradiçión, paralélla a-a nòstra comùn identitæ italiànn-a. Sto tàggio da stöia, cómme di âtri, o l'é però restòu ciufîto cómme ‘na mutilaçión da nòstra ereditæ, che ne peu inpedî d'acapî e raxioìn profónde pe-e quæ sémmo quélli che sémmo. Pe quésto mi créddo che, inte ‘na soçietæ che pe divèrsci açidénti a l'é sénpre ciù invexendâ, omologâ, alienâ, a coscénsa do pòsto dónde vivémmo ne permétte de descrovî e avardâ a nòstra identitæ umâna: l'é cosci chi-â “cûa pe-a cultûa” a divégne alôa ‘na mêxìnn-a pe-a persónn-a, da quæ ànche quélli che vegniân aprêuvo a niâtri àn drîto de gödî. Do rèsto, cómme o dîva o George Steiner, fòscia davéi “quànde ‘na léngoa a mêue, un mòddo de inténde o móndo, un mòddo de amiâ o móndo o mêue insémme a lê”. == E pàgine ch'ò scrîto == === [[File:Natural science.png|30px|border]] Scénsa === ;[[Energîa]] ;[[Çélola]]'' ;:''[[DNA]]'' ;:''[[Mitocóndrio]]'' ;:''[[Proteìnn-a]]'' ;:''[[Traduçión (biologîa)]]'' ;:''[["Dògma" çentrâle da biologîa molecolâ|"Dògma" çentrâle da biologîa molecolâre]]'' ;[[Cheu]] ;[[Sàngoe]] ;[[Gróppo linfàtico]] ;[[Pélle]] ;[[Moutîa]] ;:''[[Zèrbia]]'' ;:''[[Risìpola]]'' ;:''[[Càmoa di dénti]] ;:''[[Tîxi]]'' ;:''[[Càncou]]'' === [[File:Icon History.svg|30px|border]] Stöia === ;[[Preistöia]] ;::''[[Fêugo]]'' ;::''[[Inbocatûa]]'' ;::''[[Rêla do fûzo]]'' ;::''[[Metàllo]]'' ;:''[[Etæ do Brónzo]]'' ;[[Scritûa]] ;::''[[Arfabêto latìn]]'' ;[[Viturii]] ;[[Brìcco Càrlo]] ;[[Prîa Scrîta]] ;[[Prîa de Issel]] ;[[Prîa do Dolmen]] ;[[Baigus]] ;[[Penn]] ;[[Fascîximo]] === [[File:Books Lypynsky icon.png|30px|border]] Letiatûa: outoî e êuvie === ;[[Letiatûa]] ;[[Omero]] ;:''[[Odissea]]'' ;:''[[Iliade (Omero)|Iliade]]'' ;[[Eraclito]] ;[[Alcmàn]] ;[[Mimnermo|Mimermo]] ;[[Solón]] ;[[Lucréçio]] ;[[Publio Virgilio Maron|Virgìlio]] ;:''[[Enéide]]'' ;[[Freirîgo Gàzzo|Federîco Gàzzo]] ;[[Gioanìn Cazàssa]] ;:''[[A sanfornia zeneize]]'' ;[[Zâne Loênso Freirîgo Gavòtti]] ;[[Marcel Firpo]] [[File:Blason ville fr Menton (Alpes-Maritimes).svg|20px|border]] ;[[Culoumbu Gajòun]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] [[File:Speaker Icon.svg|20px|border]] ;:''[[Antologia Ovadese]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] === [[File:P philosophy.svg|30px|border]] Filozofîa, coltûa e religión === ;[[Coltûa]] ;[[Soçiêtæ]] ;[[Çitæ]] ;[[Lengoàggio]] ;[[Léngoa]] ;[[Veitæ]] ;[[Sàn Pê]] ;[[Sàn Pòulo]] ;[[Mòuma]] === [[File:Flag map of Liguria.svg|30px|border]] Ligùria === ;[[Muniçìppi de Zêna]] ;[[Cornigén]] [[File:Speaker Icon.svg|20px|border]] ;:''[[Schéuggio do Gabàia]]'' ;:''[[Pónte de Cornigén]]'' ;:''[[Madonétta de Cornigén]]'' ;[[Pra]] ;[[Ôtri]] ;[[Mónte Béigoa]] ;[[Nìccio do Brìcco do Broxìn]] ;[[Sànpa do Diâo]] ;[[Bacan|Bacàn]] ;[[Colònna infâme de Ciasétta Caviglia]] ;[[Baxìlica de Nòstra Scignóra Asónta]] ;[[Fòrte Geřemia]] [[File:Masone-Stemma.svg|20px|border]] ;[[Ligüre d'l'Ultrezuvu d'Punainte]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] ;:''[[Dialetu uaröxiu]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]]'' ;[[Uô]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] [[File:Speaker Icon.svg|20px|border]] ;:[[Gexia d'Noštřa Scignuřa Asounta (Uô)]] [[File:Ovada-Stemma.svg|20px|border]] {{Babel|it|en-4|lij-3|lat-3}} eb207dvex0cux323ghstbt1wk2mu3c6 0 32571 274173 267533 2026-09-23T13:24:15Z Luensu1959 1211 demografia 274173 wikitext text/x-wiki {{Nuvaize|variànte=, inta variante da Val Burbaia}} [[File:Cabella Ligure (AL) - frazione Centrassi - oratorio di San Carlo.jpg|thumb|A geza scunsacrò id Sentrasci, cumüne 'd Cabèla|A gêza scunsacrò id Sentrasci]] '''Sentràsci''' (in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]: ''Centrassi'') l'è 'n paìze pcinéin inta [[Provinsa de Lisciandria|Pruvéincia 'd Lisandria]], inte l'[[Val Borbêa|Òta Val Burbàia]] Sentràsci l'è 'na frasción id [[Cabela]]. A Sentràsci u gh'è 14 abitanti<ref>https://quantitalia.it/demografia/comune/cabella-ligure/localita/centrassi</ref>. A Sentràsci u dialettu e a cüzéin-a i són principalmainte lìguri. == Òtri prugètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria]] theogn08wxxy5736svorfqmkv4h0bj1 0 32652 274189 274168 2026-09-24T07:04:07Z Michæ.152 13747 Menuçie 274189 wikitext text/x-wiki {{Uaröxiu|càngio variànte=Sa pôgina chi l'è šcřicia an '''[[Dialetu uaröxiu|uařöxiu]]'''}}{{Wikipedia parlâ|Culoumbu Gajòun.ogg|3=2026-09-23|4=Proloco di Silvano d'Orba}} '''Culoumbu Gajòun''' ([[Uà|Uô]], 8 d'xiaimbře dei [[1878]] - [[Uà|Uô]], 24 d'z'nè dei [[1973]]) l'è štô in [[Poeta|pueta]] che l'hô šcřiciu an [[dialetu uaröxiu]]. {{Biografia|inmàgine=Colombo Gajone.jpg|var-dæti_personâli=Dôti persunôli|nàscita=Uô, 8 d'd'xiaimbře dei 1878|mòrte=Uô, 24 d'z'nè dei 1973|var-âtre_informaçioìn=Ôtře infuimasiùgni|profesción=antiquôriu, [[poeta|pueta]]|var-profesción=Mešté|descriçión=Culoumbu Gajòun|var-nàscita=Nôscita|var-mòrte=Morte}} == Vita == Culoumbu Gajòun l'è nasciü a [[Uà|Uô]], an Véia Bisôgnu, a l'8 d'xiaimbře dei [[1879]] da Giaçeintu e Giaçeinta Gajòun, l'è štô tegnü a bataixmu da l'artišta [[Sann-a|savunaise]] Antoniu Brilla (1813 - 1892) ch'u s'třuôva lì per fè di lavùi a l'Ištitütu dei Madri Pie. Sò pôře, che l'eřa što surdô 'nt'ei batôie du [[Risurgimaintu]], gnü Presidainte d'řa Sucietô Patriottica Uaröxia, u lauřôva c'me intaiadù, scultù du legnu e 'nduřatù mô l'è gnü asè cunusciü pr'ese štô ei přim futogřafu cun štüdiu a Uô. Řa môře l'eřa 'nvece cunuscioua per es'se misa an posa pei fradài Pietro e Tomaso Ivaldi tantu che i afrešcôvu ei vòte d'řa [[Gexia d'Noštřa Scignuřa Asounta (Uô)|gexia paruchiôle]]. Ei Gajòun l'hô lauřô per tanci ôgni c'me antiquôriu 'nt'řa bitéia dei pôře a Uô, dound'u viveiva an Piôsa Logia Vagia, e pöi a [[Zena]] cun dišcretu suciassu. Difôti lé u c'mençipia řa sò carieřa d'pueta sulu 'nt'ei cuntaštu du disôxiu suciôle dei [[přim dopu uèra]] e, anche dopu avai štramuô a Zena, dound'u štôva an Véia Maccagi, u cuntinua a cumpoun-ne pueséie e epigrômmi fein-na a i sò ürtimi giurni. Antantu, 'nt'i veint'ôgni dei [[Fascismo|fascixmu]], per uagnè ei cunsainsu d'řa giainte, u regime u urganiza dei fašte pupulôri ciamôie Vendemmiali: l'é propi 'nt'is cuntaštu ch'u fiuřiscia ei periudu d'ořu d'Gajòun, ch'u vega i sò cumpunimainti šcrove in gřande suciassu e godì d'lôiga difuxiòun 'nt'řa zona d'Uô. Pocu přima d'muřì u lôscia i sò šcřici ai pitù Cav. Natale Proto per l'Archiviu štoricu d'l'Accademia Urbainse. Culoumbu Gajòun l'è mortu a Uô ai 24 d'z'nè dei [[1973]], a l'etô d'95 ôgni<ref> URBS, [https://www.accademiaurbense.it/pdf/URBS_09-17.pdf settembre-dicembre 2017] </ref>. == Opeře == {{Çitaçión|U ciü bal celaste l'ho u çè, u spounta u sù<br> se smorta ei stele a tanta luxe e splendù.<br> Ei eibe anrusaròie i pan tanci brilanti,<br> i uxei i salütu u sù cun i so bei canti.<br> D'argiàintu i pan i fiümi dei paise<br> che u po ciù balu, cme 'ndřàinta a na curnixe.<br> Ansurgnaròia ra tèra a dixe n'urasioun,<br> e i nostri fiümi i 's boxiu 'n foundu du geiròun.<br> Füsa 'nt'in sulu amù l'éua a cameina<br> versu ra quieta cianüra lisciandrèina<br>|Culoumbu Gajòun, ''Uò' a l'áiba''<ref>{{Çitta|Costa, 1963|p. 20}}</ref>}} Ant'ei [[1919]] Culoumbu Gajòun u püblica 'nt'ei ''Corriere delle Valli Stura e Orba'' ia pueséia ''Mangia ti ca mangiu mi'' e, l'ônnu dopu, ''U crescia tutu'', dui cumpunimainti che i denounsiu řa třôgica cundisiòun ecunomica du taimpu, segnô da řa fôme, da l'aumaintu di přexi e da řa disucupasiòun. U püblica anche ei pueséie ''Peia u santé'' e ''Feja a lavè'' an çima a ''l'Emancipazione, giornale socialista'', ch'u dvainta peřò vitima dei agresciugni [[Fascismo|fasciste]]. 'Nt'ei [[1923]] alantuřa u püblica an çima a u ''Giornale d'Ovada, Eco dell'Alto Monferrato'', giurnôle lucôle d'išpiřasiòun fascista, ''Ra batàia 'ncù scipèinte''. Ad ogni modu, i temi dound'u se 'nversa u xlançu liricu d'řa meiu pueséia d'Gajoun i sòun suvřatütu řa [[Natua|natüřa]], řa tèra natôle, ei paesôgiu, ei moundu campagnòlu, ei feie d'řa campôgna, l'oua e i véin dei culein-ne d'[[Uà|Uô]]. Štampô a [[Zena]] 'nt'ei [[1944]], ''Niappe'' l'é 'n puemetu burlešcu an çima ai persunôgiu da dounda l'opeřa a péia u nume. Niappe, nume ipocorišticu per Giuxappe, l'é in cuntadéin sempliciottu saimpře přountu a cuntè ei sò štorie pein-ne d'esagerasiòun per blaghè ei sò dixlipe redicule, cundéie cun ia gřôssa cumicitô pupulôre. Comounque Gajòun l'è arscì a fè d'in persunôgiu d'řa šchernia pupulôre na figüřa per nainta šciôta che, de d'lô d'řa sò ingenuitô, l'è taincia d'[[irunéia]], d'umanitô e sovřatütu d'in carôtere arxiulì. Staisa třa řa féin di [[Ànni çinquànta|ôgni Çinquanta]] e i přimi di [[Ànni sciusciànta|ôgni Sciuscianta]], řa racòlta d'epigrômmi ''I limùgni du Dè'' l'è na cronaca murôle d'isu taimpu, ch'a tratôva i ašpetti ciü rediculi mô anche třôgici du sgòundu dopu uèra. Ant'ei [[1963]] l'[[Accademia Urbainse]] a püblica l'''[[Antologia Ovadese]]'' cun dei opeře d'l'autù, a cüřa d'[[Emilio Costa|Miliu Cošta]]. == Note == <references /> == Bibliugraféia == * {{Çitta lìbbro|url=https://www.archiviostorico.net/libripdf/Gajone.pdf|tìtolo=Antologia Ovadese|outô=Emilio Costa|ànno=1963|editô=Accademia Urbense|çitæ=Oâ|léngoa=IT|cid=Costa, 1963}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-93.pdf|tìtolo=La poesia di Colombo Gajone: un trionfo dell’amore, dell’uva e del paesaggio ovadese|léngoa=IT}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_03-03.pdf|tìtolo=Colombo Gajone nel panorama della letteratura ligure-piemontese|léngoa=IT|cid=Toso, 2003}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-90.pdf|tìtolo=Gajone e la natura|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Fiorenzo Toso|tìtolo=Liguria linguistica: dialettologia, storia della lingua e letteratura nel Ponente|url=https://books.google.com/books?id=UE4kAgAACAAJ|ànno=2006|editô=Philobiblon|çitæ=Vintimìggia|léngoa=IT|cid=Toso, 2006|ISBN=88-88-59132-X}} == Ôtři prugeti == {{Interprogetto}} == Culegamainti de föřa == {{Letiatûa in lìgure‎}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Poêti in lìgure]] p8a2m3vw3799hzgdz5kmigonl5gtyqu 274190 274189 2026-09-24T07:12:37Z Michæ.152 13747 274190 wikitext text/x-wiki {{Uaröxiu|càngio variànte=Sa pôgina chi l'è šcřicia an '''[[Dialetu uaröxiu|uařöxiu]]'''}}{{Wikipedia parlâ|Culoumbu Gajòun.ogg|3=2026-09-23|4=Proloco di Silvano d'Orba}} '''Culoumbu Gajòun''' ([[Uà|Uô]], 8 d'xiaimbře dei [[1878]] - [[Uà|Uô]], 24 d'z'nè dei [[1973]]) l'è štô in [[Poeta|pueta]] che l'hô šcřiciu an [[dialetu uaröxiu]]. {{Biografia|inmàgine=Colombo Gajone.jpg|var-dæti_personâli=Dôti persunôli|nàscita=Uô, 8 d'd'xiaimbře dei 1878|mòrte=Uô, 24 d'z'nè dei 1973|var-âtre_informaçioìn=Ôtře infuimasiùgni|profesción=antiquôriu, [[poeta|pueta]]|var-profesción=Mešté|descriçión=Culoumbu Gajòun|var-nàscita=Nôscita|var-mòrte=Morte}} == Vita == Culoumbu Gajòun l'è nasciü a [[Uà|Uô]], an Véia Bisôgnu, a l'8 d'xiaimbře dei [[1879]] da Giaçeintu e Giaçeinta Gajòun, l'è štô tegnü a bataixmu da l'artišta [[Sann-a|savunaise]] Antoniu Brilla (1813 - 1892) ch'u s'třuôva lì per fè di lavùi a l'Ištitütu dei Madri Pie. Sò pôře, che l'eřa što surdô 'nt'ei batôie du [[Risurgimaintu]], gnü Presidainte d'řa Sucietô Patriottica Uaröxia, u lauřôva c'me intaiadù, scultù du legnu e 'nduřatù mô l'è gnü asè cunusciü pr'ese štô ei přim futogřafu cun štüdiu a Uô. Řa môře l'eřa 'nvece cunuscioua per es'se misa an posa pei fradài Pietro e Tomaso Ivaldi tantu che i afrešcôvu ei vòte d'řa [[Gexia d'Noštřa Scignuřa Asounta (Uô)|gexia paruchiôle]]. Ei Gajòun l'hô lauřô per tanci ôgni c'me antiquôriu 'nt'řa bitéia dei pôře a Uô, dound'u viveiva an Piôsa Logia Vagia, e pöi a [[Zena]] cun dišcretu suciassu. Difôti lé u c'mençipia řa sò carieřa d'pueta sulu 'nt'ei cuntaštu du disôxiu suciôle dei [[přim dopu uèra]] e, anche dopu avai štramuô a Zena, dound'u štôva an Véia Maccagi, u cuntinua a cumpoun-ne pueséie e epigrômmi fein-na a i sò ürtimi giurni. Antantu, 'nt'i veint'ôgni dei [[Fascismo|fascixmu]], per uagnè ei cunsainsu d'řa giainte, u regime u urganiza dei fašte pupulôri ciamôie Vendemmiali: l'é propi 'nt'is cuntaštu ch'u fiuřiscia ei periudu d'ořu d'Gajòun, ch'u vega i sò cumpunimainti šcrove in gřande suciassu e godì d'lôiga difuxiòun 'nt'řa zona d'Uô. Pocu přima d'muřì u lôscia i sò šcřici ai pitù Cav. Natale Proto per l'Archiviu štoricu d'l'Accademia Urbainse. Culoumbu Gajòun l'è mortu a Uô ai 24 d'z'nè dei [[1973]], a l'etô d'95 ôgni<ref> URBS, [https://www.accademiaurbense.it/pdf/URBS_09-17.pdf settembre-dicembre 2017] </ref>. == Opeře == {{Çitaçión|U ciü bal celaste l'ho u çè, u spounta u sù<br> se smorta ei stele a tanta luxe e splendù.<br> Ei eibe anrusaròie i pan tanci brilanti,<br> i uxei i salütu u sù cun i so bei canti.<br> D'argiàintu i pan i fiümi dei paise<br> che u po ciù balu, cme 'ndřàinta a na curnixe.<br> Ansurgnaròia ra tèra a dixe n'urasioun,<br> e i nostri fiümi i 's boxiu 'n foundu du geiròun.<br> Füsa 'nt'in sulu amù l'éua a cameina<br> versu ra quieta cianüra lisciandrèina<br>|Culoumbu Gajòun, ''Uò' a l'áiba''<ref>{{Çitta|Costa, 1963|p. 20}}</ref>}} Ant'ei [[1919]] Culoumbu Gajòun u püblica 'nt'ei ''Corriere delle Valli Stura e Orba'' ia pueséia ''Mangia ti ca mangiu mi'' e, l'ônnu dopu, ''U crescia tutu'', dui cumpunimainti che i denounsiu řa třôgica cundisiòun ecunomica du taimpu, segnô da řa fôme, da l'aumaintu di přexi e da řa disucupasiòun. U püblica anche ei pueséie ''Peia u santé'' e ''Feja a lavè'' an çima a ''l'Emancipazione, giornale socialista'', ch'u dvainta peřò vitima dei agresciugni [[Fascismo|fasciste]]. 'Nt'ei [[1923]] alantuřa u püblica an çima a u ''Giornale d'Ovada, Eco dell'Alto Monferrato'', giurnôle lucôle d'išpiřasiòun fascista, ''Ra batàia 'ncù scipèinte''. Ad ogni modu, i temi dound'u se 'nversa u xlançu liricu d'řa meiu pueséia d'Gajoun i sòun suvřatütu řa [[Natua|natüřa]], řa tèra natôle, ei paesôgiu, ei moundu campagnòlu, ei feie d'řa campôgna, l'oua e i véin dei culein-ne d'[[Uà|Uô]]. Štampô a [[Zena]] 'nt'ei [[1944]], ''Niappe'' l'é 'n puemetu burlešcu an çima ai persunôgiu da dounda l'opeřa a péia u nume. Niappe, nume ipocorišticu per Giuxappe, l'é in cuntadéin sempliciottu saimpře přountu a cuntè ei sò štorie pein-ne d'esagerasiòun per blaghè o ei sò dixlipe redicule, cundéie cun ia gřôssa cumicitô pupulôre. Comounque Gajòun l'è arscì a fè d'in persunôgiu d'řa šchernia pupulôre na figüřa per nainta šciôta che, de d'lô d'řa sò ingenuitô, l'è taincia d'[[irunéia]], d'umanitô e sovřatütu d'in carôtere arxiulì. Staisa třa řa féin di [[Ànni çinquànta|ôgni Çinquanta]] e i přimi di [[Ànni sciusciànta|ôgni Sciuscianta]], řa racòlta d'epigrômmi ''I limùgni du Dè'' l'è na cronaca murôle d'isu taimpu, ch'a tratôva i ašpetti ciü rediculi mô anche třôgici du sgòundu dopu uèra. Ant'ei [[1963]] l'[[Accademia Urbainse]] a püblica l'''[[Antologia Ovadese]]'' cun dei opeře d'l'autù, a cüřa d'[[Emilio Costa|Miliu Cošta]]. == Note == <references /> == Bibliugraféia == * {{Çitta lìbbro|url=https://www.archiviostorico.net/libripdf/Gajone.pdf|tìtolo=Antologia Ovadese|outô=Emilio Costa|ànno=1963|editô=Accademia Urbense|çitæ=Oâ|léngoa=IT|cid=Costa, 1963}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-93.pdf|tìtolo=La poesia di Colombo Gajone: un trionfo dell’amore, dell’uva e del paesaggio ovadese|léngoa=IT}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_03-03.pdf|tìtolo=Colombo Gajone nel panorama della letteratura ligure-piemontese|léngoa=IT|cid=Toso, 2003}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-90.pdf|tìtolo=Gajone e la natura|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Fiorenzo Toso|tìtolo=Liguria linguistica: dialettologia, storia della lingua e letteratura nel Ponente|url=https://books.google.com/books?id=UE4kAgAACAAJ|ànno=2006|editô=Philobiblon|çitæ=Vintimìggia|léngoa=IT|cid=Toso, 2006|ISBN=88-88-59132-X}} == Ôtři prugeti == {{Interprogetto}} == Culegamainti de föřa == {{Letiatûa in lìgure‎}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Poêti in lìgure]] ipcww3h7t11nqtqdd99gy98inf7hw30 274191 274190 2026-09-24T07:14:51Z Michæ.152 13747 274191 wikitext text/x-wiki {{Uaröxiu|càngio variànte=Sa pôgina chi l'è šcřicia an '''[[Dialetu uaröxiu|uařöxiu]]'''}}{{Wikipedia parlâ|Culoumbu Gajòun.ogg|3=2026-09-23|4=Proloco di Silvano d'Orba}} '''Culoumbu Gajòun''' ([[Uà|Uô]], 8 d'xiaimbře dei [[1878]] - [[Uà|Uô]], 24 d'z'nè dei [[1973]]) l'è štô in [[Poeta|pueta]] che l'hô šcřiciu an [[dialetu uaröxiu]]. {{Biografia|inmàgine=Colombo Gajone.jpg|var-dæti_personâli=Dôti persunôli|nàscita=Uô, 8 d'd'xiaimbře dei 1878|mòrte=Uô, 24 d'z'nè dei 1973|var-âtre_informaçioìn=Ôtře infuimasiùgni|profesción=antiquôriu, [[poeta|pueta]]|var-profesción=Mešté|descriçión=Culoumbu Gajòun|var-nàscita=Nôscita|var-mòrte=Morte}} == Vita == Culoumbu Gajòun l'è nasciü a [[Uà|Uô]], an Véia Bisôgnu, a l'8 d'xiaimbře dei [[1879]] da Giaçeintu e Giaçeinta Gajòun, l'è štô tegnü a bataixmu da l'artišta [[Sann-a|savunaise]] Antoniu Brilla (1813 - 1892) ch'u s'třuôva lì per fè di lavùi a l'Ištitütu dei Madri Pie. Sò pôře, che l'eřa što surdô 'nt'ei batôie du [[Risurgimaintu]], gnü Presidainte d'řa Sucietô Patriottica Uaröxia, u lauřôva c'me intaiadù, scultù du legnu e 'nduřatù mô l'è gnü asè cunusciü pr'ese štô ei přim futogřafu cun štüdiu a Uô. Řa môře l'eřa 'nvece cunuscioua per es'se misa an posa pei fradài Pietro e Tomaso Ivaldi tantu che i afrešcôvu ei vòte d'řa [[Gexia d'Noštřa Scignuřa Asounta (Uô)|gexia paruchiôle]]. Ei Gajòun l'hô lauřô per tanci ôgni c'me antiquôriu 'nt'řa bitéia dei pôře a Uô, dound'u viveiva an Piôsa Logia Vagia, e pöi a [[Zena]] cun dišcretu suciassu. Difôti lé u c'mençipia řa sò carieřa d'pueta sulu 'nt'ei cuntaštu du disôxiu suciôle dei [[přim dopu uèra]] e, anche dopu avai štramuô a Zena, dound'u štôva an Véia Maccagi, u cuntinua a cumpoun-ne pueséie e epigrômmi fein-na a i sò ürtimi giurni. Antantu, 'nt'i veint'ôgni dei [[Fascismo|fascixmu]], per uagnè ei cunsainsu d'řa giainte, u regime u urganiza dei fašte pupulôri ciamôie Vendemmiali: l'è propi 'nt'is cuntaštu ch'u fiuřiscia ei periudu d'ořu d'Gajòun, ch'u vega i sò cumpunimainti šcrove in gřande suciassu e godì d'lôiga difuxiòun 'nt'řa zona d'Uô. Pocu přima d'muřì u lôscia i sò šcřici ai pitù Cav. Natale Proto per l'Archiviu štoricu d'l'Accademia Urbainse. Culoumbu Gajòun l'è mortu a Uô ai 24 d'z'nè dei [[1973]], a l'etô d'95 ôgni<ref> URBS, [https://www.accademiaurbense.it/pdf/URBS_09-17.pdf settembre-dicembre 2017] </ref>. == Opeře == {{Çitaçión|U ciü bal celaste l'ho u çè, u spounta u sù<br> se smorta ei stele a tanta luxe e splendù.<br> Ei eibe anrusaròie i pan tanci brilanti,<br> i uxei i salütu u sù cun i so bei canti.<br> D'argiàintu i pan i fiümi dei paise<br> che u po ciù balu, cme 'ndřàinta a na curnixe.<br> Ansurgnaròia ra tèra a dixe n'urasioun,<br> e i nostri fiümi i 's boxiu 'n foundu du geiròun.<br> Füsa 'nt'in sulu amù l'éua a cameina<br> versu ra quieta cianüra lisciandrèina<br>|Culoumbu Gajòun, ''Uò' a l'áiba''<ref>{{Çitta|Costa, 1963|p. 20}}</ref>}} Ant'ei [[1919]] Culoumbu Gajòun u püblica 'nt'ei ''Corriere delle Valli Stura e Orba'' ia pueséia ''Mangia ti ca mangiu mi'' e, l'ônnu dopu, ''U crescia tutu'', dui cumpunimainti che i denounsiu řa třôgica cundisiòun ecunomica du taimpu, segnô da řa fôme, da l'aumaintu di přexi e da řa disucupasiòun. U püblica anche ei pueséie ''Peia u santé'' e ''Feja a lavè'' an çima a ''l'Emancipazione, giornale socialista'', ch'u dvainta peřò vitima dei agresciugni [[Fascismo|fasciste]]. 'Nt'ei [[1923]] alantuřa u püblica an çima a u ''Giornale d'Ovada, Eco dell'Alto Monferrato'', giurnôle lucôle d'išpiřasiòun fascista, ''Ra batàia 'ncù scipèinte''. Ad ogni modu, i temi dound'u se 'nversa u xlançu liricu d'řa meiu pueséia d'Gajoun i sòun suvřatütu řa [[Natua|natüřa]], řa tèra natôle, ei paesôgiu, ei moundu campagnòlu, ei feie d'řa campôgna, l'oua e i véin dei culein-ne d'[[Uà|Uô]]. Štampô a [[Zena]] 'nt'ei [[1944]], ''Niappe'' l'è 'n puemetu burlešcu an çima ai persunôgiu da dounda l'opeřa a péia u nume. Niappe, nume ipocorišticu per Giuxappe, l'è in cuntadéin sempliciottu saimpře přountu a cuntè ei sò štorie pein-ne d'esagerasiòun per blaghè o ei sò dixlipe redicule, cundéie cun ia gřôssa cumicitô pupulôre. Comounque Gajòun l'è arscì a fè d'in persunôgiu d'řa šchernia pupulôre na figüřa per nainta šciôta che, de d'lô d'řa sò ingenuitô, l'è taincia d'[[irunéia]], d'umanitô e sovřatütu d'in carôtere arxiulì. Staisa třa řa féin di [[Ànni çinquànta|ôgni Çinquanta]] e i přimi di [[Ànni sciusciànta|ôgni Sciuscianta]], řa racòlta d'epigrômmi ''I limùgni du Dè'' l'è na cronaca murôle d'isu taimpu, ch'a tratôva i ašpetti ciü rediculi mô anche třôgici du sgòundu dopu uèra. Ant'ei [[1963]] l'[[Accademia Urbainse]] a püblica l'''[[Antologia Ovadese]]'' cun dei opeře d'l'autù, a cüřa d'[[Emilio Costa|Miliu Cošta]]. == Note == <references /> == Bibliugraféia == * {{Çitta lìbbro|url=https://www.archiviostorico.net/libripdf/Gajone.pdf|tìtolo=Antologia Ovadese|outô=Emilio Costa|ànno=1963|editô=Accademia Urbense|çitæ=Oâ|léngoa=IT|cid=Costa, 1963}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-93.pdf|tìtolo=La poesia di Colombo Gajone: un trionfo dell’amore, dell’uva e del paesaggio ovadese|léngoa=IT}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_03-03.pdf|tìtolo=Colombo Gajone nel panorama della letteratura ligure-piemontese|léngoa=IT|cid=Toso, 2003}} * {{Çitta web|https://www.accademiaurbense.it/pdf/illustri/Colombo%20Gajone%20da%20URBS_12-90.pdf|tìtolo=Gajone e la natura|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Fiorenzo Toso|tìtolo=Liguria linguistica: dialettologia, storia della lingua e letteratura nel Ponente|url=https://books.google.com/books?id=UE4kAgAACAAJ|ànno=2006|editô=Philobiblon|çitæ=Vintimìggia|léngoa=IT|cid=Toso, 2006|ISBN=88-88-59132-X}} == Ôtři prugeti == {{Interprogetto}} == Culegamainti de föřa == {{Letiatûa in lìgure‎}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Poêti in lìgure]] pmnh2l6an9ud8tbw79zjhq4vqxuw239 2 32708 274176 274166 2026-09-23T13:51:22Z Arbenganese 12552 /* Cantař */ + 274176 wikitext text/x-wiki = Pařlař bligařencu = U '''bligařencu'''{{#tag:ref|''Vrigarencu'' en [[Dialettu ventemigliusu|ventemigliuřsu]], ''Vrigarencu'' en giargùn de L'Ieřsuřa<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinocassini.it/Isolabona%20Parte%20terza.htm|tìtolo=Isolabona. Parte terza: Folklore economico ed ergologico|outô=Marino Cassini|léngoa=LIJ, IT|vìxita=2026-09-14}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.marinocassini.it/Oggetti%20scaricabili/ITACA.pdf|tìtolo=Le parole della nostra infanzia: dialettu lisurencu|outô=Marino Cassini|outô2=Alberto Cane|outô3=Roberta Sala|léngoa=LIJ, IT|p=83}}</ref>|group=n.}} u l’è ün pařlař ligüře de punènte, tipicu deu paieřse de Bligař ent’a valà deu Nèřvia, entrutèrè de Ventemiglia. U l’è ün pařlař c’u cangia rispetu a cheli di paieřsi veixin e u se fa cunusce přesèmpiu dau modu de dìe a -r-, c’a pö esse düřa, cume in italiàn, o èscì mola, fin a vegnìe üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a rèstè fra due vucali, ma èscì cande a ven tacà a ün’autra cunsunante. Già u nome deu paieřse, Bligař, u mustra stu fenomenu. Antighiscima testimuniansa deu bligařencu i sun i Statüti deu 1474, scriti en lengua vulgà du postu, cande a cumüňitàe a l’éřa suta i marcheřsi Dořia de Dussaigua. Già de sti ani u se pö capìe u cangiu c’u gh’è stàu, ma ascì chelu ch’u s’è cunseřvau ente u pařlař. == Cařateřistiche == Ciǜ tanta pařte de cařateřistiche du pařlař bligařencu e sun scumpařtìe cun l’autři dialetti de l’estremu punènte, suřvatüttu ent’u pařlař ventemigliuřsu: * A desinènsè di verbi aa prima peřsuňa plürale a l’è in -àmu, cume peř l’autři dialetti èntemeli, fattu già mustrau ent’i papei antighi, cuntru u termine in -ému, ent’e cuniugasiùn di veřbi di dialeti ciǜ a levante * A cunservasiùn du gruppu -au- là dund’a levante (e in zeneřse) u l’è vegnüu -â- a partìe dau seculu XV, přesèmpiu u se dìe ''autru'' au postu de ''âtru'', ''bausu'' e nu bâsu. * Autru segnu da marcař peř u pařlař bligařencu u l’è u fenomenu ditu ''delabialisasiùn'' du nessu gw- c’u porta a de pařolle cume ''sanghe'', ''ghera'', che e curispunden a ''sangue, guèra'' ent’u zeneřse d’ancöi A difeřènse de l’autri dialetti de l’entrutèrè ventemigliuřsu, u gh’è de carateristiche pařticulari, cumme * U scentař da -r-, c’a pö esse düřa, cumme in italiàn, o èscì mola -ř-, in acordiu cun ciǜ tanti dialetti de l’entrutèrè punentìn (èscì bèn ciǜ a levante, fin versu Ařbenga). Adiřitüřa a -r- a riva fin a vegnìe  üna -l-, u ciǜ tantu cande a leteřa a caze fra due vucali, ma èscì cande a ven atacà a üna cunsunante. U se pènsè a ogni modu che de stiani a ghe fusse üna presènsè ciǜ carcà du fenomenu, ch’u l’éiřa ciǜ spansu che auř. A ogni modu, u meximu fenomenu u se incuntra inte di autri dialeti ařpin, cume u büxignolu e u pařlař de Baiřadu ente l’entrutère de Ventemiglia. In acentu scimile u se mustra èscì ent’u pařlař d’Ulmea, trattu ben cunseřvativu, che ente a Riveřa u seřia cagiüu föřa de l’üsu. U gh’è ancù üna testimuniansa ente dei papèi en Ařbenga du Sinchesèntu, mèntre a gh'è ancù fina d'ataccu ae cunsunante sulu ciǜ ente di paieřsi da valà de l'Ařoscia, dunde u son da -r- u l’è suvente [ɹ]. In geneře, u cangiu fin a [l], u seřea puřtàu daa tendènsè a vixinař ciǜ a lengua au palatu quande a ven dita a cununante.<Forner Mentun 94> * A Bligař a ven mantegnüa a ř èscì aa fin de ciǜ tante pařole, au cuntřařiu du pignascu, dund’a ven ciǜ debule o di dialeti da Riveřa, dund’a l’è caüta du tütu. Int’u fař i plüřali de ste pařole che finiscen in -ř, u bligařencu u mustra de regula pařolle ch’e sciorten in -i (faixöř/faixöi, fiöř/fiöi), stu fenomenu u l’è ün esempiu de metafunia. * U son da -ř- ch’a pař üna -l- u pö pigliař fina u postu de -z-, in moddu c’u se pařesce au giargùn di paieřsi vixin. A Ubüüxe i dixen ''schèlsu'' [ˈskɛʎsu], ma èscì nařsu [ˈnaʎzu], o ancuř ''schieřsa'' [ˈskieʎza] peř ''scüřsa'' [ˈskyɹza]. U Castel u cunusce u stessu fenomenu du cangiu /-z-/ en [-ɹz-], specie ataccu a -i- e -ü- [ˈi- ; ˈy-] : [u ˈrieɹzu ; a ˈskiœɹza] = /ˈriz+u  ; ˈskyz+a/. * De cuntru, u dialetu de Bligař u nu gh’a u cangiu da [ø]~[œ] ch’a se strenze in [ę], ben carcàu ente u pignascu. Di resti du pařlař ancù antigu i ghe sun ente pochi teřmini: u se ghe dìe bò, mentre a Ventemiglia u l’è vegnüu ‘bö’. U se tratta d’üna cunseřvasiùn da o breve latina, tipica di dialeti ciǜ “arpìn” ma ch’a nu gh’è ente tüti i numi (es. söř e nu sò). Au cuntrařiu u pignascu u cunseřva -o- ente de furme verbali cume [u pɔ ~ i pɔŋ ; u vɔɹ ~ i vɔŋ], mèntre u bligařencu u l’ha cangiàe en -ˈœ-/  : Apricale [u pø ~ i pœŋ ; u vœɹ ~ i vœŋ]. * Passagiu [ˈɛɹ]--> [ˈeli], spartiu cu’i paieřsi da vixin, u l’è cun -öř/-öi ün di pochi cangi in cumün cu’u pignascu, e ch’u se sente turna au Casté. * Passagiu da -a a -è aa fin de pařole: caratere registrau numa che in bligařencu, u l’è u cangiu da a atona aa fin de pařole au femenìn scingulâre verso 'na e bèn bèn aveřta, dita [ä], cumme èrbè ò fèstè. Scicume c’u gh’è di passagi -a→-e cume ent’u caxu de  porte/porta, dandu amentu ai stüdiuřsi u puřea ese üna testimuniansa du scentař du modu de dìe a “a” aa fin de pařole, fenomenu c’u l'à avüu ben de sücessu, finindu pe’ vegnìe pigliau ent’e tüti i caxi.<ref name=":14">{{Çitta|Sicardi, 2010|p. 119}}</ref> * L’uřdine di cumplementi u nu se pařesce au ventemigliuřsu: u se dixe “u ve dagu” au cuntrařiu de ‘ve u dagu’, a vegnìe prima en bligařencu u l’è u cumplementu ugettu (u), e pöi chelu de termine (ve). A l’è üna cundissiun ch’a gh’è èscì a Baiařdu e Přeiňaudu, ciǜ che ente i dialeti ligüři ařpin. * Ente üna maneřa ch’a se pařesce cun l’autri dialeti ařpin ae spalle de Ventemiglia e au mentunascu, cařcuna de fuřme di verbi riflescivi, dunde aa fin u gh’è tacàu di prunumi de persuna, a l’è suvente acentà sciǜ l’üřtima scillaba. == Grafia == U nu l'existe in modu üňicu recunusciüu peř u pařlař bligařencu. Üňa de prime testimunianse ent'u giařgùn du postu in epuca mudèrnè a l'è a cunscideřasiùn de Bligař cume puntu de rifeřimèntu ent'u campař e enfurmasiùi peř scrive u Vucabulařiu de Parlate Ligüři da parte dea Cunsüřta Ligüře, a partìe dau 1985. A furma da grafia duveřà a remunta au Cunvegnu de Sanremu deu 1976. Già de přima in spunciùn peř a scritüřa u l’è stau chelu deu ''Festival da Cultüřa e dea Cumedia Entemelia'', a partìe daa fin dei ani ‘60.  Ent'i ani, i vari scrituři ent'u pařlař i àn ciǜ o menu fau di adatamènti persuňali a stu scistema. Üna de couse che ciǜ de spessu u cangia u l'è s'u vegne scrive -l- au postu dea -ř-, o senù de pařegiarla aa prununsia de [ɹ], ben spantegà ent'u punènte ligüre. {| class="wikitable" !Leteře !Son [[Agiûtto:IPA|IPA/AFI]] !Note |- |A |a | |- |B |b | |- |C |k/ʧ | |- |D |d | |- |E |e |e serà (cume ente l’italian ''m'''e'''la'') |- |È |ɛ |e auvèrta (cume ente l’italian: egli '''è'''), èscì nu tonica en fin de parola ('''è'''rb'''è''') |- |É |e |e serà tonica (cume ente l’italian ''perch'''é''''') |- |F |f | |- |G |g/dʒ | |- |H | |mütta |- |I |i | |- |L |l | |- |M |m/ŋ | |- |N |ɱ/n/ŋ | |- | Ň |ɹ |Son dea n “fantasma”, c’u se semeglia a üna r mola |- |O |o/ɔ |"o" serò/"o" auvèrta |- |Ö |ø |son deu françese "eu" |- |P |p | |- |Q |ku | |- |R |r | |- |'''Ř''' |ɹ/ʎ |R mola carateřistica, quaxi diita cume üna -l-. I verbi dea prima cuniugassiùn en bligarencu i nu sun mai trunchi e i vön -ř aa fin (es. andař), de voute sustituìa cun -l- |- |S |s/z |Specificà cume -ş- se sunora [z] en caxu de dübi , -ss- se duse (es. passař) |- |S-C |ʃ+t͡ʃ |son de a par̂ola "s-ciüma", de chi u ghe mete scc |- |T |t | |- |U |u | |- |Ü |y |son dea "u" franseřse, o da ü tedesca |- |V |v | |- |X |ʒ |son deu françese "jardin" |- |Z |z |cume s sunora en prinsipiu de parola |} == Gramatica == === Veřbi === ==== Èsse ==== {| class="wikitable" | rowspan="2" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a sun |a sun stau |a eiřa |a eiřa stau |a serai |a serai stau |- |Tü |ti sei |ti sei stau |ti eiři |ti eiři stau |ti serai |ti serai stau |- |ēř/ela |u/a l’è |u /a l’è stau/sta |u l’eiřa |u l’eiřa stau |u serà |u serà stau/a |- |Nuiautri |u semu |u semu stai |u eiřavamu |u eiřavamu stai/e |u seremu |u seremu stai/e |- |Vuiautri |u seve |u seve stai |u eiřavai |u eiřavai stai/stae |u seré |u seré stai/e |- |eli/ele |i/e sun |i/e sun stai/e |i/e eiřan |i/e eiřan stai/stae |i/e seran |i/e seran stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Imperfettu |Passau |Trapassau |- |che mi a scie |che mi a fusse |che mi a scie stau |che mi a fusse stau/sta |- |che tü ti scii |che tü ti fussi |che tü ti scii stau |che tü ti fussi stau/sta |- |che ēř u scie, che ela a scie |che ēř u fusse/ela a fusse |che ēř u scie, che ela a scie stau/sta |che ēř u fusse/ela a fusse stau/sta |- |che nuiautri u sciimu |che nui u fussimu |che nuiautri u sciimu stai |che nui u fussimu stai/stae |- |che vuiautri u sciei |che vui u fussi |che vuiautri u sciei stai |che vui u fussi stai/stae |- |che eli i scien/ele e scien |che eli i fussen/che ele e fussen |che eli i scien/ele e scien stai/stae |che eli i fussen/che ele e fussen stai/stae |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi a seřìa |mi a seřìa stau | |- |ti seřìi |ti seřìi stau/sta |scii! |- |u seřìa |u seřìa stau/sta | |- |u seřiavamu |u seřiavamu stai/stae | |- |u seřiavai |u seřiavai stai/stae |sciei! |- |i seřian |i seřian stai/stae | |} ==== Aglìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a ài |a ài avüu |a avìa |a avìa avüu |a aveřai |a aveřai avüu |- |Ti |ti ài |ti ài avüu |ti avìi |ti avìi avüu |ti aveřai |ti aveřai avüu |- |èlu/a |u/a l’à |u/a l’à avüu |u/a l’avìa |u/a l’avìa avüu |u/a l’aveřà |u/a l’aveřà avüu |- |Nuiautri |u amu |u amu avüu |u aviavamu |u aviavamu avüu |u aveřemu |u aveřemu avüu |- |Vuiautri |u ave |u ave avüu |u aviavai |u aviavai avüu |u aveřé |u aveřé avüu |- |éli/e |i/e àn |i/e àn avüu |i/e avian |i/e avian avüu |i aveřan |i aveřan avüu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a aglie |che mi a aglie avüu |che mi a aglisse/avisse |che mi a aglisse/avisse avüu |- |che tü ti agli |che tü ti agli avüu |che tü ti aglissi |che tü ti aglissi avüu |- |che ēř u/a l’aglie |che ēř u/a l’aglie avüu |che ēř u l’aglisse |che ēř u l’aglisse avüu |- |che nuiautri u aglìmu |che nuiautri u aglìmu avüu |che nui u aglissimu |che nui u aglissimu avüu |- |che vuiautri u aglìi |che vuiautri u aglìi avüu |che vui u aglissi |che vui u aglissi avüu |- |che eli i aglien/ele e aglien |che eli i aglien/ele e aglien avüu |che eli i/e aglissen |che eli i/e aglissen avüu |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |mi aveřìa |mi aveřìa avüu | |- |ti aveřìi |ti aveřìi avüu |agli! |- |u l’aveřia |u l’aveřia avüu | |- |u aveřiavamu |u aveřiavamu avüu | |- |vuiautri u aveřiavai |vuiautri u aveřiavai avüu |aglìi! |- |eli i aveřian |eli i aveřian avüu | |} ==== Cantař ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a cantu |a ài cantau |a cantava |a avìa cantau |a canteřai |a aveřai cantau |- |Tü |ti canti |ti ài cantau |ti cantavi |ti avìi cantau |ti canteřai |ti aveřai cantau |- |ēř/ela |u/a canta |u/a l’à cantau |u cantava |u/a l’avìa cantau |u canteřà |u/a l’aveřà cantau |- |Nuiautri |u cantamu |u amu cantau |u cantavamu |u aviavamu cantau |u canteremu |u aveřemu cantau |- |Vuiautri |u cantave |u ave cantau |u cantavai |u aviavai cantau |u canteré |u aveřé cantau |- |eli/ele |i/e cantan |i/e àn cantau |i/e eiřan |i/e avian cantau |i/e canteřan |i aveřan cantau |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a cante |che mi a aglie cantau |che mi a cantesse |che mi a aglisse cantau |- |che tü ti canti |che tü ti agli cantau |che tü ti cantessi |che tü ti aglissi cantau |- |che ēř u/ ela a cante |che ēř u/a l’aglie cantau |che ēř u / ela a cantesse |che ēř u l’aglisse cantau |- |che nuiautri u cantemu |che nuiautri u aglìmu cantau |che nui u cantessimu |che nui u aglissimu cantau |- |che vuiautri u cantei |che vuiautri u aglìi cantau |che vui u cantessi |che vui u aglissi cantau |- |che eli i canten |che eli i aglien/ele e aglien cantau |che eli i cantessen |che eli i/e aglissen cantau |} {| class="wikitable" | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- |Presente |Passau |Presente |- |Mi a canteřìa |mi aveřìa cantau | |- |Tü ti canteřii |ti aveřìi cantau |canta! |- |Eř u canteřia |u l’aveřia cantau | |- |Nui u canteřiavamu |u aveřiavamu cantau | |- |Vui u canteřiavai |vuiautri u aveřiavai cantau |cantei! |- |Eli i canteřian |eli i aveřian cantau | |} ==== Dìe ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a digu |a ài diitu |a diixìa |a avìa diitu |a diřai |a aveřai diitu |- |Tü |ti dii |ti ài diitu |ti diixìi |ti avìi diitu |ti diřai |ti aveřai diitu |- |ēř/ela |u/a dixe |u/a l’à diitu |u diixìa |u/a l’avìa diitu |u diřà |u/a l’aveřà diitu |- |Nuiautri |u dimu |u amu diitu |u diixavamu |u aviavamu diitu |u diřemu |u aveřemu diitu |- |Vuiautri |u dive |u ave diitu |u diixavai |u aviavai diitu |u diřé |u aveřé diitu |- |eli/ele |i/e dixen |i/e àn diitu |i/e diixian |i/e avian diitu |i/e diřan |i aveřan diitu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU | |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |Trapassau proscimu |- |che mi a dighe |che mi a aglie diitu |che mi a dighesse |che mi a aglisse diitu |a avìa diitu |- |che tü ti dii |che tü ti agli diitu |che tü ti dighessi |che tü ti aglissi diitu |ti avìi diitu |- |che ēř u/ ela a dighe |che ēř u/a l’aglie diitu |che ēř u / ela a dighesse |che ēř u l’aglisse diitu |u/a l’avìa diitu |- |che nuiautri u dighemu |che nuiautri u aglìmu diitu |che nui u dighessimu |che nui u aglissimu diitu |u aviavamu diitu |- |che vuiautri u dighei |che vuiautri u aglìi diitu |che vui u dighessi |che vui u aglissi diitu |u aviavai diitu |- |che eli i dighen |che eli i aglien/ele e aglien diitu |che eli i dighessen |che eli i/e aglissen diitu |i/e avian diitu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a diřìa |mi aveřìa diitu | |- |Tü |ti diřìi |ti aveřìi diitu |di! |- |ēř/ela |u/a diřìa |u l’aveřia diitu | |- |Nuiautri |u diřiavamu |u aveřiavamu diitu | |- |Vuiautri |u diřiavai |vuiautri u aveřiavai diitu |diei! |- |eli/ele |i/e diřian |eli i aveřian diitu | |} ==== Dořme ==== {| class="wikitable" | | colspan="6" rowspan="1" |INDICATIVU |- | |Presente |Passau proscimu |Imperfettu |Trapassau proscimu |Futüřu |Futüřu anteriure |- |Mi |a dořmu |a ài duřmìu |a duřmìa |a avìa duřmìu |a duřmiřai |a aveřai duřmìu |- |Tü |ti dořmi |ti ài duřmìu |ti duřmìi |ti avìi duřmìu |ti duřmiřai |ti aveřai duřmìu |- |ēř/ela |u/a dořme |u/a l’à duřmìu |u duřmìa |u/a l’avìa duřmìu |u duřmiřà |u/a l’aveřà duřmìu |- |Nuiautri |u duřmimu |u amu duřmìu |u duřmiavamu |u aviavamu duřmìu |u durmiřemu |u aveřemu duřmìu |- |Vuiautri |u duřmive |u ave duřmìu |u duřmiavai |u aviavai duřmìu |u duřmiřé |u aveřé duřmìu |- |eli/ele |i/e dořmen |i/e àn duřmìu |i/e duřmian |i/e avian duřmìu |i/e duřmiřan |i aveřan duřmìu |} {| class="wikitable" | colspan="4" rowspan="1" |CUNGIUNTIVU |- |Presente |Passau |Imperfettu |Trapassau |- |che mi a dořme |che mi a aglie duřmiu |che mi a duřmisse |che mi a aglisse duřmiu |- |che tü ti dořmi |che tü ti agli duřmiu |che tü ti duřmissi |che tü ti aglissi duřmiu |- |che ēř u/ ela a dořme |che ēř u/a l’aglie duřmiu |che ēř u / ela a duřmisse |che ēř u l’aglisse duřmiu |- |che nuiautri u duřmimu |che nuiautri u aglìmu duřmiu |che nui u duřmissimu |che nui u aglissimu duřmiu |- |che vuiautri u duřmive |che vuiautri u aglìi duřmiu |che vui u duřmissi |che vui u aglissi duřmiu |- |che eli i dořmen |che eli i aglien/ele e aglien duřmiu |che eli i duřmissen |che eli i/e aglissen duřmiu |} {| class="wikitable" | | colspan="2" rowspan="1" |CUNDISSIUNALE |IMPERATIVU |- | |Presente |Passau |Presente |- |Mi |a duřmiřia |mi aveřìa duřmiu | |- |Tü |ti duřmiřii |ti aveřìi duřmiu |dořmi! |- |ēř/ela |u/a duřmiřia |u l’aveřia duřmiu | |- |Nuiautri |u duřmiřiavamu |u aveřiavamu duřmiu | |- |Vuiautri |u duřmiřiavai |vuiautri u aveřiavai duřmiu |duřmii! |- |eli/ele |i/e duřmiřian |eli i aveřian duřmiu | |} == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Werner Forner|outô2=|tìtolo=Morphologie comparée du mentonnais et du ligurien alpin. Analyse synchronique et essai de reconstruction|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110755893/html|ànno=nov. 2021, ca. 450 pp|editô=De Gruyter|çitæ=Beihefte ZrP, [[Berlin|Berlin]]|léngoa=FR|cid=Forner, 2021b}} *{{Çitta lìbbro|outô=Giulia Petracco Sicardi|curatô=Günter Holtus, Michael Metzeltin e Christian Schmitt|tìtolo=Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance|url=https://books.google.com/books?id=n3rh8ltHjWQC&pg=PA111|ànno=2010|editô=Walter de Gruyter|çitæ=Tübingen|léngoa=IT|pp=111-124|volùmme=2|òpera=Lexikon der Romanistischen Linguistik|capìtolo=128. Ligurien (Liguria)|cid=Sicardi, 2010|ISBN=3-110-93835-9}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> 1y2qxd7msfbk08wwl5cifwvn4p4nme0 0 33159 274179 273692 2026-09-23T17:21:29Z Ciaurlec 2675 categorizzata 274179 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} [[Immaggine:Carrega_Ligure-castello7.jpg|destra|miniatura| E rovìnn-e do castello.]] O castello o s'atreuva in sce'n speron de ròcca arente a-o Monte Carmo a 'n'altitûdine de 1193 metri, in pozisción dominànte de däto a-o pàize de [[Carega]]. Misso in sciô confin da [[Val Borbêa|Valadda do Borbêa,]] o castello o l'êa strategicamente scitoòu in sce l'antiga stradda ch'a l'intersecava a cresta [[Appennin ligure|de l'Appennin]] pasando pe-o passo de Cabanne de Carêga. A struttûa a l'ea sorviatûtto ben difeiza a caxon de caratteristiche naturali do pòsto donde a l'ea stæta tiâ sciù, saiva a dî in sce 'na liggia erta coscì da fâ a meno di travaggi de difeiza comme miage ò fosæ . <ref name="Comune">{{Çitta web|url=https://www.comune.carregaligure.al.it/wordpress/castello-malaspina-fieschi-doria-carrega-ligure/|tìtolo=Castello Malaspina Fieschi Doria, Carrega Ligure|vìxita=14 zûgno 2026}}</ref> O castello de Carêga, probabilmente d'origine romana, o l'é stæto mensciunòu pe-a primma vòtta do 1153<ref>https://www.comune.carregaligure.al.it/wordpress/castello-malaspina-fieschi-doria-carrega-ligure/</ref> co-o castello ch'o l'é documentòu pe-a primma vòtta inte l'etæ de mêzo, ma ch'o se credde ch'o segge stæto costruîo avanti do sécolo XI, con tiâ e seu òrigini da-i primmi scignori feudæ da zöna, saiva a dì i vescovi de [[Tortonn-a]] primma de l'anno 1000, che l'àivan confeizo o territöio primma a-i marchéixi de [[Gâvi]] e dapeu a-i Malaspinn-a . <ref name="Comune" /> Inti secoli apreuvo Carega o l'é stæto oggetto de varie infeçioin, compreise quelle de famigge Montalto, Fieschi e, do 1547, [[Döia (famiggia)|Doia]] . O nomme do castello ancon a-a giornâ d'ancheu o l'aregòrda e ciù importanti famigge che possedeivan a struttua. <ref name="Comune" /> A struttua a no comparisce comme 'na vêa e pròpia fortessa, ma ciù fito comme 'n edifiçio con móltiple fonçioìn, difenscive e rescidençiæ, fòscia anche in relaçion a-i móneghi çisterçensi de [[Magiùncada|Magióncâda]]. <ref name="Comune" /> [[Immaggine:Carrega_Ligure-castello9.jpg|destra|miniatura| Vista da vallâ da-i resti do castello.]] == Nòtte == <references /> * {{Interprogetto}} [[Categorîa:P18 lètta da Wikidata]] [[Categorîa:P625 lètta da Wikidata]] [[Categorîa:Architetûe do Piemónte]] [[Categorîa:Provinsa de Lisciandria]] doa093q3szga635ivwabhr8ghelvwk2 0 33188 274180 273882 2026-09-23T17:26:22Z Ciaurlec 2675 categorizzata 274180 wikitext text/x-wiki {{Uaröxiu|càngio variànte=Sa pôgina chi l'é šcřicia an '''[[Dialetu uaröxiu|uařöxiu]]'''}} L''''''Antologia Ovadese''''' l'é na racòlta d'pueséie e cansùgni an [[Dialetu uaröxiu|dialettu uařöxiu]] šcřicie da [[Culoumbu Gajòun]], publicôia a [[Uô]] 'nt'ei [[1963]] dau štoricu [[Mìliu Cošta]] per l'[[Accademia Urbainse]]. [[File:Antologia Ovadese.jpg|thumb|Přima pôgina d'l'''Antologia Ovadese'']] == Štoria e cuntegnü == L'''Antologia Ovadese'' a 'rgöia ei pueséie ciü cunusciüe d'[[Culoumbu Gajòun]], ansame a d'i šturnelli d'l'autù, côca tocu d'ei puemettu ''Niappe'' d'ei [[1944]] e řa racolta d'epigřômmi ''I limùgni du Dè''. Řa prudusiòun puetica d'ei Gajòun difôti a s'eřa difüza cun föii sbardlôi, pciti libřeti e pueséie an çima ai giurnôli lucôli. A [[Emilio Costa|Miliu Cošta]] vô l'impurtante meřitu d'avai misu 'nsame 'nt'ei [[1963]] sa racòlta d'tašti per l'[[Accademia Urbense|Accademia Urbainse]] e lé l'hô c'scì cuntribuì an maneřa fundamentôle a saivè da'i pasè du taimpu boun-na pôrte d'řa prudusiòun d'Gajòun, zunzàndaie ciü tôrdi řa racòlta d'vintiçeinque epigrômmi. Per štainde is lavù, ei Cošta l'hô çernü n'ortugřaféia ch'a ripièse ei regule dřubôie zô da [[Dumenicu Büffa]] per řa sò racòlta d'cansùgni pupulôri. Difôti, nt'řa sesiòun antintuolôia ''Avvertenza'' missa přima d'řa racòlta, ei cüřatù d'l'opeřa u fô rifeřimaintu a'i prublema d'l'[[Dialetu uaröxiu#Ortugraféia|ortugřaféia du dialettu uařöxiu]], špecialmainte an cunsciderasiòun d'řa scôrsa třadisiòun šcřicia, mô anche au třemaindu štôtu d'i cumpunimainti d'ei Gajòun da'i pountu d'višta ortugřaficu. == Notte == <references/> == Bibliugřaféia == * {{Çitta lìbbro|url=https://www.archiviostorico.net/libripdf/Gajone.pdf|tìtolo=Antologia Ovadese|outô=Emilio Costa|ànno=1963|editô=Accademia Urbense|çitæ=Oâ|léngoa=IT|cid=Costa, 1963}} == Ôtři prugetti == {{Interprogetto}} {{Letiatûa in lìgure}} [[Categorîa:Letiatûa in lìgure]] tdl22gdxvuhoqe1000kbtc386cbeovg 274182 274180 2026-09-23T17:40:06Z N.Longo 12052 cat 274182 wikitext text/x-wiki {{Uaröxiu|càngio variànte=Sa pôgina chi l'é šcřicia an '''[[Dialetu uaröxiu|uařöxiu]]'''}} L''''''Antologia Ovadese''''' l'é na racòlta d'pueséie e cansùgni an [[Dialetu uaröxiu|dialettu uařöxiu]] šcřicie da [[Culoumbu Gajòun]], publicôia a [[Uô]] 'nt'ei [[1963]] dau štoricu [[Mìliu Cošta]] per l'[[Accademia Urbainse]]. [[File:Antologia Ovadese.jpg|thumb|Přima pôgina d'l'''Antologia Ovadese'']] == Štoria e cuntegnü == L'''Antologia Ovadese'' a 'rgöia ei pueséie ciü cunusciüe d'[[Culoumbu Gajòun]], ansame a d'i šturnelli d'l'autù, côca tocu d'ei puemettu ''Niappe'' d'ei [[1944]] e řa racolta d'epigřômmi ''I limùgni du Dè''. Řa prudusiòun puetica d'ei Gajòun difôti a s'eřa difüza cun föii sbardlôi, pciti libřeti e pueséie an çima ai giurnôli lucôli. A [[Emilio Costa|Miliu Cošta]] vô l'impurtante meřitu d'avai misu 'nsame 'nt'ei [[1963]] sa racòlta d'tašti per l'[[Accademia Urbense|Accademia Urbainse]] e lé l'hô c'scì cuntribuì an maneřa fundamentôle a saivè da'i pasè du taimpu boun-na pôrte d'řa prudusiòun d'Gajòun, zunzàndaie ciü tôrdi řa racòlta d'vintiçeinque epigrômmi. Per štainde is lavù, ei Cošta l'hô çernü n'ortugřaféia ch'a ripièse ei regule dřubôie zô da [[Dumenicu Büffa]] per řa sò racòlta d'cansùgni pupulôri. Difôti, nt'řa sesiòun antintuolôia ''Avvertenza'' missa přima d'řa racòlta, ei cüřatù d'l'opeřa u fô rifeřimaintu a'i prublema d'l'[[Dialetu uaröxiu#Ortugraféia|ortugřaféia du dialettu uařöxiu]], špecialmainte an cunsciderasiòun d'řa scôrsa třadisiòun šcřicia, mô anche au třemaindu štôtu d'i cumpunimainti d'ei Gajòun da'i pountu d'višta ortugřaficu. == Notte == <references/> == Bibliugřaféia == * {{Çitta lìbbro|url=https://www.archiviostorico.net/libripdf/Gajone.pdf|tìtolo=Antologia Ovadese|outô=Emilio Costa|ànno=1963|editô=Accademia Urbense|çitæ=Oâ|léngoa=IT|cid=Costa, 1963}} == Ôtři prugetti == {{Interprogetto}} {{Letiatûa in lìgure}} [[Categorîa:Conponiménti in lìgure]] dd5iuvbsoj362fxtfsus9a4saxrrfg9 1 33204 274194 273962 2026-09-24T11:51:57Z Michæ.152 13747 /* Registraçión */ nêuva seçión 274194 wikitext text/x-wiki == Culoumbu Gajòun pueta uařöxiu == A-o momento son in contatto co-îna ProLoco da zöna pe-a realizaçión de 'na "Vôxe parlâ" in sciâ pagina "Coloumbu Gajòun", comme son za riêscîo a fâ con quella in sce "[[Uô|Oâ]]". Co-a modifica de l'11 setenbre, ò çernûo de levâ pe-o momento da-a pagina a traduçión do sazzo do Fiorenso Toso "''Colombo Gajone poeta ovadese''", ch'aiva fæto mi mæximo da l'italiàn a-o dialetto òvadéize, pe træ raxoìn prinçipæ: # A traduçión a gh'àiva di ciæi problêmi lengoistichi, dæto che pe tradûe a sofisticâ anâlixi do Toso aiva dovûo dêuviâ 'n muggio d'italianîximi e de soluçioìn tròppo sforsæ. Do resto, dòppo êsime consoltòu co-o sciô Guido Ravera, lê mæximo o m'aiva consegiòu de stâ atento a no dêuviâ de paròlle ò formóle italianizæ e pöco "sccette e viâxe"; # O testo o l'êa pöco enciclopédico e o se dilongâva tròppo, sensa rielaborâ ciù de tanto e informaçioìn da vivàgna òriginâia e co-îna generâle mancansa d'equilibrio co-e âtre seçioìn da pagina; # O testo, tròppo prolisso e artificiôzo, o l'êa pöco adatòu a êse lezûo pe fâne 'na Vôxe parlâ genoìnn-a, comme me son propòsto de fâ. A tutti i mòddi o testo de sta traduçión o resta sarvòu e òua m'inzegniö pe cavâne de informaçioìn bónn-e pe-a pagina "[[Antologia Ovadese]]" (comme ò za fæto in parte), donde son con tutta probabilitæ ciù adatæ. Se dónca, pòsso mette torna a traduçión donde a l'êa, comme mi riescio a conpletâ sto progetto de Vôxe parlâ, con consciderâ de longo però i problêmi descrîti chi de d'âto. [[Utente:Michæ.152|Michæ.152]] ([[Discûscioîn ûtente:Michæ.152|discuscioìn]]) 19:29, 14 set 2026 (CEST) :{{Ping|Michæ.152}} Ben pensà e u ne gh'è mia de chestiui: pe täntu ch'u gh'enträa au ciü cun l'<i>Antologia</i> u n'andarea che ben a bugiaghera, dapöi ti t'a puräi vegghe aa meju che tütti p'a manera de vurtära, p'essige stau ben apröu. E cumplimenti ancù p'u bellu travaju, bona! [[Utente:N.Longo|N.Longo]] ([[Discûscioîn ûtente:N.Longo|discuscioìn]]) 19:45, 14 set 2026 (CEST) :@[[Utente:Michæ.152|Michæ.152]] Màscima libertài in sce cumme fà, s'u se sciorte ciü bèn a regi(r)âlu a stu moddu nisciün prublêma. Cumplimènti ascì da mì, bun travaju! [[Utente:Arbenganese|Arbenganese]] ([[Discûscioîn ûtente:Arbenganese|discuscioìn]]) 21:10, 14 set 2026 (CEST) == Registraçión == Graçie a tutti pe l'agiutto! A-a fìn són ariêscîo a caregâ a registraçión in òvadéize. In azónta, o mæximo contatto ch'ò trovòu a Scirvàn o l'à realizòu 'na segónda registraçión co-a letûa do testo da parte de 'n'âtra vôxe; in ògni câxo, càrego anche quest'âtro file (scistemòu e megiòu) chi de sótta. {{Wikipedia parlâ|Culoumbu Gajòun 2.ogg|3=23-09-2026|4=Proloco di Silvano d'Orba}} [[Utente:Michæ.152|Michæ.152]] ([[Discûscioîn ûtente:Michæ.152|discuscioìn]]) 13:51, 24 set 2026 (CEST) 94vsrx84lrwmllnlqo3tg69qv2fblcu 0 33205 274172 273993 2026-09-23T13:02:53Z Arbenganese 12552 curesiun da u Marco Cassini 274172 wikitext text/x-wiki {{Ventemigliusu|càngio variànte=Sa pagina a l'è scrita en '''bligařencu'''}} U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. Stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’a l'aglisse trope sustanse, a l'eiřa gènte poveřa, è u ciǜ gřossu sustentamentu u l’eiřa dau daa tèrè è dae bestie che gh’eiřan. Üna de se bestie u l’eiřa přopiu u cuňigliu è a prepařassiun fa ente su modu u pařesce ch’a scie üna de ciǜ antighe deu punènte ligüře. == Stořia == U se diixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa fau cöixe sènsè ch'u se ghe levesse a pèle è i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama bassa è u peř u se brüxiava tütu. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlu, u nu se puřeva brüscař en cà, perché senù u faxia ouduř de brüxiau è de sařvaigu. Cand’u s’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cun u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]], i pulian a pèle ras-ciènduřà. U l'arestava ün cuňigliu ch’u l’eiřa grossu ascaixi u dugiu d’en cuňigliu spelau, peřché a pèle a mantegnia u grassu è tütu u restu. üna vota prepařau a su modu i u tagliavan a tochi è i u faxian cöixe enta cassařola, o devoute i u faixian èscì en sce u speu, u l’eiřa u piatu ciǜ tipicu deu paieřse. Auř i adopeřan u gařzu o u furnèř eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixèřlu propiu en sce a legna d’auřiva. Stiani i u prepařavan numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ün poucu peřsa, peřché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna è ch’i cunuscen a prepařassiun, nunca u nu se ne mangia ciǜ tantu. Ente i üřtimi ani u gh’è i "gourmet" ch’i seřcan è i dumandan entu paieřse peř pruařlu, ma ven ch’u ghe scie cařcün c’u sace fař. U cuňigliu brüscau a tanti u ghe fa anguscia peřché i sènten cheř ouduř de sařvaigu. Brüxènduřsé, u piglia ün güstu ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pèle a l’è grassa è u gh’è u grassu ch’u se descaglia. == Prepařassiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Uřibagu * Tùmbau * (Üna sevula) * Ün'ausa d’agliu * Auřiva, scia sařae che fřesche Peř brüscassař u cuňigliu ven prepařařlu a seiřa prima è levaighe i büeli. Üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlu cun ün poucu de savun de Mařsiglia, è sciügařlu cun üna pèssè. Cand’u l’è sciüütu vèn tagliařlu a tochi, cuscì da cöixèřlu. Agiuntařghe e èřbe, s’u se vöř èscì üna pumata è pöi deu [[Ruscese (vin)|vin russeřse]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> {{Cuxinn-a ligure}} [[Categorîa:Cuxìnn-a lìgure]] fnao0vc1ydjajqlyyelloaxvrzwnchw 274177 274172 2026-09-23T15:17:10Z Arbenganese 12552 /* Stořia */ maiuscula 274177 wikitext text/x-wiki {{Ventemigliusu|càngio variànte=Sa pagina a l'è scrita en '''bligařencu'''}} U '''cuňigliu brüscau'''<ref group="n.">U se ghe dixe {{IPA|[ku'ɹiʎu bry'skau]}}, cun <ň> fantasma ch'a se pařesce ciǜ a üna <ř></ref> u l’è ün mangiař tipicu deu paieřse de [[Avrigâ|Bligař]], ente a [[valà deu Nèřvia]]. Stiani a pupulassiun bligařenca u nu l’è ch’a l'aglisse trope sustanse, a l'eiřa gènte poveřa, è u ciǜ gřossu sustentamentu u l’eiřa dau daa tèrè è dae bestie che gh’eiřan. Üna de se bestie u l’eiřa přopiu u cuňigliu è a prepařassiun fa ente su modu u pařesce ch’a scie üna de ciǜ antighe deu punènte ligüře. == Stořia == U se diixe cuňigliu brüscau perché, a diferènsè deu solitu, u cuňigliu u l’eiřa fau cöixe sènsè ch'u se ghe levesse a pèle è i u faixian “brüscař”{{#tag:ref|U veřbu brüscař u l'è aixiau cume l'italian 'abbrustolire', 'tostare'. U se pařesce a brüscassař, ven dìe brüxatař ('bruciacchiare').<ref>{{Çitta|Cassini, 2023|p. 67}}</ref>|group=n.}}: i u metian in scia sciama bassa è u peř u se brüxiava tütu. Ma candu u gh’eiřa da brüscassařlu, u nu se puřeva brüscař en cà, perché senù u faxia ouduř de brüxiau è de sařvaigu. Cand’u s’eiřa tütu brüscassau, ascaixi cume u cařbun, cun u [[Savùn de Marseja|savun de Mařsiglia]], i pulian a pèle ras-ciènduřà. U l'arestava ün cuňigliu ch’u l’eiřa grossu ascaixi u dugiu d’en cuňigliu spelau, peřché a pèle a mantegnia u grassu è tütu u restu. Üna vota prepařau a su modu i u tagliavan a tochi è i u faxian cöixe enta cassařola, o devoute i u faixian èscì en sce u speu, u l’eiřa u piatu ciǜ tipicu deu paieřse. Auř i adopeřan u gařzu o u furnèř eletricu, ma u nu l’è a stessa cousa: peř tradissiun u faxia lögu cöixèřlu propiu en sce a legna d’auřiva. Stiani i u prepařavan numa en campagna, pöi a tradissiun a s’è ün poucu peřsa, peřché u gh’è ciü pochi ch’i aglien a cà en campagna è ch’i cunuscen a prepařassiun, nunca u nu se ne mangia ciǜ tantu. Ente i üřtimi ani u gh’è i "gourmet" ch’i seřcan è i dumandan entu paieřse peř pruařlu, ma ven ch’u ghe scie cařcün c’u sace fař. U cuňigliu brüscau a tanti u ghe fa anguscia peřché i sènten cheř ouduř de sařvaigu. Brüxènduřsé, u piglia ün güstu ch’u l’è üňicu, èscì peřché a pèle a l’è grassa è u gh’è u grassu ch’u se descaglia. == Prepařassiun == * Ün cuňigliu cu’u peř * Öřiu * Rusmařin * Uřibagu * Tùmbau * (Üna sevula) * Ün'ausa d’agliu * Auřiva, scia sařae che fřesche Peř brüscassař u cuňigliu ven prepařařlu a seiřa prima è levaighe i büeli. Üna vouta ch’u s’è brüscau lavařlu cun ün poucu de savun de Mařsiglia, è sciügařlu cun üna pèssè. Cand’u l’è sciüütu vèn tagliařlu a tochi, cuscì da cöixèřlu. Agiuntařghe e èřbe, s’u se vöř èscì üna pumata è pöi deu [[Ruscese (vin)|vin russeřse]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/09/03/le-ricette-di-renzo-bagnasco-coniglio-bruscau/|tìtolo=Le ricette di Renzo Bagnasco: “coniglio bruscau”|léngoa=IT|vìxita=2026-09-15}}</ref> == Bibliugřafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Marco Cassini|tìtolo=Apricaleidoscopica: Storia - Personaggi - Racconti - Leggende - Fatti e Luoghi misteriosi - Aneddoti - Zibaldino e Dizionario della lingua ancestrale di Apricale|url=https://www.rplibri.it/2023/08/25/francesco-improta-per-apricaleidoscopica-di-marco-cassini/|ànno=2023|editô=Erredi Grafiche Editoriali|çitæ=Zena|léngoa=LIJ, IT|cid=Cassini, 2023}} == Note == ;Rifeřimenti au dialetu <references group="n." /> ;Rifeřimenti au testu <references responsive="" /> {{Cuxinn-a ligure}} [[Categorîa:Cuxìnn-a lìgure]] 41821jk8xyefrvray0256th53hvtydb 0 33212 274188 274070 2026-09-23T18:54:25Z Ciaurlec 2675 categorizzata 274188 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} [[File:Coppia di camalli 1946.jpg|thumb|Coppia di camalli 1946|Camalli in sciô baçî de San Zòrzo into 1946]] O nómme di camàlli o derîva da-a paròlla àraba “hamal” che veu dî "faticatore a spalla". I camalli (scaregadoî do pòrto) camalâvan e mèrci ciù pezànti into pòrto de Zêna. O seu ùnico atrésso o l’êa in gancio e in sacco pe crovîse tésta e spalle quande camalâvan. Gh'êa pöi i caravana pe-e merci mêno pezànti. “Niuno presumi di venir ammesso nella Caravana se non sia di Bergamo”. Coscì dîva n’antîgo statûto zenéize quande, into 1340, vegnîva dæta sôlo a-a Conpagnîa di Caravàna a poscibilitæ do càrego e scàrego de mercançîe do Pòrto. D’inprinçipio i Caravàna àivan in Priô, pöi ciamòu Cónsole. Inta gêxa da Nòstra Scignôa do Càrmo, into 1342, a Conpagnîa di Caravàna Bergamaschi a l’àiva fæto èrze na capélla. N’âtra testimoniansa l’é o croxefìsso de légno do mìllequatroçénto, dîto di Caravàna, ch’o l’è òua conservòu into Musêo de Sant’Agostin. Perché a Zêna e òutoritæ no voeivàn i zenéixi ma i Bergamàschi inta Corporaçion di Caravàna? Pâ ch’òu motîvo o ségge o timôre che un’asociaçión poténte e bén òrganizâ poêse êse determinànte inte lòtte fra e fraçioìn çitadìnn-e. Ma perché pròpio i bergamàschi? Perché éan gràn lavoratoî, onèsti, generôzi, afidàbili. No zugâvan, no se picâvan, no giastemâvan, agiutàvan i conpagni maròtti e asoterâvan i seu conpagni mòrti. Aivan in scösalìn de tèia de jeans, o tìpico tesciûo zeneize, travagiâvan in Dugànn-a e s’òcupavan de mèrci ciù preçiôze. In Valbrembana àn dedicòu ‘na ciasétta ai Caravana definîi i “Facchini bergamaschi del porto di Genova”. I camàlli raprezentâvan o vêo cheu do pòrto, e donca de tùtta Zêna. O seu travàggio o l’à dæto pe sécoli o ciù fòrte sponción a tùtte e âtre ativitæ da çitæ. I camàlli êan òrgogliôzi de l’inportansa do seu travàggio, e o seu giamìn o l’êa aprexòu da tùtti perch’òu portâva richézza a 'na región. In camàllo fòrte feua de mexûa, Bartolomeo Pagano, o l’à fæto anche a parte de Maciste inte 'na pelicola do 1914. Da dòppo goæra i ténpi àn cangiòu e o prìmmo de màrso do 1946 a C.U.L.M.V. (Compagnia Unica fra i Lavoratori delle Merci Varie) a l’à ragrupòu tùtte e Conpagnîe di camàlli, ma con sénpre mêno bràsse e sénpre ciù mézzi. A Compagnia a dâva di getoìn ciamæ “rèsti” pe i spìcci da paga. Se metéivan insémme e pöi vegnîvan cangiæ in monêa de papê. [[Categorîa:Economìa]] 033eq98whvwaplfjh3p13epexd11kau 0 33228 274178 274148 2026-09-23T17:18:21Z Ciaurlec 2675 categorizzata 274178 wikitext text/x-wiki {| width=50% |- |style="background:red; color:white" width=10%|<div style="text-align:center">'''MA'''</div> |style="background:#FFB6C1; color:black"|Sa pågina chì a ř'è šcřiccia an '''maśunàiśe''', secùndu řa grafìa d’Pasquale Pastorino |} Éř '''Fòrte Geřemia''' a r’è 'na furtéssa d'l'[[Appennin ligure|Apenìn Ligure]] cuštřuia a 806 métri suvřa u livé déř måå, an sümma ař Múnte Geřemia. U s'tröva pôcu dištante dař [[Mâ Ligure|Måå Ligure]] (7 km an linea d’åřie) e ant'éř pùntu dànde s'ancùntran řa valåå du Cerüsa, queřřa du Leiřa e řa vålle Štüra. [[File:Forte Geremia Fronte.JPG|thumb|Éř Fòrte Geřemia]] == Geugrafìa == Dař pùntu d'višta d'l'aminištřasiùn, u s'tröva ant'éř cumüne d'[[Mason|Maśùn]], an pruvìncia d’Śena, ant'ra śona déř finåggiu cùn i cumüni d'[[Zena|Śena]] e d'[[Mê|Mée]]: ün u fuřma řa šcařpåå meridiunåle e l’åtru queřřa uřientåle déř Múnte Geřemia, éř břìccu dànd'i è štå fřabicå řa furtéssa. Éř Fòrte Geřemia u s'ne pöö végghe da řa štråå pruvinciåle 456 déř [[Passo do Turchin|påssu du Türchin]], peřchè a l’è bàin ašcùśu da ün bašciùn cuèrtu d'èřba, ch'u s'cunfùnde cùn řa sümma déř břìccu. Dai bařcùngni dřa furtéssa e dař cùřmu déř mèximu bašciùn i è 'na višta panuråmica štrepituśa sùvřa řa špùnda ligure tra [[Ôtri|Vutri]] e Crevaři e sùvřa řa šcařpåå uřientåle déř [[Mónte Béigoa|Múnte Béigua]]. Řa faciåå màištra deř fòrte, ch'a šporśe a Nord-Ovest, a s'pöö végghe bàin dař Múnte Dàinte, dař vxin Břiccu du Giånu, da řa Sella déř Barnè ch'a i è śü'sùtta e ascì da ün bùn toccu dřa štråå pruvinciåle déř Faiållu, ch'a påssa aràinte ař fòrte Geřemia. == Štória == Éř fòrte l’è štå fřabicåå da u geniu militåre du Régnu d'Itålia, a řa fìn d'l'Öttusàintu (finìì ant’éř [[1890]]), suvřa éř Múnte Geřemia (819 s.l.m.) da dànde u pia u nòmme, péř fuřmèe 'n cumplèssu d'furtésse che, cún řa vxìn-na Bateria Arésci, àuřa quåxi du tütto drüvåå, aivan u ścòpu d'cuntrulèe èř [[Passo do Turchin|påssu du Tüřchin]] e éř valåje an giřu. Řa cuštrüsiùn a r'è štåå prugetåå péř přutégge méju éř påssu d'l'Apenìn che, a partìi da u XIX séculu, l'aiva piå n’impurtànsa štorica e cumerciåle péř tütte éř vålli dèř Punàinte śenàiśe e péř řa mèxima [[Zena|Śéna]]. Ér dùe cuštrüsiùn d’vårdia, cunturnåje da ün gřossu canåå, sùn štåje furnìe d'ün telégrafu e d'ün-na štråå militåre péř peřmétte ‘n culegamàintu fåsile e lèštu. An pée fìn-na a řa [[Primma Goæra Mondiâ|přümma guèra mundiåle]], řa Bateria Arésci a ř'è štåå culpìa éř 28 de śnèe dèř [[1914]] da ne šciòppu dřa puvřéřa che nu sùlu a l'å purtå a řa mòrte d’quåřche surdåttu ma a řå ruvinåå ascìi d’tante pårti dřa bateria. A ř’è štåå dapöö abandunåå, suvřatüttu peřchè a n’éřa ciü ovřåå ant'éř guère, e ancöö u s’pöö ancùu végghe éř còřpu d’vårdia e u ciasåå ch’u i è davànti, dànd’i eřan éř puštasiùn d’fö e řa casèřma. Éř fòrte Geřemia anvéce a ř’è 'na casèřma d’přéa d’dûi ciàngni, abandunå a fìn di ågni trànta e andåå adåxiu adåxiu in ruvìn-na. Řa casèřma a puàiva cuntégne ciü d’sàintu surdåtti e l’armamàintu a l’éřa cumpòštu da dûi canùngni da 9 BR/Ret e da séi canùngni da 12 BR/Ret, dliscì puàivan cuntrulèe řa valåå du Türchin e i břìcchi du Štüra e Veśùlla. Řa puvřéřa, sequadråå da ün vòtu a ané, a ř’è štåå missa dràintu ař Múnte Geřemia e 'na galeřìa-andåme a peřmétte ancùu d’arüvèje da řa casèřma. Ant’ün àngulu dřa casèřma i è ‘na puštasiùn ch’a servìva péř vardèe l’andrùn, u ciasåå ch’u i é davànti e suvřatüttu řa štråå pér entrèe ant’éř fořte. Éř fòrte Geřemia a l’è d’pruprietåå déř cumüne d'Maśùn che, gřåssie a impurtànti lavùi d’reštàuru tra éř 1998 e u 2012, u l'å trašfurmåå ant'ün ciàintru vixite e d'sùšta déř Påřcu Natüråle Regiunåle déř Béigua. Da u štàimbře du [[2016]] n'asuciasiùn a s'ocupa dřa söö gestiùn e a övřa éř pòštu cùmme rifügiu cún camřådde péř duřmìi e seřvìsiu dixnèe e sàina, prumuvàindu dürante l’ånnu diversci evàinti. == Åtri prugetti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Architetûe da Ligùria]] [[Categorîa:Çittæ metropolitann-a de Zena]] qja1vv11ga7n62cf6azh2e2gg3fed9r 10 33233 274187 2026-09-23T18:09:02Z N.Longo 12052 + tl 274187 wikitext text/x-wiki {{Léngoe|Gl}}<noinclude> [[Categorîa:Template léngoe di colegaménti estèrni]]</noinclude> kf5tlxp109dqrk87q1jy95vfo0rzp3p