Wikipedia
lijwiki
https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Speçiale
Discûscion
Utente
Discûscioîn ûtente
Wikipedia
Discûscioîn Wikipedia
Immaggine
Discûscioîn immaggine
MediaWiki
Discûscioîn MediaWiki
Template
Discûscioîn template
Agiûtto
Discûscioîn agiûtto
Categorîa
Discûscioîn categorîa
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Lengoe de l'India
0
3526
274831
232037
2026-10-17T18:48:27Z
N.Longo
12052
cat
274831
wikitext
text/x-wiki
{{Zeneize}}
[[File:South Asian Language Families.png|thumb|Mappa lengoistica de l'India]]
In [[India]] se parla a-o manco 800 lengue diferente con ciù de 2000 dialetti, a constituçion indiann-a a l'hs sancìo l'uso de l'[[Lèngoa ingleise|ingleise]] e de l'[[Lengua hindi|hindi]] comme lengue de comunicaçion do governo federâ. Dappeu ogni stato o l'ha definio e so lengue ofiçiæ.
== Lengoe ofiçiæ (Governo çentrâ) ==
*[[Lengua hindi|Hindi]]: a l'è a lengua prinçipalmente usâ da o governo pe e comunicaçioin co i stati che ghe l'han comme lengua ofiçiâ.
*[[Lèngoa ingleise|Ingleise]]: a l'è a lengua usâ da o governo pe e comunicaçioin co i stati che no g'han l'hindi comme lengua ofiçiâ.
== Lengoe riconosciûe da-a costituçión de l'India ==
Oltre l'hindi e l'ingleise ätre 21 lengue son reconosciùe da-a costituçion comme lengue ofiçiæ:
#'''[[Lengua assameise|Assameise]]''' — Lengua ofiçiâ de l'[[Assam]]
#'''[[Lengua bengali|Bengali]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Tripura]] e do [[West Bengal]]
#'''[[Lengua bodo|Bodo]]''' — Lengua ofiçiâ de l'[[Assam]]
#'''[[Lengua dogri|Dogri]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Jammu e do Kashmir]]
#'''[[Lengua gujarati|Gujarati]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Dadra e Nagar Haveli]], [[Daman e Diu]] e do [[Gujarat]]
#'''[[Lengua kannada|Kannada]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Karnataka]]
#'''[[Lengua kashmiri|Kashmiri]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Jammu e Kashmir]]
#'''[[Lengua konkani|Konkani]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Goa]]
#'''[[Lengua maithili|Maithili]]''' - Lengua ofiçiâ do [[Bihar]]
#'''[[Lengua malayalam|Malayalam]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Kerala]], [[Pondicherry]] e do [[Lakshadweep]]
#'''[[Lengua manipuri|Manipuri]]''' (dïta ''Meitei'' o ''Meithei'' ascì) — Lengua ofiçiâ do [[Manipur]]
#'''[[Lengua marathi|Marathi]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Maharashtra]] e do [[Goa]]
#'''[[Lengua nepaleise|Nepaleise]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Sikkim]]
#'''[[Lengua oriya|Oriya]]''' — Lengua ofiçiâ de l'[[Orissa]]
#'''[[Lengua punjabi|Punjabi]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Punjab (India)|Punjab]] e do [[Chandigarh]], segonda lengua ofiçiâ do [[Delhi]] e do [[Haryana]]
#'''[[Lengua sànscrita|Sànscrito]]''' — Lengua de l'[[Induiximo]],
#'''[[Lengua santali|Santhali]]''' — Lengua de tribù Santhal do Cian de Chota Nagpur (che o comprende i stati do [[Jharkhand]], [[Bihar]], [[Orissa]] e do [[Chattisgarh]])
#'''[[Lengua sindhi|Sindhi]]''' — Lengua di [[Sindhi]]
#'''[[Lengua tamil|Tamil]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Tamil Nadu]], [[Pondicherry]] e de l'[[Andaman e Isoe Nicobar]].
#'''[[Lengua telugu|Telugu]]''' — Lengua ofiçiâ de l'[[Andhra Pradesh]], [[Pondicherry]] e de l'[[Andaman e Isoe Nicobar]].
#'''[[Lengua urdu|Urdu]]''' — Lengua ofiçiâ do [[Jammu e do Kashmir]], [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]] e de l'[[Uttar Pradesh]]
== Vôxe corelæ ==
* [[Clasificaçión de léngoe|Clascificaçion de lengue]]
== Atri progetti ==
{{Interprogetto}}
[[Categorîa:Lenguistega]]
[[Categorîa:Ìndia]]
ajwt3f8yrip45hpex5roz9ymezkh003
Centräle elettrica de Vuè
0
3873
274833
264854
2026-10-17T18:52:51Z
N.Longo
12052
+ cat
274833
wikitext
text/x-wiki
{{Savuneize}}
[[Immaggine:Vado Ligure-IMG 1570.JPG|miniatura|267x267px|A centräle de Vuè]]
A '''Centräle elettrica de Vuè''' a se tröva in t'a zóna de cunfìn d'i cumüni de [[Vuè]] e [[Cuggiæn|Cüggiæn]], a 600 m da u [[mä]], in t'a cunca da [[räda]]. Sta lucalitae a l'aea staeta scelta pe' i vantaggi ch'a cumpórta da u puntu de vista d'a façilitae in t'i culegamenti a-e lignie de trasmisciùn, pe' a puziçiùn baricentrica rispett'a-e aree de ciü fórte cunsümmu [[Energîa|d'energia]], p'a-a façilitae d'appruvigiunaméntu d'u [[carbon|carbùn]] e p'a-a disponibilitae illimitä d'[[Ægoa|aegua]] marinn-a p'ou raffreddamentu di cundensatui e d'i ausiliari.
A çenträle originaria a cunstäva de 4 grüppi termuelettrici de putensa numinäle de 320 MW, intrae in serviçiu tra u 27 mazzu [[1970]] e u 6 dixembre [[1971]].
Ün d'i gruppi u l'è staetu demuliu e rifaetu in t'u 2005-2006. Tra a fin d'u [[2006]] e l'inisiu d'u [[2007]] u l'è intrö in funsiùn u gruppu a [[turbogas]], e u gh'è u prugettu de purtä a pärte a carbun a 460 MW.
U carbun u chinn-a da u silo insce 5 alimentatui a nastru ch'i dôsan quellu ch'u serve insce ätrettanti muìn, a asse verticäle e d'u tipu a piste e sfere maxinanti, a segunda d'u carigu.
E due çiminée, faete de inn-a canna esterna de ciümentu armö, inn-a intercapedine e inn-a canna interna de muìn refrâtäi antiacidi, l'an in'artessa de 200 metri, cun in diàmetru de föa a-a bäse de 14,96 metri e a-a punta de 8,88.
== Ätri prugètti ==
{{Interprogetto}}
[[Categorîa:Vuè]]
[[Categorîa:Architetûe da Ligùria]]
[[Categorîa:Infrastrutûe]]
d7uegyb0uq1c3hov2odfrc19loarw3f
Proserpio
0
25298
274838
214870
2026-10-18T09:13:09Z
Luensu1959
1211
nomme locale
274838
wikitext
text/x-wiki
'''Proserpio''' (''Preserp'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]].
{{Divisione amministrativa
|Nome = Proserpio
|Panorama =
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Divisione amm grado 1 = Lombardia
|Divisione amm grado 2 = Commo
|Amministratore locale = Barbara Zuccon
|Partito = lìsta cìvica ''Il paese che vogliamo''
|Data elezione = 27-5-2019
|Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}}
|Divisioni confinanti = [[Canzo]], [[Castelmarte]], [[Erba (Italia)|Erba]], [[Longone al Segrino]]
|Nome abitanti = (it) ''Proserpini''
|Patrono =
|Festivo =
|Mappa = Map_of_comune_of_Proserpio_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg
|Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Proserpio inta provìnsa de Commo.
}}
== Giögrafîa ==
== Stöia ==
== Pòsti de interèsse ==
=== Architetûe religiôze ===
=== Architetûe civîli ===
== Economîa ==
== Coltûa ==
== Manifestaçioîn ==
== Fèste e fêe ==
== Comunicaçioîn ==
== Aministraçión ==
{{clear}}
== Âtri progètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Commo}}
[[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]]
24p4m7g7zn4anqzlhf6c5dc4dbgcn9m
Pusiano
0
25299
274839
214871
2026-10-18T09:14:13Z
Luensu1959
1211
nomme locale
274839
wikitext
text/x-wiki
'''Pusiano''' (''Pusian'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]].
{{Divisione amministrativa
|Nome = Pusiano
|Panorama = Pusiano.jpg
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Divisione amm grado 1 = Lombardia
|Divisione amm grado 2 = Commo
|Amministratore locale = Andrea Maspero
|Partito = lìsta cìvica
|Data elezione = 16-5-2011
|Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}}
|Divisioni confinanti = [[Canzo]], [[Cesana Brianza]] (LC), [[Eupilio]]
|Nome abitanti = (it) ''Pusianesi''
|Patrono =
|Festivo =
|Mappa = Map_of_comune_of_Pusiano_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg
|Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Pusiano inta provìnsa de Commo.
}}
== Giögrafîa ==
== Stöia ==
== Pòsti de interèsse ==
=== Architetûe religiôze ===
=== Architetûe civîli ===
== Economîa ==
== Coltûa ==
== Manifestaçioîn ==
== Fèste e fêe ==
== Comunicaçioîn ==
== Aministraçión ==
{{clear}}
== Âtri progètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Commo}}
[[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]]
ho9y5cq2c4k2a8wn3j9w8evny5y185l
Rovellasca
0
25303
274840
229817
2026-10-18T09:15:57Z
Luensu1959
1211
nomme locale
274840
wikitext
text/x-wiki
'''Rovellasca''' (dîta ''Rovellasca'' in lengoa lombarda ascì) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]].
{{Divisione amministrativa
|Nome = Rovellasca
|Panorama = Rovellasca - chiesa dei Santi Pietro e Paolo - campanile.jpg
|Didascalia = Rovellasca, a gêxa
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Divisione amm grado 1 = Lombardia
|Divisione amm grado 2 = Commo
|Amministratore locale = Sergio Zauli
|Partito = céntro-drîta
|Data elezione = 26-5-2019
|Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}}
|Divisioni confinanti = [[Bregnano]], [[Lazzate]] (MB), [[Lomazzo]], [[Misinto]] (MB), [[Rovello Porro]]
|Nome abitanti = (it) ''Rovellaschesi''
|Patrono = Sànti Pê e Pòulo
|Festivo = 29 zùgno
|Mappa = Map_of_comune_of_Rovellasca_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg
|Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Rovellasca inta provìnsa de Commo.
}}
== Giögrafîa ==
== Stöia ==
== Pòsti de interèsse ==
=== Architetûe religiôze ===
=== Architetûe civîli ===
== Economîa ==
== Coltûa ==
== Manifestaçioîn ==
== Fèste e fêe ==
== Comunicaçioîn ==
== Aministraçión ==
{{clear}}
== Âtri progètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Commo}}
[[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]]
iuu5gyi2dfej61a3k1soil12llxqya9
Rovello Porro
0
25304
274841
214876
2026-10-18T09:16:53Z
Luensu1959
1211
nomme locale
274841
wikitext
text/x-wiki
'''Rovello Porro''' (''Rovell'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Commo]].
{{Divisione amministrativa
|Nome = Rovello Porro
|Panorama =
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 3
|Divisione amm grado 1 = Lombardia
|Divisione amm grado 2 = Commo
|Amministratore locale = Paolo Pavan
|Partito = LN
|Data elezione = 25-6-2017
|Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}}
|Divisioni confinanti = [[Cogliate]] (MB), [[Gerenzano]] (VA), [[Lomazzo]], [[Misinto]] (MB), [[Rovellasca]], [[Saronno]] (VA), [[Turate]]
|Nome abitanti = (it) ''Rovellesi''
|Patrono = Sànti Pê e Pòulo, Biâ Vèrgine do Càrmo
|Festivo =
|Mappa = Map_of_comune_of_Rovello_Porro_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg
|Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Rovello Porro inta provìnsa de Commo.
}}
== Giögrafîa ==
== Stöia ==
== Pòsti de interèsse ==
=== Architetûe religiôze ===
=== Architetûe civîli ===
== Economîa ==
== Coltûa ==
== Manifestaçioîn ==
== Fèste e fêe ==
== Comunicaçioîn ==
== Aministraçión ==
{{clear}}
== Âtri progètti ==
{{Interprogetto}}
{{Comûni da Provinsa de Commo}}
{{Contròllo de outoritæ}}
[[Categorîa:Comûni da provinsa de Commo]]
mupqw0kwk1tok9042h38mwcj8jc96v1
Sé(r)ie A (balùn)
0
30000
274836
274636
2026-10-17T21:49:12Z
N.Longo
12052
2026
274836
wikitext
text/x-wiki
{{Âtri ûxi|càngio variànte=Pe' de pagine cu'u mèximu numme, vegghe|tìtolo=[[Serie A]]}}
{{Arbenganese|variànte= sitadìn}}
{{Conpetiçión sportîva
|nome = Sé(r)ie A
|sport = Balón (zêugo)
|tipologia = Club
|confederazione = F.I.P.A.P.
|nazione = {{ITA}}
|titolo = Campiùn d'Italia
|apertura = Arvì
|chiusura = Nuvènbre
|partecipanti = 12 squaddre
|retrocessione = [[Sé(r)ie B (balùn)|Sé(r)ie B]]
|sito = [http://www.fipap.it/ FIPAP]
|fondazione = 1912
|detentore = {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni
|trofeo = [[File:scudetto.svg|80px]]
|nome trofeo = Scüdettu
|formato = Gi(r)ùn a l'italiâna
|organizzatore = F.I.P.A.P.
}}
A '''Sé(r)ie A''' (''Serie A'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) a l'è a mascima categu(r)ìa e a cumpetisiùn italiâna ciü impurtante de [[Balón (zêugo)|balùn]], inandiâ fìn dau [[1912]] e che au dì d'ancöi a l'è rivâ aa sò edisiùn nüme(r)u sèntu e trê.
== Sto(r)ia ==
Scibèn che i primmi turnei de balùn i remuntan aa fìn de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]], au tèmpu de di zügaûi legenda(r)i cumme u [[Giuseppe Filippa]], dìtu "Ghindo", de [[Cravanzana|Cravansâna]], u primmu campiunàu regula(r)e de sta disciplìna lì u s'è zügàu numma che du [[1912]]. Fra i atleti ciü mensunèi de quelli ànni, u se pò regurdà u [[Riccardo Fuseri]], campiùn pe' quattru ànni daa fi(r)a, u [[Pierino Bonsignore]] e u [[Maggiorino Bistolfi]], cun dui scüdetti a tésta, e u [[Raffaele Ricca]], ch'u l'ha guagnàu quattru campiunèi. Intu cursu d'ina partìa in [[Asti]] du [[1920]], u [[Milin Panizzi]] de [[Sanremu|Sanremmu]] u l'ha ti(r)àu in balùn de 180 grammi a 'na distansa de 87,5 mêtri, au puntu ch'u l'ha marcàu ün di record ciü antìgu du balùn. Inte st'etè lì, u campiunàu de balùn u l'é(r)a bèn cunusciüu e u ti(r)ava tanti tifusi, tantu da zügâsela cu'u növu sport du [[Zeugo do ballon|futuballu]]. De ciü, u se pò regurdà cumme u [[Vittorio Pozzo]], cumisa(r)iu tecnicu da [[Naçionâ de balon de l'Italia|nasiunâle italiâna de balùn]] ch'a l'ha guagnàu dui mundiâli, u [[Carlo Parola]], u [[Renato Cesarini]] e tanti âtri zügaûi de futuballu, i l'avessen zügàu ascì au balùn.
Inti [[Anni 1930|ànni Trènta]] u balùn u l'è passàu sutta a l'urganizasiùn spurtìva de l'Urganizasiùn Nasiunâle du Dòppu Travaju (OND), che alantu(r)a a gestìva tütte ste ativitè, ma u nu l'ha piàu gua(r)i de finansiamènti e u s'è truvàu int'in mumèntu de gran crisi, pe' êsse missu daa parte intu panu(r)amma spurtìvu nasiunâle. Alantu(r)a u campiunàu u l'axeva tòstu ninte de impurtansa, cu'in nüme(r)u bèn picìn de quadrette ch'e ghe zügavan. Adiritü(r)a, du [[1937]], au campiùn [[Paolo Rossi (zügaû de balùn)|Paolo Rossi]] u nu l'è stètu puscibile de difènde u sò titulu scicumme che l'urganizasiùn a nu gh'axeva dìtu pe' tèmpu de l'imprinsippiu da cumpetisiùn. Intu mese de mazzu du [[1946]] u s'è tegnüu in incuntru de tifusi e veggi dirigènti a [[Turin|Tü(r)ìn]] cu'u fìn de mettise insemme int'ina federasiùn, ma i travai i sun andèti avanti pe' tantu tèmpu e, intu mese de dixèmbre de stu ànnu, u balùn u l'è finìu inta federasiùn du [[Tanboêto (spòrt)|tambu(r)éllu]].
De lungu inte quelli ànni, sübitu dòppu a fìn da guèra, u gh'é(r)a restàu numma che quarche zögu du balùn ch'u funsiunava, cun tütta a gestiùn che inta pratica a s'é(r)a strêta ai trèi impianti de Tü(r)ìn, Arba e Acqui, ch'i l'axevan finìu pe' mangiâghe surva. De ciü, u campiunàu u se zügava de setèmbre, aa fìn da stagiùn spurtìva che, pe'u ciü, a l'é(r)a dedicâ ai trufei, tantu che i zügaûi i nu l'é(r)an mancu inte meju cundisiùi pe'u scüdettu. U campiunàu da mascima sé(r)ie u l'è stètu turna inandiàu a partì dau [[1947]] (sènsa ch'u se interumpisse ciü menu che du [[2020]], ànnu da [[Pandemîa de COVID-19|pandemìa COVID-19]]), cu'e pôche quadrette ch'u gh'é(r)a e a sfidda ritruvâ fra l'[[Augusto Manzo]], ch'u l'è cunscide(r)àu fra i zügaûi ciü forti inta sto(r)ia du balùn, e u sò stò(r)icu aversa(r)iu, u [[Francesco Gioetti]]. Defèti, fra u 1947 e u [[1951]], u Manzo u l'è sciurtìu vincitû du campiunàu pe' sinque votte daa fi(r)a, in'impresa che nisciün u l'ha ciü ripetüu. De ciü, du [[1942]], u Manzo u l'axeva piàu parte ascì au campiunàu de [[balón co-o brasàllo|balùn cu'u brasallu]], dund'u l'ha guagnàu cuntr'ai specialisti ciü mensunèi de stu sport.
Cun l'imprinsippiu di [[Anni 1950|ànni '50]], u balùn u l'ha turna cumensàu a svilüpâse grassie ai spunciùi de di diretûi, a cumensà da quellu du zögu du balùn de Arba, u [[Romualdo Isnardi]], e du giurnalista da ''Gazzetta d'Alba'' [[Remo Gianuzzi]], cun l'ubietìvu de libe(r)à u balùn dae scumisse e d'arvìlu ai zùeni, faxèndulu cunusce in sci giurnâli. Du [[1951]], a Tü(r)ìn, a l'è stèta dunca fundâ l'Üniùn Italiâna de Balùn Lastegu (UIPE, ''Unione Italiana Pallone Elastico''), cu'a presènsa, fra i âtri, de l'Isnardi, du Gianuzzi e du Manzo.
Inte stu mòddu, u balùn u l'ha turna cumensàu a ti(r)à l'interèsse da stampa: de sti tèmpi, di giurnâli cumme ''La Stampa'', ''Il Popolo Nuovo'', ''Tuttosport'', a ''Gazzetta del Popolo'', ''[[O Secolo|Il Secolo XIX]]'' e u ''Corriere del Popolo'' i l'han cumensàu a pübbricà a cronaca di fèti lighèi au balùn. De ciü, u s'è inaugü(r)àu di növi zöghi du balùn a [[Còrcre|Carca(r)e]], [[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]], [[Imperia|Impe(r)ia]], [[Sêva]], [[Cuni]] e [[Bra]], mèntre i sun turnèi in ativitè quelli de [[Asti]], [[Bene Vagienna]] e [[Löa]]. Du [[1951]], a finâle du turneu de Tü(r)ìn fra l'Augusto Manzo e u [[Franco Balestra]], zügâ au mèximu tèmpu du [[Derby (sport)|derby]] de futuballu da sitè, a l'ha avüu ciü de 5.000 spetatûi. De lungu de sti ànni, u balùn u l'è vegnüu in sport ciü da prufesciunisti: u Franco Balestra, campiùn de [[Prelà]], du [[1953]] u l'è passàu aa ''Sapet Torino'' cu'in cuntrattu da 500.000 franchi a l'ànnu, pôcu mênu de quantu i piavan i zügaûi de futuballu ma che, a ògni moddu, a l'é(r)a ina pâga bèn impurtante. Pe'u fètu che i turnei i faxevan guagnà pa(r)eggi dinè a quelli ch'i l'inandiavan, levandu de interèsse pe'u campiunàu, du [[1959]] a federasiùn a l'ha decisu che tütte e squaddre da primma e da segunda categu(r)ìa e gh'avessen da pusâse armenu u dì de primma de partìe du campiunàu.
Cu'i [[Anni 1960|ànni '60]], u campiunàu u l'è turna vegnüu a cumpetisiùn spurtìva ciü impurtante da stagiùn, mèntre che i turnei i l'é(r)an chinèi pe' nüme(r)u e frequènsa. Sti ànni i sun stèti in mumèntu de gran interèsse pe'u balùn, cun migiè de tifusi a mi(r)à ae partìe de grandi campiùi cumme u [[Piero Alemanni]], l'[[Aurelio Defilippi]], u [[Donato Feliciano]], u [[Beppe Corino]] e u [[Guido Galliano]]. A fìn de st'epuca lì a l'è segnâ, du [[1964]], dau retì(r)u de l'Augusto Manzo e, du [[1967]], daa demulisiùn du grande zögu du balùn de Tü(r)ìn, l'''Edmondo De Amicis''. De dòppu a l'è tacâ a rivalitè fra u [[Felice Bertola]] e u [[Massimo Berruti]], ch'i se sun cuntesi u titulu pe' tòstu vint'ànni.
Du [[1983]] u s'è zügàu pe'a primma votta u turneu da [[Cuppa Italia (balùn)|Cuppa Italia]] e, a partì dau [[1992]], e sun stète inandièi e primme cumpetisiùi internasiunâli. Da ste lì u s'è pöi svilüpàu u [[canpionòu mondiâle di spòrt sferìstichi|campiunàu mundiâle di sport sfe(r)ìstichi]], ch'u s'è zügàu in Italia du [[2004]].
== Funsiunamèntu ==
A Sé(r)ie A a l'è u turneu ciü impurtante e a mascima categu(r)ìa du [[campiunàu italiàn de balùn]], cun duzze quadrette, tantu daa [[Liguria|Ligü(r)ia]] che dau [[Piemonte|Piemunte]], ch'e s'ou zögan. Stu turneu lì u l'è inandiàu inte trê fase, segundu a cuscì dìta "formula Bresciàn".
A primma parte du campiunàu, quella ciü impurtante, a l'è a cuscì dìta ''[[Stagión sportîva|regular season]]''. Inte sta fase lì i ghe sun i scuntri dirètti fra tütte e quadrette du campiunàu, int'in urdine ch'u ne vegne daa sò pusisiùn inta stagiùn passâ. A furma duve(r)â a l'è quella du cuscì dìtu [[gîón a l'italiànn-a|gi(r)ùn a l'italiâna]], pe' 22 giurnè inte tüttu, cun de partìe d'andâ e de returnu ai növe zöghi. In scia base di exiti de ste partìe, e primme quattru squaddre e pìan parte ai ''play-off'', quelle daa 5° a l'8° pusisiùn e zögan i ''play-out'' e e ürtime quattru clascifichè e finìscian int'in gi(r)ùn pe'a sarvessa<ref name=":0">{{Çitta web|url=http://www.fipap.it/documenti-federali/regolamenti/category/168-pallapugno.html?download=1739:regolamento-campionato-serie-a|tìtolo=Campionato Nazionale Serie A - A.S. 2026|léngoa=IT|vìxita=2026-10-05|outô=F.I.P.A.P.}}</ref>.
Sti trèi gi(r)ùi i sun turna inandièi a l'italiâna, cun l'urdine de partìe d'andâ e de returnu ch'u l'è dètu daa pusisiùn ch'e rivan aa fìn da primma fase. Inta segunda fase, au pòstu di trèi punti da ''regular season'', e vito(r)ie e ne van dui s'e sun guagnèi pe' 9-8 o 9-7 (cu'in puntu ch'u l'è dètu a l'âtra quadretta), sedunca e ne van de lungu trèi. Sti punti i se zuntan a quelli zà guagnèi e tütti insemme i fan a clascifica aa fìn da segunda fase<ref name=":0" />.
E primme due quadrette ai ''play-off'' e se guagnan l'intrâ dirètta ae semifinâle pe'u scüdettu; i âtri dui pòsti i sun pe' chi u l'ha guagnàu i spa(r)eggi fra e âtre due quadrette di ''play-off'' e e primme due di ''play-out''. Inti spa(r)eggi a partìa a l'è ünica (cun cubbie 3° ''play-off'' cuntru 2° ''play-out'' e 4° ''play-off'' cuntru 1° ''play-out''), au primmu ai növe zöghi, e pe' [[zögu du balùn]] u l'è sernüu quellu da meju clascificâ. E quadrette clascifichèi ae ürtime due pusisiùi du gi(r)ùn pe'a sarvessa e sun retrucèsse inta [[Sé(r)ie B (balùn)|Sé(r)ie B]]<ref name=":0" />.
A Sé(r)ie A a finìsce cu'e semifinâle e a finâle du scüdettu, dunde e quattru qualifichèi a l'ürtima fase e zögan de partìe d'andâ, de returnu e, s'u l'è u câxu, de spa(r)eggiu. E cubbie de semifinâle e sun a 1° ''play-off'' cuntr'a chi u l'ha guagnàu u passaggiu fra a 4° ''play-off'' e a 1° ''play-out'' e a 2° di ''play-off'' cuntr'a l'âtra quadretta ch'a l'agge guagnàu i spa(r)eggi. A partìa d'andâ a se tegne in sciu campu da quadretta ch'a l'è ciü âta inta clascifica, u spa(r)eggiu u l'è de lungu in sc'in campu neutrâle<ref name=":0" />.
De ciü, e quattru quadrette meju clascifichèi aa fìn da ''regular season'' e se guagnan a partecipasiùn aa [[Cuppa Italia (balùn)|Cuppa Italia]] de categu(r)ìa<ref name=":0" />.
== Arbu d'ò(r)u ==
{{Véddi ascì|Arbu d'ò(r)u du campiunàu italiàn de balùn|càngio variànte=U mèximu argumèntu in detaju}}
Chi sutta u gh'è l'arbu d'ò(r)u [[campiunàu italiàn de balùn]]. A partì daa sò primma edisiùn, ch'a s'è zügâ du [[1912]], u titulu u l'è stètu guagnàu da quadrette de vintöttu sitè dife(r)ènti.
{{Colonne}}
* 1912: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} '''Munduì''' (1°)
* 1913: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Munduì (2°)
* 1914: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Munduì (3°)
* 1915: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Munduì (4°)
* 1917: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} '''Tü(r)ìn''' (1°)
* 1918: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (2°)
* 1919: {{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} '''Bra''' (1°)
* 1920: {{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} '''Acqui''' (1°)
* 1921: Turneu individuâle
* 1922: {{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} Bra (2°)
* 1923: {{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} '''Acqui''' (2°)
* 1924: {{Scìnbolo|600px Verde Arancione e Bianco.png}} '''Beinette''' (1°)
* 1925: {{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} '''Impe(r)ia''' (1°)
* 1926: {{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} Impe(r)ia (2°)
* 1927: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} '''Cuni''' (1°)
* 1928: {{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} '''Asti''' (1°)
* 1929: {{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} Bra (3°)
* 1930: {{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} '''Neive''' (1°)
* 1932: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (3°)
* 1933: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (4°)
* 1934: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (5°)
* 1935: {{Scìnbolo|600px vertical bicolor White HEX-00A1DF.svg}} '''Canelli''' (1°)
* 1936: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} '''Arba''' (1°)
* 1937: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (6°)
* 1938: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (2°)
* 1947: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (3°)
* 1948: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (4°)
* 1949: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (5°)
* 1950: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (6°)
* 1951: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (7°)
* 1952: {{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} Impe(r)ia (3°)
* 1953: {{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} '''Augusta Benese''' (1°)
* 1954: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Munduì (5°)
* 1955: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (7°)
* 1956: {{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} '''Acqui''' (3°)
{{Colonne spezza}}
* 1957: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (8°)
* 1958: {{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} '''Aspe Sêva''' (1°)
* 1959: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (9°)
* 1960: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (10°)
* 1961: {{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Tü(r)ìn (11°)
* 1962: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (8°)
* 1963: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (2°)
* 1964: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (3°)
* 1965: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (4°)
* 1966: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} '''Andö(r)a''' (1°)
* 1967: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Andö(r)a (2°)
* 1968: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Andö(r)a (3°)
* 1969: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} '''Canâ''' (1°)
* 1970: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (5°)
* 1971: {{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} '''A Cêve''' (1°)
* 1972: {{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} A Cêve (2°)
* 1973: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} '''Munastê Burmia''' (1°)
* 1974: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Munastê Burmia (2°)
* 1975: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (9°)
* 1976: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (6°)
* 1977: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (10°)
* 1978: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Munastê Burmia (3°)
* 1979: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (11°)
* 1980: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Munastê Burmia (4°)
* 1981: {{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Munastê Burmia (5°)
* 1982: {{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} '''San Steva Berbu''' (1°)
* 1983: {{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} '''Cengiu''' (1°)
* 1984: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (12°)
* 1985: {{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} San Steva Berbu (2°)
* 1986: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (13°)
* 1987: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (7°)
* 1988: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (8°)
* 1989: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (2°)
* 1990: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (3°)
{{Colonne spezza}}
* 1991: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (14°)
* 1992: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (15°)
* 1993: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} '''Curtemilia''' (1°)
* 1994: {{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} '''Tàggia''' (1°)
* 1995: {{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} '''U Duseu''' (1°)
* 1996: {{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} U Duseu (2°)
* 1997: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} '''Spignu Munferàu''' (1°)
* 1998: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (9°)
* 1999: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (10°)
* 2000: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (11°)
* 2001: {{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} '''Muntexéllu d'Arba''' (1°)
* 2002: {{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Muntexéllu d'Arba (2°)
* 2003: {{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} San Steva Berbu (3°)
* 2004: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (12°)
* 2005: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (13°)
* 2006: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (16°)
* 2007: {{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} '''Duliàn''' (1°)
* 2008: {{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Verde.png}} '''Dian d'Arba''' (1°)
* 2009: {{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} '''Villanöva de Munduì''' (1°)
* 2010: {{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Villanöva de Munduì (2°)
* 2011: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (4°)
* 2012: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (17°)
* 2013: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (5°)
* 2014: {{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canâ (6°)
* 2015: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (18°)
* 2016: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} '''Castagnö(r)e de Lanse''' (1°)
* 2017: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnö(r)e de Lanse (2°)
* 2018: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (14°)
* 2019: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnö(r)e de Lanse (3°)
* 2021: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Curtemilia (2°)
* 2022: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Curtemilia (3°)
* 2023: {{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} U Duseu (3°)
* 2024: {{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Arba (18°)
* 2025: {{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Curtemilia (4°)
* 2026: {{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuni (15°)
{{Colonne fine}}
== Nòtte ==
<references />
== Bibliugrafìa ==
{{Véddi ascì|Balón (zêugo)#Bibliografîa|càngio variànte=U mèximu argumèntu in detaju}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Luigi Mussi|outô2=Remo Gianuzzi|outô3=Augusto Manzo|tìtolo=Storia del gioco del pallone e similari|url=https://books.google.it/books?id=p_EMjwEACAAJ|ànno=1952|editô=Edizioni Paoline|çitæ=Arba|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Luigi Mussi|outô2=Remo Gianuzzi|outô3=Augusto Manzo|tìtolo=Cento anni di pallone elastico|url=https://books.google.it/books?id=aS6DNAAACAAJ|ànno=1971|editô=Edizioni Paoline|çitæ=Arba|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Giorgio Caviglia|tìtolo=Pallapugno - Vite da raccontare|ànno=2005|editô=I.E.E. Editoriale Europea|çitæ=Camerâna|léngoa=IT}}
* {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Piana|tìtolo=Storia della pallapugno - pallone elastico|ànno=2010|editô=Impressioni Grafiche|léngoa=IT|volùmme=5 vol.}}
== Âtri prugetti ==
{{Interprogetto}}
== Ligammi de fö(r)a ==
* {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scitu ufisiâle|outô=F.I.P.A.P.|léngoa=IT|vìxita=2026-10-05}}
* {{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/category/pallapugno/serie-a/|tìtolo=Serie A|léngoa=IT|vìxita=2026-10-05}}
[[Categorîa:Balón (zêugo)]]
[[Categorîa:Conpetiçioìn sportîve]]
dffgrur7kk2u5i1omjn0l0de70lrl6r
Arbu d'ò(r)u du campiunàu italiàn de balùn
0
30003
274837
274634
2026-10-17T21:49:24Z
N.Longo
12052
2026
274837
wikitext
text/x-wiki
{{Arbenganese|variànte= sitadìn}}
L'​'''arbu d'ò(r)u du campiunàu italiàn de [[Balón (zêugo)|balùn]]''' u cröve i 103 [[Campiunàu italiàn de balùn|campiunèi]] da [[Sé(r)ie A (balùn)|mascima sé(r)ie italiâna de balùn]] ch'i se sun züghèi fina au dì d'ancöi<ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/albo-doro/|tìtolo=Albo d'oro bracciale e pallone elastico-pallapugno|léngoa=IT|vìxita=2026-09-08}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/nascosta/approfondimenti/gli-scudetti-del-balon/|tìtolo=Gli scudetti del balon|dæta=1° zenâ 2008|léngoa=IT|vìxita=2026-09-08}}</ref>.
== Arbu d'ò(r)u ==
{| class="wikitable"
!Ànnu
!Squaddra
!Sitè
!Batitû
!Spalla
|-
|1912
|{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Mondovì
|[[Munduì]]
|Riccardo Fuseri
|Michele Revello
|-
|1913
|{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Mondovì
|[[Munduì]]
|Riccardo Fuseri
|Stanislao Rossi
|-
|1914
|{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Mondovì
|[[Munduì]]
|Riccardo Fuseri
|Cocito
|-
|1915
|{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Mondovì
|[[Munduì]]
|Riccardo Fuseri
|Vincenzo Ferro
|-
|1917
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torino
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Domenico Gay
|Luigi Gay
|-
|1918
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torino
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Domenico Gay
|Borgo
|-
|1919
|{{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} Bra
|[[Bra]]
|Pierino Bonsignore
|Cicco Delpiano
|-
|1920
|{{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} Acqui
|[[Acqui Terme|Acqui]]
|Maggiorino Bistolfi
|Cigliutti
|-
|1921
|Turneu individuâle
| -
|Santero
|
|-
|1922
|{{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} Bra
|[[Bra]]
|Pierino Bonsignore
|Riccardo Fuseri
|-
|1923
|{{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} Acqui
|[[Acqui Terme|Acqui]]
|Maggiorino Bistolfi
|Raimondo
|-
|1924
|{{Scìnbolo|600px Verde Arancione e Bianco.png}} Beinette
|[[Beinette]]
|Cesare Marengo
|Silvestro Gyp
|-
|1925
|{{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} Imperia
|[[Imperia|Impe(r)ia]]
|Raffaele Ricca
|Maurizio Aprile
|-
|1926
|{{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} Imperia
|[[Imperia|Impe(r)ia]]
|Raffaele Ricca
|Maurizio Aprile
|-
|1927
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Cuneo
|[[Cuni]]
|Cesare Marengo
|Severino Marengo
|-
|1928
|{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} Asti
|[[Asti]]
|Raffaele Ricca
|Trinchero
|-
|1929
|{{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} Bra
|[[Bra]]
|Paolo Rossi
|Maurizio Aprile
|-
|1930
|{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} Neive
|[[Neive (Itàlia)|Neive]]
|Raffaele Ricca
|Donetti
|-
|1932
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torino Eda
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Augusto Manzo
|Angelo Cappello
|-
|1933
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torino Eda
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Augusto Manzo
|Angelo Cappello
|-
|1934
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torino
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Angelo Cappello
|Riccardo Fuseri
|-
|1935
|{{Scìnbolo|600px vertical bicolor White HEX-00A1DF.svg}} Canelli
|[[Canélli]]
|Augusto Manzo
|Bonino
|-
|1936
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Alba
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Paolo Rossi
|Gioietti
|-
|1937
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Fiat Torino
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Angelo Cappello
|Maurizio Aprile
|-
|1938
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Alba
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Gavello
|Bonino
|-
|1947
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Alba
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Augusto Manzo
|Alfredo Manini
|-
|1948
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Alba
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Augusto Manzo
|Alfredo Manini
|-
|1949
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Alba
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Augusto Manzo
|Alfredo Manini
|-
|1950
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Alba
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Augusto Manzo
|Dellavalle
|-
|1951
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Alba
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Augusto Manzo
|Dellavalle
|-
|1952
|{{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} Libertas Imperia<ref group="n.">Campiunàu ricunusciüu numma che du [[1995]]</ref>
|[[Imperia|Impe(r)ia]]
|Franco Balestra
|Calandri
|-
|1953
|{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} Augusta Benese
|[[Bene Vagienna]]
|Armando Solferino
|Pietro Allemanni
|-
|1954
|{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} Aurora Mondovì
|[[Munduì]]
|Armando Solferino
|Pietro Allemanni
|-
|1955
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Sapet Torino
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Franco Balestra
|Alfredo Manini
|-
|1956
|{{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} Acqui
|[[Acqui Terme|Acqui]]
|Pietro Allemanni
|Galliano
|-
|1957
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Sapet Torino
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Franco Balestra
|Donato Feliciano
|-
|1958
|{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} Aspe Ceva
|[[Ceva]]
|Franco Balestra
|Lorenzo Gili
|-
|1959
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Sapet Torino
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Franco Balestra
|Lorenzo Gili
|-
|1960
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Sapet Torino
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Franco Balestra
|Ascheri
|-
|1961
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} Torino Eda
|[[Turin|Tü(r)ìn]]
|Donato Feliciano
|Ascheri
|-
|1962
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Calissano Alba
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Giuseppe Corino
|Alfredo Manini
|-
|1963
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Spe Cuneo
|[[Cuni]]
|Aurelio Defilippi
|Felice Bertola
|-
|1964
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Spe Cuneo
|[[Cuni]]
|Aurelio Defilippi
|Felice Bertola
|-
|1965
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Spe Cuneo
|[[Cuni]]
|Felice Bertola
|Alfredo Manini
|-
|1966
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Don Dagnino
|[[Andôa|Andö(r)a]]
|Felice Bertola
|Piero Galliano
|-
|1967
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Don Dagnino
|[[Andôa|Andö(r)a]]
|Felice Bertola
|Gili II
|-
|1968
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} Don Dagnino
|[[Andôa|Andö(r)a]]
|Donato Feliciano
|Piero Galliano
|-
|1969
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Ferrero Canale
|[[Canale (Itàlia)|Canâ]]
|Felice Bertola
|Cerrina
|-
|1970
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Ferrero Cuneo
|[[Cuni]]
|Felice Bertola
|Gili II
|-
|1971
|{{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} Pievese
|[[A Cêve]]
|Felice Bertola
|Alfredo Manini
|-
|1972
|{{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} Pievese
|[[A Cêve]]
|Felice Bertola
|Alfredo Manini
|-
|1973
|{{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Vallebormida Monastero
|[[Monastero Bormida|Munastê Burmia]]
|Massimo Berruti
|Berardo
|-
|1974
|{{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Vallebormida Monastero
|[[Monastero Bormida|Munastê Burmia]]
|Massimo Berruti
|Berardo
|-
|1975
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Felice Bertola
|Gili II
|-
|1976
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Sempione Cuneo
|[[Cuni]]
|Massimo Berruti
|Solferino
|-
|1977
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Felice Bertola
|Berardo
|-
|1978
|{{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Vallebormida Monastero
|[[Monastero Bormida|Munastê Burmia]]
|Massimo Berruti
|Lorenzo Gili
|-
|1979
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Felice Bertola
|Gili II
|-
|1980
|{{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Vallebormida Monastero
|[[Monastero Bormida|Munastê Burmia]]
|Massimo Berruti
|Olivieri
|-
|1981
|{{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} Vallebormida Monastero
|[[Monastero Bormida|Munastê Burmia]]
|Massimo Berruti
|Olivieri
|-
|1982
|{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Sanstefanese
|[[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]]
|Carlo Balocco
|Solferino
|-
|1983
|{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Spec Cengio
|[[Cengë|Cengiu]]
|Rodolfo Rosso
|Solferino
|-
|1984
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Felice Bertola
|Galliano
|-
|1985
|{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Sanstefanese
|[[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]]
|Carlo Balocco
|F. Gili
|-
|1986
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Felice Bertola
|Gianni Rigo
|-
|1987
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo
|[[Cuni]]
|Riccardo Aicardi
|Augusto Divizia
|-
|1988
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo
|[[Cuni]]
|Riccardo Aicardi
|Augusto Divizia
|-
|1989
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese
|[[Canale (Itàlia)|Canâ]]
|Riccardo Aicardi
|Andrea Lanza
|-
|1990
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese
|[[Canale (Itàlia)|Canâ]]
|Riccardo Aicardi
|Andrea Lanza
|-
|1991
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Riccardo Molinari
|Gianni Rigo
|-
|1992
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Riccardo Molinari
|Gianni Rigo
|-
|1993
|{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia
|[[Cortemilia|Curtemilia]]
|Flavio Dotta
|Walter Belmonte
|-
|1994
|{{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} Taggese
|[[Tàgia (cumüna)|Taggia]]
|Marco Pirero
|Riccardo Aicardi
|-
|1995
|{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese
|[[U Duseu]]
|Alberto Sciorella
|Andrea Lanza
|-
|1996
|{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese
|[[U Duseu]]
|Alberto Sciorella
|Andrea Lanza
|-
|1997
|{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} Pro Spigno
|[[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]]
|Stefano Dogliotti
|Gianni Rigo
|-
|1998
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo
|[[Cuni]]
|Giuliano Bellanti
|Michele Giampaolo
|-
|1999
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo
|[[Cuni]]
|Giuliano Bellanti
|Michele Giampaolo
|-
|2000
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo
|[[Cuni]]
|Giuliano Bellanti
|Michele Giampaolo
|-
|2001
|{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese
|[[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]]
|Alberto Sciorella
|Gianni Rigo
|-
|2002
|{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} Monticellese
|[[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]]
|Alberto Sciorella
|Gianni Rigo
|-
|2003
|{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} Augusto Manzo
|[[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]]
|Roberto Corino
|Pierpaolo Voglino
|-
|2004
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo
|[[Cuni]]
|Paolo Danna
|Michele Giampaolo
|-
|2005
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo
|[[Cuni]]
|Paolo Danna
|Michele Giampaolo
|-
|2006
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Roberto Corino
|Maurizio Massucco
|-
|2007
|{{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} Virtus Langhe
|[[Dogliani|Duliàn]]
|Roberto Corino
|Michele Giampaolo
|-
|2008
|{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Verde.png}} Ricca
|[[Diano d'Alba|Dian d'Arba]] <small>(fraçión Rìcca)</small>
|Roberto Corino
|Marco Faccenda
|-
|2009
|{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Pro Paschese
|[[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] <small>(fraçión Madònna do Pàsco)</small>
|Paolo Danna
|Gianluca Busca
|-
|2010
|{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} Pro Paschese
|[[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]] <small>(fraçión Madònna do Pàsco)</small>
|Paolo Danna
|Michele Giampaolo
|-
|2011
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese
|[[Canale (Itàlia)|Canâ]]
|Bruno Campagno
|Gianluca Busca
|-
|2012
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Massimo Vacchetto
|Michele Giampaolo
|-
|2013
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese
|[[Canale (Itàlia)|Canâ]]
|Bruno Campagno
|Davide Arnaudo
|-
|2014
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} Canalese
|[[Canale (Itàlia)|Canâ]]
|Bruno Campagno
|Stefano Boffa
|-
|2015
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Massimo Vacchetto
|Enrico Rinaldi
|-
|2016
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnole Lanze
|[[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]]
|Massimo Vacchetto
|Simone Re
|-
|2017
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnole Lanze
|[[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]]
|Massimo Vacchetto
|Gianluca Busca
|-
|2018
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo
|[[Cuni]]
|Federico Raviola
|Paolo Danna
|-
|2019
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} Castagnole Lanze
|[[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]]
|Massimo Vacchetto
|Emmanuele Giordano
|-
|2021
|{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia
|[[Cortemilia|Curtemilia]]
|Massimo Vacchetto
|Emmanuele Giordano
|-
|2022
|{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia
|[[Cortemilia|Curtemilia]]
|Massimo Vacchetto
|Federico Gatto
|-
|2023
|{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} Imperiese
|[[U Duseu]]
|Federico Raviola
|Oscar Giribaldi
|-
|2024
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} Albese
|[[Alba (Itàlia)|Arba]]
|Paolo Vacchetto
|Bruno Campagno
|-
|2025
|{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} Cortemilia
|[[Cortemilia|Curtemilia]]
|Massimo Vacchetto
|Giulio Cane
|-
|2026
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} Subalcuneo
|[[Cuni]]
|Massimo Vacchetto
|Davide Devalle
|}
== Statistiche ==
=== Campiunèi pe' sitè ===
{| class="wikitable"
!Tituli
!Sitè
!Ànni
|-
|19
|{{Scìnbolo|600px Bianco croce Rossa .png}} [[Alba (Itàlia)|Arba]]
|1936, 1938, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951, 1962, 1975, 1977, 1979, 1984, 1986, 1991, 1992, 2006, 2012, 2015, 2024
|-
|15
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso Strisce.svg}} [[Cuni]]
|1927, 1963, 1964, 1965, 1970, 1976, 1987, 1988, 1998, 1999, 2000, 2004, 2005, 2018, 2026
|-
|11
|{{Scìnbolo|600px Blu Savoia e Giallo Ombreggiato.png}} [[Turin|Tü(r)ìn]]
|1917, 1918, 1932, 1933, 1934, 1937, 1955, 1957, 1959, 1960, 1961
|-
|6
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Blu.svg}} [[Canale (Itàlia)|Canâ]]
|1969, 1989, 1990, 2011, 2013, 2014
|-
|5
|{{Scìnbolo|600px Bianco Rosso e Arancione.png}} [[Monastero Bormida|Munastê Burmia]]
|1973, 1974, 1978, 1980, 1981
|-
|5
|{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Bianco.png}} [[Munduì]]
|1912, 1913, 1914, 1915, 1954
|-
|4
|{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo (Bordato).png}} [[Cortemilia|Curtemilia]]
|1993, 2021, 2022, 2025
|-
|3
|{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} [[U Duseu]]
|1995, 1996, 2023
|-
|3
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso (Bordato).png}} [[Castagnole delle Lanze|Castagnö(r)e de Lanse]]
|2016, 2017, 2019
|-
|3
|{{Scìnbolo|600px HEX-1372AC White.svg}} [[Santo Stefano Belbo|San Steva Berbu]]
|1982, 1985, 2003
|-
|3
|{{Scìnbolo|600px Bianco e Rosso-Blu (Diagonale).png}} [[Andôa|Andö(r)a]]
|1966, 1967, 1968
|-
|3
|{{Scìnbolo|Flag maroon HEX-7B1C20.svg}} [[Acqui Terme|Acqui]]
|1920, 1923, 1956
|-
|3
|{{Scìnbolo|600px Blu Azzurro e Blu.png}} [[Imperia|Impe(r)ia]]
|1925, 1926, 1952
|-
|3
|{{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} [[Bra]]
|1919, 1922, 1929
|-
|2
|{{Scìnbolo|600px Blu e Verde.png}} [[Villanova Mondovì|Villanöva de Munduì]]
|2009, 2010
|-
|2
|{{Scìnbolo|600px Giallo e Blu.svg}} [[Monticello d'Alba|Muntexéllu d'Arba]]
|2001, 2002
|-
|2
|{{Scìnbolo|600px Verde e Bianco.svg}} [[A Cêve]]
|1971, 1972
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px Blu Rosso e Verde.png}} [[Diano d'Alba|Dian d'Arba]]
|2008
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px Rosso e Bianco (strisce).png}} [[Dogliani|Duliàn]]
|2007
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px Verde e Giallo.svg}} [[Spigno Monferrato|Spignu Munferàu]]
|1997
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px Yellow HEX-FDF11D Red HEX-F71B14.svg}} [[Tàgia (cumüna)|Taggia]]
|1994
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg}} [[Cengë|Cengiu]]
|1983
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} [[Sêva]]
|1958
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} [[Bene Vagienna]]
|1953
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px vertical bicolor White HEX-00A1DF.svg}} [[Canelli]]
|1935
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px Blu Bianco e Rosso.png}} [[Neive (Itàlia)|Neive]]
|1930
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px_Bianco_e_Rosso.svg}} [[Asti]]
|1928
|-
|1
|{{Scìnbolo|600px Verde Arancione e Bianco.png}} [[Beinette]]
|1924
|}
=== Vito(r)ie da batitû ===
{| class="wikitable"
!Tituli
!Batitû
!Ànni
|-
|12
|Felice Bertola
|1965, 1966, 1967, 1969, 1970, 1971, 1972, 1975, 1977, 1979, 1984, 1986
|-
|9
|Massimo Vacchetto
|2012, 2015, 2016, 2017, 2019, 2021, 2022, 2025, 2026
|-
|8
|Augusto Manzo
|1932, 1933, 1935, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951
|-
|6
|Massimo Berruti
|1973, 1974, 1976, 1978, 1980, 1981
|-
|6
|Franco Balestra
|1952, 1955, 1957, 1958, 1959, 1960
|-
|4
|Paolo Danna
|2004, 2005, 2009, 2010
|-
|4
|Roberto Corino
|2003, 2006, 2007, 2008
|-
|4
|Alberto Sciorella
|1995, 1996, 2001, 2002
|-
|4
|Riccardo Aicardi
|1987, 1988, 1989, 1990
|-
|4
|Raffaele Ricca
|1925, 1926, 1928, 1930
|-
|4
|Riccardo Fuseri
|1912, 1913, 1914, 1915
|}
== Nòtte ==
;Nòtte au tèstu
<references group="n." />
;Nòtte bibliugrafiche
<references responsive="" />
== Ligammi de fö(r)a ==
* {{Çitta web|url=http://www.fipap.it/|tìtolo=Scitu ufisiâle|outô=F.I.P.A.P.|léngoa=IT|vìxita=2026-09-08}}
* {{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/albo-doro/|tìtolo=Albo d'oro bracciale e pallone elastico-pallapugno|léngoa=IT|vìxita=2022-06-29}}
* {{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/nascosta/approfondimenti/gli-scudetti-del-balon/|tìtolo=Gli scudetti del balon|dæta=1° zenâ 2008|léngoa=IT|vìxita=2026-09-08}}
[[Categorîa:Balón (zêugo)]]
gfzv52ha50504fsxd3id3aes9spk3kr
Categorîa:Pónti
14
32606
274835
267472
2026-10-17T18:55:19Z
N.Longo
12052
cat
274835
wikitext
text/x-wiki
{{Argoménto categorîa|2=de pónti}}
{{Interprogetto}}
[[Categorîa:Infrastrutûe de traspòrto]]
74dbq1t4shhf9a68wjcb3xqtsvi3add
Trasmetitù de Portufin
0
32971
274834
271960
2026-10-17T18:53:42Z
N.Longo
12052
+ cat
274834
wikitext
text/x-wiki
{{Camugin}}
[[Immaggine:Portofino transmitter.jpg|miniatura|Vista de l'antenna cun l'Hotel Portofino Kulm de deré]]
U '''trasmetitù de Portufin''', ditu '''l'Antenna''' ascì, (''trasmettitore di Portofino'' o ascì de ''Genova-Portofino''<ref name=":2">{{Çitta web|url=https://www.italradio.org/portale/index.php?module=locations&func=display&locationid=105|tìtolo=Trasmettitori » Genova Portofino|léngoa=IT|vìxita=2026-07-08}}</ref> o de ''Portofino Vetta'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'é ün centru pe'a trasmisciun di segnali da [[Radio|radiu]] e da [[Televixon|televixun]]. U piggia u numme da[[u Munte de Portufin]] e daa lucalitè d[[A Vetta de Portufin (Camuggi)|a Vetta de Portufin]], sciben che a sö strutüa a se tröva in tu teritoiu du Cumüne de [[Camuggi]], in te Viale Gaggini, in sciu cunfin cu'u Cumüne de [[Santa Margaita (comun)|Santa Margaita]].
== Storia ==
In ta lucalité d[[A Vetta de Portufin (Camuggi)|a Vetta de Portufin]], ch'a se tröva tra e frasiuin d[[A Rüa (Camuggi)|a Rüa]] e de [[San Roccu (Camuggi)|San Roccu]], finn-a a l'imprinsippiu du [[XX secolo|Növesentu]] nu ghe stava da gente. U l'é sulu che in tu [[1908]], cu'a custrusiun de l'[[Hotel Portofino Kulm]] e, doppu, de ün cumandu di [[Carabinê|Carabiné]], che in te sti posti sun cumparie de strutüe stabili<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2023/10/09/portofino-vetta-la-rai-dismette-lantenna-accordo-col-parco-regionale/|tìtolo=Portofino Vetta: la Rai dismette l'antenna, accordo col parco regionale|dæta=9 otubre 2023|léngoa=IT|vìxita=2026-07-08}}</ref>. A puscibilitè de dövià [[u Munte de Portufin]] pe l'avistamentu e e cumünicasiuin a l'ea cea da seculi, mascima cun l'[[XIX secolo|Öttusentu]], quandu u [[Napolion Bonaparte|Napuliun]] primma e, doppu, i [[Savöia (famìggia)|Savoia]] han fetu fabricà duì semafuri (u [[Semafuru Vegiu (Camuggi)|Semafuru Vegiu]] e u [[Semafuru Növu (Camuggi)|Semafuru Növu]]) pe'e segnalasiuin in sci fianchi du munte, in te ün scitu ciü bassu che a simma ma duve se pueiva arivà ciü fassile.
Cu'u prugressu da tecnulugia e e necesitè da [[Radio|radiu]], in te ün teritoiu pin de muntagne cumm'u l'é a [[Liguria|Ligüria]], u l'é muntou u bezögnu de custruì ün'antenna cumme ripetitù pe difunde i prugrammi da [[Rai|RAI]], apenn-a nasciüa. A regiun du Munte de Portufin a l'é steta dunque sernüa cumme postu perfettu pe l'instalasiun da növa antenna, da vixin a l'antigu belvedere de l'Hotel Portofino Vetta, ch'u l'ea zà serou in ti [[Anni 1950|anni Sinquanta]]. U 18 de marsu du [[1951]] e aministrasiuin di Cumüni de [[Camuggi]] e de [[Santa Margaita (comun)|Santa Margaita]] han dunque vendüu aa RAI i teren che ghe servivan pe tià sciü l'antenna e e strutüe de servissiu a sta lì, cumpreizu e custrusiuin che gh'ean zà, cumme a cazerma di Carabiné. L'antenna a l'é steta muntà in tu meize de marsu du [[1953]], ai 20 de setembre gh'é stetu l'inaugürasiun ufisiale<ref>{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web_2/Camogli_Foto_Antiche_3355_Ruta_Portofino_Vetta_ripetitore_RAI.htm|tìtolo=3355. RUTA|léngoa=IT|vìxita=2026-07-08}}</ref><ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2022/02/05/portofino-via-lantenna-rai-dal-parco-nazionale/|tìtolo=Portofino: "Via l'antenna Rai dal Parco nazionale"|dæta=5 frevà 2022|léngoa=IT|vìxita=2026-07-08}}</ref>.
In tu [[1962]] a l'é steta azunta üna segunda antenna a tralicciu, erta 93 metri, a servissiu triangulare pe'i segnali da [[Televixon|televixun]]. A ogni moddu, scicumme che in tu [[1998]] l'antenna prinsipà a l'é steta isà a 123 metri<ref name=":0" />, a segunda antenna a l'ha persu maniman de funsiuin, finn-a a quandu, in tu [[2013]], a l'é steta cacià zü<ref>{{Çitta web|url=https://radioaldebaran.it/smontata-una-antenna-a-portofino-vetta/60995|tìtolo=Smontata una antenna a Portofino Vetta|dæta=2 mazzu 2013|léngoa=IT|vìxita=2026-07-08}}</ref>. A gestiun de l'impiantu, in tu [[1999]], a l'é passà a l'impreiza [[Rai Way]], cuntrulà daa Rai.
Finn-a a-i 11 de setembre du [[2022]] u l'ea ancun in servissiu ün di ürtimi impianti pe'a radiudifuxun in te [[Ónde médie|unde medie]] (AM), feta cu'in'antenna a fì lunga 590 metri ch'a partiva da ün fabricou de servissiu au livellu du teren pe muntà finn-a in sciu pilun ciü atu. Quandu ch'a l'é steta smurtà a trasmeteiva u canà [[Rai Radio 1]] in scia frequensa di 1575 kHz, cun 3 kW de putensa (üna votta 50)<ref name=":2" />.
== Descrisiun ==
[[Immaggine:Trasmettitore di Portofino - veduta (1).jpg|miniatura|Atra vista de l'antenna]]
E antenne ciü grandi sun muntè in sce üna ture a tralicciu ata 123 metri e trasmettan di segnali radiu e televixun in ta tecnica du [[Televixón digitâle teréstre|digitale terestre]] e in [[Modulaçión de frequénsa|FM]]. De stu cumplessu fan parte ancun e trè vilette ch'ean stete cuncesse dau Cumüne de Camuggi, in te ünn-a de queste gh'é di lucali tecnici mentre e atre due, duve üna votta gh'ea i carabiné, servivan cumme caze du persunale tecnicu e de vigilansa<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2025/09/01/ruta-costruiti-dalla-rai-tre-villini-a-portofino-vetta-abbandonati-al-degrado/|tìtolo=Ruta: costruiti dalla Rai, tre villini a Portofino Vetta abbandonati al degrado|dæta=1 setembre 2025|léngoa=IT|vìxita=2026-07-08}}</ref>.
L'antenna, segundu e asuciasiuin pe l'ambiente, a l'é ün elementu ch'u ruvinn-a u paizaggiu du [[Parcu Natürale Regiunale de Portufin|Parcu Natürale]] duv'u se tröva, ciü che a vista du prumuntoiu in generale<ref name=":0" />. Stu fetu u purieva ese in prublema finn-a pe'a prumusiun de l'[[Hotel Portofino Kulm|Hotel Kulm]]. In tu meize d'utubre du [[2023]] l'Ente Parcu e u CDA da [[Rai|RAI]] han truvou ün acordu pe dismette u scitu, cun l'antenna ch'a saieiva da cacià zü mentre u l'é ancun da decidde u destin de trè strutüe, che se purievan mette insemme a l'Hotel Kulm, ch'u l'aspeta d'ese repigiou ascì<ref name=":1" />.
== Trasmisciuin ==
=== Televixun ===
Multiplex digitale terestre
{| class="wikitable"
!Canale
!Numme
!Pularizasiun
|-
|26
|[[Rai Mux A]]
| rowspan="3" |Urizuntale
|-
|40
|[[Rai Mux B]]
|-
|43
|[[Rai Mux MR|Rai Mux MR 8]]
|}
=== Radiu ===
;Radiu FM
* 89,50 MHz - [[Rai Radio 1]] Ligüria
* 91,90 MHz - [[Rai Radio 2]]
* 95,10 MHz - [[Rai Radio 3]]
;DAB
{| class="wikitable"
!Canale
!Numme
|-
|10C
|[[Digital Audio Broadcasting|DAB+]] Rai
|}
== Notte ==
<references />
== Atri prugetti ==
{{Interprogetto}}
== Ligammi de föa ==
* {{Çitta web|url=http://www.mediasuk.org/archive/portofino.html|tìtolo=Rai Portofino|léngoa=IT|vìxita=2026-07-08}}
* {{Çitta web|url=https://skyscraperpage.com/b71297/camogli/portofino-tv-tower|tìtolo=Portofino TV Tower|léngoa=IT|vìxita=2026-07-08}}
[[Categorîa:Camuggi]]
[[Categorîa:Architetûe da Ligùria]]
[[Categorîa:Infrastrutûe]]
bk25ijo4k58vwi3sn5qxxdskrlqggoi
San Giacumu (Camuggi)
0
33295
274830
274740
2026-10-17T18:42:07Z
N.Longo
12052
+ img
274830
wikitext
text/x-wiki
{{Camugin}}
{{Divisione amministrativa
|Nome = San Giacumu
|Nome ufficiale = <div style="text-align:center;">{{It}} ''San Giacomo''</div>
|Tipo = [[Fraçion geògrafica|lucalitè]]
|Panorama = San Giacomo (Camogli) - veduta (2).jpg
|Didascalia = <div style="text-align:center;">San Giacumu da l'Aurelia</div>
|var-localizaçión = Lucalizasiun
|var-stâto = Statu
|Stato = ITA
|Grado amministrativo = 4
|var-divixón_aministratîva1 = [[Regioin d'Italia|Regiun]]
|Divisione amm grado 1 = Ligüria
|var-divixón_aministratîva2 = [[Çitæ metropolitànn-e d'Itàlia|Sitè metrupulitann-a]]
|Divisione amm grado 2 = Zena
|var-divixón_aministratîva3 = [[Comun|Cumüne]]
|Divisione amm grado 3 = Camuggi
|var-teritöio = Teritoiu
|var-cordinæ = Curdinè
|var-altitùdine = Artessa
|var-abitànti = Abitanti
|Abitanti = 20
|Note abitanti = {{Çitta lìbbro|outô=Istituto centrale di statistica|tìtolo=11° censimento generale della popolazione: 24 ottobre 1971|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/censpop1971/IST0007188VOLIII_frazioni_geografiche/IST0004467CP1971_fasc07_LIGURIA+OCRottimizz.pdf|ànno=1974|çitæ=Rumma|léngoa=IT|p=26, toa II|volùmme=Vul. III, Fasc. 7}}
|Aggiornamento abitanti = 1971
|var-âtre_informaçioìn = Atre infurmasiuin
|var-fûzo_orâio = Füzu uraiu
|var-cartografîa = Cartugrafia
}}
'''San Giacumu''' (''San Giacomo'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) a l'é, insemme ae '''Caze Russe''' (''Case Rosse'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]), üna lucalitè de [[Camuggi]], ricunusciüa in tu statütu du Cumüne<ref>{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-ge-camogli.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Cumüne de Camuggi|léngoa=IT|vìxita=2026-05-09}}</ref>.
== Geugrafia ==
<gallery widths="150" mode="packed">
Immaggine:San Giacomo (Camogli) - veduta (1).jpg|Vista da San Giacumu versu [[U Migià (Camuggi)|U Migià]] e u mà
Immaggine:Case Rosse (Camogli) - veduta (2).jpg|E Caze Russe amiè da l'Aurelia
Immaggine:Case Rosse (Camogli) - veduta (1).jpg|Atra vista de Caze Russe
</gallery>
U teritoiu du Cumüne de Camuggi u l'é caraterizou da ün'estensciun impurtante de sö coste, da[[U Migià (Camuggi)|u Migià]] finn-a a [[San Fertuzu (Camuggi)|San Fertuzu]], cu'ina fascia d'entrutera ch'a munta sciü ae spalle du centru storicu e in sce rive d[[Monte de Portofin|u Munte de Portufin]], versu e frasiuin d[[A Rüa (Camuggi)|a Rüa]] e de [[San Roccu (Camuggi)|San Roccu]]. A ogni moddu, u teritoiu de Camuggi u g'ha ün sertu svilüppu a l'entrutera ascì in ta sö estremitè de punente, lungu u cunfin cu'u Cumüne de [[Recco|Reccu]], finn-a ai pé du Munte d'Ezui e du Fusou du Migià, versu e due lucalitè de San Giacumu e de Caze Russe.
U valun du Migià, cu'u sö fusou, u l'é spartiu dau valun de Camuggi da üna costa ch'a chinn-a zü dau [[Munte d'Ezui]] (441 m), ch'a finisce in mà cu'a scögea dita a Rocca Cabalera. Tra a lucalitè du Migià e u centru de Camuggi se tröva e lucalité de [[Sant'Anna (Camuggi)|Sant'Anna]], missa in te üna puzisiun ciü erta, e de Lazza, cunsciderà cumme l'ürtimu [[Quarté de Camuggi|quarté du centru storicu]]. Tra u Fusou du Migià, ch'u cure in diresiun süd-est e poi versu levante pe finì in mà in curispundensa da Cà di Zeneixi, e u ''Rivo Giorgio'', ch'u chinn-a zü dritu dau Munte d'Ezui au [[Purtixö de Camuggi|portu]], u l'é cumpreizu e lucalitè de campagna de Caze Russe e de San Giacumu, misse, rispetivamente, ciü in ertu de Sant'Anna e du Migià, ciü che quella de [[San Prospu (Camuggi)|San Prospu]], de d'atu du centru de Camuggi e ch'a cunfinn-a a nord cun Sant'Anna e e Caze Russe, a punente cu'u centru storicu e a sud cu'u ''Rivo Giorgio''.
Ciü in ertu de San Giacumu, propiu in sciu cunfin cun Reccu, u se tröva ancun l'ürtima lucalitè in tu teritoiu de Camuggi, quella de Cacu. Sta lucalitè a l'existeiva zà in ti seculi pasè, tantu che i Figari, üna famiggia impurtante de Camuggi ch'a stava daa parte di cunti [[Fieschi (famiggia)|Fieschi]], ean diti vegnine propiu da Cacu.
== Storia ==
<gallery widths="150" mode="packed">
Immaggine:San Giacomo (Camogli) - cappella di San Giacomo (2).jpg|A capella de San Giacumu
Immaggine:San Giacomo (Camogli) - scalinata.jpg|A scainà de üna villa
Immaggine:Case Rosse (Camogli) - Belvedere Madri Costituenti, targa.jpg|Targa du ''Belvedere Madri Costituenti'', ae Caze Russe
</gallery>
Cunsciderou a fundasiun, in te l'[[Etæ de Mëzo|Etè de Mezu]], di paixi de [[Camuggi]], d[[A Rüa (Camuggi)|a Rüa]] e de [[San Roccu (Camuggi)|San Roccu]], u svilüppu de l'[[XIX secolo|Öttu]]-[[XX secolo|Növesentu]] u l'é stetu pe'u ciü in te tere che se trövan fra ste lucalitè. A ogni moddu, l'area a nord-ovest du centru storicu, in ta parte versu [[Recco|Reccu]], a l'ea frequentà fin dau [[XVII secolo|Seisentu]] e ancun primma, detu ch'u gh'ea de ville de scignuri, de ostaie pe'i pelegrin e e capelle de campagna de Sant'Anna, San Prospu e San Giacumu.
A lucalitè de San Giacumu a piggia u sö numme daa capella dedicà a stu santu, cunusciüa ascì cumme "gexa de campagna de San Giacumu", e a l'é ün di cunfin du Cumüne versu punente. A l'é steta tià sciü in te l'Öttusentu e, prubabilmente, a l'ha pigiou u postu d'üna capella du Seisentu. De drentu, in simma a l'atà, u se tröva ün quaddru ch'u mustra l'​''Ascensiun cu'i Santi Giacumu, Giaxu e Martin''. A capella a l'é sutt'aa gestiun da [[Bazilica de Santa Maria Asunta (Camuggi)|bazilica de Santa Maria Asunta]]<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://www.halleyweb.com/c010007/zf/index.php/comunita-religiose/index-chiesa/dettaglio-chiesa/chiesa/9/back/chiesa|tìtolo=Comunità religiose: Chiesa: Cappella di San Giacomo|outô=Cumüne de Camuggi|léngoa=IT|vìxita=2026-10-13}}</ref>.
Au tempu da [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guera Mundiale]] s'é detu u permissu a l'arsipreve de Reccu de purtà in te sta capella tante de sö gente, scurie dau paize pe'i tanti bumbardamenti che l'aivan curpii, scicumme che in te sta lucalitè u se pö arivà a pé dau centru de Reccu<ref name=":1" />.
Defeti, San Giacumu a l'é nasciüa cumme üna burgà de campagna, cu'e sö gente che s'ean dete aa curtivasiun da tera grassie ae tante fasce che gh'ea, e rifurnivan ascì e lucalitè d[[U Migià (Camuggi)|u Migià]] e de [[Sant'Anna (Camuggi)|Sant'Anna]], ciü che Camuggi. A ogni moddu, in ta regiun u s'é tiou sciü de növe custrusiuin a partì daa fin da Segunda Guera Mundiale, mascima in ta lucalitè vixinn-a de Caze Russe. Questa, prubabilmente, a piggia u sö numme da de custrusiuin che se ghe truvavan, pitüè de russu, e ancö a se mustra cumme ün insemme de chè e de vilette, cun ün'ürbanizasiun ch'a l'é steta spuncià daa prezensa de l'[[Stràdda Statâle 1 Vîa Ourélia|Aurelia]], in tu tretu tra Reccu e A Rüa.
Cu'u tempu, u numme de Caze Russe u l'ha cumensou a esse döviou pe indicà tütta sta lucalitè, cumpreizu San Giacumu ascì, pe diferensialu dau centru de Camuggi, esteizu in sce [[San Prospu (Camuggi)|San Prospu]] ascì. D'ancö sta lucalitè a l'é cuverta pe'u ciü da vilette e chè<ref>{{Çitta|Ferrari, 1935|''II. Camogli e la sua vallata'', p. 13; ''V. I racconti del Nonno'', p. 54}}</ref>.
== Cumünicasiuin ==
<gallery widths="150" mode="packed">
San Giacomo (Camogli) - Via San Giacomo.jpg|Vista de ''Via San Giacomo''
Camogli - Via San Giacomo.jpg|U prinsippiu da via versu Sant'Anna
</gallery>
A lucalitè de Caze Russe a l'é furmà pe'u ciü da üna serie de vilette cun giardin, lighè au centru de [[Camuggi]] e de [[Recco|Reccu]] pe mezu de üna rè de cröze. A San Giacumu, traversà da ''Via San Giacomo Superiore'', se tröva ascì de scainè e de cröze che sun stete arangiè in tu [[2024]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2024/08/09/camogli-ultimato-lintervento-in-via-san-giacomo-superiore/|tìtolo=Camogli: ultimato l'intervento in via San Giacomo Superiore|dæta=9 d'agustu du 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-10-13}}</ref>.
In te due lucalitè, mascima pe'e Caze Russe, ghe passa a [[Stràdda Statâle 1 Vîa Ourélia|Via Aurelia]], ch'a liga Reccu cu'[[A Rüa (Camuggi)|a Rüa]] e dunca [[Zena]] cun [[Rapallo|Rapallu]] e e atre sitè e paixi du [[Rivêa de Levànte|Levante]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web_2/Camogli_Foto_Antiche_4135_Auto_Fiat_1400_sulla_Via_Aurelia_alle_Case_Rosse_1955.htm|tìtolo=4135 CASE ROSSE|léngoa=IT|vìxita=2026-10-13}}</ref>.
In sce l'Aurelia, in tu [[1958]], l'[[ANAS]] a l'ha fetu di interventi pe adrisala e fala vegnì megiu pe'e macchine. E vege cürve, streite, sun stete dunca adrisè faxendu pasà a stradda in simma a du növu teren, utegnüu impindu u spassiu de deré a l'erta miagia de prie ch'a l'ea steta isà, rezüa da di archi de ciümentu armou<ref>{{Çitta web|url=http://www.agenziabozzo.it/camogli_ieri/CAMOGLI_ANTICA_web/Camogli_Foto_Antiche_1766_Via_Aurelia_Case_Rosse_raddrizzamento_viario_ANAS.htm|tìtolo=1766. VIA AURELIA|léngoa=IT|vìxita=2026-10-13}}</ref>. A ogni moddu, u gh'é ancun di prublemi lighè ai parchezzi in tu centru, e a lucalitè a nu l'é ancun ben culegà dau servissiu pübblicu<ref>{{Çitta web|url=https://www.levantenews.it/2025/12/02/camogli-alle-case-rosse-si-ribellano-vogliono-la-navetta-che-li-colleghi-al-centro/|tìtolo=Camogli: alle "Case rosse" si ribellano, vogliono la navetta che li colleghi al centro|dæta=2 de dixembre du 2025|léngoa=IT|vìxita=2026-10-13}}</ref>.
== Notte ==
<references />
== Bibliugrafia ==
* {{Çitta lìbbro|outô=Gio Bono Ferrari|tìtolo=La città dei mille bianchi velieri: Camogli|url=https://archive.org/details/CamogliLaCittDei1000BianchiVelieri/page/13/mode/2up|ànno=1935|editô=Tipografia Nazionale|çitæ=Zena|léngoa=IT|cid=Ferrari, 1935}}
== Atri prugetti ==
{{Interprogetto}}
[[Categorîa:Frasiuin de Camuggi]]
apcrb1khjsb99ypemx8grva8ed1zuat
Categorîa:Infrastrutûe
14
33308
274832
2026-10-17T18:50:42Z
N.Longo
12052
+ cat
274832
wikitext
text/x-wiki
{{Argoménto categorîa||de infrastrutûe}}
{{Interprogetto}}
[[Categorîa:Architetûe]]
084dxx454jyyb6b4ci5jckxyi8ocmzp