Wikipedia liwiki https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Speciaal Euverlèk Gebroeker Euverlèk gebroeker Wikipedia Euverlèk Wikipedia Plaetje Euverlèk plaetje MediaWiki Euverlèk MediaWiki Sjabloon Euverlèk sjabloon Help Euverlèk help Categorie Euverlèk categorie Portaol Euverlèk portaol TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 2389 485777 484321 2026-05-18T12:42:19Z Zeiverklaos 2053 485777 wikitext text/x-wiki {{misjmasj}} {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! Waope vaan Aoke ! Kaart |- style="background: #ffffff; text-align: center;" | style="width: 145px;" | [[Plaetje:DEU Aachen COA.svg|140px|Waope van Aoke]] | style="width: 145px;" | [[Plaetje:Karte Aachen in Deutschland.png|140px|Aoke en zien liegking in Duutsjland]] |- ! colspan="2" | Basisgegeves van Aoke-sjtad |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhein-Westfalen]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Gemeinte]]: || [[Regierungsbezirk Köln|Kölle]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Landsjapsverband]]: || [[Landschaftsverband Rheinland|Rheinland]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Oppervlak]]: || 160,84 [[Veerkante killemaeter|km²]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Inweunersj]]: || 258.664 ''<small>(31 december 2010)</small>'' |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bevolkingsdiechheid]]: || 1608 Inweunersj/km² |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Huègde]]: || 173 m ü. [[Normalnull|NN]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Poscodes]]: || 52056–52080 (''alt:'' 5000) |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Kfz-Kènteike]]: || <tt>AC</tt> |- bgcolor="#FFFFFF" | Officieel website: || [https://www.aachen.de/ www.aachen.de] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Stadtbezirk|Stadtbezirken]] <small>(Deilgemeintes; aontal 7)</small> || [[Aachen-Mitte]], [[Brand (Aoke)|Brand]], [[Eilendorf]], [[Haaren (Aoke)|Haaren]], [[Kornelimünster/Walheim]], [[Laurensberg]], [[Richterich]] |- ! colspan="2" | Politiek |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Burgemeister]]: || [[Marcel Philipp]] (CDU) |} [[File:Karte Aachen Stadtbezirke.png|thumb]] [[File:Aachen_Germany_Imperial-Cathedral-01.jpg|thumb|De Aokener Dom]] '''Aoke''' ([[Ripuarisch]] ''Óche'', [[Duuts]] '''Aachen''', Frans: Aix-La-Chapelle) ies 'n [[kreisvrij stad]] in de [[Duutsland|Duutse]] [[Bundesland|deilstaot]] [[Noordrien-Wesfale]], zjuus aan de [[Nederland]]se grèns bij [[Vóls|Vaols]], wat, zjuus wie 't [[Belsj|Belzje]] [[Kelmis]], [[de facto]] es wiek vaan dees stad functioneert. Aoke houw per 30 juni 2004 256.486 inweunersj. 't Oppervlak bedreug 160,83 km². {{dialeksec|Mestreechs}} ==Naom== De [[Romeins riek|Romeine]] numde de [[waermwaterbron|waterbronne]] in het gebeed vaan Aoke ''Aquis-Granum'' (Grannus-water), Grannus waor de [[Kelte|Keltiesje]] god vaan de genezing. Het aajd-Germaans woord ''Ahha'' of ''Âh'' wat water beteikent vörmp de oersprunk veur de naom Aoke. In het [[Frans]] is 't [[Latien]]se ''aqua'' verbasterd tot ''Aix'' wat me daan ouch trögk kins vindt in de Franse naom veur Aoke, ''Aix-la-chapelle''. ==Economie== Veur eine laangen tied speulde de [[lake-industrie|textielindustrie]] ei belaangrieke rol in Aoke. Mehr huije is de textielindustrie volleiig verdwene. Ei belaangrieke sector in de stad is noe de techniesje universiteit. == Educatie== Saer [[1870]] geef het in Aoke de [[RWTH Aachen|Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule Aachen]]. Dizze [[universiteit]] is ein vaan de groetste techniesje universiteite vaan Duutslaand. Daoneve geef het nog de [[FH Aachen]] (de groetste Fachhochschule in Duutslaand) en de techiesje sjol vaan het leger (''Technische Schule des Heeres und Fachschule des Heeres für Technik''). ==Transport== Umtot Aoke vlak bie de grens ligk vaan [[Nederland]] en het [[Belsj]], heet Aoke väöl verbindinge mèt het boetelaand. Aoke ligk centraol op het spoornetwerk, zoe zien [[Kölle]], [[Paries]], [[Luuk]] en [[Breusel]] mèt de [[InterCityExpress]] bereikbaor. De zoegenaomde ''[[Euregiobahn]]'' verbind Aoke mèt [[Nederlands Limburg]]. De stad kint auch ein vleegveld ([[Mestreech Aoke Airport]]), allewel dit vleegveld umtrint 35 km weijer in [[Baek (gemeinte)|Baek]], Nederland, ligk. ==Historie == De bekinde wermwaterbronne vaan Aoke woorte in de [[Romeinse tied|Romeinsen Tied]] gekenaaliseerd en tot bejje gemaak. Mer 't plaotsjke begós pas beteikenis te kriege wienie de [[Franke]] zich der vestege. Der Frankiesje keuning [[Karel de Groete]] besluut Aoke tot ziene hoofresidens te maoke naodet heer in [[768]] zien keersmès fêteert in Aoke. Roontelum zien [[Aokener Keuningspalts|palies]] greujt de stad. Bie 't [[motte|palies]] laot Karel de Groete ei kapel boewe, de kapel zouw later oetgreuje tot de [[Aokener Dóm]]. De keuningszaol vaan het palies weurt oetindelek het stadhoes vaan de stad. In de Middelieuwe greujde Aoke oet tot ei centrum vaan [[lake-industrie|wolcommercie]] en ouchal is Aoke oonderverdeilt in het [[Heilig Roems Riek]] de stad bleif ei Vrije Riekstad, ei stad 'direk' bestuurt door de Roems keizer. Ei groet deil vaan de Roems keuninge weurt in de Aokener Dóm gekroend. {{dialeksec|Valkebergs}} ===De groate brand van 1656=== Op [[2 mei]] 1656 briek rónd 8 oer sjmörges vuur oet in 'n bekkerie in de buurt van de ouw Sint [[Jaokob]]s kèrk. De vlamme sjloge oet 't daak en euver op aangrenzende hoezer. Umtot 'r 'n forsje wind sjtóng (in Aoke neume ze dat 'ne [[Luuk]]se wind), vloge de vónke euver de sjtad. De sjtad tèlde 15000 inweunersj, die hals euver kop wiejer vlöchde, umdat 'r ouch nog 'n kroetmeule zou óntploffe. 90% Van alle hoezer, die toendertied geboewd waore van [[vakwerkhoes|hout en leim]] ginge in vlamme op. Dat waore 4000 hoezer, twintig kèrke, [[kloaster]]sj en [[hospitaal|hospitale]]. 17 Luuj bleve doad es gevolg van de brand. De sjtad weurt daonao al gauw wir opgeboewd mèt allein sjteine hoezer. De luukse arts Blondel boewde op de puinhuip 't ièrsjte [[kuurcentrum]] mèt thermaal Aokes water. Van toen aaf ies Aoke 'n toeristisch [[kuuroord]]. In 1691 gölt 't sjtadbesjtuur 'n nuuj brandsjpuit van laer. 350 Jaor nao dae groate brand, in 2006, weurt de gebeurtenis herdach mèt 'n tentoansjtèlling in 't sjtadhoes van Aoke. ==Cultuur== === Heiligsdómsvaart === Eine kìèr in de 7 jaor were tiedes de [[heiligdomsvaart]] belangrieke [[reliek]]e getuènd, die bewaard zin gebleve oet de verzameling van [[Karel de Groate]]. 't Betreffe 't kleid wat [[Maria]] droog, wie [[Jezus]] gebore woort; de ièrsjte luiersj van Jezus; de dook woa-in de kop van de [[heilige|Sint]] [[Johannes|Jan de Duiper]] woort bewaard en de lendendook van Jezus wie hae aan 't [[kruus]] hóng. Alle veer dees heilige kleier röste saer 1239 in 't ''Mariasjrien''. Ander relieke (De sjolk, dae Jezus droog bie 't [[Witte dónderdig|Lètste Aovendmaol]]; ziene graafdook, ziene zjweitdook) zint te vinge in de kèrk ([[kloaster]] van [[Kornelimünster]]. Weitesjappelik ónderzeuk haet aangetuènd dat alle geneumde textiele rónd 2000 jaor oud zin. ==Geologie== {{dialeksec|Norbiks}} === Waermwaterbronne === [[Plaetje:CarolusThermen01.JPG|thumb|250px|De Carolustherme]] Aoke liegkt in d'r [[krater]] van 'ne owwe [[vulkaan]]. Daovör trèft me dao ooch väöl [[zwavel]]houdende [[waermwaterbron]]ne aan. Dis bronne zeunt de wermste van [[Europa]] en bereike in [[Burtscheid]] 'n temperatuur van 74&nbsp;°C. Saer d'r [[La Tène-cultuur|Keltische]] en d'r [[Romeinse tied]] werre die bronne al gebroekd es genaeskrachtig badwater. [[Karel de Groete]] how las va [[reuma]] en kaoës Aoke es vaster verbliefsplaatsj ömwille van de bronne. <br> Huutzedaag kan 'ne [[hoesdokter]] bie bepaalde aandoeninge 'n [[therapie]] mèt 't water van de Aokense bronne väörsjrieve. Die therapie kan besjtoeë oet bade in 't water mae ooch oet 't dreenke van 't water. Op 't [[Duutsjland|Duutsj]] betaalt de kraankekas de kooste. ==Stadsgeziech== ===Bezeenswierdeghede=== <gallery> Plaetje:AachenCathedralMainPortalHDR.jpg| Hoofdtoegaank vaan den [[Aokener Dóm]]. Plaetje:Aachen Rathaus pano.jpg| Het [[stadhoes vaan Aoke]]. Plaetje:StAdalbertAachen.jpg| [[Sint Adalbertkèrk (Aoke)|Sint Adalbertkèrk]]. Plaetje:Aachen Theatre.jpg| Het [[Theater vaan Aoke]]. Plaetje:Elissen Brunnen Nacht.jpg| De [[Elissenbrunnen]]. Plaetje:Marschiertor, Aachen, stadtauswaertige Seite.jpg| De [[Marschiertor]], eine stadspoort in het zuude vaan Aoke. Plaetje:Aachen-Ponttor (7).JPG| De [[Ponttor]], eine stadspoort in het noorde vaan Aoke. Plaetje:AachenMainStationInsideViewHDR.jpg| ''[[Hauptbahnhof Aachen]]'', de statie vaan Aoke. </gallery> {{KreisAoke}} [[Categorie:Aoke]] 93dpm2fa3plwir1asaj5xxrih003ef4 485778 485777 2026-05-18T12:48:11Z Zeiverklaos 2053 485778 wikitext text/x-wiki {{misjmasj}} {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! Waope vaan Aoke ! Kaart |- style="background: #ffffff; text-align: center;" | style="width: 145px;" | [[Plaetje:DEU Aachen COA.svg|140px|Waope van Aoke]] | style="width: 145px;" | [[Plaetje:Karte Aachen in Deutschland.png|140px|Aoke en zien liegking in Duutsjland]] |- ! colspan="2" | Basisgegeves van Aoke-sjtad |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhein-Westfalen]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Gemeinte]]: || [[Regierungsbezirk Köln|Kölle]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Landsjapsverband]]: || [[Landschaftsverband Rheinland|Rheinland]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Oppervlak]]: || 160,84 [[Veerkante killemaeter|km²]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Inweunersj]]: || 258.664 ''<small>(31 december 2010)</small>'' |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bevolkingsdiechheid]]: || 1608 Inweunersj/km² |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Huègde]]: || 173 m ü. [[Normalnull|NN]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Poscodes]]: || 52056–52080 (''alt:'' 5000) |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Kfz-Kènteike]]: || <tt>AC</tt> |- bgcolor="#FFFFFF" | Officieel website: || [https://www.aachen.de/ www.aachen.de] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Stadtbezirk|Stadtbezirken]] <small>(Deilgemeintes; aontal 7)</small> || [[Aachen-Mitte]], [[Brand (Aoke)|Brand]], [[Eilendorf]], [[Haaren (Aoke)|Haaren]], [[Kornelimünster/Walheim]], [[Laurensberg]], [[Richterich]] |- ! colspan="2" | Politiek |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Burgemeister]]: || [[Marcel Philipp]] (CDU) |} [[File:Karte Aachen Stadtbezirke.png|thumb]] [[File:Aachen_Germany_Imperial-Cathedral-01.jpg|thumb|De Aokener Dom]] '''Aoke''' ([[Ripuarisch]] ''Óche'', [[Duuts]] '''Aachen''', Frans: Aix-La-Chapelle) ies 'n [[kreisvrij stad]] in de [[Duutsland|Duutse]] [[Bundesland|deilstaot]] [[Noordrien-Wesfale]], zjuus aan de [[Nederland]]se grèns bij [[Vóls|Vaols]], wat, zjuus wie 't [[Belsj|Belzje]] [[Kelmis]], [[de facto]] es wiek vaan dees stad functioneert. Aoke houw per 1 jannewarie 2025 262.670 inweunersj. 't Oppervlak bedreug 160,83 km². {{dialeksec|Mestreechs}} ==Naom== De [[Romeins riek|Romeine]] numde de [[waermwaterbron|waterbronne]] in het gebeed vaan Aoke ''Aquis-Granum'' (Grannus-water), Grannus waor de [[Kelte|Keltiesje]] god vaan de genezing. Het aajd-Germaans woord ''Ahha'' of ''Âh'' wat water beteikent vörmp de oersprunk veur de naom Aoke. In het [[Frans]] is 't [[Latien]]se ''aqua'' verbasterd tot ''Aix'' wat me daan ouch trögk kins vindt in de Franse naom veur Aoke, ''Aix-la-chapelle''. ==Economie== Veur eine laangen tied speulde de [[lake-industrie|textielindustrie]] ei belaangrieke rol in Aoke. Mehr huije is de textielindustrie volleiig verdwene. Ei belaangrieke sector in de stad is noe de techniesje universiteit. == Educatie== Saer [[1870]] geef het in Aoke de [[RWTH Aachen|Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule Aachen]]. Dizze [[universiteit]] is ein vaan de groetste techniesje universiteite vaan Duutslaand. Daoneve geef het nog de [[FH Aachen]] (de groetste Fachhochschule in Duutslaand) en de techiesje sjol vaan het leger (''Technische Schule des Heeres und Fachschule des Heeres für Technik''). ==Transport== Umtot Aoke vlak bie de grens ligk vaan [[Nederland]] en het [[Belsj]], heet Aoke väöl verbindinge mèt het boetelaand. Aoke ligk centraol op het spoornetwerk, zoe zien [[Kölle]], [[Paries]], [[Luuk]] en [[Breusel]] mèt de [[InterCityExpress]] bereikbaor. De zoegenaomde ''[[Euregiobahn]]'' verbind Aoke mèt [[Nederlands Limburg]]. De stad kint auch ein vleegveld ([[Mestreech Aoke Airport]]), allewel dit vleegveld umtrint 35 km weijer in [[Baek (gemeinte)|Baek]], Nederland, ligk. ==Historie == De bekinde wermwaterbronne vaan Aoke woorte in de [[Romeinse tied|Romeinsen Tied]] gekenaaliseerd en tot bejje gemaak. Mer 't plaotsjke begós pas beteikenis te kriege wienie de [[Franke]] zich der vestege. Der Frankiesje keuning [[Karel de Groete]] besluut Aoke tot ziene hoofresidens te maoke naodet heer in [[768]] zien keersmès fêteert in Aoke. Roontelum zien [[Aokener Keuningspalts|palies]] greujt de stad. Bie 't [[motte|palies]] laot Karel de Groete ei kapel boewe, de kapel zouw later oetgreuje tot de [[Aokener Dóm]]. De keuningszaol vaan het palies weurt oetindelek het stadhoes vaan de stad. In de Middelieuwe greujde Aoke oet tot ei centrum vaan [[lake-industrie|wolcommercie]] en ouchal is Aoke oonderverdeilt in het [[Heilig Roems Riek]] de stad bleif ei Vrije Riekstad, ei stad 'direk' bestuurt door de Roems keizer. Ei groet deil vaan de Roems keuninge weurt in de Aokener Dóm gekroend. {{dialeksec|Valkebergs}} ===De groate brand van 1656=== Op [[2 mei]] 1656 briek rónd 8 oer sjmörges vuur oet in 'n bekkerie in de buurt van de ouw Sint [[Jaokob]]s kèrk. De vlamme sjloge oet 't daak en euver op aangrenzende hoezer. Umtot 'r 'n forsje wind sjtóng (in Aoke neume ze dat 'ne [[Luuk]]se wind), vloge de vónke euver de sjtad. De sjtad tèlde 15000 inweunersj, die hals euver kop wiejer vlöchde, umdat 'r ouch nog 'n kroetmeule zou óntploffe. 90% Van alle hoezer, die toendertied geboewd waore van [[vakwerkhoes|hout en leim]] ginge in vlamme op. Dat waore 4000 hoezer, twintig kèrke, [[kloaster]]sj en [[hospitaal|hospitale]]. 17 Luuj bleve doad es gevolg van de brand. De sjtad weurt daonao al gauw wir opgeboewd mèt allein sjteine hoezer. De luukse arts Blondel boewde op de puinhuip 't ièrsjte [[kuurcentrum]] mèt thermaal Aokes water. Van toen aaf ies Aoke 'n toeristisch [[kuuroord]]. In 1691 gölt 't sjtadbesjtuur 'n nuuj brandsjpuit van laer. 350 Jaor nao dae groate brand, in 2006, weurt de gebeurtenis herdach mèt 'n tentoansjtèlling in 't sjtadhoes van Aoke. ==Cultuur== === Heiligsdómsvaart === Eine kìèr in de 7 jaor were tiedes de [[heiligdomsvaart]] belangrieke [[reliek]]e getuènd, die bewaard zin gebleve oet de verzameling van [[Karel de Groate]]. 't Betreffe 't kleid wat [[Maria]] droog, wie [[Jezus]] gebore woort; de ièrsjte luiersj van Jezus; de dook woa-in de kop van de [[heilige|Sint]] [[Johannes|Jan de Duiper]] woort bewaard en de lendendook van Jezus wie hae aan 't [[kruus]] hóng. Alle veer dees heilige kleier röste saer 1239 in 't ''Mariasjrien''. Ander relieke (De sjolk, dae Jezus droog bie 't [[Witte dónderdig|Lètste Aovendmaol]]; ziene graafdook, ziene zjweitdook) zint te vinge in de kèrk ([[kloaster]] van [[Kornelimünster]]. Weitesjappelik ónderzeuk haet aangetuènd dat alle geneumde textiele rónd 2000 jaor oud zin. ==Geologie== {{dialeksec|Norbiks}} === Waermwaterbronne === [[Plaetje:CarolusThermen01.JPG|thumb|250px|De Carolustherme]] Aoke liegkt in d'r [[krater]] van 'ne owwe [[vulkaan]]. Daovör trèft me dao ooch väöl [[zwavel]]houdende [[waermwaterbron]]ne aan. Dis bronne zeunt de wermste van [[Europa]] en bereike in [[Burtscheid]] 'n temperatuur van 74&nbsp;°C. Saer d'r [[La Tène-cultuur|Keltische]] en d'r [[Romeinse tied]] werre die bronne al gebroekd es genaeskrachtig badwater. [[Karel de Groete]] how las va [[reuma]] en kaoës Aoke es vaster verbliefsplaatsj ömwille van de bronne. <br> Huutzedaag kan 'ne [[hoesdokter]] bie bepaalde aandoeninge 'n [[therapie]] mèt 't water van de Aokense bronne väörsjrieve. Die therapie kan besjtoeë oet bade in 't water mae ooch oet 't dreenke van 't water. Op 't [[Duutsjland|Duutsj]] betaalt de kraankekas de kooste. ==Stadsgeziech== ===Bezeenswierdeghede=== <gallery> Plaetje:AachenCathedralMainPortalHDR.jpg| Hoofdtoegaank vaan den [[Aokener Dóm]]. Plaetje:Aachen Rathaus pano.jpg| Het [[stadhoes vaan Aoke]]. Plaetje:StAdalbertAachen.jpg| [[Sint Adalbertkèrk (Aoke)|Sint Adalbertkèrk]]. Plaetje:Aachen Theatre.jpg| Het [[Theater vaan Aoke]]. Plaetje:Elissen Brunnen Nacht.jpg| De [[Elissenbrunnen]]. Plaetje:Marschiertor, Aachen, stadtauswaertige Seite.jpg| De [[Marschiertor]], eine stadspoort in het zuude vaan Aoke. Plaetje:Aachen-Ponttor (7).JPG| De [[Ponttor]], eine stadspoort in het noorde vaan Aoke. Plaetje:AachenMainStationInsideViewHDR.jpg| ''[[Hauptbahnhof Aachen]]'', de statie vaan Aoke. </gallery> {{KreisAoke}} [[Categorie:Aoke]] oahtun8n8b1yf70rpefhr669h7zfqaz 485779 485778 2026-05-18T12:48:38Z Zeiverklaos 2053 485779 wikitext text/x-wiki {{misjmasj}} {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! Waope vaan Aoke ! Kaart |- style="background: #ffffff; text-align: center;" | style="width: 145px;" | [[Plaetje:DEU Aachen COA.svg|140px|Waope van Aoke]] | style="width: 145px;" | [[Plaetje:Karte Aachen in Deutschland.png|140px|Aoke en zien liegking in Duutsjland]] |- ! colspan="2" | Basisgegeves van Aoke-sjtad |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhein-Westfalen]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Gemeinte]]: || [[Regierungsbezirk Köln|Kölle]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Landsjapsverband]]: || [[Landschaftsverband Rheinland|Rheinland]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Oppervlak]]: || 160,84 [[Veerkante killemaeter|km²]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Inweunersj]]: || 262.670 ''<small>(31 december 2024)</small>'' |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bevolkingsdiechheid]]: || 1633 Inweunersj/km² |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Huègde]]: || 173 m ü. [[Normalnull|NN]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Poscodes]]: || 52056–52080 (''alt:'' 5000) |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Kfz-Kènteike]]: || <tt>AC</tt> |- bgcolor="#FFFFFF" | Officieel website: || [https://www.aachen.de/ www.aachen.de] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Stadtbezirk|Stadtbezirken]] <small>(Deilgemeintes; aontal 7)</small> || [[Aachen-Mitte]], [[Brand (Aoke)|Brand]], [[Eilendorf]], [[Haaren (Aoke)|Haaren]], [[Kornelimünster/Walheim]], [[Laurensberg]], [[Richterich]] |- ! colspan="2" | Politiek |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Burgemeister]]: || [[Marcel Philipp]] (CDU) |} [[File:Karte Aachen Stadtbezirke.png|thumb]] [[File:Aachen_Germany_Imperial-Cathedral-01.jpg|thumb|De Aokener Dom]] '''Aoke''' ([[Ripuarisch]] ''Óche'', [[Duuts]] '''Aachen''', Frans: Aix-La-Chapelle) ies 'n [[kreisvrij stad]] in de [[Duutsland|Duutse]] [[Bundesland|deilstaot]] [[Noordrien-Wesfale]], zjuus aan de [[Nederland]]se grèns bij [[Vóls|Vaols]], wat, zjuus wie 't [[Belsj|Belzje]] [[Kelmis]], [[de facto]] es wiek vaan dees stad functioneert. Aoke houw per 1 jannewarie 2025 262.670 inweunersj. 't Oppervlak bedreug 160,83 km². {{dialeksec|Mestreechs}} ==Naom== De [[Romeins riek|Romeine]] numde de [[waermwaterbron|waterbronne]] in het gebeed vaan Aoke ''Aquis-Granum'' (Grannus-water), Grannus waor de [[Kelte|Keltiesje]] god vaan de genezing. Het aajd-Germaans woord ''Ahha'' of ''Âh'' wat water beteikent vörmp de oersprunk veur de naom Aoke. In het [[Frans]] is 't [[Latien]]se ''aqua'' verbasterd tot ''Aix'' wat me daan ouch trögk kins vindt in de Franse naom veur Aoke, ''Aix-la-chapelle''. ==Economie== Veur eine laangen tied speulde de [[lake-industrie|textielindustrie]] ei belaangrieke rol in Aoke. Mehr huije is de textielindustrie volleiig verdwene. Ei belaangrieke sector in de stad is noe de techniesje universiteit. == Educatie== Saer [[1870]] geef het in Aoke de [[RWTH Aachen|Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule Aachen]]. Dizze [[universiteit]] is ein vaan de groetste techniesje universiteite vaan Duutslaand. Daoneve geef het nog de [[FH Aachen]] (de groetste Fachhochschule in Duutslaand) en de techiesje sjol vaan het leger (''Technische Schule des Heeres und Fachschule des Heeres für Technik''). ==Transport== Umtot Aoke vlak bie de grens ligk vaan [[Nederland]] en het [[Belsj]], heet Aoke väöl verbindinge mèt het boetelaand. Aoke ligk centraol op het spoornetwerk, zoe zien [[Kölle]], [[Paries]], [[Luuk]] en [[Breusel]] mèt de [[InterCityExpress]] bereikbaor. De zoegenaomde ''[[Euregiobahn]]'' verbind Aoke mèt [[Nederlands Limburg]]. De stad kint auch ein vleegveld ([[Mestreech Aoke Airport]]), allewel dit vleegveld umtrint 35 km weijer in [[Baek (gemeinte)|Baek]], Nederland, ligk. ==Historie == De bekinde wermwaterbronne vaan Aoke woorte in de [[Romeinse tied|Romeinsen Tied]] gekenaaliseerd en tot bejje gemaak. Mer 't plaotsjke begós pas beteikenis te kriege wienie de [[Franke]] zich der vestege. Der Frankiesje keuning [[Karel de Groete]] besluut Aoke tot ziene hoofresidens te maoke naodet heer in [[768]] zien keersmès fêteert in Aoke. Roontelum zien [[Aokener Keuningspalts|palies]] greujt de stad. Bie 't [[motte|palies]] laot Karel de Groete ei kapel boewe, de kapel zouw later oetgreuje tot de [[Aokener Dóm]]. De keuningszaol vaan het palies weurt oetindelek het stadhoes vaan de stad. In de Middelieuwe greujde Aoke oet tot ei centrum vaan [[lake-industrie|wolcommercie]] en ouchal is Aoke oonderverdeilt in het [[Heilig Roems Riek]] de stad bleif ei Vrije Riekstad, ei stad 'direk' bestuurt door de Roems keizer. Ei groet deil vaan de Roems keuninge weurt in de Aokener Dóm gekroend. {{dialeksec|Valkebergs}} ===De groate brand van 1656=== Op [[2 mei]] 1656 briek rónd 8 oer sjmörges vuur oet in 'n bekkerie in de buurt van de ouw Sint [[Jaokob]]s kèrk. De vlamme sjloge oet 't daak en euver op aangrenzende hoezer. Umtot 'r 'n forsje wind sjtóng (in Aoke neume ze dat 'ne [[Luuk]]se wind), vloge de vónke euver de sjtad. De sjtad tèlde 15000 inweunersj, die hals euver kop wiejer vlöchde, umdat 'r ouch nog 'n kroetmeule zou óntploffe. 90% Van alle hoezer, die toendertied geboewd waore van [[vakwerkhoes|hout en leim]] ginge in vlamme op. Dat waore 4000 hoezer, twintig kèrke, [[kloaster]]sj en [[hospitaal|hospitale]]. 17 Luuj bleve doad es gevolg van de brand. De sjtad weurt daonao al gauw wir opgeboewd mèt allein sjteine hoezer. De luukse arts Blondel boewde op de puinhuip 't ièrsjte [[kuurcentrum]] mèt thermaal Aokes water. Van toen aaf ies Aoke 'n toeristisch [[kuuroord]]. In 1691 gölt 't sjtadbesjtuur 'n nuuj brandsjpuit van laer. 350 Jaor nao dae groate brand, in 2006, weurt de gebeurtenis herdach mèt 'n tentoansjtèlling in 't sjtadhoes van Aoke. ==Cultuur== === Heiligsdómsvaart === Eine kìèr in de 7 jaor were tiedes de [[heiligdomsvaart]] belangrieke [[reliek]]e getuènd, die bewaard zin gebleve oet de verzameling van [[Karel de Groate]]. 't Betreffe 't kleid wat [[Maria]] droog, wie [[Jezus]] gebore woort; de ièrsjte luiersj van Jezus; de dook woa-in de kop van de [[heilige|Sint]] [[Johannes|Jan de Duiper]] woort bewaard en de lendendook van Jezus wie hae aan 't [[kruus]] hóng. Alle veer dees heilige kleier röste saer 1239 in 't ''Mariasjrien''. Ander relieke (De sjolk, dae Jezus droog bie 't [[Witte dónderdig|Lètste Aovendmaol]]; ziene graafdook, ziene zjweitdook) zint te vinge in de kèrk ([[kloaster]] van [[Kornelimünster]]. Weitesjappelik ónderzeuk haet aangetuènd dat alle geneumde textiele rónd 2000 jaor oud zin. ==Geologie== {{dialeksec|Norbiks}} === Waermwaterbronne === [[Plaetje:CarolusThermen01.JPG|thumb|250px|De Carolustherme]] Aoke liegkt in d'r [[krater]] van 'ne owwe [[vulkaan]]. Daovör trèft me dao ooch väöl [[zwavel]]houdende [[waermwaterbron]]ne aan. Dis bronne zeunt de wermste van [[Europa]] en bereike in [[Burtscheid]] 'n temperatuur van 74&nbsp;°C. Saer d'r [[La Tène-cultuur|Keltische]] en d'r [[Romeinse tied]] werre die bronne al gebroekd es genaeskrachtig badwater. [[Karel de Groete]] how las va [[reuma]] en kaoës Aoke es vaster verbliefsplaatsj ömwille van de bronne. <br> Huutzedaag kan 'ne [[hoesdokter]] bie bepaalde aandoeninge 'n [[therapie]] mèt 't water van de Aokense bronne väörsjrieve. Die therapie kan besjtoeë oet bade in 't water mae ooch oet 't dreenke van 't water. Op 't [[Duutsjland|Duutsj]] betaalt de kraankekas de kooste. ==Stadsgeziech== ===Bezeenswierdeghede=== <gallery> Plaetje:AachenCathedralMainPortalHDR.jpg| Hoofdtoegaank vaan den [[Aokener Dóm]]. Plaetje:Aachen Rathaus pano.jpg| Het [[stadhoes vaan Aoke]]. Plaetje:StAdalbertAachen.jpg| [[Sint Adalbertkèrk (Aoke)|Sint Adalbertkèrk]]. Plaetje:Aachen Theatre.jpg| Het [[Theater vaan Aoke]]. Plaetje:Elissen Brunnen Nacht.jpg| De [[Elissenbrunnen]]. Plaetje:Marschiertor, Aachen, stadtauswaertige Seite.jpg| De [[Marschiertor]], eine stadspoort in het zuude vaan Aoke. Plaetje:Aachen-Ponttor (7).JPG| De [[Ponttor]], eine stadspoort in het noorde vaan Aoke. Plaetje:AachenMainStationInsideViewHDR.jpg| ''[[Hauptbahnhof Aachen]]'', de statie vaan Aoke. </gallery> {{KreisAoke}} [[Categorie:Aoke]] eb8l5n1dd7v2ybnl90d8ukd4ftb54m2 0 27155 485782 485375 2026-05-18T13:58:49Z Zeiverklaos 2053 485782 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:DEU Bonn COA.svg|thumb|80px|Waope vaan Bonn]] [[Plaetje:North rhine w BN.svg|thumb|Ligking vaan de stad Bonn (roed) in Duitsland (wit), Noordrijn-Wesfale (doonkergries) en 't distrik Kölle (leverkleureg).]] [[File:Bonn_-_Altes_Rathaus_am_Markt_(tone-mapping,_retouched).jpg|thumb|'t Aajd Raodhoes vaan Bonn op de Merret]] '''Bonn''' is 'n stad (''groetstad'', ''Großstadt'') in d'n [[Duitsland|Duitsen]] deilstaot [[Noordrien-Wesfale]], aon de [[Rien]], op oongeveer twiedaarde stroumaofwaarts vaan [[Kovelens]] (Koblenz) nao [[Kölle]]. Bonn, wat in 2025 323.336 inwoeners had, is 'n distriksvrij stad (''Kreisfreie Stadt'') die weurt ingedeild bij 't regeringsdistrik (''Regierungsbezirk'') Kölle (zuug keertsje). De stad is al sinds de [[prehistorie]] bewoend - 't toponiem geit trök op 't [[Keltische taole|Keltisch]] ''bon(n)a'' 'dörp' - meh hèlt es stiechtingsjaor 12 veur Christus aon, 't jaor tot hei e permanent [[Romeinsen tied|Romeins]] kampemint kaom. In de [[middeliewe]] oontwikkelde ziech de stad mer laankzaam in de sjeem vaan Kölle; in [[1243]] kraog ze [[stadsrechte]]. Nao de [[slaag bij Woeringe]] kós ze ziech beter oontwikkele. Vaan [[1597]] tot [[1794]] waor de stad de hoofresidentie vaan de Kölse [[käörvaors]]te. Nao 'nen [[Fransen tied|tied vaan Franse bezètting]] kaom de stad in [[1815]] aon [[Pruses (land)|Pruses]]. Vaan [[1949]] tot [[1990]] kraog de stad groete beteikenis es hoofstad vaan [[Wes-Duitsland]]. Nog tot [[1999]] bleef 't de residentiestad, tot regering, parlemint en president oetindelek nao [[Berlien]] verhuisde. Wijer geneet de stad bekindheid es de geboorteplaots vaan [[Ludwig van Beethoven]] (1770), dee zien statu in Bonn te zien is. De groetste twie partije vaan de Bonnse gemeinteraod zien, sinds [[2025]], de [[CDU]] (21 vaan de 66 zedele) en de [[Grüne]] (17). Zie veurde al tösse 2009 en 2014 'n zwart-greune coalitie en zien noe trök in deze vörm. [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] [[Categorie:Historie van Duutsjland]] [[Categorie:Gewaeze huidsjtaej]] b3gnpys22hoohzczkafvl5qqxsrp92y 485783 485782 2026-05-18T13:59:07Z Zeiverklaos 2053 485783 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:DEU Bonn COA.svg|thumb|80px|Waope vaan Bonn]] [[Plaetje:North rhine w BN.svg|thumb|Ligking vaan de stad Bonn (roed) in Duitsland (wit), Noordrijn-Wesfale (doonkergries) en 't distrik Kölle (leverkleureg).]] [[File:Bonn_-_Altes_Rathaus_am_Markt_(tone-mapping,_retouched).jpg|thumb|left|'t Aajd Raodhoes vaan Bonn op de Merret]] '''Bonn''' is 'n stad (''groetstad'', ''Großstadt'') in d'n [[Duitsland|Duitsen]] deilstaot [[Noordrien-Wesfale]], aon de [[Rien]], op oongeveer twiedaarde stroumaofwaarts vaan [[Kovelens]] (Koblenz) nao [[Kölle]]. Bonn, wat in 2025 323.336 inwoeners had, is 'n distriksvrij stad (''Kreisfreie Stadt'') die weurt ingedeild bij 't regeringsdistrik (''Regierungsbezirk'') Kölle (zuug keertsje). De stad is al sinds de [[prehistorie]] bewoend - 't toponiem geit trök op 't [[Keltische taole|Keltisch]] ''bon(n)a'' 'dörp' - meh hèlt es stiechtingsjaor 12 veur Christus aon, 't jaor tot hei e permanent [[Romeinsen tied|Romeins]] kampemint kaom. In de [[middeliewe]] oontwikkelde ziech de stad mer laankzaam in de sjeem vaan Kölle; in [[1243]] kraog ze [[stadsrechte]]. Nao de [[slaag bij Woeringe]] kós ze ziech beter oontwikkele. Vaan [[1597]] tot [[1794]] waor de stad de hoofresidentie vaan de Kölse [[käörvaors]]te. Nao 'nen [[Fransen tied|tied vaan Franse bezètting]] kaom de stad in [[1815]] aon [[Pruses (land)|Pruses]]. Vaan [[1949]] tot [[1990]] kraog de stad groete beteikenis es hoofstad vaan [[Wes-Duitsland]]. Nog tot [[1999]] bleef 't de residentiestad, tot regering, parlemint en president oetindelek nao [[Berlien]] verhuisde. Wijer geneet de stad bekindheid es de geboorteplaots vaan [[Ludwig van Beethoven]] (1770), dee zien statu in Bonn te zien is. De groetste twie partije vaan de Bonnse gemeinteraod zien, sinds [[2025]], de [[CDU]] (21 vaan de 66 zedele) en de [[Grüne]] (17). Zie veurde al tösse 2009 en 2014 'n zwart-greune coalitie en zien noe trök in deze vörm. [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] [[Categorie:Historie van Duutsjland]] [[Categorie:Gewaeze huidsjtaej]] 6hqtiqykc5p0wvhl9tbvw7p3ob9ze0g 485784 485783 2026-05-18T13:59:17Z Zeiverklaos 2053 485784 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[File:Bonn_-_Altes_Rathaus_am_Markt_(tone-mapping,_retouched).jpg|thumb|left|'t Aajd Raodhoes vaan Bonn op de Merret]] [[Plaetje:DEU Bonn COA.svg|thumb|80px|Waope vaan Bonn]] [[Plaetje:North rhine w BN.svg|thumb|Ligking vaan de stad Bonn (roed) in Duitsland (wit), Noordrijn-Wesfale (doonkergries) en 't distrik Kölle (leverkleureg).]] '''Bonn''' is 'n stad (''groetstad'', ''Großstadt'') in d'n [[Duitsland|Duitsen]] deilstaot [[Noordrien-Wesfale]], aon de [[Rien]], op oongeveer twiedaarde stroumaofwaarts vaan [[Kovelens]] (Koblenz) nao [[Kölle]]. Bonn, wat in 2025 323.336 inwoeners had, is 'n distriksvrij stad (''Kreisfreie Stadt'') die weurt ingedeild bij 't regeringsdistrik (''Regierungsbezirk'') Kölle (zuug keertsje). De stad is al sinds de [[prehistorie]] bewoend - 't toponiem geit trök op 't [[Keltische taole|Keltisch]] ''bon(n)a'' 'dörp' - meh hèlt es stiechtingsjaor 12 veur Christus aon, 't jaor tot hei e permanent [[Romeinsen tied|Romeins]] kampemint kaom. In de [[middeliewe]] oontwikkelde ziech de stad mer laankzaam in de sjeem vaan Kölle; in [[1243]] kraog ze [[stadsrechte]]. Nao de [[slaag bij Woeringe]] kós ze ziech beter oontwikkele. Vaan [[1597]] tot [[1794]] waor de stad de hoofresidentie vaan de Kölse [[käörvaors]]te. Nao 'nen [[Fransen tied|tied vaan Franse bezètting]] kaom de stad in [[1815]] aon [[Pruses (land)|Pruses]]. Vaan [[1949]] tot [[1990]] kraog de stad groete beteikenis es hoofstad vaan [[Wes-Duitsland]]. Nog tot [[1999]] bleef 't de residentiestad, tot regering, parlemint en president oetindelek nao [[Berlien]] verhuisde. Wijer geneet de stad bekindheid es de geboorteplaots vaan [[Ludwig van Beethoven]] (1770), dee zien statu in Bonn te zien is. De groetste twie partije vaan de Bonnse gemeinteraod zien, sinds [[2025]], de [[CDU]] (21 vaan de 66 zedele) en de [[Grüne]] (17). Zie veurde al tösse 2009 en 2014 'n zwart-greune coalitie en zien noe trök in deze vörm. [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] [[Categorie:Historie van Duutsjland]] [[Categorie:Gewaeze huidsjtaej]] cfpjw1j2an1nadflcjgjozazprht875 0 38320 485769 405329 2026-05-18T12:01:13Z Zeiverklaos 2053 485769 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:Locator_map_SU_in_Germany.svg|150px|thumb]] [[Plaetje:Rsk_gesamt_bunt.png|200px|thumb]] [[Rhein-Sieg-Kreis]] is 'ne krink (''[[Kreis]]'') in 't zuie vaan [[Noordrien-Wesfale]] ([[Duitsland]]) en umrink es 't woere de stad [[Bonn]]. Zie is weer 'n krinkloos stad en vèlt dus neet oonder dizze krink. Wie me kin hure, heet de krink ziene naom te daanke aon twie [[revier]]e die hei door heer struime: de [[Rien]] en de [[Sieg]]. 't [[Rienland]]s distrik vaan Rhein-Sieg ligk in 't [[Regierungsbezirk Köln]], de [[hoofplaots]] (de stad mèt de [[Verwaltungssitz]]) is [[Siegburg]]. Behurende tot eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), gief 't hei 'n oppervlak vaan 1.153,2 km², 'n inwoenertal vaan 605.441 en 'n bevolkingsdeechte vaan 525 de veerkante km (volgens de census vaan [[2025]]). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geregeerd door 'ne landraod (''Landrat'') in de hoofplaots. In Rhein-Sieg-Kreis weurt 'n dialek gesproke dat typerend veur de regio is, naomelek in de euvergaank vaan 't [[Ripuarisch]] (boe [[Kèrkraojs]] en [[Kölsj]] ouch oonder valle) en 't [[Mozelfrankisch]] (boe 't [[Luxembörgs]] 'n gestandaardizeerde versie vaan is). Puur [[taolkónde]]g gezeen geit 't hei nog um e Ripuarisch dialek, umtot in de taolkónde 't versjèl tösse Ripuarisch en Mozelfrankisch weurt gemaak door de dorp(dörp)/dorf(dörf)-linie. De dialekte vaan dizze krink valle nog zjus bove de linie (hei weurt nog vaan "dörp" in plaots vaan "dörf" gesproke), mer wijer is de vocabulair hendeg Mozelfrankisch; zoetot iemes oet 't Mozelfrankische Bonn ziech verstaonbaarder kin make es 'ne Ripuaar oet [[Kölle]]. Wel zien zoewel Ripuarisch es Moezelfrankisch [[Middelfrankisch]]e streektaole. De in [[1815]] opgeriechte Kreis maak sinds zien opriechting al 'n forse steiging mèt, veural umtot 't zoe kortbij de aw Duuts hoofstad ligk. In [[1970]] gaof 't hei nog mer 376.800 lui. {| !align=left width=50%|Stei !align=left width=50%|Gemeintes |- valign=top || # [[Bad Honnef]] # [[Bornheim]] # [[Hennef]] # [[Königswinter]] # [[Lohmar]] # [[Meckem]] # [[Niederkassel]] # [[Rheinbach]] # [[Sankt Augustin]] # [[Siegburg]] # [[Troisdorf]] || # [[Alfter]] # [[Eitorf]] # [[Much]] # [[Neunkirchen-Seelscheid]] # [[Ruppichteroth]] # [[Swisttal]] # [[Wachtberg]] # [[Windeck]] |} [[Categorie:Rhein-Sieg-Kreis|*]] ds150m8jrowsxf0q6v9wn3dk0b2mqui 0 38321 485770 427547 2026-05-18T12:07:49Z Zeiverklaos 2053 485770 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:Locator_map_SI_in_Germany.svg|150px|thumb]] [[Plaetje:Municipalities_in_SI.svg|200px|thumb]] [[Kreis Siegen-Wittgenstein]] is 'ne krink (''[[Kreis]]'') in 't zuidooste vaan [[Noordrien-Wesfale]] ([[Duutsland]]). Dit [[Wesfale|Wesfaal]]s distrik ligk in 't [[Regierungsbezirk Arnsberg]], de [[hoofplaots]] (de stad mèt de [[Verwaltungssitz]]) is [[Siegen]]. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.132,89 km², 'n inwoenertal vaan 274.074 en 'n bevolkingsdeechte vaan 242 de veerkante km (volgens de census vaan [[2025]]). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (''Landrat'') in de hoofplaots. In Siegen-Wittgenstein weurt 'n [[Paltisch]] dialek gesproke. De in [[1975]] opgeriechte Kreis had in de aofgelaope haaf iew 'n aofwisselende [[demografie|demografisch]] oontwikkeling, mer euver 't algemein is de bevolking gedaold. In '75 goof 't hei nog 289.100 inwoeners. {| !align=left width=50%|Steij !align=left width=50%|Gemeintes |- valign=top || # [[Bad Berleburg]] # [[Bad Laasphe]] # [[Freudenberg]] # [[Hilchenbach]] # [[Kreuztal]] # [[Netphen]] # [[Siegen]] || # [[Burbach]] # [[Erndtebruck]] # [[Neunkirchen]] # [[Wilnsdorf]] |} [[Categorie:Kreis Siegen-Wittgenstein|*]] n0n8y58wlpcfq24snyn8vrwc0s2iuvh 0 38323 485771 442505 2026-05-18T12:17:16Z Zeiverklaos 2053 485771 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:Locator_map_SO_in_Germany.svg|150px|thumb]] [[Plaetje:Municipalities_in_SO.svg|200px|thumb]] [[Kreis Soest]] (spreek oet: ''Zeust'') is 'ne krink (''[[Kreis]]'') in 't ooste vaan [[Noordrien-Wesfale]] ([[Duutsland]]). Dit [[Wesfale|Wesfaal]]s distrik ligk in 't [[Regierungsbezirk Arnsberg]], de [[hoofplaots]] (de stad mèt de [[Verwaltungssitz]]) is [[Soest (Duutsland)|Soest]]. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.328,64 km², 'n inwoenertal vaan 294.971 en 'n bevolkingsdeechte vaan 226 de veerkante km (volgens de census op [[2025]]). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (''Landrat'') in de hoofplaots. In Soest weurt 'n dialek gesproke dat [[Paltisch]] is. De in [[1875]] opgeriechte Kreis had in de aofgelaope haaf iew 'n steigend [[demografie|demografisch]] oontwikkeling. Zoe had 't in [[1975]] 300.297 inwoeners. {| !align=left width=50%|Steij !align=left width=50%|Gemeintes |- valign=top || # [[Erwitte]] # [[Geseke]] # [[Lippstadt]] # [[Rüthen]] # [[Soest (Duutsland)]] # [[Warstein]] # [[Werl]] || # [[Anröchte]] # [[Bad Sassendorf]] # [[Ense]] # [[Lippetal]] # [[Möhnesee]] # [[Welver]] # [[Wickede]] |} [[Categorie:Kreis Soest|*]] pr93gh8bknrezqmwpmbs5nrscl9fxzh 0 38330 485772 404360 2026-05-18T12:18:41Z Zeiverklaos 2053 485772 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:Locator_map_ST_in_Germany.svg|150px|thumb]] [[Plaetje:Municipalities_in_ST.svg|200px|thumb]] [[Kreis Steinfurt]] is 'ne krink (''[[Kreis]]'') in 't uterste noorde vaan [[Noordrien-Wesfale]] ([[Duutsland]]), tege [[Nedersakse]] aon en neet wied vaan de grens mèt [[Oos-Nederland]]. Dit [[Wesfale|Wesfaal]]s distrik ligk in 't [[Regierungsbezirk Münster]], de [[hoofplaots]] (de stad mèt de [[Verwaltungssitz]]) is [[Steinfurt]]. Behurend bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.795,76 km², 'n inwoenertal vaan 451.712 en 'n bevolkingsdeechte vaan 252 de veerkante km (volgens de census op [[2025]]). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geregeerd door 'ne landraod (''Landrat'') in de hoofplaots. In Steinfurt weurt e [[Nedersaksisch]] dialek gesproke. De in [[1971]] opgeriechte Kreis had in de aofgeloupe haaf iew 'n steigende [[demografie|demografische]] oontwikkeling (vaan 371.773 in [[1975]] nao 444.231 in [[2005]]) mer kint noe, zoewie mie Wesfaalse kring weer 'n daoling (434.481, zoewie ieder gezach in 2014). {| !align=left width=50%|Stei !align=left width=50%|Gemeintes |- valign=top || # [[Emsdetten]] # [[Greven]] # [[Hörstel]] # [[Horstmar]] # [[Ibbenbüren]] # [[Lengerich (Noordrien-Wesfale)|Lengerich]] # [[Ochtrup]] # [[Rheine]] # [[Steinfurt]] # [[Tecklenburg]] || # [[Altenberge]] # [[Hopsten]] # [[Ladbergen]] # [[Laer (plaats)|Laer]] # [[Lienen]] # [[Lotte (plaots)|Lotte]] # [[Metelen]] # [[Mettingen]] # [[Neuenkirchen (Noordrien-Wesfale)|Neuenkirchen]] # [[Nordwalde]] # [[Recke]] # [[Saerbeck]] # [[Westerkappeln]] # [[Wettringen (Noordrien-Wesfale)|Wettringen]] |} [[Categorie:Kreis Steinfurt|*]] qspjmjx881rv9ktkzvj673xomhdrs34 0 38331 485773 442532 2026-05-18T12:19:32Z Zeiverklaos 2053 485773 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:Locator_map_UN_in_Germany.svg|150px|thumb]] [[Plaetje:Municipalities_in_UN_2011.svg|200px|thumb]] [[Kreis Unna]] is 'ne krink (''[[Kreis]]'') inne middel vaan [[Noordrien-Wesfale]] ([[Duutsland]]). Dit [[Wesfale|Wesfaal]]s distrik ligk in 't [[Regierungsbezirk Arnsberg]], de [[hoofplaots]] (de stad mèt de [[Verwaltungssitz]]) is [[Unna]]. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 543,21 km², 'n inwoenertal vaan 393.784 en 'n bevolkingsdeechte vaan 725 de veerkante km (volgens de census vaan [[2025]]). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (''Landrat'') in de hoofplaots. In Unna weurt 'n dialek gesproke dat [[Nedersaksisch]] is. De in [[1975]] opgeriechte Kreis had in 't lètse kwaart vaan de [[20e iew]] 'n steigend [[demografie|demografisch]] oontwikkeling. Zoe had 't in 1975 nog 375.309 inwoeners, dewijl 't in [[2000]] 431.740 inwoeners had. Vaanaof de [[21e iew]] góng 't evels snel achteroet, mèt 391.622 inwoeners in [[2014]]. {| !align=left width=50%|Steij !align=left width=50%|Gemeintes |- valign=top || # [[Bergkamen]] # [[Fröndenberg]] # [[Kamen]] # [[Lünen]] # [[Schwerte]] # [[Selm]] # [[Unna]] # [[Werne]] || # [[Bönen]] # [[Holzwickede]] |} [[Categorie:Kreis Unna|*]] sb4g12hjwppwqgsrc0etq3kgc0065xv 0 38332 485774 404358 2026-05-18T12:38:13Z Zeiverklaos 2053 485774 wikitext text/x-wiki {{Dialek2|Mestreechs|Vierscher Platt}} [[File:Locator_map_VIE_in_Germany.svg|150px|thumb]] [[Plaetje:Municipalities_in_VIE.svg|200px|thumb]] [[Kreis Veeëse]] en in sommege gemeintes die deil oetmake vaan dizze krink, wie [[Niederkrüchten]], '''Kreis Veersjen''' ([[Duuts]]: ''Kreis Viersen'') is 'ne krink (''[[Kreis]]'') in 't weste vaan [[Noordrien-Wesfale]] ([[Duutsland]]). De krink ligk tege [[Limbörg]] aon mer in tegestèlling tot de zuieleker gelege krink behuurt Kreis Viersen neet mie bis de [[Euregio Maos-Rien]], boe [[Mestreech]] de-facto de hoofzetel vaan is. Dit [[Rienland]]s distrik ligk in 't [[Regierungsbezirk Düsseldorf]], de [[hoofplaots]] (de stad mèt de [[Verwaltungssitz]]) is [[Veeëse]]. Behurend bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 563,28 km², 'n inwoenertal vaan 297.857 en 'n bevolkingsdeechte vaan 563,27 de veerkante km (volgens de census op [[2025]]). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geregeerd door 'ne landraod (''Landrat'') in de hoofplaots. In Veeëse weurt [[Limbörgs]] gesproke. De in [[1975]] opgeriechte Kreis had in de aofgeloupe haaf iew 'n steigende [[demografie|demografische]] oontwikkeling (262.714 in '75, 304.140 in [[2000]]) mer begós, wie mie kring in 't Rienland, vaanaof [[2005]] door de vergrijzing te krumpe (300.417 in [[2010]], 294.921 in [[2014]]). {| !align=left width=50%|Steden !align=left width=50%|Gemeenten |- valign=top || # [[Kempe (Veeëse)|Kempe]] ([[Duuts]]: ''Kempen'') # [[Nettetal]] # [[Tönisvorst]] # [[Willich]] # [[Veeëse]] || # [[Brüggen]] # [[Grefrath]] # [[Niederkrüchten]] # [[Schwámdoal]] (''Schwalmtal'') |} [[Categorie:Kreis Veeëse|*]] lb70j5kos148ag31rgl94mnegf7yq01 0 38335 485775 405538 2026-05-18T12:38:58Z Zeiverklaos 2053 485775 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:Locator_map_WAF_in_Germany.svg|150px|thumb]] [[Plaetje:Municipalities_in_WAF.svg|200px|thumb]] '''Kreis Warendorf''' is 'ne krink (''[[Kreis]]'') in 't noorde vaan [[Noordrien-Wesfale]] ([[Duutsland]]), tege [[Nedersakse]] aon. Dit [[Wesfale|Wesfaal]]s distrik ligk in 't [[Regierungsbezirk Münster]], de [[hoofplaots]] (de stad mèt de [[Verwaltungssitz]]) is [[Warendorf]]. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.319,41 km², 'n inwoenertal vaan 282.639 en 'n bevolkingsdeechte vaan 214 de veerkante km (volgens de census op [[2025]]). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (''Landrat'') in de hoofplaots. In Warendorf weurt 'n dialek gesproke dat [[Nedersaksisch]] is. De in [[1975]] opgeriechte Kreis had in de aofgelaope 't lètse kwaart vaan de [[20e iew]] 'n steigend [[demografie|demografisch]] oontwikkeling, mèt 242.195 in [[1975]] en 283.395 in [[2005]], mer 't goof weer 'n daoling, door de vergriezing, in de vreuge [[21e iew]] (278.145 in [[2010]], 272.623 in [[2015]]). {| !align=left width=50%|Steij !align=left width=50%|Gemeintes |- valign=top || # [[Ahlen]] # [[Beckum]] # [[Drensteinfurt]] # [[Ennigerloh]] # [[Oelde]] # [[Ostbevern]] # [[Sassenberg]] # [[Sendenhorst]] # [[Telgte]] # [[Warendorf]] || # [[Beelen]] # [[Everswinkel]] # [[Wadersloh]] |} [[Categorie:Kreis Warendorf|*]] t5vgl7kjdhu4xlvn44railt320hywyo 0 38336 485776 405539 2026-05-18T12:40:44Z Zeiverklaos 2053 485776 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:Locator_map_WES_in_Germany.svg|150px|thumb]] [[Plaetje:Municipalities_in_WES.svg|200px|thumb]] [[Kreis Wesel]] is 'ne krink (''[[Kreis]]'') in 't weste vaan [[Noordrien-Wesfale]] ([[Duutsland]]). Dit [[Rienland]]s distrik ligk in 't [[Regierungsbezirk Düsseldorf]], de [[hoofplaots]] (de stad mèt de [[Verwaltungssitz]]) is [[Wesel]]. Behurende bis eine vaan de 31 kring in Noordrien-Wesfale (de 23 stei zoonder krink weure neet mètgetèld), heet 't 'n oppervlak vaan 1.042,8 km², 'n inwoenertal vaan 457.918 en 'n bevolkingsdeechte vaan 439 de veerkante km (volgens de census op [[2025]]). Edere Noordriens-Wesfaalse krink weurt geriegierd door 'ne landraod (''Landrat'') in de hoofplaots. In Wesel weurt e [[Kleverlands]] dialek gesproke. De in [[1975]] opgeriechte Kreis had in de aofgelaope veerteg jaor 'n constant steigend [[demografie|demografisch]] oontwikkeling mètgemaak bis [[2002]], mèt 408.149 inwoeners in '75 en 477.906 in '02, en kreeg daonao te make mèt de rizzeltaote vaan decennialange vergriezing, mèt 457.033 in [[2014]] (trök bij 't niveau vaan [[1992]]). {| !align=left width=50%|Steij !align=left width=50%|Gemeintes |- valign=top || # [[Dinslaken]] # [[Hamminkeln]] # [[Kamp-Lintfort]] # [[Moers]] # [[Neukirchen-Vluyn]] # [[Rheinberg]] # [[Voerde]] # [[Wesel]] # [[Xanten]] || # [[Alpen]] # [[Hünxe]] # [[Schermbeck]] # [[Sonsbeck]] |} [[Categorie:Kreis Wesel|*]] 9k3az2fvaqxo3ee736e2pwz1y6eo8mu 0 38337 485781 452642 2026-05-18T13:16:35Z Zeiverklaos 2053 485781 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:North_rhine_w_BO.svg|Ligking vaan de stad in Noordrien-Wesfale|150px|thumb]] [[File:Bochum_(DerHexer)_2010-08-12_050.jpg|Oetziech op Boochem in 2010|250px|thumb]] '''Boochem''' ([[Duuts]]: ''Bochum'', [[Nedersaksisch]]: ''Baukem'') is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of ''[[Kreis]]'', dus ''Kreisfrei'' is) inne middel vaan [[Noordrien-Wesfale]]. De [[Wesfale|Wesfaal]]se plaots vilt oonder 't [[Regierungbezirk Arnsberg]] en ligk neve de [[Dortmund]] (oosweerts), [[Esse]] (wesweerts), [[Gelsenkirchen]] (noordwesweerts) en [[Herne]] (noordweerts) en de kring [[Kreis Recklinghausen]] (noordoosweerts) en [[Ennepe-Ruhr-Kreis]] (zuidweerts). Boochem ligk op 'n hoegte vaan 100 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 145,66 km², en volgens de census vaan [[2025]] gief 't dao 358.676 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 2462 de veerkante kilometer. Sinds de nuie stadsraod vaan [[2025]] zien de groetse partije: [[SPD]] (26), [[CDU]] (18) en [[AfD]] (14). In Boochem gief 't 'n [[universiteit]], naomelek [[Ruhr-Universität Bochum]]. 't Gief 9 hoegesjaole in de stad. Boochem besteit oet 6 distrikte. === Brón === * Duutstaolege Wikipedia [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] 2izn1az0tna4o6cizp2fs46yctz0adj 0 38347 485786 405272 2026-05-18T15:39:22Z Zeiverklaos 2053 485786 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:North_rhine_w_BOT.svg|Ligking vaan de stad in Noordrien-Wesfale|150px|thumb]] [[File:Alte_Apotheke_Innenstadt_Bottrop.JPG|''Alte Apotheke'' in de Bottroper binnestad|250px|thumb]] '''Bottrop''' is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of ''[[Kreis]]'', dus ''Kreisfrei'' is) in 't weste vaan [[Noordrien-Wesfale]]. De [[Wesfale|Wesfaal]]se plaots vilt oonder 't [[Regierungbezirk Münster]] en ligk neve de steij [[Esse]] en [[Oberhausen]] en de kring [[Kreis Recklinghausen]] en [[Kreis Wesel]]. Bottrop ligk op 'n hoegte vaan 55 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 100,61 km², en volgens de census vaan [[2025]] gief 't dao 118.535 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1178 de veerkante kilometer. De twie groetse polletieke partije in de gemeinteraod zien sinds al sinds [[2014]], en ouch weer bij de verkezinge vaan [[2025]], de [[SPD]] (21 caan de 64 zedele) en [[CDU]] (17). 't Gief ei [[hoegesjaol]] in Bottrop, naomelek [[Hochschule Ruhr West]]. En daoneve gief 't väöl studènte die op de [[Fernuniversität in Hagen]] studere mer woene in Bottrop, väölal bij de awwers. De stad besteit oet drei distrikte. === Brón === * Duutstaolege Wikipedia [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] 79r6x9bmxlay6tdwn1f6406tqk229ep 485787 485786 2026-05-18T15:40:52Z Zeiverklaos 2053 485787 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:North_rhine_w_BOT.svg|Ligking vaan de stad in Noordrien-Wesfale|150px|thumb]] [[File:Alte_Apotheke_Innenstadt_Bottrop.JPG|''Alte Apotheke'' in de Bottroper binnestad|250px|thumb]] '''Bottrop''' is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of ''[[Kreis]]'', dus ''Kreisfrei'' is) in 't weste vaan [[Noordrien-Wesfale]]. De [[Wesfale|Wesfaal]]se plaots vilt oonder 't [[Regierungbezirk Münster]] en ligk neve de steij [[Esse]] en [[Oberhausen]] en de kring [[Kreis Recklinghausen]] en [[Kreis Wesel]]. Bottrop ligk op 'n hoegte vaan 55 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 100,61 km², en volgens de census vaan [[2025]] gief 't dao 118.535 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1178 de veerkante kilometer. De twie groetse polletieke partije in de gemeinteraod zien al sinds [[2014]], en ouch weer bij de verkezinge vaan [[2025]], de [[SPD]] (allewijl 21 vaan de 64 zedele) en [[CDU]] (17). 't Gief ei [[hoegesjaol]] in Bottrop, naomelek [[Hochschule Ruhr West]]. En daoneve gief 't väöl studènte die op de [[Fernuniversität in Hagen]] studere mer woene in Bottrop, väölal bij de awwers. De stad besteit oet drei distrikte. === Brón === * Duutstaolege Wikipedia [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] 4nk9x859atphow5nos2ez7s2t732pq2 485788 485787 2026-05-19T06:32:22Z Ooswesthoesbes 398 gr. 485788 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:North_rhine_w_BOT.svg|Ligking vaan de stad in Noordrien-Wesfale|150px|thumb]] [[File:Alte_Apotheke_Innenstadt_Bottrop.JPG|''Alte Apotheke'' in de Bottroper binnestad|250px|thumb]] '''Bottrop''' is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of ''[[Kreis]]'', dus ''Kreisfrei'' is) in 't weste vaan [[Noordrien-Wesfale]]. De [[Wesfale|Wesfaal]]se plaots vilt oonder 't [[Regierungbezirk Münster]] en ligk neve de steij [[Esse]] en [[Oberhausen]] en de kring [[Kreis Recklinghausen]] en [[Kreis Wesel]]. Bottrop ligk op 'n hoegte vaan 55 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 100,61 km², en volgens de census vaan [[2025]] gief 't dao 118.535 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1178 de veerkante kilometer. De twie groetse polletieke partije in de gemeinteraod zien al sinds [[2014]], en ouch weer bij de verkezinge vaan [[2025]], de [[SPD]] (allewijl 21 vaan de 64 zedele) en [[CDU]] (17). 't Gief ein [[hoegesjaol]] in Bottrop, naomelek [[Hochschule Ruhr West]]. En daoneve gief 't väöl studènte die op de [[Fernuniversität in Hagen]] studere mer woene in Bottrop, väölal bij de awwers. De stad besteit oet drei distrikte. === Brón === * Duutstaolege Wikipedia [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] 6xs6zqw61gv07iqmybf5no8ww3rcpd3 0 38376 485780 442768 2026-05-18T13:00:52Z Zeiverklaos 2053 485780 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:North_rhine_w_BI.svg|Ligking vaan de stad in Noordrien-Wesfale|150px|thumb]] [[File:Sparrenburg_innovative_sights.JPG|Sparrenburg en blick op de binnestad|250px|thumb]] '''Bielefeld''' ([[Nedersaksisch]]: ''Builefeld'' of ''Boeilefeld'') is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of ''[[Kreis]]'', dus ''Kreisfrei'' is) in 't noordooste vaan [[Noordrien-Wesfale]]. De [[Wesfale|Wesfaal]]se plaots vilt oonder 't [[Regierungsbezirk Detmold]] en is de ouch de groetse vaan. Ze ligk veur Noordrien-Wesfaalse begrippe niet zoe kortbij aandere steij, al ligk [[Mönster]] d'r neet zoe wiet vaandan. Ze grens aon de kring [[Kreis Herford]], [[Kreis Lippe]], [[Kreis Gütersloh]] en in 't noorde aon 'nen aandere staot: [[Nedersakse]]. Bielefeld ligk op 'n hoegte vaan 118 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 258,83 km², en volgens de census vaan [[2014]] gief 't dao 331.605 inwoeners. Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 1281 de veerkante kilometer. Sinds de nuie stadsraod vaan [[2024]] zien de [[CDU]], de [[SPD]] en de [[Grüne]]. Allewel häör [[universiteit]] pas in [[1969]] woort opgeriech, is [[Universität Bielefeld]] allewijl al ein vaan de populairdere universiteite vaan Wes-[[Duutsland]]. Zie druug 18.500 studènte. Daoneve gief 't 6.600 studènte op de [[hoegesjaol]]. De stad besteit oet 10 distrikte. Ironisch genóg heet Bielefeld oonder de internetginnerasie bekindheid verworve door häör gebrek aon bekindheid. De internetgrap tot Bielefeld neet zaw bestaon en e leuge zaw zien vaan de [[EU|Europese]] en Duutse regieringe, waor veural gemeind um de talloeze verzweringstheorieje veur gek te zètte. Veural in 't ierste decennium vaan de [[21e iew]] waor de grap e succes euver 't gans internet (mer veural in [[Europa]] en specifiek de [[Duuts]]taolege len). De stad maak d'r ouch hendeg gebruuk vaan door beveurbeeld ironisch reklaam te make veur de universiteit, wie: ''Gute Nachricht: Bielefeld gibt es wirklich!'' (''Good nuits: Bielefeld besteit wirkelek!'') === Brón === * Duutstaolege Wikipedia [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] 9u97ma43h3lhz5i4qzc1eohswgfia03 0 76142 485785 2026-05-18T13:59:36Z Zeiverklaos 2053 Redirect nao [[Koblenz]] 485785 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Koblenz]] 5ls5882dsfc7r4ksh1g6qvflu6p7ma3