Wikipedia liwiki https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Speciaal Euverlèk Gebroeker Euverlèk gebroeker Wikipedia Euverlèk Wikipedia Plaetje Euverlèk plaetje MediaWiki Euverlèk MediaWiki Sjabloon Euverlèk sjabloon Help Euverlèk help Categorie Euverlèk categorie Portaol Euverlèk portaol TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 22482 485796 483604 2026-05-21T04:49:14Z CommonsDelinker 324 "Nancy_Reagan_waves_while_visiting_the_Statue_of_Liberty_in_New_York_City.jpg" is vervange door "Nancy_Reagan_Waves_While_Visiting_The_Statue_of_Liberty_in_New_York_City_-_DPLA_-_27f33ae983dc977c6096f75934bd706d.jpg". 485796 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Gelaens}} [[Plaetje:Statue-of-liberty tysto.jpg|thumb|200px|right| 't Vriejheisbeeld in New York]] 't '''Vriejheidsbeeld''' (Èngelsj: ''Statue of Liberty'') is ein [[beeldhawkuns|sjtandbeeld]] dat zich bevundj aan de ingank van de have van New York, op ’t Bedloe-eilandj (allewiel Liberty Island) in de [[New York Bay]]. Dit beeld sjteit symbool veur de verwelkómming van jederein dae via de have van New York Amerika bènnekump, zoaes Amerikane die trukkómme oet 't boetelandj, gaste en immigrante. == Besjrieving == ’t Beeld sjtèlt de Romeise godin Libertas veur, die de goddelikke persoanificatie is van de vriejheid. De in eine mantjel gehölde vrouwefiguur sjtuk mèt häöre rechter erm eine fakkel ómhoag en in häör lènker handj dreug ze ein plaquette (ein ''tabula ansata'') wo-op de inscriptie "JULY IV MDCCLXXVI" (4 juli 1776) is aangebrach, de datum van de Amerikaanse Ónaafhankelikheidsverklaoring. Aan häör veut ligk ein gebraoke kètting die de sjlaverniej veursjtèlt en op häöre kop dreug de godin ein zevesjtralige kroan. In de kroan zint 25 vinsters aangebrach die de 25 edelsjtein van de waereld veursjtèlle, de sjtrale symbolisere de zeve zeëje (oceane) en zeve continente van de waereld. [[Plaetje:EdwardMoran-UnveilingTheStatueofLiberty1886Large.jpg|thumb|200px|left| Inhöldiging van 't beeld in 1886 nao ein sjilderie van [[Edward Moran]].]] Mèt de sokkel mitgeraekend is 't kunswerk 93 maeter hoag. 't Beeld zelf is 46 maeter hoag en besjteit oet eine kopere mantjel dae inwendig wirt óngersjteunt door ein sjtale consjtuctie. 't Totale gewich van 't beeld is 225 ton. 't Koper haet door de vörming van patina (oxydelaog) ein greun kleur gekrege. De sokkel is oet kalksjtein gemaak en woort op 't sjtervörmig Fort Wood opgerich, ein in óngebruuk geraakde legervesting op Bedloe, geboewd tösje 1807 en 1811. In de sokkel bevundj zich ein museum. 't Beeld waas ein gesjènk van de [[Frankriek|Franse sjtaat]] ter eëre van 't eëuwfeës van de [[Amerikaanse Ónaafhankelikheidsverklaoring|Ónaafhankelikheidsverklaoring]] en es teike van vrundjsjap tösje dees naties. == Gesjiedenis == 't Beeld is óntwórpe en geboewd door de oet [[Colmar]] aafkómstige Franse beeldhawwer [[Frédéric Bartholdi]]. De Fransman [[Gustave Eiffel]] waor in 'n later fase betrokke biej 't consjtructiewerk. D'r is discussie euver 't model dat Bartholdi broekde veur 't gezich van 't beeld. Sommige neume [[Isabella Eugenie Boyer]] wo hae 'n relatie mèt haw. <ref>[https://web.archive.org/web/20050307040310/http://www.torbytes.co.uk/op/tm6/lv2/item1399.htm I.B. Boyer es model hfst 12]</ref> Angere neume zien moder Marie Bartholdi.<ref>''[http://books.google.ca/books?id=VQUEAAAAMBAJ&pg=PA43&lpg=PA43&dq=bartholdi's+mother+%2Bnps&source=bl&ots=7CgtiNs5-v&sig=-l10e5ghBKdJRAwZsSJl1zFYL94&hl=en&ei=1EWKTIGrK4-gsQO7i-2FBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CB8Q6AEwAg#v=onepage&q=bartholdi's%20mother%20%2Bnps&f=false National Parks Magazine'', 2007. blz 43 Marie Bartholdi es model]</ref>. Oarsjprunkelik waas ’t beeld bedoeld es eine reusachtige [[vuurtaore]] aan de noordelikke ingank van 't Suezkanaal, mer [[Egypte (landj)|Egypte]] hej d'r gein geldj veur. 't Woort doe Frankriek gesjónke aan de Verenigde Sjtate en woort in oktober [[1886]] geplaatsj. Veuraaf waas euvereingekómme dat 't Amerikaanse volk de de sokkel zouw boewe en dat de Franse veur 't beeld, de sjtale consjtructie, óntwórpe door [[Maurice Koechlin]], eine mitwirker van [[Gustave Eiffel]] en de plaatsjing verantjwoordelik zouwe zeen. De boew waas geautoriseerd door ’t Amerikaanse Congress op [[3 miert|3 mieërt]] [[1877]]. De eësjte sjtein woort gelag op [[5 augustus]] [[1884]] en ’t boewwerk waas vaerdig op [[22 april]] 1886. De consjtructie van 't beeld in Frankriek waas klaor in juli 1884 en 't arriveerde in New York op [[17 juni]] [[1885]] op ’t Franse fregat ''Isere''. Ómdat de sokkel op dat mement nog neet vaerdig waas woort 't beeld veur elf maondj opgesjlage in kratte en daonao in veer maondj inein gezat. Op [[28 oktober]] 1886 woort 't door president [[Grover Cleveland]] van de VS ingehöldig. Op [[15 oktober]] [[1924]] woort 't sjtandbeeld same mèt Fort Wood tot Nasjenaal Monemènt besjtempeld. 't Vriejheidsbeeld woort van doe aafaan ''Statue of Liberty National Monument''. In [[1935]] woort heël ''Bedlou's Island'' hiejaan toegevoog en ómgeduip tot [[Liberty Island]]. Op [[11 mei]] [[1965]] woort ouch [[Ellis Island]] aan dit Nasjenaal Monemènt toegevoog. Van 1984-1986 is 't beeld gerestaureerd, wobiej de toartsj mèt de 24-karaats blaadgouwe vlam is vervange. Nao de [[Terroristische aansjlaeg van 11 september 2001|11 september 2001]] is 't beeld ènnige jaore gesjlaote gewaes veur 't pebliek. In [[2003]] woort 't doe 118 jaor awwe monemènt opnuuj gerestaureerd, veural óm de veiligheid van de bezeukersj te vergraote en 't behawd van 't beeld te waarborge. Vanaaf de zomer van [[2004]] koosj 't Vriejheidsbeeld weer bezoch waere. D'r is ein vaerverbènjing van [[Battery Park]] op 't zuudpuntje van [[Manhattan (New York)|Manhattan]] nao [[Liberty Island]] en nao Ellis Island, wo de aankómshalle veur de [[immigrant]]e te bezichtige zint. Op Ónaafhankelikheidsdaag (4 juli) 2009, is ouch de kroan van 't Vriejheidsbeeld, veur 't eësj saer [[11 september]] [[2001]], weer aopegesjtèld veur 't pebliek. == Kopieje == Ein kopie van 11,5 maeter hoag bevundj zich in [[Paries]], op 't ''[[Île des Cygnes]]'' in de [[Seine]], vlak biej de [[Eiffeltaore]]. Dit beeld woort ónthöld in [[1885]]. Ómdat doe 't brónze beeld nog neet klaor waas, woort ein gipsje kopie gebruuk. 't Defenitieve beeld woort in [[1889]] geplaatsj. Hoewaal Bartholdi 't in de richting van häör zösterbeeld in 't weste wouw laote kieke, woort 't beeld aanvankelik nao de Eiffeltaore gerich óm te veurkómme dat 't mèt de rögk nao 't presidentieel palies, 't [[Élysée]], zouw kómme te sjtaon. Biej de waereldtentoansjtèlling van [[1889]] is 't beeld oetentelik ómgedrejd; 't is noe gerich op New York. Aafgezeen van 't versjil in greuëde, is 't versjil mèt 't beeld in New York dat de Pariese kopie ein book in de handj hilt dat zoawaal de datum van de [[Amerikaanse Ónaafhankelikheidsverklaoring]] teuënt (4 juli 1776), es ouch de datum van de [[Franse Revelutie]] (14 juli 1789). Behauve in de Seine, bevènje zich ouch nog kopieje in de [[Jardin du Luxembourg]] in Paries, in [[Saint-Cyr-sur-Mer]] (2,50 maeter hoag) oet [[1913]], in [[Barenti]], [[Colmar]] (de gebaorteplaatsj van Bartholdi), [[Lunel]], en [[Poitiers]]. == Trivia == * De vlam van 't Vriejheidsbeeld is in ein vergroate versie te zeen in de buurt van de [[Pont de l'Alma]] in Paries. Dees [[Vriejheidsvlam]] is jaorelank beplek mèt gedachtenisse aan [[Diana Frances Spencer|Prinses Diana]] die biej de Alma-tunnel veróngelökde en later hiejaan is gesjtórve. * Op 't [[Plein van de Hemelse Vreje]] in [[Peking]] woort biej 't sjtudenteprotes van [[1989]] door de demonsjtrante ouch ein Vriejheidsbeeld opgerich, mer dat woort biej 't braeke van 't protes door de Chinese machhöbbersj weer opgeruumd. * In [[Grand Theft Auto IV]] wirt 't Vriejheidsbeeld geparodieerd mèt 't ''Bliejheidsbeeld''. Dit beeld hilt ein tas [[koffie]] vas in plaatsj van ein vlam en zie haet 'ne glimlach op 't gezich. * Saer [[1984]] sjteit 't Vriejheidsbeeld van New York op de [[Waerelderfgood]]lies van [[United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|UNESCO]] (volgnr. 307). == Fotogalerie == <gallery> Plaetje:Freiheitsstatue NYC full.jpg| 't Vriejheidsbeeld in New York Plaetje:Paris-liberte-eiffel.jpg|Replica op l'[[Île des Cygnes]], Paries Plaetje:StatueOfLiberty_Paris_JardinDuLuxembourg.jpg|Replica in [[Jardin du Luxembourg]], Paries Plaetje:Liberty-stcyr.jpg|Replica op 't place de Saint-Cyr-sur-Mer. Plaetje:Manhattan from helicopter edit1.jpg| 't Vriejheidsbeeld en [[Manhattan (New York)|Manhattan]] (mei 2001) Plaetje:Nancy Reagan Waves While Visiting The Statue of Liberty in New York City - DPLA - 27f33ae983dc977c6096f75934bd706d.jpg|[[Nancy Reagan]] zjwejt in 1986 vanoet de kop van 't beeld es ’t opnuuj geäöpend wirt. </gallery> == Referenties == <references/> == Externe links == * [http://www.statueofliberty.org StatueOfLiberty.org] Officiële website van Vriejheidsbeeld * [http://www.nps.gov/stli/ National Park Service] Website van 't NPS euver 't Vriejheidsbeeld [[Categorie:Boewwirke in Vereinigde Sjtaote]] [[Categorie:New York]] [[Categorie:Waerelderfgood]] [[Categorie:Monumente]] ajw1j02a8pr0rhovucaql3opw0q0egf 0 75918 485794 485701 2026-05-20T15:51:10Z Lojwe 33532 485794 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:SF maig 2026 modified.jpg|thumb|De Kèrk vaan de H. Femilie begin 2026, vaanaof de neveligkende ''Plaça Gaudí.'' De centraolen torie vaan Zjezeke is daan zjus veerdeg.]] De '''Kèrk vaan de Heilege Femilie''' ([[Catalaons]]: '''Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família'''; [[Spaons]]: '''Basílica y Templo Expiatorio de la Sagrada Familia''') is 'n groete [[kèrk]] in aonbouw in 't distrik [[Eixample]] (Ensanche) in [[Barcelona]], nao oontwerp vaan [[Antoni Gaudí]]. De bouw begós in 1882 oonder 'nen aanderen arsjitek, [[Francisco de Paula del Villar]], dee 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk veur ouge had. Villar stopde 't jaor dao-op evels mèt 't perjek; op dat memint waor allein de bouw vaan 't [[cryp]] al begós. Gaudí maakde e nui oontwerp in de veur häöm typerende variant op de [[Jugendstil]], boe-in 'r väöl illeminte vaan de gotiek integreerde. 't Oontwerp, zoewel 't algemein plan es de oongeluifelek rieke decoratie, zit vol mèt verwijzinge nao 't [[Roems-Kathelieke Kèrk|katheliek geluif]]. Wie dat bij de groete kèrke vaan veurheer ouch dèks zoe góng, heet de bouw vaan de Sagrada Família ziech euver mie es 'n iew voortgesleip. De bouw, dee al sinds 't begin allein oet privaote bronne weurt betaold, waor bij Gaudí zienen doed in 1926 op minder es e kwart. De [[Spaonse Börgeroorlog]] in de jaore daarteg zörgde veur 'n oonderbreking. In de jaore viefteg kós de bouw mèt horte en stoete weer wijergoon. Sinds de koms vaan de computer is 't oontwerpe en producere vaan veural väöl decoratie hendeg versneld. In 2010 waor 't perjek euver de hèlf. Me meinde op dat memint zelfs in 2026, Gaudí zien hoonderdste sterfjaor, de kèrk gans veerdeg te kinne höbbe. Oonder mie door de [[COVID-19]]-pandemie zal dat neet weure gehaold. Wel woort in dit jaor 't hoegste punt bereik: de centraolen torie, mèt 'n huugde vaan 172,5 meter, kaom begin dat jaor veerdeg. Wat nog res aon oet te bouwe deile zit veural in d'n hoofingaank, 't zoegeneump Gloriefroont. ==Aard vaan de kèrk en verklaoring vaan de naom== De gansen officiële naom vaan de kèrk, wie die bove is gegeve, is in vertaoling "basiliek en verzoeningskèrk vaan de Heilege Femilie". 't Begrip "basiliek" is in 't katheliek geluif dobbel. Ierstens gief 't de [[basiliek (boewkunde)|basiliek es bouwkundeg begrip]]. Daan geit 't gewoen um 't klassiek typ vaan laankwerpege, halvörmege kèrk. De Sagrada Família is, wie zoeväöl aw kèrke, inderdaod zoe vörmgegeve. Twiedens gief 't [[basiliek (ièretitel)|basiliek es predicaot]]. Dit weurt door de paus touwgekind. Boete e veertal basilieke in Roeme zelf geit 't daan ummer um 'ne ''basilica minor'', lètterlek 'kleinder basiliek'. De Sagrada Família dreug dit predicaot sinds [[2010]], wie 't door paus [[Benedictus XVI]] woort touwgekind. De term ''expiatori(o)'' is 't bijveugelek naomwoord bij ''expiació(n)'', vaan 't Latijnse ''expiatio''. Dit beteikent vergeving of [[verzoening]]. Verzoening, 't ritueel 'aofwasse' vaan zunde, is e centraol begrip in 't katheliek geluif en in de einen of aandere vörm in gans 't [[christendom]]. Wie alle kathelieke kèrke is ouch dees kèrk aon de naogedachtenis vaan eine of mie [[heilege]] gewijd. In dit geval is dat de [[Heilege Femilie]], dat wèlt zègke [[Zjezus]], [[Maria]] en [[Zjozef]]. Oondaanks zien groete proporties en monumintaol karakter is de Sagrada Família gein [[kathedraol]]. 't Gief 'n middeliewse, gotische [[Kathedraol vaan Barcelona]] in 't centrum vaan de stad. ==Historie== ===Idee en ierste fase=== [[Plaetje:SF_Villar.jpg|left|thumb|'t Plan vaan Villar oet 1882 tuint e vrij conventioneel neogotisch oontwerp.]] [[Plaetje:SF_1883.jpg|thumb|Bouw vaan 't cryp in 1883, nog oonder Francisco de Paula del Villar. D'n arsjitek is op de foto te zien.]] Eixemple, de stadsoetbreiing vaan Barcelona, oontstoont vaanaof midde negentienden iew nao e plan vaan [[Ildefons Cerdà]]. Heer plande de wiek in rigoureus veerkante, die veural veur (rillatief luxe) woenblokker woorte gebruuk. 't Plan um in de Eixemple 'n groete kèrk te bouwe kaom vaan bookverkouper [[José María Bocabella]]. Op 'n reis nao [[Italië]] had 'r de basiliek in [[Loreto]] gezeen; toes in Barcelona wouw 'r ouch zoeget. 't Idee um ze aon de Heilege Femilie te wije waor geïnspireerd op 't werk vaan preester [[Josep Manyanet]] (in 2004 heileg verklaord), dee twie [[kónkergatie]]s gewijd aon de H. Femilie had opgeriech um daomèt zjus 't oonderwies aon joongere te inspirere. Bocabella koch in 1881 'ne kavel in [[Sant Martí de Provençals]], daan nog 'n zelfstendege gemeinte meh ummer mie ingekapseld in de Barcelonese bebouwing en in 1897 formeel geannexeerd. 't Terrein vaan 120 bij 130 meter waor eigelek bedoeld veur 'n renbaon, die noets is aongelag. Bocabella sjakelde arsjitek [[Francisco de Paula del Villar]] in. Villar verworp 't idee vaan Bocabella um de basiliek vaan Loreto te kopiëre; heer voont tot 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk beter pasde. Zien oontwerp veurzaog in 'n dreisjepege kèrk vaan 44 bij 97 meter, mèt 'nen torie vaan 100 meter huugde. Op 19 miert 1882 (Sint-Jan) woort d'n ierste stein gelag in 't bijzien vaan [[José María Urquinaona]], bisjop vaan Barcelona, zowie [[Antoni Gaudí]], op dat memint d'n assistent vaan Villar. In 1883 raakde Villar in conflik mèt Bocabella. Dee haolde d'n arsjitek astrein vaan 't perjek aof um 't euver te doen aon [[Joan Martorell]]. Martorell wouw dat evels neet; boe-op Bocabella demèt instumde um Gaudí de leiing te geve. Op 3 november woort heer officieel d'n hoofarsjitek. ===Oontwikkeling bij 't leve vaan Gaudí=== [[Plaetje:Planta_SF_Gaudí_1885.jpg|thumb|left|Groondplaan vaan Gaudi zien oontwerp oet 1885. De kèrk volg hei in hooflijne nog gotische principes. De jaore hei-op zouw 't projek nog weure umgegoejd en aongevöld.]] Gaudí waor direk opgezat mèt 'n opdrach boe e groet deil al vaan vaslag. Umtot 't cryp al in aonbouw waor, kós heer dat neet mie oontwerpe. Daobij lag, um dezelfde rei, ouch al vas wie groet de kèrk mós weure en welke kant ze op mós stoon. Liever hej Gaudí de kèrk wèlle [[oriëntatie|oriëntere]], dat wèlt zègke d'n [[apsis]] op 't ooste riechte, zoewie dat bij bekaans alle gotische (en ouch later) kèrke ouch zoe is. In plaots daovaan zaot heer mèt 'n oontwerp wat d'n apsis nao 't noordweste riechde. 's Mörges vreug - entans in de zomertied - vèlt 't leech noe door de rechterzijbeuk. Wie v'r hei-oonder zalle zien, maakde d'n arsjitek vaan de noed 'n däög en verwèrkde heer dat in de symboliek vaan 't Geboortefroont. Gaudí zelf waor toen nog mer zjus begós es arsjitek. Al de aander gebouwe boe me 'm in Barcelona vaan kint stoonte nog neet euverind. Heer waor evels neet de maan denao um ziech slaafs op [[neostijle]] touw te lègke. In plaots daovaan hoort heer tot 'n avant-garde vaan arsjitekte en beeldend kunstenere in de stad die ziech ''[[Catalaons modernisme|modernistas]]'' neumde. 't ''Modernisme'' is de facto 'ne vörm vaan [[Jugendstil]] of art nouveau, 'n beweging die t'rzelfdertied ouch in [[Wene]], [[Paries]] en [[Riga]] en aander groete stei vaste groond voont. Kinmerkend veur wie Gaudí 't touwpas is tot me de kèrk al-evel in conventioneel terme kin besjrieve - torie, sjeep, apsis, zuil, pinnakel, kloestergaank etc. - meh tot de vörmgeving en decoratie compleet orzjineel zien. Gaudí leet ziech oonder mie inspirere door de natuur. Zoe höbbe de zuile de vörm vaan buim en zien de pinnakels bekroend mèt fruitmotieve. In 't stök euver 't oontwerp leus me dao mie euver. [[Plaetje:Baldomer Gili Roig. La Sagrada Família, 1905 Copia moderna del negatiu original de vidre.jpg|thumb|'t Werk aon de Kèrk vaan de H. Femilie anno 1905.]] 't Plan vaan de kèrk kaom in fases tot stand. Wie Gaudí 't werk euvernaom, had 'r ziech veural mèt de loupende werke bezeg te hawwe, dat wèlt zègke 't cryp. Heer beheel 't neogotisch oontwerp, meh maakde al diverse aonpassinge. In 't beeldhouwwerk vaan de kapitele zuut me al 'nen aonzat tot zien typische natuurmotieve. In 1885 waor 't cryp veerdeg - entans zoe wied tot me op 19 miert vaan dat jaor de ierste mès drin kós doen. Heimèt kós 't werk bove de groond beginne. Es ierste waor d'n apsis aon de beurt. Dao woort in 1890 aon begós; in 1893 waor 'r in groete lijne veerdeg. Gaudí besloot door te goon mèt 't noordoosfroont, in zien oontwerp 't Geboortefroont (gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke). Vaanaof 1893 deeg heer dat bouwe. Wie dat get opgesjote waor bouwde me ouch de veer tories die achter dat froont stoonte. Op foto's oet deen tied zuut me dujelek 'n aoneingeslote bouwsel vaan apsis en zijbeuk (heineve). De werkwijs um 'verticaol' te bouwe in plaots vaan 'horizontaol' (d.w.z. iers ei deil veerdeg bouwe en daan euvergoon op 'n aandert, in plaots vaan alles vaan de groond aof te metsele) is typisch veur Gaudí. 't Werk avveceerde mer laankzaam. Gaudí zelf veurzaog tot de bouw iewe zouw kinne dore, wie dat bij de groete kèrke vaan vreuger ouch zoe dèks waor gegaange. Heer zag dao-euver: "Miene klant heet geine spood." Toch heel 'r ziech de res vaan zie leve gans intensief mèt 't perjek bezeg. De lèste vieftien jaor vaan zie leve waor de kèrk zien insegste werk, en de lèste ach maond woende heer zelfs op de bouwplaots. Op 11 december 1921 waor de rechterzijbeuk - zij 't nog laank neet veerdeg - al zoe wied tot me aon de bouw vaan 't sjeep kós beginne. In die jaore maakde Gaudí diverse maquettes en leet heer zien planne, die noe korter bij completering kaome, bouwkundeg teste. Zoedoende maakde heer 't bouwperjek veerdeg veur 't geval tot heer doed zouw goon. Dit gebäörde op 10 juni 1926, wie 'r oonder d'n tram leep. ===Twintegste iew=== [[Plaetje:ETH-BIB-Barcelona, Sagrada Familia-Tschadseeflug 1930-31-LBS MH02-08-0201.tif|left|thumb|Lochfoto vaan de bouwplaots in 1930.]] De leiing kaom noe in han vaan [[Domènec Sugrañes]], eine vaan Gaudí zien assistente. Oonder zien leiing woort de koumende tien jaor wijer gewèrk aon 't Geboortefroont, wat in 1936 veerdeg kaom. Ouch woort in 1928 't [[Plaça de la Sagrada Família]] ingeriech, tegeneuver 't daan nog te bouwe Passiefroont. In dat jaor begós evels ouch de [[Spaonse Börgeroorlog]]. De reactionaire coup vaan dat jaor brach in Barcelona 'n extreemlinkse tegebeweging op gaank, boebij de [[anarchisme|anarchistische]] [[Federación Anarquista Ibérica|F.A.I.]] groete versjendeleringe aonriechde. In 't cryp woort brand gestiech, en ouch Gaudí zien planne en medelle woorte daobij gooddeils verneteg. [[Lluís Bonet i Garí]], dee es assistent-arsjitek bij de bouw waor betrokke, verzamelde e paar daog later wat vaan de planne waor euvergebleve. 't Lökde häöm, en nao häöm [[Isidre Puig i Boada]] en [[Francesc Quintana]], veur 't oersprunkelek plan te reconstruere, zoetot me wijer kós mèt de bouw. 't Oetbreke vaan d'n oorlog beteikende evels tot dao d'n iersten tied neet aon veel te dinke. [[Plaetje:Sagrada Famiglia di Barcellona (3).JPG|thumb|De kèrk in aonbouw in de jaore tachteg.]] In 1944 woort beslote door te goon mèt de constructie. Sugrañes waor in 1938 gestorve, zien opvolgers naome same de leiing. Bonet späölde vaanaof 't begin 'n groete rol; tösse 1974 en 1983 had heer formeel de leiing. Vaanaof 1948 kaom de bouw weer laankzaam op gaank. De werke avveceerde get snelder wie in 1953 [[Gregorio Modrego]], bisjop vaan Barcelona, 'nen oproop deeg um mèt donaties vaort drachter te zètte. Me góng noe aon 't werk mèt 't Passiefroont, de linkzijbeuk dee nao 't zuidweste wijs. Nao get graafwerk begós de eigeleke bouw in 1956. In 1974 kaome de veer tories veerdeg, meh 't zouw nog tot 2018 dore ietot 't lèste beeldhouwwerk op zien plaots kós weure gezat. In 1981 woort, es aonvölling op 't ''Plaça de la Sagrada Família'', noe ouch 't ''Plaça de Gaudí'' ingeriech. Dit ligk aon de noordooskant, bij 't Geboortefroont. In 1987 naom [[Jordi Bonet i Armengol]] de leiing vaan 't werk euver. In zienen tied woort serjeus mèt 't sjeep begós, zoetot de kèrk noe in de lèngde greujde. 't Gewelf boven 't sjeep waor in 2000 veerdeg. Bonet zouw tot 2012 aonblieve. ===Einentwintegste iew=== In de einentwintegste iew begós 't werk ummer mie te loupe. Dit kaom veural door d'n inzat vaan computergesjikde techniek. Oonderhand woort wel dujelek tot Gaudí zie visioen vaan iewelaank werk aon de kèrk neet zouw oetkoume, meh tot me ze in inkel decennia veerdeg kós höbbe. Ouch woort de Sagrada Família ummer bekinder, zeker ouch boete Spaanje: ze woort 't belaankriekste icoon vaan Barcelona, wat in dezen iew door ummer groeter massa's toeriste woort bezoch. Mèt 't veerdeg koume vaan 't gewelf kós me de Sagrada Família wie 'n gewoen kèrk bezeuke, wat väöl inkomste oet tickets oplieverde. Sinds 2005 steit de Kèrk vaan de Heilege Femilie ouch op de [[Werelderfgoodlies]] vaan UNESCO. Officieel gelt dat allein veur 't cryp en 't Geboortefroont, d.w.z. de deile die Gaudí zelf nog heet gerealiseerd. 't Is 'n oetbreiing vaan 'n awwer insjrieving oet 1984, die aander (wel voltoejd) werk vaan d'n arsjitek umvat.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/320 UNESCO World Heritage Centre - Works of Antoni Gaudí]</ref> In 2002 woort 't ierste werk verriech aon 't Gloriefroont, de façaad op 't zuidweste wat d'n hoofingaank moot weure. Al gaw woort evels dujelek tot daoveur 't ein en aandert moot wieke. Veur 't froont zouw naomelek e groet bordes koume, wat ziech oetstrèk tot euver de straot in 't aongrenzend blok. Me moot dus de straot - de Carrer de Mallorca - de groond in baore, en e groet aontal gebouwe slope. Väöl bewoeners en oetbaters wouwe daorum tot de bouw vaan 't Gloriefroont neet doorgóng, of allein zoonder bordes. De consensus in de stad is evels veur dat wel te doen. Hei en dao woort ouch 't idee oetgesproke tot 't neet mie vaan dezen tied waor um zoe'n ambitieus kèrk aof te bouwe. Veural d'n hoegsten Torie vaan Zjezeke mèt zien enorm kruus stoont ze dao-in tege. In 2010 kaom paus [[Benedictus XVI]] nao Barcelona um de kèrk tot basiliek te wije. Dat góng neet zoonder controverse; veur sommege Barceloneze waor de paus mèt zien awwerwètse ideeë euver beveurbeeld homoseksualiteit neet welkom.<ref>[https://nos.nl/artikel/196567-sagrada-familia-gewijd-door-de-paus NOS.nl - Sagrada Familia gewijd door de paus]</ref> In datzelfde jaor woort ouch brand gestiech in de [[sakkerstei]], 'n actie die aon de anarchiste vaan 1936 rappeleerde. In 2017 hadde islamistische terroriste 't op de kèrk veurzeen. 't Plan veur de kèrk (en nog get aander gebouwe in de stad) op te bloze woort evels op tied veurkoume. De jaore 2010 stoonte veural in 't teike vaan de veer tories vaan de evangeliste zowie dee vaan Maria (op 't noordweste, zjus veur d'n apsis) en dee vaan Zjezeke (centraol op 't transep) - in die volgorde. De bouw vaan de in totaol zès tories euverlapde ziech deils. In miert 2020 mós 't werk weure stèlgelag um de [[COVID-19]]-pandemie. 't Waor veur 't iers sinds de Börgeroorlog tot 't werk woort stèlgelag. Heimèt woort dujelek tot 'n iejer plan um de kèrk in 2026 (Gaudí zien hoonderdste sterfjaor) aof te höbbe neet geit lökke. [[Plaetje:ES-BCN-sagr-fam-mod-01_-_updated.jpg|thumb|Sjema vaan de kèrk in häöre staot vaan noe. De aofgebouwde deile zien in 't gries, de nog te bouwe deile in 't broen geteikend.]] Op 31 oktober 2025 woort 't ierste deil vaan 't kruus op d'n Torie vaan Zjezeke gezat. De kèrk kraog zoe 'n huugde vaan 162 meter en 91 centimeter en woort daomèt de hoegste kèrk vaan de wereld. Dees ier had sinds de middeliewe aon d'n [[Domkèrk (Ulm)|Dom vaan]] [[Ulm]] (Duitsland) touwbehuurd. Op 7 november volgde 't middestök vaan 't kruus en daonao de veer erm; de lèste woort op 14 jannewarie 2026 gemonteerd. Op 20 fibberwarie vaan dat jaor woort ouch de bovensten erm vaan 't kruus drop gezat.<ref name=torieveerdeg>[https://blog.sagradafamilia.org/fases-construccio-creu-torre-jesus/ Blog Sagrada Família - Així s’ha construït la creu de la torre de Jesús]</ref> In 2025 woort ouch begós aon de veer tories - de veer lèste - die bij 't Gloriefroont mote stoon. ===Planning=== 't Binnewerk vaan 't kruus is nog neet veerdeg; 't werk dao-aon zal nog tot in 2027 en 2028 doorgoon.<ref name=torieveerdeg/> 't Geit dan oonder mie um e beeld vaan 't Laamgaods wat drin weurt gezat. De koumende jaore zal veural aon 't Gloriefroont weure gewèrk. Noe al (begin 2026) is me bezeg mèt de veer aposteltories aon deze kant (zuug heibove, en ouch weer oonder). Daonao zal weure gewèrk aon 't eigelek froont: de poorte. Umtot de decoratie dao oongeluifelek riek is, zal dit diverse jaore dore. Ouch aon de bove besjreve sloopwerke en aon 't verlaoge vaan de straot tot oonder 't mejveld moot nog weure begós. Ouch de kloestergaank is nog neet veerdeg. Dat gelt zoewiezoe veur de deile die aon goon slete op 't Gloriefroont, meh ouch veur de noordpunt. Alles biejein steit de completering vaan de ganse kèrk noe veur 2034 gepland. ==Oontwerp== ===Algemein groondplan=== De kèrk heet de vörm vaan e [[Latijns kruus]]; deze vörm laog bij 't ierste oontwerp al vas. De Sagrada Família is dus 'n [[kruusbasiliek]], mèt einen hoofbeuk en twie [[zijbeuk]]e die de erm vaan 't kruus vörme. D'n hoofbeuk tèlt vief [[sjeep (kèrkbouw)|sjeper]]. De boveste punt vaan dit kruus weurt gevörmp door 'nen [[apsis]], dat wèlt zègke e gerund ind boe 't [[altaar]] in kin stoon. Alle drei de beuke höbbe of kriege 'n oetgebreide facaad mèt dao-achter veer tories. Op 't midde verrijs 'ne centraolen torie; boven d'n apsis nog eine. Um de centraolen torie stoon nog ins veer tories. Dit bringk 't totaol aontal spitse op achtien (zuug ouch heioonder). 'ne [[Kloestergaank]] roontelum maak 't groonplan vaan de kèrk rechheukeg; de ruimte in de rechhook weurt door dee gaank gans opgevöld. Op de veer punte vaan de kloestergaank verrijs 'n sakkerstei, die de vörm heet vaan e get groeter kepelke wat bove de aandere oetstik. 't Groondplan mit 90 bij 60 meter; de wiedde vaan 't sjeep is 45 meter. 't Hoegste punt vaan de kèrk zit op 172,5 meter. ===Tories=== [[Plaetje:Σαγράδα_Φαμίλια_3382.jpg|thumb|Twie pinnakels op de tories vaan 't Passiefroont.]] De kèrk krijg in totaol achtien tories. Op dit memint (december 2025) zien 'rs daovaan daartien veerdeg. Aon de veertiende weurt noe gewèrk, dewijl veur de lèste veer neet väöl mie es get groondwerk gedoon is. De verdeiling is wie volg. Twelf vaan de tories stoon bij de drei froonte, wat neerkump op eder veer. Ze stoon veur de twelf [[apostel]]e vaan Zjezeke. De tories variëre in huugde. Bij 't Geboortefroont zien de boeteste 98,40 meter hoeg en de binneste 107 meter; die tories zien gewijd aon Mattheus, [[Judas Thaddeüs]], [[Simon]] en [[Bernabeus]]. Bij 't Passiefroont zien de boeteste 107,40 meter en de binneste 112,20; die zien gewijd aon [[Jakob de Mindere]], [[Thomas]], [[Filip]] en [[Bartholomeus]]. Bij 't Gloriefroont - dit zien de veer tories die nog mote weure gebouwd - weure de boeteste 112,20 meter en de binnenste 120. Die zien gewijd aon de veer belaankriekste apostele: [[Petrus]], [[Paulus]], [[Andreas]] en [[Jakob de Mierdere]]. Daobinne vint me de veer evangelistetories. Zij stoon um de centraolen torie heer en zien allemaol 135 meter. De tories zien gekroend mèt de veer symbole vaan de evangeliste: 'nen ingel veur [[Mattheus]], 'nen deur veur [[Lucas]], 'ne liew veur [[Marcus]] en 'nen erend veur [[Johannes (evangelis)|Johannes]]. D'n einnaohoegsten torie is dee vaan [[Maria]]. Dee is 138 meter hoeg; neet väöl hoeger es die vaan de evangeliste, meh door zien dikde en plaotsing nao väöre wel väöl prominenter. D'n torie weurt gekroend door 'n staar, wat verwijs nao de devotie Maria es '[[Staar vaan de Zie]]'. De centraolen torie is d'n torie vaan Zjezeke. Hei weurt de recordhuugde vaan 172,5 meter gehaold. D'n torie weurt gekroend door e groet, veerermeg kruus, wat op dit memint gemonteerd weurt. 't Kruus is bekleid mèt witte zjeremiek, zoetot 't kruus bij daag meh veural bij nach vaan zien eige kin straole. Binnenin 't kruus kump e beeld vaan 't [[Laamgaods]],<ref>[https://www.instagram.com/p/DT2WrlFkqnX/?img_index=7 @basilicasagradafamilia - Post op Instagram vaan 23 jannewarie 2026])</ref> gekroend mèt de wäörd ''Tu solus Sanctus, Tu solus Dominus, Tu solus Altissimus'' ('diech allein bis Heileg, diech allein bis d'n Hier, diech allein bis d'n Allerhoegste') zoewie de wäörd ''amén'' en ''alleluya''. ===Geboortefroont=== [[Plaetje:Puerta_Caridad_Sotoo.jpg|thumb|De dobbel Paort vaan de Leefde in 't midde vaan 't Geboortefroont. Me zuut de rieke decoratie mèt minsfigure bove de paort, mèt plantemotieve op de deure en mèt e tekslint op de pilaor, boe ouch nog iezerbeslaag um zit.]] 't Geboortefroont steit aon de rechterzijbeuk vaan de kèrk. Normaal wijs dit nao 't zuie, en wie gezag hej Gaudí 't eigelek ouch zoe wèlle höbbe. De meneer boe-op Eixemple is gebouwd, en naovenant de planne vaan Villar, maak evels tot deze kant op 't noordooste ligk. Dit beteikent tot 's mörges (in de zomertied entans) 't leech heidoor vèlt. Gaudí besloot veur die symboliek door te veure in 't oontwerp: 't froont vaan deze zijbeuk is noe gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke es teike vaan e nui begin, opkoumend leech en hoop. De decoratie aon deze kant is riek en weurt gedomineerd door natuurmotieve. Zoe zien in de [[kapiteel|kapitele]] dèks biestemotieve te vinde (beveurbeeld 'n sjèldpad in de pilaor die 't middelste poort verdeilt), en höbbe de verbindende deile blaad- en blommotieve vaan väölerlei plantesoorte. Me vint op de deure tösse de plantmoteve ouch tientalle insekte en aander klein bieste en details verwèrk. Aon 't beeldhouwwerk naome versjèllende kunstenere deil; in ierste instantie waore dat [[Llorenç Matamala]] en [[Joan Matamala]]. Bij versjèllende oontwerpe kraoge ze assistentie vaan [[Carles Mani]] en [[Joan Salvadó i Voltas]]. Me kin de kèrk hei in of oet door drei paorte, die in 't teike stoon vaan de drei [[theologische däögde]]: geluif (links), haop (rechs) en leefde (midde). De lèste is 'n dobbel paort, mèt 'n smaal pilaor in 't midde. De dobbel paort vaan de leefde is gewijd aon Zjezeke. Me vint heibove versjèllende scènes die te make höbbe mèt Zjezeke zien geboorte: de Annunciatie, de Kroening vaan Maria, de Aonbidding vaan de Wijze en vaan de Sjiepers. Wijer zuut me hei de [[Staar vaan Betlehem]] en de teikes vaan de [[Dierereem]] die op 't memint vaan Zjezeke zien geboorte aon d'n hiemel stoonte (Ram, Deur, Twielinge, Kreef, Liew en Maog), zoewie ingele die meziek make op 'serjeus' ([[harp]], [[fagot]], [[viool]]) en volkse instruminte ([[gitaar]], [[tamboerijn]], [[doedelzak]]). Ouch de [[roezekrans]] zit drin verwèrk. Op de dèkstein vint me de wäörd ''Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis''. De pieler in 't midde symboliseert de [[Boum vaan Jesse]]; 'n verwiezing dus nao Zjezeke ziene [[stamboum]]. Aon de basis daovaan zuut me de slang oet 't perredies, symbool vaan de [[èrfzun]], sterventere. De poort is umgeve door [[nis]]se (oonziechbaar op de foto), die gekroend weure in e [[tympaon]]. Dat tympaon löp oet in e nui boummotief, wat de [[Levesboum]] oetbeeld. Dee levesboum is ouch weer e symbool vaan Zjezeke, wat weurt dujelek gemaak door 't [[christusmonogram]] en de lètters [[JHS]] (Jesus Hominum Salvator, ''Zjezeke rèdder vaan de minse'') in e Grieks kruus aon d'n top. Wijer vint me in deze boum ingele mèt [[wijrouk]] en mèt broed en wien (symbool vaan de [[eucharistie]]), en motieve vaan 'n femilie [[pelikaon]]e ('n oeraajd christelek symbool, ouch verwiezend nao de eucharistie), 'n [[ei]] (oersprunk, meh ouch euvervlood), 'n [[cipres]] (ieweg leve) en [[doeve]] (de gaodsgetrouwe). Links daovaan vint me de paort vaan 't geluif gewijd aon Maria. In die paort vint me scènes oet häör leve, zoewie oet dat vaan Zjezeke: de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], [[Merrieje-Visitatie]], de [[Prizzentatie vaan Zjezeke]] in d'n Tempel, Zjezeke es tummermaan, Zjezeke in discussie mèt de gelierde in d'n Tempel (mèt oonder mie Sint-Jan d'n Duiper en Zacharias). Wijer zien v'r 't Heileg Hart vaan Zjezeke, de [[Goddeleke Veurzienegheid]] (oetgebeeld door 'n hand en 't [[Alziend Oug]]), en de eucharistie (oetgebeeld door droeve en aore). In de pielers zien v'r bieste en plante oet [[Palestina]] (boe Zjezeke vaandan kump) en palmtek. Aon de rechterkant vaan 't Geboortefroont steit de poort vaan d'n hoop. Die is in hoofzaak gewijd aon Joezep en heet 'n gelieksoortege indeiling. V'r zien hei de verloving vaan Maria en Joezep, de femilie vaan Zjezeke (mèt Anna en Joachim debij), 't Kinneke Zjezus en de Wijze, de [[Maord op de Oonnuzel Kinder]], de [[Vlöch nao Egypte]] en de Boot vaan Sint-Joezep. Indachteg 't beroop vaan Joezep vinde v'r hei ouch motieve vaan tummermaanswèrktuige: 'n [[zeeg]], 'ne stek, 'ne [[beitel]], 'n [[winkelhaok]], 'ne [[sjreuvedrejjer]], 'nen [[hamer]] en 'n [[bijl]]. Wijer vint me hei waterveugel vaan de [[Nijl]] (boe de H. Femilie es vlöchtelinge höbbe geleef), wie [[gajze]] en [[eende]]. ===Passiefroont=== [[Plaetje:SF_Pasión_2026.jpg|thumb|'t Passiefroont.]] 't Passiefroont ligk rech tegeneuver 't Geboortefroont, en is dus geriech op 't zuidweste. Dit maak tot hei in de naomiddag de al zakkende zon door vèlt. Gaudí besloot veur dees façaad te wije aon de passie en doed vaan Zjezeke, en aon d'n doed in 't algemein. 't Contras mèt 't riek verseerd Geboortefroont is groet: 't Passiefroont is krempelek gedecoreerd en de beelder die 't gief zien gestileerd en heuketeg. De pilaore rappelere aon kneuk. Gaudí oontworp 't Passiefroont in 1911, mèt aonpassinge in 1917. De bouw begós in 1956 (mèt veurbereiinge al sinds 1954); de veer tories kaome in 1976 veerdeg, 't beeldhouwwerk pas in 2018 (zuug bove). Ouch hei vint me drei poorte mèt de middelste dobbel oetgeveurd, en ouch die zien weer gewijd aon Geluif, Hoop en Leefde. De middelste, gewijd aon de Leefde, weurt de Evangeliepaort geneump: op de broonze deur zien veerze oet de evangalies te leze (links Mattheus, rechs Johannes) die verhole vaan Zjezeke zien lèste ore. Bovenaon de pieler dee de deure sjeit vint me 'ne stein mèt de lètters [[alpha en omega]] (symboliek veur God es 't begin en 't ind vaan alle dinger). Deveur steit nog 'ne vrije (neet-steunende) pieler, de Pieler vaan de Geseling. Dee waor 't idee vaan bouwmeister [[Josep Maria Subirachs]] en kump in de plaots vaan 't kruus wat Gaudí dao had veurzeen. De pieler is vief meter hoeg en gemaak vaan [[malber]]. Veur te rappelere aon 't kruus is 'r nog wel in veer stökker verdeild. Oonder de spaorzaam details zien 'ne knoup (symbool vaan foltering), 'n palmtek (gevörmp deils door e fossiel in 't malber) en 'ne stek. 't Portaol gewijd aon 't Geluif, aon de linkerkant, herberg de poort vaan [[Getsemane]]. De symboliek verwijs veural nao de nach nao 't [[Lèste Aovendmaol]], es Zjezeke preek en zien discipele slaope. De deur is verseerd mèt vaag beelder die dat tuine. In 't oonderste deil zuut me e beeld oet de gravuur ''[[Melancolia I]]'' vaan [[Albrecht Dürer]] mèt de wäörd (in 't Catalaons) 'es 't kin, laot dezen drinkbeker aon m'ch veurbijgoon, evels neet wie iech wèl, meh wiet Geer wèlt' (Joh. 19:2). Aon de rechterkant, in 't portaol gewijd aon d'n Hoop, vint me de Paort vaan d'n Deurekroen. Me zuut hei, ouch weer vaag, beelder vaan Zjezeke dee de kruusweeg löp mèt de deurekroen en 'ne stek in zien hand. Deneve zuut me e biebelveers boe dit weurt besjreve (Joh. 19:2). In 'n aander beeld weurt Zjezeke veur Pilatus en Herodes geleid; heineve leus me e citaot oet de ''[[Divina Commedia]]'' vaan [[Dante]] en oet 't gediech ''La pell de brau'' ('’t Stierevel') vaan [[Salvador Espriu]]. 't Beeldhouwwerk drumheer liet ziech in drei etages opdeile. Op 't oonderste niveau zuut me gebäörtenisse oet de nach veur de kruseging tot aon de kruusweeg. Aon de linkerkant zuut me wie, op 't Lèste Aovendmaol, t'r duvel bezit nump vaan [[Judas]] mèt de wäörd 'doeg mer drek watste vaan plan bis' (Joh. 13:27). Judas strek de erm oet (symbolisch nao de daarteg zèlvere munte die 'r krijg); aon zien veuj ligk de roond (symbool vaan de trouw die heer tot daan getuind heet). Aanders es aanders zuut me hei Zjezus op de rögk. Daonao kump e taffereel boe-in Petrus 't oer aofhojt vaan Malchus, helper vaan hoegepreester [[Caiaphas]] (presint op 'n olieftek), op 't memint tot Zjezeke weurt gearresteerd. Dees scène geit same mèt de [[Judaspuun]], e taffereel boevaan de figure mèt opzat nog get graover zien oetgehojd um de suggestie vaan nachleech te wèkke. Daoneve versjijnt e [[magisch veerkant]] mèt es oetkoms 33 (de leeftied die Zjezeke bij zien kruseging traditioneel woort touwgesjreve). Aon de rechterkant vint me alleriers de oontkinning vaan Petrus, boe-in dee (wie Zjezeke veurspeuld had) drei kier tege drei versjèllende vrouwlui zeet tot 'r Zjezeke neet kint. In dit taffereel vint me ouch d'n haon dee de mörge aonkunjeg (deil vaan Zjezeke zien veurspèlling). Daoneve steit e [[labyrint]] es symbool veur 't goddelek mysterie, en de weeg vaan Zjezeke nao de [[Calvarie]]. 't Volgend taffereel weurt ''Ecce homo'' geneump; 't tuint Zjezeke wie twie soldaote häöm d'n deurekroen opzètte dewijl Pilatus twiefelentere touwkiek. De groond oonder zien veuj is verbrokkeld, es verwijzing nao d'n eerdsjok dee later bij zienen doed zal plaotsvinde. Wijer zuut me hei 'ne [[Romeinsen adeleer]] mèt de wäörd ''[[Tiberius]] imperator''. De lèste scène is de Veroerdeiling vaan Zjezeke, boe Pilatus, vergezèld vaan drei bedeende, 'ne soldaot en zien vrouw Procula, zien han was in oonsjöld. Procula hèlt ziech heibij op d'n achtergroond (Matth. 27:19). 't Middelste deil is aon de [[kruusweeg]] gewijd. Laank neet alle staties zien oetgebeeld. Alleriers zuut me hei de [[Drei Maria's]] en [[Simon vaan Cyrene]], die Zjezeke mèt 't kruus assistere. Daonao zuut me de H. [[Veronica]] die häöm de zweit aofveeg mèt 'nen dook, boe 'nen aofdrök vaan Zjezeke zie geziech in versjijnt. In dit taffereel zien väöl bijfigure te zien. Tot slot zuut me de centurio Longinus, dee ziech later tot 't christendom zal bekiere. 't Boveste deil geit euver de kruusdoed en graaflègking vaan Zjezeke. Alleriers zuut me de drei legioensoldaote die dobbele um Zjezeke zien kleier; ze doen dat roontelum 'n taofel die de vörm vaan e vootkneukske heet. Middenin dit boveste deil zuut me de kruseging zelf. 'nen Oetgerekde en sterk gestileerde Zjezeke hingk aon e veerermeg kruus vaan iezer wat ''bove'' häöm is opgestèld (umtot Gaudí zien kruse ummer veer horizontaol erm höbbe; zuug ouch 't kruus bovenop de kèrk). De veer erm höbbe 'n [[I-profiel]]; 't profiel vaan de veuroetstekenden erm is roed gesjèlderd en dees ein I vervingk de gebrukeleke aofkorting [[INRI]]. Neve de Zjezusfiguur vint me nog de drei Maria's en Johannes, zoe good wie 'ne [[sjeel]], symbool vaan d'n doed tout court meh ouch vaan de berg [[Golgotha]] in 't bezunder. Boven 't taffereel (tegen 't plafond) zuut me in broons 't gesjäörd gordien vaan d'n tempel vaan Jeruzalem. Aon de rechterkant vint me de begraffenis. [[Jozef vaan Arimatea]] en [[Nicodemus]] lègke Zjezeke in 't graaf, mèt Maria (de maog) deneve; 'n ei verbeeld es symbool vaan nui leve de herrijzenis. wijer decoratie ===Gloriefroont=== ===Apsis=== ===Kloestergaank=== ===Cryp=== [[Plaetje:Cripta_SF.jpg|thumb|Altaor in 't cryp. De neogotische stijlornaminte zien dujelek te zien.]] Wie gezag woort 't cryp es ierste begós, en wel door Francesco del Villar. Gaudí had gein aander keus es de ganse ruimte in de neogotische stijl vaan Villar aof te make. Oonder häöm woort in 1884 en 1885 gewèrk aon de Sint-Joezepskepel, boe nao voltoejing de ierste mès kós weure gedoon. 't Werk aon de ganse ruimte doort tot 1891. 't Cryp zit tien meter oonder straotniveau. 't Heet de vörm vaan 'nen have cirkel of beter haven ellips vaan 40 meter breid en 30 meter laank. De koerummegaank besteit oet zeve kepelkes gewijd aon de H. Femilie: Sint-[[Joezep]], 't [[Heileg Hart]], de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], d'n H. [[Joachim]], de H. [[Anna]], Sint-Jan d'n Duiper en d'n Evangelis (traditioneel same verierd), en de H. [[Elizabeth]] en [[Zacharias]]. Veur dees zeve kepelkes, die in roonde vörm zien opgestèld, stoon nog vief kepelkes. 't Middelste, boe 't altaar in steit, is gewijd aon de ganse H. Femilie, geflankeerd door kepelle vaan de H. Maog vaan Karmel (boe Gaudí begrave ligk), vaan [[Zjezeke]], vaan de H. Maag vaan [[Montserrat (kloester)|Montserrat]] ('n regionaol belaankrieke Slevrouwedevotie) en vaan d'n H. Christus. In de ruimte oonder de wenteltrappe vint me sakkersteie. ===Glaas=== ===Pielers=== ===Örgel=== In 2010 woort e besjeie [[örgel]] geïnstalleerd. 't Instrumint is 't werk vaan de firma [[Blancafort]] oet [[Collbató]]. 't Dreug de kinmerke vaan de Fransen örgelbouw. De complete dispositie is de volgende: [[Plaetje:The_Temple_Of_Colour_(34651410).jpeg|thumb|'t Twievoudeg örgel in de kèrk.]] {| border="0" cellspacing="10" cellpadding="10" style="border-collapse:collapse;" | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''Pedaol''' C–f¹ <br /> ---- |- | 1.|| Contrabajo || 16' |- | 2.|| Subajo || 16' |- | 3.|| Contras || 8' |- | 4.|| Bajo || 8' |- | 5.|| Coral || 4' |- | 6.|| Fagot || 16' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''I Órgano Mayor''' C–g³ ---- |- | 7.|| Flautado de cara || 8' |- | 8.|| Flautado Armónica || 8' |- | 9.|| Flautado Chimenea || 8' |- | 10.|| Octava || 4' |- | 11.|| Docena || 4' |- | 12.|| Quincena || 2' |- | 13.|| Decisetena || 8' |- | 14.|| Corneta V || 8' |- | 15.|| [[mixtuur|Lleno]] III-IV || 1<small>¹/₃</small>' |- | 16.|| Trompeta Real || 8' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''II Expressivo''' C–g³ ---- |- | 17.|| Gran Principal || 8' |- | 18.|| [[striekersstumme|Gamba]] || 8' |- | 19.|| Violon || 8' |- | 20.|| [[voix céleste|Voz Celeste]] || 8' |- | 21.|| Flautado Cónica || 4' |- | 22.|| Tapadillo || 4' |- | 23.|| [[nasard|Nasardo]] 12<small>^a</small> || 2<small>²/₃</small>' |- | 24.|| [[flageolèt (örgelrezjister)|Flabiolet]] || 2' |- | 25.|| Nasardo 17<small>^a</small> || 1<small>³/₅</small>' |- | 26.|| Oboe || 8' |} |} * ''Koppels:'' II/I, I/P, II/P ===Aander interieurdetails=== ==Stijl== ==Externe link== * [https://sagradafamilia.org/ Officieel website] (dreitaoleg Catalaons-Spaons-Ingels) {{wio}} [[Categorie:Barcelona|Kerk van de Heilege Femilie]] [[Categorie:Kèrkgeboewe|Heilege Femilie]] 87sg7p48yp2xh1893yktl29fl5ol08b 485795 485794 2026-05-20T19:59:44Z Steinbach 16 485795 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:SF maig 2026 modified.jpg|thumb|De Kèrk vaan de H. Femilie begin 2026, vaanaof de neveligkende ''Plaça Gaudí.'' De centraolen torie vaan Zjezeke is daan zjus veerdeg. De kraone zien illektronisch eweggehaold.]] De '''Kèrk vaan de Heilege Femilie''' ([[Catalaons]]: '''Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família'''; [[Spaons]]: '''Basílica y Templo Expiatorio de la Sagrada Familia''') is 'n groete [[kèrk]] in aonbouw in 't distrik [[Eixample]] (Ensanche) in [[Barcelona]], nao oontwerp vaan [[Antoni Gaudí]]. De bouw begós in 1882 oonder 'nen aanderen arsjitek, [[Francisco de Paula del Villar]], dee 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk veur ouge had. Villar stopde 't jaor dao-op evels mèt 't perjek; op dat memint waor allein de bouw vaan 't [[cryp]] al begós. Gaudí maakde e nui oontwerp in de veur häöm typerende variant op de [[Jugendstil]], boe-in 'r väöl illeminte vaan de gotiek integreerde. 't Oontwerp, zoewel 't algemein plan es de oongeluifelek rieke decoratie, zit vol mèt verwijzinge nao 't [[Roems-Kathelieke Kèrk|katheliek geluif]]. Wie dat bij de groete kèrke vaan veurheer ouch dèks zoe góng, heet de bouw vaan de Sagrada Família ziech euver mie es 'n iew voortgesleip. De bouw, dee al sinds 't begin allein oet privaote bronne weurt betaold, waor bij Gaudí zienen doed in 1926 op minder es e kwart. De [[Spaonse Börgeroorlog]] in de jaore daarteg zörgde veur 'n oonderbreking. In de jaore viefteg kós de bouw mèt horte en stoete weer wijergoon. Sinds de koms vaan de computer is 't oontwerpe en producere vaan veural väöl decoratie hendeg versneld. In 2010 waor 't perjek euver de hèlf. Me meinde op dat memint zelfs in 2026, Gaudí zien hoonderdste sterfjaor, de kèrk gans veerdeg te kinne höbbe. Oonder mie door de [[COVID-19]]-pandemie zal dat neet weure gehaold. Wel woort in dit jaor 't hoegste punt bereik: de centraolen torie, mèt 'n huugde vaan 172,5 meter, kaom begin dat jaor veerdeg. Wat nog res aon oet te bouwe deile zit veural in d'n hoofingaank, 't zoegeneump Gloriefroont. ==Aard vaan de kèrk en verklaoring vaan de naom== De gansen officiële naom vaan de kèrk, wie die bove is gegeve, is in vertaoling "basiliek en verzoeningskèrk vaan de Heilege Femilie". 't Begrip "basiliek" is in 't katheliek geluif dobbel. Ierstens gief 't de [[basiliek (boewkunde)|basiliek es bouwkundeg begrip]]. Daan geit 't gewoen um 't klassiek typ vaan laankwerpege, halvörmege kèrk. De Sagrada Família is, wie zoeväöl aw kèrke, inderdaod zoe vörmgegeve. Twiedens gief 't [[basiliek (ièretitel)|basiliek es predicaot]]. Dit weurt door de paus touwgekind. Boete e veertal basilieke in Roeme zelf geit 't daan ummer um 'ne ''basilica minor'', lètterlek 'kleinder basiliek'. De Sagrada Família dreug dit predicaot sinds [[2010]], wie 't door paus [[Benedictus XVI]] woort touwgekind. De term ''expiatori(o)'' is 't bijveugelek naomwoord bij ''expiació(n)'', vaan 't Latijnse ''expiatio''. Dit beteikent vergeving of [[verzoening]]. Verzoening, 't ritueel 'aofwasse' vaan zunde, is e centraol begrip in 't katheliek geluif en in de einen of aandere vörm in gans 't [[christendom]]. Wie alle kathelieke kèrke is ouch dees kèrk aon de naogedachtenis vaan eine of mie [[heilege]] gewijd. In dit geval is dat de [[Heilege Femilie]], dat wèlt zègke [[Zjezus]], [[Maria]] en [[Zjozef]]. Oondaanks zien groete proporties en monumintaol karakter is de Sagrada Família gein [[kathedraol]]. 't Gief 'n middeliewse, gotische [[Kathedraol vaan Barcelona]] in 't centrum vaan de stad. ==Historie== ===Idee en ierste fase=== [[Plaetje:SF_Villar.jpg|left|thumb|'t Plan vaan Villar oet 1882 tuint e vrij conventioneel neogotisch oontwerp.]] [[Plaetje:SF_1883.jpg|thumb|Bouw vaan 't cryp in 1883, nog oonder Francisco de Paula del Villar. D'n arsjitek is op de foto te zien.]] Eixemple, de stadsoetbreiing vaan Barcelona, oontstoont vaanaof midde negentienden iew nao e plan vaan [[Ildefons Cerdà]]. Heer plande de wiek in rigoureus veerkante, die veural veur (rillatief luxe) woenblokker woorte gebruuk. 't Plan um in de Eixemple 'n groete kèrk te bouwe kaom vaan bookverkouper [[José María Bocabella]]. Op 'n reis nao [[Italië]] had 'r de basiliek in [[Loreto]] gezeen; toes in Barcelona wouw 'r ouch zoeget. 't Idee um ze aon de Heilege Femilie te wije waor geïnspireerd op 't werk vaan preester [[Josep Manyanet]] (in 2004 heileg verklaord), dee twie [[kónkergatie]]s gewijd aon de H. Femilie had opgeriech um daomèt zjus 't oonderwies aon joongere te inspirere. Bocabella koch in 1881 'ne kavel in [[Sant Martí de Provençals]], daan nog 'n zelfstendege gemeinte meh ummer mie ingekapseld in de Barcelonese bebouwing en in 1897 formeel geannexeerd. 't Terrein vaan 120 bij 130 meter waor eigelek bedoeld veur 'n renbaon, die noets is aongelag. Bocabella sjakelde arsjitek [[Francisco de Paula del Villar]] in. Villar verworp 't idee vaan Bocabella um de basiliek vaan Loreto te kopiëre; heer voont tot 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk beter pasde. Zien oontwerp veurzaog in 'n dreisjepege kèrk vaan 44 bij 97 meter, mèt 'nen torie vaan 100 meter huugde. Op 19 miert 1882 (Sint-Jan) woort d'n ierste stein gelag in 't bijzien vaan [[José María Urquinaona]], bisjop vaan Barcelona, zowie [[Antoni Gaudí]], op dat memint d'n assistent vaan Villar. In 1883 raakde Villar in conflik mèt Bocabella. Dee haolde d'n arsjitek astrein vaan 't perjek aof um 't euver te doen aon [[Joan Martorell]]. Martorell wouw dat evels neet; boe-op Bocabella demèt instumde um Gaudí de leiing te geve. Op 3 november woort heer officieel d'n hoofarsjitek. ===Oontwikkeling bij 't leve vaan Gaudí=== [[Plaetje:Planta_SF_Gaudí_1885.jpg|thumb|left|Groondplaan vaan Gaudi zien oontwerp oet 1885. De kèrk volg hei in hooflijne nog gotische principes. De jaore hei-op zouw 't projek nog weure umgegoejd en aongevöld.]] Gaudí waor direk opgezat mèt 'n opdrach boe e groet deil al vaan vaslag. Umtot 't cryp al in aonbouw waor, kós heer dat neet mie oontwerpe. Daobij lag, um dezelfde rei, ouch al vas wie groet de kèrk mós weure en welke kant ze op mós stoon. Liever hej Gaudí de kèrk wèlle [[oriëntatie|oriëntere]], dat wèlt zègke d'n [[apsis]] op 't ooste riechte, zoewie dat bij bekaans alle gotische (en ouch later) kèrke ouch zoe is. In plaots daovaan zaot heer mèt 'n oontwerp wat d'n apsis nao 't noordweste riechde. 's Mörges vreug - entans in de zomertied - vèlt 't leech noe door de rechterzijbeuk. Wie v'r hei-oonder zalle zien, maakde d'n arsjitek vaan de noed 'n däög en verwèrkde heer dat in de symboliek vaan 't Geboortefroont. Gaudí zelf waor toen nog mer zjus begós es arsjitek. Al de aander gebouwe boe me 'm in Barcelona vaan kint stoonte nog neet euverind. Heer waor evels neet de maan denao um ziech slaafs op [[neostijle]] touw te lègke. In plaots daovaan hoort heer tot 'n avant-garde vaan arsjitekte en beeldend kunstenere in de stad die ziech ''[[Catalaons modernisme|modernistas]]'' neumde. 't ''Modernisme'' is de facto 'ne vörm vaan [[Jugendstil]] of art nouveau, 'n beweging die t'rzelfdertied ouch in [[Wene]], [[Paries]] en [[Riga]] en aander groete stei vaste groond voont. Kinmerkend veur wie Gaudí 't touwpas is tot me de kèrk al-evel in conventioneel terme kin besjrieve - torie, sjeep, apsis, zuil, pinnakel, kloestergaank etc. - meh tot de vörmgeving en decoratie compleet orzjineel zien. Gaudí leet ziech oonder mie inspirere door de natuur. Zoe höbbe de zuile de vörm vaan buim en zien de pinnakels bekroend mèt fruitmotieve. In 't stök euver 't oontwerp leus me dao mie euver. [[Plaetje:Baldomer Gili Roig. La Sagrada Família, 1905 Copia moderna del negatiu original de vidre.jpg|thumb|'t Werk aon de Kèrk vaan de H. Femilie anno 1905.]] 't Plan vaan de kèrk kaom in fases tot stand. Wie Gaudí 't werk euvernaom, had 'r ziech veural mèt de loupende werke bezeg te hawwe, dat wèlt zègke 't cryp. Heer beheel 't neogotisch oontwerp, meh maakde al diverse aonpassinge. In 't beeldhouwwerk vaan de kapitele zuut me al 'nen aonzat tot zien typische natuurmotieve. In 1885 waor 't cryp veerdeg - entans zoe wied tot me op 19 miert vaan dat jaor de ierste mès drin kós doen. Heimèt kós 't werk bove de groond beginne. Es ierste waor d'n apsis aon de beurt. Dao woort in 1890 aon begós; in 1893 waor 'r in groete lijne veerdeg. Gaudí besloot door te goon mèt 't noordoosfroont, in zien oontwerp 't Geboortefroont (gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke). Vaanaof 1893 deeg heer dat bouwe. Wie dat get opgesjote waor bouwde me ouch de veer tories die achter dat froont stoonte. Op foto's oet deen tied zuut me dujelek 'n aoneingeslote bouwsel vaan apsis en zijbeuk (heineve). De werkwijs um 'verticaol' te bouwe in plaots vaan 'horizontaol' (d.w.z. iers ei deil veerdeg bouwe en daan euvergoon op 'n aandert, in plaots vaan alles vaan de groond aof te metsele) is typisch veur Gaudí. 't Werk avveceerde mer laankzaam. Gaudí zelf veurzaog tot de bouw iewe zouw kinne dore, wie dat bij de groete kèrke vaan vreuger ouch zoe dèks waor gegaange. Heer zag dao-euver: "Miene klant heet geine spood." Toch heel 'r ziech de res vaan zie leve gans intensief mèt 't perjek bezeg. De lèste vieftien jaor vaan zie leve waor de kèrk zien insegste werk, en de lèste ach maond woende heer zelfs op de bouwplaots. Op 11 december 1921 waor de rechterzijbeuk - zij 't nog laank neet veerdeg - al zoe wied tot me aon de bouw vaan 't sjeep kós beginne. In die jaore maakde Gaudí diverse maquettes en leet heer zien planne, die noe korter bij completering kaome, bouwkundeg teste. Zoedoende maakde heer 't bouwperjek veerdeg veur 't geval tot heer doed zouw goon. Dit gebäörde op 10 juni 1926, wie 'r oonder d'n tram leep. ===Twintegste iew=== [[Plaetje:ETH-BIB-Barcelona, Sagrada Familia-Tschadseeflug 1930-31-LBS MH02-08-0201.tif|left|thumb|Lochfoto vaan de bouwplaots in 1930.]] De leiing kaom noe in han vaan [[Domènec Sugrañes]], eine vaan Gaudí zien assistente. Oonder zien leiing woort de koumende tien jaor wijer gewèrk aon 't Geboortefroont, wat in 1936 veerdeg kaom. Ouch woort in 1928 't [[Plaça de la Sagrada Família]] ingeriech, tegeneuver 't daan nog te bouwe Passiefroont. In dat jaor begós evels ouch de [[Spaonse Börgeroorlog]]. De reactionaire coup vaan dat jaor brach in Barcelona 'n extreemlinkse tegebeweging op gaank, boebij de [[anarchisme|anarchistische]] [[Federación Anarquista Ibérica|F.A.I.]] groete versjendeleringe aonriechde. In 't cryp woort brand gestiech, en ouch Gaudí zien planne en medelle woorte daobij gooddeils verneteg. [[Lluís Bonet i Garí]], dee es assistent-arsjitek bij de bouw waor betrokke, verzamelde e paar daog later wat vaan de planne waor euvergebleve. 't Lökde häöm, en nao häöm [[Isidre Puig i Boada]] en [[Francesc Quintana]], veur 't oersprunkelek plan te reconstruere, zoetot me wijer kós mèt de bouw. 't Oetbreke vaan d'n oorlog beteikende evels tot dao d'n iersten tied neet aon veel te dinke. [[Plaetje:Sagrada Famiglia di Barcellona (3).JPG|thumb|De kèrk in aonbouw in de jaore tachteg.]] In 1944 woort beslote door te goon mèt de constructie. Sugrañes waor in 1938 gestorve, zien opvolgers naome same de leiing. Bonet späölde vaanaof 't begin 'n groete rol; tösse 1974 en 1983 had heer formeel de leiing. Vaanaof 1948 kaom de bouw weer laankzaam op gaank. De werke avveceerde get snelder wie in 1953 [[Gregorio Modrego]], bisjop vaan Barcelona, 'nen oproop deeg um mèt donaties vaort drachter te zètte. Me góng noe aon 't werk mèt 't Passiefroont, de linkzijbeuk dee nao 't zuidweste wijs. Nao get graafwerk begós de eigeleke bouw in 1956. In 1974 kaome de veer tories veerdeg, meh 't zouw nog tot 2018 dore ietot 't lèste beeldhouwwerk op zien plaots kós weure gezat. In 1981 woort, es aonvölling op 't ''Plaça de la Sagrada Família'', noe ouch 't ''Plaça de Gaudí'' ingeriech. Dit ligk aon de noordooskant, bij 't Geboortefroont. In 1987 naom [[Jordi Bonet i Armengol]] de leiing vaan 't werk euver. In zienen tied woort serjeus mèt 't sjeep begós, zoetot de kèrk noe in de lèngde greujde. 't Gewelf boven 't sjeep waor in 2000 veerdeg. Bonet zouw tot 2012 aonblieve. ===Einentwintegste iew=== In de einentwintegste iew begós 't werk ummer mie te loupe. Dit kaom veural door d'n inzat vaan computergesjikde techniek. Oonderhand woort wel dujelek tot Gaudí zie visioen vaan iewelaank werk aon de kèrk neet zouw oetkoume, meh tot me ze in inkel decennia veerdeg kós höbbe. Ouch woort de Sagrada Família ummer bekinder, zeker ouch boete Spaanje: ze woort 't belaankriekste icoon vaan Barcelona, wat in dezen iew door ummer groeter massa's toeriste woort bezoch. Mèt 't veerdeg koume vaan 't gewelf kós me de Sagrada Família wie 'n gewoen kèrk bezeuke, wat väöl inkomste oet tickets oplieverde. Sinds 2005 steit de Kèrk vaan de Heilege Femilie ouch op de [[Werelderfgoodlies]] vaan UNESCO. Officieel gelt dat allein veur 't cryp en 't Geboortefroont, d.w.z. de deile die Gaudí zelf nog heet gerealiseerd. 't Is 'n oetbreiing vaan 'n awwer insjrieving oet 1984, die aander (wel voltoejd) werk vaan d'n arsjitek umvat.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/320 UNESCO World Heritage Centre - Works of Antoni Gaudí]</ref> In 2002 woort 't ierste werk verriech aon 't Gloriefroont, de façaad op 't zuidweste wat d'n hoofingaank moot weure. Al gaw woort evels dujelek tot daoveur 't ein en aandert moot wieke. Veur 't froont zouw naomelek e groet bordes koume, wat ziech oetstrèk tot euver de straot in 't aongrenzend blok. Me moot dus de straot - de Carrer de Mallorca - de groond in baore, en e groet aontal gebouwe slope. Väöl bewoeners en oetbaters wouwe daorum tot de bouw vaan 't Gloriefroont neet doorgóng, of allein zoonder bordes. De consensus in de stad is evels veur dat wel te doen. Hei en dao woort ouch 't idee oetgesproke tot 't neet mie vaan dezen tied waor um zoe'n ambitieus kèrk aof te bouwe. Veural d'n hoegsten Torie vaan Zjezeke mèt zien enorm kruus stoont ze dao-in tege. In 2010 kaom paus [[Benedictus XVI]] nao Barcelona um de kèrk tot basiliek te wije. Dat góng neet zoonder controverse; veur sommege Barceloneze waor de paus mèt zien awwerwètse ideeë euver beveurbeeld homoseksualiteit neet welkom.<ref>[https://nos.nl/artikel/196567-sagrada-familia-gewijd-door-de-paus NOS.nl - Sagrada Familia gewijd door de paus]</ref> In datzelfde jaor woort ouch brand gestiech in de [[sakkerstei]], 'n actie die aon de anarchiste vaan 1936 rappeleerde. In 2017 hadde islamistische terroriste 't op de kèrk veurzeen. 't Plan veur de kèrk (en nog get aander gebouwe in de stad) op te bloze woort evels op tied veurkoume. De jaore 2010 stoonte veural in 't teike vaan de veer tories vaan de evangeliste zowie dee vaan Maria (op 't noordweste, zjus veur d'n apsis) en dee vaan Zjezeke (centraol op 't transep) - in die volgorde. De bouw vaan de in totaol zès tories euverlapde ziech deils. In miert 2020 mós 't werk weure stèlgelag um de [[COVID-19]]-pandemie. 't Waor veur 't iers sinds de Börgeroorlog tot 't werk woort stèlgelag. Heimèt woort dujelek tot 'n iejer plan um de kèrk in 2026 (Gaudí zien hoonderdste sterfjaor) aof te höbbe neet geit lökke. [[Plaetje:ES-BCN-sagr-fam-mod-01_-_updated.jpg|thumb|Sjema vaan de kèrk in häöre staot vaan noe. De aofgebouwde deile zien in 't gries, de nog te bouwe deile in 't broen geteikend.]] Op 31 oktober 2025 woort 't ierste deil vaan 't kruus op d'n Torie vaan Zjezeke gezat. De kèrk kraog zoe 'n huugde vaan 162 meter en 91 centimeter en woort daomèt de hoegste kèrk vaan de wereld. Dees ier had sinds de middeliewe aon d'n [[Domkèrk (Ulm)|Dom vaan]] [[Ulm]] (Duitsland) touwbehuurd. Op 7 november volgde 't middestök vaan 't kruus en daonao de veer erm; de lèste woort op 14 jannewarie 2026 gemonteerd. Op 20 fibberwarie vaan dat jaor woort ouch de bovensten erm vaan 't kruus drop gezat.<ref name=torieveerdeg>[https://blog.sagradafamilia.org/fases-construccio-creu-torre-jesus/ Blog Sagrada Família - Així s’ha construït la creu de la torre de Jesús]</ref> In 2025 woort ouch begós aon de veer tories - de veer lèste - die bij 't Gloriefroont mote stoon. ===Planning=== 't Binnewerk vaan 't kruus is nog neet veerdeg; 't werk dao-aon zal nog tot in 2027 en 2028 doorgoon.<ref name=torieveerdeg/> 't Geit dan oonder mie um e beeld vaan 't Laamgaods wat drin weurt gezat. De koumende jaore zal veural aon 't Gloriefroont weure gewèrk. Noe al (begin 2026) is me bezeg mèt de veer aposteltories aon deze kant (zuug heibove, en ouch weer oonder). Daonao zal weure gewèrk aon 't eigelek froont: de poorte. Umtot de decoratie dao oongeluifelek riek is, zal dit diverse jaore dore. Ouch aon de bove besjreve sloopwerke en aon 't verlaoge vaan de straot tot oonder 't mejveld moot nog weure begós. Ouch de kloestergaank is nog neet veerdeg. Dat gelt zoewiezoe veur de deile die aon goon slete op 't Gloriefroont, meh ouch veur de noordpunt. Alles biejein steit de completering vaan de ganse kèrk noe veur 2034 gepland. ==Oontwerp== ===Algemein groondplan=== De kèrk heet de vörm vaan e [[Latijns kruus]]; deze vörm laog bij 't ierste oontwerp al vas. De Sagrada Família is dus 'n [[kruusbasiliek]], mèt einen hoofbeuk en twie [[zijbeuk]]e die de erm vaan 't kruus vörme. D'n hoofbeuk tèlt vief [[sjeep (kèrkbouw)|sjeper]]. De boveste punt vaan dit kruus weurt gevörmp door 'nen [[apsis]], dat wèlt zègke e gerund ind boe 't [[altaar]] in kin stoon. Alle drei de beuke höbbe of kriege 'n oetgebreide facaad mèt dao-achter veer tories. Op 't midde verrijs 'ne centraolen torie; boven d'n apsis nog eine. Um de centraolen torie stoon nog ins veer tories. Dit bringk 't totaol aontal spitse op achtien (zuug ouch heioonder). 'ne [[Kloestergaank]] roontelum maak 't groonplan vaan de kèrk rechheukeg; de ruimte in de rechhook weurt door dee gaank gans opgevöld. Op de veer punte vaan de kloestergaank verrijs 'n sakkerstei, die de vörm heet vaan e get groeter kepelke wat bove de aandere oetstik. 't Groondplan mit 90 bij 60 meter; de wiedde vaan 't sjeep is 45 meter. 't Hoegste punt vaan de kèrk zit op 172,5 meter. ===Tories=== [[Plaetje:Σαγράδα_Φαμίλια_3382.jpg|thumb|Twie pinnakels op de tories vaan 't Passiefroont.]] De kèrk krijg in totaol achtien tories. Op dit memint (december 2025) zien 'rs daovaan daartien veerdeg. Aon de veertiende weurt noe gewèrk, dewijl veur de lèste veer neet väöl mie es get groondwerk gedoon is. De verdeiling is wie volg. Twelf vaan de tories stoon bij de drei froonte, wat neerkump op eder veer. Ze stoon veur de twelf [[apostel]]e vaan Zjezeke. De tories variëre in huugde. Bij 't Geboortefroont zien de boeteste 98,40 meter hoeg en de binneste 107 meter; die tories zien gewijd aon Mattheus, [[Judas Thaddeüs]], [[Simon]] en [[Bernabeus]]. Bij 't Passiefroont zien de boeteste 107,40 meter en de binneste 112,20; die zien gewijd aon [[Jakob de Mindere]], [[Thomas]], [[Filip]] en [[Bartholomeus]]. Bij 't Gloriefroont - dit zien de veer tories die nog mote weure gebouwd - weure de boeteste 112,20 meter en de binnenste 120. Die zien gewijd aon de veer belaankriekste apostele: [[Petrus]], [[Paulus]], [[Andreas]] en [[Jakob de Mierdere]]. Daobinne vint me de veer evangelistetories. Zij stoon um de centraolen torie heer en zien allemaol 135 meter. De tories zien gekroend mèt de veer symbole vaan de evangeliste: 'nen ingel veur [[Mattheus]], 'nen deur veur [[Lucas]], 'ne liew veur [[Marcus]] en 'nen erend veur [[Johannes (evangelis)|Johannes]]. D'n einnaohoegsten torie is dee vaan [[Maria]]. Dee is 138 meter hoeg; neet väöl hoeger es die vaan de evangeliste, meh door zien dikde en plaotsing nao väöre wel väöl prominenter. D'n torie weurt gekroend door 'n staar, wat verwijs nao de devotie Maria es '[[Staar vaan de Zie]]'. De centraolen torie is d'n torie vaan Zjezeke. Hei weurt de recordhuugde vaan 172,5 meter gehaold. D'n torie weurt gekroend door e groet, veerermeg kruus, wat op dit memint gemonteerd weurt. 't Kruus is bekleid mèt witte zjeremiek, zoetot 't kruus bij daag meh veural bij nach vaan zien eige kin straole. Binnenin 't kruus kump e beeld vaan 't [[Laamgaods]],<ref>[https://www.instagram.com/p/DT2WrlFkqnX/?img_index=7 @basilicasagradafamilia - Post op Instagram vaan 23 jannewarie 2026])</ref> gekroend mèt de wäörd ''Tu solus Sanctus, Tu solus Dominus, Tu solus Altissimus'' ('diech allein bis Heileg, diech allein bis d'n Hier, diech allein bis d'n Allerhoegste') zoewie de wäörd ''amén'' en ''alleluya''. ===Geboortefroont=== [[Plaetje:Puerta_Caridad_Sotoo.jpg|thumb|De dobbel Paort vaan de Leefde in 't midde vaan 't Geboortefroont. Me zuut de rieke decoratie mèt minsfigure bove de paort, mèt plantemotieve op de deure en mèt e tekslint op de pilaor, boe ouch nog iezerbeslaag um zit.]] 't Geboortefroont steit aon de rechterzijbeuk vaan de kèrk. Normaal wijs dit nao 't zuie, en wie gezag hej Gaudí 't eigelek ouch zoe wèlle höbbe. De meneer boe-op Eixemple is gebouwd, en naovenant de planne vaan Villar, maak evels tot deze kant op 't noordooste ligk. Dit beteikent tot 's mörges (in de zomertied entans) 't leech heidoor vèlt. Gaudí besloot veur die symboliek door te veure in 't oontwerp: 't froont vaan deze zijbeuk is noe gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke es teike vaan e nui begin, opkoumend leech en hoop. De decoratie aon deze kant is riek en weurt gedomineerd door natuurmotieve. Zoe zien in de [[kapiteel|kapitele]] dèks biestemotieve te vinde (beveurbeeld 'n sjèldpad in de pilaor die 't middelste poort verdeilt), en höbbe de verbindende deile blaad- en blommotieve vaan väölerlei plantesoorte. Me vint op de deure tösse de plantmoteve ouch tientalle insekte en aander klein bieste en details verwèrk. Aon 't beeldhouwwerk naome versjèllende kunstenere deil; in ierste instantie waore dat [[Llorenç Matamala]] en [[Joan Matamala]]. Bij versjèllende oontwerpe kraoge ze assistentie vaan [[Carles Mani]] en [[Joan Salvadó i Voltas]]. Me kin de kèrk hei in of oet door drei paorte, die in 't teike stoon vaan de drei [[theologische däögde]]: geluif (links), haop (rechs) en leefde (midde). De lèste is 'n dobbel paort, mèt 'n smaal pilaor in 't midde. De dobbel paort vaan de leefde is gewijd aon Zjezeke. Me vint heibove versjèllende scènes die te make höbbe mèt Zjezeke zien geboorte: de Annunciatie, de Kroening vaan Maria, de Aonbidding vaan de Wijze en vaan de Sjiepers. Wijer zuut me hei de [[Staar vaan Betlehem]] en de teikes vaan de [[Dierereem]] die op 't memint vaan Zjezeke zien geboorte aon d'n hiemel stoonte (Ram, Deur, Twielinge, Kreef, Liew en Maog), zoewie ingele die meziek make op 'serjeus' ([[harp]], [[fagot]], [[viool]]) en volkse instruminte ([[gitaar]], [[tamboerijn]], [[doedelzak]]). Ouch de [[roezekrans]] zit drin verwèrk. Op de dèkstein vint me de wäörd ''Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis''. De pieler in 't midde symboliseert de [[Boum vaan Jesse]]; 'n verwiezing dus nao Zjezeke ziene [[stamboum]]. Aon de basis daovaan zuut me de slang oet 't perredies, symbool vaan de [[èrfzun]], sterventere. De poort is umgeve door [[nis]]se (oonziechbaar op de foto), die gekroend weure in e [[tympaon]]. Dat tympaon löp oet in e nui boummotief, wat de [[Levesboum]] oetbeeld. Dee levesboum is ouch weer e symbool vaan Zjezeke, wat weurt dujelek gemaak door 't [[christusmonogram]] en de lètters [[JHS]] (Jesus Hominum Salvator, ''Zjezeke rèdder vaan de minse'') in e Grieks kruus aon d'n top. Wijer vint me in deze boum ingele mèt [[wijrouk]] en mèt broed en wien (symbool vaan de [[eucharistie]]), en motieve vaan 'n femilie [[pelikaon]]e ('n oeraajd christelek symbool, ouch verwiezend nao de eucharistie), 'n [[ei]] (oersprunk, meh ouch euvervlood), 'n [[cipres]] (ieweg leve) en [[doeve]] (de gaodsgetrouwe). Links daovaan vint me de paort vaan 't geluif gewijd aon Maria. In die paort vint me scènes oet häör leve, zoewie oet dat vaan Zjezeke: de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], [[Merrieje-Visitatie]], de [[Prizzentatie vaan Zjezeke]] in d'n Tempel, Zjezeke es tummermaan, Zjezeke in discussie mèt de gelierde in d'n Tempel (mèt oonder mie Sint-Jan d'n Duiper en Zacharias). Wijer zien v'r 't Heileg Hart vaan Zjezeke, de [[Goddeleke Veurzienegheid]] (oetgebeeld door 'n hand en 't [[Alziend Oug]]), en de eucharistie (oetgebeeld door droeve en aore). In de pielers zien v'r bieste en plante oet [[Palestina]] (boe Zjezeke vaandan kump) en palmtek. Aon de rechterkant vaan 't Geboortefroont steit de poort vaan d'n hoop. Die is in hoofzaak gewijd aon Joezep en heet 'n gelieksoortege indeiling. V'r zien hei de verloving vaan Maria en Joezep, de femilie vaan Zjezeke (mèt Anna en Joachim debij), 't Kinneke Zjezus en de Wijze, de [[Maord op de Oonnuzel Kinder]], de [[Vlöch nao Egypte]] en de Boot vaan Sint-Joezep. Indachteg 't beroop vaan Joezep vinde v'r hei ouch motieve vaan tummermaanswèrktuige: 'n [[zeeg]], 'ne stek, 'ne [[beitel]], 'n [[winkelhaok]], 'ne [[sjreuvedrejjer]], 'nen [[hamer]] en 'n [[bijl]]. Wijer vint me hei waterveugel vaan de [[Nijl]] (boe de H. Femilie es vlöchtelinge höbbe geleef), wie [[gajze]] en [[eende]]. ===Passiefroont=== [[Plaetje:SF_Pasión_2026.jpg|thumb|'t Passiefroont.]] 't Passiefroont ligk rech tegeneuver 't Geboortefroont, en is dus geriech op 't zuidweste. Dit maak tot hei in de naomiddag de al zakkende zon door vèlt. Gaudí besloot veur dees façaad te wije aon de passie en doed vaan Zjezeke, en aon d'n doed in 't algemein. 't Contras mèt 't riek verseerd Geboortefroont is groet: 't Passiefroont is krempelek gedecoreerd en de beelder die 't gief zien gestileerd en heuketeg. De pilaore rappelere aon kneuk. Gaudí oontworp 't Passiefroont in 1911, mèt aonpassinge in 1917. De bouw begós in 1956 (mèt veurbereiinge al sinds 1954); de veer tories kaome in 1976 veerdeg, 't beeldhouwwerk pas in 2018 (zuug bove). Ouch hei vint me drei poorte mèt de middelste dobbel oetgeveurd, en ouch die zien weer gewijd aon Geluif, Hoop en Leefde. De middelste, gewijd aon de Leefde, weurt de Evangeliepaort geneump: op de broonze deur zien veerze oet de evangalies te leze (links Mattheus, rechs Johannes) die verhole vaan Zjezeke zien lèste ore. Bovenaon de pieler dee de deure sjeit vint me 'ne stein mèt de lètters [[alpha en omega]] (symboliek veur God es 't begin en 't ind vaan alle dinger). Deveur steit nog 'ne vrije (neet-steunende) pieler, de Pieler vaan de Geseling. Dee waor 't idee vaan bouwmeister [[Josep Maria Subirachs]] en kump in de plaots vaan 't kruus wat Gaudí dao had veurzeen. De pieler is vief meter hoeg en gemaak vaan [[malber]]. Veur te rappelere aon 't kruus is 'r nog wel in veer stökker verdeild. Oonder de spaorzaam details zien 'ne knoup (symbool vaan foltering), 'n palmtek (gevörmp deils door e fossiel in 't malber) en 'ne stek. 't Portaol gewijd aon 't Geluif, aon de linkerkant, herberg de poort vaan [[Getsemane]]. De symboliek verwijs veural nao de nach nao 't [[Lèste Aovendmaol]], es Zjezeke preek en zien discipele slaope. De deur is verseerd mèt vaag beelder die dat tuine. In 't oonderste deil zuut me e beeld oet de gravuur ''[[Melancolia I]]'' vaan [[Albrecht Dürer]] mèt de wäörd (in 't Catalaons) 'es 't kin, laot dezen drinkbeker aon m'ch veurbijgoon, evels neet wie iech wèl, meh wiet Geer wèlt' (Joh. 19:2). Aon de rechterkant, in 't portaol gewijd aon d'n Hoop, vint me de Paort vaan d'n Deurekroen. Me zuut hei, ouch weer vaag, beelder vaan Zjezeke dee de kruusweeg löp mèt de deurekroen en 'ne stek in zien hand. Deneve zuut me e biebelveers boe dit weurt besjreve (Joh. 19:2). In 'n aander beeld weurt Zjezeke veur Pilatus en Herodes geleid; heineve leus me e citaot oet de ''[[Divina Commedia]]'' vaan [[Dante]] en oet 't gediech ''La pell de brau'' ('’t Stierevel') vaan [[Salvador Espriu]]. 't Beeldhouwwerk drumheer liet ziech in drei etages opdeile. Op 't oonderste niveau zuut me gebäörtenisse oet de nach veur de kruseging tot aon de kruusweeg. Aon de linkerkant zuut me wie, op 't Lèste Aovendmaol, t'r duvel bezit nump vaan [[Judas]] mèt de wäörd 'doeg mer drek watste vaan plan bis' (Joh. 13:27). Judas strek de erm oet (symbolisch nao de daarteg zèlvere munte die 'r krijg); aon zien veuj ligk de roond (symbool vaan de trouw die heer tot daan getuind heet). Aanders es aanders zuut me hei Zjezus op de rögk. Daonao kump e taffereel boe-in Petrus 't oer aofhojt vaan Malchus, helper vaan hoegepreester [[Caiaphas]] (presint op 'n olieftek), op 't memint tot Zjezeke weurt gearresteerd. Dees scène geit same mèt de [[Judaspuun]], e taffereel boevaan de figure mèt opzat nog get graover zien oetgehojd um de suggestie vaan nachleech te wèkke. Daoneve versjijnt e [[magisch veerkant]] mèt es oetkoms 33 (de leeftied die Zjezeke bij zien kruseging traditioneel woort touwgesjreve). Aon de rechterkant vint me alleriers de oontkinning vaan Petrus, boe-in dee (wie Zjezeke veurspeuld had) drei kier tege drei versjèllende vrouwlui zeet tot 'r Zjezeke neet kint. In dit taffereel vint me ouch d'n haon dee de mörge aonkunjeg (deil vaan Zjezeke zien veurspèlling). Daoneve steit e [[labyrint]] es symbool veur 't goddelek mysterie, en de weeg vaan Zjezeke nao de [[Calvarie]]. 't Volgend taffereel weurt ''Ecce homo'' geneump; 't tuint Zjezeke wie twie soldaote häöm d'n deurekroen opzètte dewijl Pilatus twiefelentere touwkiek. De groond oonder zien veuj is verbrokkeld, es verwijzing nao d'n eerdsjok dee later bij zienen doed zal plaotsvinde. Wijer zuut me hei 'ne [[Romeinsen adeleer]] mèt de wäörd ''[[Tiberius]] imperator''. De lèste scène is de Veroerdeiling vaan Zjezeke, boe Pilatus, vergezèld vaan drei bedeende, 'ne soldaot en zien vrouw Procula, zien han was in oonsjöld. Procula hèlt ziech heibij op d'n achtergroond (Matth. 27:19). 't Middelste deil is aon de [[kruusweeg]] gewijd. Laank neet alle staties zien oetgebeeld. Alleriers zuut me hei de [[Drei Maria's]] en [[Simon vaan Cyrene]], die Zjezeke mèt 't kruus assistere. Daonao zuut me de H. [[Veronica]] die häöm de zweit aofveeg mèt 'nen dook, boe 'nen aofdrök vaan Zjezeke zie geziech in versjijnt. In dit taffereel zien väöl bijfigure te zien. Tot slot zuut me de centurio Longinus, dee ziech later tot 't christendom zal bekiere. 't Boveste deil geit euver de kruusdoed en graaflègking vaan Zjezeke. Alleriers zuut me de drei legioensoldaote die dobbele um Zjezeke zien kleier; ze doen dat roontelum 'n taofel die de vörm vaan e vootkneukske heet. Middenin dit boveste deil zuut me de kruseging zelf. 'nen Oetgerekde en sterk gestileerde Zjezeke hingk aon e veerermeg kruus vaan iezer wat ''bove'' häöm is opgestèld (umtot Gaudí zien kruse ummer veer horizontaol erm höbbe; zuug ouch 't kruus bovenop de kèrk). De veer erm höbbe 'n [[I-profiel]]; 't profiel vaan de veuroetstekenden erm is roed gesjèlderd en dees ein I vervingk de gebrukeleke aofkorting [[INRI]]. Neve de Zjezusfiguur vint me nog de drei Maria's en Johannes, zoe good wie 'ne [[sjeel]], symbool vaan d'n doed tout court meh ouch vaan de berg [[Golgotha]] in 't bezunder. Boven 't taffereel (tegen 't plafond) zuut me in broons 't gesjäörd gordien vaan d'n tempel vaan Jeruzalem. Aon de rechterkant vint me de begraffenis. [[Jozef vaan Arimatea]] en [[Nicodemus]] lègke Zjezeke in 't graaf, mèt Maria (de maog) deneve; 'n ei verbeeld es symbool vaan nui leve de herrijzenis. wijer decoratie ===Gloriefroont=== ===Apsis=== ===Kloestergaank=== ===Cryp=== [[Plaetje:Cripta_SF.jpg|thumb|Altaor in 't cryp. De neogotische stijlornaminte zien dujelek te zien.]] Wie gezag woort 't cryp es ierste begós, en wel door Francesco del Villar. Gaudí had gein aander keus es de ganse ruimte in de neogotische stijl vaan Villar aof te make. Oonder häöm woort in 1884 en 1885 gewèrk aon de Sint-Joezepskepel, boe nao voltoejing de ierste mès kós weure gedoon. 't Werk aon de ganse ruimte doort tot 1891. 't Cryp zit tien meter oonder straotniveau. 't Heet de vörm vaan 'nen have cirkel of beter haven ellips vaan 40 meter breid en 30 meter laank. De koerummegaank besteit oet zeve kepelkes gewijd aon de H. Femilie: Sint-[[Joezep]], 't [[Heileg Hart]], de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], d'n H. [[Joachim]], de H. [[Anna]], Sint-Jan d'n Duiper en d'n Evangelis (traditioneel same verierd), en de H. [[Elizabeth]] en [[Zacharias]]. Veur dees zeve kepelkes, die in roonde vörm zien opgestèld, stoon nog vief kepelkes. 't Middelste, boe 't altaar in steit, is gewijd aon de ganse H. Femilie, geflankeerd door kepelle vaan de H. Maog vaan Karmel (boe Gaudí begrave ligk), vaan [[Zjezeke]], vaan de H. Maag vaan [[Montserrat (kloester)|Montserrat]] ('n regionaol belaankrieke Slevrouwedevotie) en vaan d'n H. Christus. In de ruimte oonder de wenteltrappe vint me sakkersteie. ===Glaas=== ===Pielers=== ===Örgel=== In 2010 woort e besjeie [[örgel]] geïnstalleerd. 't Instrumint is 't werk vaan de firma [[Blancafort]] oet [[Collbató]]. 't Dreug de kinmerke vaan de Fransen örgelbouw. De complete dispositie is de volgende: [[Plaetje:The_Temple_Of_Colour_(34651410).jpeg|thumb|'t Twievoudeg örgel in de kèrk.]] {| border="0" cellspacing="10" cellpadding="10" style="border-collapse:collapse;" | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''Pedaol''' C–f¹ <br /> ---- |- | 1.|| Contrabajo || 16' |- | 2.|| Subajo || 16' |- | 3.|| Contras || 8' |- | 4.|| Bajo || 8' |- | 5.|| Coral || 4' |- | 6.|| Fagot || 16' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''I Órgano Mayor''' C–g³ ---- |- | 7.|| Flautado de cara || 8' |- | 8.|| Flautado Armónica || 8' |- | 9.|| Flautado Chimenea || 8' |- | 10.|| Octava || 4' |- | 11.|| Docena || 4' |- | 12.|| Quincena || 2' |- | 13.|| Decisetena || 8' |- | 14.|| Corneta V || 8' |- | 15.|| [[mixtuur|Lleno]] III-IV || 1<small>¹/₃</small>' |- | 16.|| Trompeta Real || 8' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''II Expressivo''' C–g³ ---- |- | 17.|| Gran Principal || 8' |- | 18.|| [[striekersstumme|Gamba]] || 8' |- | 19.|| Violon || 8' |- | 20.|| [[voix céleste|Voz Celeste]] || 8' |- | 21.|| Flautado Cónica || 4' |- | 22.|| Tapadillo || 4' |- | 23.|| [[nasard|Nasardo]] 12<small>^a</small> || 2<small>²/₃</small>' |- | 24.|| [[flageolèt (örgelrezjister)|Flabiolet]] || 2' |- | 25.|| Nasardo 17<small>^a</small> || 1<small>³/₅</small>' |- | 26.|| Oboe || 8' |} |} * ''Koppels:'' II/I, I/P, II/P ===Aander interieurdetails=== ==Stijl== ==Externe link== * [https://sagradafamilia.org/ Officieel website] (dreitaoleg Catalaons-Spaons-Ingels) {{wio}} [[Categorie:Barcelona|Kerk van de Heilege Femilie]] [[Categorie:Kèrkgeboewe|Heilege Femilie]] p8jp0sok7nhd9cyv82jojhp5vnij5sd