Wikipedia liwiki https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Speciaal Euverlèk Gebroeker Euverlèk gebroeker Wikipedia Euverlèk Wikipedia Plaetje Euverlèk plaetje MediaWiki Euverlèk MediaWiki Sjabloon Euverlèk sjabloon Help Euverlèk help Categorie Euverlèk categorie Portaol Euverlèk portaol TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 1546 485811 483122 2026-05-22T11:40:13Z Gotitbro 15969 /* */ per universal wiki standard 485811 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{landjtabel| | naomlandj = India | vlag = [[Plaetje:India flag.png|120px|Vlag van India]] | waope = [[Plaetje:Emblem of India.svg|120px|Waope van India]] | lokasie = [[Plaetje:India in its region (de-facto).svg|250px|Lokasie van India]] | taole = 23, zuuch hoofteks | hoofstad = [[New Delhi]] | staotsvörm = [[Rippebliek]] | staotshoof = Droupadi Murmu | lies = Lies vaan staotshoofde vaan India | titelhoofregering= vice-presidentj | naomhoofregering = Jagdeep Dhankhar | titelhoofregering1 = premier | naomhoofregering1 = [[Narendra Modi]] | km2 = 3.287.263 | pctwater = 9,5 | inwoeners = 1.354.000.000 <ref>[https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ Sjatting VN veur 2018, ingezeen jannewarie 2018]</ref> | deechde = 344 | munteinheid = [[Indiase Rupee]] | valutacode = INR | tiedzaone = +5:30 | fiesdaag = [[15 augustus]] | vouksleed = [[Jana Gana Mana]] | tld = in | landjcode = IND | tillefoon = 91 }} '''India''' is e land in centraal Zuid-[[Azië]] mèt de op ein nao groetste bevolking op [[Eerd]]. [[geologie|Geologisch]] gezeen is 't land gein deil vaan Azië, meh vörmp 't [[Indiaas subcontinent|'n eige subcontinent]]. Hoofstad is 't relatief klein [[New Delhi]]; [[Bombay]] (Mumbai), [[Calcutta]] (Kolkata), [[Delhi]] en [[Madras]] (Chennai) zien de groetste centra. In 't noorde vaan 't land heers de hindoestaanse [[cultuur]] en weure veural [[Indo-Germaanse taole]] gesproke; in 't zuie euverhierse [[Dravidische taole]]. 't Ingels is op groete sjaol in gebruuk es boveregionaol officieel taol. De belaankriekste religie is 't [[hindoeïsme]], boevaan India de weeg en naomgever is. De [[Ganges]], de heilege revier vaan dees religie, struimp rech door 't Noorde vaan 't land; wijer luip ouch d'n [[Indus]] en de [[Brahmaputra]] dedoor. India grens aon [[Pakistan]] (boemèt 't sinds jaore e grensconflik heet), [[Afghanistan]], [[China]], [[Nepal]], [[Bhutan]], [[Birma]] en [[Bangladesh]] en ligk aon d'n [[Indischen Oceaon]]. ==Indeiling== India is verdeild in 29 staote en zeve territoria. {| class="wikitable sortable floatleft" style="font-size:85%; text-align:center; margin:0 0 1.5em 1.5em;" |+ '''Staote''' (1–29) en '''Territoria''' (A-G) |- |style="text-align:left;" |1. [[Andhra Pradesh]] |style="text-align:left;" |19. [[Nagaland]] |- |style="text-align:left;" |2. [[Arunachal Pradesh]] |style="text-align:left;" |20. [[Odisha]] |- |style="text-align:left;" |3. [[Assam]] |style="text-align:left;" |21. [[Punjab (India)|Punjab]] |- |style="text-align:left;" |4. [[Bihar]] |style="text-align:left;" |22. [[Rajasthan]] |- |style="text-align:left;" |5. [[Chhattisgarh]] |style="text-align:left;" |23. [[Sikkim]] |- |style="text-align:left;" |6. [[Goa]] |style="text-align:left;" |24. [[Tamil Nadu]] |- |style="text-align:left;" |7. [[Gujarat]] |style="text-align:left;" |25. [[Telangana]] |- |style="text-align:left;" |8. [[Haryana]] |style="text-align:left;" |26. [[Tripura]] |- |style="text-align:left;" |9. [[Himachal Pradesh]] |style="text-align:left;" |27. [[Uttar Pradesh]] |- |style="text-align:left;" |10. [[Jammu en Kasjmir]] |style="text-align:left;" |28. [[Uttarakhand]] |- |style="text-align:left;" |11. [[Jharkhand]] |style="text-align:left;" |29. [[Wes-Bengale]] |- |style="text-align:left;" |12. [[Karnataka]] |style="text-align:left;" |A. [[Andamane en Nicobare]] |- |style="text-align:left;" |13. Kerala |style="text-align:left;" |B. [[Chandigarh]] |- |style="text-align:left;" |14. [[Madhya Pradesh]] |style="text-align:left;" |C. [[Dadra en Nagar Haveli]] |- |style="text-align:left;" |15. [[Maharashtra]] |style="text-align:left;" |D. [[Daman en Diu]] |- |style="text-align:left;" |16. [[Manipur]] |style="text-align:left;" |E. [[Lakshadweep]] |- |style="text-align:left;" |17. [[Meghalaya]] |style="text-align:left;" |F. [[Delhi|Nationaol Hoofsteidelek Territorium Delhi]] |- |style="text-align:left;" |18. [[Mizoram]] |style="text-align:left;" |G. [[Puducherry]] |} <div style="clear:{{{1|both}}};"></div> == Referenties == {{referenties}} {{sjtumpke}} {{Azië}} [[Categorie:India| ]] lxa2spterdxv62afy7cj036ad07pyt8 0 2387 485806 485378 2026-05-21T14:44:07Z Zeiverklaos 2053 485806 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{Bundesland| | naam =Noordrien-Wesfale<br>Nordrhein-Westfalen | vaan = [[Plaetje:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|120px|Veendel vaan Noordrien-Wesfale]] | waope = [[Plaetje:Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg|120px|Waope vaan Noordrien-Wesfale]] | locatie = [[Plaetje:Germany Laender Nordrhein-Westfalen.png|250px|Lokasie vaan Noordrien-Wesfale]] | hoofplaats = [[Dusseldörp]] | km2 = 34.110,26 | inwoeners = 18.190.000 <small>(2024)</small> | deechde = 533 | ISO 31662 = DE-NW | website = [http://land.nrw land.nrw] | titelhoofregering = Ministerpresident | naomhoofregering = [[:de:Hendrik Wüst|Hendrik Wüst]] ([[:de: Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]]) | coalitie = [[CDU]]/[[Grüne]] | zetelverdeiling = Coalitie (115/195): [[CDU]] (76), [[Grüne]] (39); Oppositie (80/195): [[SPD]] (56), [[FDP]] (12) en [[AfD]] (12) | lèsteverkezing = 14 mei 2017 | volgendeverkezing = 15 mei 2022 | stummebundesrat = 6 }} '''Noordrien-Wesfale''' ([[Duits]]: '''Nordrhein-Westfalen''', [[Ripuarisch]]: '''Noodrhing-Wäßßfaale''', [[Nedersaksisch]]: '''Noordrhain-Westveele'''), dèks kortweeg '''NRW''' geneump, is e [[Bundesland]] vaan [[Duitsland]], tege de [[Nederland]]se grens, aon de oonderloup (oet Duits perspectief) vaan de [[Rien]]. De deilstaot grens aon Nederland en 't [[Belsj]] en aon [[Nedersakse]], [[Hesse]] en [[Rienland-Palts]]. De staot heet good 18 miljoen inwoeners en is daomèt de bevolkingsriekste vaan 't land. Daobij is 't de veerde diechsbevolkde, mèt allein de stadsstaote [[Berlien]], [[Hamburg]] en [[Breme]] bove ziech. 't Oppervlak bedreug 34.110 km². [[Hoofstad]] is [[Dusseldörp]] (''Düsseldorf''). Umtot Limbörgers ziech oosweerts veural riechte op 't noordelek Rienland (en daomèt 't weste vaan Noordrien-Wesfale), weurt 't bundesland ouch dèks foutief 't [[Rienlaand]] genömd. Dit is evels 'n regio die besteit oet de westeleke deile vaan Noordrien-Wesfale en Rienland-Palts. 't Gebeed heet groete economische beteikenis veur Duitsland en de ganse [[EU]], door versjèllende reies, boe-oonder de [[Rien]], [[Kölle]] en 't [[Ruhrgebeed]]. {{wrapper}} |[[Plaetje:Noordrien-Wesfale.PNG|thumb|280px|eène Kaarte van Noordrien-Westfaalen met zine Landsjaftseègensjaften <!-- döt es Velberter Platt -->]] |- |[[Plaetje:North rhine w map.jpg|right|170px]] |} ==Geografie== Noordrien-Wesfale besteit oet twie geografische landsjappe: 't noorde vaan 't [[Rienland]] en de streek [[Wesfale]]. De belaankriekste revier vaan de deilstaot is de [[Rien]] boe-aon de groetse twie stei vaan de deilstaot ligke: 't door de [[Roemeine]] gestiechte [[Kölle]], in de middeliewe de groetse stad vaan Duitsland, en [[Düsseldorf]], 't polletiek centrum en e belaankriek economisch punt. In de Rien struimp oonder mie de [[Ruhr]] (neet te verwarre mèt de [[Roer]]) en de [[Lippe]], mèt daotösse 't [[Ruhrgebeed]] mèt mie es drei mieljoen inwoeners in 'n aontal stei en kring. 't Roergebeed ligk in bei officieel landsdeile: [[Noordrien]] en [[Wesfale-Lippe]]. Zie zien twie regio's mèt väöl polletiek beteikenis mer neet geografische en culturele, umtot Noordrien eigelek vaszit aon de res vaan 't Rienland (''Zuidrien'', in [[Rienland-Palts]]) en Wesfale en Lippe noets ein cultureel centrum vörmde. Same mèt de stei die aon de Rien ligke heet me 't ouch euver 't [[Rien-Ruhr-Gebeed]] mèt e klein tien mieljoen inwoeners. 't Urbaon gebeed weurt umsingeld door 't vlaak land in 't noorde en de berg in 't zuie en ooste. 't Vlaak land besteit veurnaomelek oet de [[Nederrien (regio)|Nederrien]] (''Niederrhein'', in 't Rienland) en 't [[Münsterland]] (ouch de ''Wesfaolse Bucht''). Vaan de berg in 't zuie zien de regio's de [[Eifel]] en 't [[Sauerland]] 't bekindste, en in 't ooste 't [[Teutoburger Wald]]. 't Hoegste punt vaan de deilstaot is de [[Langenberg]] (843,2 meter). De bekindere [[Kahler Asten]] is mèt 841,9 meter zjus get lieger. 't Liegste punt vaan 't boondsland is in 't dörp [[Zyfflich]] bij [[Kraonebörg]], kortbij de grens vaan [[Zuid-Nederland|Zuid-]] en [[Oos-Nederland]]. 't Dörp ligk zoe'n 9 meter bove 't zieniveau. 't Meis westelek punt vaan Noordrien-Wesfale ligk bij [[Iezebrouk]], neve [[de Nuujsjtad]] en [[Zitterd]]. Dit is ouch 't meis westelek punt vaan gaans Duitsland. ===Aongrenzende Regio's=== Noordrien-Westfale grens aon de volgende regio's: * [[Nedersakse]] - noorde * [[Hesse]] - ooste * [[Rienland-Palts]] - zuie * [[Wallonië]], [['t Belsj]] - zuidweste * [[Zuid-Nederland]], [[Nederland]] - weste * [[Oos-Nederland]], Nederland - noordweste 't Is daomèt de innegste Duitse regio die aon zoewel Nederlandse es Belzje regio's grens en de innegste die aon [[Nederlands Limburg|Limburg]] grens. === Bestuurleke indeiling === Noordrien-Wesfale in oonderverdeild in 31 [[krink (Duutsj distrik)|kring]] (''Kreise'') en 23 [[krinkvriej sjtad|krinkvrij stei]]. Vaan de kring en stei in 't Rienland is hei zoeväöl meugelek de Rienlandse naom gegeve, in zoewel Nederlands- en Duits-gebaseerde spelling, mèt d'n officiële (Hoegduitse) naom tösse häökskes (en woe nudeg de Limburgse naom dao weer achter). De ciefers vaan de kring zien trök te vinde op de kaart. '''Kring''' (''Kreise'') {| |- | width="34%" valign="top" | # [[Kreis Aachen]] (''Aachen'', ''Aoke'') # [[Kreis Borken]] # [[Kreis Coesfeld]] # [[Kreis Düren]] (''Düren'') # [[Ennepe-Roer-Kreis]] (''Ennepe-Ruhr-Kreis'') # [[Rhein-Erft-Kreis]] (''Rhein-Erft-Kreis'') # [[Kreis Euskirchen]] # [[Kreis Gütersloh]] # [[Kreis Heinsberg]] # [[Kreis Herford]] # [[Kreis Hoegsauerland]] (''Hochsauerlandskreis'') # [[Kreis Höxter]] | width="33%" valign="top" | <ol start=13> <li> [[Kreis Kleve]] (''Kleve'') <li> [[Kreis Lippe]] <li> [[Märkischer Kreis]] <li> [[Kreis Mettmann]] (''Mettmann'') <li> [[Minden-Lübbecke]] <li> [[Rhein-Kreis Neuss]] <li> [[Oberbergischer Kreis]] <li> [[Kreis Olpe]] <li> [[Kreis Paderborn]] <li> [[Kreis Recklinghausen]] <li> [[Rheinisch-bergischer Kreis]] <li> [[Rhein-Sieg-Kreis]] </ol> | width="33%" valign="top" | <ol start=25> <li> [[Siegen-Wittgenstein]] <li> [[Kreis Soest]] <li> [[Kreis Steinfurt]] <li> [[Kreis Unna]] <li> [[Kreis Viersen]] <li> [[Kreis Warendorf]] <li> [[Kreis Wesel]] </ol> |} '''Krinkvrij stei''' (''Kreisfreie Städte'') {| |- | width="34%" valign="top" | # [[Aoke]] (''Aachen'', ''Aoke'') # [[Bielefeld]] # [[Boochem]] (''Bochum'') # [[Bonn|Bonn]] # [[Bottrop]] # [[Dortmund|Dortmund (''Düörpm'')]] # [[Duusbörg]] (''Duisburg'') # [[Dusseldörp|Dusseldörp/Düsseldörp]] (''Düsseldorf'') | width="33%" valign="top" | <ol start=9> <li> [[Esse]] (''Essen'') <li> [[Gelsenkirchen]]<!--üvversetting jefroogt!--> <li> [[Hagen]] <li> [[Hamm]] <li> [[Herne]] <li> [[Kölle]] (''Köln'') <li> [[Krieëvel|Krieëvel/Krieewel]] (''Krefeld'') <li> [[Leverkuuse|Leverkoeze/Leverkuuse]] (''Leverkusen'') </ol> | width="33%" valign="top" | <ol start=17> # [[Jlabbach]] (''Mönchengladbach'') # [[Mölm]] (''Mülheim an der Ruhr'') # [[Mönster]] # [[Obrusen]] (''Oberhausen'') # [[Remscheid]]<!--uvversetting jefroogt!--> # [[Solich]] (''Solingen'') # [[Wuppertal]] </ol> |} '''Regieringsdistrikte''' (''Regierungsbezirke'') Op tössenivo is de staot ouch weer verdeild in vief ''[[regieringsdistrik]]te''. # [[Regierungsbezirk Arnsberg]] # [[Regierungsbezirk Detmold]] # [[Regierungsbezirk Düsseldorf]] # [[Regierungsbezirk Köln]] # [[Regierungsbezirk Münster]] == Taole == [[Plaetje:Meuse-Rhenish-nl.png|thumb|'t Limbörgs taollandsjap, mèt 't aongrenzend Noordriens-Wesfaals taollandsjap, zoewie hei oonder oetgelag]] De standaardtaol vaan de boondsstaot is [[Duits]] ([[Hoegduits]] wel te verstoon), en weurt door de sprekers vaan de versjèllende streektaole vaan dit land oonderein gesproke. Vaanajds weurt aon de grens ouch dèks [[Nederlands]] gesproke, vaanwege de nej ben mèt [[Nederland]] en [[Belsj]]. Wijer weure d'r versjèllende streektaole gesproke. Aon de grens mèt [[Limbörg]] weurt nog [[Limbörgs]] gesproke, mer dat steit mie en mie oonder invlood vaan 't [[Ripuarisch]], de aongrenzende streektaol die door 't groetste gedeilte vaan Noordrienland weurt gepraot. Ripuarisch heet es taolköndeg centrum [[Kölle]], boe 't [[Kölsj]], ein vaan de versjèllende Ripuarische dialekte, weurt gepraot. Kölsj had evels ouch väöl invlood op Limbörg, tot aon de [[19e iew]], en heet 't Limbörgs veur e groet deil (later same mèt 't Nederlands) vörm gegeve. Euver 't algemein gilt, wie korterbij Kölle, wie "Ripuarischer" 't weurt, wie korter bij [[Braobant]] (zoewel [[Vlaoms-Braobant]] es [[Noord-Braobant]]), wie "[[Braobants]]er" 't weurt. Dit es gevolg tot dialekte in Limbörg wie 't [[Kirchröadsj]] en [[Volsj]] taolköndeg gezeen neet ins mie bij 't Limbörg hure, mer Ripuarisch vaan eerd zien. Evels zien dees dialekte groetendeils door 't Limbörgs gevörmp, en zien dèks beter te verstoon door Limbörgers es väöl Ripuare, veural wied in 't ooste. De Ripuarische dialekte mèt hendeg Limbörgse invlode gaon ouch nog door in Noordrien-Wesfale: roontelum [[Aoke]] zien de invlode vaan Limbörg aof dèks good te hure. 't Limbörgs en Ripuarisch weure vaan mekaar aofgesjeie door de ''make-mache-linie'': ten ooste spreek me vaan "ich mach", ten weste "ich maak". Roontelum [[Dusseldörp]] weurt 't [[Bergisch]] gesproke, wat veural es aandere streektaol weurt gezeen vaanwege häör aandere (Bergische) cultuur, mer ouch umtot 't hei um 'n klaor misjmasj tösse Limbörgs en Ripuarisch geit. Me spreek hei wel nog vaan make, neet mache, mer wijer liekent de vocabulaire mie op 't Kölsj es, beveurbeeld, 't [[Valkebergs]] of [[Mestreechs]]. Sommege lui make ouch nog e versjèl mèt 't [[Oos-Bergisch]], gesproke roontelum [[Wipperfürth]], wat neet allein nóg Ripuarischer in vocabulaire is, mer ouch al dudeleke grammaticaal versjijnsele heet oet 't [[Nedersaksisch]] (hei dèks 't [[Wesfaals]] geneump). Bij de grens mèt [[Rienland-Palts]] spreke de dörper wisselend Ripuarisch of [[Moezel-frankisch]], de streektaol vaan de meiste Rienlandse plaotse in Rienland-Palts. Wijer weurt in 't noordweste vaan 't Bundesland [[Kleverlands]] gesproke, mèt [[Kleve]] es taolköndeg centrum. Dit dialek weurt ouch gesproke in [[Noord-Limburg]], vaanaof [[Venlo]], en de taolköndege grens is de ik/ich-grens: ten zuie spreke de Limbörgers en Ripuare vaan ich of iech, ten noorde spreke te Kleverlenders en Nedersakse vaan ik of ek. In 't noorde en ooste vaan 't land weurt [[Nedersaksisch]] gesproke, wat ouch gepraot weurt door de meiste in [[Nedersakse]], [[Oos-Nederland]] en [[Noord-Nederland]] ([[Friesland]] es oetzundering). Euver 't algemein is 't in Noordrien-Wesfale slechter gestèld mèt de streektaole, ten opziechte vaan de nationale dominerende taol, es in [[Nederlands Limbörg]]; evels dèks beter gestèld es in [[Belsj Limbörg]]. In de stei weurt ummertouw minder dialek gesproke, en mie veur Hoegduits gekoze. Neet allein doordat mie en mie Duitsers vaan boete de regio dao nao touw verhuize (en tegeliekertied lui oet Rienland-Wesfale weggaon), ouch de emigratie heet mèt geholpe, mèt naome [[Törkije|Törke]] in 't Rienland: die keze bij aonkoms toch sneller veur 't Hoegduits, umtot 't veur hun al meuilek genóg is ein taol te liere. In de dörper spreke aonzenelek mie lui nog "Platt" (dèks de term veur alle dialekte en streektaole in dees regio), al nump 't hei ouch aof bij de jongere. Wel is door middel vaan accent, en get euvergebleve wäörd vaan de originele lokaole streektaole, nog dèks hendeg klaor boe iemes vaandan kump. Tegeliekertied beginne de streektaole in Noordrien-Wesfale ummertouw mie nao mekaar touw te greuie, wie dat ouch aon 't gebäöre is mèt de Limbörgse taol. Heidoor liekent me mie en mie te spreke vaan e [[regiolek]]. ==Historie== Volgens 't [[Besatzungstrecht]] vaan 't [[Vereineg Keuninkriek]] verkraog dat land 't noorddeil vaan 't Prusisch [[Rienland]] zoewie de evegood Prusische provincie vaan [[Wesfale]]. Op groond heivaan riechte de Britte Noordrien-Wesfale op in 't jaor [[1946]].<ref>{{Internetquelle|url=http://www.debrige.de/userfiles/file/KurtDuewellOperationMarriage.pdf|autor=Kurt Düwell|titel=„Operation Marriage“. Die britische Geburtshilfe bei der Gründung Nordrhein-Westfalens|kommentar=Rede anlässlich des 60. Jahrestages der Gründung des Landes Nordrhein-Westfalen vor Mitgliedern der Deutsch-Britischen Gesellschaft, Arbeitskreis Düsseldorf am 14. September 2006 im Goethe-Museum, Schloss Jägerhof, Düsseldorf|datum=2006-09-14|zugriff=2012-08-28|format=PDF; 91&nbsp;kB}}</ref> Ouch 't al mie es 'nen iew oonaofhenkelek [[Lippe (Land)|land Lippe]] woort in 1947 'ne krink vaan de nuie staot, dee de naom [[Kreis Lippe]] kraog. Allewel gooddeils euvereinkommend mèt de Lippische en Prusische vrijstaot, gief 't gein collectieve identificatie mèt 'n zeker homogeen cultuur in Noordrien-Wesfale.<ref>{{Literatur|Autor=Hans Reis|Titel=Konkordat und Kirchenvertrag in der Staatsverfassung|Sammelwerk=Jahrbuch des öffentlichen Rechts der Gegenwart, Neue Folge|Band=Band 17|Ort=Tübingen|Jahr=1968|Kommentar=vgl. auch Klarstellung der völkerrechtlichen Rechtsnachfolge Nordrhein-Westfalens in Bezug auf das Konkordat des Freistaats Preußen mit dem Heiligen Stuhl in Art. 23 Abs. 1 der [[Verfassung für das Land Nordrhein-Westfalen|Landesverfassung Nordrhein-Westfalen]]}}</ref><ref>{{internetquelle|autor=Friedrich Giese|titel=Die staatsrechtlichen Verpflichtungen des Landes Nordrhein-Westfalen gegenüber dem lippischen Lande|kommentar=Rechtsgutachten|url=http://www.landesverband-lippe.de/fileadmin/user_upload/files/Rechtssammlung/Rechtsgutachten_Prof._Dr._jur._Friedrich_Geise.pdf|format=pdf; 115&nbsp;kB|zugriff=2010-08-26|hrsg=Landesverband Lippe}}</ref><ref>{{Literatur|Online=[http://www.landtag.nrw.de/portal/WWW/GB_I/I.5/PBGD/Archiv_Veroeffentlichungen_der_13.WP/Landesgeschichte_-_Lippe/Lippische_Punktation.pdf pdf; 145&nbsp;kB]|Zugriff=2012-08-29|Herausgeber=Parlamentarischer Beratungs- und Gutachterdienst des [[Landtag Nordrhein-Westfalen|Landtags von Nordrhein-Westfalen]]|Titel=Untersuchungen zu den [[Lippische Punktationen|Richtlinien für die Aufnahme des Landes Lippe in das Gebiet des Landes Nordrhein-Westfalen (Punktationen)]]|Kommentar=Information 13/0719 des [[Landtag Nordrhein-Westfalen|Landtags Nordrhein-Westfalen]], [[Liste der Mitglieder des Landtages Nordrhein-Westfalen (13. Wahlperiode)|13. Wahlperiode]]|Datum=2003-03-27|Ort=[[Düsseldorf]]|Autor=Karsten Bron, Andrea Glende}}</ref> Wel goof 't in de jaore nao de [[Twiede Wereldoorlog]] 'n opvallend sterke collectieve wöns oonaofhenkelek te weure vaan de Britte um zoe zelf de mach te höbbe euver de groete industrie roontelum [[Kölle]], [[Düsseldörp]] en 't [[Ruhrgebeed]]. Dit gebäörde väöl minder in de aander Duitse staote, umtot dao de financieel aofhenkelekheid aon respectievelek de [[Vereinegde Staote]], [[Fraankriek]] en de [[Sovjet-Unie]] groeter waor. ==Rifferenties== {{referenties}} {{Bundesländer Duutsland}} [[Categorie:Noordrien-Wesfale| ]] q1fywzier5ur3ftwzk3lhd28mxceh38 0 22193 485802 484496 2026-05-21T13:07:41Z Zeiverklaos 2053 485802 wikitext text/x-wiki {{misjmasj}} {{Wio}} {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" ! Essener woape ! Kaart |- style="background: #ffffff; text-align: center;" | style="width: 145px;" | [[Plaetje:DEU_Essen_COA.svg|140px|Woape van Esse]] | style="width: 145px;" | [[Plaetje:North_rhine_w_E.svg|140px|Laag van Esse i Noardrien-Wesfale]] |- ! colspan="2" | Basisgegeëves van Esse |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhein-Westfalen]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Regieringsdistrik]]: || [[Regierungsbezirk Düsseldorf|Düsseldorf]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Oppervlak]]: || 210,34 [[Veerkante killemaeter|km²]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Inweunersj|Iwuënesj]]: || 574.682 <small>(31 december 2024)</small><ref>[https://web.archive.org/web/20170829165724/https://www.essen.de/rathaus/statistik/Statistik_Bevoelkerung.de.html Essen.de - Statistik Bevölkerung]</ref> |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bevolkingsdiechheid|Bevolkingsdichde]]: || 2.732 iwuënesj/km² |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Huègde|Huëgde]]: || 116 m. ü. [[Normalnull|NHN]] |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Poscode]]: || 45127–45359 |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Telefoon|Netnómmere]]: || 0201, 02054 <small>(Kettwig)</small>, 0209 <small>(Kray, dils)</small> |} '''Esse''' ([[Dütsj]]: ''Essen''; [[Ripuarisch]]: ''Äßße'' of ''Esse'') is 'n krinkvrei sjtad i [[Noardrien-Wesfale]], distrik Düsseldörp, geleëge i ge [[Ruhrgebeed]]. De [[Ruhr]] en de [[Emscher]] sjtrome durch Esse. De sjtad hat ca. 590.000 inwuënesj. ''Oberbürgermeister'' is seër [[2015]] Thomas Kufen va de [[CDU]]. Esse sjteet bekank um zing zjwoar indoestrie. Zoeë beed sjtaalbedrief [[ThyssenKrupp]] vöal wirkplaatsje in de sjtaalverwirkingsindoestrie. De mieëtste koele zint allewiel toegedoa. Ze zint va groeëte historische weëd. Zoeë sjteet de ouw ''Zeche Zollverein'' óp de [[UNESCO]]-welterfgoodlies. <!--Esse is mit [[Pécs]] in [[Hongarieë]] en [[Istanbul]] in [[Turkieë]] kultuurhuidsjtad vaan [[Europa]] in [[2010]].--> ==Geografie en ideling== Esse ligk midde in 't drökbevolkde Ruhrgebeed. De sjtad ligk hoofzakelig ten noarde va g'n Roer. Ze is boavedeen neëve [[Bochum]], [[Duisburg]] en [[Dortmund]] ee va de veer groeëtste sjteë i g'n umgeëving. Dortmund hat óngeveër eëvevöal iwuënesj. Esse ligk óp g'ne uëvergank va lieëggebirgde in 't zuje en 't vlaker lank in 't noarde. Gemiddeld ligk de sjtad óp 'n huëgde van 116 meter boave Normalnull. Graad durch höar ligking guëf 't evvel relatief groeëte versjille. 't Lieëgste punt ligk 26,5 meter boave NN en bevingk zich i Karnap, 't noardeligste sjtadsdeel. In 't zujelige sjtadsdeel Heidhausen ligk dan 't hoeëgste punt, mit ing huëgde van 202,5 meter boave NN.<!--Naobersjteeje van Esse zien ónger angere [[Mölm]], [[Overhoeze]] en [[Raotinge]] in 't Rienland en [[Bochum]] en [[Gelsenkirchen]] in Wesfale. Óngere naobiejeleejene sjteje zien [[Dusseldörp]], [[Kölle]] of [[Duusbörg]].--> ===Watere=== Landsjapsbepoalend zint de Ruhr en de Emscher. De Ruhr meandert tussje de huëvele va d'r zujelige sjtadsrank. I g'n Ruhr guëf 't twieë sjtouwmere, d'r Kettwiger See en d'r Baldeneysee. Bei mere weëde gebroek vuur 't ópwekke van elektriciteet en de drinkwaterverzörging. De Emscher is vuur e groeët deel gekanaliseerd en sjtrumt durch indoestrieel gebeed. Parallel doaneëve ligk 't [[Rien-Hernekanaal]]. Wiejer guëf 't vöal beëksjkes. In 't noarde zint ze döks óch gekanaliseerd. Vöal va die watere, inclusief de Emscher, weëde de letste joare weer hermeanderd. <gallery> Plaetje:Rhein-Herne-Kanal_bei_Oberhausen.jpg|Links de Emscher, rechs 't Rien-Hernekanaal Plaetje:Ruhr_in_Essen_Stelle_2.jpg|De Ruhr bei 't Essener sjtadsdeel Steele Plaetje:Baldeneysee_Wolken_Essen.jpg|D'r Baldeneysee </gallery> ===Klimaat=== De gemiddelde temperatoer in Esse bedraag 9,6 °C. D'r jannewaar is mit 1,5 °C d'r kaodste moand. D'r wermste is juli mit 15,7 °C. D'r velt 829 millimeter neersjlaag per joar. {| class="wikitable" | style="background: #99CCCC; color:#000080" height="17" | Moand | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jan | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Fib | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Meë | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Apr | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mei | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jun | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jul | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Aug | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Sep | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Okt | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nov | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Dec |----- | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Hoeëgste temperatoer [°C] | style="background: #FFFF99; color:#000080;" | 4,5 | style="background: #FFFF66; color:#000080;" | 5,5 | style="background: #FFFF66; color:#000080;" | 9,1 | style="background: #FFCC00; color:#000080;" | 12,7 | style="background: #FF9900; color:#000080;" | 17,6 | style="background: #FF9900; color:#000080;" | 19,9 | style="background: #FF9900; color:#000080;" | 22,2 | style="background: #FF9900; color:#000080;" | 22,3 | style="background: #FF9900; color:#000080;" | 18,3 | style="background: #FFCC00; color:#000080;" | 13,7 | style="background: #FFFF66; color:#000080;" | 8,2 | style="background: #FFFF66; color:#000080;" | 5,6 |----- | style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" | Lieëgste temperatoer [°C] | style="background: #FFFAFA; color: black;" | 0,2 | style="background: #FFFAFA; color: black;" | 0,3 | style="background: #FFFAFA; color: black;" | 2,9 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 5,0 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 9,1 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 11,6 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 13,7 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 13,7 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 11,1 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 7,6 | style="background: #FFFAFA; color: black;" | 3,6 | style="background: #FFFAFA; color: black;" | 1,6 |----- | style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Neersjlaag (mm) | style="background: #0000FF; color: black;" | 84,5 | style="background: #87CEFA; color: black;" | 58,1 | style="background: #4169E1; color: black;" | 78,2 | style="background: #1E90FF; color: black;" | 61,0 | style="background: #4169E1; color: black;" | 72,2 | style="background: #8A2BE2; color: black;" | 92,8 | style="background: #0000FF; color: black;" | 81,2 | style="background: #4169E1; color: black;" | 78,8 | style="background: #4169E1; color: black;" | 78,0 | style="background: #4169E1; color: black;" | 75,1 | style="background: #0000FF; color: black;" | 81,1 | style="background: #8A2BE2; color: black;" | 93,1 |} ===Ideling=== Esse is verdild in nuëge sjtadsdistrikte (''Stadtbezirke'') en vunneftig sjtadsdeler (''Ortschafte''). Jieëker sjtadsdistrik hat 'n ege distriksverteëgewoadiging (''Bezirksvertretung''). Vöal sjtadsdeler woare vreuger zelfsjtendige gemingdes. Soms zint 't ouw kling sjteë, soms óch dörper. De distrikte weëde mit Romeinse getalle aagegeëve, de sjtadsdeler mit doebel Arabische getalle. 't Noarde van Esse is hendig dichbevolkder en sjtedeliger es 't zuje. {| class=wikitable style="font-size:90%" |- ! Dist. !! Sjtadsdeler !! Óppervlak !! Inwuënesj<br />(31-12-2017) !! Kaat |- | 1. || Ouw sjtad, Nordviertel, Ostviertel, Südostviertel, Südviertel, Westviertel, [[Frillendorf]], [[Huttrop]] || 15,6 km² || 68.097<ref>[https://media.essen.de/media/wwwessende/aemter/12/Bevoelkerungszahlen.pdf Essen.de - Stadtsbezirk I - Bevölkerungszahlen]</ref> || rowspan=10 valign=center | [[Plaetje:Essen_Stadtteile_und_Stadtbezirke.svg|220px|Distrikte en sjtadsdeler van Esse. De siefers óp de kaat correspondeert mit die i de tabel.]] |- | 2. || [[Rüttenscheid]], [[Bergerhausen]], [[Rellinghausen]], [[Stadtwald]] || 8,88 km² || 54.234<ref>[https://media.essen.de/media/wwwessende/aemter/12/Bevoelkerungszahlen.pdf Essen.de - Stadtsbezirk II - Bevölkerungszahlen]</ref> |- | 3. || [[Altendorf]], [[Frohnhausen]], [[Holsterhausen]], [[Fulerum]], [[Margarethenhöhe]], [[Haarzopf]] || 16,41 km² || 98.828<ref>[https://media.essen.de/media/wwwessende/aemter/12/Bevoelkerungszahlen.pdf Essen.de - Stadtsbezirk III - Bevölkerungszahlen]</ref> |- | 4. || [[Schönebeck]], [[Bedingrade]], [[Borbeck-Mitte]], [[Bochold]], [[Gerschede]], [[Frintrop]], [[Dellwig]], [[Bergeborbeck]] || 24,67 km² || 83.992<ref>[https://media.essen.de/media/wwwessende/aemter/12/Bevoelkerungszahlen.pdf Essen.de - Stadtsbezirk IV - Bevölkerungszahlen]</ref> |- | 5. || [[Altenessen-Süd]], [[Altenessen-Nord]], [[Vogelheim]], [[Karnap]] || 18,34 km² || 58.125<ref>[https://media.essen.de/media/wwwessende/aemter/12/Bevoelkerungszahlen.pdf Essen.de - Stadtsbezirk V - Bevölkerungszahlen]</ref> |- | 6. || [[Katernberg]], [[Stoppenberg]], [[Schonnebeck]] || 13,02 km² || 52.189<ref>[https://media.essen.de/media/wwwessende/aemter/12/Bevoelkerungszahlen.pdf Essen.de - Stadtsbezirk VI - Bevölkerungszahlen]</ref> |- | 7. || [[Kray]], [[Steele]], [[Leithe]], [[Freisenbruch]], [[Horst (Esse)|Horst]] || 20,8 km² || 71.514<ref>[https://media.essen.de/media/wwwessende/aemter/12/Bevoelkerungszahlen.pdf Essen.de - Stadtsbezirk VII - Bevölkerungszahlen]</ref> |- | 8. || [[Überruhr-Hinsel]], [[Überruhr-Holthausen]], [[Burgaltendorf]], [[Byfang]], [[Heisingen]], [[Kupferdreh]] || 33,32 km² || 51.612<ref>[https://media.essen.de/media/wwwessende/aemter/12/Bevoelkerungszahlen.pdf Essen.de - Stadtsbezirk VIII - Bevölkerungszahlen]</ref> |- | 9. || [[Fischlaken]], [[Bredeney]], [[Werden]], [[Heidhausen]], [[Schuir]], [[Kettwig]] || 54,59 km² || 51.603<ref>[https://media.essen.de/media/wwwessende/aemter/12/Bevoelkerungszahlen.pdf Essen.de - Stadtsbezirk IX - Bevölkerungszahlen]</ref> |} ==Woape== 't Woape van Esse besjteet oet twieë sjilder die zint verinnig ónger ing kroeën, 't symbool vuur 't ouw vorstedom Esse. Óp 't linker woapesjil zuut me d'r adeleër, deë verwies noa de rieksvreiheed va de sjtad; óp 't rechter sjild 't zjweëd, dat verwies noa de sjtadshillige [[Cosmas en Damianus]], die sjlaachoffesj woare va de christevervolginge tiedes 't bewink va d'r Romeinse keizer [[Diocletianus]]. De vaan van Esse draag de twieë basiskluëre geël en blauw. ==Sjtadsfuncties== ===Indoestrie=== Esse begós zich in 1811 te indoestrialisere, wie 'n geetiezerfebriek durch Friedrich Krupp ópgerich woeëd. De sjtad gruide sjpieëder i d'r 19<small>e</small> ieëw oet tot 'n richtige indoestriesjtad. De bevolking noom hel touw, graad weil de gruiende economie behoofte houw aa mieë arbeiesj. 't Accent koam vanaaf de twieëde haof va d'r twintigste ieëw óp sjtoalverwirking te ligke, weil sjpecialisatie durch d'r trükval va de zjwoar indoestrie nuëdig woar. De loeëne va Pruse arbeiesj sjtege namelig en 't begós technologisch en finacieel meugelig te weëde, dees bedriefstakke te verplaatsje. De firma Krupp bleef evvel lang inne va de wichtigste wirkgeëvesj i g'n sjtad en is 't nog ummer. In Esse bevingk zich beivuurbild 't hoofkantoer van 't bedrief. Neëve de autobaan [[Bundesautobahn 40|A40]] tussje Duisburg en Esse ligke inkel groeëte fabrieke. In 1999 fuseerde 't bedrief same mit Thyssen tot [[ThyssenKrupp]]. Óch woare de koele wichtig en bepoalend vuur de lokaal economie. In 1957 woeëd Esse evvel getroffe durch 'n koalecrisis. Eëdöal en koale oet 't boeteland vormde 'n bedreiging vuur 't vuurtbesjtoa va de Essener koele. Dat woar min of mieë 't begin van 't ing va dizze indoestriële tak. De mieëtste koele woeëde vanaaf de zeëvetiger joare gesjloate. De letste, 't complex van ''Zeche Zollverein'', woeëd óp 23 december 1986 touwgedoa. ===Deenste=== Seër de twieëde haof va d'r twintigste ieëw rich de sjtad zich sjteeds mieë óp [[deensverlening]], wiewaal dizze sector neet zoeë sjterk óntwikkeld is es in sjteë wie [[Düsseldörp]]. Wichtig zint de hoofkantoere van bedrieve wie ThyssenKrupp, mar óch energieconcerns wie RWE AG en E.ON SE. Wiejer guëf 't kantoere van [[Aldi]]-Nord en [[Siemens]]. D'r [[detailhandel]] is óch wichtig. In Esse ligk beivuurbild 't ikoopcentrum ''Limbecker Platz'', oeë 't mieë es twieëhóngerd kling en groeëter winkele guëf. ===Óngerwies=== [[Plaetje:Essen_Kloster_Werden_Innenhof_2_2005.jpg|thumb|left|'t Hoofgeboew va de Folkwang Universiteet is gevestig i ge vuurmalig kloeëster va sjtadsdeel Werden]] In Esse guëf 't inkel bekinde óngerwiesisjtellinge. De [[Essener Volkshochschule]] is mit 83.000 sjtoedente de groeëtste. Ze is ging vak- of hoeëgsjoeël, wie d'r naam missjien deet vermode, mar ze beujt algeming ópleidinge aa vuur volwassene. De [[Universiteet Duisburg-Esse]] hat 'n vestiging i g'ne Nordviertel. Dees universiteet hat insgesamt mieë es 42.000 sjtoedente en is doamit ee va de groeëtste i Dütsjlank. Aa g'n [[Folkwang Universiteet]] kint me moeziek, dans en tonieëlsjpiel sjtoedere. Wieër guëf 't in Esse vöal sjoeële vuur beroopsóngerwies en vuur touwgepasde wetesjap, beivuurbild de private Hoeëgsjoeël vuur Economie en Management, 't ''Haus der Technik'' en 't simulatorcentrum vuur kerncentrales.<ref>[https://web.archive.org/web/20171124061403/http://simulatorzentrum.de/ueber-uns/das-simulatorzentrum/ Das Simulatorzentrum KGS | GfS - Das Simulatorzentrum]</ref> Hei weëd óch personeel vuur de [[Kerncentrale Borssele|kerncentrale in 't Zieëwse Borssele]] ópgeleid. ===Koeltoerisjtellinge=== ===Sjport=== ===Verkier=== ==Sjtadsgezich== ===Bekinde boewwirke=== * ''Aaltotheater'' en ''Saalbau'' - 't groetste theater vaan Esse jeboewd door de [[Finland|finsj]] [[architect]] [[Alvar Aalto]] * ''Aude Synagoge'' - 'ne [[synagoge]] en 't hoes vaan de [[Joededom|juudsj]] [[cultuur]] * ''Essener Münster'' - huid vaan de [[Roems-Kattelieke kèrk]] in de bisdóm vaan Esse mit de ''Domschatzkammer'' (plaats vaan de dómsjat mit de gouwe Madonna) * ''Folkwangmuseum'' - muzeum mit belangrieke [[muziek]]-academie * ''Lichtburg'' - 't auste cinema vaan Duutsjland * ''Villa Hügel'' - villa vaan de femilie ''Krupp'' * ''Zeche Zollverein'' - groete koolmine en UNESCO-Welterfgood ==Demografie== ===Sjproak=== ===Gleuf=== ==Gesjichde== ===Sjtich Esse=== In 845 woort de ''Stift Essen'' gesjtich, 'n kloaster veur adelike vrouwe. On dat memènt de locasie haet de naam ''Astnithi'', wat later woort de huujdige besjrieving ('Essen').<br> Tösje 975 en 985 entsjtand de gouwe Madonna (''goldene Madonna''), de elderste feguur vaan [[Maria vaan Nazaret]]. In 1337 Esse woort 'ne vrije rieksstad. Vanaaf deze tied kool woort perduksiert. Deze jróndjsjtóf waor hiel lang wiechtig veur de weetsjap van de sjtad. ===Indoestrialisatie=== Naodet [[Napoléon Bonaparte]] haet óntbènd de geiseliken edelmanne en geseculariseerde Duutsjland, de [[Rienland]] woort 'ne [[pruusje]] provins. In 1811 de febricant ''Friedrich Krupp'' maakte zien sjtaolfebrik op. Deze nuuje wirksgelaegenheid maakte de inweunersjdeil hoeger. Esse óntwikkelte zich te de belangriekste stad voor koolperduksie in Duutsland. De groetste laandmark van Esse, ''Zeche Zollverein'', of de ''Villa Hügel'', woe de familie ''Krupp'' laevde, zien anzeenlike boewe en ze zien väöl bezeukt door toeriste. ===Noa 1945=== Tiedes de twiede weltkreeg 't Ruhrgebeed woort bómberdeert vanwaege de groete koolindustrie, vooral Esse, ómdat hie de waopefebrik vaan ''Krupp'' waor. Sins 1970 de zjwaorindustrie is minder, alzoe de deenssector begon te greuje. 1972 Esse heeft jekreegt eine jemeinzaame Universiteet mit [[Duusbörg]]. ==Bekinde luuj== * ''Karl'' en ''Theo Albrecht'' - oprichter vaan de supermarktbedrief ''Aldi'' ('''Al'''brecht '''Di'''scount) * ''Gustav Heinemann'' - duutsje president vaan [[1969]] tót [[1974]] * ''Carl Humann'' - óntdèkker vaan de ''Pergamonaltaar'' * ''Heinz Rühmann'' - acteur Óngere luuj, wie ''Otto van Bismarck'' of ''Paul von Hindenburg'' zien ierebörger vaan Esse. ==Galerie== <gallery> Plaetje:Villa Hügel, Essen, 20071222.jpg|De Villa Hügel Plaetje:Zollverein Schacht 12.jpg|Zeche Zolverein Plaetje:Goldene_madonna-2.jpg|De goje Madonna<!--, den genaamt 'dat gulden bild onser vrouwen' in [[audnaerduutsj|aud-naer-duutsj]]--> Plaetje:Essen_Lichtburg_1.jpg|De bioscoop ''Lichtburg'' Plaetje:Aalto-Theater_02.jpg|'t ''Aaltotheater'' Plaetje:SchlossBorbeck01.jpg|'t kesjtieël i ge sjtadsdeel ''Borbeck'' Plaetje:Essen Kettwig 1.jpg|Aod hoes in 't centrum va ge sjtadsdeel ''Kettwig'' </gallery> ==Partnersjappe mit anger sjteë== * [[Sunderland (Tyne and Wear)|Sunderland]], [[Vereineg Keuninkriek|Verinnig Kuëninkriek]], seër 1949 * [[Tampere]], [[Finland|Finlank]], seër 1960 * [[Grenoble]], [[Frankriek]], seër 1974 * [[Nizjni Novgorod]], [[Ruslank]], seër 1991 * [[Tel Aviv]], [[Israël]], seër 1991 ==Extern linke== {{Commonskl|Essen}} * [https://www.essen.de/aktuell/portalaktuell.de.html Officieel site van Esse] * [https://www.zollverein.de/ Welterfgood Zeche Zollverein] ==Brónne== ''Dit artikel is vuur e groeët deel gebaseerd óp 't corresponderend Dütsj artikel, en waal i dees versie [https://de.wikipedia.org/wiki/Essen]; wieër kunt óch informatie va [[:de:Liste der Stadtbezirke und Stadtteile von Essen]].'' ===Referenties=== <references/> [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] gqnh0uqabnfaizgwou8sz77g32thav6 0 37994 485797 372109 2026-05-21T12:53:53Z Zeiverklaos 2053 485797 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:North_rhine_w_DU.svg|thumb|Ligking vaan Duusbörg in Noordrijn-Wesfale.]] '''Duusbörg''' ([[Duits|Hoegduits]] '''Duisburg''' [ˈdyːsbʊɐ̯k], [[Nederlands]] ['døysbʏrx]) is 'n [[krinkvrij stad]] in [[Noordrijn-Wesfale]], 't [[distrik Dusseldörp]], aon de moond vaan de [[Roer (Rijn)|Roer]] in de [[Rijn]]. De stad heet e laank verleie es handelsplaots, meh oontwikkelde ziech vaanaof de negentienden iew bezunder sterk es industriestad. Door zien ligking aon de poort vaan 't [[Roergebeed]] is Duusbörg de groetste [[binnehave]] vaan de wereld. De otochtoon bevolking sprik vaanajds 'n euvergaanksdialek tösse [[Kleverlands]] en [[Limbörgs]]; allewijl spreke de mieste lui, veur zoewied ze neet Hoogduits praote, [[Roerduutsj]]. De [[Rienland]]se stad ligk op dreiëndaarteg meter hoegte, is 232,8 veerkante kilometer groet en had in 2025 502.270 inwoeners. Daomèt goof 't 'n bevolkingsdiechte vaan 2158 inwoeners de veerkante kilometer. Door de deïndustrialisering die vaanaof de late zeveteger jaore begos, heet de stad noets mie 't bevolkingsaontal vaan [[1976]] genote - wie 't 600.000 inwoeners goof in de stad. De stad heet sinds miert [[2026]] 'n gemeinteraodscoalitie vaan de [[SPD]] (34 vaan de 104 zedele), [[CDU]] (18) en [[Jungus Duisburg]] (4). [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] cb9h1ilww40lyuf5qnd40rr0feay7zf 485799 485797 2026-05-21T12:56:08Z Zeiverklaos 2053 485799 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:North_rhine_w_DU.svg|thumb|150px|Ligking vaan Duusbörg in Noordrijn-Wesfale.]] [[Plaetje:DuisburgUeberblick.jpg|thumb|Oetziech vaanoet 't zuie op de binnestad vaan Duusbörg en häör noordelek gelege industrie]] '''Duusbörg''' ([[Duits|Hoegduits]] '''Duisburg''' [ˈdyːsbʊɐ̯k], [[Nederlands]] ['døysbʏrx]) is 'n [[krinkvrij stad]] in [[Noordrijn-Wesfale]], 't [[distrik Dusseldörp]], aon de moond vaan de [[Roer (Rijn)|Roer]] in de [[Rijn]]. De stad heet e laank verleie es handelsplaots, meh oontwikkelde ziech vaanaof de negentienden iew bezunder sterk es industriestad. Door zien ligking aon de poort vaan 't [[Roergebeed]] is Duusbörg de groetste [[binnehave]] vaan de wereld. De otochtoon bevolking sprik vaanajds 'n euvergaanksdialek tösse [[Kleverlands]] en [[Limbörgs]]; allewijl spreke de mieste lui, veur zoewied ze neet Hoogduits praote, [[Roerduutsj]]. De [[Rienland]]se stad ligk op dreiëndaarteg meter hoegte, is 232,8 veerkante kilometer groet en had in 2025 502.270 inwoeners. Daomèt goof 't 'n bevolkingsdiechte vaan 2158 inwoeners de veerkante kilometer. Door de deïndustrialisering die vaanaof de late zeveteger jaore begos, heet de stad noets mie 't bevolkingsaontal vaan [[1976]] genote - wie 't 600.000 inwoeners goof in de stad. De stad heet sinds miert [[2026]] 'n gemeinteraodscoalitie vaan de [[SPD]] (34 vaan de 104 zedele), [[CDU]] (18) en [[Jungus Duisburg]] (4). [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] r5coea93uxgpnh3p58xdu811xscxra9 485800 485799 2026-05-21T12:58:44Z Zeiverklaos 2053 485800 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Duisburg,_Rathaus,_2020-03_CN-01.jpg|thumb|left|100px|Raodshoes vaan Duusbörg]] [[Plaetje:North_rhine_w_DU.svg|thumb|150px|Ligking vaan Duusbörg in Noordrijn-Wesfale.]] [[Plaetje:DuisburgUeberblick.jpg|thumb|Oetziech vaanoet 't zuie op de binnestad vaan Duusbörg en häör noordelek gelege industrie]] '''Duusbörg''' ([[Duits|Hoegduits]] '''Duisburg''' [ˈdyːsbʊɐ̯k], [[Nederlands]] ['døysbʏrx]) is 'n [[krinkvrij stad]] in [[Noordrijn-Wesfale]], 't [[distrik Dusseldörp]], aon de moond vaan de [[Roer (Rijn)|Roer]] in de [[Rijn]]. De stad heet e laank verleie es handelsplaots, meh oontwikkelde ziech vaanaof de negentienden iew bezunder sterk es industriestad. Door zien ligking aon de poort vaan 't [[Roergebeed]] is Duusbörg de groetste [[binnehave]] vaan de wereld. De otochtoon bevolking sprik vaanajds 'n euvergaanksdialek tösse [[Kleverlands]] en [[Limbörgs]]; allewijl spreke de mieste lui, veur zoewied ze neet Hoogduits praote, [[Roerduutsj]]. De [[Rienland]]se stad ligk op dreiëndaarteg meter hoegte, is 232,8 veerkante kilometer groet en had in 2025 502.270 inwoeners. Daomèt goof 't 'n bevolkingsdiechte vaan 2158 inwoeners de veerkante kilometer. Door de deïndustrialisering die vaanaof de late zeveteger jaore begos, heet de stad noets mie 't bevolkingsaontal vaan [[1976]] genote - wie 't 600.000 inwoeners goof in de stad. De stad heet sinds miert [[2026]] 'n gemeinteraodscoalitie vaan de [[SPD]] (34 vaan de 104 zedele), [[CDU]] (18) en [[Jungus Duisburg]] (4). [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] 4nnnmihzjmi5nqkrhlb5gvpy247o9rc 485801 485800 2026-05-21T12:58:56Z Zeiverklaos 2053 485801 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Duisburg,_Rathaus,_2020-03_CN-01.jpg|thumb|left|180px|Raodshoes vaan Duusbörg]] [[Plaetje:North_rhine_w_DU.svg|thumb|150px|Ligking vaan Duusbörg in Noordrijn-Wesfale.]] [[Plaetje:DuisburgUeberblick.jpg|thumb|Oetziech vaanoet 't zuie op de binnestad vaan Duusbörg en häör noordelek gelege industrie]] '''Duusbörg''' ([[Duits|Hoegduits]] '''Duisburg''' [ˈdyːsbʊɐ̯k], [[Nederlands]] ['døysbʏrx]) is 'n [[krinkvrij stad]] in [[Noordrijn-Wesfale]], 't [[distrik Dusseldörp]], aon de moond vaan de [[Roer (Rijn)|Roer]] in de [[Rijn]]. De stad heet e laank verleie es handelsplaots, meh oontwikkelde ziech vaanaof de negentienden iew bezunder sterk es industriestad. Door zien ligking aon de poort vaan 't [[Roergebeed]] is Duusbörg de groetste [[binnehave]] vaan de wereld. De otochtoon bevolking sprik vaanajds 'n euvergaanksdialek tösse [[Kleverlands]] en [[Limbörgs]]; allewijl spreke de mieste lui, veur zoewied ze neet Hoogduits praote, [[Roerduutsj]]. De [[Rienland]]se stad ligk op dreiëndaarteg meter hoegte, is 232,8 veerkante kilometer groet en had in 2025 502.270 inwoeners. Daomèt goof 't 'n bevolkingsdiechte vaan 2158 inwoeners de veerkante kilometer. Door de deïndustrialisering die vaanaof de late zeveteger jaore begos, heet de stad noets mie 't bevolkingsaontal vaan [[1976]] genote - wie 't 600.000 inwoeners goof in de stad. De stad heet sinds miert [[2026]] 'n gemeinteraodscoalitie vaan de [[SPD]] (34 vaan de 104 zedele), [[CDU]] (18) en [[Jungus Duisburg]] (4). [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] naiblx2gjl7j24eg1pn4b3upkwxs0fu 485809 485801 2026-05-21T20:33:36Z Stephan 0796 13118 :) 485809 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Duisburg,_Rathaus,_2020-03_CN-01.jpg|thumb|left|180px|Raodshoes vaan Duusbörg]] [[Plaetje:North_rhine_w_DU.svg|thumb|150px|Ligking vaan Duusbörg in Noordrijn-Wesfale.]] [[Plaetje:DuisburgUeberblick.jpg|thumb|Oetziech vaanoet 't zuie op de binnestad vaan Duusbörg en häör noordelek gelege industrie]] '''Duusbörg''' ([[Duits|Hoegduits]] '''Duisburg''' [ˈdyːsbʊɐ̯k], [[Nederlands]] ['døysbʏrx]) is 'n [[krinkvrij stad]] in [[Noordrijn-Wesfale]], 't [[distrik Dusseldörp]], aon de moond vaan de [[Roer (Rijn)|Roer]] in de [[Rijn]]. De stad heet e laank verleie es handelsplaots, meh oontwikkelde ziech vaanaof de negentienden iew bezunder sterk es industriestad. Door zien ligking aon de poort vaan 't [[Roergebeed]] is Duusbörg de groetste [[binnehave]] vaan de wereld. De otochtoon bevolking sprik vaanajds 'n euvergaanksdialek tösse [[Kleverlands]] en [[Limbörgs]] (''Düsbergsch Platt''); allewijl spreke de mieste lui, veur zoewied ze neet Hoogduits praote, [[Roerduutsj]]. De [[Rienland]]se stad ligk op dreiëndaarteg meter hoegte, is 232,8 veerkante kilometer groet en had in 2025 502.270 inwoeners. Daomèt goof 't 'n bevolkingsdiechte vaan 2158 inwoeners de veerkante kilometer. Door de deïndustrialisering die vaanaof de late zeveteger jaore begos, heet de stad noets mie 't bevolkingsaontal vaan [[1976]] genote - wie 't 600.000 inwoeners goof in de stad. De stad heet sinds miert [[2026]] 'n gemeinteraodscoalitie vaan de [[SPD]] (34 vaan de 104 zedele), [[CDU]] (18) en [[Jungus Duisburg]] (4). [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] 7kmwcr9v9v77l488cqw2na7ux89fmxo 0 38349 485803 405276 2026-05-21T13:24:23Z Zeiverklaos 2053 485803 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:North rhine w GE.svg|Ligking vaan de stad in Noordrien-Wesfale|150px|thumb]] [[File:Gelsenkirchen_aug2004_001.jpg|250px|thumb|Oetziech op Gelsenkirchen in 2004 (augustus)]] '''Gelsenkirchen''' ([[Nedersaksisch]]: ''Gelsenkiärken'' of ''Gkelsenkjarken'', mètzelfde oetspraok; verawwerd [[Limbörgs]]: ''Gelsekèrke'') is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of ''[[Kreis]]'', dus ''Kreisfrei'' is) in 't weste vaan [[Noordrien-Wesfale]]. De [[Wesfale|Wesfaal]]se plaots vilt oonder 't [[Regierungbezirk Münster]] en ligk neve de steij [[Boochem]] en [[Esse]] en de krink [[Kreis Recklinghausen]]. Gelsenkirchen ligk op 'n hoegte vaan 48 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 104,94 km², en volgens de census vaan [[2025]] gief t dao 267.930 inwoeners; 'n steiging te opziechte vaan [[2014]] (257.850 inwoeners). Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 2553 de veerkante kilometer. Veur de regeringsperiood 2025-2030 gief 't 'n gemeinteraodscoalitie in de Stadsraod vaan de [[SPD]] (20 vaan de 66 zedele), de [[CDU]] (12), de [[Grüne]] (3) en de [[FDP]] (2). In Gelsenkirchen gief 't gein [[universiteit]], wel gaon väöl studènte nao [[Universität Duisburg-Essen]] in [[Duusbörg]] en [[Esse]]. Wijer gief 't twie [[hoegesjaol]]e in de stad. De stad besteit oet vief stadsdistrikte. === Brón === * Duutstaolege Wikipedia [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] 3dxlv91yxv6yeukn5vzcykzy2qppyn2 485804 485803 2026-05-21T13:24:37Z Zeiverklaos 2053 485804 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:North rhine w GE.svg|Ligking vaan de stad in Noordrien-Wesfale|150px|thumb]] [[File:Gelsenkirchen_aug2004_001.jpg|250px|thumb|Oetziech op Gelsenkirchen in 2004 (augustus)]] '''Gelsenkirchen''' ([[Nedersaksisch]]: ''Gelsenkiärken'' of ''Gkelsenkjarken'', mètzelfde oetspraok; verawwerd [[Limbörgs]]: ''Gelsekèrke'') is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of ''[[Kreis]]'', dus ''Kreisfrei'' is) in 't weste vaan [[Noordrien-Wesfale]]. De [[Wesfale|Wesfaal]]se plaots vilt oonder 't [[Regierungbezirk Münster]] en ligk neve de steij [[Boochem]] en [[Esse]] en de krink [[Kreis Recklinghausen]]. Gelsenkirchen ligk op 'n hoegte vaan 48 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 104,94 km², en volgens de census vaan [[2025]] gief 't dao 267.930 inwoeners; 'n steiging te opziechte vaan [[2014]] (257.850 inwoeners). Heimèt heet 't 'n bevolkingsdeechte vaan 2553 de veerkante kilometer. Veur de regeringsperiood 2025-2030 gief 't 'n gemeinteraodscoalitie in de Stadsraod vaan de [[SPD]] (20 vaan de 66 zedele), de [[CDU]] (12), de [[Grüne]] (3) en de [[FDP]] (2). In Gelsenkirchen gief 't gein [[universiteit]], wel gaon väöl studènte nao [[Universität Duisburg-Essen]] in [[Duusbörg]] en [[Esse]]. Wijer gief 't twie [[hoegesjaol]]e in de stad. De stad besteit oet vief stadsdistrikte. === Brón === * Duutstaolege Wikipedia [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] sp0ljijn34ywfn61unuu6ensw1to0ln 0 38350 485805 405277 2026-05-21T14:25:24Z Zeiverklaos 2053 485805 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mestreechs}} [[File:North rhine w HA.svg|Ligking vaan de stad in Noordrien-Wesfale|150px|thumb]] [[File:Hagen_Rathausplatz.jpg|Friedrich-Ebert-Platz mèt Rathausturm en Volme-Galerie|150px|thumb]] '''Hage(n)''' is 'n krinkloes stad (stad die neet behuurt bis 'ne krink of ''[[Kreis]]'', dus ''Kreisfrei'' is) inne middel vaan [[Noordrien-Wesfale]]. De [[Wesfale|Wesfaal]]se plaots weurt dèks de "poort vaan 't [[Sauerland]]" geneump en vilt oonder 't [[Regierungbezirk Arnsberg]] en ligk neve [[Dortmund]] en de kring [[Ennepe-Roer-Kreis]], [[Märkischer Kreis]] en [[Kreis Unna]]. Hagen ligk op 'n hoegte vaan 106 meter. De stad heet 'n oppervlak vaan 160,35 km², en volgens de census vaan [[2025]] gief 't dao 190.384 inwoeners, wat 'n stijging is te opziechte vaan [[2014]] (185.996 inwoeners). Heimèt heet zie 'n bevolkingsdeechte vaan 1187 de veerkante kilometer. Sinds de nuie stadsraod vaan [[2025]] gief 't 'n minderheidscoalitie in Hagen vaan de [[CDU]] (15 vaan 56 zedele) en de [[SPD]] (11), die vervolges nog twie zedele nudeg höbbe vaan aander fracties um 'n beslissinge d'r doorheer te kriege. In Hagen gief 't 'n [[universiteit]], naomelek [[Fernuniversität in Hagen]]. Dit is de innegste [[Fernuniversität]] (universiteit die veural boete 'ne campus ziech aofspäöle, in dit geval geine campus) die oonder d'n Duutse staot vilt 't Gief wijer drei [[hoegesjaol]]e in de stad. De stad besteit oet vief distrikte. === Brón === * Duutstaolege Wikipedia [[Categorie:Kreisfreie steij in Noordrien-Wesfale]] 0ji795tmzctpllo4xg4jth1v2wd9e3z 0 75918 485807 485795 2026-05-21T15:49:27Z Srbuti 33539 AI-beeld verandere 485807 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:SF maig 2026.jpg|thumb|De Kèrk vaan de H. Femilie begin 2026, vaanaof de neveligkende ''Plaça Gaudí.'' De centraolen torie vaan Zjezeke is daan zjus veerdeg. De kraone zien illektronisch eweggehaold.]] De '''Kèrk vaan de Heilege Femilie''' ([[Catalaons]]: '''Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família'''; [[Spaons]]: '''Basílica y Templo Expiatorio de la Sagrada Familia''') is 'n groete [[kèrk]] in aonbouw in 't distrik [[Eixample]] (Ensanche) in [[Barcelona]], nao oontwerp vaan [[Antoni Gaudí]]. De bouw begós in 1882 oonder 'nen aanderen arsjitek, [[Francisco de Paula del Villar]], dee 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk veur ouge had. Villar stopde 't jaor dao-op evels mèt 't perjek; op dat memint waor allein de bouw vaan 't [[cryp]] al begós. Gaudí maakde e nui oontwerp in de veur häöm typerende variant op de [[Jugendstil]], boe-in 'r väöl illeminte vaan de gotiek integreerde. 't Oontwerp, zoewel 't algemein plan es de oongeluifelek rieke decoratie, zit vol mèt verwijzinge nao 't [[Roems-Kathelieke Kèrk|katheliek geluif]]. Wie dat bij de groete kèrke vaan veurheer ouch dèks zoe góng, heet de bouw vaan de Sagrada Família ziech euver mie es 'n iew voortgesleip. De bouw, dee al sinds 't begin allein oet privaote bronne weurt betaold, waor bij Gaudí zienen doed in 1926 op minder es e kwart. De [[Spaonse Börgeroorlog]] in de jaore daarteg zörgde veur 'n oonderbreking. In de jaore viefteg kós de bouw mèt horte en stoete weer wijergoon. Sinds de koms vaan de computer is 't oontwerpe en producere vaan veural väöl decoratie hendeg versneld. In 2010 waor 't perjek euver de hèlf. Me meinde op dat memint zelfs in 2026, Gaudí zien hoonderdste sterfjaor, de kèrk gans veerdeg te kinne höbbe. Oonder mie door de [[COVID-19]]-pandemie zal dat neet weure gehaold. Wel woort in dit jaor 't hoegste punt bereik: de centraolen torie, mèt 'n huugde vaan 172,5 meter, kaom begin dat jaor veerdeg. Wat nog res aon oet te bouwe deile zit veural in d'n hoofingaank, 't zoegeneump Gloriefroont. ==Aard vaan de kèrk en verklaoring vaan de naom== De gansen officiële naom vaan de kèrk, wie die bove is gegeve, is in vertaoling "basiliek en verzoeningskèrk vaan de Heilege Femilie". 't Begrip "basiliek" is in 't katheliek geluif dobbel. Ierstens gief 't de [[basiliek (boewkunde)|basiliek es bouwkundeg begrip]]. Daan geit 't gewoen um 't klassiek typ vaan laankwerpege, halvörmege kèrk. De Sagrada Família is, wie zoeväöl aw kèrke, inderdaod zoe vörmgegeve. Twiedens gief 't [[basiliek (ièretitel)|basiliek es predicaot]]. Dit weurt door de paus touwgekind. Boete e veertal basilieke in Roeme zelf geit 't daan ummer um 'ne ''basilica minor'', lètterlek 'kleinder basiliek'. De Sagrada Família dreug dit predicaot sinds [[2010]], wie 't door paus [[Benedictus XVI]] woort touwgekind. De term ''expiatori(o)'' is 't bijveugelek naomwoord bij ''expiació(n)'', vaan 't Latijnse ''expiatio''. Dit beteikent vergeving of [[verzoening]]. Verzoening, 't ritueel 'aofwasse' vaan zunde, is e centraol begrip in 't katheliek geluif en in de einen of aandere vörm in gans 't [[christendom]]. Wie alle kathelieke kèrke is ouch dees kèrk aon de naogedachtenis vaan eine of mie [[heilege]] gewijd. In dit geval is dat de [[Heilege Femilie]], dat wèlt zègke [[Zjezus]], [[Maria]] en [[Zjozef]]. Oondaanks zien groete proporties en monumintaol karakter is de Sagrada Família gein [[kathedraol]]. 't Gief 'n middeliewse, gotische [[Kathedraol vaan Barcelona]] in 't centrum vaan de stad. ==Historie== ===Idee en ierste fase=== [[Plaetje:SF_Villar.jpg|left|thumb|'t Plan vaan Villar oet 1882 tuint e vrij conventioneel neogotisch oontwerp.]] [[Plaetje:SF_1883.jpg|thumb|Bouw vaan 't cryp in 1883, nog oonder Francisco de Paula del Villar. D'n arsjitek is op de foto te zien.]] Eixemple, de stadsoetbreiing vaan Barcelona, oontstoont vaanaof midde negentienden iew nao e plan vaan [[Ildefons Cerdà]]. Heer plande de wiek in rigoureus veerkante, die veural veur (rillatief luxe) woenblokker woorte gebruuk. 't Plan um in de Eixemple 'n groete kèrk te bouwe kaom vaan bookverkouper [[José María Bocabella]]. Op 'n reis nao [[Italië]] had 'r de basiliek in [[Loreto]] gezeen; toes in Barcelona wouw 'r ouch zoeget. 't Idee um ze aon de Heilege Femilie te wije waor geïnspireerd op 't werk vaan preester [[Josep Manyanet]] (in 2004 heileg verklaord), dee twie [[kónkergatie]]s gewijd aon de H. Femilie had opgeriech um daomèt zjus 't oonderwies aon joongere te inspirere. Bocabella koch in 1881 'ne kavel in [[Sant Martí de Provençals]], daan nog 'n zelfstendege gemeinte meh ummer mie ingekapseld in de Barcelonese bebouwing en in 1897 formeel geannexeerd. 't Terrein vaan 120 bij 130 meter waor eigelek bedoeld veur 'n renbaon, die noets is aongelag. Bocabella sjakelde arsjitek [[Francisco de Paula del Villar]] in. Villar verworp 't idee vaan Bocabella um de basiliek vaan Loreto te kopiëre; heer voont tot 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk beter pasde. Zien oontwerp veurzaog in 'n dreisjepege kèrk vaan 44 bij 97 meter, mèt 'nen torie vaan 100 meter huugde. Op 19 miert 1882 (Sint-Jan) woort d'n ierste stein gelag in 't bijzien vaan [[José María Urquinaona]], bisjop vaan Barcelona, zowie [[Antoni Gaudí]], op dat memint d'n assistent vaan Villar. In 1883 raakde Villar in conflik mèt Bocabella. Dee haolde d'n arsjitek astrein vaan 't perjek aof um 't euver te doen aon [[Joan Martorell]]. Martorell wouw dat evels neet; boe-op Bocabella demèt instumde um Gaudí de leiing te geve. Op 3 november woort heer officieel d'n hoofarsjitek. ===Oontwikkeling bij 't leve vaan Gaudí=== [[Plaetje:Planta_SF_Gaudí_1885.jpg|thumb|left|Groondplaan vaan Gaudi zien oontwerp oet 1885. De kèrk volg hei in hooflijne nog gotische principes. De jaore hei-op zouw 't projek nog weure umgegoejd en aongevöld.]] Gaudí waor direk opgezat mèt 'n opdrach boe e groet deil al vaan vaslag. Umtot 't cryp al in aonbouw waor, kós heer dat neet mie oontwerpe. Daobij lag, um dezelfde rei, ouch al vas wie groet de kèrk mós weure en welke kant ze op mós stoon. Liever hej Gaudí de kèrk wèlle [[oriëntatie|oriëntere]], dat wèlt zègke d'n [[apsis]] op 't ooste riechte, zoewie dat bij bekaans alle gotische (en ouch later) kèrke ouch zoe is. In plaots daovaan zaot heer mèt 'n oontwerp wat d'n apsis nao 't noordweste riechde. 's Mörges vreug - entans in de zomertied - vèlt 't leech noe door de rechterzijbeuk. Wie v'r hei-oonder zalle zien, maakde d'n arsjitek vaan de noed 'n däög en verwèrkde heer dat in de symboliek vaan 't Geboortefroont. Gaudí zelf waor toen nog mer zjus begós es arsjitek. Al de aander gebouwe boe me 'm in Barcelona vaan kint stoonte nog neet euverind. Heer waor evels neet de maan denao um ziech slaafs op [[neostijle]] touw te lègke. In plaots daovaan hoort heer tot 'n avant-garde vaan arsjitekte en beeldend kunstenere in de stad die ziech ''[[Catalaons modernisme|modernistas]]'' neumde. 't ''Modernisme'' is de facto 'ne vörm vaan [[Jugendstil]] of art nouveau, 'n beweging die t'rzelfdertied ouch in [[Wene]], [[Paries]] en [[Riga]] en aander groete stei vaste groond voont. Kinmerkend veur wie Gaudí 't touwpas is tot me de kèrk al-evel in conventioneel terme kin besjrieve - torie, sjeep, apsis, zuil, pinnakel, kloestergaank etc. - meh tot de vörmgeving en decoratie compleet orzjineel zien. Gaudí leet ziech oonder mie inspirere door de natuur. Zoe höbbe de zuile de vörm vaan buim en zien de pinnakels bekroend mèt fruitmotieve. In 't stök euver 't oontwerp leus me dao mie euver. [[Plaetje:Baldomer Gili Roig. La Sagrada Família, 1905 Copia moderna del negatiu original de vidre.jpg|thumb|'t Werk aon de Kèrk vaan de H. Femilie anno 1905.]] 't Plan vaan de kèrk kaom in fases tot stand. Wie Gaudí 't werk euvernaom, had 'r ziech veural mèt de loupende werke bezeg te hawwe, dat wèlt zègke 't cryp. Heer beheel 't neogotisch oontwerp, meh maakde al diverse aonpassinge. In 't beeldhouwwerk vaan de kapitele zuut me al 'nen aonzat tot zien typische natuurmotieve. In 1885 waor 't cryp veerdeg - entans zoe wied tot me op 19 miert vaan dat jaor de ierste mès drin kós doen. Heimèt kós 't werk bove de groond beginne. Es ierste waor d'n apsis aon de beurt. Dao woort in 1890 aon begós; in 1893 waor 'r in groete lijne veerdeg. Gaudí besloot door te goon mèt 't noordoosfroont, in zien oontwerp 't Geboortefroont (gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke). Vaanaof 1893 deeg heer dat bouwe. Wie dat get opgesjote waor bouwde me ouch de veer tories die achter dat froont stoonte. Op foto's oet deen tied zuut me dujelek 'n aoneingeslote bouwsel vaan apsis en zijbeuk (heineve). De werkwijs um 'verticaol' te bouwe in plaots vaan 'horizontaol' (d.w.z. iers ei deil veerdeg bouwe en daan euvergoon op 'n aandert, in plaots vaan alles vaan de groond aof te metsele) is typisch veur Gaudí. 't Werk avveceerde mer laankzaam. Gaudí zelf veurzaog tot de bouw iewe zouw kinne dore, wie dat bij de groete kèrke vaan vreuger ouch zoe dèks waor gegaange. Heer zag dao-euver: "Miene klant heet geine spood." Toch heel 'r ziech de res vaan zie leve gans intensief mèt 't perjek bezeg. De lèste vieftien jaor vaan zie leve waor de kèrk zien insegste werk, en de lèste ach maond woende heer zelfs op de bouwplaots. Op 11 december 1921 waor de rechterzijbeuk - zij 't nog laank neet veerdeg - al zoe wied tot me aon de bouw vaan 't sjeep kós beginne. In die jaore maakde Gaudí diverse maquettes en leet heer zien planne, die noe korter bij completering kaome, bouwkundeg teste. Zoedoende maakde heer 't bouwperjek veerdeg veur 't geval tot heer doed zouw goon. Dit gebäörde op 10 juni 1926, wie 'r oonder d'n tram leep. ===Twintegste iew=== [[Plaetje:ETH-BIB-Barcelona, Sagrada Familia-Tschadseeflug 1930-31-LBS MH02-08-0201.tif|left|thumb|Lochfoto vaan de bouwplaots in 1930.]] De leiing kaom noe in han vaan [[Domènec Sugrañes]], eine vaan Gaudí zien assistente. Oonder zien leiing woort de koumende tien jaor wijer gewèrk aon 't Geboortefroont, wat in 1936 veerdeg kaom. Ouch woort in 1928 't [[Plaça de la Sagrada Família]] ingeriech, tegeneuver 't daan nog te bouwe Passiefroont. In dat jaor begós evels ouch de [[Spaonse Börgeroorlog]]. De reactionaire coup vaan dat jaor brach in Barcelona 'n extreemlinkse tegebeweging op gaank, boebij de [[anarchisme|anarchistische]] [[Federación Anarquista Ibérica|F.A.I.]] groete versjendeleringe aonriechde. In 't cryp woort brand gestiech, en ouch Gaudí zien planne en medelle woorte daobij gooddeils verneteg. [[Lluís Bonet i Garí]], dee es assistent-arsjitek bij de bouw waor betrokke, verzamelde e paar daog later wat vaan de planne waor euvergebleve. 't Lökde häöm, en nao häöm [[Isidre Puig i Boada]] en [[Francesc Quintana]], veur 't oersprunkelek plan te reconstruere, zoetot me wijer kós mèt de bouw. 't Oetbreke vaan d'n oorlog beteikende evels tot dao d'n iersten tied neet aon veel te dinke. [[Plaetje:Sagrada Famiglia di Barcellona (3).JPG|thumb|De kèrk in aonbouw in de jaore tachteg.]] In 1944 woort beslote door te goon mèt de constructie. Sugrañes waor in 1938 gestorve, zien opvolgers naome same de leiing. Bonet späölde vaanaof 't begin 'n groete rol; tösse 1974 en 1983 had heer formeel de leiing. Vaanaof 1948 kaom de bouw weer laankzaam op gaank. De werke avveceerde get snelder wie in 1953 [[Gregorio Modrego]], bisjop vaan Barcelona, 'nen oproop deeg um mèt donaties vaort drachter te zètte. Me góng noe aon 't werk mèt 't Passiefroont, de linkzijbeuk dee nao 't zuidweste wijs. Nao get graafwerk begós de eigeleke bouw in 1956. In 1974 kaome de veer tories veerdeg, meh 't zouw nog tot 2018 dore ietot 't lèste beeldhouwwerk op zien plaots kós weure gezat. In 1981 woort, es aonvölling op 't ''Plaça de la Sagrada Família'', noe ouch 't ''Plaça de Gaudí'' ingeriech. Dit ligk aon de noordooskant, bij 't Geboortefroont. In 1987 naom [[Jordi Bonet i Armengol]] de leiing vaan 't werk euver. In zienen tied woort serjeus mèt 't sjeep begós, zoetot de kèrk noe in de lèngde greujde. 't Gewelf boven 't sjeep waor in 2000 veerdeg. Bonet zouw tot 2012 aonblieve. ===Einentwintegste iew=== In de einentwintegste iew begós 't werk ummer mie te loupe. Dit kaom veural door d'n inzat vaan computergesjikde techniek. Oonderhand woort wel dujelek tot Gaudí zie visioen vaan iewelaank werk aon de kèrk neet zouw oetkoume, meh tot me ze in inkel decennia veerdeg kós höbbe. Ouch woort de Sagrada Família ummer bekinder, zeker ouch boete Spaanje: ze woort 't belaankriekste icoon vaan Barcelona, wat in dezen iew door ummer groeter massa's toeriste woort bezoch. Mèt 't veerdeg koume vaan 't gewelf kós me de Sagrada Família wie 'n gewoen kèrk bezeuke, wat väöl inkomste oet tickets oplieverde. Sinds 2005 steit de Kèrk vaan de Heilege Femilie ouch op de [[Werelderfgoodlies]] vaan UNESCO. Officieel gelt dat allein veur 't cryp en 't Geboortefroont, d.w.z. de deile die Gaudí zelf nog heet gerealiseerd. 't Is 'n oetbreiing vaan 'n awwer insjrieving oet 1984, die aander (wel voltoejd) werk vaan d'n arsjitek umvat.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/320 UNESCO World Heritage Centre - Works of Antoni Gaudí]</ref> In 2002 woort 't ierste werk verriech aon 't Gloriefroont, de façaad op 't zuidweste wat d'n hoofingaank moot weure. Al gaw woort evels dujelek tot daoveur 't ein en aandert moot wieke. Veur 't froont zouw naomelek e groet bordes koume, wat ziech oetstrèk tot euver de straot in 't aongrenzend blok. Me moot dus de straot - de Carrer de Mallorca - de groond in baore, en e groet aontal gebouwe slope. Väöl bewoeners en oetbaters wouwe daorum tot de bouw vaan 't Gloriefroont neet doorgóng, of allein zoonder bordes. De consensus in de stad is evels veur dat wel te doen. Hei en dao woort ouch 't idee oetgesproke tot 't neet mie vaan dezen tied waor um zoe'n ambitieus kèrk aof te bouwe. Veural d'n hoegsten Torie vaan Zjezeke mèt zien enorm kruus stoont ze dao-in tege. In 2010 kaom paus [[Benedictus XVI]] nao Barcelona um de kèrk tot basiliek te wije. Dat góng neet zoonder controverse; veur sommege Barceloneze waor de paus mèt zien awwerwètse ideeë euver beveurbeeld homoseksualiteit neet welkom.<ref>[https://nos.nl/artikel/196567-sagrada-familia-gewijd-door-de-paus NOS.nl - Sagrada Familia gewijd door de paus]</ref> In datzelfde jaor woort ouch brand gestiech in de [[sakkerstei]], 'n actie die aon de anarchiste vaan 1936 rappeleerde. In 2017 hadde islamistische terroriste 't op de kèrk veurzeen. 't Plan veur de kèrk (en nog get aander gebouwe in de stad) op te bloze woort evels op tied veurkoume. De jaore 2010 stoonte veural in 't teike vaan de veer tories vaan de evangeliste zowie dee vaan Maria (op 't noordweste, zjus veur d'n apsis) en dee vaan Zjezeke (centraol op 't transep) - in die volgorde. De bouw vaan de in totaol zès tories euverlapde ziech deils. In miert 2020 mós 't werk weure stèlgelag um de [[COVID-19]]-pandemie. 't Waor veur 't iers sinds de Börgeroorlog tot 't werk woort stèlgelag. Heimèt woort dujelek tot 'n iejer plan um de kèrk in 2026 (Gaudí zien hoonderdste sterfjaor) aof te höbbe neet geit lökke. [[Plaetje:ES-BCN-sagr-fam-mod-01_-_updated.jpg|thumb|Sjema vaan de kèrk in häöre staot vaan noe. De aofgebouwde deile zien in 't gries, de nog te bouwe deile in 't broen geteikend.]] Op 31 oktober 2025 woort 't ierste deil vaan 't kruus op d'n Torie vaan Zjezeke gezat. De kèrk kraog zoe 'n huugde vaan 162 meter en 91 centimeter en woort daomèt de hoegste kèrk vaan de wereld. Dees ier had sinds de middeliewe aon d'n [[Domkèrk (Ulm)|Dom vaan]] [[Ulm]] (Duitsland) touwbehuurd. Op 7 november volgde 't middestök vaan 't kruus en daonao de veer erm; de lèste woort op 14 jannewarie 2026 gemonteerd. Op 20 fibberwarie vaan dat jaor woort ouch de bovensten erm vaan 't kruus drop gezat.<ref name=torieveerdeg>[https://blog.sagradafamilia.org/fases-construccio-creu-torre-jesus/ Blog Sagrada Família - Així s’ha construït la creu de la torre de Jesús]</ref> In 2025 woort ouch begós aon de veer tories - de veer lèste - die bij 't Gloriefroont mote stoon. ===Planning=== 't Binnewerk vaan 't kruus is nog neet veerdeg; 't werk dao-aon zal nog tot in 2027 en 2028 doorgoon.<ref name=torieveerdeg/> 't Geit dan oonder mie um e beeld vaan 't Laamgaods wat drin weurt gezat. De koumende jaore zal veural aon 't Gloriefroont weure gewèrk. Noe al (begin 2026) is me bezeg mèt de veer aposteltories aon deze kant (zuug heibove, en ouch weer oonder). Daonao zal weure gewèrk aon 't eigelek froont: de poorte. Umtot de decoratie dao oongeluifelek riek is, zal dit diverse jaore dore. Ouch aon de bove besjreve sloopwerke en aon 't verlaoge vaan de straot tot oonder 't mejveld moot nog weure begós. Ouch de kloestergaank is nog neet veerdeg. Dat gelt zoewiezoe veur de deile die aon goon slete op 't Gloriefroont, meh ouch veur de noordpunt. Alles biejein steit de completering vaan de ganse kèrk noe veur 2034 gepland. ==Oontwerp== ===Algemein groondplan=== De kèrk heet de vörm vaan e [[Latijns kruus]]; deze vörm laog bij 't ierste oontwerp al vas. De Sagrada Família is dus 'n [[kruusbasiliek]], mèt einen hoofbeuk en twie [[zijbeuk]]e die de erm vaan 't kruus vörme. D'n hoofbeuk tèlt vief [[sjeep (kèrkbouw)|sjeper]]. De boveste punt vaan dit kruus weurt gevörmp door 'nen [[apsis]], dat wèlt zègke e gerund ind boe 't [[altaar]] in kin stoon. Alle drei de beuke höbbe of kriege 'n oetgebreide facaad mèt dao-achter veer tories. Op 't midde verrijs 'ne centraolen torie; boven d'n apsis nog eine. Um de centraolen torie stoon nog ins veer tories. Dit bringk 't totaol aontal spitse op achtien (zuug ouch heioonder). 'ne [[Kloestergaank]] roontelum maak 't groonplan vaan de kèrk rechheukeg; de ruimte in de rechhook weurt door dee gaank gans opgevöld. Op de veer punte vaan de kloestergaank verrijs 'n sakkerstei, die de vörm heet vaan e get groeter kepelke wat bove de aandere oetstik. 't Groondplan mit 90 bij 60 meter; de wiedde vaan 't sjeep is 45 meter. 't Hoegste punt vaan de kèrk zit op 172,5 meter. ===Tories=== [[Plaetje:Σαγράδα_Φαμίλια_3382.jpg|thumb|Twie pinnakels op de tories vaan 't Passiefroont.]] De kèrk krijg in totaol achtien tories. Op dit memint (december 2025) zien 'rs daovaan daartien veerdeg. Aon de veertiende weurt noe gewèrk, dewijl veur de lèste veer neet väöl mie es get groondwerk gedoon is. De verdeiling is wie volg. Twelf vaan de tories stoon bij de drei froonte, wat neerkump op eder veer. Ze stoon veur de twelf [[apostel]]e vaan Zjezeke. De tories variëre in huugde. Bij 't Geboortefroont zien de boeteste 98,40 meter hoeg en de binneste 107 meter; die tories zien gewijd aon Mattheus, [[Judas Thaddeüs]], [[Simon]] en [[Bernabeus]]. Bij 't Passiefroont zien de boeteste 107,40 meter en de binneste 112,20; die zien gewijd aon [[Jakob de Mindere]], [[Thomas]], [[Filip]] en [[Bartholomeus]]. Bij 't Gloriefroont - dit zien de veer tories die nog mote weure gebouwd - weure de boeteste 112,20 meter en de binnenste 120. Die zien gewijd aon de veer belaankriekste apostele: [[Petrus]], [[Paulus]], [[Andreas]] en [[Jakob de Mierdere]]. Daobinne vint me de veer evangelistetories. Zij stoon um de centraolen torie heer en zien allemaol 135 meter. De tories zien gekroend mèt de veer symbole vaan de evangeliste: 'nen ingel veur [[Mattheus]], 'nen deur veur [[Lucas]], 'ne liew veur [[Marcus]] en 'nen erend veur [[Johannes (evangelis)|Johannes]]. D'n einnaohoegsten torie is dee vaan [[Maria]]. Dee is 138 meter hoeg; neet väöl hoeger es die vaan de evangeliste, meh door zien dikde en plaotsing nao väöre wel väöl prominenter. D'n torie weurt gekroend door 'n staar, wat verwijs nao de devotie Maria es '[[Staar vaan de Zie]]'. De centraolen torie is d'n torie vaan Zjezeke. Hei weurt de recordhuugde vaan 172,5 meter gehaold. D'n torie weurt gekroend door e groet, veerermeg kruus, wat op dit memint gemonteerd weurt. 't Kruus is bekleid mèt witte zjeremiek, zoetot 't kruus bij daag meh veural bij nach vaan zien eige kin straole. Binnenin 't kruus kump e beeld vaan 't [[Laamgaods]],<ref>[https://www.instagram.com/p/DT2WrlFkqnX/?img_index=7 @basilicasagradafamilia - Post op Instagram vaan 23 jannewarie 2026])</ref> gekroend mèt de wäörd ''Tu solus Sanctus, Tu solus Dominus, Tu solus Altissimus'' ('diech allein bis Heileg, diech allein bis d'n Hier, diech allein bis d'n Allerhoegste') zoewie de wäörd ''amén'' en ''alleluya''. ===Geboortefroont=== [[Plaetje:Puerta_Caridad_Sotoo.jpg|thumb|De dobbel Paort vaan de Leefde in 't midde vaan 't Geboortefroont. Me zuut de rieke decoratie mèt minsfigure bove de paort, mèt plantemotieve op de deure en mèt e tekslint op de pilaor, boe ouch nog iezerbeslaag um zit.]] 't Geboortefroont steit aon de rechterzijbeuk vaan de kèrk. Normaal wijs dit nao 't zuie, en wie gezag hej Gaudí 't eigelek ouch zoe wèlle höbbe. De meneer boe-op Eixemple is gebouwd, en naovenant de planne vaan Villar, maak evels tot deze kant op 't noordooste ligk. Dit beteikent tot 's mörges (in de zomertied entans) 't leech heidoor vèlt. Gaudí besloot veur die symboliek door te veure in 't oontwerp: 't froont vaan deze zijbeuk is noe gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke es teike vaan e nui begin, opkoumend leech en hoop. De decoratie aon deze kant is riek en weurt gedomineerd door natuurmotieve. Zoe zien in de [[kapiteel|kapitele]] dèks biestemotieve te vinde (beveurbeeld 'n sjèldpad in de pilaor die 't middelste poort verdeilt), en höbbe de verbindende deile blaad- en blommotieve vaan väölerlei plantesoorte. Me vint op de deure tösse de plantmoteve ouch tientalle insekte en aander klein bieste en details verwèrk. Aon 't beeldhouwwerk naome versjèllende kunstenere deil; in ierste instantie waore dat [[Llorenç Matamala]] en [[Joan Matamala]]. Bij versjèllende oontwerpe kraoge ze assistentie vaan [[Carles Mani]] en [[Joan Salvadó i Voltas]]. Me kin de kèrk hei in of oet door drei paorte, die in 't teike stoon vaan de drei [[theologische däögde]]: geluif (links), haop (rechs) en leefde (midde). De lèste is 'n dobbel paort, mèt 'n smaal pilaor in 't midde. De dobbel paort vaan de leefde is gewijd aon Zjezeke. Me vint heibove versjèllende scènes die te make höbbe mèt Zjezeke zien geboorte: de Annunciatie, de Kroening vaan Maria, de Aonbidding vaan de Wijze en vaan de Sjiepers. Wijer zuut me hei de [[Staar vaan Betlehem]] en de teikes vaan de [[Dierereem]] die op 't memint vaan Zjezeke zien geboorte aon d'n hiemel stoonte (Ram, Deur, Twielinge, Kreef, Liew en Maog), zoewie ingele die meziek make op 'serjeus' ([[harp]], [[fagot]], [[viool]]) en volkse instruminte ([[gitaar]], [[tamboerijn]], [[doedelzak]]). Ouch de [[roezekrans]] zit drin verwèrk. Op de dèkstein vint me de wäörd ''Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis''. De pieler in 't midde symboliseert de [[Boum vaan Jesse]]; 'n verwiezing dus nao Zjezeke ziene [[stamboum]]. Aon de basis daovaan zuut me de slang oet 't perredies, symbool vaan de [[èrfzun]], sterventere. De poort is umgeve door [[nis]]se (oonziechbaar op de foto), die gekroend weure in e [[tympaon]]. Dat tympaon löp oet in e nui boummotief, wat de [[Levesboum]] oetbeeld. Dee levesboum is ouch weer e symbool vaan Zjezeke, wat weurt dujelek gemaak door 't [[christusmonogram]] en de lètters [[JHS]] (Jesus Hominum Salvator, ''Zjezeke rèdder vaan de minse'') in e Grieks kruus aon d'n top. Wijer vint me in deze boum ingele mèt [[wijrouk]] en mèt broed en wien (symbool vaan de [[eucharistie]]), en motieve vaan 'n femilie [[pelikaon]]e ('n oeraajd christelek symbool, ouch verwiezend nao de eucharistie), 'n [[ei]] (oersprunk, meh ouch euvervlood), 'n [[cipres]] (ieweg leve) en [[doeve]] (de gaodsgetrouwe). Links daovaan vint me de paort vaan 't geluif gewijd aon Maria. In die paort vint me scènes oet häör leve, zoewie oet dat vaan Zjezeke: de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], [[Merrieje-Visitatie]], de [[Prizzentatie vaan Zjezeke]] in d'n Tempel, Zjezeke es tummermaan, Zjezeke in discussie mèt de gelierde in d'n Tempel (mèt oonder mie Sint-Jan d'n Duiper en Zacharias). Wijer zien v'r 't Heileg Hart vaan Zjezeke, de [[Goddeleke Veurzienegheid]] (oetgebeeld door 'n hand en 't [[Alziend Oug]]), en de eucharistie (oetgebeeld door droeve en aore). In de pielers zien v'r bieste en plante oet [[Palestina]] (boe Zjezeke vaandan kump) en palmtek. Aon de rechterkant vaan 't Geboortefroont steit de poort vaan d'n hoop. Die is in hoofzaak gewijd aon Joezep en heet 'n gelieksoortege indeiling. V'r zien hei de verloving vaan Maria en Joezep, de femilie vaan Zjezeke (mèt Anna en Joachim debij), 't Kinneke Zjezus en de Wijze, de [[Maord op de Oonnuzel Kinder]], de [[Vlöch nao Egypte]] en de Boot vaan Sint-Joezep. Indachteg 't beroop vaan Joezep vinde v'r hei ouch motieve vaan tummermaanswèrktuige: 'n [[zeeg]], 'ne stek, 'ne [[beitel]], 'n [[winkelhaok]], 'ne [[sjreuvedrejjer]], 'nen [[hamer]] en 'n [[bijl]]. Wijer vint me hei waterveugel vaan de [[Nijl]] (boe de H. Femilie es vlöchtelinge höbbe geleef), wie [[gajze]] en [[eende]]. ===Passiefroont=== [[Plaetje:SF_Pasión_2026.jpg|thumb|'t Passiefroont.]] 't Passiefroont ligk rech tegeneuver 't Geboortefroont, en is dus geriech op 't zuidweste. Dit maak tot hei in de naomiddag de al zakkende zon door vèlt. Gaudí besloot veur dees façaad te wije aon de passie en doed vaan Zjezeke, en aon d'n doed in 't algemein. 't Contras mèt 't riek verseerd Geboortefroont is groet: 't Passiefroont is krempelek gedecoreerd en de beelder die 't gief zien gestileerd en heuketeg. De pilaore rappelere aon kneuk. Gaudí oontworp 't Passiefroont in 1911, mèt aonpassinge in 1917. De bouw begós in 1956 (mèt veurbereiinge al sinds 1954); de veer tories kaome in 1976 veerdeg, 't beeldhouwwerk pas in 2018 (zuug bove). Ouch hei vint me drei poorte mèt de middelste dobbel oetgeveurd, en ouch die zien weer gewijd aon Geluif, Hoop en Leefde. De middelste, gewijd aon de Leefde, weurt de Evangeliepaort geneump: op de broonze deur zien veerze oet de evangalies te leze (links Mattheus, rechs Johannes) die verhole vaan Zjezeke zien lèste ore. Bovenaon de pieler dee de deure sjeit vint me 'ne stein mèt de lètters [[alpha en omega]] (symboliek veur God es 't begin en 't ind vaan alle dinger). Deveur steit nog 'ne vrije (neet-steunende) pieler, de Pieler vaan de Geseling. Dee waor 't idee vaan bouwmeister [[Josep Maria Subirachs]] en kump in de plaots vaan 't kruus wat Gaudí dao had veurzeen. De pieler is vief meter hoeg en gemaak vaan [[malber]]. Veur te rappelere aon 't kruus is 'r nog wel in veer stökker verdeild. Oonder de spaorzaam details zien 'ne knoup (symbool vaan foltering), 'n palmtek (gevörmp deils door e fossiel in 't malber) en 'ne stek. 't Portaol gewijd aon 't Geluif, aon de linkerkant, herberg de poort vaan [[Getsemane]]. De symboliek verwijs veural nao de nach nao 't [[Lèste Aovendmaol]], es Zjezeke preek en zien discipele slaope. De deur is verseerd mèt vaag beelder die dat tuine. In 't oonderste deil zuut me e beeld oet de gravuur ''[[Melancolia I]]'' vaan [[Albrecht Dürer]] mèt de wäörd (in 't Catalaons) 'es 't kin, laot dezen drinkbeker aon m'ch veurbijgoon, evels neet wie iech wèl, meh wiet Geer wèlt' (Joh. 19:2). Aon de rechterkant, in 't portaol gewijd aon d'n Hoop, vint me de Paort vaan d'n Deurekroen. Me zuut hei, ouch weer vaag, beelder vaan Zjezeke dee de kruusweeg löp mèt de deurekroen en 'ne stek in zien hand. Deneve zuut me e biebelveers boe dit weurt besjreve (Joh. 19:2). In 'n aander beeld weurt Zjezeke veur Pilatus en Herodes geleid; heineve leus me e citaot oet de ''[[Divina Commedia]]'' vaan [[Dante]] en oet 't gediech ''La pell de brau'' ('’t Stierevel') vaan [[Salvador Espriu]]. 't Beeldhouwwerk drumheer liet ziech in drei etages opdeile. Op 't oonderste niveau zuut me gebäörtenisse oet de nach veur de kruseging tot aon de kruusweeg. Aon de linkerkant zuut me wie, op 't Lèste Aovendmaol, t'r duvel bezit nump vaan [[Judas]] mèt de wäörd 'doeg mer drek watste vaan plan bis' (Joh. 13:27). Judas strek de erm oet (symbolisch nao de daarteg zèlvere munte die 'r krijg); aon zien veuj ligk de roond (symbool vaan de trouw die heer tot daan getuind heet). Aanders es aanders zuut me hei Zjezus op de rögk. Daonao kump e taffereel boe-in Petrus 't oer aofhojt vaan Malchus, helper vaan hoegepreester [[Caiaphas]] (presint op 'n olieftek), op 't memint tot Zjezeke weurt gearresteerd. Dees scène geit same mèt de [[Judaspuun]], e taffereel boevaan de figure mèt opzat nog get graover zien oetgehojd um de suggestie vaan nachleech te wèkke. Daoneve versjijnt e [[magisch veerkant]] mèt es oetkoms 33 (de leeftied die Zjezeke bij zien kruseging traditioneel woort touwgesjreve). Aon de rechterkant vint me alleriers de oontkinning vaan Petrus, boe-in dee (wie Zjezeke veurspeuld had) drei kier tege drei versjèllende vrouwlui zeet tot 'r Zjezeke neet kint. In dit taffereel vint me ouch d'n haon dee de mörge aonkunjeg (deil vaan Zjezeke zien veurspèlling). Daoneve steit e [[labyrint]] es symbool veur 't goddelek mysterie, en de weeg vaan Zjezeke nao de [[Calvarie]]. 't Volgend taffereel weurt ''Ecce homo'' geneump; 't tuint Zjezeke wie twie soldaote häöm d'n deurekroen opzètte dewijl Pilatus twiefelentere touwkiek. De groond oonder zien veuj is verbrokkeld, es verwijzing nao d'n eerdsjok dee later bij zienen doed zal plaotsvinde. Wijer zuut me hei 'ne [[Romeinsen adeleer]] mèt de wäörd ''[[Tiberius]] imperator''. De lèste scène is de Veroerdeiling vaan Zjezeke, boe Pilatus, vergezèld vaan drei bedeende, 'ne soldaot en zien vrouw Procula, zien han was in oonsjöld. Procula hèlt ziech heibij op d'n achtergroond (Matth. 27:19). 't Middelste deil is aon de [[kruusweeg]] gewijd. Laank neet alle staties zien oetgebeeld. Alleriers zuut me hei de [[Drei Maria's]] en [[Simon vaan Cyrene]], die Zjezeke mèt 't kruus assistere. Daonao zuut me de H. [[Veronica]] die häöm de zweit aofveeg mèt 'nen dook, boe 'nen aofdrök vaan Zjezeke zie geziech in versjijnt. In dit taffereel zien väöl bijfigure te zien. Tot slot zuut me de centurio Longinus, dee ziech later tot 't christendom zal bekiere. 't Boveste deil geit euver de kruusdoed en graaflègking vaan Zjezeke. Alleriers zuut me de drei legioensoldaote die dobbele um Zjezeke zien kleier; ze doen dat roontelum 'n taofel die de vörm vaan e vootkneukske heet. Middenin dit boveste deil zuut me de kruseging zelf. 'nen Oetgerekde en sterk gestileerde Zjezeke hingk aon e veerermeg kruus vaan iezer wat ''bove'' häöm is opgestèld (umtot Gaudí zien kruse ummer veer horizontaol erm höbbe; zuug ouch 't kruus bovenop de kèrk). De veer erm höbbe 'n [[I-profiel]]; 't profiel vaan de veuroetstekenden erm is roed gesjèlderd en dees ein I vervingk de gebrukeleke aofkorting [[INRI]]. Neve de Zjezusfiguur vint me nog de drei Maria's en Johannes, zoe good wie 'ne [[sjeel]], symbool vaan d'n doed tout court meh ouch vaan de berg [[Golgotha]] in 't bezunder. Boven 't taffereel (tegen 't plafond) zuut me in broons 't gesjäörd gordien vaan d'n tempel vaan Jeruzalem. Aon de rechterkant vint me de begraffenis. [[Jozef vaan Arimatea]] en [[Nicodemus]] lègke Zjezeke in 't graaf, mèt Maria (de maog) deneve; 'n ei verbeeld es symbool vaan nui leve de herrijzenis. wijer decoratie ===Gloriefroont=== ===Apsis=== ===Kloestergaank=== ===Cryp=== [[Plaetje:Cripta_SF.jpg|thumb|Altaor in 't cryp. De neogotische stijlornaminte zien dujelek te zien.]] Wie gezag woort 't cryp es ierste begós, en wel door Francesco del Villar. Gaudí had gein aander keus es de ganse ruimte in de neogotische stijl vaan Villar aof te make. Oonder häöm woort in 1884 en 1885 gewèrk aon de Sint-Joezepskepel, boe nao voltoejing de ierste mès kós weure gedoon. 't Werk aon de ganse ruimte doort tot 1891. 't Cryp zit tien meter oonder straotniveau. 't Heet de vörm vaan 'nen have cirkel of beter haven ellips vaan 40 meter breid en 30 meter laank. De koerummegaank besteit oet zeve kepelkes gewijd aon de H. Femilie: Sint-[[Joezep]], 't [[Heileg Hart]], de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], d'n H. [[Joachim]], de H. [[Anna]], Sint-Jan d'n Duiper en d'n Evangelis (traditioneel same verierd), en de H. [[Elizabeth]] en [[Zacharias]]. Veur dees zeve kepelkes, die in roonde vörm zien opgestèld, stoon nog vief kepelkes. 't Middelste, boe 't altaar in steit, is gewijd aon de ganse H. Femilie, geflankeerd door kepelle vaan de H. Maog vaan Karmel (boe Gaudí begrave ligk), vaan [[Zjezeke]], vaan de H. Maag vaan [[Montserrat (kloester)|Montserrat]] ('n regionaol belaankrieke Slevrouwedevotie) en vaan d'n H. Christus. In de ruimte oonder de wenteltrappe vint me sakkersteie. ===Glaas=== ===Pielers=== ===Örgel=== In 2010 woort e besjeie [[örgel]] geïnstalleerd. 't Instrumint is 't werk vaan de firma [[Blancafort]] oet [[Collbató]]. 't Dreug de kinmerke vaan de Fransen örgelbouw. De complete dispositie is de volgende: [[Plaetje:The_Temple_Of_Colour_(34651410).jpeg|thumb|'t Twievoudeg örgel in de kèrk.]] {| border="0" cellspacing="10" cellpadding="10" style="border-collapse:collapse;" | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''Pedaol''' C–f¹ <br /> ---- |- | 1.|| Contrabajo || 16' |- | 2.|| Subajo || 16' |- | 3.|| Contras || 8' |- | 4.|| Bajo || 8' |- | 5.|| Coral || 4' |- | 6.|| Fagot || 16' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''I Órgano Mayor''' C–g³ ---- |- | 7.|| Flautado de cara || 8' |- | 8.|| Flautado Armónica || 8' |- | 9.|| Flautado Chimenea || 8' |- | 10.|| Octava || 4' |- | 11.|| Docena || 4' |- | 12.|| Quincena || 2' |- | 13.|| Decisetena || 8' |- | 14.|| Corneta V || 8' |- | 15.|| [[mixtuur|Lleno]] III-IV || 1<small>¹/₃</small>' |- | 16.|| Trompeta Real || 8' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''II Expressivo''' C–g³ ---- |- | 17.|| Gran Principal || 8' |- | 18.|| [[striekersstumme|Gamba]] || 8' |- | 19.|| Violon || 8' |- | 20.|| [[voix céleste|Voz Celeste]] || 8' |- | 21.|| Flautado Cónica || 4' |- | 22.|| Tapadillo || 4' |- | 23.|| [[nasard|Nasardo]] 12<small>^a</small> || 2<small>²/₃</small>' |- | 24.|| [[flageolèt (örgelrezjister)|Flabiolet]] || 2' |- | 25.|| Nasardo 17<small>^a</small> || 1<small>³/₅</small>' |- | 26.|| Oboe || 8' |} |} * ''Koppels:'' II/I, I/P, II/P ===Aander interieurdetails=== ==Stijl== ==Externe link== * [https://sagradafamilia.org/ Officieel website] (dreitaoleg Catalaons-Spaons-Ingels) {{wio}} [[Categorie:Barcelona|Kerk van de Heilege Femilie]] [[Categorie:Kèrkgeboewe|Heilege Femilie]] a4ql8iz3x8d4izyqx5jdi7okummx9ns 485808 485807 2026-05-21T16:29:18Z Steinbach 16 Hersjtèld tot de versie nao de lètste wieziging door Steinbach. 485795 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:SF maig 2026 modified.jpg|thumb|De Kèrk vaan de H. Femilie begin 2026, vaanaof de neveligkende ''Plaça Gaudí.'' De centraolen torie vaan Zjezeke is daan zjus veerdeg. De kraone zien illektronisch eweggehaold.]] De '''Kèrk vaan de Heilege Femilie''' ([[Catalaons]]: '''Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família'''; [[Spaons]]: '''Basílica y Templo Expiatorio de la Sagrada Familia''') is 'n groete [[kèrk]] in aonbouw in 't distrik [[Eixample]] (Ensanche) in [[Barcelona]], nao oontwerp vaan [[Antoni Gaudí]]. De bouw begós in 1882 oonder 'nen aanderen arsjitek, [[Francisco de Paula del Villar]], dee 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk veur ouge had. Villar stopde 't jaor dao-op evels mèt 't perjek; op dat memint waor allein de bouw vaan 't [[cryp]] al begós. Gaudí maakde e nui oontwerp in de veur häöm typerende variant op de [[Jugendstil]], boe-in 'r väöl illeminte vaan de gotiek integreerde. 't Oontwerp, zoewel 't algemein plan es de oongeluifelek rieke decoratie, zit vol mèt verwijzinge nao 't [[Roems-Kathelieke Kèrk|katheliek geluif]]. Wie dat bij de groete kèrke vaan veurheer ouch dèks zoe góng, heet de bouw vaan de Sagrada Família ziech euver mie es 'n iew voortgesleip. De bouw, dee al sinds 't begin allein oet privaote bronne weurt betaold, waor bij Gaudí zienen doed in 1926 op minder es e kwart. De [[Spaonse Börgeroorlog]] in de jaore daarteg zörgde veur 'n oonderbreking. In de jaore viefteg kós de bouw mèt horte en stoete weer wijergoon. Sinds de koms vaan de computer is 't oontwerpe en producere vaan veural väöl decoratie hendeg versneld. In 2010 waor 't perjek euver de hèlf. Me meinde op dat memint zelfs in 2026, Gaudí zien hoonderdste sterfjaor, de kèrk gans veerdeg te kinne höbbe. Oonder mie door de [[COVID-19]]-pandemie zal dat neet weure gehaold. Wel woort in dit jaor 't hoegste punt bereik: de centraolen torie, mèt 'n huugde vaan 172,5 meter, kaom begin dat jaor veerdeg. Wat nog res aon oet te bouwe deile zit veural in d'n hoofingaank, 't zoegeneump Gloriefroont. ==Aard vaan de kèrk en verklaoring vaan de naom== De gansen officiële naom vaan de kèrk, wie die bove is gegeve, is in vertaoling "basiliek en verzoeningskèrk vaan de Heilege Femilie". 't Begrip "basiliek" is in 't katheliek geluif dobbel. Ierstens gief 't de [[basiliek (boewkunde)|basiliek es bouwkundeg begrip]]. Daan geit 't gewoen um 't klassiek typ vaan laankwerpege, halvörmege kèrk. De Sagrada Família is, wie zoeväöl aw kèrke, inderdaod zoe vörmgegeve. Twiedens gief 't [[basiliek (ièretitel)|basiliek es predicaot]]. Dit weurt door de paus touwgekind. Boete e veertal basilieke in Roeme zelf geit 't daan ummer um 'ne ''basilica minor'', lètterlek 'kleinder basiliek'. De Sagrada Família dreug dit predicaot sinds [[2010]], wie 't door paus [[Benedictus XVI]] woort touwgekind. De term ''expiatori(o)'' is 't bijveugelek naomwoord bij ''expiació(n)'', vaan 't Latijnse ''expiatio''. Dit beteikent vergeving of [[verzoening]]. Verzoening, 't ritueel 'aofwasse' vaan zunde, is e centraol begrip in 't katheliek geluif en in de einen of aandere vörm in gans 't [[christendom]]. Wie alle kathelieke kèrke is ouch dees kèrk aon de naogedachtenis vaan eine of mie [[heilege]] gewijd. In dit geval is dat de [[Heilege Femilie]], dat wèlt zègke [[Zjezus]], [[Maria]] en [[Zjozef]]. Oondaanks zien groete proporties en monumintaol karakter is de Sagrada Família gein [[kathedraol]]. 't Gief 'n middeliewse, gotische [[Kathedraol vaan Barcelona]] in 't centrum vaan de stad. ==Historie== ===Idee en ierste fase=== [[Plaetje:SF_Villar.jpg|left|thumb|'t Plan vaan Villar oet 1882 tuint e vrij conventioneel neogotisch oontwerp.]] [[Plaetje:SF_1883.jpg|thumb|Bouw vaan 't cryp in 1883, nog oonder Francisco de Paula del Villar. D'n arsjitek is op de foto te zien.]] Eixemple, de stadsoetbreiing vaan Barcelona, oontstoont vaanaof midde negentienden iew nao e plan vaan [[Ildefons Cerdà]]. Heer plande de wiek in rigoureus veerkante, die veural veur (rillatief luxe) woenblokker woorte gebruuk. 't Plan um in de Eixemple 'n groete kèrk te bouwe kaom vaan bookverkouper [[José María Bocabella]]. Op 'n reis nao [[Italië]] had 'r de basiliek in [[Loreto]] gezeen; toes in Barcelona wouw 'r ouch zoeget. 't Idee um ze aon de Heilege Femilie te wije waor geïnspireerd op 't werk vaan preester [[Josep Manyanet]] (in 2004 heileg verklaord), dee twie [[kónkergatie]]s gewijd aon de H. Femilie had opgeriech um daomèt zjus 't oonderwies aon joongere te inspirere. Bocabella koch in 1881 'ne kavel in [[Sant Martí de Provençals]], daan nog 'n zelfstendege gemeinte meh ummer mie ingekapseld in de Barcelonese bebouwing en in 1897 formeel geannexeerd. 't Terrein vaan 120 bij 130 meter waor eigelek bedoeld veur 'n renbaon, die noets is aongelag. Bocabella sjakelde arsjitek [[Francisco de Paula del Villar]] in. Villar verworp 't idee vaan Bocabella um de basiliek vaan Loreto te kopiëre; heer voont tot 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk beter pasde. Zien oontwerp veurzaog in 'n dreisjepege kèrk vaan 44 bij 97 meter, mèt 'nen torie vaan 100 meter huugde. Op 19 miert 1882 (Sint-Jan) woort d'n ierste stein gelag in 't bijzien vaan [[José María Urquinaona]], bisjop vaan Barcelona, zowie [[Antoni Gaudí]], op dat memint d'n assistent vaan Villar. In 1883 raakde Villar in conflik mèt Bocabella. Dee haolde d'n arsjitek astrein vaan 't perjek aof um 't euver te doen aon [[Joan Martorell]]. Martorell wouw dat evels neet; boe-op Bocabella demèt instumde um Gaudí de leiing te geve. Op 3 november woort heer officieel d'n hoofarsjitek. ===Oontwikkeling bij 't leve vaan Gaudí=== [[Plaetje:Planta_SF_Gaudí_1885.jpg|thumb|left|Groondplaan vaan Gaudi zien oontwerp oet 1885. De kèrk volg hei in hooflijne nog gotische principes. De jaore hei-op zouw 't projek nog weure umgegoejd en aongevöld.]] Gaudí waor direk opgezat mèt 'n opdrach boe e groet deil al vaan vaslag. Umtot 't cryp al in aonbouw waor, kós heer dat neet mie oontwerpe. Daobij lag, um dezelfde rei, ouch al vas wie groet de kèrk mós weure en welke kant ze op mós stoon. Liever hej Gaudí de kèrk wèlle [[oriëntatie|oriëntere]], dat wèlt zègke d'n [[apsis]] op 't ooste riechte, zoewie dat bij bekaans alle gotische (en ouch later) kèrke ouch zoe is. In plaots daovaan zaot heer mèt 'n oontwerp wat d'n apsis nao 't noordweste riechde. 's Mörges vreug - entans in de zomertied - vèlt 't leech noe door de rechterzijbeuk. Wie v'r hei-oonder zalle zien, maakde d'n arsjitek vaan de noed 'n däög en verwèrkde heer dat in de symboliek vaan 't Geboortefroont. Gaudí zelf waor toen nog mer zjus begós es arsjitek. Al de aander gebouwe boe me 'm in Barcelona vaan kint stoonte nog neet euverind. Heer waor evels neet de maan denao um ziech slaafs op [[neostijle]] touw te lègke. In plaots daovaan hoort heer tot 'n avant-garde vaan arsjitekte en beeldend kunstenere in de stad die ziech ''[[Catalaons modernisme|modernistas]]'' neumde. 't ''Modernisme'' is de facto 'ne vörm vaan [[Jugendstil]] of art nouveau, 'n beweging die t'rzelfdertied ouch in [[Wene]], [[Paries]] en [[Riga]] en aander groete stei vaste groond voont. Kinmerkend veur wie Gaudí 't touwpas is tot me de kèrk al-evel in conventioneel terme kin besjrieve - torie, sjeep, apsis, zuil, pinnakel, kloestergaank etc. - meh tot de vörmgeving en decoratie compleet orzjineel zien. Gaudí leet ziech oonder mie inspirere door de natuur. Zoe höbbe de zuile de vörm vaan buim en zien de pinnakels bekroend mèt fruitmotieve. In 't stök euver 't oontwerp leus me dao mie euver. [[Plaetje:Baldomer Gili Roig. La Sagrada Família, 1905 Copia moderna del negatiu original de vidre.jpg|thumb|'t Werk aon de Kèrk vaan de H. Femilie anno 1905.]] 't Plan vaan de kèrk kaom in fases tot stand. Wie Gaudí 't werk euvernaom, had 'r ziech veural mèt de loupende werke bezeg te hawwe, dat wèlt zègke 't cryp. Heer beheel 't neogotisch oontwerp, meh maakde al diverse aonpassinge. In 't beeldhouwwerk vaan de kapitele zuut me al 'nen aonzat tot zien typische natuurmotieve. In 1885 waor 't cryp veerdeg - entans zoe wied tot me op 19 miert vaan dat jaor de ierste mès drin kós doen. Heimèt kós 't werk bove de groond beginne. Es ierste waor d'n apsis aon de beurt. Dao woort in 1890 aon begós; in 1893 waor 'r in groete lijne veerdeg. Gaudí besloot door te goon mèt 't noordoosfroont, in zien oontwerp 't Geboortefroont (gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke). Vaanaof 1893 deeg heer dat bouwe. Wie dat get opgesjote waor bouwde me ouch de veer tories die achter dat froont stoonte. Op foto's oet deen tied zuut me dujelek 'n aoneingeslote bouwsel vaan apsis en zijbeuk (heineve). De werkwijs um 'verticaol' te bouwe in plaots vaan 'horizontaol' (d.w.z. iers ei deil veerdeg bouwe en daan euvergoon op 'n aandert, in plaots vaan alles vaan de groond aof te metsele) is typisch veur Gaudí. 't Werk avveceerde mer laankzaam. Gaudí zelf veurzaog tot de bouw iewe zouw kinne dore, wie dat bij de groete kèrke vaan vreuger ouch zoe dèks waor gegaange. Heer zag dao-euver: "Miene klant heet geine spood." Toch heel 'r ziech de res vaan zie leve gans intensief mèt 't perjek bezeg. De lèste vieftien jaor vaan zie leve waor de kèrk zien insegste werk, en de lèste ach maond woende heer zelfs op de bouwplaots. Op 11 december 1921 waor de rechterzijbeuk - zij 't nog laank neet veerdeg - al zoe wied tot me aon de bouw vaan 't sjeep kós beginne. In die jaore maakde Gaudí diverse maquettes en leet heer zien planne, die noe korter bij completering kaome, bouwkundeg teste. Zoedoende maakde heer 't bouwperjek veerdeg veur 't geval tot heer doed zouw goon. Dit gebäörde op 10 juni 1926, wie 'r oonder d'n tram leep. ===Twintegste iew=== [[Plaetje:ETH-BIB-Barcelona, Sagrada Familia-Tschadseeflug 1930-31-LBS MH02-08-0201.tif|left|thumb|Lochfoto vaan de bouwplaots in 1930.]] De leiing kaom noe in han vaan [[Domènec Sugrañes]], eine vaan Gaudí zien assistente. Oonder zien leiing woort de koumende tien jaor wijer gewèrk aon 't Geboortefroont, wat in 1936 veerdeg kaom. Ouch woort in 1928 't [[Plaça de la Sagrada Família]] ingeriech, tegeneuver 't daan nog te bouwe Passiefroont. In dat jaor begós evels ouch de [[Spaonse Börgeroorlog]]. De reactionaire coup vaan dat jaor brach in Barcelona 'n extreemlinkse tegebeweging op gaank, boebij de [[anarchisme|anarchistische]] [[Federación Anarquista Ibérica|F.A.I.]] groete versjendeleringe aonriechde. In 't cryp woort brand gestiech, en ouch Gaudí zien planne en medelle woorte daobij gooddeils verneteg. [[Lluís Bonet i Garí]], dee es assistent-arsjitek bij de bouw waor betrokke, verzamelde e paar daog later wat vaan de planne waor euvergebleve. 't Lökde häöm, en nao häöm [[Isidre Puig i Boada]] en [[Francesc Quintana]], veur 't oersprunkelek plan te reconstruere, zoetot me wijer kós mèt de bouw. 't Oetbreke vaan d'n oorlog beteikende evels tot dao d'n iersten tied neet aon veel te dinke. [[Plaetje:Sagrada Famiglia di Barcellona (3).JPG|thumb|De kèrk in aonbouw in de jaore tachteg.]] In 1944 woort beslote door te goon mèt de constructie. Sugrañes waor in 1938 gestorve, zien opvolgers naome same de leiing. Bonet späölde vaanaof 't begin 'n groete rol; tösse 1974 en 1983 had heer formeel de leiing. Vaanaof 1948 kaom de bouw weer laankzaam op gaank. De werke avveceerde get snelder wie in 1953 [[Gregorio Modrego]], bisjop vaan Barcelona, 'nen oproop deeg um mèt donaties vaort drachter te zètte. Me góng noe aon 't werk mèt 't Passiefroont, de linkzijbeuk dee nao 't zuidweste wijs. Nao get graafwerk begós de eigeleke bouw in 1956. In 1974 kaome de veer tories veerdeg, meh 't zouw nog tot 2018 dore ietot 't lèste beeldhouwwerk op zien plaots kós weure gezat. In 1981 woort, es aonvölling op 't ''Plaça de la Sagrada Família'', noe ouch 't ''Plaça de Gaudí'' ingeriech. Dit ligk aon de noordooskant, bij 't Geboortefroont. In 1987 naom [[Jordi Bonet i Armengol]] de leiing vaan 't werk euver. In zienen tied woort serjeus mèt 't sjeep begós, zoetot de kèrk noe in de lèngde greujde. 't Gewelf boven 't sjeep waor in 2000 veerdeg. Bonet zouw tot 2012 aonblieve. ===Einentwintegste iew=== In de einentwintegste iew begós 't werk ummer mie te loupe. Dit kaom veural door d'n inzat vaan computergesjikde techniek. Oonderhand woort wel dujelek tot Gaudí zie visioen vaan iewelaank werk aon de kèrk neet zouw oetkoume, meh tot me ze in inkel decennia veerdeg kós höbbe. Ouch woort de Sagrada Família ummer bekinder, zeker ouch boete Spaanje: ze woort 't belaankriekste icoon vaan Barcelona, wat in dezen iew door ummer groeter massa's toeriste woort bezoch. Mèt 't veerdeg koume vaan 't gewelf kós me de Sagrada Família wie 'n gewoen kèrk bezeuke, wat väöl inkomste oet tickets oplieverde. Sinds 2005 steit de Kèrk vaan de Heilege Femilie ouch op de [[Werelderfgoodlies]] vaan UNESCO. Officieel gelt dat allein veur 't cryp en 't Geboortefroont, d.w.z. de deile die Gaudí zelf nog heet gerealiseerd. 't Is 'n oetbreiing vaan 'n awwer insjrieving oet 1984, die aander (wel voltoejd) werk vaan d'n arsjitek umvat.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/320 UNESCO World Heritage Centre - Works of Antoni Gaudí]</ref> In 2002 woort 't ierste werk verriech aon 't Gloriefroont, de façaad op 't zuidweste wat d'n hoofingaank moot weure. Al gaw woort evels dujelek tot daoveur 't ein en aandert moot wieke. Veur 't froont zouw naomelek e groet bordes koume, wat ziech oetstrèk tot euver de straot in 't aongrenzend blok. Me moot dus de straot - de Carrer de Mallorca - de groond in baore, en e groet aontal gebouwe slope. Väöl bewoeners en oetbaters wouwe daorum tot de bouw vaan 't Gloriefroont neet doorgóng, of allein zoonder bordes. De consensus in de stad is evels veur dat wel te doen. Hei en dao woort ouch 't idee oetgesproke tot 't neet mie vaan dezen tied waor um zoe'n ambitieus kèrk aof te bouwe. Veural d'n hoegsten Torie vaan Zjezeke mèt zien enorm kruus stoont ze dao-in tege. In 2010 kaom paus [[Benedictus XVI]] nao Barcelona um de kèrk tot basiliek te wije. Dat góng neet zoonder controverse; veur sommege Barceloneze waor de paus mèt zien awwerwètse ideeë euver beveurbeeld homoseksualiteit neet welkom.<ref>[https://nos.nl/artikel/196567-sagrada-familia-gewijd-door-de-paus NOS.nl - Sagrada Familia gewijd door de paus]</ref> In datzelfde jaor woort ouch brand gestiech in de [[sakkerstei]], 'n actie die aon de anarchiste vaan 1936 rappeleerde. In 2017 hadde islamistische terroriste 't op de kèrk veurzeen. 't Plan veur de kèrk (en nog get aander gebouwe in de stad) op te bloze woort evels op tied veurkoume. De jaore 2010 stoonte veural in 't teike vaan de veer tories vaan de evangeliste zowie dee vaan Maria (op 't noordweste, zjus veur d'n apsis) en dee vaan Zjezeke (centraol op 't transep) - in die volgorde. De bouw vaan de in totaol zès tories euverlapde ziech deils. In miert 2020 mós 't werk weure stèlgelag um de [[COVID-19]]-pandemie. 't Waor veur 't iers sinds de Börgeroorlog tot 't werk woort stèlgelag. Heimèt woort dujelek tot 'n iejer plan um de kèrk in 2026 (Gaudí zien hoonderdste sterfjaor) aof te höbbe neet geit lökke. [[Plaetje:ES-BCN-sagr-fam-mod-01_-_updated.jpg|thumb|Sjema vaan de kèrk in häöre staot vaan noe. De aofgebouwde deile zien in 't gries, de nog te bouwe deile in 't broen geteikend.]] Op 31 oktober 2025 woort 't ierste deil vaan 't kruus op d'n Torie vaan Zjezeke gezat. De kèrk kraog zoe 'n huugde vaan 162 meter en 91 centimeter en woort daomèt de hoegste kèrk vaan de wereld. Dees ier had sinds de middeliewe aon d'n [[Domkèrk (Ulm)|Dom vaan]] [[Ulm]] (Duitsland) touwbehuurd. Op 7 november volgde 't middestök vaan 't kruus en daonao de veer erm; de lèste woort op 14 jannewarie 2026 gemonteerd. Op 20 fibberwarie vaan dat jaor woort ouch de bovensten erm vaan 't kruus drop gezat.<ref name=torieveerdeg>[https://blog.sagradafamilia.org/fases-construccio-creu-torre-jesus/ Blog Sagrada Família - Així s’ha construït la creu de la torre de Jesús]</ref> In 2025 woort ouch begós aon de veer tories - de veer lèste - die bij 't Gloriefroont mote stoon. ===Planning=== 't Binnewerk vaan 't kruus is nog neet veerdeg; 't werk dao-aon zal nog tot in 2027 en 2028 doorgoon.<ref name=torieveerdeg/> 't Geit dan oonder mie um e beeld vaan 't Laamgaods wat drin weurt gezat. De koumende jaore zal veural aon 't Gloriefroont weure gewèrk. Noe al (begin 2026) is me bezeg mèt de veer aposteltories aon deze kant (zuug heibove, en ouch weer oonder). Daonao zal weure gewèrk aon 't eigelek froont: de poorte. Umtot de decoratie dao oongeluifelek riek is, zal dit diverse jaore dore. Ouch aon de bove besjreve sloopwerke en aon 't verlaoge vaan de straot tot oonder 't mejveld moot nog weure begós. Ouch de kloestergaank is nog neet veerdeg. Dat gelt zoewiezoe veur de deile die aon goon slete op 't Gloriefroont, meh ouch veur de noordpunt. Alles biejein steit de completering vaan de ganse kèrk noe veur 2034 gepland. ==Oontwerp== ===Algemein groondplan=== De kèrk heet de vörm vaan e [[Latijns kruus]]; deze vörm laog bij 't ierste oontwerp al vas. De Sagrada Família is dus 'n [[kruusbasiliek]], mèt einen hoofbeuk en twie [[zijbeuk]]e die de erm vaan 't kruus vörme. D'n hoofbeuk tèlt vief [[sjeep (kèrkbouw)|sjeper]]. De boveste punt vaan dit kruus weurt gevörmp door 'nen [[apsis]], dat wèlt zègke e gerund ind boe 't [[altaar]] in kin stoon. Alle drei de beuke höbbe of kriege 'n oetgebreide facaad mèt dao-achter veer tories. Op 't midde verrijs 'ne centraolen torie; boven d'n apsis nog eine. Um de centraolen torie stoon nog ins veer tories. Dit bringk 't totaol aontal spitse op achtien (zuug ouch heioonder). 'ne [[Kloestergaank]] roontelum maak 't groonplan vaan de kèrk rechheukeg; de ruimte in de rechhook weurt door dee gaank gans opgevöld. Op de veer punte vaan de kloestergaank verrijs 'n sakkerstei, die de vörm heet vaan e get groeter kepelke wat bove de aandere oetstik. 't Groondplan mit 90 bij 60 meter; de wiedde vaan 't sjeep is 45 meter. 't Hoegste punt vaan de kèrk zit op 172,5 meter. ===Tories=== [[Plaetje:Σαγράδα_Φαμίλια_3382.jpg|thumb|Twie pinnakels op de tories vaan 't Passiefroont.]] De kèrk krijg in totaol achtien tories. Op dit memint (december 2025) zien 'rs daovaan daartien veerdeg. Aon de veertiende weurt noe gewèrk, dewijl veur de lèste veer neet väöl mie es get groondwerk gedoon is. De verdeiling is wie volg. Twelf vaan de tories stoon bij de drei froonte, wat neerkump op eder veer. Ze stoon veur de twelf [[apostel]]e vaan Zjezeke. De tories variëre in huugde. Bij 't Geboortefroont zien de boeteste 98,40 meter hoeg en de binneste 107 meter; die tories zien gewijd aon Mattheus, [[Judas Thaddeüs]], [[Simon]] en [[Bernabeus]]. Bij 't Passiefroont zien de boeteste 107,40 meter en de binneste 112,20; die zien gewijd aon [[Jakob de Mindere]], [[Thomas]], [[Filip]] en [[Bartholomeus]]. Bij 't Gloriefroont - dit zien de veer tories die nog mote weure gebouwd - weure de boeteste 112,20 meter en de binnenste 120. Die zien gewijd aon de veer belaankriekste apostele: [[Petrus]], [[Paulus]], [[Andreas]] en [[Jakob de Mierdere]]. Daobinne vint me de veer evangelistetories. Zij stoon um de centraolen torie heer en zien allemaol 135 meter. De tories zien gekroend mèt de veer symbole vaan de evangeliste: 'nen ingel veur [[Mattheus]], 'nen deur veur [[Lucas]], 'ne liew veur [[Marcus]] en 'nen erend veur [[Johannes (evangelis)|Johannes]]. D'n einnaohoegsten torie is dee vaan [[Maria]]. Dee is 138 meter hoeg; neet väöl hoeger es die vaan de evangeliste, meh door zien dikde en plaotsing nao väöre wel väöl prominenter. D'n torie weurt gekroend door 'n staar, wat verwijs nao de devotie Maria es '[[Staar vaan de Zie]]'. De centraolen torie is d'n torie vaan Zjezeke. Hei weurt de recordhuugde vaan 172,5 meter gehaold. D'n torie weurt gekroend door e groet, veerermeg kruus, wat op dit memint gemonteerd weurt. 't Kruus is bekleid mèt witte zjeremiek, zoetot 't kruus bij daag meh veural bij nach vaan zien eige kin straole. Binnenin 't kruus kump e beeld vaan 't [[Laamgaods]],<ref>[https://www.instagram.com/p/DT2WrlFkqnX/?img_index=7 @basilicasagradafamilia - Post op Instagram vaan 23 jannewarie 2026])</ref> gekroend mèt de wäörd ''Tu solus Sanctus, Tu solus Dominus, Tu solus Altissimus'' ('diech allein bis Heileg, diech allein bis d'n Hier, diech allein bis d'n Allerhoegste') zoewie de wäörd ''amén'' en ''alleluya''. ===Geboortefroont=== [[Plaetje:Puerta_Caridad_Sotoo.jpg|thumb|De dobbel Paort vaan de Leefde in 't midde vaan 't Geboortefroont. Me zuut de rieke decoratie mèt minsfigure bove de paort, mèt plantemotieve op de deure en mèt e tekslint op de pilaor, boe ouch nog iezerbeslaag um zit.]] 't Geboortefroont steit aon de rechterzijbeuk vaan de kèrk. Normaal wijs dit nao 't zuie, en wie gezag hej Gaudí 't eigelek ouch zoe wèlle höbbe. De meneer boe-op Eixemple is gebouwd, en naovenant de planne vaan Villar, maak evels tot deze kant op 't noordooste ligk. Dit beteikent tot 's mörges (in de zomertied entans) 't leech heidoor vèlt. Gaudí besloot veur die symboliek door te veure in 't oontwerp: 't froont vaan deze zijbeuk is noe gewijd aon de geboorte vaan Zjezeke es teike vaan e nui begin, opkoumend leech en hoop. De decoratie aon deze kant is riek en weurt gedomineerd door natuurmotieve. Zoe zien in de [[kapiteel|kapitele]] dèks biestemotieve te vinde (beveurbeeld 'n sjèldpad in de pilaor die 't middelste poort verdeilt), en höbbe de verbindende deile blaad- en blommotieve vaan väölerlei plantesoorte. Me vint op de deure tösse de plantmoteve ouch tientalle insekte en aander klein bieste en details verwèrk. Aon 't beeldhouwwerk naome versjèllende kunstenere deil; in ierste instantie waore dat [[Llorenç Matamala]] en [[Joan Matamala]]. Bij versjèllende oontwerpe kraoge ze assistentie vaan [[Carles Mani]] en [[Joan Salvadó i Voltas]]. Me kin de kèrk hei in of oet door drei paorte, die in 't teike stoon vaan de drei [[theologische däögde]]: geluif (links), haop (rechs) en leefde (midde). De lèste is 'n dobbel paort, mèt 'n smaal pilaor in 't midde. De dobbel paort vaan de leefde is gewijd aon Zjezeke. Me vint heibove versjèllende scènes die te make höbbe mèt Zjezeke zien geboorte: de Annunciatie, de Kroening vaan Maria, de Aonbidding vaan de Wijze en vaan de Sjiepers. Wijer zuut me hei de [[Staar vaan Betlehem]] en de teikes vaan de [[Dierereem]] die op 't memint vaan Zjezeke zien geboorte aon d'n hiemel stoonte (Ram, Deur, Twielinge, Kreef, Liew en Maog), zoewie ingele die meziek make op 'serjeus' ([[harp]], [[fagot]], [[viool]]) en volkse instruminte ([[gitaar]], [[tamboerijn]], [[doedelzak]]). Ouch de [[roezekrans]] zit drin verwèrk. Op de dèkstein vint me de wäörd ''Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis''. De pieler in 't midde symboliseert de [[Boum vaan Jesse]]; 'n verwiezing dus nao Zjezeke ziene [[stamboum]]. Aon de basis daovaan zuut me de slang oet 't perredies, symbool vaan de [[èrfzun]], sterventere. De poort is umgeve door [[nis]]se (oonziechbaar op de foto), die gekroend weure in e [[tympaon]]. Dat tympaon löp oet in e nui boummotief, wat de [[Levesboum]] oetbeeld. Dee levesboum is ouch weer e symbool vaan Zjezeke, wat weurt dujelek gemaak door 't [[christusmonogram]] en de lètters [[JHS]] (Jesus Hominum Salvator, ''Zjezeke rèdder vaan de minse'') in e Grieks kruus aon d'n top. Wijer vint me in deze boum ingele mèt [[wijrouk]] en mèt broed en wien (symbool vaan de [[eucharistie]]), en motieve vaan 'n femilie [[pelikaon]]e ('n oeraajd christelek symbool, ouch verwiezend nao de eucharistie), 'n [[ei]] (oersprunk, meh ouch euvervlood), 'n [[cipres]] (ieweg leve) en [[doeve]] (de gaodsgetrouwe). Links daovaan vint me de paort vaan 't geluif gewijd aon Maria. In die paort vint me scènes oet häör leve, zoewie oet dat vaan Zjezeke: de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], [[Merrieje-Visitatie]], de [[Prizzentatie vaan Zjezeke]] in d'n Tempel, Zjezeke es tummermaan, Zjezeke in discussie mèt de gelierde in d'n Tempel (mèt oonder mie Sint-Jan d'n Duiper en Zacharias). Wijer zien v'r 't Heileg Hart vaan Zjezeke, de [[Goddeleke Veurzienegheid]] (oetgebeeld door 'n hand en 't [[Alziend Oug]]), en de eucharistie (oetgebeeld door droeve en aore). In de pielers zien v'r bieste en plante oet [[Palestina]] (boe Zjezeke vaandan kump) en palmtek. Aon de rechterkant vaan 't Geboortefroont steit de poort vaan d'n hoop. Die is in hoofzaak gewijd aon Joezep en heet 'n gelieksoortege indeiling. V'r zien hei de verloving vaan Maria en Joezep, de femilie vaan Zjezeke (mèt Anna en Joachim debij), 't Kinneke Zjezus en de Wijze, de [[Maord op de Oonnuzel Kinder]], de [[Vlöch nao Egypte]] en de Boot vaan Sint-Joezep. Indachteg 't beroop vaan Joezep vinde v'r hei ouch motieve vaan tummermaanswèrktuige: 'n [[zeeg]], 'ne stek, 'ne [[beitel]], 'n [[winkelhaok]], 'ne [[sjreuvedrejjer]], 'nen [[hamer]] en 'n [[bijl]]. Wijer vint me hei waterveugel vaan de [[Nijl]] (boe de H. Femilie es vlöchtelinge höbbe geleef), wie [[gajze]] en [[eende]]. ===Passiefroont=== [[Plaetje:SF_Pasión_2026.jpg|thumb|'t Passiefroont.]] 't Passiefroont ligk rech tegeneuver 't Geboortefroont, en is dus geriech op 't zuidweste. Dit maak tot hei in de naomiddag de al zakkende zon door vèlt. Gaudí besloot veur dees façaad te wije aon de passie en doed vaan Zjezeke, en aon d'n doed in 't algemein. 't Contras mèt 't riek verseerd Geboortefroont is groet: 't Passiefroont is krempelek gedecoreerd en de beelder die 't gief zien gestileerd en heuketeg. De pilaore rappelere aon kneuk. Gaudí oontworp 't Passiefroont in 1911, mèt aonpassinge in 1917. De bouw begós in 1956 (mèt veurbereiinge al sinds 1954); de veer tories kaome in 1976 veerdeg, 't beeldhouwwerk pas in 2018 (zuug bove). Ouch hei vint me drei poorte mèt de middelste dobbel oetgeveurd, en ouch die zien weer gewijd aon Geluif, Hoop en Leefde. De middelste, gewijd aon de Leefde, weurt de Evangeliepaort geneump: op de broonze deur zien veerze oet de evangalies te leze (links Mattheus, rechs Johannes) die verhole vaan Zjezeke zien lèste ore. Bovenaon de pieler dee de deure sjeit vint me 'ne stein mèt de lètters [[alpha en omega]] (symboliek veur God es 't begin en 't ind vaan alle dinger). Deveur steit nog 'ne vrije (neet-steunende) pieler, de Pieler vaan de Geseling. Dee waor 't idee vaan bouwmeister [[Josep Maria Subirachs]] en kump in de plaots vaan 't kruus wat Gaudí dao had veurzeen. De pieler is vief meter hoeg en gemaak vaan [[malber]]. Veur te rappelere aon 't kruus is 'r nog wel in veer stökker verdeild. Oonder de spaorzaam details zien 'ne knoup (symbool vaan foltering), 'n palmtek (gevörmp deils door e fossiel in 't malber) en 'ne stek. 't Portaol gewijd aon 't Geluif, aon de linkerkant, herberg de poort vaan [[Getsemane]]. De symboliek verwijs veural nao de nach nao 't [[Lèste Aovendmaol]], es Zjezeke preek en zien discipele slaope. De deur is verseerd mèt vaag beelder die dat tuine. In 't oonderste deil zuut me e beeld oet de gravuur ''[[Melancolia I]]'' vaan [[Albrecht Dürer]] mèt de wäörd (in 't Catalaons) 'es 't kin, laot dezen drinkbeker aon m'ch veurbijgoon, evels neet wie iech wèl, meh wiet Geer wèlt' (Joh. 19:2). Aon de rechterkant, in 't portaol gewijd aon d'n Hoop, vint me de Paort vaan d'n Deurekroen. Me zuut hei, ouch weer vaag, beelder vaan Zjezeke dee de kruusweeg löp mèt de deurekroen en 'ne stek in zien hand. Deneve zuut me e biebelveers boe dit weurt besjreve (Joh. 19:2). In 'n aander beeld weurt Zjezeke veur Pilatus en Herodes geleid; heineve leus me e citaot oet de ''[[Divina Commedia]]'' vaan [[Dante]] en oet 't gediech ''La pell de brau'' ('’t Stierevel') vaan [[Salvador Espriu]]. 't Beeldhouwwerk drumheer liet ziech in drei etages opdeile. Op 't oonderste niveau zuut me gebäörtenisse oet de nach veur de kruseging tot aon de kruusweeg. Aon de linkerkant zuut me wie, op 't Lèste Aovendmaol, t'r duvel bezit nump vaan [[Judas]] mèt de wäörd 'doeg mer drek watste vaan plan bis' (Joh. 13:27). Judas strek de erm oet (symbolisch nao de daarteg zèlvere munte die 'r krijg); aon zien veuj ligk de roond (symbool vaan de trouw die heer tot daan getuind heet). Aanders es aanders zuut me hei Zjezus op de rögk. Daonao kump e taffereel boe-in Petrus 't oer aofhojt vaan Malchus, helper vaan hoegepreester [[Caiaphas]] (presint op 'n olieftek), op 't memint tot Zjezeke weurt gearresteerd. Dees scène geit same mèt de [[Judaspuun]], e taffereel boevaan de figure mèt opzat nog get graover zien oetgehojd um de suggestie vaan nachleech te wèkke. Daoneve versjijnt e [[magisch veerkant]] mèt es oetkoms 33 (de leeftied die Zjezeke bij zien kruseging traditioneel woort touwgesjreve). Aon de rechterkant vint me alleriers de oontkinning vaan Petrus, boe-in dee (wie Zjezeke veurspeuld had) drei kier tege drei versjèllende vrouwlui zeet tot 'r Zjezeke neet kint. In dit taffereel vint me ouch d'n haon dee de mörge aonkunjeg (deil vaan Zjezeke zien veurspèlling). Daoneve steit e [[labyrint]] es symbool veur 't goddelek mysterie, en de weeg vaan Zjezeke nao de [[Calvarie]]. 't Volgend taffereel weurt ''Ecce homo'' geneump; 't tuint Zjezeke wie twie soldaote häöm d'n deurekroen opzètte dewijl Pilatus twiefelentere touwkiek. De groond oonder zien veuj is verbrokkeld, es verwijzing nao d'n eerdsjok dee later bij zienen doed zal plaotsvinde. Wijer zuut me hei 'ne [[Romeinsen adeleer]] mèt de wäörd ''[[Tiberius]] imperator''. De lèste scène is de Veroerdeiling vaan Zjezeke, boe Pilatus, vergezèld vaan drei bedeende, 'ne soldaot en zien vrouw Procula, zien han was in oonsjöld. Procula hèlt ziech heibij op d'n achtergroond (Matth. 27:19). 't Middelste deil is aon de [[kruusweeg]] gewijd. Laank neet alle staties zien oetgebeeld. Alleriers zuut me hei de [[Drei Maria's]] en [[Simon vaan Cyrene]], die Zjezeke mèt 't kruus assistere. Daonao zuut me de H. [[Veronica]] die häöm de zweit aofveeg mèt 'nen dook, boe 'nen aofdrök vaan Zjezeke zie geziech in versjijnt. In dit taffereel zien väöl bijfigure te zien. Tot slot zuut me de centurio Longinus, dee ziech later tot 't christendom zal bekiere. 't Boveste deil geit euver de kruusdoed en graaflègking vaan Zjezeke. Alleriers zuut me de drei legioensoldaote die dobbele um Zjezeke zien kleier; ze doen dat roontelum 'n taofel die de vörm vaan e vootkneukske heet. Middenin dit boveste deil zuut me de kruseging zelf. 'nen Oetgerekde en sterk gestileerde Zjezeke hingk aon e veerermeg kruus vaan iezer wat ''bove'' häöm is opgestèld (umtot Gaudí zien kruse ummer veer horizontaol erm höbbe; zuug ouch 't kruus bovenop de kèrk). De veer erm höbbe 'n [[I-profiel]]; 't profiel vaan de veuroetstekenden erm is roed gesjèlderd en dees ein I vervingk de gebrukeleke aofkorting [[INRI]]. Neve de Zjezusfiguur vint me nog de drei Maria's en Johannes, zoe good wie 'ne [[sjeel]], symbool vaan d'n doed tout court meh ouch vaan de berg [[Golgotha]] in 't bezunder. Boven 't taffereel (tegen 't plafond) zuut me in broons 't gesjäörd gordien vaan d'n tempel vaan Jeruzalem. Aon de rechterkant vint me de begraffenis. [[Jozef vaan Arimatea]] en [[Nicodemus]] lègke Zjezeke in 't graaf, mèt Maria (de maog) deneve; 'n ei verbeeld es symbool vaan nui leve de herrijzenis. wijer decoratie ===Gloriefroont=== ===Apsis=== ===Kloestergaank=== ===Cryp=== [[Plaetje:Cripta_SF.jpg|thumb|Altaor in 't cryp. De neogotische stijlornaminte zien dujelek te zien.]] Wie gezag woort 't cryp es ierste begós, en wel door Francesco del Villar. Gaudí had gein aander keus es de ganse ruimte in de neogotische stijl vaan Villar aof te make. Oonder häöm woort in 1884 en 1885 gewèrk aon de Sint-Joezepskepel, boe nao voltoejing de ierste mès kós weure gedoon. 't Werk aon de ganse ruimte doort tot 1891. 't Cryp zit tien meter oonder straotniveau. 't Heet de vörm vaan 'nen have cirkel of beter haven ellips vaan 40 meter breid en 30 meter laank. De koerummegaank besteit oet zeve kepelkes gewijd aon de H. Femilie: Sint-[[Joezep]], 't [[Heileg Hart]], de [[Oonbevlekde Oontvaangenis]], d'n H. [[Joachim]], de H. [[Anna]], Sint-Jan d'n Duiper en d'n Evangelis (traditioneel same verierd), en de H. [[Elizabeth]] en [[Zacharias]]. Veur dees zeve kepelkes, die in roonde vörm zien opgestèld, stoon nog vief kepelkes. 't Middelste, boe 't altaar in steit, is gewijd aon de ganse H. Femilie, geflankeerd door kepelle vaan de H. Maog vaan Karmel (boe Gaudí begrave ligk), vaan [[Zjezeke]], vaan de H. Maag vaan [[Montserrat (kloester)|Montserrat]] ('n regionaol belaankrieke Slevrouwedevotie) en vaan d'n H. Christus. In de ruimte oonder de wenteltrappe vint me sakkersteie. ===Glaas=== ===Pielers=== ===Örgel=== In 2010 woort e besjeie [[örgel]] geïnstalleerd. 't Instrumint is 't werk vaan de firma [[Blancafort]] oet [[Collbató]]. 't Dreug de kinmerke vaan de Fransen örgelbouw. De complete dispositie is de volgende: [[Plaetje:The_Temple_Of_Colour_(34651410).jpeg|thumb|'t Twievoudeg örgel in de kèrk.]] {| border="0" cellspacing="10" cellpadding="10" style="border-collapse:collapse;" | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''Pedaol''' C–f¹ <br /> ---- |- | 1.|| Contrabajo || 16' |- | 2.|| Subajo || 16' |- | 3.|| Contras || 8' |- | 4.|| Bajo || 8' |- | 5.|| Coral || 4' |- | 6.|| Fagot || 16' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''I Órgano Mayor''' C–g³ ---- |- | 7.|| Flautado de cara || 8' |- | 8.|| Flautado Armónica || 8' |- | 9.|| Flautado Chimenea || 8' |- | 10.|| Octava || 4' |- | 11.|| Docena || 4' |- | 12.|| Quincena || 2' |- | 13.|| Decisetena || 8' |- | 14.|| Corneta V || 8' |- | 15.|| [[mixtuur|Lleno]] III-IV || 1<small>¹/₃</small>' |- | 16.|| Trompeta Real || 8' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=3 | '''II Expressivo''' C–g³ ---- |- | 17.|| Gran Principal || 8' |- | 18.|| [[striekersstumme|Gamba]] || 8' |- | 19.|| Violon || 8' |- | 20.|| [[voix céleste|Voz Celeste]] || 8' |- | 21.|| Flautado Cónica || 4' |- | 22.|| Tapadillo || 4' |- | 23.|| [[nasard|Nasardo]] 12<small>^a</small> || 2<small>²/₃</small>' |- | 24.|| [[flageolèt (örgelrezjister)|Flabiolet]] || 2' |- | 25.|| Nasardo 17<small>^a</small> || 1<small>³/₅</small>' |- | 26.|| Oboe || 8' |} |} * ''Koppels:'' II/I, I/P, II/P ===Aander interieurdetails=== ==Stijl== ==Externe link== * [https://sagradafamilia.org/ Officieel website] (dreitaoleg Catalaons-Spaons-Ingels) {{wio}} [[Categorie:Barcelona|Kerk van de Heilege Femilie]] [[Categorie:Kèrkgeboewe|Heilege Femilie]] p8jp0sok7nhd9cyv82jojhp5vnij5sd 2 75959 485810 484477 2026-05-22T05:10:28Z PK2 3155 add user pages for new Wikipedia editions 485810 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- | [[User:PK2/sandbox|This]] is where my sandbox pages in different languages are |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My user pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2|User page]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2|User page]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2|User page]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2|User page]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2|User page]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2|User page]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2|User page]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2|User page]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2|User page]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2|User page]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2|User page]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2|User page]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2|User page]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2|User page]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2|User page]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2|User page]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2|User page]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2|User page]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2|User page]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2|User page]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2|User page]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2|User page]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2|User page]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2|User page]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2|User page]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2|User page]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2|User page]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) | [[:bew:User:PK2|User page]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) |- | [[:bg:User:PK2|User page]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2|User page]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2|User page]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2|User page]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2|User page]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2|User page]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) | [[:bpy:User:PK2|User page]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2|User page]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) |- | [[:bs:User:PK2|User page]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2|User page]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2|User page]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2|User page]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2|User page]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2|User page]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2|User page]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2|User page]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2|User page]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2|User page]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2|User page]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2|User page]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2|User page]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2|User page]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2|User page]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2|User page]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2|User page]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2|User page]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2|User page]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2|User page]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2|User page]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2|User page]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2|User page]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2|User page]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2|User page]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2|User page]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2|User page]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2|User page]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2|User page]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2|User page]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2|User page]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2|User page]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2|User page]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2|User page]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2|User page]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2|User page]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2|User page]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2|User page]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2|User page]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2|User page]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2|User page]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) | [[:fon:User:PK2|User page]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2|User page]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2|User page]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2|User page]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2|User page]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2|User page]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2|User page]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2|User page]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2|User page]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2|User page]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2|User page]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2|User page]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2|User page]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2|User page]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2|User page]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2|User page]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2|User page]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2|User page]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2|User page]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2|User page]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2|User page]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2|User page]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2|User page]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2|User page]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2|User page]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2|User page]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2|User page]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2|User page]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2|User page]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) | [[:hr:User:PK2|User page]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2|User page]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2|User page]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2|User page]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2|User page]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2|User page]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2|User page]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2|User page]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2|User page]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2|User page]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2|User page]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2|User page]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2|User page]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2|User page]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2|User page]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2|User page]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2|User page]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2|User page]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2|User page]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2|User page]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2|User page]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2|User page]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2|User page]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) | [[:ki:User:PK2|User page]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2|User page]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) |- | [[:kn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2|User page]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2|User page]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) | [[:ku:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2|User page]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2|User page]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2|User page]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2|User page]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2|User page]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2|User page]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2|User page]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2|User page]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2|User page]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2|User page]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2|User page]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2|User page]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2|User page]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2|User page]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2|User page]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2|User page]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2|User page]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2|User page]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2|User page]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2|User page]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2|User page]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2|User page]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) | [[:mk:User:PK2|User page]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2|User page]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) |- | [[:mni:User:PK2|User page]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2|User page]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2|User page]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2|User page]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2|User page]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) | [[:ms:User:PK2|User page]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2|User page]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2|User page]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2|User page]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2|User page]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2|User page]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2|User page]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2|User page]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2|User page]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2|User page]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2|User page]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2|User page]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2|User page]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2|User page]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2|User page]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2|User page]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2|User page]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2|User page]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2|User page]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2|User page]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2|User page]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2|User page]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2|User page]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2|User page]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2|User page]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2|User page]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2|User page]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2|User page]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2|User page]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2|User page]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2|User page]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2|User page]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2|User page]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2|User page]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2|User page]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2|User page]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2|User page]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2|User page]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2|User page]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2|User page]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2|User page]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2|User page]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) | [[:roa-tara:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2|User page]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2|User page]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2|User page]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2|User page]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2|User page]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2|User page]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2|User page]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2|User page]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2|User page]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2|User page]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2|User page]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2|User page]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2|User page]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2|User page]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2|User page]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2|User page]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2|User page]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2|User page]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2|User page]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2|User page]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2|User page]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2|User page]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2|User page]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2|User page]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2|User page]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2|User page]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2|User page]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2|User page]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2|User page]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2|User page]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2|User page]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2|User page]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2|User page]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2|User page]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) | [[:tl:User:PK2|User page]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2|User page]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) |- | [[:tn:User:PK2|User page]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2|User page]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2|User page]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2|User page]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2|User page]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2|User page]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2|User page]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2|User page]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) | [[:tw:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2|User page]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2|User page]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2|User page]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2|User page]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2|User page]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2|User page]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2|User page]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2|User page]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2|User page]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2|User page]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2|User page]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2|User page]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2|User page]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2|User page]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2|User page]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2|User page]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2|User page]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2|User page]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2|User page]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2|User page]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2|User page]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2|User page]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2|User page]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2|User page]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2|User page]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2|User page]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2|User page]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2|User page]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2|User page]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} dud3tixug1qffje4pl8q76cccmmhg8l 0 76144 485798 2026-05-21T12:54:02Z Zeiverklaos 2053 Redirect nao [[Regierungsbezirk Düsseldorf]] 485798 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Regierungsbezirk Düsseldorf]] r4x3zeoa2ywq2mvb5tesuiy7qzid8lp